.., τόν χόημο lrnoi) ciμαστε \1(1. χάw>ι'fj.c vι1: [t\h'j.l. δι" :x.αιόι.ιασ;'c ά\ocπαwjρ6ωτα ί(α'. &\1 σιwαντάμε x~

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download ".., τόν χόημο lrnoi) ciμαστε \1(1. χάw>ι'fj.c vι1: [t\h'j.l. δι" :x.αιόι.ιασ;'c ά\ocπαwjρ6ωτα ί(α'. &\1 σιwαντάμε x~"

Transcript

1 ,. Τά &Υiμur. ~, σι ryχι;ντρώ,ιoνtt.ι:ι ο' ιιιr:όν,,:ιl\l τόjιι, ι..(w:ι φq)()vται ΟΕ &ιiφflι~ θ:μα:α.1':ι.μ) δείχ"'f)ι)v 'Ιι<1. μτϊ'\ι qi)(,n oxfmj μι"fιχξιl 1"οος : 1'ijν ψtιχα:llάλιχτη. τη τλώoσa. τίς κοι ~ woiiilxi.; έπ'σπ;μcς. την πχw.ιλr.orια. την "oλltt.,q ()U(()';V μια. 'Ωστόσο τά (ιιλιtχι\ χατα βιifίος μιά κοινή ::'('>'fj,ck. Τιi. &:ΙΧ41ια χατατtt'w.ιι.l"1 ατό \ιά χrrτι-ψρίι,f,n)i)ν 'rij'ι O('J'Πj τής.=~ιστημιj'axι'ιττr:rτς ίnχr.rωu μι)βou -ι-ώ" πρoα~"ιω... xιr.rιm«r."'.xώv μτr.ιmrwμών πι,.) tξαxι,ιλι.m ιθf>i.n \ιά ύφ.: ιττι::ινται K(I'-:π.τv"".nι C-;'t~ (xιd χιφ.χ;1 ατό \ι(χ χατγl &ίξοι.r" δ-n αύτη Τι ό::riρι:jtψη l:ιχι μό\ιο &ν μας άφι'ι:τλίζει. ι'iλλα ΙΙ\ι(ι1 και iι α-,αyχr..ι:vι πρoljπόhroη yιιj. w.t ι'.cνtψε-τω mσοομι αύτό: ΠOl) μ~ άπασυρλουν aνt:)((1!k,ll: τό ν<ί διnιρωτi.σoυμε τόν χόημο lrnoi) ciμαστε \1(1. χάw>ι'fj.c vι1: [t\h'j.l αιπό πι.ιύ ΔΈV (l\hj.!. ktn.!'ται.if)(ί/lμι'jμrσ rvύ \r.ι/h./fj(wnjιj. δι" :x.αιόι.ιασ;'c ά\ocπαwjρ6ωτα ί(α'. &\1 σιwαντάμε x~ "Ιι'ιώται.JfJΟ ΠΟΙ) Wx jι''ιν iινrλc~ τη δύw:ψή τι>ι:) 1':t1':r) τίς φα νroπ'.ώoι:ις μα;. υ ΚαC'7't'Uf"J..ιlιη;. ό όπομκ; h",,)!.& χα:w>ιjρwιjς ~Ι(MX; στη ox.tψη T:ntJ άφoρic στη\! ΚΟ'.\ιωνό.α. ΣτΗv i.ιπoιιία χαι 01"Ij'.ι ποαι":'.x'ij. xaταφqιc ι ί:δώ, mα ΆΣφUXΤΙχα C1Ut'JΠjμα τα (.ιλλά χα.ι σrίς DI'yχlJlfJ\ICς ψt:uδικι:.νατιmj1tι.ς '{CιCιc;'_ ΧΤΙ'..,μΙΧ7α 7toU 7q')()()Ι.ωνίζ,ιινται κι::ιt ι::ιναι ΟΙ πρ{wsι)oμα της αv.ty<ννφης., Ι....., " }:

2 ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ ΤΑ ΣΤΑΥΡΟΔΡΟΜΙΑ ΤΟΥ ΛΑΒΥΡΙΝΘΟΥ Μετάφραση άπό τά γαλλικά Ζήσης KoΡVΗλωι; Καστοριάδης "αί ϋψιλον/{jι{jλiα, 1991 υψιλσνι βιβλία

3 Bιβλiα τού KoΡVΉλ«:w Καστοριάδη στά έλληνικά Πρόλογος ['Εκδόσεις i1ψιι.oν/βιβλία] Ή Oirιρική έπαvάατι:ιση 1956, 1919 Τό έπαvασrατικό πρόβλημα σήμε(ju, 1984 Ή Γραφεwκραrική κοινωνία, Ι, 1 ~8S Ή Γραφειοκρατική κoιvωvίίι, ΙΙ, 1985 Ή πείρα τού έργαιικov κινήματος, Ι, 198ι\. Ή πείρα τού έργατικοij κινήματος, ιι, 1984 Ύπάρχει σoαιαλιonκό μovιtλo ιiιιάπwξης; 1984 Μπροστά aτόν πόλεμο, 1986 Ή yαλλικ1j κοινωνία, \986 Τό περιεχόμενο τοο σoσιαλισμoiί, 1986 Ή αρχαία έλληvική δημοκρατία, 1986 Σύγ,rρovoς καπιταλισμός καί έπανάσταση, 1987 Καιρός, 1987 Πρώτες δοκψές, 1988 Ο[ όμιλίες aτήν ΈUάδα, 1990 Τά σrαvρoδρόμια roiί λαβύρινθου, ο θρυμματισμένος κόσμος, 1992 :Ανθρωπολογία, Πολιτική, Φιλοσοφία, 1993 Χώροι τού άνθρaλιroυ, 1995 Ή "όρθoλoyικόrητα" τού καπιταλισμού, 1998 Ή άνοδος Πjς ιiσημανrάrητας, 1999 ['Εκδόσεις Ράππα] Ή φαm1σιακή θέσμwη τής κοινωνίας, 1981 'Από πjν oiκoλoγία στfιv αύroνoμi(j, 1981 Μέσα στόν κόσμο τη:; ζωης μπορουμε νά ρωτήσουμε, καί ρωταμε γιατι.. ; fj., τί είναι... ; <Η απάντηση είναι πολλές φορές αβέβαιη. τι ε[ναι αιjτό τό λευκό άνηκείμενο έκεί κάτω; Είναι δ γιός του Κλέωνος, λέει δ Άριστοτέλnς, ~~... τουτφ δέ [τό λευκό αντικείμενο] συμβέβηκεν υίφ Κλέωνος είvαl})l. Δέν ρωταμε όμως αύτό πού ρωτάει ό Αριστοτέλnς: τί είναι δρij.v, τ{ είναι αύτ6 πού βλέπουμε, τι ειναι αύτ6ς που βλέπει; 'Ακόμα λιγότερο ρωτάμε: τί είναι αιjτό τό ίδω τό ερώτημα, καί τό έρώτημα εν γένει; Μόλις τό ρωτήσουμε αιjτό, ή περω')'.ή αλλάζει. Δέν είμαστε πιά μέσα στόν κόσμο της ζωης, μέσα στό τοπίο πού μένει σταθερό καί άδιατάρακτο κι δταν ι'.tkόμα τό ΙΙναστατώνει ή πιό βίαιη κίνηση, στό όποίο θά μπορούσαμε νά περιφέρουμε τό βλέμμα μας σύμφωνα μ.' Ι!.να. διατεταγμένο πρ{ν-μετά. Τό φως τσ\) κάμπου χάθηκε, τά βουνά πού προσδιόριζαν τά δριά του δέν βρίσκονται πιά έκεί, τό άρίφνητο γέλιο της έλληνικης θάλασσας δέν άκούγεται πιά. τίποτε δέν είναι άπλώς τοποθετημένο δίπλα σέ κάτι δ.λλο, τό πιό κοντινό ειναι τό πιό μακρινό. οί διακλαδώσεις δέν διαδέχονται πιά Τι μιά τήν ΙΙλλη, ύπάρχουν συγχρόνως καί ή μιά εισχωρεί σττίν liλλη. "Η εισοδος του Λαβύρινθου είναι ό.μέcως ενα ό.1fό τά κέντρα του. 1'i μαλλον δέν ξέροι>με πιά αν ε[ναι κέντρο, τί είναι κέντρο. Σκοτεινές στοές έκτείνονται πρός δλες τίς κατευθύνσεις, μπερδεύονται μέ ιιλλες πού έρχονται ποιός ξέρει άπό που κα' πού ίσως δέν όδη Υουν πουθενά. Δέν έπρεπε νά δρασκελίσουμε τό κατώφλι αυτό, έ πρεπε νό. μείνουμε άπέξω. ' Αλλά δέν ειμ.αστε πιά κάν βέβαιοι dv δέν τό έχουμε άνtkαθεν δρασκελίσει, αν οί κίτρινες και λευκές κηλίδες τών ασφοδέλαιν, πού έπανέρχονται κάπου κάπου νά μας ταράξουν, εχουν ποτέ υπάρξει άλλοϋ καί δχι μόνο στήν έσωτερική πλευρά τών βλεφάρων μας. <Η μοναδη('ή έκλο'υή που μας άπομέvει είναι νά χωθουμε στή μιά στοά κι δχι στήν δλλη, χωρίς νό ξέρουμε που θά μπορουσαν νά μας όδηγήσουν, ουτε iiv μας ξανα :ρέρνουν έσαεί στό ίδιο αιjτό σταυροδρόμι 1'i σ' ένα άλλο έντελως πανομοιότυπο. 1. Περί ψιιχίίς, ΠΙ, 1, 42Sα,

4 Σκεφτόμαστε δέν σημαίνει βγαίνουμε lι.πό τό σπήλαιο, ούτε δτι άντικαθιστούμε τήν άβεβαιότητα των σκιών μέ τά εόδιάκριτα περιγράμματα των ίδιων των πραγμάτων, τό τρεμουλιαστό φέγγος μιας φλόγας μέ τό φως τού άληθινού ήλιου. Σημαίνει μπαίνουμε στόν Λαβύρινθο, πιό σι:ιυκεκριμένα κάνουμε νά είναι καί νά φαίνεται fνας Λαβύρινθος, Ινώ θά μπορούσαμε νά είχαμε μείνει «ξαπλωμέναι άνάμεσα στά λούλουδα, άτενίζοντας τόν οόρανό»2. Σημαίνει χανόμαστε μέσα σέ στοές, πού ύπάρχουν μόνο έπειδή τίς σκάβουμε άκούραστα εμείς, περιστρεφόμαστε στό βάθος ένός ά διέξοδου τού όποίου ή ε{οοδος fxtt κλείσει πίσω άπό τά βήματά μας - ώσπου Τι περιστροφή αότή νά lι.νoίξειlι.νεξήγητα βατές ρωγμές στό έσωτερικό τοίχ;ωμα. 'Ασφαλώς, κάτι σημαντικό f'ιθελε νά δηλώσειό μύθος δταν παρουσίαζε τόν Λαβυρινθο ώς fpγo τού Δαιδάλου, ένός άνθρώπου. [ιά μιά άκόμη φορά, καί i}ottpa άπό τόσες ίiλλες, τά κείμενα πού είναι συγκεντρωμένα Μω θέλουν νά ξαναπιάσουν καί αν είναι δυνατόν νά άνανεώσουν τά άκόλουθα έρωτηματα. Τί ε{ναι ή ψυχή - καί σέ ποιό βαθμό, όπό ποιές συνθήκες, μας υποχρεώνει Τι ψυχανάλυση νά τήν σκεφτόμαστε διαφορετικά; Τί είναι ή γλώσσα - καί πώς μπορούμε νά μιλούμε γι' αότήν; Τίεlναι τό μαθηματικό, τό φυσικό, τό βιολογικό, τό κοινωνικο-ιστορικό άντικείμενο - καί πώς αότό παραδιδεται στό έξαιρετικό έγχείρημα πού ειναι ή νεοτερική επιστήμη, καί πώς, συγχρόνως, ξεφεύγει άπ' αότήν; Μέ άφετηρία τι, καί μέσφ τίνος πράγματοζ, μπορσυμε νά μιλαμε γιά οικονομία, ίσότητα, δικαιοσύνη, πολιτική; ΦιλοδοξΙα όπέρμετρη, άναίτια καί υποχρεωτική: νά διαυγάσουμε τό παράξενο γεγονός τού εtδέναι, νά έξερευνήσουμε την παρούσα κατάστασή του, νά άναζητήσουμε σ' αότήν σημασίες πού τήν ξεπερνούν. KUK~'Yi iiμεσος, κοινότοπος, γνωστός άπό πολύ παλιά - πρακτικά, άπό τη στιγμή πού άρχιζει νά άρθρώνεται ή θεωρία. Δέν θά σταματήσουμε νά τόν διατρέχουμε. Ό βιαστικός 'άναγνώστης θά σκεφτεί: τά κείμενα αυτά άποτιμουν f\ έπιιφίνουν τή θεωρία. άφετηρία τί, Μέ στό δνομα τίνος πράγματος; Μήπως κι αυτά τά ίδια δέν είναι κείμενα θεωρητικά, μήπως δέν έγγράφονται στή θεωρια τ'ου άντικειμένου «θεωρία», μήπως δέν χρησιμοποιούν τά μέσα αότού τό όποio έπικρίνουν; Τί είναι ή θεωρία; Ή δραστηριότητα τών θεωρητικών. Οί δέ θε- ωρητικοί ε[ναι αυτοί πού κάνουν τή θεωρία. Ή επιστήμη είναι Τι δραστηριότητα τών έπιστημόνων - αότών πού κάνουν τήν επιστήμη. Γελοioς κύκλος. Τί νά βάλουμε δμαις στή θέση του; 'Ασφαλώς, ετναι δυνατοί καί αλλοι όρισμοί. Παραδείγματος χάρη: ή έπιστήμη ένός άντικειμένου είναι τό σύστημα τών άληθών (η ορθών, i\ μή διαψευσμένων) άποφάνσεων πού άφορούν στό άντικείμενο αότό. 'Εδώ συναντιούνται δ πιό ρηχός θετικισμός καί ό πιό άπόλυτος ίδεαλισμός. «Ή άληθινή φιγούρα μέσα στην όποία υπάρχει ή άλήθεια μπορεί νά είναι μόνο τό έπιστημονικό σύστημα της άλήθειας αότης»]. Ποιό άντικείμενο, καί τί είναι ενα άντικείμενο; Τί είναι μιά άληθής (i'ι όρθή, η ].ιή διαψευσμένη) lι.πόφανση; Τί σημαίνει συστημα, &ς ποιό σημείο όφείλει νά ε{ναι συστηματικό ~να σύστημα γιά νά είναι δντως σύστημα - καί πού ειδε ποτέ κανένας l.να σύστημα; Καμία άπό τίς όπάρχουσες έπιστημες δέν ειναι περισσότερο ά ποδεικτική, fι περισσότερο συστηματική, άπό τή μαθηματική. Καί άκριβώς γι' αότήν, ένας ειδήμονας, ό Bertrand Russel, f.λεγε: «Ή μαθηματική είναι ή έπιστήμη στήν όποία δέν ξέρουμε ποτέ γιά ποιό πράγμα μιλίiμε, ούτε αν ειναι lι.ληθές αυτό που λέμε». Θά f πρεπε νά fχουμε πλήρη άγνοια των μαθηματικών Υιά νά πιστέψουμε ότι ή παραπάνω φράση είναι Δπλό εόφυολόυημα. Στά μαθηματικά δέν ξέρουμε ποτέ Υιά ποιό πράγμα μιλiiμε: μιλιiμε γιό δλα και Υιά τίποτε Ιδιαίτερα, γιά τό δτιδήποτε ώς τέτοιο, Υιά τό κάτι έν γένει. Προσπαθούμε νά εξειδικεύσουμε έφοδιάζοντας αυτό τό κάτι μέ Ιδια{τερες ίδιότητες, συμπυκνωμένες σέ μιά δμάδα άξιωμάτων. 'Αργά fι γρήγορα άvnλαμβανόμαστε δτι κάναμε κάτι αλλο άπ' αυτό που νομίζαμε πώς κάναμε. Ό Peano διατυπώνει τά ά ξιώματα των φυσικών lι.kεραίων- άνακαλύπτουν επειτα ότι δέν είναι κατηγορικά, δη τά Ικανοποιούν έξίοου κα{ t'iua σύνολα (λόγου χάρη, ή άκολουθία Ι/ν). μιά έννοια πάντοτε) δτι ύπάρχει ριζική Νομίζουμε γιά πολύ καιρό (καί όπό διαφορά ανάμεσα στό μή άριθμήσιμο σύνολο τών πραγματικών άριθμών κα! στά άριθμήσιμα απειροσύνολα (λόγου χάρη, τό απειροσύνολο των φυσικών ά ριθμών). 'Αποδεικνύεται όμως δτι κάθε συνεπής θεωρία τοο μή ι). ριθμήσιμου συνόλου τών πραγματικών άριθμών εχει ένα άριθμήσιμο μοντέλο (LQwenheim-Skolem). - Δέν ξέρουμε αν αυτό πού λέμε etvat άληθές: αυτό πού λέμε εξαρταται άπό τά άξιώματα πού ε Rilke, Immeτ WΊMer Hcgel, Ph~nomCnolog1t: de J' Esprit, (Ή φαινομενολογία το\'! 71\1εύμα:εος), nρόλουας, (γαλ. μτφ. όπό Hyppolίte, τομ. Ι, σ. 8). 9

