ΔΙΔΑΚΤΚΗ ΠΟΙΗΣΗ. Ένας από τους σηµαντικότερους

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΔΙΔΑΚΤΚΗ ΠΟΙΗΣΗ. Ένας από τους σηµαντικότερους"

Transcript

1 ΔΙΔΑΚΤΚΗ ΠΟΙΗΣΗ Ως οµηρικοί «Ύµνοι» ή «Προοίµια» έχουν παραδοθεί 33 ποιήµατα, τα οποία ατόπως αποδίδονταν στον Όµηρο. Αµφίβολη παραµένει η άποψη ότι ένα ή δύο από αυτά είναι έργα του ίδιου του Οµήρου, κυρίως γιατί έχουν συντεθεί µε το ίδιο ύφος και την ίδια στιχουργική µε το οµηρικό έπος. Είναι πολύ πιθανόν να υπήρχαν ύµνοι πριν από τον Όµηρο, αλλά τα ποιήµατα που διασώθηκαν φαίνεται να έχουν γραφτεί κατά τον 7ο αιώνα π.χ., µερικά ίσως και κατά τον 6ο αιώνα π.χ. Ο όρος «Προοίµια» προσδιορίζει και τη λειτουργική σηµασία των ποιηµάτων. Ήταν φυσικό οι ραψωδοί, πριν από την απαγγελία µιας οµηρικής περικοπής, να επικαλούνται τη βοήθεια µιας θεότητας και να παρεµβάλουν έναν σύντοµο µύθο, σχετικό προς τον υµνούµενο θεό. Έτσι, ο ύµνος, παράλληλα µε τον προοιµιακό του χαρακτήρα, απέκτησε και αυτοτέλεια. Από τους Ύµνους τέσσερις είναι οι πιο σπουδαίοι: οι Ύµνοι της Δήµητρας, του Απόλλωνα, του Ερµή και της Αφροδίτης. Γενικώς, η ποιητική ουσία των Ύµνων είναι αµφίβολη. Άλλοι διαπνέονται από βαθύ θρησκευτικό συναίσθηµα και άλλοι αναφέρονται στις ερωτικές περιπέτειες των θεών. Ο Ύµνος στη Δήµητρα, για παράδειγµα, διακρίνεται για µια θρησκευτικότητα σεµνοπρεπή, σχεδόν ιερατική. Αφηγείται την αρπαγή της κόρης της Δήµητρας από τον Άδη, τον θεό του Κάτω Κόσµου. Ο Ύµνος του Απόλλωνα προοριζόταν, κατά πάσα πιθανότητα, για απαγγελία. Υµνεί τη γέννηση του θεού στη Δήλο. Υπάρχει άνεση και χάρη στο ποίηµα, παράλληλα όµως µε κάποια ψυχρότητα. Ο ποιητής του Ύµνου της Αφροδίτης υµνεί τη γέννηση της θεάς και στη συνέχεια διηγείται πολλές και χαριτωµένες λεπτοµέρειες από την ένωση της θεάς µε τον Τρωαδίτη Αγχίση. Αν και το θέµα είναι τολµηρό, ο ποιητής κατορθώνει να περισώσει το θεϊκό µεγαλείο. Τέλος, ο Ύµνος του Ερµή διακρίνεται για την πρωτοτυπία της έµπνευσης και το χιούµορ. Ένας από τους σηµαντικότερους οµηρικούς Ύµνους που Ο Ησίοδος Μετά τους σκοτεινούς αιώνες (10ος-8ος αιώνας π.χ.), που ακολούθησαν την κάθοδο των Δωριέων, αρχίζει σιγά-σιγά να ετοιµάζεται η αναγέννηση που θα θέσει τέλος στον τραχύ Μεσαίωνα και θα οδηγήσει στην άνθηση του 8ου αιώνα π.χ. Σε όλη τη διάρκεια του ελληνικού Μεσαίωνα οι πιέσεις των ευγενών θα παραγκωνίσουν τους βασι-

2 λείς. Έτσι, οι ευγενείς θα αποτελέσουν τη βασική οικονοµική και κοινωνική µονάδα του ελληνικού χώρου και στυγνά θα εκµεταλλευτούν τον ιδρώτα και τον µόχθο των πολλών. Εκφραστής αυτής της περιόδου γίνεται ο ποιητής Ησίοδος, που έζησε και µόχθησε στη µικρή πόλη της Βοιωτίας Άσκρα, κοντά στις Θεσπιές. Ο Ησίοδος γεννήθηκε στην αιολική Κύµη της Μικράς Ασίας. Η παράδοση αναφέρει το 846 και το 777 π.χ. ως έτη της γέννησης και του θανάτου του, αν και πολλοί από τους µελετητές πιστεύουν ότι έζησε έναν αιώνα νωρίτερα. Ο πατέρας του, κουρασµένος από τη φτώχεια, µετανάστευσε στην Άσκρα, την οποία ο ποιητής περιγράφει ως «αθλίαν τον χειµώνα, ανυπόφορον το καλοκαίρι και ποτέ καλήν». Στις πλαγιές του Ελικώνα, περιφερόµενος ως βοσκός, ονειρεύτηκε ότι οι Μούσες ενεφύσησαν στο σώµα του την ψυχή της ποίησης. Άρχισε, λοιπόν, να γράφει ποιήµατα, να τραγουδά και να κερδίζει βραβεία. Πρώτα-πρώτα συνέθεσε µια Θεογονία ή γενεαλογία των θεών, από την οποία έχουν διασωθεί χίλιοι συναρπαστικοί στίχοι: «Από τις Μούσες τις Ελικώνιες ας αρχίσουµε το τραγούδι... Αυτές λοιπόν δίδαξαν στον Ησίοδο το ωραίο τραγούδι, σαν έβοσκε τα πρόβατά του κάτω από τον Άγιο Ελικώνα και τούτον πρώτα-πρώτα οι θέαινες µου είπαν τον λόγο οι Μούσες του Δία, που κρατάει την καταιγίδα, οι Ολύµπιες κόρες: Βοσκοί που ζείτε στους αγρούς, σεις θλιβερά ντροπιάσµατα, κοιλιές µονάχα! Ξέρουµε ψέµατα πολλά να λέµε όµοια µ αλήθειες, µα ξέρουµε, όταν θέλουµε, κι αλήθειες να ιστορούµε. Έτσι του Δία του µεγάλου οι κόρες είπαν που το στόµα τους δεν σφάλει και µου δώσανε τη χάρη σκήπτρο εξαίσιο, δάφνης µεγαλόβλαστης κλαρί να δρέψω και το θεσπέσιο µου ενέπνευσε τραγούδι, να µπορώ να ψάλλω και όσα στο µέλλον θα γενούν και όσα πέρασαν και των µακάρων να ανυµνώ το γένος µε πρόσταξαν που αιώνια ζούνε κι αυτές τις ίδιες πρώτα-πρώτα και στερνά πάντα να ψάλλω». (Θεογονία 1-2, 22-34, µτφρ. Π. Λεκατσά) Ο πρόλογος αυτός του έργου διαπνέεται από βαθιά θρησκευτική πίστη. Οι Μούσες για τον ποιητή δεν είναι ψυχρές αλληγορίες αλλά παντοδύναµες θεές, στις οποίες χρωστά την έµπνευσή του. Στη συνέχεια διηγείται τις γενεαλογίες των θεών, αρχίζοντας από το Χάος, τη Γη και τον Έρωτα. Πρόκειται, λοιπόν, για ένα είδος «Γενέσεως» Κοσµογονικής και Θεογονικής, που εµψυχώνεται για µια ειλικρινή διάθεση και σε ορισµένα Προτοµή του ποιητή Ησίοδου, πατέρα της διδακτικής ποίησης,

3 σηµεία από µια ποίηση προσωπική και πρωτότυπη. Αλλά εάν η Θεογονία ανήκει πραγµατικά στον Ησίοδο, έχει συντεθεί πριν από το ποίηµα Έργα και Ηµέραι, έργο στο οποίο ο ποιητής συσσωρεύει τους καρπούς της πιο µεγάλης πείρας του ώριµου ανθρώπου. Το ποίηµα έχει τη µορφή µιας µακράς επιπλήξεως και συµβουλής προς τον αδελφό του ποιητή, Πέρση, ο οποίος εµφανίζεται τόσο παράδοξα και πιθανόν να αποτελεί φιλολογικό τέχνασµα: «Τώρα θα σου µιλήσει µε καλή πρόθεση, άπειρε και ανόητε Πέρση». Ο Πέρσης εξαπάτησε τον Ησίοδο και έλαβε την πατρική κληρονοµιά. Έτσι, ακολουθεί στο ποίηµα το πρώτο γνωστό κήρυγµα για την αξιοπρέπεια της εργασίας, την τιµιότητα, τον µόχθο, τη λιτότητα, ως αντίδοτο της πολυτέλειας: «Μπορείς να διαλέξεις εύκολα τη διαστροφή, αλλά µπροστά µας οι θεοί έθεσαν τον ιδρώτα του µόχθου». Και ο ποιητής θέτει τους κανόνες της γεωργίας, ορίζει τις ηµέρες της όργωσης, της σποράς, του θερισµού. Συµβουλεύει τον Πέρση να πίνει λίγο κατά το θέρος και να ντύνεται βαριά τον χειµώνα. Περιγράφει τους χειµώνες της Βοιωτίας και εύχεται για µία καλοχτισµένη καλύβα, κοντά στη σύντροφό του που τον αποζηµιώνει για το κακό που προκάλεσε η γυναίκα στον άντρα, οµιλεί µε τόση δριµύτητα εναντίον των γυναικών που, όπως παρατηρεί ο W. Durent, θα πρέπει να ήταν άγαµος ή χήρος, για να αποδώσει όλα τα δεινά στην ωραία Πανδώρα. Ο µύθος της Πανδώρας διδάσκει ότι ο άνθρωπος πρέπει συνεχώς να εργάζεται για να βελτιώσει τη θλιβερή µοίρα που έταξαν γι αυτόν οι θεοί. Γιατί ο Δίας, τον οποίο ξεγέλασε ο Προµηθέας προσφέροντας τη φωτιά στους ανθρώπους, κατασκευάζει την Πανδώρα και τη στέλνει στη γη, φέρνοντας ένα πιθάρι µαζί της στους µέχρι τότε ευτυχισµένους θνητούς. «Μα η γυναίκα, βγάζοντας µε τα χέρια της το µεγάλο βούλωµα του πιθαριού, το σκόρπισε και στους ανθρώπους έφερε βαριές θλίψεις. Μονάχη η Ελπίδα έµεινε εκεί µέσα, στην άσπαστη φυλακή της, κάτω από τα χείλη του πιθαριού, ούτε πέταξε έξω γιατί πρόφτασε η Πανδώρα και έβαλε το βούλωµα του πιθαριού µε τη θέληση του Δία του νεφελοσυνάχτη που κρατάει την αιγίδα. Κι άλλα µύρια πάθια γυρίζουν ανάµεσα στους ανθρώπους γιατί είναι γεµάτη η γη, γεµάτη η θάλασσα από κακά κι οι αρρώστιες πάνε όπως θέλουν στους ανθρώπους, άλλες νύχτα και άλλες µέρα, κακά στους ανθρώπους φέρνοντας αµίλητες, γιατί τους αφαίρεσε τη µιλιά ο συνετός Ζευς. Έτσι δεν υπάρχει Ο Ησίοδος επικαλείται στη «Θεογονία» του τις Μούσες, τις

4 τρόπος να ξεφύγει κανένας τις βουλές του Διός». (Έργα και Ηµέραι, , µτφρ. Π. Λεκατσά) Από δω και πέρα αρχίζει η πτώση των ανθρώπων από το χρυσό γένος στο αργυρό, και από κει στο γένος των ηρώων και, τέλος, στο σιδερένιο που βιώνει ο ποιητής και η γενιά του. Αυτή είναι η θεολογία της ιστορίας, µε την οποία ο Ησίοδος εξηγεί την πενία και την αδικία της εποχής του. Αποκαλύπτει έτσι µε ωµή ειλικρίνεια τα δεινά της ελληνικής κοινωνίας κατά την εποχή του, την πενία των δούλων και των µικροκαλλιεργητών, την εκµετάλλευση από τους ευγενείς, τις σκληρές συνθήκες ζωής, τους µόχθους και τις θυσίες της εργατικής τάξης. Ο Όµηρος έψαλλε τους ήρωες και τους βασιλείς, ο Ησίοδος τους απλούς ανθρώπους. Μέσα από τους στίχους του υπόκωφη ακούγεται η βοή των επικείµενων επαναστάσεων των χωρικών, που έφεραν στην Αττική τις µεταρρυθµίσεις του Σόλωνα και την τυραννία του Πεισίστρατου. Αποδίδεται ακόµη στον Ησίοδο ο Γυναικών κατάλογος, το τελευταίο µέρος της Θεογονίας, το οποίο περιλαµβάνει κατάλογο των θεαινών που γέννησαν ανθρώπους. Μέρη αυτού του καταλόγου µνηµονεύονται ως Ἠοιαι. Το τρίτο αποδιδόµενο στον Ησίοδο ποίηµα είναι η Ασπίς του Ηρακλέους. Ο Ηρακλής παρουσιάζεται στο ποίηµα ως υπερασπιστής της απολλώνιας τάξης εναντίον του τέρατος Κύκνου. Κατά τον Albin Lesky «πρόκειται για ένα φανταχτερό κοµµάτι µε το οποίο ο ποιητής ήθελε να δώσει την περιγραφή της ασπίδας, από την οποία οραµατίστηκε το ποίηµα. Αυτό σηµαίνει ανταγωνισµό προς τον Όµηρο ενώ όµως η ασπίδα του Αχιλλέα συλλαµβάνει στις σκηνές της την ποικιλία της ζωής, στην Ασπίδα του Ηρακλέους περιγράφονται τα δεινά του πολέµου και συγκεντρώθηκαν οι δαίµονες της καταστροφής» (Lesky, , Ιστορία της αρχαίας ελληνικής λογοτεχνίας, σελ. 167). Όσον αφορά στη γλώσσα και στη στιχουργία, ο Ησίοδος ακολούθησε την οµηρική παράδοση. Τα ποιήµατά του είναι, όπως η Ιλιάδα και η Οδύσσεια, γραµµένα σε δακτυλικούς εξάµετρους στίχους και το ύφος, όπως και το λεξιλόγιο, οµηρικό. Σπάραγµα από το έργο του Ησίοδου «Γυναικών κατάλογος»

