ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ"

Transcript

1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ, ΔΑΣΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΛΟΝΤΟΣ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗΣ ΦΥΤΩΝ, ΑΓΡΟΚΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ Επίδραση εξωγενούς εφαρμογής βιοδιεγερτών στη φυσιολογία του βασιλικού και στη βιοδραστικότητα των αιθερίων ελαίων του ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Α. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ ΠΤΥΧΙΟΥΧΟΣ ΓΕΩΠΟΝΟΣ Α.Π.Θ. ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΛΕΝΗ-ΙΣΙΣ Α. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 214 1

2 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗΣ ΦΥΤΩΝ, ΑΓΡΟΚΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ Επίδραση εξωγενούς εφαρμογής βιοδιεγερτών στη φυσιολογία του βασιλικού και στη βιοδραστικότητα των αιθερίων ελαίων του ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Α. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ ΠΤΥΧΙΟΥΧΟΣ ΓΕΩΠΟΝΟΣ Α.Π.Θ. ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΛΕΝΗ-ΙΣΙΣ Α. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΟΥ 2

3 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Θα ήθελα καταρχάς να εκφράσω τις θερμές ευχαριστίες μου στην καθηγήτρια κ. Ε.-Ι. Κωνσταντινίδου, εισηγήτρια του θέματος και επιβλέπουσα της παρούσας διατριβής για την αμέριστη συμπαράσταση, την καθοδήγησή της και την εμπιστοσύνη που μου έδειξε καθ όλη τη διάρκεια της πειραματικής και συγγραφικής περιόδου. Ευχαριστώ, επίσης, θερμά τον καθηγητή κ. Η. Ελευθεροχωρινό και την επίκουρη καθηγήτρια κ. Α. Καραμανώλη για τη βοήθεια που μου παρείχαν κατά τη διάρκεια της παρούσας εργασίας, τόσο σε θεωρητικό επίπεδο, όσο και κατά την εφαρμογή των πειραματικών τεχνικών. Οφείλω επίσης να ευχαριστήσω την καθηγήτρια του Εργαστηρίου Μικροβιολογίας και Υγιεινής Τροφίμων κ. Ε. Λιτοπούλου-Τζανετάκη για τη φιλοξενία και για τη βοήθεια που μου προσέφερε κατά την ερμηνεία των αποτελεσμάτων. Ευχαριστίες εκφράζονται και στην επίκουρη καθηγήτρια της Φαρμακευτικής Μ. Λάζαρη για τη βοήθεια που μου προσέφερε στις αναλύσεις των αιθερίων ελαίων, καθώς και στον λέκτορα κ. Γ. Μενεξέ για τις συμβουλές του επί της στατιστικής επεξεργασίας των αποτελεσμάτων. Οφείλω ένα ιδιαίτερο «ευχαριστώ» στον υποψήφιο διδάκτορα κ. Γ. Μοράκη για τη σημαντική βοήθεια που προσέφερε κατά τη διάρκεια του πειράματος, για τις ώρες που μου αφιέρωσε στο εργαστήριο, τις διορθώσεις και παρατηρήσεις του, καθώς και για την άριστη συνεργασία μας. Τέλος θα ήθελα να ευχαριστήσω τις προπτυχιακές φοιτήτριες Ε. Τσιολάκη και Α. Κωνσταντινίδου για τη βοήθεια σε μέρος των μετρήσεων και για την αγαστή συνεργασία. 3

4 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΕΡΙΛΗΨΗ... 7 ABSTRACT ΕΙΣΑΓΩΓΗ Βασιλικός Προέλευση και ιστορική διαδρομή Βοτανικά χαρακτηριστικά και περιγραφή Εδαφοκλιματολογικές απαιτήσεις Καλλιεργητικές τεχνικές Εχθροί και ασθένειες Συγκομιδή και απόδοση Αιθέριο έλαιο Αντιμικροβιακή δράση Αντιοξειδωτική δράση Εντομοαπωθητική δράση Χρήσεις Βιοδιεγέρτες Σαλικυλικό οξύ Βιοσύνθεση και μεταβολισμός του σαλικυλικού οξέος Φυσιολογικός ρόλος του σαλικυλικού οξέος Δράση του σαλικυλικού οξέος Αλληλεπιδράσεις με άλλους βιοδιεγέρτες Επεμβάσεις με σαλικυλικό οξύ στα φυτά 32 4

5 1.2.2 Ιασμονικό Οξύ Βιοσύνθεση και μεταβολισμός των ιασμονικών Φυσιολογικός ρόλος του ιασμονικού οξέος Μεταγωγή σήματος του ιασμονικού οξέος Αλληλεπιδράσεις με άλλους βιοδιεγέρτες Επεμβάσεις με ιασμονικές ουσίες στα φυτά Ερευνητικό αντικείμενο ΥΛΙΚΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΙ Εγκατάσταση πειράματος Αξιολογηθείσες αγροκομικές παράμετροι Νωπό και ξηρό βάρος Ύψος φυτών Δείκτης φυλλικής επιφάνειας Αξιολογηθείσες φυσιολογικές παράμετροι Περιεχόμενο χλωροφύλλης Φωτοσυνθετική αποτελεσματικότητα Προσδιορισμός αντιοξειδωτικής δράσης φυτικού εκχυλίσματος Περιεχόμενο ολικών φαινολών φυτικού εκχυλίσματος Αιθέρια έλαια προσδιορισμός και δράσεις τους Απόδοση σε αιθέριο έλαιο (%) Ανάλυση αιθερίων ελαίων Προσδιορισμός αντιμικροβιακής δράσης αιθερίων ελαίων Ανάλυση των δεδομένων.54 5

6 3. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΥΖΗΤΗΣΗ Αγροκομικές παράμετροι Νωπό και ξηρό βάρος Ύψος φυτών Δείκτης φυλλικής επιφάνειας Αριθμός φύλλων Φυσιολογικές παράμετροι Περιεχόμενο χλωροφύλλης Φωτοσυνθετική αποτελεσματικότητα Περιεχόμενο ολικών φαινολών φυτικού εκχυλίσματος Προσδιορισμός αντιοξειδωτικής δράσης φυτικού εκχυλίσματος Αιθέρια έλαια προσδιορισμός και δράσεις τους Απόδοση σε αιθέριο έλαιο (%) Σύσταση αιθερίου ελαίου Βιοδραστικότητα αιθερίου ελαίου ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Πίνακες ανάλυσης παραλλακτικότητας Χρωματογραφήματα GC-MS 132 6

7 Περίληψη Η παρούσα διατριβή πραγματοποιήθηκε σε πείραμα αγρού το καλοκαίρι του 211, στο αγρόκτημα του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (4 32'9"N 22 59'18"E). Αντικείμενο της έρευνας αποτέλεσε η επίδραση δύο βιοδιεγερτών, του σαλικυλικού οξέος (SA) (.1,.1, 1 mμ) και του μεθυλ-ιασμονικού οξέος (MeJA) (.1,.1,.5 mμ), στη φυσιολογία, στην αγροκομική συμπεριφορά και στη βιοδραστικότητα των αιθερίων ελαίων δύο ποικιλιών βασιλικού (Ocimum basilicum L.), των cv Lettuce leaf και Red rubin. Συγκεκριμένα, μελετήθηκε η επίδραση σε πέντε αγροκομικές παραμέτρους (ύψος, νωπό βάρος, ξηρό βάρος, αριθμό φύλλων και φυλλική επιφάνεια) και σε τρεις φυσιολογικές παραμέτρους (φωτοσυνθετική αποτελεσματικότητα, περιεχόμενο χλωροφύλλης και περιεχόμενο ολικών φαινολών), καθώς και η αντιοξειδωτική δράση του φυτικού εκχυλίσματος, η απόδοση και σύσταση του αιθερίου ελαίου των φύλλων και των ταξιανθιών κατά την πλήρη άνθιση και η αντιμικροβιακή δράση του εναντίον βακτηρίων και μυκήτων. Οι βιοδιεγέρτες επέδρασαν θετικά στην αύξηση, στο περιεχόμενο χλωροφύλλης και στο περιεχόμενο του αιθερίου ελαίου. Όσον αφορά τα αγροκομικά χαρακτηριστικά, η ποικιλία Lettuce leaf αποκρίθηκε θετικότερα στην εφαρμογή των βιοδιεγερτών σε σχέση με τη Red rubin, επιτυγχάνοντας υψηλότερες τιμές στη δόση εφαρμογής.1 mm SA. Η Red rubin εμφάνισε τη θετικότερη απόκριση στη δόση εφαρμογής.5 MeJA. Ως προς την επίδραση των δύο βιοδιεγερτών στις φυσιολογικές παραμέτρους, μεγαλύτερη αύξηση του περιεχομένου χλωροφύλλης παρατηρήθηκε μετά από εφαρμογή σαλικυλικού οξέος και στις δύο υπό μελέτη ποικιλίες, ενώ το μεθυλιασμονικό οξύ επηρέασε θετικά μόνο την ποικιλία Red rubin. Το περιεχόμενο των ολικών φαινολών των ποικιλιών βασιλικού επηρεάστηκε θετικά με την εφαρμογή MeJA, ενώ η εφαρμογή SA δεν επηρέασε στατιστικώς σημαντικά καμία από τις δύο ποικιλίες. Η αντιοξειδωτική δράση της ποικιλίας Lettuce leaf αυξήθηκε με την επέμβαση δόσεων MeJA και μειώθηκε με την επέμβαση SA, ενώ η ποικιλία Red rubin δεν επηρεάστηκε σημαντικά. Στο στάδιο της πλήρους άνθισης, η απόδοση του αιθερίου ελαίου αυξήθηκε σε σχέση με τον μάρτυρα έως 15% στα φύλλα και έως 54.5% στις ταξιανθίες, με τη θετικότερη απόκριση να καταγράφεται μετά από εφαρμογή MeJA. Τέλος, η αντιμικροβιακή δράση δεν μεταβλήθηκε σημαντικά, καθώς η εφαρμογή των βιοδιεγερτών δεν επηρέασε την ποσότητα, την αναλογία και 7

8 τη συνεργιστική δράση όσων συστατικών του αιθερίου ελαίου διαθέτουν αποδεδειγμένη δράση εναντίον παθογόνων μικροβίων. Abstract The present study is based on a field experiment conducted during the summer of 211, at the farm of the Aristotle University of Thessaloniki (4 32'9"N 22 59'18"E). The study is centered on the effect of two biostimulants, salicylic acid (SA) (.1,.1, 1 mm) and methyl-jasmonate (MeJA) (.1,.1,.5 mm), on the physiology, the agronomic behavior and the bioactivity of essential oils of two basil varieties (Ocimum basilicum L.); the cv Lettuce leaf and Red rubin. Specifically, the effect on five agronomic parameters (height, fresh weight, dry weight, number of leaves and leaf area), three physiological parameters (photosynthetic efficiency, chlorophyll content and total phenol content), the antioxidant activity of the plant extract, the yield and composition of essential oil of leaves and inflorescences in full bloom and the antimicrobial activity against bacteria and fungi were studied. The results indicated a positive impact of biostimulants on growth, chlorophyll and essential oil contents. Regarding agronomical characteristics, Lettuce leaf responded more positively to the application of the biostimulants in comparison to Red rubin. The application dose of.1 mm SA triggered the most intensive response in Lettuce leaf whereas Red rubin displayed a more positive response in an application dose of.5 MeJA. As to the effect of the two biostimulants on the physiological parameters, an increase in chlorophyll content was observed in both varieties mainly after application of SA, while MeJA positively affected only Red rubin. The content of total phenols of basil varieties was positively influenced by the application of MeJA, while the application of SA did not significantly affect them. The antioxidant activity of the variety Lettuce leaf increased with dose application of MeJA and decreased with SA, while the variety Red rubin was not significantly affected. At the stage of full bloom, the essential oil yield increased compared to the control up to 15 % in leaves and 54.5 % in inflorescences with the most positive response recorded following MeJA application. Finally, the antimicrobial activity was not significantly changed, since application of biostimulants did not affect the quantity, the ratio and the synergistic effect of those essential oil components, known to possess activity against pathogenic microbes. 8

9 1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1 Βασιλικός Προέλευση και ιστορική διαδρομή Ο βασιλικός (Ώκιμον το βασιλικόν, λατ. Ocimum basilicum) είναι γνωστός από την αρχαιότητα. Η πρώτη αναφορά του βασιλικού αποδίδεται στον Χρύσιππο ( π.χ.). Το όνομά του ενδέχεται να προέρχεται από την ελληνική λέξη «βασιλεύς», ή σύμφωνα με μια άλλη εκδοχή από τη λατινική λέξη basiliscus, ή οποία αναφέρεται σε ένα δράκο με πύρινη ανάσα. Το όνομα του γένους Ocimum είναι η λατινική απόδοση του ονόματος του φυτού ώκιμον, με το οποίο γίνεται αναφορά στον βασιλικό από τον Διοσκουρίδη (4-9 μ.χ.) (Κατσιώτης και Χατζοπούλου 21). Τόπος καταγωγής του βασιλικού, θεωρείται η τροπική και υποτροπική ζώνη της Αφρικής και της Ασίας. Το πιθανότερο είναι να κατάγεται από την Ινδία, από όπου εξαπλώθηκε μέσω της Μικράς Ασίας στην Ελλάδα και στη Ρώμη, κατόπιν στη Βόρεια Ευρώπη και τελικά στη Βόρειο Αμερική περί το 162 από Ευρωπαίους αποίκους. Στην Ευρώπη, υπολογίζεται ότι διαδόθηκε από κατακτητές και εξερευνητές πριν από περισσότερα από 2 χρόνια (DeBaggio and Belsinger 1996). Θεωρείται αυτοφυές φυτό σε Αφρική, Ασία, Ινδία, Μέση Ανατολή, Καραϊβική και Νότια Αμερική (Κουτσός 26). Ο βασιλικός έχει μια μακρά και ενδιαφέρουσα ιστορία γεμάτη θρύλους. Η ινδική ονομασία του είναι Τούλσι ( Thulsi ή Tulsi ) και συνδέεται με τη νύμφη της ινδουιστικής μυθολογίας, Tulasi. Στην αρχαία Ελλάδα αντιπροσώπευε την εχθρότητα. Χρησιμοποιούνταν επίσης εναντίον της μελαγχολίας και της μανίας. Οι Αιγύπτιοι τον χρησιμοποιούσαν μαζί με άλλα φυτά στις ταριχεύσεις και οι Γαλάτες σε τελετές εξαγνισμού μαζί με νερό πηγής. Πιθανόν από εκεί να προέρχεται και το χριστιανικό έθιμο του αγιασμού με βασιλικό. Οι Χριστιανοί τον θεωρούν ευλογημένο φυτό, καθώς η Ιερά Παράδοση αναφέρει ότι η Αγία Ελένη ανακάλυψε τον Τίμιο Σταυρό από το άρωμα του βασιλικού που φύτρωσε στο μέρος όπου ήταν θαμμένος, για αυτό ονομάζεται και σταυρολούλουδο (DeBaggio and Belsinger 1996, Κουτσός 26). 9