5 χουμε θέσε1, τά. όποία είναι, έκτός υπό όρισμένες συνθijκ:ες. αόθαίρετα - καί δέν βλt1l0υμε ποιό νόημα θά μπορούσαμε νά δώσουμε στό ζήτημα της «αιήθε1ας» τών αξιωμάτων, oιjτε όμως πώς θά μπορούσαμε νά τού άrn'ηθούμε κάθε σημασία (παραδείγματος χάρη: 'γιατί αύτά εδώ τά αξιώματα καί όχι άλλα; 8Ως πού φτάνει ή «αόθαιρεσία», '1\ ή έλευβερία, τού μαl}ηματιkoύ;). Ε[ναι ύπεκφυ Ύ1l νά λέμε δτι tι άλήθεια ~νός μαθηματικου συστήματος δέν είναι τίποτε περισσότερο από τή μή-άντίφασή του. ~Eρxεται τότε κάποιος πού άποδεικνύει δτι ή απόδειξη αυτης της μή-αντ{φασης, liv ε{χε Ύίνει. θά συνεπέφερε μιά αντίφαση. Καί όμως: ένας liλλος ει.δήμονας, δ Wigner. έκφράζει τήν παραπάνω από δικαιολογημένη f:κπληξή του μπροστά στήν unreasonable effectivcncss of mathematics - στήν αδικαιολόγητη άποτελεσματικότητα των μαθηματικών. Τό δαιδαλώδες καί άβέβαιο αυτό τέχνημα φαίνεται ότι μπορεί ν' αγκαλιάζει άπεριόριστα τό πραγματικό -,1\, έν πάσ1] περιπτώσει, τό παρατηρήσιμο (δρος, μέ τή σεφά του, κάτι περισσότερο άπό μυστηριώδης). Μήπως έπειδή τό ανταναkλίi; Πώς δμως θά μποροϋσε νά τό άνταναkλίi, αψοϋ μετέχει ένεργητι"ά καί ούσιαστικά στήν κατασκευή του; 'Ακόμη περισσότερο, πώς θά μποροϋσε νά τό άνταναkλίi, αφού τη μία φορά στις δύο, πού λέει ό λόγος, προηγείται απ' αυτό; Στίς σημαντικές περιπτώσεις - πού ειναι τώρα πληθος - ό θεωρηηκός δ(νει έντολή στόν παρατηρητή νά έρευνήσει όχι τό τάδε ανηκείμενο, αλλά τόν τάδε καινούριο καί δ.γνωατo~τύπo άντικειμένου. Μόλις βλέπει γιά πρώτη φορά τίς τέσσερεις έξισώσεις τοϋ Maxwell, ό Hertz αναφωνεί: «1st es ein Oott, der diese Zeichen schrieb?» (Θεός εγραψε τούτα τά σύμβολα;). οι έξισώσεις αυτές συμπυκνώνουν σέ τέσσερεις γραμμές fvav τεράστιο άριθμό πεφαματικών γεγονότων - άλλά καί προχωρούν πολύ πιό πέρα από τή συμπύκνωση αύτή' συνεπψέρουν πραγματικές κα{ θεωρητικές συνέπειες, πού κανένας δέ,j τίς είχε υποψιαστεί ως τότε. 'Ανάμεσά τους, ή δπαρξη τών ραδιοφωνικών κυμάτων, τά όποία θά «ανακαλύψει» λίγα χρόνια αργότερα ό Hertz. Τότε δμως, ποιός τά ανακάλυψε πραγμαηκά; -Τό 1928, ό Dirac κατασκευάζει μιά σχετικισηκή έκδοχή της κβαντομηχανικής. Σ' αυτήν, μιά όρισμένη έξίσωση συμβαίνει νά εχει δυό λύσεις ταυτοτικές, μέ μόνη διαφορά τό (αντίθετο) αλγεβρικό πρόσημο. Ή μιά αντιστοιχεί σέ κάτι γνωστό καί παρατηρημένο: τό ήλεκτρόνιο, μέ άρνητικό Ί'ιλεκτρικό φορτίο (που οί φυσικοί τό θεωροον τόν ύποστασιακό κόκκο της οντότητας του αρνητικού ηλεκτρισμου). Ή δ.λλη φαίνεται νά άπορρέει ά πλως άπό τίς μαθrιματιkέι; ιδιορρυθμίες της εν λόγφ έξίσωσης. Τό , ό Dirac αποφαίνεται δτι αντιστοιχεί σέ μιά φυσική πραγματικότητα: ατό θετικό ηλεκτρόνιο il ποζιτρόνιο. ueva χρόνο αργότερα, θά παρατηρηθεί πράγματι πειραματικά καί αύτό. (Δέν τελειώσαμε δμως μέ τίς διακλαδώσεις: δέν συμβαίνει πάντοτε έτσι. Σέ 4λλες περιπτώσεις, σέ απόλυτα άποδεκτές μαθηματικές λύσεις δέν αντιστοιχεί τίποτε πραύματικό). - Κάπου δεκαπέντε χρόνια χρωτύτερα, δ Einstein, καθισμένος στό γραφείο του, προσπαθουσε νά ξεχάσει δλη τή φυσική που γνώριζε, κα{ εθετε στόν έαυτό του τό ακόλουθο «απλό}} έρώτημα: πώς θά ηταν ένα συμπαν που 06σιαστικά θά υπάκουε μόνο σέ μιά μαθηματική συνθήκη (δτι οι νόμοι πού τό διέπουν είναι αμετάβλητοι σέ σχέση μέ κάθε συνεχή μετασχηματισμό τών συντεταγμένων); Κατέληξε σέ μιά θεωρία πού, μολονότι είναι ριζικά διαφορετική ώς πρός τή μορφή καί τό πνεύμα, ξαναβρίσκει δλα τά αποτελέσματα της ύπάρχουσας μακροφυσικής, τά βελτιώνει σέ μερικά παρατηρήσιμα (καί παρατηρημένα) σημεία, καί πού, dv δέν υπήρχαν οί ψυχολογικές άναστολές τού Eίnstein (κοντολούίς: δτι δέν είχε μπορέσει νά ξεχάσει έντελώς αυτό πού πίστευε πώς γνώριζε από τή φυσική), θά τόν είχε όδηγτ'ισει νά προείπει τό πιό απίστευτο φυσικό γεγονός πού παρατήρησε ποτέ ό dνθρωπος: τή διαστολή του σύμπαντος. W Αλλωστε, γιά τή λογική τής ανωτέρω ίστορίας, οί αναστολές αύτές ελάχιστη σημασία εχουν: μαλλον έπιβεβαιώνουν αύτό πού προσπαθώ- νά πώ. ~Oτι οί εξισ6>σεις τού Einstein συμπεριλάμβαναν στίς λύσεις τους κα! διαστελλόμενα σύμπαντα, άποδε!χτηκε από τόν Sitter (1917) καί τόν Friedmann (1922), πρίν από τίς αξιομνημόνευτες παρατηρήσεις τών Slipher, Shapley καί Hubble, il άνεξάρτητα άπ' αύτές. 'Υπάρχει ασφαλώς factum της εμπειρίας '1\ τοϋ είδέναι. Ύπάρχει δμως καί εξίσου σημαντικό factum της πλάνης (δέν αναφέρομαι σέ λάθη στούς υπολογισμούς) καί προπάντων της αβεβαιότητας. Καί υπάρχει factum της σύμπλεξης. τών δύο. Είναι ρηχή αυταπάτη νά πιστευουμε στόν άπλό, ξεκάθαρο, εύδιάκριτο διαχωρισμό τους. Τό Ιδιο ρηχή αυταπάτη είναι νά πιστεύουμε δτι δλα αξίζουνλσχύουν. Σήμερα μοιράζονται σχεδόν ισoδuναμα τό προσκήνιο οί άκόλουθες δύο αυταπάτες: θετικισμός, επιστημονισμός, ρασιοναλισμός, στρουκτουραλισμός, άπό τό fva μέρος - Ιρρασιο,ναλισμός, άπλοϊκός σχετικισμός, βιαστικές καί έπιπόλαιες καταπελίες της «Έπιστήμηζ}} καί του «ΕΙδέναυ}, άπό τό άλλο. Τό κοινό έδαφος τών δύο: ή παιδιάστικη πίστη δτι θά μπορέσουμε κάποτε νά ξεφόγουμε από τό ζήτημα της αλήθειας, λύνοντάς το μιά γιά πάντα -ή διακηρύσσοντας δτι στερείται νοήματος. 11

6 "Υπάρχει επίσης καί πρ~παντός τό t'ιkόλoυθo κοινότοπο, όγκωδες, δμεσο γεγονός, πού δέν τό στοχαζόμαστε ποτέ t'ιληθινά, παρά μόνο στήν περιγραφή, Ii τήν t'ιπόλυτη (<<διαλεκτική») ρασιοναλιστική αναγωγή: ύπάρχει άλλοίωση της έμπειρίας, ύπάρχει ίστορ(α της, μέ τό βαρύνον νόημα τού δρου. Περιττό νά μιλησουμε Ύιά τό άνθρωπολογικό πεδίο, όπου θά ή ταν σκληρό νά υπενθυμίσουμε σήμερα τίς αλλοτινές βροντερές διακηρυξεις σχετικά μέ τή συντελεσμένη επιτέλους συσταση του αυστηρού κλάδου γνώσης,που θά έδινε απάντηση στά πάντα (τι «δομική}) οικονομία, ή «δομική}) εθνολογία). "Ας εξετάσουμε καλύτερα τά ζητήματα πού 9έτει τι αξεδιάλυτη αυτή σύμπλεξη στό πεδίο τών λεγομένων ακριβών επιστημών. Πενήντα χρόνια τώρα, ένώ συσσωρεύονται μέ άπίστευτο ρυθμό τά άποτελέσματά τους, γίνεται συγχ;ρόνως λόγος Υιά τήν κρίση τους - σάν νά επρόκειτο γιά fva ριζικά καινούριο γεγονός. Είναι άλήθεια ότι, άπό τίς t'ιρχές του αιώνα, Τι εξέλιξή τους δημιούργησε, tι κάνει επιτέλους εμφανεις, άποφασιστικές t'ιντινσμίες ή ρωγμές στούς θεμελιώδεις κλάδους γνώσης. Είναι όμως εξίσου άλήθεια, όταν κοιτάξουμε τά πράγματα από πιό κοντά, δτι άνάλογες άντινομίες ή ρωγμές υ πηρχαν ανέκαθεν. Πράγματι, τι κρίση συνίστατο ουσιαστικά στό έξfjς: ΟΙ - λιγοστοί - έπιστήμovες πού έβαζαν τό μυαλό τους νά δουλέψει, κατάλαβαν δτι Τι κρίση t'ιπoτελει τή μόνιμη (λιγότερο ii περισσότερο t'ινoιxτή, λιγότερο tι περισσότερο ύποβόσκουσα) κατάσταση της επιστήμης. Καί είδικότερα: δτι τά μεταφυσικά αίτηματα πάνω στά όποία στηριζόταν τι δραστηριότητά τους δέν ήταν διόλου αυτονόητα (γεγονός πού, από τό dλλο μέρος, ήταν άνέκαθεν προφανές). ~Eτσι, ή κρίση τούς παρέπεμψε κατευθειαν στά φιλοσοφικά ζητήματα τά όποια έγείρει Τι επιστημονική τους δραστηριότητα: ζήτημα της φύσης της δραστηριότητας αυτής, του αντικειμένου της, τfjς μεταξύ τους σχέσης. Κατ' αυτό -ttv τρόπο, t'ιναδύεται εκ νέου καί ρητά Τι φιλοσοφική ερώτηση, καί μάλιστα από την καρδιά τfjς επιστημονικfjς δραστηριότητας. 'Αλλά επίσης, καί μάλιστα γιά πρώτη φορά, υπό μιά άλλη μορφή: ώς ερώτηση πού άφορα στήν ίστορία καί τήν 1στορικότητα τής έπιστήμης. Διαλύονται οι αυταπάτες τών διαδοχικών προσεγγίσεων, της σώρευσης τών άποτελεσμάτων, της σταδιακης και συστηματικfjς κατάκτησης μιας άπλης ορθολογικής τάξης προϋπάρχουσας στόν κόσ μο. Ύ πάρχει φιλοσοφικό (καί όχι α πλώς «επιστημολογικό}» ~ήτημα, πού αφορά στό γεγονός μιας ι στορίας της επιστήμης. Ζήτημα πού αποτελει μέν μέρος τού φιλο- σοφικού ζητήματος της ίστορίας εν γένει, αλλά δέν δέχεται νά διαλυθει άπλως μέσα σ' αυτό. W Ας διατυπώσουμε συνοπτικά μιά από τίς οξύτερες στιγμές τού ζητήματος αυτού. ΟΙ επιστημονικές θεωρίες διαδέχονται ή μιά τήν iiλλη. Στή διαδοχή δέ αυτή δέν μπορούμε νά δούμε οί)τε τάξη, oυ~ τε άπλή άταξία. Σέ τακτά χρονικά διαστήματα, οί άποδεκτές θεωρίες αποκαλύπτεται πώς είναι «ψευδείς» iί πώς δέν είναι «άληθεις», δπως νόμιζαν όταν τίς διατύπωναν. οι καινούριες θεωρίες δέν ειναι καλύτερες προσεγγίσεις: έχουν μιά άλλη λογική δομή καί διαφορετικές μεταφυσικές προϋποθέσεις, δέν προστίθενται στις πρ6)τες, τίς άναφουν καί τίς καταργούν. (Δέν θά είιε δέ κανένα νόημα νά πούμε δτι τίς «ύπερπηδουν διαλεκτικά)). Κι όμως, στ{ς σημαντικές περιπτώσεις, οι παλιότερες θεωρίες δέν είναι ά πλώς «ψευδείς». Είναι σάν νά άντιστοιχούσαν, καί νά έξακολουθούν πάντοτε νά ι'ι.ντιστοιχουν, κατά τρόπο μή κοινότοπο, σ' ένα μέρος ή μιά στιβάδα του τυπικού iί πραγματικου άντικειμένου - μέρος tι στιβάδα πού μολατα6τα δέν άφήνεται νά ένσωματωθει ιωρίς νά δημιουργεί προβλήματα στά ευρύτερα μέρη στά όποία εισέρχονται οί επόμενες θεωρίες. Τά ρήγματα είναι πολύ πιό βαθιά άπ' δσο συνήθως πιστεύεται' τό ίδιο δμως και μία παράξενη συνέχεια. "Υπό μιά έννοια"ύπάρχει μ(α μαθηματική καί μ(α φυσική, έ δω καί είκοσι πέντε αιώνες. (Ή διαβεβαίωση αύτή θά φανεί κοινότοπη σ' δσους δένγνωρίζουν τήν σύγχρονη επιστήμη, καί σκανδαλώδης σ' όσους τήν γνωρίζουν). Τά γεγονότα αυτά θέτουν ένα ζήτημα άφ' ένός όσον άφορα στή φύση της επιστημoνtkης δραστηριότητας καί άφ' έτέρου όσον ά φορα στή φύση αυτού-πού-εlναι. Ή δπαρξη μιας ίστορίας της επιστήμης λέει κάτι γιά τήντδια τήν επιστήμη. Λέει δμως καί κάτι γιά τό αντικείμενό της, αφού αυτά πού διαδέχονται τό ένα τό άλλο είκοσι πέντε αι&νες τώρα δέν είναι ένα σμηνος νεφων πού σκορπίζουν χωρίς ν' αφήσουν ύπόλειμμα. Πρέπει όπωσδήποτε τό ι'ι.ντικείμενο αότό νά είναι (νά είναι φτιαγμένο) κατά έναν ορισμένο τρόπο γιά νά παραδίδεται έτσι καί δχι άλλι.&ς, γιά νά δπάρχει ή δυνατότητα αυτών των διαδοχικων λήψεών του, οί όποιες είναι τόσο συχνά γόνιμες καί πάντοτε μερικές - καί των όποίων ή διαδοχή δέν σχηματίζει σύστημα, οοτε λογική πρόοδο, μολονότι χαρακτηρίζεται ένα ίδιο είδος συνέχειας, τό όποιο άλλωστε δέν ειναι περιγράψιμο. (Καί αν κάποιος έλεγε δτι όλα αυτά t'ιφoρoυν μόνο σέ ίδιότητες τού παρατηρητή fj τής επιστήμης, τό ζήτημα θά έμενε στό άκέραιο: δέν βλέπουμε εξαιτίας ποιού παράξενου άρνητικου 12