5 ΠΟΙΗΣΗ - ΠΕΖΟΣ ΛΟΓΟΣ Λυρική ποίηση Η λυρική ποίηση συνδέεται µε τη µεγάλη ανάπτυξη της Ελλάδας, την εµπορική της άνθηση, την αποικιακή εξάπλωση, τον οικονοµικό γιγαντισµό της, προπάντων όµως µε τη φιλελευθεροποίηση της πολιτικής ζωής. Είναι η περίοδος ανάµεσα στον 7ο και τον 5ο αιώνα π.χ., όπου ο ποιητής δεν είναι πια ο φτωχός αοιδός που ψυχαγωγεί τους κύκλους των ηγεµόνων τώρα είναι ο λογοτέχνης, ο οποίος θα εκφράσει µε ελεύθερο φρόνηµα τον παλµό της ζωής, την πνευµατική δράση της εποχής του, τη µέριµνα του πολίτη για τα κοινωνικά προβλήµατα. Με τη λυρική ποίηση, δηλαδή, ο καλλιτέχνης ποιητής θα εκφράσει µε τον στίχο την εσωτερική του ζωή, την προσωπικότητά του, αλλά και τους λαϊκούς πόθους. Λυρικό ονοµάστηκε ήδη από την αρχαιότητα κάθε ποίηµα που τραγουδιόταν βασικά µε συνοδεία λύρας (ή φόρµιγγας ή κιθάρας), αλλά πολλές φορές και µε αυλό. Δυστυχώς, όµως, ελάχιστα γνωρίζουµε για την αρχαία ελληνική µουσική. Γνωστοί είναι µόνο οι τρεις µουσικοί τρόποι: ο σοβαρός Δώριος, ο ευχάριστος και γρήγορος Λύδιος και ο ενδιάµεσος Φρύγιος, ενώ από τα µουσικά όργανα κυρίαρχη θέση κατείχε η λύρα, το αγαπηµένο όργανο του Απόλλωνα. Από την εποχή των αλεξανδρινών φιλολόγων γνωρίζουµε τη διάκριση της λυρικής ποίησης σε µονωδία και χορικό άσµα για το τελευταίο κάνει λόγο και ο Πλάτων στους Νόµους του. Η µονωδία πάλι χωρίστηκε στην ελεγεία, στον ίαµβο και στην ωδή. Λυρική ονοµάστηκε η ποίηση που τραγουδιόταν µε τη συνο- Η ελεγεία Στην αρχή είχε θρηνητικό χαρακτήρα και έµοιαζε µε τα γνωστά µοιρολόγια της δηµοτικής µας ποίησης. Τραγουδιόταν µε τη συνοδεία αυλού, που λεγόταν έλεγος, και η µορφή της αποτελούσε µικρή παραλλαγή του έπους, γιατί το ελεγειακό πεντάµετρο είχε αντικαταστήσει το δακτυλικό εξάµετρο, προκειµένου ο ποιητής να εκφράσει µε πιο λυρικό τρόπο την πολιτική και κοινωνική σκέψη του καιρού του ή τη θρησκευτική αφοσίωση και την πολεµική αρετή. Ο παλαιότερος και πρώτος µεγάλος ελεγειακός ποιητής ήταν ο Καλλίνος από την Έφεσο. Στα µέσα του 7ου αιώνα π.χ. µε µια πολεµική ελεγεία ξεσήκωσε τους συµπατριώτες

6 του εναντίον των Κιµερίων, άγριων λαών από την περιοχή της Μαύρης θάλασσας, που είχαν εισβάλει στην Ιωνία και τη λεηλατούσαν. Τα δύο αποσπάσµατα που σώζονται από αυτή την ελεγεία, περίπου είκοσι στίχοι, παρακινούν σε αντίσταση και αγώνα. Με τον Τυρταίο µεταφερόµαστε στη Σπάρτη την περίοδο του Β Μεσσηνιακού πολέµου (650 π.χ.). Σύµφωνα µε την παράδοση, ο Τυρταίος ήταν κουτσός και τον έστειλαν οι Αθηναίοι για να περιπαίξουν τους Σπαρτιάτες, όταν εκείνοι τους ζήτησαν βοήθεια. Από το έργο του Τυρταίου µε τίτλο Ὑποθῆκαι έχουν σωθεί µικρά αποσπάσµατα, τα οποία απηχούν τη δόξα του πολεµιστή, καθώς επιστρέφει νικητής, αλλά και την αξιοθρήνητη µοίρα των νικηµένων. Εξάλλου, η ελεγεία του Ευνοµία είχε σκοπό να συµφιλιώσει τους Λακεδαιµονίους, οι οποίοι φιλονικούσαν εξαιτίας των ατυχιών του πολέµου. Διαφορετικό ήταν το περιεχόµενο των ελεγειών του Μίµνερµου του Κολοφώνιου (περί το 630 π.χ.), ο οποίος έγραψε και πολεµικούς στίχους, αλλά έγινε ονοµαστός µε τις ερωτικές του ελεγείες. Στις δεύτερες τραγουδά τους πόθους και τις ανησυχίες της νιότης, τις χαρές και τις λύπες της ζωής. Ιδιαίτερα θρηνεί τη σύντοµη διάρκεια της νεότητας, τη φρίκη των γηρατειών και τον θάνατο. Υµνεί τον έρωτα, το µοναδικό αντίδοτο του θανάτου, και εύχεται «ό,τι είναι χαρωπό κι ωραίο να µην πεθαίνει». Το ποίηµα του Μίµνερµου Ναννώ έγινε για τους Αλεξανδρινούς και τους Ρωµαίους το πρότυπο της ερωτικής ελεγείας, ενώ ο ίδιος χαρακτηρίστηκε ως ο πατέρας της ελληνικής και της λατινικής ερωτικής ποίησης. Ο σοφός νοµοθέτης των Αθηναίων, Σόλων ( π.χ.), γιος του Εξηστεκίδη, είναι ο πρώτος λυρικός ποιητής από την Αττική. Έγινε γνωστός µε την ειρηνική του µεταρρυθµιστική επανάσταση, µε την οποία παραχώρησε δικαιώµατα και στον λαό για την εκλογή των αρχόντων, ενώ κατόρθωσε και να συνδιαλλάξει το µεγάλο πλήθος του αθηναϊκού λαού µε τους ευγενείς. Γι αυτό και ο Αριστοτέλης τονίζει ότι µε τον Σόλωνα έχουµε τις αρχές της αθηναϊκής δηµοκρατίας. Ο Σόλων έγραψε ελεγειακούς αλλά και ιαµβικούς στίχους. Η ποίησή του έχει πολιτικό, ηθικό και φιλοσοφικό χαρακτήρα. Οι ιδέες του για τη θρησκεία και την ηθική εκφράζουν, κατά βάση, την εποχή του. Η ύβρις (= αλαζονεία), έλεγε, ωθεί τους ανθρώπους σε υπερβολές και αυθαιρεσίες, γι αυτό και η τιµωρία του Δία είναι αναπόφευκτη. Αυτή την αντίληψη τη βρίσκουµε αργότερα πιο έντονη στην αττική τραγωδία. Ο Σόλων, εξάλλου, είχε στραµµένο το νου του στο µέλλον πίστευε στην πρόοδο και αγωνιζόταν Ο Θέογνης από τα Μέγαρα, µέλος της αριστοκρατίας του

7 για τη συνεργασία των πολιτών, ώστε να αποφευχθούν οι αιµατοχυσίες και να µη στερηθεί η πόλη-κράτος πολλῶν ἀνδρῶν. Ευρισκόµενος ανάµεσα στις αντιµαχόµενες πολιτικές µερίδες ὡς λύκος ἐν κυσίν πολλήσιν (= σαν λύκος ανάµεσα σε πολλούς σκύλους), πίστευε πως η δικαιοσύνη στο τέλος κάθε προσπάθειας θριαµβεύει. Η ειλικρίνεια, η έµπνευση και η σαφήνεια ήταν τα γνωρίσµατα της ποίησης του Σόλωνα. Ο σηµαντικότερος ποιητής της γνωµικής ελεγειακής ποίησης είναι ο Θέογνις από τα Μέγαρα ( π.χ.). Άνηκε στην τάξη των αριστοκρατών και υπήρξε θύµα του εµφυλίου πολέµου, από τον οποίο σπαράσσονταν τα Μέγαρα τον 6ο αιώνα π.χ. Στον Θέογνη έχει αποδοθεί µία συλλογή από ελεγειακούς στίχους µε περιεχόµενο ηθικό, συµποσιακό και ερωτικό. Σήµερα η έρευνα δέχεται ότι πολλοί από τους στίχους αυτούς δεν ανήκουν στον Θέογνη, αλλά είναι ανθολογία από ποιητές που έζησαν πριν απ αυτόν και έως τα µέσα του 5ου αιώνα π.χ. Γι αυτό και τη συλλογή αυτή την ονοµάζουµε Θεογνίδεια. Τις ελεγείες του ο ποιητής τις απευθύνει σε κάποιον ευγενή νέο, τον Κύρνο τον Πολυπαΐδη, τον οποίο συµβουλεύει µε βάση τις παραδοσιακές ηθικές αντιλήψεις των αριστοκρατών. Χαρακτηριστικά των Θεογνιδείων είναι η λεπτή ευαισθησία, η απλή και ζωηρή έκφραση, η ακρίβεια στην περιγραφή και η ζωηρότητα των εικόνων. Αυτά φανερώνουν πηγαία έµπνευση και αξιόλογη τέχνη. Με τον Φωκυλίδη από τη Μίλητο (µέσα 6ου αιώνα π.χ.) κλείνει ο κύκλος των γνωµικών ελεγειακών ποιητών. Ωστόσο, για τον ποιητή αυτόν ελάχιστα γνωρίζουµε, αν και ήταν σύγχρονος του Θέογνη. Οι στίχοι του θυµίζουν την ποίηση του Ησίοδου, από τον οποίο, όπως φαίνεται, επηρεάστηκε σηµαντικά. Ο ίαµβος Η ιαµβική ποίηση έχει ρυθµό ανάλαφρο, πεταχτό και παιγνιώδη, γι αυτό και οι στίχοι αυτοί τέθηκαν στην υπηρεσία της λαϊκής σάτιρας. Οι ίαµβοι, δηλαδή, ήταν λαϊκά τραγούδια γεµάτα αστεία και πειράγµατα. Ωστόσο, οι ιαµβογράφοι ποιητές µε τους δηκτικούς στίχους τους επιχείρησαν να θίξουν κοινωνικά και πολιτικά προβλήµατα ή να καυτηριάσουν ελαττώµατα του λαού ή και επωνύµων πολιτών. Ο Αρχίλοχος από την Πάρο (α µισό του 7ου αιώνα π.χ.) ήταν ο πρώτος µεγάλος ιαµβογράφος που κατόρθωσε να εκφράσει µε απαράµιλλη δύναµη τα ανθρώπινα πάθη σε όλη τους την έκταση, από τον έρωτα έως τον σαρκασµό και το µίσος. Ο πατέρας του, Ο Αρχίλοχος ο Πάριος, κυριότερος εκφραστής της ιαµβι-

8 ο Τελεσικλής, ήταν ευγενής, αλλά η µητέρα του ήταν δούλη. Ο ίδιος αναγκάστηκε από τη φτώχεια του να φύγει από την Πάρο και να εγκατασταθεί στη Θάσο, την αποικία των Παρίων. Άνθρωπος µε δύσκολο χαρακτήρα, ο Αρχίλοχος ασχολήθηκε άλλοτε µε την εξόρυξη χρυσού στη Θάσο και άλλοτε µε τον πόλεµο. Σε µια εκστρατεία εναντίον των Θρακών Σαΐων έγινε ρίψασπις (πέταξε την ασπίδα) για να σωθεί, γεγονός για το οποίο διασκεδάζει µε ύφος αντιηρωικό σε µία ελεγεία του. Επιστρέφοντας στην Πάρο, µνηστεύθηκε τη Νεοβούλη, αλλά ο πατέρας της Λυκάµβης διέλυσε για άγνωστο λόγο τη µνηστεία. Τότε ο Αρχίλοχος καταφέρθηκε εναντίον της οικογένειας της Νεοβούλης µε τέτοιους σαρκαστικούς ιάµβους, ώστε κατά την παράδοση ολόκληρη η οικογένεια αυτοκτόνησε. Ο ποιητής σκοτώθηκε σε µια µάχη εναντίον των Ναξίων. Οι ιαµβικοί στίχοι του Αρχίλοχου έχουν χαρακτήρα πολύ προσωπικό, ζωντανό και απαλλαγµένο από κάθε συµβατικότητα. Ως δηµιουργός της λαϊκής σάτιρας δεν διστάζει µε καταπληκτική αθυροστοµία να χλευάσει τους πάντες. Οι αρχαίοι θαύµαζαν τον ποιητή και τον έβαζαν πλάι στον Όµηρο. Στη Γραµµατολογία φέρεται ως ο αντιπρόσωπος της αρχαίας ρεαλιστικής ποίησης και ως ο πρώτος «ποιητής του µίσους» στον δυτικό κόσµο. Ο Σηµωνίδης ο Αµοργινός (διαφορετικός από τον Σιµωνίδη τον Κείο) έζησε τον 7ο αιώνα π.χ. και έγραψε ιάµβους και ελεγείες. Από ένα µακροσκελές ιαµβικό ποίηµα που µας διέσωσε το Ανθολόγιο του Στοβαίου, διαπιστώνουµε ότι η σάτιρα του Σηµωνίδη περνάει από το προσωπικό επίπεδο στους ανθρώπινους τύπους, σαν εκείνους που διακωµωδούνται στη Νέα Αττική κωµωδία. Ο ποιητής σατιρίζει σε αυτό εννέα τύπους γυναικών, κατατάσσοντάς τες σε τύπους που γεννήθηκαν από αντίστοιχα ζώα. Για παράδειγµα, ο τύπος της πονηρής γυναίκας προήλθε από την αλεπού, της φιλάρεσκης από τον ίππο κλπ. Μια γυναίκα µόνο προβάλλει ως ηθική και καλή, αυτή που προήλθε από τη µέλισσα. Με τον Ιππώνακτα τον Εφέσιο, που έζησε τον 6ο αιώνα π.χ., η ιαµβική σάτιρα στράφηκε και πάλι προς το λαϊκό και το χυδαίο. Ο ποιητής φαίνεται πως ήταν αριστοκρατικής καταγωγής, αλλά κατέληξε να ζει στις Κλαζοµενές εξόριστος και πάµφτωχος. Τα αποσπάσµατα από τους ιαµβικούς του στίχους, που διασώθηκαν, φανερώνουν ότι ο Ιππώναξ χρησιµοποιούσε λαϊκή γλώσσα, ο στίχος του ήταν πολύ φροντισµένος και τα θέµατα της ποίησής του ήταν σκηνές του δρόµου.