10 Το δέκατο όγδοο αιώνα η συλλογή φυτών και σπόρων βασιλικού οδήγησε στην καταγραφή εξήντα ποικιλιών του. Ο Σουηδός βοτανολόγος Λινναίος περιέγραψε οκτώ είδη βασιλικού το 1762 και ο Άγγλος βοτανολόγος Bentham 29 είδη και 9 ποικιλίες έως το 183. Σήμερα, καλλιεργείται ως ετήσιο φυτό σε Γαλλία, Ιταλία, Αίγυπτο, Μαδαγασκάρη, Ουγγαρία, Ινδονησία, Μαρόκο, Ισραήλ, Ελλάδα και στις Η.Π.Α. (Αριζόνα, Καλιφόρνια, Νέο Μεξικό και Β. Καρολίνα), σε μεγάλες αγροτικές εκτάσεις (Κουτσός 26) Βοτανικά χαρακτηριστικά και περιγραφή Το γένος Ocimum ανήκει στην οικογένεια των Χειλανθών (Lamiaceae) και περιλαμβάνει μεταξύ 3 και 16 είδη. Εξ αυτών, το είδος Ocimum basilicum έχει τη μεγαλύτερη οικονομική σημασία και καλλιεργείται σε όλο σχεδόν τον κόσμο. Είναι φυτό πολυμορφικό με πολλές ποικιλίες που διαφέρουν ως προς το μέγεθος, το χρώμα και την υφή των φύλλων, το χρώμα και τον τύπο της ταξιανθίας, αλλά και ως προς τη χημική σύσταση των αιθερίων ελαίων. Λόγω της πολυμορφικότητας του είδους, πολλές από τις διαθέσιμες εμπορικές ποικιλίες δεν έχουν ταυτοποιηθεί από τους βοτανολόγους και η διαθεσιμότητα αυτών των φυτών μακριά από τις χώρες προέλευσης είναι σχεδόν αδύνατη. Η μεγάλη παραλλακτικότητα του βασιλικού σχετίζεται πιθανόν με τη σταυρογονιμοποίηση, αλλά και με την ευκολία πραγματοποίησης διειδικού υβριδισμού. Η πολυμορφικότητα αυτή είναι εμφανέστερη στο μέγεθος του φύλλου που κυμαίνεται από 1 έως και 15 cm και στο ύψος του φυτού που μπορεί να φθάσει και το 1.5 m. Οι κυριότερες ποικιλίες που απαντώνται στην Ελλάδα είναι αυτές που έχουν πολύ μικρά φύλλα, άλλες με μεγάλα και σγουρά φύλλα και άλλες με φύλλα και άνθη ή μόνον άνθη σκούρου ιώδους χρώματος (Κουτσός 26). Με βάση τη σύσταση των αιθερίων ελαίων, οι ποικιλίες βασιλικού κατατάσσονται σε τέσσερις βασικούς χημειότυπους (Günther 1949): α) τον ευρωπαϊκό χημειότυπο - καλλιεργούμενο στις μεσογειακές χώρες της Ευρώπης, την Αίγυπτο, τη Ν. Αφρική και τις Η.Π.Α., β) τον χημειότυπο Reunion - καλλιεργούμενο στις χώρες Κομόρες, Ταϋλάνδη, Μαδαγασκάρη, Βιετνάμ, 1

11 γ) τον τροπικό χημειότυπο - καλλιεργούμενο στις χώρες Ινδία, Γουατεμάλα, Πακιστάν και δ) τον χημειότυπο ευγενόλης καλλιεργούμενο στην πρώην Σοβιετική Ένωση και Β. Αφρική. Η πλέον εμπορική ποικιλία που καλλιεργείται και στην Ελλάδα είναι αυτή του ευρωπαϊκού χημειότυπου (πλατύφυλλος ή γλυκός βασιλικός, sweet basil, Genovese), που χαρακτηρίζεται από την περιεκτικότητα του αιθερίου ελαίου του σε λιναλοόλη και μεθυλική καβικόλη σε αναλογία 2:1 έως 3:1. Οι δύο αυτές ουσίες μαζί και με την ευγενόλη αποτελούν χαρακτηριστικό των βασιλικών του χημειότυπου αυτού και ο προσδιορισμός των αναλογιών τους στο αιθέριο έλαιο αποτελεί μέθοδο αναγνώρισης των ποικιλιών που ανήκουν στο συγκεκριμένο χημειότυπο (Κουτσός 26). Ο πλατύφυλλος ή γλυκός βασιλικός, οφείλει το όνομά του στα πλατιά του φύλλα και στο γλυκό του άρωμα. Είναι ετήσιο ποώδες φυτό, ύψους.4-.7 m, πολύκλαδο, με ρίζα πασσαλώδη και διακλαδούμενη. Τα φύλλα φύονται αντίθετα, είναι ωοειδή, μυτερά, ακέραια ή οδοντωτά, μήκους 7-8 cm, ανοικτού πράσινου χρώματος με ομαλά περιθώρια και με παρέγχυμα διογκωμένο ανάμεσα στα νεύρα. Τα άνθη είναι μικρά, συνήθως λευκά ή λευκορόδινα αναλόγως με την ποικιλία, αρωματικά, πλούσια σε νέκταρ και προσελκύουν τις μέλισσες. Σε ορισμένους υποτύπους φέρονται σε πυκνούς σπονδύλους και σχηματίζουν μακρείς στάχεις, και σε άλλους σε κορυφαίους κορύμβους. Ως προς το άρωμα οι διάφορες ποικιλίες βασιλικού διαχωρίζονται ανάλογα με την ομοιότητα με γνωστά μυρωδικά όπως είναι το λεμόνι, η κανέλα, η καμφορά, ο γλυκάνισος, η γλυκόριζα, το γαρύφαλλο, η μέντα ή το τριαντάφυλλο (Κουτσός 26) Εδαφοκλιματολογικές απαιτήσεις Ο βασιλικός ευδοκιμεί σε μάλλον υψηλές θερμοκρασίες ανάπτυξης, με άριστη τους 25 ο C. Η αντοχή του σε υψηλές θερμοκρασίες προϋποθέτει υγιή ρίζα και επαρκή εδαφική υγρασία. Σε θερμοκρασίες χαμηλότερες των 7 o C, υφίσταται μη αντιστρεπτή βλάβη ιδιαίτερα όταν βρίσκεται σε προχωρημένο στάδιο ανάπτυξης. Ευδοκιμεί σε μέσης σύστασης εδάφη, καλώς στραγγιζόμενα και πλούσια σε οργανική ουσία. Ανέχεται μεγάλο εύρος τιμών ph ( ), με άριστη τιμή την 6.4. Ο βασιλικός είναι πολύ απαιτητικός σε νερό, το οποίο πρέπει να χορηγείται χωρίς να διαβρέχονται τα 11

12 φύλλα, επομένως η κατάλληλη μέθοδος άρδευσης είναι η στάγδην ή με αυλάκια. Αρδεύεται έως και τρεις φορές την εβδομάδα και οι αρδεύσεις σταματούν μόνο 4-5 ημέρες πριν από τη συγκομιδή. Σε θερμό καιρό η καλλιέργεια πρέπει να ποτίζεται ανά διήμερο (Κουτσός 26). Η διαθεσιμότητα θρεπτικών στοιχείων επηρεάζει την ποσότητα αλλά και την ποιότητα του συγκομιζόμενου βασιλικού. Έχει ανάγκη από τα τρία βασικά θρεπτικά συστατικά Ν, P, Κ σε αναλογία 1:1:1, καθώς και από Mg. Οι ποσότητες ιχνοστοιχείων (Ca, S, Fe, Cu, Mn, Β, Mo, CI, Zn, Na, Co) που υπάρχουν σε ένα μέσης σύστασης έδαφος συνήθως επαρκούν. Οι απαιτούμενες ποσότητες βασικής λίπανσης Ν, P 2 O 5, Κ 2 O είναι ανά στρέμμα, ενώ απαιτείται και η εφαρμογή επιφανειακής λίπανσης Ν (5-1 μονάδες ανά στρέμμα). Υψηλότερες φωσφορικές λιπάνσεις μειώνουν την απόδοση σε αιθέριο έλαιο. Η αζωτούχος λίπανση γίνεται τμηματικά ως εξής: πριν τη σπορά, τέσσερις εβδομάδες αργότερα και μετά την πρώτη κοπή (Βογιατζή-Καμβούκου 24, Κουτσός 26) Καλλιεργητικές τεχνικές Ο βασιλικός πολλαπλασιάζεται κυρίως με σπόρο, που παράγεται σε αφθονία. Ο σπόρος πρέπει να προέρχεται από ποικιλίες σε απομονωμένες καλλιέργειες, ώστε να εξασφαλίζεται η καθαρότητα της ποικιλίας. Έχει αποδειχθεί στην πράξη ότι οι σταυρογονιμοποιήσεις δεν είναι συχνές, επομένως η καθαρότητα μίας ποικιλίας δεν χάνεται τόσο εύκολα. Ο βασιλικός, σε μικρή κλίμακα, μπορεί να πολλαπλασιασθεί και με θερινά μοσχεύματα. Τρυφερά τμήματα βλαστών που τοποθετούνται σε νερό, σε θερμοκρασία 2-25 C και σε διάχυτο φως (όχι άπλετο ή άμεση έκθεση) ριζοβολούν σε δύο εβδομάδες. Η εποχή εγκατάστασης μίας καλλιέργειας είναι αργά την άνοιξη, όταν έχει απομακρυνθεί τελείως το ενδεχόμενο παγετού (Κουτσός 26, Κιοσέ 212). Ο βασιλικός μπορεί να εγκατασταθεί ως καλλιέργεια και με απευθείας σπορά στο χωράφι. Στην περίπτωση αυτή, απαιτούνται περίπου 3g σπόρου ανά στρέμμα (6-7 σπόροι ανά g). Πρέπει να σημειωθεί ότι η εγκατάσταση του βασιλικού με απευθείας σπορά αποτυγχάνει, εάν δεν έχουν καταπολεμηθεί τα ζιζάνια. Για τον λόγο αυτό, τις περισσότερες φορές, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για βιολογικές καλλιέργειες, δημιουργούνται πρώτα σπορεία και κατόπιν τα σπορόφυτα μεταφυτεύονται στο 12

13 χωράφι (Κουτσός 26, Κιοσέ 212). Η σπορά γίνεται συνήθως αρχές Απριλίου, σε σπορείο ή σε κυψελωτούς δίσκους (Εικ. 1) με έναν σπόρο ανά κυψελίδα, ο οποίος φυτρώνει εντός 7-12 ημερών, αναλόγως της θερμοκρασίας. Περίπου ένα μήνα μετά τη φύτρωση και αφού τα φυτάρια (σπορόφυτα) έχουν αναπτύξει ύψος 1-12 cm (γυμνόρριζα στην περίπτωση του ανοικτού σπορείου, και με μπάλα χώματος στην περίπτωση των κυψελίδων), μεταφυτεύονται με φυτευτικές μηχανές ή με το χέρι σε κατάλληλα προετοιμασμένο χωράφι. Όταν η μεταφύτευση γίνεται αργότερα από τις 15 Μαΐου, η απόδοση της φυτείας είναι μικρότερη της κανονικής (Κουτσός 26). Εικόνα 1. Κυψελωτοί δίσκοι σποράς Η πυκνότητα φύτευσης είναι 4,-5, φυτά ανά στρέμμα, αλλά μπορεί να φθάσει και τις 7, φυτά, αναλόγως του εδάφους και των καλλιεργητικών πρακτικών. Επομένως, οι αποστάσεις φύτευσης μπορεί να είναι m μεταξύ των γραμμών και m επί της γραμμής. Ο πλατύφυλλος βασιλικός ανθίζει νωρίς, χωρίς να σταματάει η ανάπτυξή του (Κουτσός 26, Κιοσέ 212). Αναπτύσσει όμως περισσότερους πλευρικούς βλαστούς, όταν τα φυτά κλαδεύονται στην κορυφή (ανακοπή της κυριαρχίας της κορυφής). Αυτό μπορεί να γίνει και τη στιγμή της μεταφύτευσης. Τα φυτά του βασιλικού αναπτύσσονται πολύ γρήγορα, με την αύξηση της θερμοκρασίας και τα συχνά ποτίσματα. Για το λόγο αυτό, τα φυτά χρειάζονται σκάλισμα επί της γραμμής και φρεζάρισμα μεταξύ των γραμμών. Πρέπει να τονισθεί πως η εδαφοκάλυψη μεταξύ των γραμμών είναι ιδανικός τρόπος για την καταπολέμηση των ζιζανίων σε καλλιέργειες βασιλικού. Ως υλικό εδαφοκάλυψης χρησιμοποιείται πλαστικό ύφασμα ή πλαστικό φιλμ (Κουτσός 26). 13

14 Επειδή ακριβώς ο βασιλικός έχει πολύ μικρή ανοχή στην έλλειψη νερού, η εδαφοκάλυψη, εκτός των άλλων, συμβάλλει και στην εξοικονόμηση υγρασίας (Κουτσός 26) Εχθροί και ασθένειες Οι κυριότερες ασθένειες της καλλιέργειας είναι οι αδρομυκώσεις (φουζάριο, βερτιτσίλιο) με κυριότερη αυτή που οφείλεται στον μύκητα Fusarium oxysporum f. sp. basilicum, ο οποίος εισέρχεται μέσω των ριζικών τριχιδίων του φυτού και αναπτύσσεται στις αγγειώδεις δεσμίδες με αποτέλεσμα την απόφραξή τους. Από τη στιγμή της προσβολής η αύξηση του φυτού σταματά και επέρχεται μαρασμός τμήματος ή και ολόκληρου του φυτού. Τα σπόρια του μύκητα μεταφέρονται με τον σπόρο και καταστρέφονται με παραμονή τους σε υδατικό διάλυμα 55 o C για 2 min. Η μεταχείριση αυτή όμως έχει επιπτώσεις στη βλαστική ικανότητα του σπόρου, αλλά και στη σπορά, καθώς ο σπόρος γίνεται γλοιώδης επιφανειακά. Σε αγρό όπου εμφανίσθηκε αδρομύκωση δεν πρέπει να εγκατασταθεί καλλιέργεια βασιλικού για 1 χρόνια. Οι προσβολές που ενδέχεται να εκδηλωθούν στο υπέργειο τμήμα του βασιλικού από διάφορους μύκητες, μπορούν να αποφευχθούν με κατάλληλες καλλιεργητικές πρακτικές όπως ο επαρκής αερισμός της φυτείας, το πότισμα χωρίς διαβροχή των φύλλων και η εδαφοκάλυψη. Ο μικρόφυλλος βασιλικός είναι περισσότερο ευαίσθητος σε μυκητολογικές προσβολές από τον πλατύφυλλο, λόγω του πυκνού του φυλλώματος, που δυσχεραίνει τον εξαερισμό (Κουτσός 26). Τα έντομα που προσβάλλουν την καλλιέργεια του βασιλικού είναι οι αφίδες (Aphis sp., Myzus sp.), οι οποίες προσβάλλουν τα φυτά κατά την άνθιση και το πράσινο σκουλήκι του βαμβακιού (Helicoverpa armigera) (Hiltunen and Holm 1999, Κουτσός 26) Συγκομιδή και απόδοση Ο βασιλικός καλλιεργείται για όλο το υπέργειο μέρος του. Ο τρόπος και ο χρόνος συγκομιδής εξαρτώνται από την τελική χρήση του προϊόντος. Όταν καλλιεργείται για παραλαβή αιθερίου ελαίου, συγκομίζεται σε πλήρη άνθιση. Τα φύλλα κόβονται ολόκληρα σε ύψος 1-15 cm ή συλλέγονται μόνον οι ταξιανθίες. Ο βασιλικός αναβλαστάνει εξαιρετικά γρήγορα, οπότε με τον πρώτο τρόπο σε μια καλλιεργητική περίοδο πραγματοποιούνται μέχρι και τρεις συγκομιδές ενώ με τη 14

15 συλλογή μόνο ταξιανθιών μέχρι και έξι, οπότε και η ποσότητα του παραλαμβανόμενου αιθερίου ελαίου είναι μεγαλύτερη. Όταν καλλιεργείται για ξηρή ή νωπή δρόγη, συγκομίζεται πριν από την άνθιση και ο αριθμός των συγκομιδών μπορεί να φτάσει μέχρι και τις έξι ανά καλλιεργητική περίοδο. Σε γόνιμα εδάφη η απόδοση του πλατύφυλλου βασιλικού σε νωπή δρόγη μπορεί να ξεπεράσει και τους δύο τόνους ανά στρέμμα σε κάθε συγκομιδή. Μετά την ξήρανση η ποσότητα της ξηρής δρόγης που παράγεται αντιστοιχεί στο 2% της νωπής. Η ξήρανση του βασιλικού που προορίζεται για ξηρή δρόγη ή για την παραλαβή αιθερίου ελαίου γίνεται απουσία φωτός και σε θερμοκρασία μικρότερη των 4 o C, για την καλύτερη διατήρηση του χρώματος της δρόγης, αλλά και της ποιότητας και της ποσότητας του αιθερίου ελαίου. Ο βασιλικός που προορίζεται για ξηρή δρόγη καλύπτεται μετά τη συγκομιδή, ώστε να προφυλαχτεί από το φως και στη συνέχεια τοποθετείται σε θερμό, καλά αεριζόμενο χώρο για 24 ώρες. Μετά την ξήρανση ο βασιλικός πρέπει να είναι ξηρός και εύθραυστος, αλλά να διατηρεί τον χρωματισμό του. Εάν τα φύλλα είναι φαιά, τότε η θερμοκρασία ξήρανσης ήταν υπερβολική και η ποιότητα του προϊόντος είναι υποβαθμισμένη. Μετά την ξήρανση τα φύλλα τοποθετούνται σε αεροστεγή βάζα σκούρου χρώματος, καθώς το φως προκαλεί αλλοίωση του χρώματος και υποβάθμιση της ποιότητας. Ο βασιλικός μπορεί να διατηρηθεί επίσης σε πλαστικές σακούλες στην κατάψυξη, για μεγάλο χρονικό διάστημα (Hiltunen and Holm 1999, Κουτσός 26) Αιθέριο έλαιο Τα αιθέρια έλαια εκκρίνονται από αδενικά τριχίδια και αποτελούν μίγμα τερπενοειδών ουσιών χαμηλού μοριακού βάρους με έντονη οσμή, οι οποίες συντίθενται σε διάφορους φυτικούς ιστούς. Η παρουσία τους χαρακτηρίζει τα αρωματικά φυτά (Καραμανώλη 212) Τα αδενικά τριχίδια είναι εξειδικευμένα ιστολογικά συστήματα που έχουν ως κύριο ρόλο τη βιοσύνθεση, έκκριση και αποθήκευση προϊόντων δευτερογενούς μεταβολισμού, όπως είναι τα αιθέρια έλαια των αρωματικών φυτών. Αδενικά τριχίδια έχουν επίσης και τα μελισσοκομικά φυτά, αλόφυτα, κωνοφόρα, πυρηνόκαρπα όπου είναι επιφορτισμένα με την έκκριση νέκταρος, NaCl, ρητίνης και κόμμεως, αντιστοίχως. 15