7 προνομίου θά μπορουσαν ν' άποκλειστουν άπό αύτό-πού-ε[ναι δ μέν ή Ί'ι δέ). Ζήτημα της ίστορίας, ζήτημα της άλήθειας, ζήτημα της μεταξύ τους σχέσης. Ζήτημα φιλοσοφικό (καί πολιτικό, μέ τό άληθινό νόημα της λέξεως), πού Ιξαλείφεται δταν μετατρέπουμε τήν έπιστήμη σέ μιά άπλή διαδο]ή «παραδειγμάτων» (paradigmes) -ή δ ταν περιοριζόμαστε νά περιγράφουμε αότό πού όνομάστηκε, μ' έ ναν βιασμό του νοήματος της λέξεως, «επιστήμψ) (episteme) της κάθε Εποχης. Ποιές είναι λοιπόν οι σχέσεις πού fxouv μεταξύ τους τά διαδοχικά «παραδείγματα», κα1 όλα μαζί τά «παραδείγματα», πού τά σπαράσσει δ έμφύλιος πόλεμος, μέ αοτό στό όποϊο άποβλέπουν; Ύπάρχει μιά σχέση άνάμεσα στήν «έπιστήμη» της σύγχρονης Δύσης καί τήν «επιστήμη» της αρχαίας 'Ελλάδας, κα( ποιά; vexouv ένα ανάφορο πού εξακολσυθεϊ, υπό μία εννοια, νά τούς είναι κοινό κα( είναι, υπό μία 6λλη εννοια, ανεξάρτητο απ' αοτές; Καί μπορουμε μέ τόν ίδιο τρόπο νά μιλαμε γιά μιά «επιστήμη» των Aranda; ~Oταν άπαγορεύουν σιωπηλά τά ερωτήματα αοτά, ~ετατρέπoυν τήν έπιστήμη σ' ένα εθνογραφικό βαριετέ, ή σ' ε να εθνογραφικό άξιοπερ(εργο. Οί Caduveo βάφουν τό πρόσωπό τους, οί ΑΙγύπτιοι θεωροϋσαν τίς γάτες ίερές καί οί έλληνοδυτικοί κάνουν επιστήμη. Τό συμπέρασμα είναι δτι αύτοί πού μιλουν ετσι άποτελουν οί Τδιοι ένα εθνογραφικό αξιοπερίεργο, καί δ τι τό νά συζητά κανε(ς τίς απόψεις τους δέν εχει περισσότερο νόημα από τό νά επιδοκιμάζει ιϊ νά αποδοκιμάζει τά φακιόλια των γυναικών της Βρετάνης. Ζήτημα της ίστορίας, της αλήθειας καί της πλάνης, της σύμπλεξής τους, της ταυτότητας καί της άλλοίωσης της εμπειρίας έ κεϊ πού αοτή έμφανίζει τίς πιό ακραϊες αντινομίες. Ζήτημα πού ά ναζωσυονεϊ, άναζωπυρώνει, ανανεώνει τή φιλοσοφική ερώτηση. Καταλαβαίνουμε γιατί ό θετικισμός καί 6 στρουκτουραλισμός θέλησαν νά τ6 ιtξαλείψoυν. ΕΙμαστε όμως όποχρεωμένοι νά διαπιστώσουμε δτι κάποιος όπως ό Heidegger συμμερίζεται τά ίδια ά κριβώς αι.τήματα όταν διακηρύσσει τό «Τέλος της φιλοσοφίας», τήν ω1πο-σύνθεση της φιλοσοφίας μέσα στήν ανάπτυξη τών τεχνικοποιημένων επιστημών». Πώς όμως ή «τεχνικοποίηση» τών επιστημων θά μπορουσε νά καταργήσει τή φιλοσοφική ερώτηση τήν όποία έγείρουν οι έπιστημες; Ε{ναι δυνατό νά όπάρξει μιά τεχνική, ή μιά τεχνικοποίηση, πού θά μπορουσε νά κλείσει τά ζητήματα και τό ζήτημα; Ποιά τεχνικοποίηση; Καί τί άληθινά είναι ή τεχνικοποίηση; Ή τεχνικοποίηση - καί Ί'ι γραφειοκρατικοποίηση - της επιστή- μ.ης είναι προφανής. Αύτή δμως όχι μόνο δέν λύνει τά προβλήματα, άλλά τά πολλαπλασιάζει κιόλας (μέ έξαίρεση γιά τούς Ιδιους τούς τεχνικούς κα! τούς γραφειοκράτες - άλλά εδώ δέν έξετάζουμε τό ζήτημα αοτό). ΈγείΡεΙ ζητήματα πού αφορουν στά ίδια τά πράγματα - κάτι πού δέν συμβαίνει μέ τήν βιομηχανική καί παραγωγική τεχνική. Τό σύνολο των νεοτερικών βιομηχανικών καί παραγωγικων τεχνικών δημωυργεϊ πελώρια, ζωτικης σημασίας προβλήματα προβλήματα πολιτικά καί, ώς σύνολο, έγείρει ένα ε ρώτημα πού ειναι άσφαλώς φιλοσοφικό: τί ειναι ή τεχνική; 'Αλλά κανένα τεχνικό μέσο πού ανήκει στό σύνολο αύτό δέν εγείρει, αυτό καθαυτό, τό παραμικρό ερώτημα, ο()τε καί όδηγεϊ σ' ένα τέτοιο έρώτημα. Τό αεροπλάνο άντικαθιστα τό άτμόπλοιο, τό όποίο ειχε άντικαταστήσει τό Ιστωφόρο. Είναι πιό γρήγορο καί περισσότερο (i'i λιγότερο) άνετο, πιό «(Οικονομικό» (;), κλπ. -6 δέ πολλαπλασιασμός μέσων αυτου του τύπου δημιουργεϊ τίς εορύτατα γνωστές κα! πολυσυζητούμενες σήμερα δραματικές καταστάσεις. Τό άεροπλάνο όμως δέν μου επιβάλλει νά αναρωτηθώ: «τί είναι λοιπόν τό... ;». ΟΙ έπιστημονικές τεχνικές μοϋ τό επιβάλλουν. 'Η τεχνικοποίηση άποτελεί άστείρευτη πηγή καινούριων έρωτημάτων - τά δέ έρωτήματα αοτά δέν αφορουν μόνο στό «περιεχόμενο» της.επιστήμης, άλλά καί στόν σκελετό καί τά θεμέλιά της. Ή κατασκευή των μεγάλων τηλεσκοπίων κατά τή δεκαετία τοϋ 192Ο, κατόπιν ή ραδιοαστρονομία κλπ., πού όδήγησαν στήν «διαπίστωση» της διαστολης του σύμπαντος, στήν ανακάλυψη τών κβάζαρς, στήν όπόθεση δτι είναι πραγματικά παρατηρήσιμη ή θεωρητική δυνατότητα ijπαρξης τών «μαύρων όπων}), συμπαρέσυραν σ' έναν όλοένα καί πιό ξέφρενο χορό τίς ~ννoιες χώρος, χρόνος, ύλοενέργεια, φυσικός νόμος. Οί επιταχυντές σωματιδίων μεταμόρφωσαν, κατά τόν Heisenberg, τούς φυσικούς σέ ζωολόγους: εφεξής, τό «στοιχειώδες» μετριέται σέ δεκάδες διαφορετικά ειδη. Τί είναι λοιπόν τό «στοιχειώδες)}; Τό μυθιστόρημα των κουά,ρκς εγείρει 6μεσα τά έρωτήματα: Τί είναι λοιπόν μιά φυσική όντότητα; Τί νόημα μπορεί νά fxet ή διάκριση των «Ιδωτήτων}) από ~να όποθετικό «υποστήριγμα}) τών ίδιοτήτων αυτων ~γιά τό όποίο ε πιπλtoν διερωτώμαστε αν δέν είναι εκ φύσεως «απαρατήρητο}}; Καί πάλι, τί έννοοϋμ.ε όταν λέμε φuσική «εξήγησψ}, επιστημονική «θεωρία}); 'Αλλά ό φιλόσοφος ~ ό συγκεκριμένος αοτός φιλόσοφος ~ εχει ήδη εκλογικεύσει τήν κωφότητά του. ΝΟλα αυτά άναφέρονται στό όντικό. 'Αφορουν στά όντα - ενω αοτός σκέφτεται μόνο τό ε[ναι. Μά πότε λοιπόν είδε κανένας τή φιλοσοφία νά μπορει νά μιλάει '4 '5

8 γιά τό είναι τελείως ξέlωρα άπό τά όντα; Τό γεγονός δτι ό ίδιος ό φιλόσοφος είναι δέν είναι άλλωστε αότό πού τόν κάνει νά έπιχειρείνά μιλήσει γιά τό EiVilI; Δέν κάνει επίσης μέσα στόν κόσμο των όντων μιά διάκριση πo~ μας άναγκάζει ν' άναρωτηθούμε γιά τήν καλοπιστία ή τή διαύγειά του; Μιλάει γιά τό ποίημα ~ γιά τό έργο τέχνης σκέφτεται τό «~oυνό πού όρθώνεται μέσα στό τοπίο»' οί δραστηριότητες τών ξυλοκόπων στόν Μέλανα Δρυμό διερμηνεύουν κατά τή γνώμη του μιά δρισμένη σχέση τού άνθρώπου μέ τό είναι. 'Αλλά τό μαθηματικό θεώρημα, ή ειιcόνα ένός σπειροειδούς γαλαξία, ή άποτελεσμαnκή καί συγχρόνως φρουδευτική, γόνιμη καί συγχρόνως άπογοητευτική έργασία της έρμηνείας τού κόσμου τόν άφήνουν άδιάφορο, δέν τού προκαλούν τήν περιέργεια. Ή πίστη ότι ή «άνάπτυξη τών τεχνικοποιημένων επιστημών» ε πιφέρει τήν «άπο-σύνθεση της φιλοσοφίας» (liv δέν πρόιcειται γιά μιά εμπειρική διαπίστωση πού, έν πάσυ. περιπτώσει, θά ήταν κατά τό "'μισυ εσφαλμένη καί διόλου καινούρια) ισοδυναμεί άπλως μέ τήν πίστη στήν <<τεχνιιcήι}, μέ τήν πίστη δτι ι'ι «τεχνιιcήι) μπορεί νά κλειστεί στόν έαυτό της. 'Ισοδυναμεί μέ την πίστη δτι iί συνoλιστιιcή-ταυτιστιkή λογική είναι στεγανι'ι, δτι δέν έγείρει ερωτήματα. Κι δμως, έγείρει πολύ σημαντιιcά ερωτήματα, πού άψορούν τόσο στό περιεχόμενό της δσο ιcαί στή σχέση της μέ αύτόπού-είναι. Ή διαύγαση των ζητημάτων αύτών ύπηρξε εξ όπαρχης fva &.πό τά καθήκοντα της φιλοσοφίας. Είναι καί σήμερα τέτοιο, περισσότερο από κάθε δ.λλη φορά. Δέν ύπάρχει θεωρία ώς «θέωι αύτού-πού-είναι ουτε ώς συστηματική καί εξαντλητική σύσταση fj κατασκευή τού σκεπτοϋ (pensable), είτε μιά γιά πάντα, είτε έιcδιπλoύμενη βαθμιαία καί σταδιακά. Δέν όπάρχει ξαφνικό άνοιγμα στά τείχη πού μας περιτριγυρίζουν, τό όποίο θά μας επέτρεπε έπιτέλους νά δούμε τό φώς ενός ~Hλιoυ πού ήταν από πάντα εκεί. Καί δέν ύπάρχει ούτε άρμoνιιcό OίKOδόμT]J.ψ', τού όποίου θά μπορούσαμε νά άναιcαλύψoυμε τό συνολικό σχέδιο ένόσω θά τό κατασκευάζαμε. Υπάρχει ενα θεωρητικό ποιείν/πράττειν πού άναδύεται μόνο σέ μιά δεδομένη στιγμή της ίστορίας. Μιά δραστηριότητα, ένα ανθρώπινο εγχείρημα, ένα κοινωνικο-ιστορικό πρόταγμα: τό πρόταγμα θεωρία. Λόγον διδόνα, - νά δίνουμε λόγο καί λογαριασμό- γιά τά πάντα: γιά τόν κόσμο, γιά τά άντικείμενα πού μας περιτριγυρίζουν, γιά τo~ς «νόμουζ) τους, γιά μας τούς ίδιους, γι' αυτή τήν ίδια τή δραστηριότητα. Καί, νά τό λέμε αυτό σημαίνει πώς εξακολουθούμε νά είμαστε μέσα στή θεωρία - μέσα στό πρόταγμα αύτό, καί νά τό επιδιώκουμε. Νά αναρωτιόμαστε: τί σημαί- 16 νει λόγον διδόναι, γιατί θά πρέπει λόγον διδόναι, - σημαίνει ακόμα νά θέλουμε λόγον διδόναl. Αύτό ετναι καθαρό γεγονός δέν μπορούμε νά κάνουμε αλλιως. Δέν μπορούμε νά κάνουμε άλλιώς άπό τότε πού εχει έγερθεί τό ζήτημα. ΚαΙ ξέρουμε ότι δέν είχε εγερθεί άνέκαθεν - άλλά «σέ μιά δεδομένη χρονική στιγμή)}. ~ Αν έτσι έχουν τά πράγματα, θά μπορούσαν τό ζήτημα αύτό καί τό πρόταγμα αότό νά είναι ένδεχομενικά; Ναί - αλλά γιά ποιόν; Γιά εναν απόλυτο Θεατή. Άλλά γιά νά πεί 1'\ νά σκεφτεί αυτό, δ άπόλυτος αυτός Θεατής θά έκανε καί δ ίδιος θεωρία - καί μάλιστα θεωρία πού θά έδραζόταν στίς κατηγορίες τού αναγκαίου και τού ένδεχoμενιιcoύ. Δέν είμαστε καί Ol1tE θά γίνουμε ποτέ δ απόλυτος αυτός Θεατής. Συγχρόνως δέ, καί άνεξάρτητα άπό δ,τι έχει ειπωθεί, δέν μπορουμε νά εμποδίσουμε τόν έαυτό μας νά τοποθετηθεί στή φανταστιιcή του θέση - έστω καί μόνο γιά νά πούμε δτι δέν υπάρχει, ii δτι δέν είναι σιcεπτός χωρίς άντίφαση. Αυτό τό υ ποτιθέμενο ένδεχομενικό - που δέν ειναι δηλαδή οοτε ένδεχομενικό 011τε άναγκαίο - είναι ή πραγματικότητά μας. Μπορούμε νά βγοϋμε απ' αυτήν; Προφανώς δχι. Προφανώς ναι "Αν δέν παραληρώ, δέν μπορώ νά μή σκεφτώ ότι ή σκέψη είναι μιά KOινωνιιco Ιστορική δημιουργία - κα{ ότι ή σκέψη μου αύτή είναι άληθής. Kαi πάλι αν δέν παραληρώ, δέν μπορώ νά σκεφτώ ουτε δτι κάθε σκέ ψη ειναι &.ληθής, ούτε δτι, όταν είναι άληθής, μπορεί νά δώσει λο γαριασμό γιατί είναι άληθής /iv δέν παραληρώ, δέν μπορώ νά σκεφτω ουτε δτι ή σκέψη θεμελιώνεται πάνω στόν έαυτό της, ούτε δτι είναι διαφανι'ις -Υιά τόν έαυτό της. ΗΕτσι, ερχόμαστε καί πάλι στή φιλοσοφία' και, άκόμα περισσό τερο, στόν ίστορικό της χαρακτήρα καί στό αινιγμα πού αύτός θέ τει. 0 χρόνος δέν είναι γιά τή φιλοσοφία άπλός εξωτερικός καθο ρισμός, ούτε, άκόμα λιγότερο, σημάδι της τάξης διαδοχης τώ\ σκέψεων τών φιλοσόφων. Αύταπαταται δ φιλόσοφος liv πιστεύει δτι μπορεί νά άποσυρθεί κοντά στή θερμάστρα του, fj άπλώς στόν έαυτό του, καί νά ξαναφτιάξει τόν κόσμο σύμφωνα μέ τή διάταξη τών αιτίων, νά κάνει αμεσα ένα κεραυνοβόλο ανοιγμα στό naxu περικάλυμμα της ι.διαίτερης γλώσσας του, της έποχης του, τών στερεών καί σκοτεινων άρθρώσεων τού άντιιcειμενιιcoύ καί όποκειμενικού κόσμου τίς όποϊες δημιουργεί/θεσμίζει ή κοινωνία του, γιά νά φτάσει σέ μιά θέαση - θεωρία- τού είναι, πού δέν θά όφειλε τίποτε σ' αυτές. Αυταπαταται όταν πιστεύει ότι μπορεί νά σβήσει άπ' τό μυαλό του δλα δσα έχει προσλάβει, δτι μπορεί νά υποβάλει τά πάντα στή μεθοδική άμφιβολία, νά παραδέχεται μόνο 17