9 Η ωδή Η ωδή λεγόταν και µέλος και ο ποιητής µελοποιός. Τα ποιήµατα αυτά γράφονταν για να τραγουδηθούν και εξέφραζαν τα ποικίλα και έντονα συναισθήµατα των δηµιουργών τους. Πολλοί χαρακτηρίζουν την ωδή ως την κυρίως λυρική ποίηση και την ξεχωρίζουν από την ιαµβική και την ελεγειακή. Η ωδή ως µελική ποίηση καλλιεργήθηκε ιδιαίτερα από τους Αιολείς, σε αντίθεση µε τη χορική που βρήκε πρόσφορο έδαφος στην επικράτεια των Δωριέων. Οι αρχαίοι διέκριναν τρεις τύπους ωδικών ασµάτων: τα ερωτικά, τα συµποτικά και τα στασιωτικά (= πολεµικά). Ο Λέσβιος ποιητής Τέρπανδρος (µέσα του 7ου αιώνα π.χ.) φαίνεται ότι καλλιέργησε σηµαντικά τον προσωπικό λυρισµό. Ως τραγουδιστής και κιθαρωδός µετέτρεψε την τετράχορδη κιθάρα σε εννιχορδη και την έκανε γνωστή στους Σπαρτιάτες, οι οποίοι τον προσκάλεσαν για να κατασιγάσει τα πολιτικά πάθη. Ο Αλκαίος ανήκε στην αιολική αριστοκρατία της Λέσβου, που αγαπούσε τον πλούτο, είχε πάθος για την ελευθερία και στρεφόταν ιδιαίτερα προς τις χαρές της ζωής, το κρασί και τον έρωτα. Χρονολογικό πλαίσιο της ζωής του είναι ο 7ος αιώνας π.χ. (µοναδική ασφαλής χρονολογία είναι το 612 π.χ., όταν φονεύτηκε ο τύραννος Μυρσίλος, εναντίον του οποίου αγωνίστηκε ο ποιητής). Πήρε µέρος στον αγώνα των Λεσβίων εναντίον των Αθηναίων και σε κάποια φάση της µάχης πέταξε τα όπλα του για να σωθεί. Όταν οι Μυτιληναίοι ανέδειξαν τον Πιττακό αισηµνήτη, ο Αλκαίος στράφηκε εναντίον του. Μετά τη νίκη των δηµοκρατικών, ο Αλκαίος ως επιφανής αριστοκρατικός πήρε τον δρόµο της εξορίας. Κατά την επιστροφή του φαίνεται ότι συµφιλιώθηκε µε τον Πιττακό και έζησε ήρεµα στο νησί έως το τέλος της ζωής του. Τα ποιήµατα του Αλκαίου ύµνοι, στασιωτικά, συµποτικά και ερωτικά χαρακτηρίζονται από τη ζωηρότητα και τη µεγαλοπρέπεια του λόγου. Επίσης εντυπωσιάζουν η σαφήνεια των εικόνων και η ποιητική χάρη. Η αλκαϊκή στροφή αποτελεί συµβολή στη λυρική ποίηση και φέρει τη σφραγίδα της υψηλής του ποίησης. Για όλα αυτά οι Αλεξανδρινοί θεωρούσαν τον Αλκαίο ως το άριστο υπόδειγµα του προσωπικού λυρισµού. Σχεδόν σύγχρονη του Αλκαίου ήταν και η Σαπφώ, η οποία γεννήθηκε στην Ερεσό της Λέσβου, αλλά πατρίδα της ήταν η Μυτιλήνη, στην οποία έζησε και έδρασε. Ανήκε στην αριστοκρατική τάξη, γι αυτό και εξορίστηκε κατά το διάστηµα που επικράτησαν Η υψηλή ποίηση του Αλκαίου εκφράζει, µέσα από τη µεγαλο-

10 οι δηµοκρατικοί στη Λέσβο. Από τον γάµο της µε τον πλούσιο Κερκώλα απέκτησε µία κόρη, την Κλεΐδα, την οποία η ποιήτρια αγαπούσε ιδιαίτερα. Το σπίτι της Σαπφούς ήταν τόπος συγκέντρωσης των νέων γυναικών της Μυτιλήνης, όπου διδάσκονταν µουσική και ποίηση. Φαίνεται ότι τα µαθήµατα ήταν το τραγούδι, ο χορός, η λύρα και η απαγγελία ποιητικών έργων. Τη διδασκαλία αναλάµβαναν ώριµες καλλιεργηµένες γυναίκες, όπως ήταν η Γοργώ, η Ανδροµέδα και η ίδια η Σαπφώ. Το γεγονός αυτό σε συνδυασµό και µε ορισµένα τολµηρά ερωτικά της ποιήµατα έγινε αιτία να κατηγορηθεί Ωδή στην Αφροδίτη Πλουµιστόθρονη, αθάνατη Αφροδίτη, του Δία κόρη, δολοπλόκα, σε ικετεύω µε πίκρες, Δέσποινα, και βάσανα µη µου παιδεύεις την καρδιά. αλλά σιµά µου έλα, αν κι άλλοτε ποτέ ακούγοντας από µακριά την προσευχή µου µε εισάκουσες και το παλάτι του πατέρ αφήνοντας ήρθες εδώ, αφού έζεψες το άρµα το χρυσό. Κι ωραία, γρήγορα σπουργίτια σε φέραν στη µαύρη γη από τον ουρανό χτυπώντας τα φτερά τους που σκίζαν τον αιθέρα κι ήρθαν γοργά και συ, µακαριστή, µε χαµόγελο στην αθάνατη µορφή τι πάλι έπαθα µε ρώτησες και γιατί πάλι σε καλώ και τι προπάντων η τρελή καρδιά µου λαχταρά ποια λοιπόν να πείσω πάλι στη σαγήνη του έρωτά σου να µπλεχτεί; Ποια, Σαπφώ, σε βασανίζει; κι αν ακόµα σ αποφεύγει, γρήγορα κοντά σου θάρθει κι αν δε δέχεται τα δώρα, όµως θα σου δώσει εκείνη κι αν αυτή δε σ αγαπά, γρήγορα θα σ αγαπήσει κι αν ακόµα δεν το θέλει. Έλα κοντά µου τώρα εσύ και λύτρωσέ µε απ τις βασανιστικές τις έγνοιες κι όσα η καρδιά ποθεί κάµε να πραγµατωθούν κι η ίδια συ έλα και γίνε σύµµαχός µου. Ρώµας, 1995, Σαπφώ (191.1Β. et D.), σελ

11 για σχέσεις µε τα κορίτσια του κύκλου της. Σήµερα όλα αυτά θεωρούνται επινοήσεις των αρχαίων κωµωδιογράφων. Οι συκοφαντίες κατά της ποιήτριας δεν επισκίασαν τη δόξα της. Οι αρχαίοι την αποκάλεσαν δέκατη Μούσα και οι Μυτιληναίοι µετά τον θάνατό της έκοψαν νοµίσµατα προς τιµήν της. Τα ποιήµατά της ερωτικά, επιθαλάµια και ύµνοι διακρίνονται για την αµεσότητα, το αίσθηµα και το πάθος. Και είναι χαρακτηριστικό ότι η ζωντάνια στην έκφραση και η θέρµη του αισθήµατος δεν παραχωρούν τη θέση τους ούτε για µια στιγµή στην ψυχρή λογική. Η γλώσσα είναι απλή και ο στίχος οµαλός γλώσσα και ρυθµός του στίχου δηµιουργούν µουσικότητα. Οι πλούσιες εικόνες από τη φύση, οι παραβολές και οι παροµοιώσεις, οι εµπνεύσεις της από την προσωπική της ζωή όλα αυτά κάνουν την ποίησή της ανώτερη από την ποίηση του Αλκαίου, λεπτότατη και συγκινητική. Την πηγαία και αυθόρµητη έµπνευση του Αλκαίου και της Σαπφούς δεν βρίσκουµε στον Ανακρέοντα τον Τήιο (= από την Τέω της Μικράς Ασίας), ο οποίος έζησε στα µέσα του 6ου αιώνα π.χ. Ο Ανακρέων έγραψε στην ιωνική διάλεκτο και τα τραγούδια του απηχούν τη χαρά της ζωής, των συµποσίων και του έρωτα. Ο ποιητής ταξίδευε συχνά και προσάρµοζε τα ποιήµατά του ανάλογα µε τις συνθήκες που αντιµετώπιζε στο περιβάλλον των αρχόντων που τον φιλοξενούσαν. Εγκατέλειψε την πατρίδα του εξαιτίας της επιδροµής των Περσών και ήρθε στα Άβδηρα. Κατόπιν επισκέφτηκε τον τύραννο Πολυκράτη στη Σάµο και στη συνέχεια ήρθε στην Αθήνα µε πρόσκληση του Ιππάρχου. Τέλος, έζησε και στη Θεσσαλία, στην αυλή των Αλεναδών. Γέρος πια 85 ετών γύρισε στην πατρίδα του και πέθανε. Η ποίηση του Ανακρέοντα διακρίνεται πιο πολύ για την τέχνη της παρά για την ένταση και το πάθος. Ο πόλεµος, η πολιτική, η φιλοσοφία της ζωής δεν ενδιέφεραν πιο πολύ γοητευόταν από τη µυθολογία και τα συνηθισµένα περιστατικά της καθηµερινής ζωής. Η τέχνη του Ανακρέοντα επηρέασε τους φιλολόγους της Αλεξανδρινής εποχής, γι αυτό και τον τύπο της λεσβιακής ωδής τον ονόµασαν ανακρεόντειο, σε αντίθεση προς την Πινδαρική ωδή. Πάντως, τα φερόµενα στην Παλατινή Ανθολογία ως Ανακρεόντεια ποιήµατα δεν ανήκουν στον Ανακρέοντα, αλλά είναι έργα των Αλεξανδρινών και των µεταγενεστέρων. Η Σαπφώ από τη Μυτιλήνη ονοµάστηκε µετά το θάνατό

12 Χορική ποίηση και δράµα Η χορική ποίηση εξωτερικεύει τα οµαδικά συναισθήµατα του λαού στις µεγάλες εκδηλώσεις της αρχαίας πόλης. Σε αυτές τις εκδηλώσεις οµάδων πολιτών, δηλαδή χοροί, µε ρυθµικές κινήσεις και µε συνοδεία µουσικής υµνούσαν τους θεούς και τους ήρωές τους. Διάλεκτος της χορικής ποίησης ήταν κυρίως η δωρική, αφού κέντρο της ήταν η Σπάρτη και οι αποικίες της. Ενώ όµως τα πρώτα θέµατα αυτής της ποίησης ήταν θρησκευτικά και ηρωικά, αργότερα η χορική ποίηση κάλυψε θεµατικά όλες τις εκδηλώσεις του λαϊκού βίου. Ανάλογα λοιπόν µε το περιεχόµενο τα χορικά άσµατα ήταν: παιάνες, ύµνοι δηλαδή προς τον Απόλλωνα ή την Άρτεµη, τους οποίους εκτελούσε χορός ανδρών στους ναούς και στις θυσίες υπορχήµατα, ύµνοι και αυτοί προς τιµήν του Απόλλωνα προσόδια, τραγούδια µε συνοδεία αυλού κατά τη µετάβαση στους ναούς εµβατήρια, ρυθµικά τραγούδια των Δωριέων προς τιµήν του Άρη παρθένια, υµέναιοι και επιθαλάµια, ωραία τραγούδια του γάµου που χορεύονταν από αγόρια και κορίτσια σκόλια, παροίνια, εγκώµια και επίνικοι µε ανάλογο περιεχόµενο τέλος, διθύραµβοι, ύµνοι και χοροί προς τιµήν του Διονύσου. Από τους διθυράµβους θα προέλθουν, όπως θα δούµε, τα πρώτα σπέρµατα του δράµατος. Πρώτος αντιπρόσωπος του χορικού άσµατος αναφέρεται ο Αλκµάν, αν και ένας άλλος ποιητής, ο Αρίων από τη Μήθυµνα της Λέσβου, προβάλλει συγχρόνως µε αυτόν. Ο Αλκµάν καταγόταν από τις Σάρδεις της Λυδίας και έζησε τον 7ο αιώνα π.χ. Παραδίδεται ότι στον πόλεµο της πατρίδας του µε τους Κιµµερίους αιχµαλωτίστηκε και µεταφέρθηκε στη Σπάρτη, όπου και πουλήθηκε ως δούλος. Ίσως γι αυτό οι αρχαίες πηγές τον φέρουν Λάκωνα από τη Μεσσόα της Λακωνίας. Ο Αλκµάν θεωρείται από τους µεγάλους λυρικούς ποιητές της αρχαιότητας. Η ποίησή του ήταν συγκεντρωµένη σε έξι βιβλία, από τα οποία τα δύο περιείχαν παρθένια. Τα κορίτσια της Σπάρτης µε την ανδρική αγωγή που λάβαιναν, εκτελούσαν αυτά τα χορικά άσµατα, των οποίων ο Αλκµάν ήταν ο συνθέτης και χοροδιδάσκαλος. Σε αυτά τα ποιήµατα πολλά κορίτσια του χορού ανοίγουν διάλογο µε τον ποιητή, ενώ εκείνος κάνει ιδιαίτερη φιλοφρόνηση στην κορυφαία του χορού, την όµορφη Αγησιχόρα. Η ποίηση του Αλκµάνα συνδυάζει την ιωνική χάρη µε τη δωρική βαρύτητα. Οι στίχοι είναι βραχείς, οι στροφές µικρές και η διάλεκτος δωρική, αλλά µε πολλά αιολικά στοι- Η ποίηση του Ανακρέοντα χαρακτηρίζεται για την άρτια τεχνική