16 Η παρουσία των αδένων στα φυτά εξυπηρετεί επιπλέον διάφορους λειτουργικούς ρόλους που σχετίζονται με την επιβίωση του φυτού. Τα αδενικά τριχώματα των φύλλων και των βλαστών είναι μορφολογικοί και χημικοί μηχανισμοί αυτοάμυνας που σε επαφή με έντομα ή άλλα παθογόνα εκκρίνουν ερεθιστικές, τοξικές και απωθητικές ουσίες (Karamanoli et al. 25). Έκκριση ουσιών παρατηρείται και μετά από επίδραση αβιοτικών καταπονήσεων, οπότε το φυτό για να ανταπεξέλθει στην καταπόνηση εκκρίνει προϊόντα δευτερογενούς μεταβολισμού (τερπένια, γλυκοζίτες κ.α.) (Constantinidou 23, Morakis et al. 28). Στις περισσότερες περιπτώσεις τα τριχίδια αυτά έχουν διαφοροποιημένες περιοχές, οι οποίες δρουν εκκριτικά. Φέρουν μία αδενική κεφαλή ανυψωμένη με έναν μίσχο που προσαρτάται στην επιδερμίδα με ένα κύτταρο βάσης και καλύπτονται από την εφυμενίδα. Η κεφαλή είναι επιφορτισμένη με τη λειτουργία της σύνθεσης και της έκλυσης του αιθερίου ελαίου. Εάν η κεφαλή είναι πολυκύτταρη τότε το τριχίδιο ονομάζεται αδενικό λέπιο. Το έκκριμα στις περισσότερες περιπτώσεις συσσωρεύεται στον υπεφυμενιδικό χώρο, ο οποίος δημιουργείται από την ανόρθωση της εφυμενίδας πάνω από το κυτταρικό τοίχωμα. Σε ελάχιστες περιπτώσεις τα περιβάλλοντα κύτταρα διαφοροποιούνται σε συλλεκτήρια (Μποζαμπαλίδης 28). Μέχρι σήμερα έχουν καταγραφεί διεθνώς περίπου 2, φυτικά είδη που παράγουν αιθέρια έλαια. Αυτά ανήκουν σε 6 οικογένειες από τις οποίες οι κυριότερες είναι οι Lamiaceae, Apiaceae, Asteraceae, Lauraceae, Myrtaceae και Rutaceae. Η οικογένεια των Lamiaceae (Χειλανθών) είναι η σημαντικότερη οικογένεια αρωματικών φυτών στην Ελλάδα, καθώς απαντάται σε όλους τους τύπους βλάστησης των διαφορετικών κλιματικών περιοχών και περιλαμβάνει πολλά ενδημικά είδη. Τα περισσότερα μέλη της έχουν αδενικά τριχίδια (σε φύλλα, βλαστούς και άνθη) που παράγουν αιθέρια έλαια. Γνωστά Χειλανθή είναι ο βασιλικός (Ocimum basilicum), η ρίγανη (Origanum vulgare), το θυμάρι (Thymus vulgaris), το φασκόμηλο (Salvia officinalis), η μέντα (Mentha piperita), η λεβάντα (Lavandula stoechas), το δενδρολίβανο (Rosmarinus officinalis), το τσάι του βουνού (Sideritis syriaca), το μελισσόχορτο (Melissa officinalis), το δίκταμο (Origanum dictamnus) και άλλα. Τα διάφορα αρωματικά φυτά έχουν διαφορετικές εδαφοκλιματικές απαιτήσεις. Επίσης, διαφέρουν ως προς τις απαιτήσεις τους σε νερό, από τα πλέον 16

17 απαιτητικά (βασιλικός, μέντα), μέχρι τα πλέον ξηρομορφικά (τσάι του βουνού, φασκόμηλο). Τα περισσότερα πάντως είναι προσαρμοσμένα σε ξηροθερμικές συνθήκες, οι οποίες μάλιστα θεωρείται ότι αυξάνουν την παραγωγή των αιθερίων ελαίων και βελτιώνουν την ποιότητά τους. Τα διάφορα υπέργεια όργανα των αρωματικών φυτών διαφέρουν ως προς την ποσότητα αλλά και τη σύσταση του αιθερίου ελαίου που παράγουν, με τα άνθη να υπερέχουν κατά κανόνα σε ποσότητα. Ακολουθούν τα φύλλα και οι βλαστοί (Werker et al. 1985). Η εποχή συλλογής αποτελεί επίσης σημαντικό παράγοντα. Κατά τους καλοκαιρινούς μήνες τα φυτά έχουν μεγαλύτερη απόδοση σε σχέση με τους εαρινούς και χειμερινούς μήνες (Kokkini et al. 1997). Σημαντικό ρόλο παίζει επιπλέον και το υψόμετρο. Στα χαμηλά υψόμετρα τα φυτά έχουν συνήθως μεγαλύτερη περιεκτικότητα σε αιθέριο έλαιο και στα υψηλά μικρότερη (Kokkini et al. 1989, Kofidis et al. 23). Στις περιπτώσεις αυτές, ρυθμιστικός είναι ο ρόλος της θερμοκρασίας και της UVB ακτινοβολίας (Fahlen et al. 1997, Ioannidis et al. 22). Μάλιστα οι Johnson et al. (1999) αναφέρουν ότι συμπληρωματική εφαρμογή UVB ακτινοβολίας κατά τις πρώτες πρωινές ώρες συνετέλεσε στην αύξηση της περιεκτικότητας τερπενοειδών και φαινυλπροπιονικών παραγώγων, καθώς το φυτό με τον τρόπο αυτό ενίσχυσε την αντοχή του σε αντίξοους περιβαλλοντικούς παράγοντες. Όσον αφορά το φως, η φωτοπερίοδος έχει καθοριστική συμβολή. Μεγάλη φωτοπερίοδος επιδρά θετικά στην ποσότητα και ποιότητα του αιθερίου ελαίου (Yamaura et al. 1989). Συμπληρωματικό φως, το οποίο δόθηκε σε φυτά θυμαριού, αύξησε κατά 37-52% τον αριθμό των ελαιοφόρων αδένων (Letchamo and Gosselin 1996), κατά συνέπεια και την ποσότητα του παραγόμενου αιθερίου ελαίου. Επιπλέον, όχι μόνο η διάρκεια, αλλά και η ένταση του φωτός δρα αυξητικά στην παραγωγή αιθερίου ελαίου. Το γεωγραφικό μήκος και πλάτος του βιοτόπου στον οποίο αναπτύσσονται τα αρωματικά φυτά ασκεί σημαντική επίδραση στην απόδοσή τους σε αιθέριο έλαιο (Vokou et al. 1993). Στην Κρήτη, για παράδειγμα, βρέθηκε ότι το περιεχόμενο του φασκόμηλου σε αιθέριο έλαιο εμφανίζει μία αύξηση από το δυτικό προς το ανατολικό τμήμα του νησιού. Επίσης, η ρίγανη είναι περισσότερο πλούσια σε αιθέριο έλαιο στις νοτιότερες περιοχές της Ελλάδας (Κρήτη) και λιγότερο στις βορειότερες, ενώ ανά περιοχή διαφέρει και η αναλογία καρβακρόλη : θυμόλη του αιθερίου ελαίου. 17

18 Η χημική σύσταση των αιθερίων ελαίων του γένους Ocimum μελετήθηκε εκτενώς, ήδη από το 193. Τα πτητικά συστατικά των ελαίων συντίθενται με τις μεταβολικές οδούς του σικιμικού και του μεβαλονικού οξέος. Αποτελούνται κυρίως από οξυγονωμένα μονοτερπένια και φαινολικές ενώσεις, ενώ επιπλέον απαντάται και ένα πλήθος μονοτερπενικών υδρογονανθράκων. Συνήθως οι συγκεντρώσεις των τελευταίων είναι αμελητέες με εξαίρεση τα οκιμένια και το γ-τερπινένιο. Τα συστατικά των αιθερίων ελαίων απαντώνται είτε ως ελεύθερα τερπενοειδή και φαινυλπροπανοειδή, ή δεσμευμένα με σάκχαρα με τη δεύτερη μορφή να αποτελεί την προτιμώμενη μορφή αποθήκευσης των συστατικών αυτών (Hiltunen and Holm 1999). Σήμερα έχουν αναγνωρισθεί περίπου 14 συστατικά του αιθερίου ελαίου βασιλικού (Ocimum basilicum) εκ των οποίων: 3 είναι μονοτερπένια 3 σεσκιτερπένια 2 καρβοξυλικά οξέα 11 αλειφατικές αλδεΰδες 6 αλειφατικές αλκοόλες 2 αρωματικές ενώσεις και 2 ανήκουν σε άλλες χημικές ομάδες Η απόδοση του βασιλικού σε αιθέριο έλαιο κυμαίνεται από.2 έως 1.%. Ωστόσο έχουν καταγραφεί και τιμές έως %, αναλόγως της πηγής και του φαινολογικού σταδίου των φυτών. Για την παραλαβή αιθερίου ελαίου χρησιμοποιούνται κυρίως ταξιανθίες, φύλλα, αλλά και ολόκληρα ανθισμένα φυτά σε ορισμένες περιπτώσεις. Η παραλαβή του αιθερίου ελαίου γίνεται με τη μέθοδο της υδροαπόσταξης. Η παραλλακτικότητα των διαφόρων εκπροσώπων του είδους Ocimum basilicum δεν περιορίζεται μόνο στα μορφολογικά χαρακτηριστικά (μέγεθος και σχήμα φύλλων και άνθεων ή συγκέντρωση φυτοχρωστικών), αλλά και στη χημική σύσταση των αιθερίων ελαίων του. Ήδη το 193 ο Guillaumin πρότεινε σύστημα κατάταξης του βασιλικού σε τέσσερις κύριες κατηγορίες οι οποίες στη συνέχεια (1949) ορίσθηκαν από τον Günther ως εξής (Πίνακας 1, ιδέ και σελ. 1 και 11 για γεωγραφική εξάπλωση): 18

19 Πίνακας 1. Χημειότυποι βασιλικού κατά Günther (1949) Χημειότυποι Ι Ευρωπαϊκός ΙΙ Reunion ΙΙΙ Τροπικός ΙV Ευγενόλης Κύρια συστατικά μεθυλική καβικόλη, λιναλοόλη μεθυλική καβικόλη, καμφορά μεθυλική καβικόλη, λιναλοόλη, μεθυλο-κινναμωμικό οξύ Ευγενόλη Αργότερα προτάθηκαν και άλλα συστήματα κατάταξης όπως τα παρακάτω (Πίνακας 2): Πίνακας 2. Χημειότυποι βασιλικού κατά Sobti (Sobti et al. 1982) Χημειότυπος % περιεκτικότητα κύριων συστατικών 1 Γερανιόλη 4-5 Ευγενόλη Ευγενόλη Καμφορά Μεθυλο-κινναμωμικό Γερανιόλη 2-3 Λιναλόολη 3-35 Ευγενόλη 2-3 Η κατηγοριοποίηση του Baritaux, η οποία παρατίθεται στον Πίνακα 3, είναι και αυτή που χρησιμοποιήθηκε στο παρόν πείραμα. Πίνακας 3. Χημειότυποι βασιλικού κατά Baritaux (Baritaux et al. 1992) Χημειότυπος Κύρια Συστατικά (%) Α Λιναλοόλη (59.6) Β Μεθυλική καβικόλη ( ) ΑΒ Λιναλοόλη ( ) > Μεθυλική καβικόλη ( ) ΒΑ Μεθυλική καβικόλη ( ) > Λιναλοόλη (1. 19.) 19

20 Η αναλογία των βασικών συστατικών στα αιθέρια έλαια του βασιλικού εξαρτάται τόσο από τον τύπο του φυτικού υλικού και την κατάστασή του (νωπά ή ξηρά φύλλα), όσο και από παράγοντες όπως η μέθοδος παραλαβής και το τμήμα του φυτού που χρησιμοποιήθηκε, οι περιβαλλοντικές συνθήκες κατά τη βλαστική περίοδο, η εφαρμογή λιπασμάτων και η χρήση ή όχι εδαφοκάλυψης. Στηριζόμενοι σε αυτό οι Grayer et al. (1996) πρότειναν η κατάταξη των ειδών βασιλικού να μην βασίζεται στη συγκέντρωση ενός μόνο κύριου συστατικού, καθώς είναι σύνηθες φαινόμενο η ύπαρξη δύο ή περισσοτέρων κύριων συστατικών σε ίση αναλογία. Ορθότερη λοιπόν θα ήταν η κατάταξη με βάση το σύνολο των κύριων συστατικών, τις ουσίες που αποτελούν, για παράδειγμα, περισσότερο από το 2% του ολικού αιθερίου ελαίου. Οι δράσεις του αιθερίου ελαίου του βασιλικού, αποδίδονται είτε σε μεμονωμένα συστατικά, αλλά κυρίως στο μίγμα των 3 ή και περισσοτέρων συστατικών με συγκέντρωση μικρότερη του 1% και με συνεργιστική δράση. Πέρα από την άμεση άμυνα στα μίγματα τερπενοειδών του βασιλικού αποδίδονται και άλλες δράσεις. Αυτές αφορούν την προστασία της φυλλικής επιφάνειας, την προσέλκυση επικονιαστών, αλλά και εντομοφάγων (έμμεση άμυνα), την αποθάρρυνση φυλλοφάγων και την προστασία σε αβιοτικές καταπονήσεις. Στον πίνακα (Πίνακας 4) που ακολουθεί αναφέρονται μερικά μεμονωμένα συστατικά του αιθερίου ελαίου του βασιλικού, καθώς και οι δράσεις που αποδίδονται σε αυτά (Abdel-Sattar et al. 1995). Πίνακας 4. Δραστικότητα (κατά κατηγορία) συστατικών αιθερίου ελαίου βασιλικού (Abdel-Sattar et al. 1995). Άμεση άμυνα Αλληλοπάθεια Έμμεση άμυνα Επικονίαση Λιμονένιο α,β-πινένιο Καμφορά Λιναλοόλη Τα τελευταία χρόνια υπάρχει έντονο επιστημονικό ενδιαφέρον για αιθέρια έλαια και φυτικά εκχυλίσματα λόγω της δυνατότητας χρήσης τους ως πηγής φυσικών 2