9 αυτό πού δίδεται μέ μιά αποδεικτική προδηλότητα. Σέ τακτά χρονικά διαστήματα, αποδεικνύεται δτι δέν αμφέβαλε αρκετά tί αμφέβαλε περισσότερο από δσο επρεπε. Αυταπαταται δταν πιστεύει δη βρίσκει στίς συνθήκες όπό τίς οποίες κάτι του φαίνεται σκεπτό τίς άχρονες συνθήκες όπό τίς οποίες ενα όποιοδήποτε πράγμα θά μπορουσε νά φαίνεται δτι είναι σ' ενα οποιοδήποτε υ ποκείμενο' δταν πιστεύει δη εχει συλλάβει γιά πάντα τίς συνθηκες του οκεπ10υ, παραδέχεται ίσως δη κάποιος άλλος θά μπορει νά σκεφτεί κάτι άλλο, αλλά αδυνατεί νά συλλάβει δη κάποιος άλλος θά μπορουσε ποτέ νά σκεφτεί διαφορετικά. Αυταπαταται δταν πιστεύει δη fι δη μακρά διαμονή κοντά στό πράγμα, ή ιjπoμovή, ό πόνος καί ή εργασία του αρνητικου αρκουν γιά νά αποκαλύψουν έντέλει μιά συναρμογή, μιά ταυτότητα, ανάμεσα στό ειναι αυτοϋπού-είναι καί στή σκέψη αυτοβ ό όποίος σκέπτεται. Παραγνωρίζει τότε τό γεγονός στι μιά οντολογική εμπειρία, οσο καί fiv έχει καθαριστεί μέ τά οξέα της διαλεκτικης, δέν παύει νά είναι εμπειρία. Αυταπαταται κι οταν νομίζει δτι μέ τήν προετοιμασία καί τήν τριβή μέ τό πράγμα θά αναπηδήσει ξαφνικά Τι φλόγα πού r.φεξης θά αυτοτροφοδοτείται καί θά τόν κάνει νά δει αυτό-πού-είναι έτσι ό πως είναι αληθινά. 4 'Ίσως νά δει κάτι' άλλά θά μείνει εσαεί πρόβλημα τό τι ακριβως θά δει Καί όμως, ή αυταπάτη αυτή είναι γόνιμη καί ζωτική. Καί πιό εκπληκτικό ακόμα: είναι γόνιμη καί ζωτική οχι πάντοτε, αλλά μόνο στούς μεγάλους. Ή παραπάνω παρατήρηση δέν ειναι ανεκδοτολογική ούτε φιλολογική. βαρύνοντα έρωτήματα πού θά Βάζει στό παιχνίδι ορισμένα από τά πιό μπορούσαμε νά υποβάλουμε στόν εαυτό μας. Χάρη σέ τί ι<:αί κατά τί είναι μεγάλος ενας μεγάλος φιλόσοφος; Ό Kant έδωσε μιά απάντηση στό ερώτημα αυτό - αλλά σί ανάγκες της φιλοσοφίας του τόν υποχρέωσαν νά τήν περιορίσει στό εργο τέχv1jς καί νά αποκλείσει ρητά απ' αυτήν τήν απάντηση τή σκέψη: <~.!.'Ί μεγαλοφυία... συνίσταται στό νά παράγεις αυτό γιά τό όποιο δέν θά μπορούσε νά δοθεί κανένας καθορισμένος κανόνας... ή πρώτη της Ιδιότητα oφcίλει νά ει"αι ή πρωτοτυπία... τά προϊόντα της όφείλουν νά είναι συγχρόνως πρότυπα, δηλαδή παραδείγματα... οφείλουν νά χρησιμεύουν στούς άλλους ως μέτρο ή κανόνας κρίσης... δέν μπορεί νά περιγράψει Τι ίδια ούτε νά εκθέσει επιστημονικά πώς πραγματοποιεί τό προϊόν της... δίνει τόν κανόνα ακριβώς ως φύση...,,5. Ό Kant μlλάcι γιά παραγωγή, γιά νά JR 4. Πλάτων. F.βδομη έπιστολή. 341 c-d, 344 b. 5. Κριτική της κριτ!κης δύναμης, 'Υπογράμμιση ατό lφωτότυπο. μ'ή μιλήσει γιά δημιουργία' γιά φύση, προκειμένου νά δηλώσει μια ριζική ανάδυση' ή πρωτοτυπία εμφανίζεται στό κείμενό του ώς αντίθετο τής μίμησης, αλλά προφανως δέν αναφέρεται στήν πρωτοτυπία μέ τό δημοσιογραφικό νόημα της λέξεως: δημιουργία παραδειγματική, ενός παραδείγματος, ενός είδους, καί πού δέν είναι α πλώς Ι:να «παράδειγμω> ανάμεσα σ' άλλα - αφου θέτει καί κάνει νά είναι κανόνες, νόρμ.ες καινotίριες καί έτερες, αφου ειναι origo (άρχή). Ή Ιστορική διάσταση της φιλοσοφίας είναι επίσης αυτό τό ό ποίο πραγματοποιειται ώς δημιουρύία. Είναι ανάδυση άλλων φι Ύουρών του σκεπτου. 'Ένας μεγάλος φιλόσοφος ειναι δημιουργός τέτοιων φιγουρο)ν.(<<μορφων» καί «περιεχομένων» σκέψης: ή διάκριση είναι δεύτερη καί δευτερεύουσα). Άκραία μετριοφροσύνη ή iι.kpα{α αλαζονεία, συγχρόνως αμφότερες: δέν σκέφτεται ΠΟΊέ τόν εαυτό του ετσι, νομίζει δτι τίς φιγοβρες αυτές τίς εχει ανακαλύψει. Καί ασφαλώς, καινούριο παράδοξο, δέν εχει καί τελείως ά~ δικο. Οί φιγουρες πού δημιουργει εχουν υποχρεωτικά σχέση, καί μάλιστα σχέση γόνιμη (άλλος μυστηριώδης δρος) μέ αότό-π06- είναι: αλλιώς δέν θά μας ψυχανάγκαζαν. Γ Αν κάποιος μας πεί δτι μας ψυχαναγκάζουν επειδή εμείς είμαστε τέτοιοι πού είμαστε, θά τοο επιστρέψουμε τό επιχείρημα: συνεπώς, εχουν σχέση μέ κάτι πού είναι, μέ αυτά που είμαστε, καί αυτό δέν τό ξέραμε πρίν δημιουργηθούν οί φlγοορες αυτές). Ή σχέση αυτή όμως είναι ίστορική. Ή ίδια ή φιλοσοφία, μέσα στήν παράξενη συνέχεια/ασυνέχεια τών φιγουρων πού δημιουργουνται έτσι, ειναι ενα κοινωνικο-ιστορικό πρόταγμα. Τό κοινό" τοπο αυτό γεγονός μέ τήν ανεξάντλητη σημασία παραγνωρίζεται ακόμα κι σταν αναγνωρίζεται, καί μάλιστα μέ τήν ίδια κίνηση. νετσι ό Hegel, όπως καί υπό τήν ιδια καί υπό μιά άλλη Ι:ννοια ό Marx, τοποθετουν τόν έαυτό τους στήν ίστορία μόνο γιά νά βγούν απ' αυτήν, επιχειρούν νά έπιθεωρήσουν τόν εαυτό τους από τά ε ξω, πιστεύουν δτι μπορούν νά κοιτάξουν τήν πλάτη τους. Σκέφτονται δτι κάθε σκέψη, καί ή δική τους σκέψη, ανήκει σέ μιά στιγμή της ίστορίας, χλευάζουν όσους θά ήθελαν νά πηδήξουν πέρα από τόν ίσκιο τους. Συγχρόνως δέ, λέγοντας αυτό, καί μέ τόν τρόπο πού τό λένε, μένουν πλήρως εγκλωβισμένοι στό φάντασμα της εξόδου από τήν ίστορία. Μιλούν σάν νά μπορούσαν νά δώσουν πλήρως λόγο καί λογαριασμό γιά τήν ίστορική τους κατάσταση, σάν νά ήταν αναγκαία καί καθορισμένη Τι ίστορική καταχώρηση κάθε σκέψης (από τήν πορεία τού Πνεύματος, ιϊ από τήν πορεία τών παραγωγικων δυνάμεων - δέν εχει σημασία)' μlλοον '9

10 λές καί η εμφάνιση της σκέψης τους τήν τάδε συγκεκριμένη εποχή, η αποκάλυψη της τελεσίδικης αλήθειας τήν τάδε συγκεκριμένη ημερομηνία μέσφ του τάδε ενδεχομενικου ατόμου νά μπορουσε νά γίνει πέρα γιά πέρα νοητή - πράγμα πού, αν ηταν εφικτό, θά αποτελουσε τό αποκορύφωμα της ακατανοητότητος. Σκέφτομαι εδω, τώρα: συναρτήσει αυτου πού εχουν ήδη σκεφτεί, πεί, επεξεργαστεί, ενεργήσει αλλοι, γιά τό οποίο ξέρω ρητά (πολύ λίγο) καί ύπόρρητα (κάπως περισσότερο). "Αν δμως «συναρτήσει» σημαίνει πραγματικά συναρτήσει, αν αυτό πού σκέφτομαι είναι καθορισμένο κατά τρόπο μονοσήμαντο από αυτό πού ε χουν ήδη σκεφτεί αλλοι, δέν σκέφτομαι τίποτε, είμαι μέσα στήν ά πλή επανάληψη, καί δέν αξίζει τόν κόπο νά προχωρήσω πιό πέρα. "Αν η ίστορία, καί η ίστορία της σκέψης, είναι αληθινά καθορισμένη, ειναι άπλως καί μόνο ενα αχανές ταυτολογικό σύστημα. Παραμένει τότε, καί πάντοτε, ανοιχτό τό ερώτημα: γιατί η ταυτολογία αυτή δέν εμφανίζεται αμεσα ώς τέτοια, γιατί χρειάζεται τόσος μόχθος γιά νά τήν αποκρυπτογραφήσουμε (δταν αλλωστε κάθε καινούρια προσπάθεια πρός τήν κατεύθυνση αυτή μας απομακρύνει ακόμα περισσότερο απ' αυτήν), γιατί μεταμφιέζεται καί παίρνει τήν αλφα μορφή καί δχι τήν βήτα, γιατί μάλιστα κάνει τόν κόπο νά μεταμφιέζεται αντί νά γράψει άπλως γιά τόν εαυτό της: Ο = Ο. Άσφαλως δέ, τό γεγονός δτι μένει ανοιχτό ενα ερώτημα δέν αποτελει σκάνδαλο αυτό καθαυτό' θά επρεπε δμως νά αποτελει σκάνδαλο, καί μάλιστα τερατωδες, γιά μιά ταυτολογική σκέψη. Μέ αυτόν τόν τρόπο, η ταυτολογική σκέψη επιχειρει νά καταργήσει αυτό πού μπορουμε νά αποκαλέσουμε απόκλιση ανάμεσα στή σκέψη καί στό αντικείμενο της σκέψης - πράγμα πού αποτελει γι' αυτήν εσωτερική αναγκαιότητα. Θά ηταν ανεπαρκές νά πουμε δτι χωρίς τήν απόκλιση αυτή η σκέψη θά σταματουσε' μαλλον θά επα~ νά ύπάρχει. Στόν δρο αυτό δμως, θά πρέπει νά αποφύγουμε τίς παρανοήσεις. Δέν αναφερόμαστε σέ μιά απόκλιση δεδομένη μιά γιά πάντα' η απόκλιση δημιουργειται καί ανα-δημιουργειται, μετασχηματίζεται τήν κάθε φορά, μεθ-υποστασιώνεται στόν τρόπο του είναι της καί στό οϋτως-είναι της. Κάθε μεγάλη σκέψη μικραίνει καί συγχρόνως μεγαλώνει εκ νέου καί κατά τρόπο διαφορετικό τήν απόκλιση αυτή. Μικραίνει τήν ήδη δημιουργημένη απόκλιση: περιττεύει νά αρνηθουμε τή μεγάλη εμπειρική ή βιωματική διάσταση της φιλοσοφίας (κάτι πού είχαν αναγνωρίσει τόσο Ο 'Αριστοτέλης δσο καί Ο Hegel). Τό ίστορικό (πρακτικό, θεωρητικό ή τcoιητικό) ποιειν/πράττειν προκα- 20 λουσε κάθε φορά τήν ανάδυση ενός πλήθους δψεων αυτου-πούείναι, δπως καί (από τό γεγονός δτι) δημιουργουσειεθετε καινούριες φιγουρες του κόσμου. Μιά μεγάλη σκέψη επιχειρει νά τίς παίρνει ύπόψη της. (Τί θά μπορουσαν νά σκεφτουν γιά τήν πολιτική Ο Πλάτων καί Ο 'Αριστοτέλης, αν ο ελληνικός λαός δέν είχε δημιουργήσει τήν πόλιν;) Αυτό τό πετυχαίνει η σκέψη αυτή _ αλλά ποτέ εξ ολοκλήρου, κι αυτό γιά ουσιαστικούς λόγους. Αυτό-πού-είναι, ειναι σκεπτό, αλλά δχι απόλυτα σκεπτό. Ή δέ σκέψη δέν είναι διαφανής γιά τόν έαυτό της. Βέβαια, εχει τίς περισσότερες φορές τήν αυταπάτη πώς είναι: ύποθέτει δτι η ανακλαστικότητα/αυτο-στοχαστικότητά της είναι απόλυτη. Ή σκέψη δ μως είναι γιά τόν εαυτό της φαινόμενο: εμφανίζεται - καί κρύβεται. Δέν πρόκειται γιά τό «ασκεπτο»: η σκέψη δέν είναι πλήρως παρά τφ έαυτφ της, δέν ύπάρχει πρός-έαυτότητα της σκέψης. 'Υπάρχει δμως κάθε φορά καί μεγάλωμα της απόκλισης. 'Έχω γράψει αλλου: ενας μεγάλος διανοητής σκέφτεται πιό πέρα απ' δ σο του επιτρέπουν τά μέσα του. Τά μέσα αυτά είναι αυτό πού εχει λάβει - καί εξ ορισμου σκέφτεται κάτι αλλο απ' αυτό πού ειχαν ήδη σκεφτει Ιίλλοι: ενα Ιίλλο αντικείμενο, μιά αλλη δψη του αντικειμένου. 6 Αυτό ειναι αλήθεια, αλλά μόνο η μισή αλήθεια - η δέ συνύπαρξη των δύο αντίθετων αυτων ημίσεων δημιουργει επίσης ενα πρόβλημα. Παρόμοια, ενας μεγάλος φιλόσοφος δημιουργεί τά μέσα του, καινούριες «μορφές» σκέψης, δπως δείχνει η πιό επιπόλαιη καθώς καί η πιό εμβριθής ανάγνωση του Πλάτωνος ή του' Α ριστοτέλους, του Kant ή του Hegel. Δέν πρόκειται γιά λογοτεχνικό υφος, ου τε γιά «στίλ» σκέψης - ουτε άπλως γιά καινούριες_ «ιδέες». Οί μορφές, οί τύποι, οί φιγουρες/σχήματα/σημασίες είναι ετερα' παρόμοια, ετερα είναι καί τά «προβλήματα», τό τί απ οτελει πρόβλημα καί τό τί δέν αποτελει πρόβλημα. Τό τί τό δν, τί είναι τό ειναι/δν, είναι «ταυτοτικό» μόνο ώς όρίζοντας της φιλοσοφίας. Τό ερώτημα: τί τό δν, αφυπνίζεται κάθε φορά μέ αφετηρία ενα Ιίλλο πράγμα, πού δέν του μένει εξωτερικό. "Αν δέν πρόκειται γιά άπλή επανάληψη, Ιίν πραγματικά τό ερώτημα εγινε αντικείμενο σκέψης, αυτό εγινε επειδή τοποθετήθηκαν/δημιουργήθηκαν Ιίλλα σχήματα/φιγουρες/σημασίες. Συμβαίνει δμως αυτά νά ξεπερνουν, καί μάλιστα κατά πολύ, τό «αντικείμενο» της αφετηρίας τους - αυτό, μέ αφετηρία τό οποίο, απ' αφορμή τό οποιο, μέ τήν κρυφή ή ασυνείδητη προτροπή του οποίου ειχαν τεθει/δημιουργηθει. Ξεπερνουν, μ' αλλα λόγια, απ' αυτό τό ϊδιο τό γεγονός, τήν 6. 'Η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας, εκδ. Ράππα, 1978, σ