13 χεία. Ένας τόνος ευθυµίας και απλότητας αναδύεται από τους στίχους αυτούς, ενώ έντονο είναι και το αίσθηµα της φυσιολατρίας. Από τα ποιήµατα του Αλκµάνα σώθηκαν µόνο λίγα αποσπάσµατα. Στην Ιµέρα της Σικελίας γεννήθηκε κατά την 37η Ολυµπιάδα ( π.χ.) ο Στησίχορος, ο οποίος, λόγω πολιτικών ανωµαλιών, αναγκάστηκε να µεταναστεύσει στην Κατάνη, όπου και εγκαταστάθηκε έως το τέλος της ζωής του (553 π.χ.). Στον ποιητή αυτόν ανήκουν οι µεγάλες τεχνικές τελειοποιήσεις στη χορική ποίηση. Πρώτη και βασική καινοτοµία του ήταν η δηµιουργία της τριάδας στις ωδές, δηλαδή στροφή αντιστροφή επωδός. Έπειτα ήταν η χρησιµοποίηση σηµαντικού υλικού από το έπος, όταν διαπίστωσε ότι οι µύθοι είχαν αρχίσει Το τραγούδι της Αγιδώς Οι θεοί φυλάν εκδίκηση κι ευτυχισµένος που καλόκαρδα τη µέρα του τελειώνει δίχως κλάµα ατός µου τραγουδώ της Αγιδώς τη λάµψη θωρώ την σαν τον ήλιο που µάρτυρα η Αγιδώ τον βάνει να φέξει για τους δυο µας εµένα όµως ούτε να την παινέψω ούτε και να την ψέξω διόλου αφήνει του χορού η φηµισµένη αρχηγός τι εκείνη υπέροχη φαντάζει σαν τ αθλοφόρο άλογο, τρανό µες στα κοπάδια µε κροταλιστές οπλές των ανάλαφρων ονείρων Ρώµας 1995, Αλκµάν, (1.23Β, ID), σελ στις µέρες του να ξεχνιούνται. Τέλος, διαµόρφωσε µια πλούσια γλώσσα, καλλιεργηµένη, όπου τα δωρικά στοιχεία διαπλέκονται µε τα ιωνικά έτσι δηµιουργήθηκε η λογοτεχνική δωρική, που αποτέλεσε στο εξής τη γλώσσα της χορικής ποίησης. Οι αρχαίοι θαύµαζαν τη µεγαλοπρέπεια, το ηθικό βάθος και το ήρεµο µεγαλείο της ποίησης του Στησίχορου. Δυστυχώς, από αυτήν διασώθηκαν µόνο ελάχιστα αποσπάσµατα. Από τη Νότια Ιταλία καταγόταν ο Ίβυκος ο Ρηγίνος, ο οποίος τοποθετείται στο β µισό του 6ου αιώνα π.χ. Στην αρχή, όσο δηλαδή ζούσε στο Ρήγιο, η ποίησή του ήταν όµοια µε εκείνη του Στησίχορου έγραφε χορικά άσµατα µε τρόπο επικό-αφηγηµατικό. Το 537 π.χ., όµως, εγκατέλειψε τη Μεγάλη Ελλάδα και ήρθε στην αυλή του τυράννου της Σάµου Πολυκράτη. Εδώ η ποίησή του Η ποίηση του Αλκµάνα, συνδυάζοντας την ιωνική χάρη µε

14 έγινε εγκωµιαστική. Από τους ελάχιστους στίχους των εγκωµίων, που σώθηκαν, διαπιστώνουµε ότι υµνούσε, όπως λέει, «όχι µόνο τους πιο γενναίους, αλλά και τους πιο ωραίους». Μεγάλος λυρικός ποιητής µε φιλοσοφική διάθεση και γνώση της ανθρώπινης ζωής ήταν και ο Σιµωνίδης ο Κείος ( π.χ.). Άρχισε τη δράση του ως χοροδιδάσκαλος στην Καρθαία της Κέω (=Τζιας) και αργότερα φιλοξενήθηκε από τον Ίππαρχο στην Αθήνα και από τους Σκοπάδες, τους άρχοντες της Θεσσαλίας. Στην περίοδο των περσικών πολέµων τον ξαναβρίσκουµε στην Αθήνα. Τα τελευταία χρόνια της ζωής του τα πέρασε στην αυλή του Ιέρωνα, τυράννου των Συρακουσών. Ο Σιµωνίδης ασχολήθηκε µε όλα τα είδη της λυρικής ποίησης ιδιαίτερα όµως µε τον διθύραµβο. Έγραψε επίσης εγκώµια, θρήνους, επίνικους, ελεγείες και επιγράµµατα. Από τα τελευταία απέκτησε και τη µεγάλη του φήµη που έφτασε έως τις ηµέρες µας. Περίφηµα είναι τα επιγράµµατα του Σιµωνίδη σε εκείνους που έπεσαν στις Θερµοπύλες και στον Μαραθώνα. Η γλώσσα του ποιητή είναι η φιλολογική δωρική, ενώ το λεξιλόγιό του είναι πλούσιο και η φράση του σύντοµη, καθαρή και παραστατική. Τα θέµατα των ποιηµάτων του είναι η αγάπη για την πατρίδα, η µητρική στοργή, η εξύµνηση της ανδρείας, η τιµή στους νεκρούς των πολέµων, ο ανθρώπινος πόνος. Οι αρχαίοι τον τι- µούσαν για τη σοφία του και τον είχαν κατατάξει στους µεγάλου λυρικούς. Ο ίδιος καυχιόταν ότι είχε νικήσει εξήντα πέντε φόρες σε χορικούς αγώνες στα Μεγάλα Διονύσια. Γι αυτό και γνωστοί συγγραφείς, όπως ο Πλάτων και ο Ξενοφών, τον αναφέρουν συχνά, ενώ και για τους σοφιστές του 5ου αιώνα π.χ. είναι ο ευνοούµενός τους ποιητής γιατί τους εντυπωσίαζε που η ηθική του ήταν θεµελιωµένη στην πείρα της ζωής. Ανιψιός του Σιµωνίδη και ανταγωνιστής του Πινδάρου ήταν ο Βακχυλίδης ο Κείος, ο οποίος έζησε και αυτός στην αυλή του Ιέρωνα των Συρακουσών. Ποιητής παραδοσιακός, χωρίς µεγάλη πρωτοτυπία, στάθηκε µε την ποίηση του πιο κοντά στον µέσο άνθρωπο και στα προβλήµατά του. Οι επινίκιοί του, απλοί και κατανοητοί, διατηρούν τον χαρακτήρα του εγκωµίου, ενώ του Πινδάρου ανάγονται σε θρησκευτικούς ύµνους. Σε ένα επίγραµµα της Παλατινής Ανθολογίας χαρακτηρίζεται η τέχνη του Βακχυλίδη χαριτωµένη και κοµψή, αλλά παρουσιάζεται µε «φλύαρη σειρήνα». Ο Πίνδαρος, ο αριστοκράτης Βοιωτός ποιητής ( π.χ.), χαρακτηρίστηκε ως «το ιερό στόµα των Μουσών». Γεννηµένος στις Κυνός Κεφαλές, στα περίχωρα της Θήβας, Ο ποιητής Ίβυκος ξεκίνησε από το Ρήγιο της Κάτω Ιταλίας γρά-

15 ήρθε νέος ακόµη στην Αθήνα, όπου συνδέθηκε µε τους Αλκµεωνίδες και σπούδασε τη χορική ποίηση. Σε ηλικία είκοσι ετών έγραψε τον πρώτο του επίνικο (τον 10ο Πυθιόνικο), ο οποίος σώζεται ανάµεσα σε όλους τους άλλους. Όταν ξέσπασαν οι περσικοί πόλεµοι, οι Θηβαίοι, όπως είναι γνωστό, µήδισαν και ο Πίνδαρος φαίνεται ότι επιδοκίµασε τη στάση των στρατιωτών του. Ύστερα, όµως, από τα ένδοξα κατορθώµατα των Ελλήνων, ο ποιητής αναγνώρισε το σφάλµα του και µε έναν διθύραµβο ύµνησε «Το Άστυ το στεφανωµένο µε µενεξέδες, την έπαλξη της Ελλάδας, την ξακουστή Αθήνα, τη θεϊκή πόλη». Ο Πίνδαρος ταξίδεψε πολύ, ύστερα από προσκλήσεις των τυράννων ή των αρχόντων των διαφόρων πόλεων. Πήγε στον Ακράγαντα στην αυλή του τυράννου Θήρωνα, επισκέφτηκε τον Ιέρωνα, τον τύραννο των Συρακουσών, γύρισε διάφορες πόλεις της Ελλάδας, όπως τη Ρόδο, την Κόρινθο, το Άργος, ήρθε στη Μακεδονία, γνωρίστηκε µε τον τύραννο της Κυρήνης Αρκεσίλαο τον Δ και εξύµνησε τη νίκη του σε αρµατοδροµία στα Πύθια το 462 π.χ. Ωστόσο, στις αυλές των τυράννων ο ποιητής δεν έµενε για πολύ καιρό γνώριζε τόπους και άρχοντες, συνδεόταν µε φιλίες, έγραφε επίνικους και αναχωρούσε, γιατί ήθελε να ικανοποιεί πρώτα τον εαυτό του, όπως έλεγε. Ο Πίνδαρος πέθανε στο Άργος µετά το 446 π.χ. (ίσως το 438 π.χ.), αφού τελείωσε και τον 8ο Πυθιόνικο, στον οποίο αναγνωρίζει την επιθυµία των Αιγινητών να ελευθερωθούν από τους Αθηναίους. Οι Αλεξανδρινοί διαίρεσαν το ποιήµατα του Πινδάρου σε 17 βιβλία. Από αυτά, τα έντεκα βιβλία περιείχαν ύµνους στους θεούς, παιάνες, διθυράµβους, προσόδια και υπορχήµατα τα τέσσερα περιείχαν επίνικους, το ένα θρήνους και το άλλο εγκώµια. Οι επίνικοι, που σώθηκαν και µας παραδόθηκαν ακέραιοι, αναφέρονται στους µεγάλους πανελλήνιους αγώνες: τα Ολύµπια, τα Πύθια, τα Νέµεα και τα Ίσθµια. Σε αυτούς ο ποιητής δεν επιµένει στις λεπτοµέρειες του αγώνα, αλλά στη σηµασία της νίκης και στην προσωπικότητα των νικητών. Εξυµνεί την ευγένεια και τον πλούτο τους, ενώ δεν παραλείπει να υπενθυµίζει στους ηγεµόνες τις αρετές της µετριοφροσύνης, της σωφροσύνης, της δικαιοσύνης και της επιείκειας. Έτσι, σε κάθε επίνικο διακρίνουµε τα εξής στοιχεία: τον έπαινο των θεών, ορισµένες πληροφορίες για την προσωπικότητα του νικητή, µια αναφορά σε σχετικό µε την περίπτωση µύθο και κάποιες συµβουλές ή ηθικά αποφθέγµατα. Κατά βάση, ο επίνικος ήταν ένας θρησκευτικός ύµνος, που µαζί Ο Βοιωτός αριστοκράτης Πίνδαρος, χρησιµοποιώντας σαν