21 αντιοξειδωτικών, αλλά και βιολογικών δραστικών ουσιών (Tepe et al. 24, Wannissorn et al. 25, Bozin et al. 26). Η αντιμικροβιακή και αντιοξειδωτική δράση των αιθερίων ελαίων του βασιλικού έχει εφαρμογή στη συντήρηση νωπών και επεξεργασμένων τροφίμων, αλλά και στην παραγωγή φαρμακευτικών προϊόντων και εναλλακτικών φαρμάκων (Bozin et al. 26, Celiktas et al. 27). Στις δράσεις του αυτές εστιάζεται η σύγχρονη έρευνα λόγω της δυνατότητας θεραπείας μολυσματικών ασθενειών, υποκαθιστώντας τις κλασικές φαρμακευτικές αγωγές (Celiktas et al. 27, Politeo et al. 27) Αντιμικροβιακή δράση Η αντιβακτηριακή δράση του βασιλικού, που εμφανίζεται εντονότερη εναντίον των κατά gram θετικών βακτηρίων (Prasad et al. 1986), διαφοροποιείται ανάλογα με την ποικιλία, το μικροκλίμα και την προέλευση του φυτικού υλικού (διαφορετικοί χημειότυποι). Ισχυρή δράση καταγράφεται εναντίον των βακτηρίων Escherichia coli, Pseudomonas aeruginosa, Bacillus subtilis και Staphylococcus aureus. Η μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα παρατηρήθηκε εναντίον του Bacillus subtilis (Janssen et al. 1989). Μέτρια αποτελεσματικότητα παρατηρήθηκε σε πειράματα εναντίον των S. aureus, E. coli, Salmonella sp., Serratia marcescens, Klebsiella pneumoniae και Proteus vulgaris, ενώ καμία δράση εναντίον των Streptococcus faecalis και Pseudomonas aeruginosa. Η ελάχιστη αποτελεσματική συγκέντρωση κυμαίνεται από mg ml -1 (Ndounga and Ouamba 1997). Τα αποτελέσματα ερευνών σχετικά με την αντιμικροβιακή δράση συχνά είναι αντιφατικά. Αξίζει να αναφερθεί ότι δεν ανιχνεύθηκε αντιβακτηριακή δράση με υδατικά εκχυλίσματα βασιλικού, επομένως οι δραστικές ουσίες δεν είναι υδατοδιαλυτές. Στον Πίνακα 5 εμφανίζεται η δράση αιθερίων ελαίων βασιλικού εναντίον διαφόρων βακτηρίων, όπως αναφέρεται από τους Bozin et al. (26). Πίνακας 5. Αντιβακτηριακή δράση του αιθερίου ελαίου του βασιλικού (Bozin et al. 26) ΒΑΚΤΗΡΙΑ ΖΩΝΗ ΑΝΑΣΤΟΛΗΣ (σε mm) Pseudomonas aeruginosa 21

22 Escherichia coli 19 Salmonella typhi 29 Salmonella enteritidis 1 Shigella sonei 34.8 Micrococcus flavus 34.6 Sarcina lutea 2.8 Staphylococcus aureus 2 Staphylococcus epidermidis 22.6 Bacillus subtilis 22.2 Η αντιμυκητιακή δράση εκχυλισμάτων βασιλικού, αιθερίων ελαίων, αλλά και των συστατικών τους μελετάται συνήθως σε χώρες με θερμά κλίματα, όπου η ανάγκη προστασίας τόσο των φυτών, όσο και αποθηκευμένων προϊόντων από τους μύκητες είναι εντονότερη. Το αιθέριο έλαιο του βασιλικού εμφανίζει μυκητοτοξικές ιδιότητες εναντίον κλώνων Aspergillus flavus και A.parasiticus. Το έλαιο είχε μυκητοστατική δράση σε δόση εφαρμογής 1.5 mg l -1 και μυκητοκτόνο δράση στα 6. mg l -1. (Dube et al. 1989). Οι βιολογικά ενεργές δόσεις εφαρμογής του αιθερίου ελαίου βασιλικού είναι σημαντικά χαμηλότερες από τις αντίστοιχες των χημικών μυκητοκτόνων και καπνιστικών, ενώ η βιολογική τους δράση δεν επηρεάζεται από τη θερμοκρασία και τις συνθήκες αποθήκευσης. Η εφαρμογή αιθερίου ελαίου βασιλικού μείωσε τους πληθυσμούς Sclerotinia sclerotiorum (Lib.), Rhizopus stolonifer (Ehrenb. ex Fr.) Vuill και Mucor sp. (Fisher) σε καλλιέργεια ροδακινιάς (Edris and Farraq 23). Επίσης, οι Suncica et al. (212) αναφέρουν ισχυρή αντιμυκητιακή δράση εκχυλίσματος βασιλικού έναντι των μυκήτων Penicillium aurantiogriseum, P. glabrum, P. chrysogenum, και P. brevicompactum σε τρόφιμα. Γενικώς αιθέρια έλαια και εκχυλίσματα βασιλικού αναφέρθηκαν ως μυκητοστατικά εναντίον των Alternaria sp., Alternaria tenuissima, Aspergillus fumigates, Aspergillus niger, Aspergillus parasiticus, Candida albicans, Cryptococcus neoformans, Histoplama capsulatum, Microsporum canis, Microsporum gypseum, Trichophyton mentagrophytes, Trichophyton rubrum και Trichophyton verrucosum. Οι Bozin et al. (26) αναφέρουν υψηλή ανασταλτική και 22

23 μυκητοκτόνο δράση των αιθερίων ελαίων βασιλικού εναντίων έξι μυκήτων με εφαρμογή 8-3 μl και μl αντίστοιχα (Πίνακας. 6). Πίνακας 6. Αντιμυκητιακή δράση του αιθερίου ελαίου του βασιλικού (Bozin et al. 26) ΑΝΑΣΤΑΛΤΙΚΗ ΕΛΑΧΙΣΤΗ ΜΥΚΗΤΕΣ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΤΗΣ ΜΥΚΗΤΟΚΤΟΝΟΣ ΑΥΞΗΣΗΣ (σε μl) ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ (σε μl) Candida albicans 3 3 Trichophyton mentagrophytes Trichophyton tonsurans 8 15 Trichophyton rubrum Epidermophyton floccosum 15 3 Microsporum canis Πτητικά συστατικά του αιθερίου ελαίου του βασιλικού που εμφανίζουν αντιμυκητιακή δράση είναι: Η ευγενόλη, δραστική εναντίον των Absidia glauca, Aspergillus nidulans, A. niger, Colletotrichum capsici, Fusarium moniliforme και Rhizopus nodosus, ως καθαρή ουσία και ως διάλυμα 1:1 και 1:2 (Garg and Siddiqui 1992). Σε συγκέντρωση.1% σε αιθέριο έλαιο προερχόμενο από τον O.gratissimum, η ευγενόλη ανέστειλε την ανάπτυξη των Sclerotium rolfsii, Rhizoctonia spp. και Alternaria alternata (Thakur et al. 1989). Αιθέριο έλαιο O. suave (που έχει ως κύριο συστατικό την ευγενόλη), ανέστειλε την ανάπτυξη του Saccharomyces cerevisae σε δόση εφαρμογής 5 μg ml -1 (Chogo and Crank 1981). Το καρυοφυλλένιο ως καθαρή ουσία αλλά και σε αραίωση 1:1 και 1:2 επέδειξε έντονη μυκητοστατική δράση εναντίον των Absidia glauca (Garg and Siddiqui 1992). Η 1,8 κινεόλη καταπολέμησε ικανοποιητικά κλώνους Alternaria alternata και Fusarium moniliforme (Garg and Siddiqui 1992). 23

24 Η κυμόλη (από O. viride) κατάφερε να ελέγξει κανοποιητικά την ανάπτυξη των Rhizoctonia solani και Sclerotium rolfsii (Thakur et al. 1989). Η λιναλοόλη (από O. canum) έλεγξε την ανάπτυξη του Rhizoctonia solani (Thakur et al. 1989) Αντιοξειδωτική δράση Τα τελευταία χρόνια γίνεται προσπάθεια αντικατάστασης των συνθετικών αντιοξειδωτικών με ουσίες φυτικής προέλευσης, καθώς χημικές ουσίες που ευρέως χρησιμοποιούνται ως αντιοξειδωτικά όπως οι butylated hydroxytoluene (BHT), butylated hydroxyanisole (BHA), tert-butylhydroquinone (TBHQ) και propyl gallate (PG) προξενούν καρκινογένεση σε πειραματόζωα. Η αντιοξειδωτική δράση αιθερίων ελαίων βασιλικού διαφέρει ανάλογα με την προέλευση και τον χημειότυπο, καθώς παρατηρούνται διαφορές στη χημική σύσταση και συγκεκριμένα στη συγκέντρωση φαινολικών ουσιών. Αιθανολικά εκχυλίσματα βασιλικού παρουσιάζουν ισχυρή αντιοξειδωτική δράση σε συγκεντρώσεις από.1 έως και 1. mg ml -1 (Juntachote and Berghofer 24). Επίσης, οι Banerjee et al. (1996) αναφέρουν ότι αιθανολικό εκχύλισμα βασιλικού σε δόσεις εφαρμογής 4 και 8 mg kg -1 ενίσχυσε σημαντικά τη δραστηριότητα του κυτοχρώματος P-45, του κυτοχρώματος b και της S- τρανσφεράσης της γλουταθειόνης σε ποντίκια, με αποτέλεσμα την αυξημένη προστασία σε καρκινογόνους και μεταλλαξιγόνους παράγοντες αλλά και σε ενεργές μορφές οξυγόνου. Η αντιοξειδωτική δράση του αιθερίου ελαίου του βασιλικού, που σε πολλές περιπτώσεις είναι μεγαλύτερη από την αντίστοιχη των χημικών αντιοξειδωτικών, αποδίδεται στα συστατικά β-καροτένιο, ευγενόλη, ισοευγενόλη, λιναοόλη, φλαβονοειδή και τοκοφερόλη Εντομοαπωθητική δράση Σημαντική είναι η εντομοαπωθητική δράση του αιθερίου ελαίου και έχει ιδιαίτερη σημασία, ιδιαίτερα για τις αναπτυσσόμενες χώρες όπου το υψηλό κόστος καθιστά τη χρήση χημικών προϊόντων απαγορευτική. Ειδικότερα ο ευρωπαϊκός τύπος βασιλικού εμφανίζει μεγαλύτερη εντομοκτόνο δράση σε σχέση με τους υπόλοιπους λόγω της αυξημένης συγκέντρωσης μεθυλικής καβικόλης. Ακετονικά διαλύματα 24

25 βασιλικού παρουσίασαν υψηλή αποτελεσματικότητα τόσο στην προστασία φυτών όσο και στην προστασία του ανθρώπου ενάντια σε ασθένειες φορείς των οποίων είναι έντομα (βουβωνική πανώλη και τύφος). Σε εργαστηριακές δοκιμές το αιθέριο έλαιο παρουσίασε σημαντική εντομοκτόνο δράση εναντίον των Anopheles stephensi και Aedes aegypti (γένη κουνουπιών, φορέων ασθενειών, όπως του ιού O'nyong'nyong, αλλά και της διροφιλαρίωσης των σκύλων) (Hiltunen and Holm 1999) Χρήσεις Ο βασιλικός σχετίσθηκε με πολυάριθμους μύθους, παραδόσεις και προκαταλήψεις σε διάφορους πολιτισμούς. Αναφέρθηκε ήδη η σχέση χριστιανικής παράδοσης και βασιλικού. Στην ιταλική παράδοση ο βασιλικός συμβόλιζε την αγνότητα ή τον έρωτα. Λέγεται μάλιστα ότι οι κοπέλες τοποθετούσαν μια γλάστρα με βασιλικό στο περβάζι του παραθύρου τους, όταν αναζητούσαν τη συντροφιά του αγαπημένου τους. Κατά τον Μεσαίωνα κρεμούσαν κλαδάκια βασιλικού πάνω από την πόρτα, για να προφυλαχθούν από την κακή τύχη. Στην Ινδία ο βασιλικός καλλιεργείται δίπλα σε ναούς και σπίτια για να προστατεύει από το «κακό», αλλά και για να εξασφαλίσει τη σωτηρία (Macleod 1968), αφού αντιμετωπίζεται ως ιερό φυτό και του αποδίδονται θεραπευτικές ιδιότητες, ιδιαίτερα όσον αφορά τη θεραπεία της ελονοσίας. Υπάρχουν ωστόσο και πολιτισμοί που αποδίδουν στον βασιλικό αρνητικές ιδιότητες. Ο Διοσκουρίδης πίστευε ότι η κατανάλωση βασιλικού είχε ως αποτέλεσμα μειωμένη όραση, συχνουρία και μειωμένη παραγωγή γάλακτος σε θηλάζουσες μητέρες. Οι αρχαίοι Ρωμαίοι αλλά και οι Έλληνες πίστευαν ότι ο βασιλικός αναπτύσσεται στα σημεία όπου υπάρχει κακοποίηση και ότι συμβόλιζε φτώχεια, μίσος και κακοτυχία. Στην Κρήτη θεωρούσαν ότι ο βασιλικός βρίσκεται υπό την εξουσία του διαβόλου. Οι εφαρμογές του βασιλικού στην ιατρική είναι πολυάριθμες. Στην Αφρική χρησιμοποιείται ως θεραπεία για τον βήχα και τον πυρετό, ενώ οι ρίζες του καταπραΰνουν τον πονόκοιλο και τα κρυολογήματα. Στην Ινδία χρησιμοποιείται για τη θεραπεία της γονόρροιας, ενώ στο Σουδάν μια πάστα με βάση τον βασιλικό χρησιμοποιείται για τη θεραπεία δερματικών παθήσεων. Ο βασιλικός θεωρείται επιπλέον σπασμολυτικός, διεγερτικός, τονωτικός, διουρητικός και ευστόμαχος. Στο παρελθόν αποτελούσε παραδοσιακή θεραπεία ελαφριάς μορφής νευροπάθειας. Το 25

26 αφέψημα που φτιάχνεται από τα φύλλα του θεωρείται ότι ανακουφίζει από τη ναυτία, τον στομαχόπονο και τον πυρετό. Επίσης, χρησιμοποιήθηκε για τη θεραπεία δαγκωμάτων φιδιών και τσιμπημάτων εντόμων, καθώς και για την περιποίηση κρεατοελιών και αδενωδών εκφυμάτων. Η αντιοξειδωτική του δράση έχει περιορισμένη εφαρμογή στη συσκευασία τροφίμων (Chen et al. 1992). Οι σύγχρονες χρήσεις του βασιλικού είναι πολυάριθμες. Οι κυριότερες είναι η καλλωπιστική, η εμπορική, η αρωματική, η φαρμακευτική, αλλά και η θρησκευτική. Τα αιθέρια έλαια που παραλαμβάνονται από το φύλλωμα και τις ταξιανθίες του χρησιμοποιούνται για την παρασκευή εντομοαπωθητικών, φαρμάκων και αρωματικών μαγειρικών σκευασμάτων. Σε εμπορική κλίμακα ο βασιλικός αποτελεί συστατικό στοματικών διαλυμάτων, φαρμάκων, σαπουνιών, σαμπουάν, αρωμάτων (Brut), ποτών (λικέρ Charteuse), σακχαρωδών προϊόντων και προϊόντων αρτοζαχαροπλαστικής (DeBaggio and Belsinger 1996, Simon et al. 199). Ο βασιλικός χρησιμοποιείται με τη μορφή χλωρής ή ξηρής δρόγης στη μαγειρική, για να δώσει ξεχωριστή γεύση σε κρέατα, πουλερικά, ζυμαρικά, λαχανικά, αλλά και για την παρασκευή αρωματικού ξυδιού ή λαδιού. Γνωστή είναι η σάλτσα pesto, η οποία συνδυάζει βασιλικό, σκόρδο, ελαιόλαδο και παρμεζάνα, και συνοδεύει ζυμαρικά. 1.2 Βιοδιεγέρτες Σαλικυλικό οξύ Αιώνες πριν, οι Ινδιάνοι της Αμερικής, όπως και οι αρχαίοι Έλληνες, ανακάλυψαν ότι τα φύλλα και ο φλοιός της ιτιάς θεραπεύουν από πόνους και πυρετό. Ωστόσο, ήταν ο Johann Buchner αυτός που το 1828 στο Μόναχο, απομόνωσε επιτυχώς μικρή ποσότητα σαλικίνης, του γλυκοζιδίου της σαλικυλικής αλκοόλης, της κύριας δηλαδή σαλικυλικής ένωσης στον φλοιό της ιτιάς. Η ονομασία σαλικυλικό οξύ (salicylic acid, SA), που προέρχεται από τη λατινική λέξη Salix για την ιτιά, δόθηκε σε αυτή τη δραστική ουσία από τον Raffaele Piria το Η πρώτη εμπορική παραγωγή χημικά συντιθέμενων SA ξεκίνησε στη Γερμανία το Η ασπιρίνη, μια εμπορική ονομασία για ακετυλοσαλικυλικό οξύ, εισήχθη από την εταιρεία Bayer το 1898 και γρήγορα έγινε ένα από τα μεγαλύτερα σε πωλήσεις φάρμακα στον κόσμο. Επειδή ακόμη και σε υδατικά διαλύματα η ασπιρίνη υφίσταται 26