11 εποχη τους, τη γλώσσα, την lωινωνικη θέσμιση/θεσμό εντός καί διά τών οποίων γεννηθηκαν. Ή προφανής διαπίστωση δτι κάθε φιλοσοφία είναι μιά ίστορικη δημιουργία δέν εχει καμιά σχέση μέ τόν σχετικισμό - ό οποίος ~αταργεί ακριβώς τό πρόβλημα της δημιουργίας. Τό ζητημα δέν ειναι μόνο, ούτε καί τόσο, δτι ο σχετικισμός «αντιφάσκει πρός τόν εαυτό του». Είναι καί στι κάθε σχετικισμός - άν δέν αρκείται νά ψελλίζει καί νά μουρμουρίζει - είναι πάντοτε απολυτοκρατία. Διατείνεται δτι μπορει νά εξαντλησει αυτό γιά τό όποιο μιλάει διά της απαριθμησεως τών σχέσεων μέσα στίς όποιες ειναι πιασμένο, οφείλει νά βεβαιώσει στι τό σύνολο τών σχέσεων αι'jτών είναι καθορισμένο καί αποδοτό. Τό πρόβλημα σμως συνίσταται αιφιβώς στό γεγονός στι στην προκειμένη περίπτωση οι σχέσεις υπάρχουν καί δέν εξαντλο()ν τό αντικείμενό τους. Ό Πλάτων ανηκει στην Έλλάt;α κατά τρόπο απέραντο- καί μας κάνι-;ι νά σκεφτόμαστε μας ανήκει (η του ανηκουμε δέν εχει σημασία). ' Σκεφτόμαστε τήν ίστορία της σκέψης (καί της επιστήμης) ώς δημιουργία' καί αν τήν σκεφτόμαστε αληθινά, τότε καί ή σκέψη μας ή ίδια είναι δημιουργία, πού εχει σχέση μ' αυτό-πού-ειναι καί μέ τό «ιχντικείμενό» της εδώ; μέ τήν αλλοτινη σκέψη καί μέ τό «αντικείμενό» της - αλλά πού κατά κανένα τρόπο δέν θά μπορούσε ~ά ονομαστεί «ανάγνωση» η «ερμηνεία», έκτός άν ανατρέψουμε εξ όλοκλήρου τό νόημα των δρων αυτών. Ούτε καί μπορο() με νά ονομάσουμε τή σχέση μας μέ την ιστορική σκέψη «αντίληψη» της σκέψης αυτης.7 Μπορούμε νά αντιληφθούμε τούς άλλους φιλοσόφους. Βέβαια, μπορούμε νά τούς «δούμε» μόνο από ε?ώ καί από τώρα. Καί αυτοί θά μπορου.σαν νά ειχαν «αντιληφθει» η «δει~ κάτι, - από εκεί καί από τότε. Κοινή προϋπόθεση αμφότερων των διαβεβαιώσεων; δτι κάτι αοτό-πού-ειναι, αυτό πού επιχειρούσαν νά σκεφτο()ν προσφέρεται σέ μιά απειρία πράξεων αντίληψης, αφηνεται νά συλληφθει εντός καί διά της σειρας τών σκιάσεών του (Absc/1attungen, πού συνήθως τό αποδίδουν «σιλουέτες»). Ο,Ι ίδιοι αυτοί φιλόσοφοι, δταν γίνονται παρελθόν, προσφέρονται με τή σειρά τους σ' αυτίι τήν απειρία αντιλήψεων, αφήνουν.7. Maurice Merleau-Ponty, Le vωbje et l' InvjsjbJe, Σημειώσεις εργασίας κυ Ρ,ιω ς u.251: «'Ιστορία της φιλοσοφίας ως αντίληψη των αλλων φιλoσόφω~"." (υπογραμμιση στό πρωτότυπο). Πάνω στό σχημα φόντο-φιγούρα (J)ς εσχατο βλ. αυτ. σ ' 22 νά επιμηκύνεται πάνω στην ιστορία ή σειρά τών σκιάσεών τους - Ο ίσκιος τους., Αλλά κι εδώ ακόμα, εχουμε μιά αθέμιτη - άν καί σχεδόν μοιραία - εξαγωγη η αντιγραφη τών σχημάτων της καθημερινης ζωης. Δέν πρόκειται γιά αντίληψη. Ούτε τό είναι ούτε καί ή σκέψη μοιάζουν μέ τά καμπαναριά της Martinville,8 πού ή ανθρωπότητα θά κοίταζε από διαδοχικά σημεία θέασης τά οποία θά της προσέφερε ή τροχιά της. 'Ασφαλώς, υπάρχουν διαδοχικά σημεία θέασης καί επειδη ακριβώς κατέχω εγώ ο ίδιος εν~ σημείο, θέα,ση~, «βλέπω» συγχρόνως αυτό πού εχει ιδ~θεί Kα~, την, ΤΡΟΧΙ,α ~την_ ο ποία είναι τοποθετημένοι δσοι προσπαθησαν ως τωρα να το δουν., Αλλά τό μεταφορικό σχημα της θέασης, γενικότερα της αντ~ληψης, πού κυριάρχησε εξ υπαρχης την ιστορία της φιλοσοφίας είναι καί τό ίδιο - άλλο σταυροδρόμι - συγχρόνως γόνιμο καί απατηλό. "Οταν μιλούμε γιά θέαση, η γιά αντίληψη, καί ανεξάρτητα α πό τόν εμπλουτισμό τών δρων καί την πολυπλοκότητα της σκέψης, τόν συνυπολογισμό της δραστηριότητας τού υποκειμένου καί τού παράδοξου χαρακτηρα της σχέσης του μέ τό «αντιληπτό», τη φροντίδα πού αφιερώνουμε γιά νά εξαλείψουμε κάθε,ιδέα ανάκλασης, μηχανικού η φυσιολογικού καθορισμού, παραμενουμε μολαταύτα κολλημένοι σ' ενα στρώμα αυτo~ πού είμαστε: της σχέσης μας μέ τόν εαυτό μας καί μ' αυτό-πού-είναι. r:αρ,αδειγμ~τος χάρη: ονειρεύομαι (μέ τά μάτια ανοιχτά η κλειστα) δεν ση μαινει αντιλαμβάνομαι. Ούτε σκέπτομαι σημαίνει αντιλαμβάνoμα~, ούτε, ακόμη περισσότερο, σκέπτομαι τή σκέψη τών άλλων ση μαινει αντιλαμβάνομαι. Ό αντιληπτικός «εξοπλισμός» - καί προφανώς δέν μιλώ μόνο γιά τόν νευρο-αισθητηριακό «εξοπλισμό» δέν είναι αναμφίβολα δεδομένος μιά γιά πάντα: δέν υπάρχει ενας αιώνιος τρόπος της αντίληψης, πού νά ανήκει σ' εναν αιώνιο άνθρωπο, τό ούτως-είναι της αντίληψης είναι κοινωνικά-ιστορικά θεσμισμένο ώς πρός ορισμένες συνιστώσες του, αδιαχώριστες α πό τίς άλλες. Μας δίνεται δμως κάθε φορά ακριβώς εντός καί διά της θέσμισής του, εντός καί διά της κατασκευης μας ώς ατόμων αυτης της συγκεκριμένης κοινωνίας, αυτης της συγκεκριμένης ε ποχης. Τό ασύλληπτο δεχόμενον - ο χώρος καί Ο χρόνος στ.?ύς οποίους βρισκόμαστε τοποθετημένοι καί οι οποίοι κάνουν νά είναι γιά μας ή δυνατότητα της απόστασης καί της διαδοχης, της ταυτότητας καί της διαφορας - καί συγχρόνως ό κόσμος πού κάνει 8. Proust, Α 1a recherche... ('Αναζητώντας τόν χαμένο χρόνο), γαλλ. εκδ. Pleiade, l, σ

12 νά ειναι αυτό τό δεχόμενον αφου ό ίδιος ειναι εντός καί διά αυτου τίθενται, οργανώνονται κάθε φορά κατά εναν δεδομένο ειδικό α~ μετά~λητ?, ~σ:ω K~ί τελικά μή περιγράψιμο τρόπο. κdί επειδ~ α κριβως αυτα ειναι ετσι, προφανως αναμφισβήτητα, επειδή ό Lebenswelt, ό κόσμος της ζωης στόν όποίο ζουμε, τόν όποίο κάνουμε νά ζεί καί ό όποίος μας κάνει νά ζουμε, ειναι γιά μας ακλόνητος γι' αυτό καί είναι ή φαίνεται αυτός πρωτο καί εσχατο εδαφος δλω~ των προδηλοτήτων. ('Όχι δτι είναι δλος προδηλότητα: αλλά μέσα σ' αυτόν ακριβως οφείλει νά τεκμηριώσει τόν εαυτό της ή κάθε προδηλότητα). Άλλά σκέφτομαι σημαίνει ακριβώς κλονίζω τήν αντιληπτική θέσμιση μέσα στήν όποία κάθε τόπος εχει τόν τόπο του καί κάθε στιγμή εχει τήν ωρα της - καί παρόμοια κλονίζω τή δεδομένη θέσμιση ~oυ K_όσ~oυ,καί της,koιν~νία,ς, τίς κοινωνικές φαντ~στιkές σημ~σι~ς ~ων, o~oι~ν ~oρεας ~ιναι η θέσμιση αυτή. Αυτό πού συγγεν,ε~,ει ε~ω με την αντ,ιληψη είναι δτι, δταν εξετάζουμε τήν σκέψη που ηδη εγινε, ξαναβρισκουμε μέσα της τό σχημα φιγούρα/φόντο τήν ~ναγkαιότητα ενός τέτοιου σχήματος. 'Η αντιληπτική θέσμι~ ση ειναι εγκαθίδρυση μιά γιά πάντα αυτου πού ειναι τό φόντο καί αυτου πού μπορεί κάποτε νά είναι φιγούρα, δπως καί του τρόπου του οϋτως-είναι της μεταξύ τους σχέσης, της διακριτότητας και της αλληλεγγύης τους. Κάτι παρόμοιο συμβαίνει προκειμένου γιά τή θέσμιση της σκέψης ώς σκέψης πού ηδη έγινε, εγινε δεκτή, αφομοιώθηκε - πρακτικά αδρανους ή νεκρης. Άλλά ή πρωτότυπη σκέψη θέτει/δημιουργεί φιγουρες αλλες, κάνει νά είναι ώς φιγούρα αυτό πού δέν μπορουσε ως τότε νά είναι φιγούρα - κι αυτό δέν μπορεί νά γίν~ι χω~ίς νά σ~ιστε~ Κ,αί μετά νά ξαναδημιουργηθεί τό υπάρχον φοντο, ο δεδομενος οριζοντας. Κατ' αυτό τόν τρόπο δμως αλλoι~νει,,στή σ~γk~kριμέ~η τryς συνοχή, στό οϋτως-είναι της, τή σχεση φοντοlφιγουρα που στη γενικότητά της δέν λέει σχεδόν τίποτε, παραμένει «λογική καί κενή». Ή αληθινή μας σχέση μέ μιά τέτοια, σk~ψη μπορει νά εχει ώς βλέψη μόνο νά ξαναβρεί εκείνη τή στιγμη του δημιουργικου σχισίματος, εκείνη τή διαφορετική καί ξαναρχινισμένη χαραυγή στήν όποία μεμιας τά πράγματα απο KΤOίι~ μιά αλλη φιγούρα μέσα σ' ενα αγνωστο τοπίο. Αυτό μέ τή σειρα του συνεπάγεται δτι 11 σκέψη αυτή του παρελθόντος γίνεται γιά μας ενα καινούριο είναι μέσα σ' εναν καινούριο όρίζοντα δτι τή~ δημι,oυ~γ?ύμε, ώς αντικ_είμενο της σκέψης μας, σέ μιά dλλη σχεση, με, τ~ ανεξαντ~ητ? είναι της. (Γι' αυτό καί, τελικά, καμιά «πιστη» αναγνωση δεν είναι ποτέ σπουδαία, καί καμιά σπουδαία 24 ανάγνωση δέν ειναι ποτέ αληθινά «πιστή» - πράγμα πού δέν σημαίνει δτι αρκεί νά μήν ειναι πιστή μιά ανάγνωση γιά νά είναι σπουδαία). 'Εκ των υστέρων, υπάρχει πάντοτε φόντο καί φιγούρα (ή διαφορά καί αλληλεγγύη του είναι καί των δντων). Δέν εχουν δμως ετσι τά πράγματα. Ή ίστορία, καί Τι ίστορία της σκέψης, ειναι οντολογική δημιουργία, μέ δλη τή σημασία του δρου. Δέν είναι μόνο παραγωγή (αναπαραγωγή παραδειγμάτων ενός δεδομένου είδους) - οϋτε άπλή οντολογική δημιουργία, ανάδυση ενός αλλου είδους. Είναι δημιουργία τύπων είδους, ενός αλλου σχισμου φόντου/φιγούρας, μιας αλλης αλληλεγγύης/διαφορας των «συνιστωσων» της. 'Όταν οί ανθρωποι δημιουργουν τή μουσική, δέν παράγουν τίποτε, καί θά ηταν ανεπαρκές νά πουμε δτι δημιουργουν ενα αλλο είδος, πού ερχεται άπλως νά βολευτεί καί νά ενταχθεί μέσα σ' αυτό πού ήδη είναι. Δημιουργουν ενα επίπεδο του είναι, πού είναι ε νας κόσμος μέσα σ' αυτό τόν κόσμο καί πού, αν τό καλοσκεφτουμε, δέν ειναι αληθινά μέσα σ' αυτόν. Da stieg ein Baum. Ο reine Uebersteigung! Ο Orpheus singt! Ο hoher Baum im Ohr! Und alles schwieg. Doch selbst ίπ der Verschweigung ging neuer Anfang, Wink und Wand/ung vor. (Τότε υψώθηκε ένα δένδρο. 'Ώ κqθαρή ανύψωση! 'Ώ ό 'Ορφέα ς τραγούδησε! 'Ώ ψηλό δένδρο στ' αυτί! Κι όλα σωπάσαν. Κι όμως, μέσα στήν ίδια τή σιωπή γίνεται μιά καινούρια αρχή, νευμα κι αλλαγη).9 Πράγματι, τό φόντο πάνω στό όποίο ορθώνεται ή μουσική φιγούρα, τό δικό της φόντο, είναι Τι σιωπή δπως δέν υπάρχει χωρίς αυτήν, δπως αυτή τήν δημιουργεί μέ τό νά ειναι: γιά πρώτη ίσως φορά στήν ίστορία του κόσμου, τό Τίποτε. 'Όλα δσα τήν περιβάλλουν, τήν καθορίζουν, δλα δσα αυτή προϋποθέτει εξακολουθουν νά είναι γι' αυτήν αξιοθρήνητα εξωτερικά. Κι αν ακόμα δέν τήν α κουμε ποτέ - σχεδόν αναπόφευκτα - παρά μόνο κατά τρόπο «μή καθαρό», ή μουσική φιγούρα αναδύεται καταργώντας τόν κόσμο. 'Έχει ώς φόντο μόνο τό Τίποτε, τή σιωπή - καί τή σιωπή αυτή δέν τήν κάνει κάν νά είναι ώς φόντο της, τήν προσαρτα χωρίς βία καί 9. Rilke, Σονέτα στόν 'Ορφέα, Ι, 1. 25