16 µε τον θεό λάµβαναν µια ιδιαίτερη τιµή ο αθλητής, η οικογένεια και η πόλη του. Ο Πίνδαρος χρησιµοποιώντας το τριαδικό σύστηµα στροφή, αντιστροφή και επωδό κατασκεύαζε τους επινίκους του σπάνια ένας επίνικος ήταν µονοστροφικός. Η γλώσσα που χρησιµοποίησε ήταν η λογοτεχνική δωρική, ανάµεικτη µε αιολικά και επικά στοιχεία. Παρόλο όµως που η ποίησή του ήταν µεγαλόπρεπη, τα νοήµατα δεν διακρίνονταν πάντα για τη σαφήνεια και την καθαρότητα. Ένα πλήθος από πρωτότυπες λέξεις και φράσεις κάνουν τους στίχους του, ακόµη και σήµερα, αινιγµατικούς. Ο κόσµος του Πινδάρου ήταν ο κόσµος της αριστοκρατίας. Άνθρωπος µε σταθερές θρησκευτικές πεποιθήσεις, πίστευε στις βαθιές κληρονοµικές καταβολές, τις οποίες µπορεί η άσκηση να καλλιεργήσει, αλλά ποτέ να τις χαρίσει. Έτσι, και οι νικητές των αγώνων ήταν οι απόγονοι αριστοκρατικών γενών που κατάγονταν από ήρωες. Η ανδρεία ή η αρετή ήταν έµφυτη, κληρονοµική, δώρο των θεών. Δώρο των θεών ήταν και η ποιητική έµπνευση και ο ποιητής ήταν ο ερµηνευτής της θεϊκής σοφίας. Τα πάντα ερµηνεύονται στην ποίηση του Πινδάρου από αυτήν τη θεωρητική αφετηρία. Μετά τον Βακχυλίδη και τον Πίνδαρο η χορική ποίηση παρήκµασε, γιατί έλειψαν οι µεγάλοι λυρικοί ποιητές. Εξάλλου το ενδιαφέρον του λαού στράφηκε στο εξής σε ένα νέο λογοτεχνικό είδος, την τραγωδία, το πρώτο είδος του αρχαίου δράµατος. Η προέλευση του δράµατος είναι σκοτεινή. Το βέβαιο είναι ότι συνδέεται µε τη λατρεία του θεού Διονύσου, ενός θεού που δεν σχετιζόταν µόνο µε το κρασί και την ευθυµία, αλλά και µε τις εποχές του χρόνου, καθώς και µε το πνεύµα της βλάστησης. Ο λαός γιόρταζε τη γέννηση, τη ζωή, τον θάνατο και την αναγέννηση αυτού του θεού. Τον συνέδεε µε τη φύση που πεθαίνει το φθινόπωρο και τον χειµώνα, ενώ αναγεννιέται την άνοιξη. Από τις γιορτές που είχαν ως κέντρο την εύθυµη όψη της ζωής του Διονύσου γεννήθηκε η κωµωδία, ενώ από εκείνες που συνδέθηκαν µε την τελετουργία του θανάτου του προήλθε η τραγωδία. Το δράµα στηρίχτηκε σε ένα βασικό στοιχείο της διονυσιακής λατρείας, την έκσταση. Οι πιστοί του θεού δηλαδή µεταµφιέζονταν σε σατύρους, τους ακολούθους του Διονύσου, και υπό την επίδραση της οινοποσίας και της συναισθηµατικής µέθης ένιωθαν τον εαυτό τους άλλο πρόσωπο. Σε αυτό το στοιχείο στηρίχτηκαν οι µεταµφιέσεις των υποκριτών (= ηθοποιών) και των µελών του χορού του δράµατος. Πρώτο από τα τρία είδη του δράµατος τραγωδίας, κωµωδίας και σατυρικού δράµατος Το δράµα, νέο λογοτεχνικό είδος που κάνει την εµφάνισή του τον

17 ήταν η τραγωδία. Το είδος αυτό, σύµφωνα µε τη µαρτυρία του Αριστοτέλη, προήλθε από τον διθύραµβο ο οποίος, όπως είδαµε, ήταν ένα από τα βασικά είδη της χορικής ποίησης. Κάποιος πρωτοτραγουδιστής του διθυραµβικού χορού παρασταίνοντας µε τη µεταµφίεσή του τον Διόνυσο ή έναν σάτυρο, αντάλλασσε ερωταποκρίσεις µε τα άλλα πρόσωπα του χορού. Έτσι, από τον διθύραµβο προήλθαν τα πρώτα διαλογικά µέρη της τραγωδίας. Σήµερα γίνεται δεκτό ότι ο Λέσβιος ποιητής Αρίων, ο οποίος ζούσε περί το 600 π.χ. στην αυλή του τυράννου της Κορίνθου Περίανδρου, τελειοποίησε τους διθυραµβικούς χορούς και έγινε ευρετής του τραγικοῦ τρόπου, όπως µαθαίνουµε από το λεξικό Σούδα. Αυτό σήµαινε ότι παρουσίασε τους χορευτές του µεταµφιεσµένους σε τράγους, δηλαδή σατύρους. Αλλά και στην τυραννοκρατούµενη Αθήνα, στα µέσα του 6ου αιώνα π.χ. ένας άλλος ποιητής, ο Θέσπις, έδωσε δραµατικές παραστάσεις στα πλαίσια της λατρείας του Διονύσου και µε την πρώτη τραγωδία, που παρουσίασε κάτω από την Ακρόπολη το 534 π.χ., απέκτησε τη φήµη του πρώτου δραµατικού ποιητή. Φαίνεται, λοιπόν, ότι οι τύραννοι ευνόησαν την ανάπτυξη του δράµατος, γιατί ήθελαν να πάρουν µε το µέρος τους τον λαό και να τον αποµακρύνουν από την επιρροή των ευγενών, οι οποίοι είχαν µονοπωλήσει τις θρησκευτικές εκδηλώσεις. Γι αυτό και ο Πεισίστρατος οργάνωσε τις διονυσιακές τελετές στην Αθήνα και τις εµπλούτισε µε δραµατικές παραστάσεις. Ίδρυσε στα νοτιοανατολικά της Ακρόπολης ιερό προς τιµήν του Διονύσου και µετέφερε σε αυτό από τη Βοιωτία το ξύλινο άγαλµα του Διονύσου του Ελευθερέως. Στο θέατρο που δηµιουργήθηκε σε αυτόν τον χώρο δίνονταν οι δραµατικές παραστάσεις κατά τις διονυσιακές γιορτές, από τις οποίες κορυφαία ήταν τα Μεγάλα ή εν Άστει Διονύσια κατά τον µήνα Μάρτιο. Με την εξάπλωση που έλαβε η λατρεία του Διονύσου σε ολόκληρο τον ελληνικό χώρο, οι δραµατικές παραστάσεις γενικεύτηκαν, αλλά και η δραµατική ποίηση τελειοποιήθηκε και έφτασε σε πλήρη ακµή µε τον θρίαµβο της δηµοκρατίας στην Αθήνα τον επόµενο αιώνα. Ο ποιητής του 7ου αιώνα π.χ. Αρίων, από τη Μήθυµνα της Οι αρχές του πεζού λόγου Τον 6ο αιώνα π.χ. εµφανίζονται τα πρώτα στην αρχή µικρά κείµενα του πεζού λόγου. Γενέτειρά τους θεωρείται η Μίλητος, η πρωτεύουσα πόλη της Ιωνίας, γνωστή για την εµπορική άνθηση και την αξιόλογη πνευµατική της κίνηση. Θα µπορούσαµε

18 να χαρακτηρίσουµε τα κείµενα αυτά ως τα σπέρµατα της ιστοριογραφίας και τις αρχές του φιλοσοφικού στοχασµού. Τα πρώτα µνηµεία ιστοριογραφίας σε πεζό λόγο ήταν συνθήκες πόλεων, αναγραφές ολυµπιονικών, ονόµατα εφόρων της Σπάρτης ή επώνυ- µων αρχόντων της Αθήνας, ονόµατα ιερειών στο Άργος και πρυτάνεων στην Κόρινθο, κείµενα νόµων και άλλα παρόµοιου περιεχοµένου γραπτά. Τα πρυτανεία των πόλεων διέσωζαν αυτούς τους πίνακες, οι οποίοι είχαν ταξινοµηµένα κατά χρονολογική σειρά ονόµατα και βασικά γεγονότα. Λογογράφοι Οι πρώτοι συγγραφείς που ασχολούνται µε την ιστοριογραφία σε πεζό λόγο καλούνται από τον Ηρόδοτο λογογράφοι. Αυτοί, σε αντίθεση µε τους ποιητές που γράφουν µύθους, ασχολούνται µε την παράθεση σε πεζό λόγο ιστορικών στοιχείων και γεγονότων. Πρόκειται, κατά βάση, για συγγραφείς χρονικών, όπως ήταν οι γενεαλογίες και οι κτίσεις πόλεων. Πηγές της συγγραφής τους ήταν οι προφορικές παραδόσεις, τις οποίες συγκέντρωναν γυρίζοντας διάφορες πόλεις και ερευνώντας τα αρχεία τους. Στις διηγήσεις των λογογράφων εµπλέκεται το γεγονός µε τον µύθο, γιατί δεν είχε αναπτυχθεί ακόµη το κριτικό πνεύµα, ώστε οι συγγραφείς να ενδιαφερθούν για την ιστορική ακρίβεια αντίθετα, γράφουν για να κολακέψουν διάφορα πρόσωπα, συνδέοντας την πόλη τους ή την καταγωγή τους µε κάποια ένδοξη αρχή. Οι λογογράφοι έγραψαν στην ιωνική διάλεκτο, αλλά από το έργο τους λίγα µόνο αποσπάσµατα σώθηκαν. Μνηµονεύονται δώδεκα λογογράφοι µε ποικίλο έργο. Από αυτούς οι πιο αξιόλογοι είναι οι δύο Μιλήσιοι, ο Κάδµος και ο Εκαταίος, καθώς και ο Ελλάνικος από τη Μυτιλήνη. Ο Κάδµος έζησε τον 6ο αιώνα π.χ. και το έργο του αναφέρεται στην κτίση της Μιλήτου. Ο Ελλάνικος, σύγχρονος του Ηρόδοτου, µας παρέχει την πληροφορία ότι οι σπαρτιατικοί νόµοι δεν ήταν του Λυκούργου, αλλά έργο των πρώτων βασιλέων της Σπάρτης Ευρυσθένη και Προκλή. Ο Εκαταίος γεννήθηκε γύρω στο 540 π.χ., είναι ο αξιολογότερος όλων και διαδραµάτισε σηµαντικό ρόλο στην επανάσταση των ιωνικών πόλεων. Σοφός γεωγράφος και ιδρυτής, κατά µία άποψη, της ιστορικής επιστήµης, ταξίδεψε πολύ και µε το ερευνητικό και φιλοπερίεργο πνεύµα του συγκέντρωσε πολλές πληροφορίες αναφερόµενες σε χώρες και λαούς. Στο έργο του Γενεαλογίαι προσπαθεί να καθορίσει τις γενιές των ηρώων του µύθου, ενώ στο άλλο του έργο Γης περίοδος (= περιήγηση της γης) επι-

19 χειρεί µια γεωγραφική έρευνα της Ευρώπης και της Ασίας. Κατά την επανάσταση των ιωνικών πόλεων συµβούλεψε τους εκπροσώπους των Ιώνων να χρησιµοποιήσουν τους θησαυρούς του ναού του Διδυµαίου Απόλλωνα της Μιλήτου για τη ναυπήγηση στόλου, αλλά δεν εισακούστηκε το αποτέλεσµα ήταν να λεηλατηθεί ο ναός από τους Πέρσες και να καταστραφεί. Ο Εκαταίος διαφέρει πολύ από τους άλλους λογογράφους και η προσπάθειά του για σαφή διάκριση ανάµεσα στον µύθο και στην ιστορία θυµίζει την ιστορική έρευνα του Θουκυδίδη. Αυτό το νόηµα έχουν οι παρακάτω λόγοι του: «Γράφω ό,τι πιστεύω πως είναι αλήθεια, γιατί οι διάφορες ιστορίες των Ελλήνων είναι, κατά την γνώµη µου, γελοίες». Από το έργο του Εκαταίου σώθηκαν µόνο αποσπάσµατα. Αισώπειοι µύθοι Όπως συµβαίνει µε την ιστορία όλων των αρχαίων λαών, έτσι κατεξοχήν συνέβη και µε τον ελληνικό οι µύθοι του αποτέλεσαν ένα από τα πρώτα είδη λαϊκής λογοτεχνίας, αλλά το περιεχόµενό τους ήταν χωνεµένο µέσα στα ποικίλα δηµιουργήµατα της επώνυµης λογοτεχνίας. Γνωστοί από τα έργα του επικού, λυρικού και θεατρικού λόγου είναι οι λεγόµενοι γενεαλογικοί µύθοι, οι οποίοι αναφέρονται στη γέννηση Λεπτοµέρεια από ερυθρόµορφη κύλικα του 450 π.χ., όπου απει- Οι µύθοι του Αισώπου Στους µύθους του Αισώπου µε όµορφο τρόπο γίνεται η αποδοκιµασία του κακού στις ποικίλες µορφές του. Για το πώς ο πονηρός άνθρωπος δεν µπορεί να ξεγελάσει τους µυαλωµένους, ακόµη και όταν υποδύεται τον ρόλο του καλού, είναι ο µύθος του αγριόγατου για τον άνθρωπο µε κατώτερη µόρφωση, που, όσο κι αν κάνει τον σπουδαίο, τον προδίδει η γλώσσα του, είναι ο µύθος του γαϊδάρου που φόρεσε λιονταροτόµαρο και φοβέριζε τα άλλα ζώα για τον άνθρωπο που τα λόγια του είναι πολύ πιο µεγάλα από τη δύναµη και το ηθικό του ανάστηµα είναι ο µύθος του λιονταριού και του βατράχου για τον ψεύτη που τον ξεσκεπάζουν τα γεγονότα, είναι ο µύθος της αλεπούς και του κροκοδείλου...». Ρούσσος, 1971, Λαϊκή και θρησκευτική λογοτεχνία, (Ιστορία του Ελληνικού Έθνους) τ. 2, σελ. 180.