27 αυτόματη υδρόλυση σε SA, οι δύο ενώσεις έχουν παρόμοιες επιδράσεις στα φυτά και θα πρέπει να αντιμετωπίζονται από κοινού (Raskin 1992). Χημικά, το σαλικυλικό ή ορθο-υδροξυ-βενζοϊκό οξύ ανήκει την ποικιλόμορφη ομάδα των φαινολικών ενώσεων των φυτών. Αυτές είναι ενώσεις με ένα αρωματικό δακτύλιο που φέρει μία ομάδα υδροξυλίου ή δραστικά παράγωγά της (Εικ. 2). Το SA απαντάται σε ολόκληρο το βασίλειο των φυτών και κατατάσσεται στην ομάδα των φυτικών ορμονών. Τα υψηλότερα επίπεδα SA βρέθηκαν στις ταξιανθίες των θερμογόνων φυτών και σε φυτά μολυσμένα με νεκρωτικά παθογόνα. Σε φυτά, όπως το ρύζι, το αιματόχορτο, το κριθάρι και η σόγια, το επίπεδο του σαλικυλικού οξέος είναι περίπου 1 mg g -1 νωπής μάζας. Τα άνθη από επτά είδη και τα φύλλα από 27 θερμογόνα είδη παρουσίασαν σημαντική διαφορά στα επίπεδα του SA (Raskin 1992, Hayat and Ahmad 27). Εικόνα 2. Χημική δομή του σαλικιλικού οξέος Βιοσύνθεση και μεταβολισμός του σαλικυλικού οξέος Είναι ευρέως αποδεκτό ότι το SA είναι ένα φυσικό παράγωγο του κινναμωμικού οξέος, ενός ενδιάμεσου προϊόντος στη βιοσυνθετική οδό του σικιμικού οξέος, που εμπλέκεται στη σύνθεση των φαινολικών ενώσεων. Ωστόσο, δύο πιθανές διαδρομές έχουν προταθεί προς αυτή την κατεύθυνση (Hayat and Ahmad 27): α) Αποκαρβοξυλίωση της πλευρικής αλυσίδας του κινναμωμικού οξέος, το οποίο υποβάλλεται σε υδροξυλίωση στη C-2 θέση, για την παραγωγή βενζοϊκού οξέος. H διαδρομή αυτή για τη σύνθεση του σαλικυλικού οξέος έχει πρόσφατα αναφερθεί σε φυτά καπνού (Yalpani et al. 1993), καθώς επίσης και σε φυτά ρυζιού (Silverman et al. 1995). Το ένζυμο που καταλύει τη β' οξείδωση του κινναμωμικού οξέος σε βενζοϊκό οξύ έχει προσδιορισθεί στην Quercus pedunculata (Alibert and 27

28 Ranjeva 1971, Alibert and Ranjeva 1972). Ωστόσο, ένα δεύτερο ένζυμο που είναι υπεύθυνο για τη μετατροπή του βενζοϊκού οξέος σε σαλικυλικό οξύ δεν έχει αναγνωρισθεί μέχρι σήμερα. β) Υδροξυλίωση του κινναμωμικού οξέος σε ο-κουμαρικό οξύ, ακολουθούμενη από την αποκαρβοξυλίωσή του σε σαλικυλικό οξύ. Η μετατροπή του κινναμωμικού οξέος σε ο-κουμαρικό οξύ θεωρείται πως καταλύεται από την transκινναμωμική-4-υδροξυλάση (Alibert and Ranjeva 1971, Alibert and Ranjeva 1972), η οποία ανιχνεύθηκε για πρώτη φορά σε φυτά μπιζελιού (Russel and Conn 1967). Αργότερα, εντοπίσθηκε επίσης στην Quercus pedunculata (Alibert and Ranjeva 1971, Alibert and Ranjeva 1972), σε κονδύλους αγκινάρας και στο Melilotus alba (Gestetner and Conn 1974). Ωστόσο, το ένζυμο που ενεργοποιεί τη μετατροπή του ο- κουμαρικού οξέος σε σαλικυλικό οξύ δεν έχει ακόμη προσδιορισθεί. Επιπλέον, η χρήση των ραδιενεργών 14 C-βενζοϊκού οξέος ή 14 C-κινναμωμικού οξέος οδήγησε στον σχηματισμό επισημασμένου σαλικυλικού οξέος στο Gaultheria procumbens (Ellis and Amichein 1971). Η παρατήρηση αυτή υποστηρίζει ένθερμα την πεποίθηση ότι το SA συντίθεται από κινναμωμικό οξύ, με τη μεσολάβηση βενζοϊκού οξέος ως ενδιάμεσου προϊόντος. Παρ' όλα αυτά, κάποιοι ερευνητές πιστεύουν ότι και τα δύο παραπάνω συστήματα λειτουργούν για τη σύνθεση του SA στα ανώτερα φυτά (El-Basyouni et al. 1964). Το σαλικυλικό οξύ είναι γνωστό ότι δημιουργεί σύμπλοκα με έναν αριθμό μορίων (Ibrahim and Tower 1959, Griffiths 1959) μέσω γλυκοζυλίωσης και λιγότερο συχνά, μέσω εστεροποίησης (Popova et al. 1997). Εστέρες γλυκόζης του σαλικυλικού οξέος έχουν αναφερθεί σε καλλιέργειες εναιώρησης κυττάρων (suspension cultures) σόγιας και φασολιού (Apte and Laloraya 1982), σε υποκοτύλια ηλίανθου (Klambt 1962), καθώς επίσης και σε άλλα ανώτερα φυτά (Griffiths 1959, Ibrahim and Tower 1959). Ομοίως, το σύζευγμα β-γλυκοζίτη και SA, έχει εντοπισθεί σε καλλιέργειες κυττάρων του Mallotus japonicus και στις ρίζες φυτών Avena sativa (Balke and Schulz 1987, Yalpani et al. 1993). Παρ' όλα αυτά, επισημάνθηκε επίσης ένα ένζυμο, η γλυκοζυλτρανσφεράση του σαλικυλικού οξέος (SA glycosyltransferase, SA- GTase), που καταλύει τον μεταβολισμό του σαλικυλικού οξέος σε β-γλυκοζίδιοsa. Η παρουσία ενός συζεύγματος σαλικυλικού οξέος με αμινοξέα, του σαλικυλικούασπαρτικού οξέος, έχει επίσης αναφερθεί σε άγρια σταφύλια (Silverman et al. 1995). 28

29 Φυσιολογικός ρόλος του σαλικυλικού οξέος Το σαλικυλικό οξύ εμφανίζει πολλαπλούς ρόλους στη φυσιολογία του φυτού. Η πρώτη φυσιολογική αντίδραση που αποδόθηκε στο σαλικυλικό οξύ ήταν αυτή της επαγωγής της άνθισης σε φυτά καπνού (Lee και Skoog, 1965, Eberhard et al. 1989). Ακόμη, επιδρά ως ρυθμιστής αύξησης στην ανάπτυξη του φυτού, επιταχύνοντας κυρίως την αύξηση της φυλλικής επιφάνειας αλλά και το ύψος και τη ρίζα του φυτού, καθώς και την ξηρά ουσία (Arberg 1981). Εμβάπτιση σπόρων σίτου σε 1-5 Μ σαλικυλικού οξέος αύξησαν τον αριθμό φύλλων, αλλά και τη νωπή και ξηρή μάζα του φυτού, αντιστρέφοντας τα αποτελέσματα του αψισικού οξέος (ABA) στην πτώση των φύλλων (Hayat et al. 25). Το σαλικυλικό οξύ έχει επίσης θετική επίδραση στη φωτοσύνθεση α) αυξάνοντας την περιεκτικότητα σε χλωροφύλλη και καροτενοειδή έως 2 % και β) επάγοντας το κλείσιμο των στομάτων με μείωση των επιπέδων διαπνοής, που έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση της αποδοτικότητας χρήσης του νερού (WUE). Θετική είναι και η επίδρασή του στον μεταβολισμό των νιτρικών (Hayat et al. 25). Μειώνει, ωστόσο, την απορρόφηση των θρεπτικών στοιχείων Ρ και Κ, η οποία όμως εξαρτάται από το ph του εδάφους (Glass 1973, Gordon et al. 22). To SA εμφανίζει παρόμοιο ρόλο με τη δινιτροφαινόλη μειώνοντας την παραγωγή αιθυλενίου έως και 9% σε τρεις ώρες σε δισκία μήλου (Leslie and Romani 1988, Romani et al. 1989). Πολύ σημαντικός είναι και ο ρόλος του στα θερμογενή φυτά, αφού λειτουργεί ως ρυθμιστής της θερμογένεσης (Raskin et al. 199, Popova et al. 1997). Τέλος, τροποποιεί και τη δράση μερικών εξαιρετικά σημαντικών ενζύμων, όπως της ανθρακικής ανυδράσης, της Rubisco, της PEPCase και της νιτρικής αναγωγάσης (Popova et al. 1997, Hayat and Ahmad 27) Δράση του σαλικυλικού οξέος Οι μηχανισμοί μέσω των οποίων το σαλικυλικό οξύ σηματοδοτεί τη θερμογένεση και την ανθεκτικότητα στις ασθένειες έχουν μελετηθεί επαρκώς. Στους κρίνους, το SA έχει δειχθεί ότι επάγει την έκφραση της εναλλακτικής οξειδάσης (AOX), η οποία με τη σειρά της ενεργοποιεί την εναλλακτική αναπνευστική οδό, παράγοντας έτσι θερμότητα. Αντιθέτως, το SA φαίνεται να χρησιμοποιεί πολλαπλούς μηχανισμούς, και όχι μόνον έναν μηχανισμό προκειμένου να προκαλεί αμυντικές αντιδράσεις. 29

Αρωματικά-Φαρμακευτικά Φυτά

Αρωματικά-Φαρμακευτικά Φυτά ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΟΣΠΡΙΑ-ΠΟΛΥΕΤΕΙΣ ΘΑΜΝΩΔΕΙΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ-ΑΡΩΜΑΤΙΚΑ ΦΥΤΆ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΙΑ Αρωματικά-Φαρμακευτικά Φυτά Κατερίνα Μ. Κουκ ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ, ΕΘΙΑΓΕ 1 Σκοπός της ομιλίας να περιγράψω

Διαβάστε περισσότερα

«Ο αιθέριος θησαυρός του τόπου μας». Ηλίας Ντζάνης, Γεωπόνος πρ. πρ/νος Κ.Σ.Ε Αγρινίου ΔΗΜΗΤΡΑ (ΕΘΙΑΓΕ)

«Ο αιθέριος θησαυρός του τόπου μας». Ηλίας Ντζάνης, Γεωπόνος πρ. πρ/νος Κ.Σ.Ε Αγρινίου ΔΗΜΗΤΡΑ (ΕΘΙΑΓΕ) Τα Αρωματικά Φυτά. «Ο αιθέριος θησαυρός του τόπου μας». Τάσεις Προοπτικές. Ηλίας Ντζάνης, Γεωπόνος πρ. πρ/νος Κ.Σ.Ε Αγρινίου ΔΗΜΗΤΡΑ (ΕΘΙΑΓΕ) τα ερωτήματα: 1. Τι είναι Αρωματικά-φαρμακευτικά φυτά? 2.

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη της δυνατότητας σύμπλεξης ιόντων χαλκού και σιδήρου από αφεψήματα Ελληνικών βοτάνων

Μελέτη της δυνατότητας σύμπλεξης ιόντων χαλκού και σιδήρου από αφεψήματα Ελληνικών βοτάνων Μελέτη της δυνατότητας σύμπλεξης ιόντων χαλκού και σιδήρου από αφεψήματα Ελληνικών βοτάνων Δ. Κογιάννου 1, Χ. Κουνδουράκη 1, Σ. Καραβόλτσος 2, Α. Σακελλάρη 2, Ν. Καλογερόπουλος 1 1 Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Αρωµατικά Φυτά: Ο αιθέριος θησαυρός του τόπου µας -Τάσεις και προοπτικές

Αρωµατικά Φυτά: Ο αιθέριος θησαυρός του τόπου µας -Τάσεις και προοπτικές 1 Αρωµατικά Φυτά: Ο αιθέριος θησαυρός του τόπου µας -Τάσεις και προοπτικές Χρήστος όρδας Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Γεωπονική Σχολή Εργαστήριο Γεωργίας 2 Αντικείµενο της οµιλίας Σηµασία των

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονες εφαρμογές του αιθέριου ελαίου του θυμαριού στην Αρωματοθεραπεία

Σύγχρονες εφαρμογές του αιθέριου ελαίου του θυμαριού στην Αρωματοθεραπεία Σύγχρονες εφαρμογές του αιθέριου ελαίου του θυμαριού στην Αρωματοθεραπεία Σεβαστή Μακροπούλου: Χημικός Senior Product Manager Apivita. Αρωματοθεραπεία Η θεραπεία μέσω του αρώματος Μια πανάρχαια μέθοδος

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικά Αρωματικά Φυτά Αξιοποίηση των ελληνικών φυτών

Ελληνικά Αρωματικά Φυτά Αξιοποίηση των ελληνικών φυτών ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΑΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Ελληνικά Αρωματικά Φυτά Αξιοποίηση των ελληνικών φυτών Δρ. Ελένη Μαλούπα τακτική ερευνήτρια ΕΛ.Γ.Ο.- ΔΗΜΗΤΡΑ (ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε.) Δράμα, 10 και 11

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Χημείας και Τεχνολογίας Τροφίμων Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ. Κωνσταντίνα Τζιά

Εργαστήριο Χημείας και Τεχνολογίας Τροφίμων Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ. Κωνσταντίνα Τζιά Εργαστήριο Χημείας και Τεχνολογίας Τροφίμων Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ Κωνσταντίνα Τζιά ΠΕΡΙΛΗΨΗ Συντήρηση φρούτων ή λαχανικών με χρήση εδώδιμων μεμβρανών σε συνδυασμό με ψύξη ή/και συσκευασία ΜΑΡ Προϊόντα:

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΓΛΥΚΟΥ ΣΟΡΓΟΥ

ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΓΛΥΚΟΥ ΣΟΡΓΟΥ ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΓΛΥΚΟΥ ΣΟΡΓΟΥ Sorghum bicolor (L.) Moench ΓΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΙΟΚΑΥΣΙΜΟΥ BIOSIS Πρόγραμμα ΚοινοτικήςΠρωτοβουλίας INTERREG IIIA ΕΛΛΑΔΑ ΙΤΑΛΙΑ ΑΘΗΝΑ ΘΕΟΔΩΡΑΚΟΠΟΥΛΟΥ Δ. ΛΕΧΑΙΝΩΝ 19 Νοεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ

ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ Το ακτινίδιο είναι θάμνος με άνθη χρώματος λευκού. Τα φύλλα του έχουν ωοειδές σχήμα και στο κάτω μέρος τους έχουν χνούδι. Ο καρπός του είναι εδώδιμος, με γλυκόξινη γεύση. Το εξωτερικό

Διαβάστε περισσότερα

Κίνητρα για την προώθηση των αρωματικών φυτών

Κίνητρα για την προώθηση των αρωματικών φυτών Εφαρμογή της οργανικής γεωργίας στα αρωματικά φυτά εν προσβάλλονται από εχθρούς και ασθένειες. Οργανική καλλιέργεια αρωματικών φυτών στην Η οργανική γεωργία βελτιώνει Ελλάδα 9., την ποιότητα των αιθέριων

Διαβάστε περισσότερα

Καλλιέργεια ελληνικών αρωματικών / φαρμακευτικών φυτών

Καλλιέργεια ελληνικών αρωματικών / φαρμακευτικών φυτών Καλλιέργεια ελληνικών αρωματικών / φαρμακευτικών φυτών Δρ. Κατερίνα Γρηγοριάδου Γεωπόνος Βιοτεχνολόγος http://myrtisfytoria.com e-mail: info@myrtisfytoria.com Γιατί καλλιέργεια των ελληνικών αρωματικών/φαρμακευτικών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΟΜΙΛΙΑΣ ΠΑΥΛΟΥ ΚΑΠΟΓΛΟΥ ΣΤΗΝ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΙΣ 29-30/ 3/2013 ΣΤΟ ΑΓΡΙΝΙΟ.

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΟΜΙΛΙΑΣ ΠΑΥΛΟΥ ΚΑΠΟΓΛΟΥ ΣΤΗΝ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΙΣ 29-30/ 3/2013 ΣΤΟ ΑΓΡΙΝΙΟ. ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΟΜΙΛΙΑΣ ΠΑΥΛΟΥ ΚΑΠΟΓΛΟΥ ΣΤΗΝ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΙΣ 29-30/ 3/2013 ΣΤΟ ΑΓΡΙΝΙΟ. Στην αρχή της ομιλίας του ο Γεωπόνος κ. Παύλος Καπόγλου, συγγραφέας του βιβλίο «ΣΤΕΒΙΑ:

Διαβάστε περισσότερα

ΜΠΟΛΝΤΟ (PEUMUS BOLDUS) Βασιλείου Ιωάννα Φαρμακοποιός Μ.Ρ.Α.