13 tryv ~άνει νά ~ίνα~, ώς μέ~oς της., K~ί δταν τήν ακουμε, μπορουμε να ~ελoυμ~ μονο ενα πραγμα: να μη τελειώσει ποτέ αυτό ή νά τελειω_σουν ολα τ' άλλα, Ο κόσμος νά μήν είναι ποτέ τίποτε αλλο ή νά είναι αυτό εδώ τό Τίποτε. Μόνο τίς φορές πού σκέφτηκαν/εθεσαν/δημιούργησαν οί φιλόσοφοι εναν τύπο aντος, μόνο τότε σκέφτηκαν κάτι γιά τό είναι. Μόνο δταν εκαναν νά είναι μιά φιγούρα, εκαναν νά είναι ενας ορίζοντας, Κι αυτό ακόμα, δμως, εχει δυό κόψεις. Κάθε φορά πού δημιουργουσαν/έθεταν ενα αλλο νόημα του: είναι, τό προσέδεναν α διάρρηκτα μέ τήν ίδια τή φιγούρα πού μόλις είχαν δημιουργήσει/θέσ~ι. Μπορούσε νά γίνει διαφορετικά; 'Ιδού ενα συγκεκριμένο παρα?ειγμι:. :Η συζήτ,ηση γύρω από τό γεγονός αν ή «πρώτη ~ι~oσoφι~» τo~ :,,-~ιστoτελoυς είναι ή θεωρία του είναι ώς τέτοιου η, ~ θεωρ~α τo~ υπερτατου δντος (θεολογία), πού διαρκει είκοσι αιωνες τωρα, είναι μάταιη. Στηρίζεται σέ μιά παρανόηση από μέρους.επιμελώ~ μ~θητών (πού ο Heidegger τήν επανέλαβε μεγαλώνοντας την). Ο Αριστοτέλης βεβαιώνει συγχρόνως καί τά δυό K~ί εχ~ι υπό μι~ ε_ννοια δίκιο. Μπορουσε νά δώσει ενα μή τετριμ~ μενο νoη~α στο είναι, μόνο σκεφτόμενος αυτό πού, κατά τή γνώμη του, είναι κατεξοχήν: τή σκέψη ή οποία σκέφτεται τόν εαυτό της, καί τήν όποία αποκαλει Θεό. Αυτή ή τοποθέτηση του είναι/δντος κατεξοχήν είναι απόλυτα αλληλέγγυη μ' αυτό πού ο 'Αριστoτ~λ~ς ~έτει συγ~.ρόνως.ώς οeίζοντα, τό νόημα του: είναι ώς ~αθαρης ενεργειας, ειδους διχως υλη, σκέψης πού σκέφτεται τόν εαυτό της. Πώς νά μιλήσουμε γιά οντολογική διαφορά, νά διαιρέ?oυ~ε ~πως στ~ ~χoλε~o σέ δύο Βιβλία τήν «πρώτη φιλοσοφία», αν το νοη!lα του είναι είναι καί άν τό είναι είναι νόημα; "Αν τό είναι του είναι είναι νά είναι νόημα, τότε είναι σημαίνει «Θεός» - ~αί συνεπώς επίσης ενα δν. Σέ κάθε μεγάλη φιλοσοφία, ξαναβρισκ?υμε αυτή τήν αλληλεγγύη ενός καινούριου φόντου καί μιας καινουριι;ιqrφιγούρας. 'Αλλαγμένος ουρανός, στόν οποιο ανατέλλουν άλλοι αστερισμοί. ΌΗ δη~ι~υργία γίνε;-αι ώς σχισμός δπου φιγούρα καί φόντο συμβαινει ~α ειν~ι σ.υ:.χρoν~ς, ~ό καθένα διά του αλλου καί στήν δική του σχεση με το αλλο. Η ιστορική φιγούρα καί Ο ορίζοντάς της δημιουργουνται μαζί. Ή δημιουργία αυτή εχει πάντοτε σχέση μ' αυτό πού ήδη είναι - σχέσ. η πo~ εξαρταται από αυτό πού εχει δημιουργηθει. 'Η δημιoυ~για σκεψης κάνει σκεπτό αυτό πού δέν ήταν σκεπτό ή πού δέν ήταν κατ' αυτόν τόν τρόπο σκεπτό. Κάνει νά είναι: νά είναι 26 ώς σκεπτό αυτό πού... Τί; Αυτό πού χωρίς αυτήν δέν θά ήταν σκεπτό; 'Ή μήπως αυτό πού χωρίς αυτήν δέν θά ήταν; Ό καθένας α πό τούς δύο αυτούς δρόμους όδηγει πάλι στόν αλλο. Καί μάλιστα μέ δύο τρόπους καί δχι μέ εναν. Αυτό πού είναι ανθεκτικό, μέσα στή σκέψη, εχει νά κάνει μ' αυτό πού τήν κάθε φορά σκεφτόμαστε. 'Αλλά εχει νά κάνει καί μέ τό πώς τό σκεφτόμαστε. Είναι αδύνατο νά μπερδέψουμε τίς δύο αυτές στιγμές, αδύνατο νά τίς χωρίσουμε αυστηρά. "Ας δεχθουμε τόν εμφανή πλεονασμό: μιά καινούρια σκέψη είναι ενας καινούριος τρόπος γιά νά σκεφτόμαστε ενα καινούριο αντικείμενο. Ό πλεονασμός γεννα ευθύς τό αίνιγμά του: σέ τακτά χρονικά διαστήματα, ο τρόπος ξεπερνα τό αντικείμενο - καί τό αντικείμενο ξεπερνα τόν τρόπο., Αλλά θά κάναμε λάθος αν πιστεύαμε δτι εδώ κρατουμε επιτέλους τήν αλάνθαστη ενδειξη μιας σαφους διαφορας, μιας αμοιβαίας ε ξωτερικότητας της σκέψης καί του αντικειμένου της. Ό τρόπος ξεπερνα τό αντικείμενο μέ αφετηρία τό οποιο καί επ' ευκαιρίι.ι του όποίου υπηρξε σκέψη. Συνεπώς υπάρχει μιά ίδια δύναμη της σκέψης - ή μήπως υπάρχει εμμενής καθολικότητα, πολύπλοκη ό μοιομορφία δλων δσων συμβαίνει νά σκεφτόμαστε; 'Αλλά τότε γιατί ή καθολικότητα αυτή δέν είναι αμεση καί ολική; Τό αντικείμενο ξεπερνα τόν τρόπο. Συνέπώς υπάρχει ετερογένεια καί ανεξάντλητη απερισταλ τότητα του αντικειμένου - ή μήπως τό αντικείμενο θά παραδοθει μ' εναν αλλο τρόπο; Τότε δμως γιατί εχει ήδη παραδοθει εν μέρει μ' αυτόν; Στήν ίστορία, στήν ίστορία μας, ορθώθηκε ή βλέψη της αλήθειας - δπως ορθώθηκαν οί βλέψεις της ελευθερίας, της ισότητας, της δικαιοσύνης. Άδιαχώριστες. Είμαστε κυριευμένοι ανεπανόρθωτα απ' αυτές - τουλάχιστον όρισμένοι από μας. Δέν τίθεται δ μως ζήτημα νά τίς «θεμελιώσουμε» - δέν βλέπουμε τί θά μπορουσε νά σημαίνει κάτι τέτοιο. Δέν θεμελιώνεται ή βλέψη της αλήθειας, ή βλέψη της ελευθερίας. 'Απορρίπτουμε τήν τάδε ιδιαίτερη απόφανση' όχι τόν σκεπτικισμό ου τε τόν χλευασμό. 'Απορρίπτουμε τήν τάδε πολιτική ασυναρτησία' δέν απορρίπτουμε τό.. Αουσβιτς ή τό Γκουλάγκ, τά πολεμουμε. Δέν μπορουμε νά απαλλαγουμε από τόν νου - κι ας γνωρίζουμε τήν ανεπάρκεια, τά δριά του. Τά εξερευνουμε αυτά όντας επίσης μέσα στόν νου - χωρίς ό μως νά μπορουμε λόγον διδόναι, νά δώσουμε λόγο καί λογαριασμό γιά τόν ίδιο τόν νου. Δέν είμαστε δμως γι' αυτό τυφλοί ου τε πελαγωμένοι. Μπορουμε νά διαυγάσουμε αυτό πού σκεφτόμαστε, 27

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804)

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ - ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΟΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ 1 ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) (Η σύντομη περίληψη που ακολουθεί και η επιλογή των αποσπασμάτων από την πραγματεία του Καντ για την ανθρώπινη γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

Η καμπύλωση του χώρου-θεωρία της σχετικότητας

Η καμπύλωση του χώρου-θεωρία της σχετικότητας Η καμπύλωση του χώρου-θεωρία της σχετικότητας Σύμφωνα με τη Γενική Θεωρία της Σχετικότητας που διατύπωσε ο Αϊνστάιν, το βαρυτικό πεδίο κάθε μάζας δημιουργεί μια καμπύλωση στον χώρο (μάλιστα στον χωροχρόνο),

Διαβάστε περισσότερα

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Κ. Γ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΑΚΗΣ 1 < > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Επαναλαμβάνουμε την έκπληξή μας για τα τεράστια συμπλέγματα γαλαξιών, τις πιο μακρινές

Διαβάστε περισσότερα

Το ταξίδι στην 11η διάσταση

Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το κείμενο αυτό δεν αντιπροσωπεύει το πώς παρουσιάζονται οι 11 διστάσεις βάση της θεωρίας των υπερχορδών! Είναι περισσότερο «τροφή για σκέψη» παρά επιστημονική άποψη. Οι σκέψεις

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη του Ν. Λυγερού στην εκπομπή «Καλή σας ημέρα» ΡΙΚ 1, 03/11/2014

Συνέντευξη του Ν. Λυγερού στην εκπομπή «Καλή σας ημέρα» ΡΙΚ 1, 03/11/2014 Συνέντευξη του Ν. Λυγερού στην εκπομπή «Καλή σας ημέρα» ΡΙΚ 1, 03/11/2014 Δημοσιογράφος: -Μπορούν να συνυπάρξουν η θρησκεία και η επιστήμη; Ν.Λυγερός: -Πρώτα απ όλα συνυπάρχουν εδώ και αιώνες, και κάτι

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα. Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α. Τρόποι απόδειξης

Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα. Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α. Τρόποι απόδειξης Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α Ο πυρήνας των μαθηματικών είναι οι τρόποι με τους οποίους μπορούμε να συλλογιζόμαστε στα μαθηματικά. Τρόποι απόδειξης Επαγωγικός συλλογισμός (inductive)

Διαβάστε περισσότερα

Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως και να ήταν.

Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως και να ήταν. Ένα όνειρο που ονειρεύεσαι μόνος είναι απλά ένα όνειρο. Ένα όνειρο που ονειρεύεσαι με άλλους μαζί είναι πραγματικότητα. John Lennon Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα»

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Α] Ασκήσεις κλειστού τύπου (Σωστό Λάθος) Για τον Πλάτωνα οι καθολικές έννοιες, τα «καθόλου», δεν είναι πράγματα ξεχωριστά

Διαβάστε περισσότερα

Περιληπτικά, τα βήματα που ακολουθούμε γενικά είναι τα εξής:

Περιληπτικά, τα βήματα που ακολουθούμε γενικά είναι τα εξής: Αυτό που πρέπει να θυμόμαστε, για να μη στεναχωριόμαστε, είναι πως τόσο στις εξισώσεις, όσο και στις ανισώσεις 1ου βαθμού, που θέλουμε να λύσουμε, ακολουθούμε ακριβώς τα ίδια βήματα! Εκεί που πρεπει να

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι.

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι. Εισαγωγή Ο οδηγός που κρατάς στα χέρια σου είναι μέρος μιας σειράς ενημερωτικών οδηγών του Οργανισμού Πνευματικής Ιδιοκτησίας. Σκοπό έχει να δώσει απαντήσεις σε κάποια βασικά ερωτήματα που μπορεί να έχεις

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισμός ενός επίπεδου απλού αρμονικού κύματος από τις ταλαντώσεις σημείων του

Προσδιορισμός ενός επίπεδου απλού αρμονικού κύματος από τις ταλαντώσεις σημείων του A A N A B P Y T A ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΙΠΕΔΑ ΑΠΛΑ ΑΡΜΟΝΙΚΑ ΚΥΜΑΤΑ 9 5 0 Προσδιορισμός ενός επίπεδου απλού αρμονικού κύματος από τις ταλαντώσεις σημείων του Περιεχόμενα Εισαγωγή και παραδείγματα

Διαβάστε περισσότερα

Antoine de Saint-Exupéry. Ο Μικρός Πρίγκιπας. Μετάφραση από τα Γαλλικά Ηρακλής Λαμπαδαρίου

Antoine de Saint-Exupéry. Ο Μικρός Πρίγκιπας. Μετάφραση από τα Γαλλικά Ηρακλής Λαμπαδαρίου Antoine de Saint-Exupéry Ο Μικρός Πρίγκιπας Μετάφραση από τα Γαλλικά Ηρακλής Λαμπαδαρίου 1 13 Ο τέταρτος πλανήτης ήταν αυτός του επιχειρηματία. Αυτός ο άνθρωπος ήταν τόσο πολύ απασχολημένος που δεν σήκωσε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΛΟΓΙΚΗ ΚΑΙ ΑΠΟΔΕΙΞΗ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΛΟΓΙΚΗ ΚΑΙ ΑΠΟΔΕΙΞΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΛΟΓΙΚΗ ΚΑΙ ΑΠΟΔΕΙΞΗ Περιεχόμενα : Α) Προτάσεις-Σύνθεση προτάσεων Β)Απόδειξη μιας πρότασης Α 1 ) Τι είναι πρόταση Β 1 ) Βασικές έννοιες Α ) Συνεπαγωγή Β ) Βασικές μέθοδοι απόδειξης Α 3 ) Ισοδυναμία

Διαβάστε περισσότερα

Μεγάλο βραβείο, μεγάλοι μπελάδες. Μάνος Κοντολέων. Εικονογράφηση: Τέτη Σώλου

Μεγάλο βραβείο, μεγάλοι μπελάδες. Μάνος Κοντολέων. Εικονογράφηση: Τέτη Σώλου Συλλογή Περιστέρια 148 Εικονογράφηση εξωφύλλου: Εύη Τσακνιά 1. Το σωστό γράψιμο Έχεις προσέξει πως κάποια βιβλία παρακαλούμε να μην τελειώσουν ποτέ κι άλλα, πάλι, από την πρώτη κιόλας σελίδα τα βαριόμαστε;

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΕΡΑΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ- ΠΡΑΞΕΙΣ ΑΥΤΩΝ 1.2 ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΩΝ ΑΡΝΗΤΙΚΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ

ΑΚΕΡΑΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ- ΠΡΑΞΕΙΣ ΑΥΤΩΝ 1.2 ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΩΝ ΑΡΝΗΤΙΚΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ ΑΚΕΡΑΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ- ΠΡΑΞΕΙΣ ΑΥΤΩΝ 1.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ασχολήθηκα 30 χρόνια με τη διδασκαλία των Μαθηματικών του Γυμνασίου, τόσο στην Μέση Εκπαίδευση όσο και σε Φροντιστήρια. Η μέθοδος που χρησιμοποιούσα για τη

Διαβάστε περισσότερα

Ο θείος Πέτρος και η Εικασία του Γκόλντμπαχ. Απόστολος Δοξιάδης

Ο θείος Πέτρος και η Εικασία του Γκόλντμπαχ. Απόστολος Δοξιάδης Ο θείος Πέτρος και η Εικασία του Γκόλντμπαχ Απόστολος Δοξιάδης Περίληψη του βιβλίου Τι είναι τα Μαθηματικά; Ποια είναι η σχέση της «εικασίας» και του «θεωρήματος»; Ποιοι είναι οι πρώτοι αριθμοί; Christian

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ

ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ - Α,α,α,α,α,α,α! ούρλιαξε η Νεφέλη - Τρομερό! συμπλήρωσε η Καλλιόπη - Ω, Θεέ μου! αναφώνησα εγώ - Απίστευτα τέλειο! είπε η Ειρήνη και όλες την κοιτάξαμε λες και είπε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος ΜEd: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο : Εξισώσεις - Ανισώσεις 1 1.1 Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΜΕΤΑΒΛΗΤΗΣ ΑΛΓΕΒΡΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΟΡΙΣΜΟΙ Μεταβλητή

Διαβάστε περισσότερα

Από το Γυμνάσιο στο Λύκειο... 7. 3. Δειγματικός χώρος Ενδεχόμενα... 42 Εύρεση δειγματικού χώρου... 46

Από το Γυμνάσιο στο Λύκειο... 7. 3. Δειγματικός χώρος Ενδεχόμενα... 42 Εύρεση δειγματικού χώρου... 46 ΠEΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Από το Γυμνάσιο στο Λύκειο................................................ 7 1. Το Λεξιλόγιο της Λογικής.............................................. 11. Σύνολα..............................................................

Διαβάστε περισσότερα

Μια οµαδικοαναλυτική άποψη για την ιστορία και το χρόνο

Μια οµαδικοαναλυτική άποψη για την ιστορία και το χρόνο Η παρακάτω εργασία παρουσιάστηκε στο εισαγωγικό σεµινάριο στα οµαδικά δυναµικά στην Ελληνική Εταιρεία Οµαδικής Ανάλυσης και Ψυχοθεραπείας, τον Ιανουάριο του 2000. Στην οµάδα που συνεργάστηκε µαζί µου για

Διαβάστε περισσότερα

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!»

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!» 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη «Το χάνουμε!» Σοφία Παράσχου Εικονογράφηση: Βαγγέλης Ελευθερίου Σελ. 52 Δραστηριότητες για Α & Β τάξη Συγγραφέας: Η Σοφία Παράσχου γεννήθηκε στην Κάρπαθο και ζει στην

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ του Παν. Λ. Θεοδωρόπουλου 0

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ του Παν. Λ. Θεοδωρόπουλου 0 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ του Παν. Λ. Θεοδωρόπουλου 0 Η Θεωρία Πιθανοτήτων είναι ένας σχετικά νέος κλάδος των Μαθηματικών, ο οποίος παρουσιάζει πολλά ιδιαίτερα χαρακτηριστικά στοιχεία. Επειδή η ιδιαιτερότητα

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Clements & Sarama, 2009; Sarama & Clements, 2009 Χωρική αντίληψη και σκέψη Προσανατολισμός στο χώρο Οπτικοποίηση (visualization) Νοερή εικονική αναπαράσταση Νοερή

Διαβάστε περισσότερα

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Τι είναι η φιλοσοφία; Φιλοσοφία είναι η επιστήμη που ασχολείται με: ερωτήματα προβλήματα ή απορίες που μπορούμε να αποκαλέσουμε οριακά,

Διαβάστε περισσότερα

Υποθετικές προτάσεις και λογική αλήθεια

Υποθετικές προτάσεις και λογική αλήθεια Υποθετικές προτάσεις και λογική αλήθεια Δρ. Παναγιώτης Λ. Θεοδωρόπουλος Σχολικός Σύμβουλος κλάδου ΠΕ03 www.p-theodoropoulos.gr Περίληψη Στην εργασία αυτή επιχειρείται μια ερμηνεία της λογικής αλήθειας

Διαβάστε περισσότερα

7. Η θεωρία του ωφελιµ ισµ ού

7. Η θεωρία του ωφελιµ ισµ ού 7. Η θεωρία του ωφελιµ ισµ ού Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Ποιοι είναι οι κύριοι εκπρόσωποι της θεωρίας του ωφελιµισµού και µε βάση ποιο κριτήριο θα πρέπει, κατ αυτούς, να αξιολογούνται οι πράξεις

Διαβάστε περισσότερα

p p 0 1 1 0 p q p q p q 0 0 0 0 1 0 1 0 0 1 1 1 p q

p p 0 1 1 0 p q p q p q 0 0 0 0 1 0 1 0 0 1 1 1 p q Σημειώσεις του Μαθήματος Μ2422 Λογική Κώστας Σκανδάλης ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ 2010 Εισαγωγή Η Λογική ασχολείται με τους νόμους ορθού συλλογισμού και μελετά τους κανόνες βάσει των οποίων

Διαβάστε περισσότερα

4.6 Η ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΔΙΟΦΑΝΤΙΚΗ ΕΞΙΣΩΣΗ

4.6 Η ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΔΙΟΦΑΝΤΙΚΗ ΕΞΙΣΩΣΗ 174 46 Η ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΔΙΟΦΑΝΤΙΚΗ ΕΞΙΣΩΣΗ Εισαγωγή Ένα από τα αρχαιότερα προβλήματα της Θεωρίας Αριθμών είναι η αναζήτηση των ακέραιων αριθμών που ικανοποιούν κάποιες δεδομένες σχέσεις Με σύγχρονη ορολογία

Διαβάστε περισσότερα

Naoki HigasHida. Γιατί χοροπηδώ. Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού. david MiTCHELL. Εισαγωγή:

Naoki HigasHida. Γιατί χοροπηδώ. Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού. david MiTCHELL. Εισαγωγή: Naoki HigasHida Γιατί χοροπηδώ Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού Εισαγωγή: david MiTCHELL 41 Ε13 Προτιμάς να είσαι μόνος σου; «Α, μην ανησυχείτε γι αυτόν προτιμά να είναι μόνος του». Πόσες φορές το

Διαβάστε περισσότερα

Σύλλογος Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας «σὺν Ἀθηνᾷ»

Σύλλογος Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας «σὺν Ἀθηνᾷ» Σύλλογος Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας «σὺν Ἀθηνᾷ» Τμήμα 5 ης -6 ης Δημοτικού Σάββατο, 27 Οκτωβρίου 2012 Θαλής ο Μιλήσιος 630/635 π.χ. 543 π.χ. Ο πρώτος φιλόσοφος! Ο Θαλής ο Μιλήσιος ανήκει στους προσωκρατικούς

Διαβάστε περισσότερα

17.Β. ΜΙΚΡΑ ΑΝΕΚΔΟΤΑ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΤΟ 4 - ΧΑΤΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΜΑΡΙΑ

17.Β. ΜΙΚΡΑ ΑΝΕΚΔΟΤΑ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΤΟ 4 - ΧΑΤΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΜΑΡΙΑ Ήταν ο Σοτός στην τάξη και η δασκάλα σηκώνει την Αννούλα στον χάρτη και τη ρωτάει: Αννούλα, βρες μου την Αμερική. Σην βρίσκει η Αννούλα και ρωτάει μετά τον Σοτό η δασκάλα: -Σοτέ, ποιος ανακάλυψε την Αμερική;

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟΥΣ : Γιάννης Πετσουλας-Μπαλής Στεφανία Ολέκο Χριστίνα Χρήστου Βασιλική Χρυσάφη

ΑΠΟ ΤΟΥΣ : Γιάννης Πετσουλας-Μπαλής Στεφανία Ολέκο Χριστίνα Χρήστου Βασιλική Χρυσάφη ΑΠΟ ΤΟΥΣ : Γιάννης Πετσουλας-Μπαλής Στεφανία Ολέκο Χριστίνα Χρήστου Βασιλική Χρυσάφη Ο ΠΥΘΑΓΟΡΑΣ (572-500 ΠΧ) ΗΤΑΝ ΦΟΛΟΣΟΦΟΣ, ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ ΚΑΙ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΣ ΤΗΣ ΜΟΥΙΣΚΗΣ. ΥΠΗΡΞΕ Ο ΠΡΩΤΟΣ ΠΟΥ ΕΘΕΣΕ ΤΙΣ ΒΑΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής

Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής Ο Μικρός Πρίγκιπας έφτασε στη γη. Εκεί είδε μπροστά του την αλεπού. - Καλημέρα, - Καλημέρα, απάντησε ο μικρός πρίγκιπας, ενώ έψαχνε να βρει από πού ακουγόταν η

Διαβάστε περισσότερα

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Συνέντευξη στη Μαίρη Γκαζιάνη «Τελικά οι σύγχρονοι Έλληνες φέρουμε στο αίμα μας το dna των αρχαίων προγόνων

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία Εισαγωγή «Όποιος έχει υγεία, έχει ελπίδα. Και όποιος έχει ελπίδα, έχει τα πάντα.» Τόμας Κάρλαϊλ Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο Ο πατέρας μου είναι γιατρός, ένας από τους καλύτερους παθολόγους που

Διαβάστε περισσότερα

Ο Φιλοκοσμικός Διαφωτισμός

Ο Φιλοκοσμικός Διαφωτισμός ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ Ο ΔΙΑΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ RICHARD DAWKINS «ΤΗΕ GOD DELUSION» («Η ΠΕΡΙ ΘΕΟΥ ΑΥΤΑΠΑΤΗ») Ο Φιλοκοσμικός Διαφωτισμός ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ: 08/07/2007 00:00 Του Π. Ν. ΠΑΡΑΣΚΕΥΟΠΟΥΛΟΥ Η ανθρωπότητα και

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗ ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ.

ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗ ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ. 24 ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗ ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ. Οι σκεπτικιστικές απόψεις υποχώρησαν στη συνέχεια και ως την εποχή της Αναγέννησης κυριάρχησε απόλυτα το αριστοτελικό μοντέλο. Η εκ νέου αμφιβολία για

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση προφορικού λόγου

Κατανόηση προφορικού λόγου Κατανόηση προφορικού λόγου Επίπεδο Γ Δεύτερη διδακτική πρόταση Μυθολογία Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Υλικό: Ενσωμάτωση δραστηριοτήτων: 1 διδακτική ώρα έφηβοι και

Διαβάστε περισσότερα

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΞΕΚΙΝΩΝΤΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΠΟΡΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΡΩΤΗ: Η ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΞΕΚΙΝΩΝΤΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΠΟΡΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΡΩΤΗ: Η ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΡΩΤΗ: Η ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ Τα φιλοσοφικά ερωτήματα: Δε μοιάζουν με τα επιστημονικά, γιατί δε γνωρίζουμε: από πού να ξεκινήσουμε την ανάλυσή τους ποια μέθοδο να ακολουθήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονη Φυσική 1, Διάλεξη 4, Τμήμα Φυσικής, Παν/μιο Ιωαννίνων Η Αρχές της Ειδικής Θεωρίας της Σχετικότητας και οι μετασχηματισμοί του Lorentz

Σύγχρονη Φυσική 1, Διάλεξη 4, Τμήμα Φυσικής, Παν/μιο Ιωαννίνων Η Αρχές της Ειδικής Θεωρίας της Σχετικότητας και οι μετασχηματισμοί του Lorentz 1 Η Αρχές της Ειδικής Θεωρίας της Σχετικότητας και οι μετασχηματισμοί του Lorentz Σκοποί της τέταρτης διάλεξης: 25.10.2011 Να κατανοηθούν οι αρχές με τις οποίες ο Albert Einstein θεμελίωσε την ειδική θεωρία

Διαβάστε περισσότερα

Ιωάννης 1[α ]:1 και το οριστικό άρθρο «ο» --- Θεός ή κάποιος θεός;

Ιωάννης 1[α ]:1 και το οριστικό άρθρο «ο» --- Θεός ή κάποιος θεός; Ιωάννης 1[α ]:1 --- Θεός ή «κάποιος θεός»; 1 Ιωάννης 1[α ]:1 και το οριστικό άρθρο «ο» --- Θεός ή κάποιος θεός; Εδώ θα εξετάσουμε το εδάφιο Ιωάννης 1[α ]:1 το οποίο, σύμφωνα με το κείμενο λέει, «Εν αῤχη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ (Π.Ο.Ε.-Ο.Τ.Α.) ΘΕΜΙΣΤΟΚΛΗ ΜΠΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΥ

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ (Π.Ο.Ε.-Ο.Τ.Α.) ΘΕΜΙΣΤΟΚΛΗ ΜΠΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ (Π.Ο.Ε.-Ο.Τ.Α.) ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ ΘΕΜΙΣΤΟΚΛΗ ΜΠΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΤΗΣ Π.Ο.Ε.-Ο.Τ.Α. ΣΤΗΝ ΤΗΛΕΟΠΤΙΚΗ ΕΚΠΟΜΠΗ

Διαβάστε περισσότερα

Η μεθοδολογία της επιστήμης

Η μεθοδολογία της επιστήμης Η μεθοδολογία της επιστήμης Στο βιβλίο «the evolution οf scientific thought», που τμήμα του μεταφράζω στο «στοιχεία φιλοσοφίας από την επιστημονική μέθοδο» ο Abraham D Abro μας παρουσιάζει τη μεθοδολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η )

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) 1 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ JACKSON POLLOCK ΣΤΟΝ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟ WILLIAM WRIGHT ΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ ΤΟΥ 1950. Το καλοκαίρι του 1950 o δημοσιογράφος William Wright πήρε μια πολύ ενδιαφέρουσα ηχογραφημένη

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση...

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση... Γιώργης Παυλόπουλος Τι είναι ποίηση... "Αν ένα πουλί μπορούσε να πει με ακρίβεια τι τραγουδάει, γιατί τραγουδάει, και τι είναι αυτό που το κάνει να τραγουδάει, δεν θα τραγούδαγε". Κυρίες και Κύριοι Φίλες

Διαβάστε περισσότερα

Ο Φιλελευθερισμός του Καρλ Πόππερ. Όμιλος Ανοιχτή Κοινωνία & Ινστιτούτο Διπλωματίας και Διεθνών Εξελίξεων 23 Οκτωβρίου 2014

Ο Φιλελευθερισμός του Καρλ Πόππερ. Όμιλος Ανοιχτή Κοινωνία & Ινστιτούτο Διπλωματίας και Διεθνών Εξελίξεων 23 Οκτωβρίου 2014 Ο Φιλελευθερισμός του Καρλ Πόππερ Όμιλος Ανοιχτή Κοινωνία & Ινστιτούτο Διπλωματίας και Διεθνών Εξελίξεων 23 Οκτωβρίου 2014 Τι ήταν ο Πόππερ Φιλελεύθερος; Σοσιαλδημοκράτης; Συντηρητικός; Ήταν ο Πόππερ φιλελεύθερος;

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα για το Πριν, το Τώρα και το Μετά.

Λίγα για το Πριν, το Τώρα και το Μετά. 1 Λίγα για το Πριν, το Τώρα και το Μετά. Ψάχνοντας από το εσωτερικό κάποιων εφημερίδων μέχρι σε πιο εξειδικευμένα περιοδικά και βιβλία σίγουρα θα έχουμε διαβάσει ή θα έχουμε τέλος πάντων πληροφορηθεί,

Διαβάστε περισσότερα

ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ

ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ Μη µου µιλάς γι' αυτά που ξεχνάω Μη µε ρωτάς για καλά κρυµµένα µυστικά Και µε κοιτάς... και σε κοιτώ... Κι είναι η στιγµή που δεν µπορεί να βγεί απ' το µυαλό Φυσάει... Κι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Αν και η πρώτη αντίδραση από πολλούς είναι η γελοιοποίηση για τη ανάλυση τέτοιων θεμάτων, παρόλα αυτά τα ερωτηματικά υπάρχουν.

Αν και η πρώτη αντίδραση από πολλούς είναι η γελοιοποίηση για τη ανάλυση τέτοιων θεμάτων, παρόλα αυτά τα ερωτηματικά υπάρχουν. Είναι γνωστή σε όλους η σειρά επιστημονικής φαντασίας Star Trek η οποία έχει φανατικούς θαυμαστές σε όλο τον κόσμο. Οι τεχνολογικές καινοτομίες και οι «φανταστικές» τεχνολογίες που είχε συμπεριλάβει στο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΕΙΣ ΚΙ Ο ΚΟΣΜΟΣ. Λεονάρδος Γκουβέλης. Διημερίδα Αστροφυσικής 4-5 Απριλίου

ΕΜΕΙΣ ΚΙ Ο ΚΟΣΜΟΣ. Λεονάρδος Γκουβέλης. Διημερίδα Αστροφυσικής 4-5 Απριλίου ΕΜΕΙΣ ΚΙ Ο ΚΟΣΜΟΣ Λεονάρδος Γκουβέλης Διημερίδα Αστροφυσικής 4-5 Απριλίου Συνοπτικά: Κοσμολογικές θεωρίες ανά τους αιώνες Σύγχρονη κοσμολογική άποψη Αστρονομικές αποδείξεις της θεωρίας του Big Bang Μεγάλα

Διαβάστε περισσότερα

αντισταθµίζονται µε τα πλεονεκτήµατα του άλλου, τρόπου βαθµολόγησης των γραπτών και της ερµηνείας των σχετικών αποτελεσµάτων, και

αντισταθµίζονται µε τα πλεονεκτήµατα του άλλου, τρόπου βαθµολόγησης των γραπτών και της ερµηνείας των σχετικών αποτελεσµάτων, και 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Όλα τα είδη ερωτήσεων που αναφέρονται στο «Γενικό Οδηγό για την Αξιολόγηση των µαθητών στην Α Λυκείου» µπορούν να χρησιµοποιηθούν στα Μαθηµατικά, τόσο στην προφορική διδασκαλία/εξέταση, όσο

Διαβάστε περισσότερα

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ 2015 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΓΡΙΒΑ ΕΛΕΝΗ 5/2/2015 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αυτό το portfolio φτιάχτηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Ημερομηνία 25/2/2015 Μέσο Συντάκτης Link diastixo.gr Ελπιδοφόρος Ιντζέμπελης http://diastixo.gr/sinentefxeis/xenoi/3524-william-landay ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Δημοσιεύτηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΣΤΡΟΦΕΣ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ

ΑΝΤΙΣΤΡΟΦΕΣ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ 1 ΑΝΔΡΕΑΣ Λ. ΠΕΤΡΑΚΗΣ ΑΡΙΣΤΟΥΧΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΑΝΤΙΣΤΡΟΦΕΣ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΤΑ ΚΟΙΝΑ ΣΗΜΕΙΑ ΤΩΝ ΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΟΥΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ, ΑΝ ΥΠΑΡΧΟΥΝ, ΒΡΙΣΚΟΝΤΑΙ ΜΟΝΟ ΠΑΝΩ ΣΤΗΝ ΕΥΘΕΙΑ y = x ΔΕΥΤΕΡΗ

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµα Α1 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον καθένα: Α

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Θέµα Α1 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 Στο σημείο αυτό του οδοιπορικού γνωριμίας με τις διάφορες μεθόδους αυτογνωσίας θα συναντήσουμε την Αστρολογία και θα μιλήσουμε για αυτή. Θα ερευνήσουμε δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ (ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Τίτλος διερεύνησης: Ποιοί παράγοντες επηρεάζουν το πόσο νερό συγκρατεί το χώμα;

ΥΔΡΟΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ (ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Τίτλος διερεύνησης: Ποιοί παράγοντες επηρεάζουν το πόσο νερό συγκρατεί το χώμα; ΥΔΡΟΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ (ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Τίτλος διερεύνησης: Ποιοί παράγοντες επηρεάζουν το πόσο νερό συγκρατεί το χώμα; Σύντομη περιγραφή διερεύνησης: Σκοπός αυτής της διερεύνησης ήταν να κάνουν κάποιες υποθέσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ταξίδι στις ρίζες «Άραγε τι μπορεί να κρύβεται εδώ;»

Ταξίδι στις ρίζες «Άραγε τι μπορεί να κρύβεται εδώ;» Ταξίδι στις ρίζες Είχε φτάσει πια η μεγάλη ώρα για τα 6 αδέρφια Ήταν αποφασισμένα να δώσουν απάντηση στο ερώτημα που τόσα χρόνια τα βασάνιζε! Η επιθυμία τους ήταν να μάθουν την καταγωγή τους και να συλλέξουν

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ

Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΝ ΝΑ ΖΕΙ ΚΑΝΕΙΣ ΧΑΡΟΥΜΕΝΑ, ΑΝ Η ΖΩΗ ΤΟΥ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΦΡΟΝΗΣΗ, ΟΜΟΡΦΙΑ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ, ΚΑΙ ΟΥΤΕ ΠΑΛΙ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΝ

Διαβάστε περισσότερα

Μουσική και Μαθηματικά!!!

Μουσική και Μαθηματικά!!! Μουσική και Μαθηματικά!!! Η μουσική είναι ίσως από τις τέχνες η πιο δεμένη με τα μαθηματικά, με τη μαθηματική σκέψη, από την ίδια τη φύση της. Η διατακτική δομή μπορεί να κατατάξει τα στοιχεία ενός συνόλου,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ.