20 θεών, ηµίθεων και ηρώων. Μία άλλη κατηγορία µύθων, όµως, περιέχει ιστορίες µε ζώα. Πρόκειται για τους αλληγορικούς µύθους που είχαν µεγάλη διάδοση κατά την Αρχαϊκή εποχή και ήταν πολύ αγαπητοί στον λαό, γιατί είχαν έντονα τα γνωρίσµατα της λαϊκής θυµοσοφίας. Σκοπός των µύθων αυτών ήταν, µαζί µε την τέρψη, η άσκηση κοινωνικής κριτικής και η µετάδοση ηθοπλαστικών διδαγµάτων µε τρόπο ευχάριστο, χωρίς να πληγώνουν. Σε αυτή την κατηγορία των µύθων ανήκουν οι φερόµενοι ως Αισώπειοι µύθοι ή λόγοι ή απόλογοι. Ο Αίσωπος, σύµφωνα µε την παράδοση, έζησε τον 6ο αιώνα π.χ., αλλά όσα λέγονται για τη ζωή του είναι κατά το ήµισυ ιστορία και άλλο τόσο µύθος. Θεωρείται δούλος απελεύθερος από τη Σάµο, που η καταγωγή του όµως ήταν από τη Φρυγία. Είχε ταξιδέψει σε πολλές χώρες και είχε γνωρίσει τη νοοτροπία και τα ήθη των διαφόρων λαών. Στο τέλος, έφτασε µε εντολή του Κροίσου στους Δελφούς, για να προσφέρει χρήµατα στους εκεί κατοίκους. Εκείνοι, όµως, φθόνησαν τη δόξα του και τον γκρέµισαν από έναν ψηλό βράχο. Όµως ο Απόλλων τον τίµησε και τον έκανε ονοµαστό σε όλο τον κόσµο. Οι µύθοι του Αισώπου καταγράφηκαν σε πεζό λόγο ίσως όµως η προηγούµενη µορφή τους να ήταν έµµετρη. Η πρώτη συλλογή τους είναι εκείνη του Δηµητρίου Φαληρέα (4ος αιώνας π.χ.) µε τίτλο Λόγων Αἰσωπείων συναγωγαί. Πάντως οι συλλογές που έχουµε σήµερα δεν είναι οι µύθοι του Αισώπου, αλλά στηρίζονται στους µυθίαµβους του Βαβρίου και είναι µεταγενέστερες δηµιουργίες. Στους µύθους του Αισώπου τα ζώα σκέφτονται, µιλούν και ενεργούν σαν άνθρωποι έτσι, µέσα από τις αλληγορικές τους ιστορίες, εύκολα ο αναγνώστης ανάγεται στην ανθρώπινη συµπεριφορά, ιδιαίτερα στον χώρο των κοινωνικών αρετών. Η αποδοκιµασία του κακού στις ποικίλες µορφές του και η προβολή της αρετής είναι ο απώτερος σκοπός των µύθων και αυτός προβάλλεται µε τρόπο ευχάριστο και χαριτωµένο. Κατά την Αρχαϊκή εποχή µεγάλη διάδοση είχαν οι αλληγορικές Προσωκρατικοί φιλόσοφοι Η καλλιέργεια της φιλοσοφικής σκέψης στην Ελλάδα του 6ου αιώνα π.χ. προέκυψε ως αποτέλεσµα δύο βασικών παραγόντων. Πρώτος ήταν η κατάργηση της βασιλείας. Ο βασιλιάς διαχειριζόταν τη γνώση, ανάµεικτη µε τον θρησκευτικό µύθο, κατά τρόπο απόλυτα αυθεντικό. Τώρα τη θέση του βασιλιά κατέλαβε ο φιλόσοφος, ο οποίος, αντί

21 για την αυθεντική γνώση, προέβαλλε απορίες και ερωτήµατα που απαιτούσαν απαντήσεις σε πλαίσια ανοιχτού διαλόγου. Ο δεύτερος παράγοντας ήταν το πέρασµα από την κλειστή κοινωνία των προνοµίων καταγωγής στην ανοιχτή κοινωνία της φιλελεύθερης και δηµοκρατούµενους πόλης, που προϋπέθετε ισότιµους πολίτες. Μέσα σε µια τέτοια κοινωνική και πολιτική πραγµατικότητα αναπτύχθηκε ο φιλοσοφικός στοχασµός, ο οποίος απελευθερώθηκε από στερεότυπες δοξασίες της µυθικής παράδοσης και προσπάθησε να δώσει λογικές εξηγήσεις στα προβλήµατα του κόσµου. Η πρώτη ελληνική φιλοσοφία η προσωκρατική φιλοσοφία έκανε την εµφάνισή της στις ελληνικές αποικίες της Ιωνίας. Εδώ το ελληνικό πνεύµα έθεσε για πρώτη φορά το ερώτηµα της αρχής του κόσµου κατά τρόπο αιτιοκρατικό. Ήταν αυτός ο πρώτος και θεµελιώδης φιλοσοφικός τρόπος σκέψης: να αναζητείται η λογική σχέση ανάµεσα στην αιτία και το αποτέλεσµα. Με βάση την πρώτη αυτή φιλοσοφική κατηγορία, οι προσωκρατικοί προσπάθησαν να αναγάγουν την ποικιλία των όντων και των φαινοµένων σε ένα πρωταρχικό φυσικό στοιχείο. Γιατί πίστευαν ότι στην ουσία τους όλα τα πράγµατα είναι ίδια, αποτελούνται από την ίδια βασική ύλη, η οποία και µεταµορφώνεται σε αναρίθµητα και φαινοµενικά διαφορετικά πράγµατα. Έτσι, λοιπόν, οι Έλληνες φιλόσοφοι, πρώτοι αυτοί, αναζήτησαν πίσω από την ποικιλία των όντων το ένα, που αποτελεί την πρωταρχική αιτία και το στοιχείο ενότητας όλων των άλλων. Ωστόσο, οι προσωκρατικοί φιλόσοφοι δεν ασχολήθηκαν µόνο µε την πρωταρχική ουσία του κόσµου δηµιουργήµατά τους είναι και οι έννοιες της ύλης, της δύναµης, της γνώσης, των αριθµών, του χώρου, του χρόνου, της νοµοτέλειας του κόσµου και πλήθος άλλες. Ο Ηράκλειτος µίλησε για την αρµονία των αντιθέσεων ο Εµπεδοκλής για την έλξη και την άπωση, δηλαδή τις κοσµικές δυνάµεις που προκαλούν τη γένεση και τη φθορά των όντων ο Δηµόκριτος προχώρησε σε παρατηρήσεις ηθικές και ανθρωπολογικές, ενώ ο Αναξαγόρας ξεχώρισε τον Νοῦν, τον θεό, από τον κόσµο και τον παρουσίαζε ως την κινητήρια δύναµή του. Αξίζει να τονίσουµε συµπερασµατικά ότι, ενώ η προσωκρατική φιλοσοφία στην επαφή της µε τον κόσµο εµπιστευόταν µόνο το φως της λογικής, τον ορθό λόγο, οι λαοί της Ανατολής επέµεναν να κινούνται στον χώρο του µύθου και του µυστικισµού. Αυτή είναι και η ειδοποιός διαφορά ανάµεσα στον πολιτισµό της Ευρώπης και σε εκείνον της Ασίας.

22 Οι Μιλήσιοι Κοσµολόγοι Ο Θαλής ο Μιλήσιος (α µισό του 6ου αιώνα π.χ.) είναι ο πρώτος Έλληνας επιστήµονας και φιλόσοφος. Υπήρξε γεωµέτρης και αστρονόµος προέβλεψε την έκλειψη του ηλίου το έτος 585 π.χ., ενώ του αποδίδονται και ένα πλήθος από επιστηµονικά επιτεύγµατα. Ο Θαλής προσπάθησε να δώσει µια εξήγηση της αρχής των όντων, η οποία να έχει υλική βάση και να είναι ορθολογική. Αν και δεν διασώθηκε κανένα κείµενό του, παραδίδεται από τον Αριστοτέλη ότι ο Θαλής έθεσε ως πρώτη αρχή των όντων το νερό. Η πρώτη αρχή νοείται ως φύσις ἀεί σωζοµένη (= φυσική ύπαρξη που διατηρείται αιώνια, χωρίς να παράγεται ή να φθείρεται). Η γη, κατ αυτόν, επιπλέει πάνω στο νερό, αλλά και όλα τα όντα τρέφονται από το νερό ή και τα σπέρµατά τους είναι υγρά από τη φύση τους. Άρα το υγρό στοιχείο κυριαρχεί και ποιοτικά και ποσοτικά στη φύση. Με άλλα λόγια, το νερό είναι ο χώρος υποδοχής των όντων, έχει ζωτική δύναµη και αποτελεί την αρχή της ζωής και τη διατήρησή της. Ακόµη, ο Μιλήσιος φιλόσοφος θεώρησε τις κινητικές δυνάµεις στον κόσµο ως ζωτικές λειτουργίες και όλα τα πράγµατα ως έµψυχα. Αυτές οι ψυχές, λοιπόν, που ενυπάρχουν στα όντα, δίνουν πνοή, ζωή και κίνηση σε αυτά. Και το νερό, ως η πρωταρχική ψυχή και το πρώτο θεϊκό στοιχείο, µεταµορφώνει τα όντα και τα κάνει και αυτά ένθεα και κινητικά. Ο Αναξίµανδρος ήταν µαθητής και συµπολίτης του Θαλή. Ένα απόσπασµα που διασώθηκε από το έργο του είναι το πρώτο µνηµείο φιλοσοφικού λόγου και το πρώτο κείµενο της φιλοσοφικής πεζογραφίας. Ο Αναξίµανδρος αστρονόµος, µετεωρολόγος και γεωγράφος µε ένα λογικό άλµα συλλαµβάνει την έννοια του απείρου ως αρχή του κόσµου. Το ἄπειρον (ἀ + πέρας) νοείται ως µια αχανής υλική µάζα, απεριόριστη στον χώρο, απέραντη στον χρόνο και χωρίς εσωτερική συνοχή. Το άπειρο δεν είναι µόνο η πηγή των όντων, αλλά και η δυναµική και απροσδιόριστη ουσία που συγκρατεί και περιβάλλει όλα τα όντα µε τις διαφορετικές τους ιδιότητες και την απέραντη ποικιλία τους. Ως γνωρίσµατα το άπειρο έχει το αγέννητο, το άφθαρτο και το αθάνατο. Όλα τα όντα και οι δυνάµεις του κόσµου βρίσκονται σε ανταγωνιστική σχέση µεταξύ τους (ηµέρα-νύχτα, καλοκαίρι-χειµώνας, γλυκό-πικρό, θερµό-ψυχρό κλπ.). Η ανταγωνιστικότητα αυτή εξασφαλίζει την αιώνια γένεση και φθορά των πάντων, αλλά και την ισορροπία και την ενότητά τους. Ο Θαλής ο Μιλήσιος, ένας από τους πρώτους Έλληνες επιστή-

23 Ο Αναξίµανδρος παρουσίασε τη γη να έχει µορφή κυλίνδρου, να αιωρείται στο κέντρο του σύµπαντος και να µην αλλάζει ποτέ τη θέση της. Ακόµη µίλησε για την κυκλική κίνηση του ήλιου, της σελήνης και των αστέρων, ενώ χρησιµοποίησε για πρώτη φορά αριθµούς και µαθηµατικές έννοιες για τις σχέσεις των ουράνιων σωµάτων µεταξύ τους. Τέλος, υποστήριξε ότι η ζωή προήλθε από το νερό και ότι ο άνθρωπος κατάγεται από ένα είδος ψαριού, τον καρχαρία. Ο Αναξιµένης, τρίτος στη σειρά των Μιλησίων φιλοσόφων και µαθητής του Αναξίµανδρου, διατύπωσε µια απλούστερη θεωρία για την αρχή των όντων και τη λειτουργία του κόσµου. Σύµφωνα µε τη θεωρία του, κυρίαρχο στοιχείο του κόσµου είναι ο αέρας, ο οποίος νοείται ως ύλη λεπτή, έµψυχη, βάση και υπόστρωµα όλων των αλλαγών. Ο αέρας είναι διάχυτος παντού και ζωοποιεί όλα τα όντα. Τα πάντα σχηµατίζονται από την πύκνωση, την αραίωση, τη θερµότητα ή την ψυχρότητα του αέρα. Έτσι, στη φωτιά, για παράδειγµα, ο αέρας είναι αραιός και θερµός, ενώ περισσότερο πυκνός και ψυχρός είναι στο νερό, στο χώµα ή στις πέτρες. Ακόµη και η ψυχή του ανθρώπου είναι ἀερία (= αέρινη) και σύµφυτη µε τη ζωή. Άρα, κατά τον Αναξιµένη, ο αέρας είναι µια άπειρη και αεικίνητη πνοή που διαπερνά και συγκρατεί τα πάντα, ακόµη και τον άνθρωπο. Ο αστρονόµος, µετεωρολόγος και γεωγράφος Αναξίµανδρος Οι Πυθαγόρειοι Έτσι ονοµάστηκαν τα µέλη µιας κλειστής φιλοσοφικής σχολής, που ήταν συγχρόνως και κοινότητα θρησκευτική και επιστηµονική, και έδρασε στην Κάτω Ιταλία τον 6ο αιώνα π.χ. Ιδρυτής της σχολής αυτής ήταν ο Πυθαγόρας από τη Σάµο, ο οποίος εγκατέλειψε το νησί του, όταν έγινε τύραννος ο Πολυκράτης (532 π.χ.), και εγκαταστάθηκε στον Κρότωνα µαζί µε τους οπαδούς του, στους οποίους επέβαλε έναν αυστηρό κανονισµό υπακοής, πειθαρχίας και σιωπής. Ο Πυθαγόρας, ένα πρόσωπο χαµένο στον µύθο, επιδίωκε την ηθική και πνευµατική αναγέννηση του λαού µέσα από µια ασκητική ζωή, την οποία είχε εµπνευστεί από τις µεταφυσικές και ασκητικές ιδέες των Ορφικών. Το πρόσωπο του Πυθαγόρα προβάλλει ως αυθεντία σοφού και διδασκάλου. Η γνωστή φράση των µαθητών του «Αὐτός ἔφα» (= το είπε αυτός), υποδηλώνει ότι σε ό,τι έλεγε ο Πυθαγόρας δεν υπήρχε αντίρρηση. Οι Πυθαγόρειοι είχαν εισαγάγει µια νέα θεώρηση του κόσµου, µέσα από τα µαθηµατικά. Υποστήριζαν ότι το σύµπαν διέπεται από αριθµητικές και γεωµετρικές σχέσεις. Οι

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΠΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΣΤΑ ΟΜΗΡΙΚΑ ΕΠΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΠΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΣΤΑ ΟΜΗΡΙΚΑ ΕΠΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΠΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΣΤΑ ΟΜΗΡΙΚΑ ΕΠΗ Τι είναι το έπος; Αρχικά η λέξη έπος σήμαινε «λόγος». Από τον 5ο αι. π.χ. όμως χρησιμοποιήθηκε για να περιγράψει το μεγάλο αφηγηματικό ποίημα σε δακτυλικό

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ (Μέρος Β )

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ (Μέρος Β ) Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ (Μέρος Β ) Σύνοδοι των περί τον Διόνυσον τεχνιτών Μετά τον 4 ο π.χ. αιώνα στην Αθήνα, στη Νεμέα, στη Θήβα, στην Τέω της Ιωνίας, στη Χίο, στην Αμμόχωστο ή Σαλαμίνα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΑ ΧΡΟΝΙΑ ΚΑΘΟΔΟΣ ΤΩΝ ΔΩΡΙΕΩΝ ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ ΕΙΛΩΤΕΣ-ΠΕΡΙΟΙΚΟΙ. 11ος αι. 8 ος αι.π.χ.

ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΑ ΧΡΟΝΙΑ ΚΑΘΟΔΟΣ ΤΩΝ ΔΩΡΙΕΩΝ ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ ΕΙΛΩΤΕΣ-ΠΕΡΙΟΙΚΟΙ. 11ος αι. 8 ος αι.π.χ. ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΑ ΧΡΟΝΙΑ 11ος αι. 8 ος αι.π.χ. ΚΑΘΟΔΟΣ ΤΩΝ ΔΩΡΙΕΩΝ ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ ΕΙΛΩΤΕΣ-ΠΕΡΙΟΙΚΟΙ ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥΝ ΑΠΟΙΚΙΕΣ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ Α ΑΠΟΙΚΙΣΜΟΣ ΠΑΡΑΛΙΑ ΜΙΚΡΑΣ ΑΣΙΑΣ ΑΙΟΛΕΙΣ ΑΙΟΛΕΙΣ -ΘΕΣΣΑΛΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Τι είναι η φιλοσοφία; Φιλοσοφία είναι η επιστήμη που ασχολείται με: ερωτήματα προβλήματα ή απορίες που μπορούμε να αποκαλέσουμε οριακά,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία Ενδεικτικοί διδακτικοί στόχοι Οι διδακτικοί στόχοι για τη διδασκαλία της εισαγωγής προσδιορίζονται στο βιβλίο για τον καθηγητή, Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι,

Διαβάστε περισσότερα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα Κ. Σ. Δ. Μ. Ο. Μ. Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα της Κάτω Ιταλίας. Η κοινότητα στεγαζόταν

Διαβάστε περισσότερα

1 Αρχαία γενικής παιδείας ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΗΣ «ΑΝΤΙΓΟΝΗΣ»

1 Αρχαία γενικής παιδείας ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΗΣ «ΑΝΤΙΓΟΝΗΣ» 1 Β Λυκείου: 1 Αρχαία γενικής παιδείας ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΗΣ «ΑΝΤΙΓΟΝΗΣ» ( σύμφωνα με τις ερωτήσεις αξιολόγησης του υπουργείου Παιδείας) α ) Tο δράμα 1) Ποια είναι τα χαρακτηριστικά

Διαβάστε περισσότερα

Χαρακτηριστικές εικόνες από την Ιλιάδα του Ομήρου

Χαρακτηριστικές εικόνες από την Ιλιάδα του Ομήρου Χαρακτηριστικές εικόνες από την Ιλιάδα του Ομήρου Η γυναίκα ως σύζυγος και μητέρα Η γυναίκα ως πολεμικό λάφυρο Γυναίκα και επιτάφιες τιμές ηρώων Η τύχη του γυναικείου πληθυσμού μετά την άλωση μιας πόλης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ :ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΧΡΟΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΣΥΝΘΕΣΗΣ ΤΩΝ ΟΜΗΡΙΚΩΝ ΕΠΩΝ

ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ :ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΧΡΟΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΣΥΝΘΕΣΗΣ ΤΩΝ ΟΜΗΡΙΚΩΝ ΕΠΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ :ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΧΡΟΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΣΥΝΘΕΣΗΣ ΤΩΝ ΟΜΗΡΙΚΩΝ ΕΠΩΝ Η Ιλιάδα μαζί με την Οδύσσεια αποτελούν τα αρχαιότερα έπη, όχι μόνο της ελληνικής, αλλά και της ευρωπαϊκής λογοτεχνίας, που μας

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΑΘΗΝΑ 2011 Έκδοση: c Πνευματικό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ ΤΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ Η ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΙΗΣΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ

ΑΡΧΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ ΤΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ Η ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΙΗΣΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΑΡΧΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ ΤΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ Η ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΙΗΣΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΑΚΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ Η ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΑΡΧΑΪΚΗΣ ΕΠΟΧΗΣ Α. ΠΟΙΗΣΗ Β. ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ 1. ΕΠΙΚΗ 2. ΛΥΡΙΚΗ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΑΚΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Οδύσσεια Τα απίθανα... τριτάκια! Tετάρτη τάξη. Επαναληπτικές Ασκήσεις 2 ης ενότητας - Αρχαϊκά χρόνια. Αρχαϊκά Χρόνια

Οδύσσεια Τα απίθανα... τριτάκια! Tετάρτη τάξη. Επαναληπτικές Ασκήσεις 2 ης ενότητας - Αρχαϊκά χρόνια. Αρχαϊκά Χρόνια Οδύσσεια Τα απίθανα... τριτάκια! Tετάρτη τάξη Επαναληπτικές Ασκήσεις 2 ης ενότητας - Αρχαϊκά χρόνια Αρχαϊκά Χρόνια Ερωτήσεις: 1. Να βάλεις στις σωστές απαντήσεις: Α. Οι κάτοικοι των αρχαίων ελληνικών πόλεων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ (σελ.84-97) Α. Βασιλεία α. Δικαίωμα να ψηφίζουν για ζητήματα της πόλης είχαν όλοι οι πολίτες, ακόμα και οι πιο φτωχοί

ΑΡΧΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ (σελ.84-97) Α. Βασιλεία α. Δικαίωμα να ψηφίζουν για ζητήματα της πόλης είχαν όλοι οι πολίτες, ακόμα και οι πιο φτωχοί 1. Να αντιστοιχήσετε τις λέξεις της στήλης Α με αυτές της στήλης Β. Α Β Α. Βασιλεία α. Δικαίωμα να ψηφίζουν για ζητήματα της πόλης είχαν όλοι οι πολίτες, ακόμα και οι πιο φτωχοί Β. Αριστοκρατία β. Κριτήριο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ

ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ Τα παιδιά του Αδάμ είναι τα άκρα ενός σώματος, Μοιράζονται όλα την ίδια ρίζα. Όταν ένα άκρο περνάει τις μέρες του

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. «Μόνο γιατί µ αγάπησες» (Οι τρίλιες που σβήνουν, 1928, σελ. 72 73 σχολικού βιβλίου) ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. «Μόνο γιατί µ αγάπησες» (Οι τρίλιες που σβήνουν, 1928, σελ. 72 73 σχολικού βιβλίου) ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ «Μόνο γιατί µ αγάπησες» (Οι τρίλιες που σβήνουν, 1928, σελ. 72 73 σχολικού βιβλίου) Μαρία Πολυδούρη ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Το ποίηµα υπερασπίζεται µια ορισµένη ποιητική επιλογή. Ποια είναι αυτή και σε ποιο είδος

Διαβάστε περισσότερα

ιονύσιος Σολωµός ( )

ιονύσιος Σολωµός ( ) ιονύσιος Σολωµός (1798 1857) Ένας από τους σηµαντικότερους νεοέλληνες ποιητές. Είναι ο εθνικός µας ποιητής Ήταν ο πρώτος που καλλιέργησε συστηµατικά τη δηµοτική γλώσσα Αξιοποίησε την προγενέστερη ποιητική

Διαβάστε περισσότερα

Θεογονία: Πώς ξεκίνησαν όλα.

Θεογονία: Πώς ξεκίνησαν όλα. Θεογονία: Πώς ξεκίνησαν όλα. Μέσα από τα πολύχρωµα σύννεφα του ουρανού της Μυθοχώρας ξεπροβάλλει ο Πήγασος, το φτερωτό άλογο που χάρισε ο θεός της θάλασσας, ο Ποσειδώνας, στο γιο του τον Βελλερεφόντη.

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαίοι Σπαρτιάτες Ποιητές και Φιλόσοφοι

Αρχαίοι Σπαρτιάτες Ποιητές και Φιλόσοφοι Η Σπαρτιατική Τέχνη Η Τέχνη στην Αρχαία Σπάρτη, σε πείσμα των ανιστόρητων και των παραχαρακτών της ιστορικής αλήθειας, είχε να επιδείξει σημαντικά έργα, ιδίως στον τομέα των θρησκευτικών καλλιτεχνημάτων.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ

ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ Στο πλαίσιο του μαθήματος της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας της Γ Γυμνασίου οι μαθητές ήρθαν σε επαφή με ένα δείγμα ερωτικής ποίησης. Συγκεκριμένα διδάχτηκαν το ποίημα

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος 5. Πρόλογος

Πρόλογος 5. Πρόλογος Πρόλογος 5 Πρόλογος Το βιβλίο αυτό, μαζί με το ϖρώτο βιβλίο με τίτλο «Ανθολόγιο αρχαϊκής λυρικής ϖοίησης», χαιρετίζει την εϖιστροφή της αρχαίας λυρικής ϖοίησης στη Μέση Εκϖαίδευση. Γνωρίζουμε ότι το είδος

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις ανοικτού τύπου

Ερωτήσεις ανοικτού τύπου 3. Ξενοφών Γρύλλου Ερχιεύς Ερωτήσεις ανοικτού τύπου 1. Η ΖΩΗ ΤΟΥ 1. Να δώσετε βασικές πληροφορίες για την καταγωγή του Ξενοφώντα και για το οικογενειακό περιβάλλον µέσα στο οποίο µεγάλωσε. 2. Σε ποια εποχή

Διαβάστε περισσότερα

μετάφραση: Μαργαρίτα Ζαχαριάδου

μετάφραση: Μαργαρίτα Ζαχαριάδου μετάφραση: Μαργαρίτα Ζαχαριάδου Δύο Σε μια σπουδαία αρχαία πόλη που την έλεγαν Ουρούκ, ζούσε ένας νεαρός βασιλιάς, ο Γκιλγκαμές. Πατέρας του Γκιλγκαμές ήταν ο βασιλιάς Λουγκαλμπάντα και μητέρα του η

Διαβάστε περισσότερα

Το φως αναφέρεται σε σχετικά έντονο βαθμό στη μυθολογία, τόσο στην ελληνική όσο και στη μυθολογία άλλων αρχαίων λαών που το παρουσιάζουν σε διάφορες

Το φως αναφέρεται σε σχετικά έντονο βαθμό στη μυθολογία, τόσο στην ελληνική όσο και στη μυθολογία άλλων αρχαίων λαών που το παρουσιάζουν σε διάφορες Το φως αναφέρεται σε σχετικά έντονο βαθμό στη μυθολογία, τόσο στην ελληνική όσο και στη μυθολογία άλλων αρχαίων λαών που το παρουσιάζουν σε διάφορες μορφές (ήλιος, σελήνη, αστέρια, κ.ά) και σε ένα μέρος

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Αρχαία Ελληνική Θρησκεία και Μυθολογία

Τίτλος Μαθήματος: Αρχαία Ελληνική Θρησκεία και Μυθολογία Τίτλος Μαθήματος: Αρχαία Ελληνική Θρησκεία και Μυθολογία Ενότητα B: Η Δημιουργία του Κόσμου στην Αρχαία Ελληνική Μυθολογία. 2β. Κοσμογονία: Η Δημιουργία του Σύμπαντος και των Θεών Περίληψη της Θεογονίας

Διαβάστε περισσότερα

Σύλλογος Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας «σὺν Ἀθηνᾷ»

Σύλλογος Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας «σὺν Ἀθηνᾷ» Σύλλογος Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας «σὺν Ἀθηνᾷ» Τμήμα 5 ης -6 ης Δημοτικού Σάββατο, 27 Οκτωβρίου 2012 Θαλής ο Μιλήσιος 630/635 π.χ. 543 π.χ. Ο πρώτος φιλόσοφος! Ο Θαλής ο Μιλήσιος ανήκει στους προσωκρατικούς

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΗΝΙΚΑ. Η ιστορία διαδραματίζεται έξω από το σπίτι της Μήδειας στην Κόρινθο. Άρα σκηνικό θα είναι η πρόσοψη του σπιτιού.

ΣΚΗΝΙΚΑ. Η ιστορία διαδραματίζεται έξω από το σπίτι της Μήδειας στην Κόρινθο. Άρα σκηνικό θα είναι η πρόσοψη του σπιτιού. ΜΗΔΕΙΑ -ΕΥΡΙΠΙΔΗΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ Η τραγωδία ξεκινάει με την παραμάνα να εξιστορεί τα βάσανα της Μήδειας το πως απαρνήθηκε σπίτι και οικογένεια για να ακολουθήσει τον Ιάσονα που τώρα τους παράτησε για την

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτιστική διαδρομή στην Κάτω Ιταλία

Πολιτιστική διαδρομή στην Κάτω Ιταλία Πολιτιστική διαδρομή στην Κάτω Ιταλία 11 ο Γυμνάσιο Αχαρνών Το εξώφυλλο του βιβλίου μας Αχαρναί 2010 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Πρόλογος Αρχαίες αποικίες Πυθαγόρας ο Σάμιος Η διάλεκτος των Ελλήνων της Κάτω Ιταλίας

Διαβάστε περισσότερα

Οδύσσεια Τα απίθανα... τριτάκια! Tετάρτη τάξη. 3 Ο ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ ΜΑΘΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Οι Περσικοί Πόλεμοι (κεφ ) Οι Περσικοί Πόλεμοι (κεφ.