ΜΠΟΛΝΤΟ (PEUMUS BOLDUS) Βασιλείου Ιωάννα Φαρμακοποιός Μ.Ρ.Α. ΜΠΟΛΝΤΟ (PEUMUS BOLDUS) Βασιλείου Ιωάννα Φαρμακοποιός Μ.Ρ.Α. ΜΠΟΛΝΤΟ (PEUMUS BOLDUS) Το μπόλντο ανήκει στην οικογένεια των Monimiaceae. Eίναι αυτοφυές της περιοχής των Άνδεων της Χιλής και του Περού, αλλά

Διαβάστε περισσότερα

Σχήμα. Ευγενόλη (Ι), καρβακρόλη (ΙΙ), θυμόλη (ΙΙΙ). Σχήμα. Εστραγκόλη (αριστερά), ανηθόλη (κέντρο), μυριστισίνη (δεξιά).

Σχήμα. Ευγενόλη (Ι), καρβακρόλη (ΙΙ), θυμόλη (ΙΙΙ). Σχήμα. Εστραγκόλη (αριστερά), ανηθόλη (κέντρο), μυριστισίνη (δεξιά). ΑΡΤΥΜΑΤΑ Κάποια φυτά/τμήμα φυτών με έντονες και χαρακτηριστικές γεύσεις και αρώματα χρησιμοποιούνται αποξηραμένα είτε νωπά ως καρυκεύματα ή μπαχαρικά. Σε αυτά περιλαμβάνονται καρποί, σπόροι, φλοιοί δένδρων.

Διαβάστε περισσότερα

Η συμβολή του Καλίου στην ανάπτυξη των φυτών

Η συμβολή του Καλίου στην ανάπτυξη των φυτών Η συμβολή του Καλίου στην ανάπτυξη των φυτών 1. Τα φυτά δεσμεύουν την ηλιακή ενέργεια E H 2 O CO 2 χλωροφύλλη σάκχαρα Ηηλιακήενέργεια μετατρέπεται σε χημική ενέργεια μέσω της φωτοσύνθεσης. Αν και όλα τα

Διαβάστε περισσότερα

Β ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ HYDROSENSE ΤΕΤΑΡΤΗ 5 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012

Β ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ HYDROSENSE ΤΕΤΑΡΤΗ 5 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012 ΑΡΔΕΥΣΗ ΤΗΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΒΑΜΒΑΚΟΣ ΣΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ HYDROSENSE Β ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ HYDROSENSE ΤΕΤΑΡΤΗ 5 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012 ΛΕΥΤΕΡΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΣΑΝΤΗΛΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΓΕΩΡΓΙΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ «ΔΗΜΗΤΡΑ» ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΩΘΟΥΜΕΝΕΣ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ

ΠΡΟΩΘΟΥΜΕΝΕΣ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΠΡΟΩΘΟΥΜΕΝΕΣ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΑΝΝΑ ΦΟΥΛΙΔΗ Προϊσταμένη του τμήματος Πυρηνοκάρπων - Μηλοειδών Διεύθυνση ΠΑΠ Δενδροκηπευτικής ΥΠΑΑΤ ΛΑΡΙΣΑ 22-02-2013 ΜΥΡΤΙΛΟ 2 ΣΥΛΛΟΓΙΚΕΣ Υψηλό κόστος

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Εργασία Βιολογίας Καθηγητής: Πιτσιλαδής Β. Μαθητής: Μ. Νεκτάριος Τάξη: Β'2 Υλικό: Κεφάλαιο 3 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Την ενέργεια και τα υλικά που οι οργανισμοί εξασφαλίζουν από το περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 31-7-14 ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 Στο σχήμα 1 του άρθρου που δημοσιεύσαμε την προηγούμενη φορά φαίνεται η καθοριστικός ρόλος των μικροοργανισμών για την ύπαρξη της ζωής, αφού χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

Τοπικά παραδοσιακά τρόφιμα : Oίνος OΡΘΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΟΙΝΩΝ

Τοπικά παραδοσιακά τρόφιμα : Oίνος OΡΘΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΟΙΝΩΝ Τοπικά παραδοσιακά τρόφιμα : Oίνος OΡΘΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΟΙΝΩΝ ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΤΣΕΡΙΔΗΣ Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Τμήμα Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής του Ανθρώπου Τοπικά Παραδοσιακά

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές εξετάσεις 2015. Υγιεινή και Ασφάλεια Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β

Γενικές εξετάσεις 2015. Υγιεινή και Ασφάλεια Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β Φροντιστήρια δυαδικό 1 ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ δυαδικό Γενικές εξετάσεις 2015 Υγιεινή και Ασφάλεια Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β Τα θέματα επεξεργάστηκαν οι καθηγητές των Φροντιστηρίων «δυαδικό» Μπουρδούνη Κ. ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΟ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ

ΝΕΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΟ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ ΝΕΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΟ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ Κωνσταντίνα Τζιά Καθηγήτρια ΕΜΠ Εργαστήριο Χημείας και Τεχνολογίας Τροφίμων, Σχολή Χημικών Μηχανικών, ΕΜΠ Νέα προϊόντα - Ελαιόλαδο Αντικατάσταση άλλων λιπαρών σε προϊόντα

Διαβάστε περισσότερα

Ινστιτούτο ασικών Ερευνών. πολύτιµες ιδιότητες»

Ινστιτούτο ασικών Ερευνών. πολύτιµες ιδιότητες» ΓΕΝΙΚΗ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Ινστιτούτο ασικών Ερευνών (Βασιλικά, Λουτρά Θέρµης) ρ. Ιωάννης Σπανός Τακτικός Ερευνητής «Κρανιά: Μία νέα καλλιέργεια µε πολύτιµες ιδιότητες» Λαµία, 16Μαϊου 2012 Τοποθέτηση

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ:

ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ: ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ: ΕΝΑ ΠΕΙΡΑΜΑ ΜΕ ΑΓΝΩΣΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ, ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ, ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΝΙΚΟΛΑΣ ΠΡΙΜΗΚΥΡΙΟΣ, ΓΕΩΠΟΝΟΣ, Δρ. ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΓΕΝΕΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

) η οποία απελευθερώνεται στην ατμόσφαιρα και ένα ποσοστό σε αμμωνιακά ιόντα (NH + ). Αυτή η διαδικασία

) η οποία απελευθερώνεται στην ατμόσφαιρα και ένα ποσοστό σε αμμωνιακά ιόντα (NH + ). Αυτή η διαδικασία Ιδιότητες και αποτελέσματα UTEC 46 = Ο ΕΠΙΤΥΧΗΜΕΝΟΣ ΤΥΠΟΣ ΓΙΑ ΥΨΗΛΕΣ ΑΠΟΔΟΣΕΙΣ Η Ουρία είναι ένα από τα πιο ευρέως διαδεδομένα αζωτούχα λιπάσματα, συνδυάζοντας τις υψηλές λιπαντικές μονάδες και την ευκολία

Διαβάστε περισσότερα

2. Επέλεξε τα μέσα (ποτιστικό, σύγχρονα εργαλεία)

2. Επέλεξε τα μέσα (ποτιστικό, σύγχρονα εργαλεία) Πριν ξεκινήσεις 1. Επέλεξε το χώρο (νερό, καλό έδαφος) 2. Επέλεξε τα μέσα (ποτιστικό, σύγχρονα εργαλεία) 3. Ξέχασε κατ αρχήν ευαίσθητα και σπάνια φυτά. Πρώτα περπάτα σε γνωστά μονοπάτια και σ αυτό που

Διαβάστε περισσότερα

Προϊόντα κυψέλης και η σημασία. Αντώνιος Ε. Τσαγκαράκης Γεωπόνος Εντομολόγος, MSc, PhD Εκπαιδευτής Ι.Γ.Ε.

Προϊόντα κυψέλης και η σημασία. Αντώνιος Ε. Τσαγκαράκης Γεωπόνος Εντομολόγος, MSc, PhD Εκπαιδευτής Ι.Γ.Ε. Προϊόντα κυψέλης και η σημασία τους για την υγεία του μελισσιού Αντώνιος Ε. Τσαγκαράκης Γεωπόνος Εντομολόγος, MSc, PhD Εκπαιδευτής Ι.Γ.Ε. Κηρήθρα Επωαστικός - αποθηκευτικός χώρος εντός της κυψέλης Είναι

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάπτυξη των ενεργειακών καλλιεργειών μέσα από το βιοντίζελ και οι προοπτικές τους

Η ανάπτυξη των ενεργειακών καλλιεργειών μέσα από το βιοντίζελ και οι προοπτικές τους Η ανάπτυξη των ενεργειακών καλλιεργειών μέσα από το βιοντίζελ και οι προοπτικές τους Δρ Έφη Αλεξοπούλου Υπεύθυνη Ενεργειακών Καλλιεργειών του Τμήματος Βιομάζας ΚΑΠΕ Ενεργειακές καλλιέργειες Ετήσιες για

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ. Ανίχνευση αμύλου σε φυτικούς ιστούς με διάλυμα ιωδίου. ΔΗΜΟΥ ΔΗΜΗΤΡΑ Δρ.

ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ. Ανίχνευση αμύλου σε φυτικούς ιστούς με διάλυμα ιωδίου. ΔΗΜΟΥ ΔΗΜΗΤΡΑ Δρ. ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ Ανίχνευση αμύλου σε φυτικούς ιστούς με διάλυμα ιωδίου ΔΗΜΟΥ ΔΗΜΗΤΡΑ Δρ. Γεωπόνος Ανίχνευση αμύλου σε φυτικούς ιστούς με διάλυμα ιωδίου Γενικά Το άμυλο

Διαβάστε περισσότερα

Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα.

Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα. 2 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες, διαγράμματα,

Διαβάστε περισσότερα

Μικροβιολογία Τροφίμων Ι

Μικροβιολογία Τροφίμων Ι Μικροβιολογία Τροφίμων Ι Ενότητα 16: Φυσικά Αντιμικροβιακά Συστήματα, 2ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Διδάσκοντες: Γεώργιος - Ιωάννης Νύχας Ευστάθιος Πανάγου Μαθησιακοί Στόχοι

Διαβάστε περισσότερα

Κυρούδη Λαμπρινή. Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών

Κυρούδη Λαμπρινή. Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών Κυρούδη Λαμπρινή Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ Η έρευνα αυτή διαπραγματεύεται, θέλοντας να εξηγήσει τα εξής θέματα:- Ο ρόλος του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών-

Διαβάστε περισσότερα

Καινοτόμα προϊόντα από αρωματικά και φαρμακευτικά φυτά της ελληνικής χλωρίδας Στέργιος Τζιμίκας Ιατρός διευθύνων σύμβουλος Dioscurides OE

Καινοτόμα προϊόντα από αρωματικά και φαρμακευτικά φυτά της ελληνικής χλωρίδας Στέργιος Τζιμίκας Ιατρός διευθύνων σύμβουλος Dioscurides OE Η συμβολή των αρωματικών και φαρμακευτικών φυτών στην ανάπτυξη της Δυτικής Μακεδονίας Καινοτόμα προϊόντα από αρωματικά και φαρμακευτικά φυτά της ελληνικής χλωρίδας Στέργιος Τζιμίκας Ιατρός διευθύνων σύμβουλος

Διαβάστε περισσότερα

Ιπποφαές: µία καινοτόµος καλλιέργεια

Ιπποφαές: µία καινοτόµος καλλιέργεια ΓΕΝΙΚΗ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Ινστιτούτο ασικών Ερευνών (Βασιλικά, Λουτρά Θέρµης) ρ. Ιωάννης Σπανός Τακτικός Ερευνητής Ιπποφαές: µία καινοτόµος καλλιέργεια µε πολύτιµες φαρµακευτικές ιδιότητες Θήβα,

Διαβάστε περισσότερα

Ηλίας Σμυρνιούδης Διευθυντής Έρευνας & Ανάπτυξης

Ηλίας Σμυρνιούδης Διευθυντής Έρευνας & Ανάπτυξης Ηλίας Σμυρνιούδης Διευθυντής Έρευνας & Ανάπτυξης Η μαστίχα Χίου Η μαστίχα Χίου, αποτελεί 100% φυσικό προϊόν, προέρχεται από τον κορμό και τα κλαδιά του μαστιχόδεντρου (Pistacia Lentiscus var. Chia), Το

Διαβάστε περισσότερα

Μικροβιολογία Τροφίμων Ι

Μικροβιολογία Τροφίμων Ι Μικροβιολογία Τροφίμων Ι Ενότητα 11: Εξωγενείς Παράγοντες Θερμοκρασία, 2ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Διδάσκοντες: Γεώργιος - Ιωάννης Νύχας Ευστάθιος Πανάγου Μαθησιακοί Στόχοι

Διαβάστε περισσότερα

(biodiesel) (bioethanol) 1895 Rudolf Diesel

(biodiesel) (bioethanol) 1895 Rudolf Diesel Το γλυκό σόργοως ενεργειακή καλλιέργεια για την παραγωγή βιο-αιθανόλης ρ.κ. ήµας Αναπληρωτής Καθηγητής Τµήµα Φυτικής Παραγωγής, Α.Τ.Ε.Ι. Θεσσαλονίκης Ηµερίδα: «Παραγωγή Βιοαιθανόλης από Γλυκό Σόργο» Βιο-καύσιµα

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (Ι) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Εισαγωγή στη Γεωργία Λαχανοκομία Ημερομηνία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΥΡΕΘΡΟ-ΠΥΡEΘΡΙΝΕΣ - ΠΥΡΕΘΡΟΕΙΔΗ

ΠΥΡΕΘΡΟ-ΠΥΡEΘΡΙΝΕΣ - ΠΥΡΕΘΡΟΕΙΔΗ ΠΥΡΕΘΡΟ-ΠΥΡEΘΡΙΝΕΣ - ΠΥΡΕΘΡΟΕΙΔΗ Tanacetum vulgare Asteraceae πύρεθρο: το φυτό πυρεθρίνες: τα φυσικά προϊόντα πυρεθροειδή: τα συνθετικά ανάλογα πυρεθρίνης Πύρεθρο: αειθαλή φυτά από την οικογένεια Asteraceae

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Οργανική ουσία Αποτελείται από πολύπλοκες ενώσεις οι οποίες παράγονται από τα υπολείμματα των φυτικών και ζωικών οργανισμών, με την επίδραση βιολογικών, χημικών

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΓΝΗΤΙΚΟ ΝΕΡΟ ΠΗΓΗ ΖΩΗΣ

ΜΑΓΝΗΤΙΚΟ ΝΕΡΟ ΠΗΓΗ ΖΩΗΣ ΜΑΓΝΗΤΙΚΟ ΝΕΡΟ ΠΗΓΗ ΖΩΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΟΝ ΣΠΟΡΟ, ΤΟ ΝΕΡΟ, ΤΟ ΛΙΠΑΣΜΑ ΠΛΟΥΣΙΟΤΕΡΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΙΟΝΤΟΣ ΣΠΟΡΑΣ (ΑΙΣΘΗΤΙΚΑ ΚΑΙ ΓΕΥΣΤΙΚΑ) ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑ ΠΟΤΙΣΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΜΕ ΥΦΑΛΜΥΡΟ Η ΑΛΜΥΡΟ ΝΕΡΟ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ

ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΑΣ Χ. Τανανάκη, Α. Θρασυβούλου Εργαστήριο Μελισσοκομίας Σηροτροφίας Α.Π.Θ. Email: tananaki@agro.auth.gr Website: www.beelab.gr Tel: 2310-472983 2.500.000 Αριθμός Κυψελών

Διαβάστε περισσότερα

Η λίπανση των φυτών στα θερμοκήπια

Η λίπανση των φυτών στα θερμοκήπια Η λίπανση των φυτών στα θερμοκήπια Χημικές ιδιότητες εδάφους Περιεκτικότητα σε θρεπτικά στοιχεία Ικανότητα ανταλλαγής κατιόντων Οξύτητα εδάφους (ph) Περιεκτικότητα σε θρεπτικά στοιχεία Ολική περιεκτικότητα

Διαβάστε περισσότερα

Ημερίδα. Τετάρτη 22 Σεπτεμβρίου 2010 Αίθουσα Ένωσης Αγροτικών Συνεταιρισμών Αμύνταιου

Ημερίδα. Τετάρτη 22 Σεπτεμβρίου 2010 Αίθουσα Ένωσης Αγροτικών Συνεταιρισμών Αμύνταιου Ημερίδα Η Καλλιέργεια των αρωματικών φυτών στο Νομό Φλώρινας και η δυνατότητα αξιοποίησης των παραγόμενων πρώτων υλών τους Τετάρτη 22 Σεπτεμβρίου 2010 Αίθουσα Ένωσης Αγροτικών Συνεταιρισμών Αμύνταιου ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΙΝΟΛΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ Οι φαινολικές ενώσεις αποτελούν μία από τις κύριες ομάδες δευτερογενών μεταβολιτών. Αποτελούνται από ενώσεις με μεγάλη ποικιλία

ΦΑΙΝΟΛΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ Οι φαινολικές ενώσεις αποτελούν μία από τις κύριες ομάδες δευτερογενών μεταβολιτών. Αποτελούνται από ενώσεις με μεγάλη ποικιλία ΦΑΙΝΟΛΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ Οι φαινολικές ενώσεις αποτελούν μία από τις κύριες ομάδες δευτερογενών μεταβολιτών. Αποτελούνται από ενώσεις με μεγάλη ποικιλία όσον αφορά τη δομή και λειτουργικότητά τους. Ο γενικός

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΟΡΤΗ ΡΙΓΑΝΗΣ ΑΧΛΑΔΟΚΑΣΤΡΟ 2014

ΓΙΟΡΤΗ ΡΙΓΑΝΗΣ ΑΧΛΑΔΟΚΑΣΤΡΟ 2014 ΓΙΟΡΤΗ ΡΙΓΑΝΗΣ ΑΧΛΑΔΟΚΑΣΤΡΟ 2014 Η λέξη «Ρίγανη», «Ορίγανος» προέρχεται από τις λέξεις «όρος» (βουνό) και το «γάνυμαι» (χαίρομαι, λαμπρύνομαι). Ρίγανη: Η χαρά του βουνού, το φως του, η λαμπράδα του Οι

Διαβάστε περισσότερα

Ομάδες φαινολικών ενώσεων

Ομάδες φαινολικών ενώσεων ΦΑΙΝΟΛΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ Οι φαινολικές ενώσεις αποτελούν μία από τις κύριες ομάδες δευτερογενών μεταβολιτών. Αποτελούνται από ενώσεις με μεγάλη ποικιλία όσον αφορά τη δομή και λειτουργικότητά τους. Ο γενικός

Διαβάστε περισσότερα

DIOSCURIDES OE. Μεταποίηση αρωματικών και φαρμακευτικών φυτών. Στέργιος Τζιμίκας Ιατρός διευθύνων σύμβουλος

DIOSCURIDES OE. Μεταποίηση αρωματικών και φαρμακευτικών φυτών. Στέργιος Τζιμίκας Ιατρός διευθύνων σύμβουλος DIOSCURIDES OE Μεταποίηση αρωματικών και φαρμακευτικών φυτών Στέργιος Τζιμίκας Ιατρός διευθύνων σύμβουλος ηιδέα ΓΕΝΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ 1200 Αρωματικά Φαρμακευτικά Φυτά είναι Βιομηχανικά 900 Αρωματικά Φαρμακευτικά

Διαβάστε περισσότερα

Αειφορία και Αγροτική ανάπτυξη Δρ Ηλίας Ελευθεροχωρινός, Καθηγητής, Εργαστήριο Γεωργίας, Γεωπονική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Αειφορία και Αγροτική ανάπτυξη Δρ Ηλίας Ελευθεροχωρινός, Καθηγητής, Εργαστήριο Γεωργίας, Γεωπονική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Αειφορία και Αγροτική ανάπτυξη Δρ Ηλίας Ελευθεροχωρινός, Καθηγητής, Εργαστήριο Γεωργίας, Γεωπονική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Αειφορία και Αγροτική ανάπτυξη Αειφόρος αγροτική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Μικροβιολογία Τροφίμων Ι

Μικροβιολογία Τροφίμων Ι Μικροβιολογία Τροφίμων Ι Ενότητα 9: Αντιμικροβιακά Εμπόδια - Αιθέρια Έλαια, 1.5ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Διδάσκοντες: Γεώργιος - Ιωάννης Νύχας Ευστάθιος Πανάγου Μαθησιακοί

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΚΙΑ. Γραμματικός Διονύσιος, Γεωπόνος, Msc Τμήμα Αμπέλου & Ξ. Κ. Δ/νση ΠΑΠ Δενδροκηπευτικής

ΣΥΚΙΑ. Γραμματικός Διονύσιος, Γεωπόνος, Msc Τμήμα Αμπέλου & Ξ. Κ. Δ/νση ΠΑΠ Δενδροκηπευτικής ΣΥΚΙΑ Γραμματικός Διονύσιος, Γεωπόνος, Msc Τμήμα Αμπέλου & Ξ. Κ. Δ/νση ΠΑΠ Δενδροκηπευτικής ΒΟΤΑΝΙΚΟΙ ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ Τάξη των Αγγειόσπερμων Δικότυλων φυτών. Οικογένεια Moraceae, γένος Ficus, είδος Carica.

Διαβάστε περισσότερα

Ολοκληρωµένη Διαχείριση Ζιζανίων Πρόγραµµα LIFE+ HydroSense

Ολοκληρωµένη Διαχείριση Ζιζανίων Πρόγραµµα LIFE+ HydroSense Ολοκληρωµένη Διαχείριση Ζιζανίων Πρόγραµµα LIFE+ HydroSense Δρ Βάγια Α. Κατή Τµήµα Ζιζανιολογίας Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο Α Κύκλος Εκπαίδευσης Νίκαια Λάρισας, 8 Φεβ. 2011 Ζηµιές από τα ζιζάνια

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΓΕΙΑ ΣΤΑΓΔΗΝ ΑΡΔΕΥΣΗ

ΥΠΟΓΕΙΑ ΣΤΑΓΔΗΝ ΑΡΔΕΥΣΗ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΓΕΙΑ ΣΤΑΓΔΗΝ ΑΡΔΕΥΣΗ ΜΠΑΤΣΟΥΚΑΠΑΡΑΣΚΕΥΗ- ΜΑΡΙΑ ΞΑΝΘΗ 2010 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το νερό είναι ζωτικής σημασίας για το μέλλον της ανθρωπότητας.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΠΟΤΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΣΙΚΗ ΑΝΑΠΣΤΞΗ & ΣΡΟΥΙΜΩΝ

ΤΠΟΤΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΣΙΚΗ ΑΝΑΠΣΤΞΗ & ΣΡΟΥΙΜΩΝ ΤΠΟΤΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΣΙΚΗ ΑΝΑΠΣΤΞΗ & ΣΡΟΥΙΜΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΤΘΤΝΗ ΥΤΣΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ---------------------------------- Δ/ΝΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ, ΑΞΙΟΠΟΙΗΗ ΠΡΟΙΟΝΣΩΝ ΥΤΣΩΝ ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ (ΠΑΠ-ΥΜΚ) (Stevia rebaudiana Bertoni,

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές διεργασίες. Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια

Τεχνικές διεργασίες. Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια Τεχνικές διεργασίες Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια ΓΕΩΡΓΙΑ Γενετική βελτίωση ποικιλιών φυτών για αντοχή στις ασθένειες, ξηρασία, αφιλόξενα εδάφη Μαζική παραγωγή κλώνων Ανάπτυξη βιο-εντομοκτόνων

Διαβάστε περισσότερα

ρ. Ιωάννης Σπανός Τακτικός Ερευνητής

ρ. Ιωάννης Σπανός Τακτικός Ερευνητής ΓΕΝΙΚΗ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Ινστιτούτο ασικών Ερευνών (Βασιλικά, Λουτρά Θέρµης) ρ. Ιωάννης Σπανός Τακτικός Ερευνητής «Η καλλέργεια της αρώνιας: Ένα φυτό µε χίλιες χρήσεις» Χαλκίδα, 7 Μαρτίου 2012

Διαβάστε περισσότερα

ΒΟΤΑΝΑ ΔΙΑ ΠΑΣΑΝ ΝΟΣΟΝ ΒΟΤΑΝΑ

ΒΟΤΑΝΑ ΔΙΑ ΠΑΣΑΝ ΝΟΣΟΝ ΒΟΤΑΝΑ ΒΟΤΑΝΑ ΔΙΑ ΠΑΣΑΝ ΝΟΣΟΝ ΒΟΤΑΝΑ Χρυσόχορτο Είναι μικρό φυτό ποώδες με ύψος 20 εκ. χωρίς βλαστό και άνθη. Ζει πολλά χρόνια. Έχει φύλλα σε σχηματισμό ροδέλας και σχήμα λόγχης,ε χρώμα ξανθό.το φυτό αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

Η «πικρή» γεύση των μήλων σε Ελλάδα και Ευρώπη

Η «πικρή» γεύση των μήλων σε Ελλάδα και Ευρώπη Η «πικρή» γεύση των μήλων σε Ελλάδα και Ευρώπη Ιούνιος 2015 GREENPEACE / FRED DOTT Η παραγωγή μήλων και φρούτων εν γένει στην Ευρώπη είναι ένας από τους τομείς της ευρωπαϊκής γεωργίας με την εντατικότερη

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ

ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΣΕ ΘΡΕΠΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΣΑΝΤΗΛΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗΣ ΕΔΑΦΩΝ Web: http://www.ismc.gr/ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

1.1 Οικολογικό περιβόλι. Σχεδιασµός και οργάνωση του. 2.1 Έδαφος γεµάτο ζωή Α ΜΕΡΟΣ (70 ) 2.1.1 Η διαδικασία δηµιουργίας χούµους στο έδαφος

1.1 Οικολογικό περιβόλι. Σχεδιασµός και οργάνωση του. 2.1 Έδαφος γεµάτο ζωή Α ΜΕΡΟΣ (70 ) 2.1.1 Η διαδικασία δηµιουργίας χούµους στο έδαφος Σεµινάριο Οικολογικό περιβόλι & ανθόκηποι ταράτσας Το σεµινάριο αποτελείται από 20 µαθήµατα των 10 συναντήσεων Σύνολο: 35 εκπαιδευτικές ώρες 1 η Συνάντηση (1 ο µάθηµα) 1.1 Οικολογικό περιβόλι. Σχεδιασµός

Διαβάστε περισσότερα

Αναπαραγωγή Ευκαλύπτων Γιαννάκης Βαρνάβα Μελισσοκόμος

Αναπαραγωγή Ευκαλύπτων Γιαννάκης Βαρνάβα Μελισσοκόμος Αναπαραγωγή Ευκαλύπτων Γιαννάκης Βαρνάβα Μελισσοκόμος Το παρόν άρθρο το θεωρώ συνέχεια των προηγούμενων άρθρων σχετικά με τους ευκαλύπτους και μετά από πολλές ερωτήσεις φίλων μελισσοκόμων σχετικά με την

Διαβάστε περισσότερα

ευτερογενείς µεταβολίτες Μικρού όγκου - µεγάλης αξίας προϊόντα (fine chemicals) Οι τιµές των προϊόντων αυτών είναι πολύ υψηλές

ευτερογενείς µεταβολίτες Μικρού όγκου - µεγάλης αξίας προϊόντα (fine chemicals) Οι τιµές των προϊόντων αυτών είναι πολύ υψηλές Προσδοκίες για αγρότες και µεταποιητές στην Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας Καθηγητής Μόσχος Πολυσίου ιευθυντής Εργαστηρίου Χηµείας Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών 1 ευτερογενείς µεταβολίτες Μικρού όγκου - µεγάλης

Διαβάστε περισσότερα

Για τον άνθρωπο, η φύση υπήρξε πάντα η πλουσιότερη δεξαμενή και ο μεγαλύτερος προμηθευτής εκπληκτικών θεραπευτικών ουσιών. Γι αυτό, δεν αποτελεί

Για τον άνθρωπο, η φύση υπήρξε πάντα η πλουσιότερη δεξαμενή και ο μεγαλύτερος προμηθευτής εκπληκτικών θεραπευτικών ουσιών. Γι αυτό, δεν αποτελεί Για τον άνθρωπο, η φύση υπήρξε πάντα η πλουσιότερη δεξαμενή και ο μεγαλύτερος προμηθευτής εκπληκτικών θεραπευτικών ουσιών. Γι αυτό, δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι, κατά την αναζήτησή τους για νέα,

Διαβάστε περισσότερα

Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων

Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων Τα τρόφιμα είναι σύνθετοι συνδυασμοί που προέρχονται από πολλές πηγες. Όλα τα τρόφιμα έχουν τη δυνατότητα αλλεπίδρασης (χημικής) σε διαφορετικό βαθμό.

Διαβάστε περισσότερα

Το Contans WG εξολοθρεύει την πηγή της σκληρωτινίασης

Το Contans WG εξολοθρεύει την πηγή της σκληρωτινίασης Contans WG Ο νεότερος, ασφαλέστερος και πιο ευπροσάρμοστος τρόπος ελέγχου της Σκληρωτινίασης, που υπάρχει! Τα αποτελέσματα από την χρήση του Contans WG δείχνουν σημαντική μείωση στον αριθμό των σκληρώτιων

Διαβάστε περισσότερα

Ευάγγελος Ζήκος -Γεωπόνος M. Sc ΑΝΕΠΙΘΥΜΗΤΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ

Ευάγγελος Ζήκος -Γεωπόνος M. Sc ΑΝΕΠΙΘΥΜΗΤΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ Ευάγγελος Ζήκος -Γεωπόνος M. Sc ΑΝΕΠΙΘΥΜΗΤΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ Οι κύριες αλλοιώσεις του ελαιολάδου είναι : Η υδρόλυση Η οξείδωση Η υδρόλυση συμβαίνει κυρίως στο χρόνο πριν από την παραλαβή του ελαιολάδου

Διαβάστε περισσότερα

Βότανα της Κρήτης, ένας ανεκμετάλλευτος πλούτος;

Βότανα της Κρήτης, ένας ανεκμετάλλευτος πλούτος; Βότανα της Κρήτης, ένας ανεκμετάλλευτος πλούτος; Δρ. Κώστας Δ. Οικονομάκης Γεωπόνος, τέως Τακτικός Ερευνητής ΕΘΙΑΓΕ c.economakis@yahoo.gr Α) ΠΑΡΟΎΣΑ ΚΑΤΆΣΤΑΣΗ Η αρωματική-φαρμακευτική χλωρίδα της Κρήτης

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (IΙ) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Ανθοκομία - Κηποτεχνία ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα: Εισαγωγή Ποια είναι τα

Περιεχόμενα: Εισαγωγή Ποια είναι τα ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ Περιεχόμενα: Εισαγωγή Ποια είναι τα βότανα της Κρήτης Ιστορία Α. παλιά χρόνια Β. αρχαιολογικές ανασκαφές Γ. πως βοηθούσαν τους ανθρώπους τότε Δ. πως βοηθούν εμάς σήμερα Καταστροφή φυσικού

Διαβάστε περισσότερα

Η εφαρμογή του BROADWAY 85WG προσφέρει στον παραγωγό: Ευρύ φάσμα δράσης σε αγρωστώδη και πλατύφυλλα ζιζάνια. Εξαιρετική αποτελεσματικότητα

Η εφαρμογή του BROADWAY 85WG προσφέρει στον παραγωγό: Ευρύ φάσμα δράσης σε αγρωστώδη και πλατύφυλλα ζιζάνια. Εξαιρετική αποτελεσματικότητα Το BROADWAY 85WG είναι ένα εκλεκτικό ζιζανιοκτόνο για μεταφυτρωτική εφαρμογή σε μαλακό και σκληρό σιτάρι. Λόγω της αποτελεσματικής του δράσης ταυτόχρονα σε μια σειρά σημαντικών αγρωστωδών και πλατύφυλλων

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΓΛΥΚΟΥ ΣΟΡΓΟΥ ΓΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΙΟΜΑΖΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΓΛΥΚΟΥ ΣΟΡΓΟΥ ΓΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΙΟΜΑΖΑΣ 2 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Εναλλακτικών Καυσίµων 26-27 Απριλίου 2007 Λίµνη Πλαστήρα Σ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΓΛΥΚΟΥ ΣΟΡΓΟΥ ΓΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΙΟΜΑΖΑΣ Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΕΙΨΗΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΑΡ ΕΥΣΗΣ ΣΤΙΣ ΑΠΟ ΟΣΕΙΣ Α.