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 22-3-2011 ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 1. Εισαγωγή 2. Η Πρώτη Συνάντηση της Ομάδας Μαθητών. 3. Η Δεύτερη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΙΤΙΚΗ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΩΝ ΟΝΟΜΑΤΩΝ

ΚΡΙΤΙΚΗ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΩΝ ΟΝΟΜΑΤΩΝ ΚΡΙΤΙΚΗ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΩΝ ΟΝΟΜΑΤΩΝ Κεντρικός άξονας της περιγραφικής θεωρίας των ονομάτων είναι η θέση ότι το νόημα-σημασία ενός ονόματος δίνεται από μια οριστική περιγραφή και επομένως ικανή

Διαβάστε περισσότερα

Αντικείμενα, συμπεριφορές, γεγονότα

Αντικείμενα, συμπεριφορές, γεγονότα Αντικείμενα, συμπεριφορές, γεγονότα O προγραμματισμός αποτελεί ένα τρόπο επίλυσης προβλημάτων κατά τον οποίο συνθέτουμε μια ακολουθία εντολών με σκοπό την επίτευξη συγκεκριμένων στόχων. Ας ξεκινήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΡΚΟΣ ΜΠΟΛΑΡΗΣ (Υπουργός Υγείας και Κοινωνικής. Αγαπητέ συνάδελφε, ευχαριστώ πολύ για την ερώτηση. Κατ αρχάς θα πρέπει

ΜΑΡΚΟΣ ΜΠΟΛΑΡΗΣ (Υπουργός Υγείας και Κοινωνικής. Αγαπητέ συνάδελφε, ευχαριστώ πολύ για την ερώτηση. Κατ αρχάς θα πρέπει ΜΑΡΚΟΣ ΜΠΟΛΑΡΗΣ (Υπουργός Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης): Ευχαριστώ πολύ, κύριε Πρόεδρε. Αγαπητέ συνάδελφε, ευχαριστώ πολύ για την ερώτηση. Κατ αρχάς θα πρέπει να σας πω ότι στο αρχείο μου έχω έγγραφη

Διαβάστε περισσότερα

Η Άννα και ο Αλέξης ενάντια στους παραχαράκτες

Η Άννα και ο Αλέξης ενάντια στους παραχαράκτες Η Άννα και ο Αλέξης ενάντια στους παραχαράκτες Η Άννα και ο Αλέξης είναι συμμαθητές και πολύ καλοί φίλοι. Μπλέκουν πάντοτε σε φοβερές καταστάσεις και έχουν ζήσει συναρπαστικές περιπέτειες. Είναι αδύνατον

Διαβάστε περισσότερα

Η ΆΝΝΑ ΚΑΙ Ο ΑΛΈΞΗΣ ΕΝΆΝΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΠΑΡΑΧΑΡΆΚΤΕΣ

Η ΆΝΝΑ ΚΑΙ Ο ΑΛΈΞΗΣ ΕΝΆΝΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΠΑΡΑΧΑΡΆΚΤΕΣ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ EURO RUN www.nea-trapezogrammatia-euro.eu Η ΆΝΝΑ ΚΑΙ Ο ΑΛΈΞΗΣ ΕΝΆΝΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΠΑΡΑΧΑΡΆΚΤΕΣ - 2 - Η Άννα και ο Αλέξης είναι συμμαθητές και πολύ καλοί φίλοι. Μπλέκουν πάντοτε σε φοβερές καταστάσεις.

Διαβάστε περισσότερα

Κύκλος Δικαιωμάτων του Ανθρώπου ΠΟΡΙΣΜΑ. Θέμα: ΑΠΟΔΟΧΉ ΜΕΤΑΦΡΆΣΕΩΝ ΔΙΚΗΓΌΡΟΥ

Κύκλος Δικαιωμάτων του Ανθρώπου ΠΟΡΙΣΜΑ. Θέμα: ΑΠΟΔΟΧΉ ΜΕΤΑΦΡΆΣΕΩΝ ΔΙΚΗΓΌΡΟΥ Κύκλος Δικαιωμάτων του Ανθρώπου ΠΟΡΙΣΜΑ [Ν. 3094/03 Συνήγορος του Πολίτη και άλλες διατάξεις, άρ. 4 6] Θέμα: ΑΠΟΔΟΧΉ ΜΕΤΑΦΡΆΣΕΩΝ ΔΙΚΗΓΌΡΟΥ Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Ανδρέας Τάκης Ειδικός Επιστήμονας:

Διαβάστε περισσότερα

Γιάννης Θεοδωράκης & Μαίρη Χασάνδρα ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

Γιάννης Θεοδωράκης & Μαίρη Χασάνδρα ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Γιάννης Θεοδωράκης & Μαίρη Χασάνδρα ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2006 ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Γιάννης Θεοδωράκης & Μαίρη Χασάνδρα : Εκδόσεις Χριστοδουλίδη Α. & Π. Χριστοδουλίδη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΗ ΠΡΟΟΔΟΣ. Σύμφωνα με τα παραπάνω, για μια αριθμητική πρόοδο που έχει πρώτο όρο τον ...

ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΗ ΠΡΟΟΔΟΣ. Σύμφωνα με τα παραπάνω, για μια αριθμητική πρόοδο που έχει πρώτο όρο τον ... ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΗ ΠΡΟΟΔΟΣ Ορισμός : Μία ακολουθία ονομάζεται αριθμητική πρόοδος, όταν ο κάθε όρος της, δημιουργείται από τον προηγούμενο με πρόσθεση του ίδιου πάντοτε αριθμού. Ο σταθερός αριθμός που προστίθεται

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση όμως είναι!»

Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση όμως είναι!» Ημερομηνία 27/4/2015 Μέσο Συντάκτης Link www.thinkover.gr Ανδριάνα Βούτου http://www.thinkover.gr/2015/04/27/stefanos-livos/ Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση

Διαβάστε περισσότερα

Η Ανάληψη. Σήμερα θα μιλήσουμε για τον Θεό, την Ανώτερη Εξουσία.

Η Ανάληψη. Σήμερα θα μιλήσουμε για τον Θεό, την Ανώτερη Εξουσία. Η Ανάληψη Όπως αποκαλύφθηκε στον Μάρσαλ Βιάν Σάμμερς στης 16 Απριλίου 2011 στο Μπόλντερ, Κολοράντο ΗΠΑ Σήμερα θα μιλήσουμε για τον Θεό, την Ανώτερη Εξουσία. Η Ανώτερη Εξουσία σου μιλά τώρα, μιλώντας μέσω

Διαβάστε περισσότερα

Λούντβιχ Βιτγκενστάιν

Λούντβιχ Βιτγκενστάιν Λούντβιχ Βιτγκενστάιν Ο τάφος του Βίτγκεντάιν στο Κέιμπριτζ κοσμείται από το ομοίωμα μιας ανεμόσκαλας: «Οι προτάσεις μου αποτελούν διευκρινίσεις, όταν αυτός που με καταλαβαίνει, τελικά τις αναγνωρίσει

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣ. ΜΑΓΓΙΝΑΣ: Αναποτελεσματικές ενέργειες έγιναν αλλά η 19μηνη πορεία είναι ικανοποιητική

ΒΑΣ. ΜΑΓΓΙΝΑΣ: Αναποτελεσματικές ενέργειες έγιναν αλλά η 19μηνη πορεία είναι ικανοποιητική ΒΑΣ. ΜΑΓΓΙΝΑΣ: Αναποτελεσματικές ενέργειες έγιναν αλλά η 19μηνη πορεία είναι ικανοποιητική Υπάρχουν τριβές αλλά από ζήλο... Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ «Είμαι ικανοποιημένος από τη δεκαεννιάμηνη πορεία της κυβέρνησης.

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

πίστη είναι κάτι ανεξήγητο. Αυτός είναι ο Θεός στην Ευρύτερη Κοινότητα. Και από εδώ πρέπει να ξεκινήσετε.

πίστη είναι κάτι ανεξήγητο. Αυτός είναι ο Θεός στην Ευρύτερη Κοινότητα. Και από εδώ πρέπει να ξεκινήσετε. ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΘΕΟΣ; ΣΤΗΝ ΕΥΡΥΤΕΡΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ, Ο ΘΕΟΣ ΕΙΝΑΙ ΓΝΩΣΗ. Στην Ευρύτερη Κοινότητα, ο Θεός είναι εμπειρία. Στην Ευρύτερη Κοινότητα, ο Θεός είναι επικοινωνία βαθιών ενοράσεων και αναγνώρισης του ενός

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΟΚΛΗΡΩΤΙΚΟΣ ΛΟΓΙΣΜΟΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΛΥΜΕΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ. Φροντιστήριο Μ.Ε. «ΑΙΧΜΗ» Κ. Καρτάλη 28 (με Δημητριάδος) Βόλος τηλ.

ΟΛΟΚΛΗΡΩΤΙΚΟΣ ΛΟΓΙΣΜΟΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΛΥΜΕΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ. Φροντιστήριο Μ.Ε. «ΑΙΧΜΗ» Κ. Καρτάλη 28 (με Δημητριάδος) Βόλος τηλ. ΟΛΟΚΛΗΡΩΤΙΚΟΣ ΛΟΓΙΣΜΟΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΛΥΜΕΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ. Φροντιστήριο Μ.Ε. «ΑΙΧΜΗ» Κ. Καρτάλη 8 (με Δημητριάδος) Βόλος τηλ. 4598 Κεφάλαιο ο Ολοκληρωτικός Λογισμός Ολοκληρωτικός Λογισμός Μεθοδολογία Λυμένα

Διαβάστε περισσότερα

Εμείς τα παιδιά θέλουμε να γνωρίζουμε την τέχνη και τον πολιτισμό του τόπου μας και όλου του κόσμου.

Εμείς τα παιδιά θέλουμε να γνωρίζουμε την τέχνη και τον πολιτισμό του τόπου μας και όλου του κόσμου. Εισαγωγή Το Παγκύπριο Κίνημα ΕΔΟΝόπουλων δημιουργήθηκε το 1960. Πρωταρχικός του στόχος είναι η προσφορά και η στήριξη του παιδιού στην Κυπριακή κοινωνία. Το Κίνημα ΕΔΟΝόπουλων, μέσα από τις εβδομαδιαίες

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του διδακτικού έργου και του μαθητή: πρακτική προσέγγιση από την μεριά του επαγγελματία εκπαιδευτικού

Αξιολόγηση του διδακτικού έργου και του μαθητή: πρακτική προσέγγιση από την μεριά του επαγγελματία εκπαιδευτικού Σαλτερής Νίκος Δρ. Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας Σχολικός Σύμβουλος Δημοτικής Εκπαίδευσης (Π.Ε. 70) Νομαρχίας Πειραιά Αξιολόγηση του διδακτικού έργου και του μαθητή: πρακτική προσέγγιση από την μεριά

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

εξισώσεις-ανισώσεις Μαθηματικά α λυκείου Φροντιστήρια Μ.Ε. ΠΑΙΔΕΙΑ σύνολο) στα Μαθηματικά, τη Φυσική αλλά και σε πολλές επιστήμες

εξισώσεις-ανισώσεις Μαθηματικά α λυκείου Φροντιστήρια Μ.Ε. ΠΑΙΔΕΙΑ σύνολο) στα Μαθηματικά, τη Φυσική αλλά και σε πολλές επιστήμες Με τον διεθνή όρο φράκταλ (fractal, ελλ. μορφόκλασμα ή μορφοκλασματικό σύνολο) στα Μαθηματικά, τη Φυσική αλλά και σε πολλές επιστήμες ονομάζεται ένα γεωμετρικό σχήμα που επαναλαμβάνεται αυτούσιο σε άπειρο

Διαβάστε περισσότερα

Τηλ./Fax: 210.62.19.712, Τηλ: 210.6218.894 www.apolito.gr e-mail:info@apolito.gr Λεωφόρος Μαραθώνος &Χρυσοστόµου Σµύρνης 3,

Τηλ./Fax: 210.62.19.712, Τηλ: 210.6218.894 www.apolito.gr e-mail:info@apolito.gr Λεωφόρος Μαραθώνος &Χρυσοστόµου Σµύρνης 3, «...Πλαστήκαµε για να µην είµαστε µονάχοι. Για τούτο η καρδιά µας ασταµάτητα διψά για τους άλλους. Χωρίς το διάλογο των υπάρξεων µας η ζωή φαίνεται αδειανή, ερηµωµένη, αδικαιολόγητη. Ζούµε και πλησιάζουµε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ-Β ΦΑΣΗ ΘΕΜΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ: ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΡΙΘΜΩΝ-19 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΧΟΛΕΙΟ: 2 ο ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Μεταθέσεις και πίνακες μεταθέσεων

Μεταθέσεις και πίνακες μεταθέσεων Παράρτημα Α Μεταθέσεις και πίνακες μεταθέσεων Το παρόν παράρτημα βασίζεται στις σελίδες 671 8 του βιβλίου: Γ. Χ. Ψαλτάκης, Κβαντικά Συστήματα Πολλών Σωματιδίων (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο,

Διαβάστε περισσότερα

Πώς μπορούμε να δημιουργούμε γεωμετρικά σχέδια με τη Logo;

Πώς μπορούμε να δημιουργούμε γεωμετρικά σχέδια με τη Logo; Κεφάλαιο 2 Εισαγωγή Πώς μπορούμε να δημιουργούμε γεωμετρικά σχέδια με τη Logo; Η Logo είναι μία από τις πολλές γλώσσες προγραμματισμού. Κάθε γλώσσα προγραμματισμού έχει σκοπό τη δημιουργία προγραμμάτων

Διαβάστε περισσότερα

κάνουμε τι; Γιατί άμα είναι να είμαστε απλώς ενωμένοι, αυτό λέγεται παρέα. Εγώ προτιμώ να παράγουμε ένα Έργο και να δούμε.

κάνουμε τι; Γιατί άμα είναι να είμαστε απλώς ενωμένοι, αυτό λέγεται παρέα. Εγώ προτιμώ να παράγουμε ένα Έργο και να δούμε. Εισήγηση του Ν. Λυγερού στη 2η Παγκόσμια Συνδιάσκεψη Ποντιακής Νεολαίας "Οι προκλήσεις του 21ου αιώνα, η ποντιακή νεολαία και ο ρόλος της στο οικουμενικό περιβάλλον". Συνεδριακό Κέντρο Ιωάννης Βελλίδης

Διαβάστε περισσότερα

Ο συγγραφέας Γιώργος Γραμματικάκης

Ο συγγραφέας Γιώργος Γραμματικάκης Ο συγγραφέας Γιώργος Γραμματικάκης του Στέφανου Τραχανά * Όταν, πριν από λίγες μέρες, η Ένωση Ελλήνων Φυσικών μου ζήτησε να πω δυο λόγια για τον Γιώργο Γραμματικάκη στη σημερινή εκδήλωση, αισθάνθηκα ένα

Διαβάστε περισσότερα

Αυτά συμβαίνουν σε επίπεδο αισθητού δηλαδή ύλης, τι γίνεται όμως σε επίπεδο νοητού, δηλαδή καταστάσεων, γεγονότων κτλ;

Αυτά συμβαίνουν σε επίπεδο αισθητού δηλαδή ύλης, τι γίνεται όμως σε επίπεδο νοητού, δηλαδή καταστάσεων, γεγονότων κτλ; Όλοι έχουμε ακούσει για το συνειδητό και το υποσυνείδητο. Το υποσυνείδητο είναι μια αποθήκη πληροφοριών από την οποία αντλούμε εικόνες ήχους κτλ για να αποκωδικοποιήσουμε κάτι. Π.χ. σπάει ένα γυαλί, τα

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Μακρή EFIAP. Copyright: 2013 Michalis Makri

Μιχάλης Μακρή EFIAP. Copyright: 2013 Michalis Makri Μιχάλης Μακρή EFIAP Copyright: 2013 Michalis Makri Copyright: 2013 Michalis Makri Less is more Less but better Copyright: 2013 Michalis Makri Ο μινιμαλισμός ορίζεται ως η εξάλειψη όλων των στοιχείων που

Διαβάστε περισσότερα

ΟΤΑΝ Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΙ ΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΤΟΥ

ΟΤΑΝ Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΙ ΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΤΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΛΟΓΙΚΗ Εμείς οι άνθρωποι χρειαζόμαστε να υπάρχει σε όλα τα πράγματα μια αρχή, μια συνέχεια και ένα τέλος. Χρειαζόμαστε ακόμα να έχουμε ένα μέτρο για να μετράμε τα πάντα, έτσι ώστε να φέρνουμε

Διαβάστε περισσότερα

Φωνή: Θανούλη! Φανούλη! Μαριάννα! Φανούλης: Μας φωνάζει η μαμά! Ερχόμαστε!

Φωνή: Θανούλη! Φανούλη! Μαριάννα! Φανούλης: Μας φωνάζει η μαμά! Ερχόμαστε! 20 Χειμώνας σε μια πλατεία. Χιονίζει σιωπηλά. Την ησυχία του τοπίου διαταράσσουν φωνές και γέλια παιδιών. Μπαίνουν στη σκηνή τρία παιδιά: τα δίδυμα, ο Θανούλης και ο Φανούλης, και η αδελφή τους η Μαριάννα.

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχεία Προτασιακής Λογικής

Στοιχεία Προτασιακής Λογικής Στοιχεία Προτασιακής Λογικής ιδάσκοντες: Φ. Αφράτη,. Φωτάκης,. Σούλιου Επιμέλεια διαφανειών:. Φωτάκης Σχολή Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Μαθηματικές Προτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία 4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Πώς συλλαµβάνει ο Χέγκελ τη σχέση ιστορίας και πνεύµατος και ποιο ρόλο επιφυλάσσει στο πνεύµα; 2. Τι

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ. 6.1 ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ (Επαναλήψεις-Συμπληρώσεις)

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ. 6.1 ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ (Επαναλήψεις-Συμπληρώσεις) 6 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ 6.1 ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ (Επαναλήψεις-Συμπληρώσεις) Η εξίσωση αx βy γ Στο Γυμνάσιο διαπιστώσαμε με την βοήθεια παραδειγμάτων ότι η εξίσωση αx βy γ, με α 0 ή β 0, που λέγεται γραμμική εξίσωση,

Διαβάστε περισσότερα

Οξέα (Π. ΤΟΦΗ) Ποια υγρά επηρεάζουν μέρη του σώματος;

Οξέα (Π. ΤΟΦΗ) Ποια υγρά επηρεάζουν μέρη του σώματος; Σύντομη Περιγραφή Διερεύνησης Οξέα (Π. ΤΟΦΗ) Ποια υγρά επηρεάζουν μέρη του σώματος; Στόχος της διερεύνησης ήταν να διαφανεί το αν κάποια υγρά επηρεάζουν μέρη του σώματός μας. Αρχικά, θελήσαμε να διερευνήσουμε

Διαβάστε περισσότερα