Διαβάστε περισσότερα

Καλλιεργητικέςφροντίδεςενός λαχανόκηπου

Καλλιεργητικέςφροντίδεςενός λαχανόκηπου Καλλιεργητικέςφροντίδεςενός λαχανόκηπου Απότηνστιγμήπουοάνθρωποςαπέκτησε μόνιμη κατοικία άρχισε την κατοικιδιοποίηση τωνζώωνκαιτωνφυτών. Τα πρώτα καλλιεργούμενα φυτά προήλθαν πιθανώς τυχαία από σπόρους

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικά Αρωματικά Φυτά Αξιοποίηση των ελληνικών φυτών

Ελληνικά Αρωματικά Φυτά Αξιοποίηση των ελληνικών φυτών ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΑΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Ελληνικά Αρωματικά Φυτά Αξιοποίηση των ελληνικών φυτών Δρ. Ελένη Μαλούπα τακτική ερευνήτρια ΕΛ.Γ.Ο.- ΔΗΜΗΤΡΑ (ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε.) Δράμα, 10 και 11

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (ΙΙ) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Ανθοκομία - Κηποτεχνία Ημερομηνία

Διαβάστε περισσότερα

071326 K-31951 (24 pages) 16/09/13 14:03 Page1 K-31951/31307 - GREECE - (GLUE PAGE) - PAGE 1

071326 K-31951 (24 pages) 16/09/13 14:03 Page1 K-31951/31307 - GREECE - (GLUE PAGE) - PAGE 1 071326 K-31951 (24 pages) 16/09/13 14:03 Page1 K-31951/31307 - GREECE - (GLUE PAGE) - PAGE 1 071326 K-31951 (24 pages) 16/09/13 14:03 Page2 K-31951/31307 - GREECE - (BASE) - PAGE 2 ΠΡΟΟΡΙΖΕΤΑΙ ΜΟΝΟ ΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΑΝΘΟΚΟΜΙΚΩΝ ΦΥΤΩΝ

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΑΝΘΟΚΟΜΙΚΩΝ ΦΥΤΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΑΝΘΟΚΟΜΙΚΩΝ ΦΥΤΩΝ Α. ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΣΤΗΝ ΥΠΑΙΘΡΟ Η επιτυχία μιας ανθοκομικής καλλιέργειας στην ύπαιθρο εξασφαλίζεται όταν οι συνθήκες είναι οι κατάλληλες για ένα συγκεκριμένο είδος.

Διαβάστε περισσότερα

Ρίγανη. Τζουραµάνη Ε., Ναβρούζογλου Π., Σιντόρη Αλ., Λιοντάκης Αγ., Παπαευθυµίου Μ. Καρανικόλας Π. και Αλεξόπουλος Γ.

Ρίγανη. Τζουραµάνη Ε., Ναβρούζογλου Π., Σιντόρη Αλ., Λιοντάκης Αγ., Παπαευθυµίου Μ. Καρανικόλας Π. και Αλεξόπουλος Γ. Ινστιτούτο Γεωργοοικονοµικών και Κοινωνιολογικών Ερευνών Εθνικό Ίδρυµα Αγροτικής Έρευνας Λ. ηµοκρατίας 61, 135 61 Αγ. Ανάργυροι, Αττική Τηλ. 210 27 56 596 Fax 210 27 51 937 Email tzouramani.inagrop@nagref.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΝΕΩΝ ΑΓΡΟΤΩΝ» ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑΣ ΝΕΑΣ ΓΕΝΙΑΣ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΝΕΩΝ ΑΓΡΟΤΩΝ» ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑΣ ΝΕΑΣ ΓΕΝΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΝΕΩΝ ΑΓΡΟΤΩΝ» ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑΣ ΝΕΑΣ ΓΕΝΙΑΣ ΤΕΙ ΜΕΣΟΛΟΓΓΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΥΔΑΤΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ ΤΕΥΧΟΣ ΠΑΡΑΔΟΤΕΩΝ «Βελτίωση της Πατατοκαλλιέργειας με Χρήση Εξειδικευμένων

Διαβάστε περισσότερα

200 κ.εκ. ATONIK SL K-22853/31007 - GREECE

200 κ.εκ. ATONIK SL K-22853/31007 - GREECE 071047 K-22853 (12 pages) 20/07/10 10:52 Page 1 K-22853/31007 - GREECE - (COVER) PAGE 1 ΠΡΟΟΡΙΖΕΤΑΙ ΜΟΝΟ ΓΙΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΕΣ ΧΡΗΣΤΕΣ ΦΥΛΑΞΤΕ ΤΟ ΚΛΕΙΔΩΜΕΝΟ ΜΑΚΡΙΑ ΑΠΟ ΠΑΙΔΙΑ ΑΡ. ΕΓΚΡ. ΥΠ. ΑΓΡ. ΑΝΑΠΤ. & ΤΡΟΦΙΜΩΝ:

Διαβάστε περισσότερα

Η διαχρονική αξία της ελιάς για την Ελλάδα. Σταύρος Βέμμος Αναπληρωτής Καθηγητής Διευθυντής Εργαστηρίου Δενδροκομίας Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών

Η διαχρονική αξία της ελιάς για την Ελλάδα. Σταύρος Βέμμος Αναπληρωτής Καθηγητής Διευθυντής Εργαστηρίου Δενδροκομίας Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών Η διαχρονική αξία της ελιάς για την Ελλάδα Σταύρος Βέμμος Αναπληρωτής Καθηγητής Διευθυντής Εργαστηρίου Δενδροκομίας Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών Η ελιά στη σύγχρονη εποχή Η Ελαιοκαλλιέργεια στην σύγχρονη

Διαβάστε περισσότερα

Φυσιολογία των μικροοργανισμών. Κεφάλαιο 3 από το βιβλίο «Εισαγωγή στην Γενική Μικροβιολογία»

Φυσιολογία των μικροοργανισμών. Κεφάλαιο 3 από το βιβλίο «Εισαγωγή στην Γενική Μικροβιολογία» Φυσιολογία των μικροοργανισμών Κεφάλαιο 3 από το βιβλίο «Εισαγωγή στην Γενική Μικροβιολογία» BIOΛOΓIA TΩN MIKPOOPΓANIΣMΩN ΠANEΠIΣTHMIAKEΣ EKΔOΣEIΣ KPHTHΣ 1. Μικροβιακή αύξηση (ή ανάπτυξη): αυξάνεται ο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ. Τίτλοι ερευνών Διατύπωση υπόθεσης Ανεξάρτητη, εξαρτημένη και ελεγχόμενες μεταβλητές.

ΑΣΚΗΣΕΙΣ. Τίτλοι ερευνών Διατύπωση υπόθεσης Ανεξάρτητη, εξαρτημένη και ελεγχόμενες μεταβλητές. Άσκηση1: ΑΣΚΗΣΕΙΣ Τίτλοι ερευνών Διατύπωση υπόθεσης Ανεξάρτητη, εξαρτημένη και ελεγχόμενες μεταβλητές. Στις παρακάτω προτάσεις υπογραμμίστε με μια γραμμή την ανεξάρτητη και με δύο την εξαρτημένη μεταβλητή:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. β. Η μόλυνση των φυτικών προϊόντων από γεωργικά φάρμακα μπορεί να είτε άμεση είτε έμμεση. ΣΩΣΤΟ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. β. Η μόλυνση των φυτικών προϊόντων από γεωργικά φάρμακα μπορεί να είτε άμεση είτε έμμεση. ΣΩΣΤΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Α ) & ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΕΤΑΡΤΗ 15/04/2015 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΥΓΙΕΙΝΗ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΕΞΙ (6) ΘΕΜΑ Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α1. Να γράψετε

Διαβάστε περισσότερα

aγρoterra #14 Αγροτικές εξαγωγές Τα προϊόντα-πρωταγωνιστές τού αύριο Πλήρης οδηγός για την αλόη και η ελληνική εμπειρία 14/09/2013

aγρoterra #14 Αγροτικές εξαγωγές Τα προϊόντα-πρωταγωνιστές τού αύριο Πλήρης οδηγός για την αλόη και η ελληνική εμπειρία 14/09/2013 π ε ρ ι ο δ ι κ η ε κ δ ο σ η τ η ς ε φ η μ ε ρ ι δ α σ ε π ε ν δ υ τ η σ aγρoterra #14 14/09/2013 Μάρκετινγκ Εξάγεις; Χτίσε τον «μύθο» των προϊόντων σου Καλλιέργειες Λαχανικά: Μπορούμε να γίνουμε ο κήπος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΑΛΥΨΤΕ ΤΗ ΔΥΝΑΜΗ ΤΗΣ ALOE VERA

ΑΝΑΚΑΛΥΨΤΕ ΤΗ ΔΥΝΑΜΗ ΤΗΣ ALOE VERA Η FM GROUP δημιουργεί για εσάς μια μοναδική σειρά καλλυντικών υψηλής ποιότητας με βασικό συστατικό την Aloe Vera από βιολογικές καλλιέργειες, με την εγγύηση ποιότητας του Οργανισμού Ecocert και των πιστοποιητικών

Διαβάστε περισσότερα

All from a Single Source

All from a Single Source All from a Single Source Το PeKacid TM είναι μια νέα, καινοτόμος λύση για τον φώσφορο σε ασβεστούχα εδάφη και νερά με μεγάλη σκληρότητα. Στερεό φωσφορικό οξύ σε σάκους Μονοκρυσταλλικό, με χαμηλό ph (2.2)

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΝΤΑΡΟΣ ΗΛΙΑΣ Γεωπόνος, Σύµβουλος Βιολογικής Γεωργίας '' ΓΕΩΡΓΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ & ΥΓΕΙΑ''

ΚΑΝΤΑΡΟΣ ΗΛΙΑΣ Γεωπόνος, Σύµβουλος Βιολογικής Γεωργίας '' ΓΕΩΡΓΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ & ΥΓΕΙΑ'' ΚΑΝΤΑΡΟΣ ΗΛΙΑΣ Γεωπόνος, Σύµβουλος Βιολογικής Γεωργίας '' ΓΕΩΡΓΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ & ΥΓΕΙΑ'' Από το 1950 και µετά αρχίζει η εντατικοποίηση της γεωργικής παραγωγής εστιάζοντας το ενδιαφέρον της αποκλειστικά

Διαβάστε περισσότερα

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Αποσάθρωση Ονομάζουμε τις μεταβολές στο μέγεθος, σχήμα και την εσωτερική δομή και χημική σύσταση τις οποίες δέχεται η στερεά φάση του εδάφους με την επίδραση των παραγόντων

Διαβάστε περισσότερα

Το Γκότζι Μπέρι (Goji Berry) είναι ένα φυτό που ξεκίνησε το μακρύ του «ταξίδι» από την Κίνα και έρχεται να κατακτήσει τα ελληνικά χωράφια.

Το Γκότζι Μπέρι (Goji Berry) είναι ένα φυτό που ξεκίνησε το μακρύ του «ταξίδι» από την Κίνα και έρχεται να κατακτήσει τα ελληνικά χωράφια. Το Γκότζι Μπέρι (Goji Berry) είναι ένα φυτό που ξεκίνησε το μακρύ του «ταξίδι» από την Κίνα και έρχεται να κατακτήσει τα ελληνικά χωράφια. Το φυτό Γκότζι Μπέρι (Goji Berry) είναι γνωστό εδώ και αιώνες

Διαβάστε περισσότερα

Διατήρηση και αξιοποίηση των ελληνικών αρωματικών και φαρμακευτικών ειδών

Διατήρηση και αξιοποίηση των ελληνικών αρωματικών και φαρμακευτικών ειδών ΗΜΕΡΙΔΑ «ΥΓΡΟΤΟΠΟΙ ΚΑΙ ΓΕΩΡΓΙΑ: ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ & ΑΝΑΠΤΥΞΗ» ΦΟΡΕΑΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΔΕΛΤΑ ΝΕΣΤΟΥ-ΒΙΣΤΩΝΙΔΑΣ-ΙΣΜΑΡΙΔΑΣ, Κομοτηνή, 3-2-2014 Διατήρηση και αξιοποίηση των ελληνικών αρωματικών και φαρμακευτικών ειδών

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργία νέων οινοποιήσιμων ποικιλιών αμπέλου με τη μέθοδο του υβριδισμού στο Ινστιτούτο Αμπέλου Αθηνών

Δημιουργία νέων οινοποιήσιμων ποικιλιών αμπέλου με τη μέθοδο του υβριδισμού στο Ινστιτούτο Αμπέλου Αθηνών ΕΡΕΥΝΑ - ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ Δημιουργία νέων οινοποιήσιμων ποικιλιών αμπέλου με τη μέθοδο του υβριδισμού στο Ινστιτούτο Αμπέλου Αθηνών Ποικιλίες για παραγωγή ερυθρών οίνων Δρ Παντελής Ζαμανίδης, Αναπληρωτής Ερευνητής,

Διαβάστε περισσότερα

Το Αστέρι της Βραζιλίας. Τι είναι η πρόπολη;

Το Αστέρι της Βραζιλίας. Τι είναι η πρόπολη; Αλεξάνδρα Κουµπούρη Π Α Ζ Λ Η ΜΟΝΑ Ι ΚΗ Π Ρ Ο Π Ο ΛΗ Τ Η Σ Β Ρ ΑΖΙΛΙΑΣ Το Αστέρι της Βραζιλίας Σίγουρα έχετε ακούσει για την πρόπολη και τις θεραπευτικές δυνατότητές της. Ίσως να µην ξέρετε, ότι δεν υπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη της συγκαλλιέργειας βίκου-κριθής. κριθής και µπιζελιού- και ποιοτικά χαρακτηριστικά της παραγόµενης χλωροµάζας

Μελέτη της συγκαλλιέργειας βίκου-κριθής. κριθής και µπιζελιού- και ποιοτικά χαρακτηριστικά της παραγόµενης χλωροµάζας Μελέτη της συγκαλλιέργειας βίκου-κριθής κριθής και µπιζελιού- βρώµης ως προς τα ποσοτικά και ποιοτικά χαρακτηριστικά της παραγόµενης χλωροµάζας Χατζηγεωργίου Ι. 1, Φορτάτος Ε. 1, Τσιµπούκας Κ. 2, Ζέρβας

Διαβάστε περισσότερα

Λίπανση Κηπευτικών Καλλιεργειών

Λίπανση Κηπευτικών Καλλιεργειών Λίπανση Κηπευτικών Καλλιεργειών Βασική λίπανση Η βασική λίπανση διενεργείται κατά το στάδιο της προετοιµασίας του εδάφους και πριν την εγκατάσταση των φυτών σε αυτό. Οι ποσότητες των λιπασµάτων καθορίζονται

Διαβάστε περισσότερα

Τοπικές Ποικιλίες. Γεωπονική Θεώρηση - O Ρόλος τους στην Σημερινή Γεωργία. Πηνελόπη Μπεμπέλη

Τοπικές Ποικιλίες. Γεωπονική Θεώρηση - O Ρόλος τους στην Σημερινή Γεωργία. Πηνελόπη Μπεμπέλη Τοπικές Ποικιλίες Γεωπονική Θεώρηση - O Ρόλος τους στην Σημερινή Γεωργία Πηνελόπη Μπεμπέλη Τοπικές Ποικιλίες (Εγχώριοι Πληθυσμοί) Είναι ετερογενείς πληθυσμοί Είναι τοπικά προσαρμοσμένοι Έχουν δημιουργηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Η αχλαδιά αφού φυτευτεί στο χωράφι κλαδεύεται στα 70εκ-120εκ από το έδαφος. Έκτοτε αφήνουμε το δέντρο να αναπτυχθεί μέχρι την αρχή του 3 ου

Η αχλαδιά αφού φυτευτεί στο χωράφι κλαδεύεται στα 70εκ-120εκ από το έδαφος. Έκτοτε αφήνουμε το δέντρο να αναπτυχθεί μέχρι την αρχή του 3 ου Αχλάδι Έχει πάρα πολλές ποικιλίες και υποποικιλίες. Είναι φυλλοβόλο δέντρο και ευδοκιμεί σε μέρη που δεν χαρακτηρίζονται ούτε από την υπερβολική ζέστη ούτε από το υπερβολικό κρύο. Καλλιεργείται σε όλη

Διαβάστε περισσότερα

Pilot cultivation of sweet sorghum in Greece, benefits and yields.

Pilot cultivation of sweet sorghum in Greece, benefits and yields. Pilot cultivation of sweet sorghum in Greece, benefits and yields. Koumtzis Leonidas, President of Agricultural cooperative of HALASTRA Dr. Dimas Kitsios, Associate Professor, School of Agricultural Technology,

Διαβάστε περισσότερα

raw Pollen fresh frozen

raw Pollen fresh frozen APILAND raw Pollen fresh frozen «Συλλεγµένη µε αγάπη και πάθος από λοφώδεις και ορεινές περιοχές της Τρανσυλβανίας» Εξαιρετικά προϊόντα κυψέλης από την Τρανσυλβανία! Ακατέργαστη φρέσκια κατεψυγµένη Πολυανθική

Διαβάστε περισσότερα