Οδύσσεια Τα απίθανα... τριτάκια! Tετάρτη τάξη. 3 Ο ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ ΜΑΘΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Οι Περσικοί Πόλεμοι (κεφ ) Οι Περσικοί Πόλεμοι (κεφ. Οδύσσεια Τα απίθανα... τριτάκια! Tετάρτη τάξη 3 Ο ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ ΜΑΘΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Οι Περσικοί Πόλεμοι (κεφ. 15-19) Οι Περσικοί Πόλεμοι (κεφ. 15-19) ΑΣΚΗΣΗ 1. Αντιστοιχίζω ό,τι ταιριάζει : Μάχη Μαραθώνα Παυσανίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ Ι. Το δράμα ΙΙ. Η τραγωδία

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ Ι. Το δράμα ΙΙ. Η τραγωδία ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ Ι. Το δράμα 1. Ποια είναι τα χαρακτηριστικά του δράματος και τι νέο προσέφερε στο κοινό σε σχέση με το έπος και τη λυρική ποίηση; 2. Ποια είναι η προσέλευση του δράματος και με ποια γιορτή συνδέθηκε;

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΘΟΛΟΓΙΟ ΑΡΧΑΪΚΗΣ ΛΥΡΙΚΗΣ ΠΟΙΗΣΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ (Θεωρητικής Κατεύθυνσης)

ΑΝΘΟΛΟΓΙΟ ΑΡΧΑΪΚΗΣ ΛΥΡΙΚΗΣ ΠΟΙΗΣΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ (Θεωρητικής Κατεύθυνσης) ΑΝΘΟΛΟΓΙΟ ΑΡΧΑΪΚΗΣ ΛΥΡΙΚΗΣ ΠΟΙΗΣΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ (Θεωρητικής Κατεύθυνσης) ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ι. Ένταξη της λυρικής ποίησης στα τρία γένη της ποίησης Έπος Λυρική Ποίηση Δράμα Αφηγείται σε τρίτο πρόσωπο μια ιστορία, την

Διαβάστε περισσότερα

Από τις «Άγριες θάλασσες» στην αθανασία, χάρη στο νέο βιβλίο της Τέσυ Μπάιλα

Από τις «Άγριες θάλασσες» στην αθανασία, χάρη στο νέο βιβλίο της Τέσυ Μπάιλα Από τις «Άγριες θάλασσες» στην αθανασία, χάρη στο νέο βιβλίο της Τέσυ Μπάιλα Απόψεις &Σχόλια Γράφει η Κώστια Κοντολέων 08/05/2017 11:06 Ελλάδα, μια χώρα που διεκδικεί την πρώτη θέση στο Πάνθεον των ηρώων

Διαβάστε περισσότερα

Πριν από πολλά χρόνια ζούσε στη Ναζαρέτ της Παλαιστίνης μια νεαρή κοπέλα, η Μαρία, ή Μαριάμ, όπως τη φώναζαν. Η Μαρία ήταν αρραβωνιασμένη μ έναν

Πριν από πολλά χρόνια ζούσε στη Ναζαρέτ της Παλαιστίνης μια νεαρή κοπέλα, η Μαρία, ή Μαριάμ, όπως τη φώναζαν. Η Μαρία ήταν αρραβωνιασμένη μ έναν Πριν από πολλά χρόνια ζούσε στη Ναζαρέτ της Παλαιστίνης μια νεαρή κοπέλα, η Μαρία, ή Μαριάμ, όπως τη φώναζαν. Η Μαρία ήταν αρραβωνιασμένη μ έναν άνδρα που τον έλεγαν Ιωσήφ. Οι γονείς της, ο Ιωακείμ και

Διαβάστε περισσότερα

Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων

Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων Τίτλος βιβλίου: «Μέχρι το άπειρο κι ακόμα παραπέρα» Συγγραφέας: Άννα Κοντολέων Εκδόσεις: Πατάκη ΕΡΓΑΣΙΕΣ: 1. Ένας έφηβος, όπως είσαι εσύ, προσπαθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΗΡΙΚΗ ΕΠΟΧΗ (

ΟΜΗΡΙΚΗ ΕΠΟΧΗ ( ΟΜΗΡΙΚΗ ΕΠΟΧΗ (1100-750 π.χ.).) Ή ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΗ ΕΠΟΧΗ Δ. ΠΕΤΡΟΥΓΑΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΡΕΘΥΜΝΟΥ ΚΥΡΙΑ ΠΗΓΗ ΤΑ ΟΜΗΡΙΚΑ ΕΠΗ ΣΕ ΑΥΤΌ ΟΦΕΙΛΕΙ ΤΗΝ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΟΜΗΡΙΚΗ. ΩΣΤΟΣΟ ΟΙ ΟΡΟΙ ΣΚΟΤΕΙΝΟΙ ΑΙΩΝΕΣ Ή ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτικοί Στόχοι. Να διαµορφώσουµε µια πρώτη εικόνα για τον Μενέλαο, τον άλλο βασικό ήρωα του δράµατος.

Διδακτικοί Στόχοι. Να διαµορφώσουµε µια πρώτη εικόνα για τον Μενέλαο, τον άλλο βασικό ήρωα του δράµατος. Eυριπίδη «Ελένη» Α επεισόδιο Α σκηνή στιχ.437-494494 καθηγήτρια:τσούτσα Σταυρούλα Διδακτικοί Στόχοι Να διαµορφώσουµε µια πρώτη εικόνα για τον Μενέλαο, τον άλλο βασικό ήρωα του δράµατος. Να εµβαθύνουµε

Διαβάστε περισσότερα

ISBN 978-960-484-159-2

ISBN 978-960-484-159-2 Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ Ο Μέγας Αλέξανδρος Κείμενο: Φίλιππος Μανδηλαράς Επιμέλεια κειμένου: Ράνια Ζωίδη Εικονογράφηση: Ναταλία Καπατσούλια Διόρθωση: Αντωνία Κιλεσσοπούλου 2010, Εκδόσεις Κυριάκος Παπαδόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του Σολωμού. Το μεταφυσικό στοιχείο εντοπίζεται λόγου χάρη στο στίχο 54 όπου ανιχνεύουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ. Επιµέλεια: Μαρία Γραφιαδέλλη

ΑΡΧΑΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ. Επιµέλεια: Μαρία Γραφιαδέλλη ΑΡΧΑΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ Επιµέλεια: Μαρία Γραφιαδέλλη ΡΑΜΑ σύνθετη ποιητική δηµιουργία στοιχεία από το Έπος και τη Λυρική Ποίηση µουσική όρχηση Προέλευση του δράµατος θρησκευτικά δρώµενα παραστάσεις µε δραµατικό

Διαβάστε περισσότερα

Πλάτωνος Βιογραφία Δευτέρα, 23 Μάιος 2011 01:55

Πλάτωνος Βιογραφία Δευτέρα, 23 Μάιος 2011 01:55 Ο Πλάτων (427 π.χ. - 347 π.χ.) ήταν αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος από την Αθήνα, ο πιο γνωστός μαθητής του Σωκράτη και δάσκαλος του Αριστοτέλη. Το έργο του με τη μορφή φιλοσοφικών διαλόγων έχει σωθεί ολόκληρο

Διαβάστε περισσότερα

Αίγυπτος, Βαβυλωνία : επιγραφές, έγγραφα. Σκοπός : απαθανάτιση : κατορθώµατα/επιτεύγµατα ηγεµόνων.

Αίγυπτος, Βαβυλωνία : επιγραφές, έγγραφα. Σκοπός : απαθανάτιση : κατορθώµατα/επιτεύγµατα ηγεµόνων. Ιστοριογραφία (περιγραφικός ορισµός): Επιστήµη γεγονότα : χρονολογική σειρά χρονική περίοδος κριτικός έλεγχος των πηγών ανάλυση αιτίων και συνθηκών Ιστορική αναδροµή Αίγυπτος, Βαβυλωνία : επιγραφές, έγγραφα.

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση Διδασκαλίας. Ενότητα: Γ Γυμνασίου. Θέμα: Δραστηριότητες Παραγωγής Λόγου Διάρκεια: Μία διδακτική περίοδος. Α: Στόχοι. Οι μαθητές/ τριες:

Πρόταση Διδασκαλίας. Ενότητα: Γ Γυμνασίου. Θέμα: Δραστηριότητες Παραγωγής Λόγου Διάρκεια: Μία διδακτική περίοδος. Α: Στόχοι. Οι μαθητές/ τριες: Πρόταση Διδασκαλίας Ενότητα: Τάξη: 7 η - Τέχνη: Μια γλώσσα για όλους, σε όλες τις εποχές Γ Γυμνασίου Θέμα: Δραστηριότητες Παραγωγής Λόγου Διάρκεια: Μία διδακτική περίοδος Α: Στόχοι Οι μαθητές/ τριες: Να

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνιστική Περίοδος Πολιτισμός. Τάξη: Α4 Ονόματα μαθητών : Παρλιάρου Βάσω Σφήκας Ηλίας

Ελληνιστική Περίοδος Πολιτισμός. Τάξη: Α4 Ονόματα μαθητών : Παρλιάρου Βάσω Σφήκας Ηλίας Ελληνιστική Περίοδος Πολιτισμός Τάξη: Α4 Ονόματα μαθητών : Παρλιάρου Βάσω Σφήκας Ηλίας ελληνιστικός ονομάστηκε o πολιτισμός που προήλθε από τη σύνθεση ελληνικών και ανατολικών στοιχείων κατά τους τρεις

Διαβάστε περισσότερα

Η συγγραφέας Πένυ Παπαδάκη και το «ΦΩΣ ΣΤΙΣ ΣΚΙΕΣ» Σάββατο, 21 Νοεμβρίου :20

Η συγγραφέας Πένυ Παπαδάκη και το «ΦΩΣ ΣΤΙΣ ΣΚΙΕΣ» Σάββατο, 21 Νοεμβρίου :20 Η συγγραφέας Πένυ Παπαδάκη και το «ΦΩΣ ΣΤΙΣ ΣΚΙΕΣ» Σάββατο, 21 Νοεμβρίου 2015-22:20 Από τη Μαίρη Γκαζιάνη «Μέσω της μυθοπλασίας, αποδίδω τη δικαιοσύνη που θα ήθελα να υπάρχει» μας αποκαλύπτει η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Πέρσες και Έλληνες. υο κόσ'οι συγκρούονται

Πέρσες και Έλληνες. υο κόσ'οι συγκρούονται Πέρσες και Έλληνες υο κόσ'οι συγκρούονται Περσική Αυτοκρατορία Ιδρυτής ο Κύρος Α Πέρσες: ινδοευρω7αϊκή ο9οεθνία Νίκησαν τους Μήδους και τους αφο9οίωσαν Κράτος 7ολυεθνικό Περσική Αυτοκρατορία Περσική Αυτοκρατορία

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση προφορικού λόγου

Κατανόηση προφορικού λόγου Κατανόηση προφορικού λόγου Επίπεδο Γ Δεύτερη διδακτική πρόταση Μυθολογία Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Υλικό: Ενσωμάτωση δραστηριοτήτων: 1 διδακτική ώρα έφηβοι και

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη καθηγήτρια: κα. Π. Γιαννακοπούλου Μαθήτριες: Ασσάτωφ Άννα, Μιχαλιού Μαντώ, Αργύρη Μαρία, Τσαουσίδου - Πετρίτση Σοφία Τμήμα: Α3

Υπεύθυνη καθηγήτρια: κα. Π. Γιαννακοπούλου Μαθήτριες: Ασσάτωφ Άννα, Μιχαλιού Μαντώ, Αργύρη Μαρία, Τσαουσίδου - Πετρίτση Σοφία Τμήμα: Α3 Υπεύθυνη καθηγήτρια: κα. Π. Γιαννακοπούλου Μαθήτριες: Ασσάτωφ Άννα, Μιχαλιού Μαντώ, Αργύρη Μαρία, Τσαουσίδου - Πετρίτση Σοφία Τμήμα: Α3 Η Σπάρτη ήταν πόλη- κράτος στην Αρχαία Ελλάδα, χτισμένη στις όχθες

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 11 Ο Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ 11 Ο Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑ 11 Ο Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5, επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, από τις αντίστοιχες φράσεις α, β,

Διαβάστε περισσότερα

Η δημιουργία του ανθρώπου

Η δημιουργία του ανθρώπου Η δημιουργία του ανθρώπου Στο τέλος της έκτης ημέρας, ο Θεός δημιουργεί τον άνθρωπο, ο οποίος υπήρξε το τελευταίο και το τελειότερο δημιούργημα του Θεού. Ψηφιδωτό από το Μονρεάλε της Σικελίας, 13ος αι.

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Αρχαία Ελληνική Ιστορία (55ΑΥ2) Διδάσκων: Α. Farrington (email: eduserv@otenet.gr. Έλεγχος προόδου (Ενότητες 4 5)

Εισαγωγή στην Αρχαία Ελληνική Ιστορία (55ΑΥ2) Διδάσκων: Α. Farrington (email: eduserv@otenet.gr. Έλεγχος προόδου (Ενότητες 4 5) Εισαγωγή στην Αρχαία Ελληνική Ιστορία (55ΑΥ2) Διδάσκων: Α. Farrington (email: eduserv@otenet.gr 1. Ποια από τις ακόλουθες μάχες δεν έχει σχέση με τους Μηδικούς Πολέμους; α. η μάχη της Μυκάλης β. η μάχη

Διαβάστε περισσότερα

ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΙΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ:

ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΙΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ: ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΙΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ: Η ΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ: Η Αικατερίνη είχε κάλλος και ομορφιά ασύγκριτη. Η μητέρα της και οι συγγενείς της την πίεζαν συνεχώς να παντρευτεί, για να μην φύγουν από τα χέρια τους

Διαβάστε περισσότερα

ΘΟΥΚΥΔΙΔΗΣ H ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ Στην εποχή του Θουκυδίδη πραγματοποιείται ένα σπουδαίο γεγονός που έγινε βασική αιτία να εξασθενίσουν οι Αρχαίες Ελληνικές πόλεις καθώς να συντριβή το πολιτισμικό μεγαλείο της αρχαίας

Διαβάστε περισσότερα

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Συνέντευξη στη Μαίρη Γκαζιάνη «Τελικά οι σύγχρονοι Έλληνες φέρουμε στο αίμα μας το dna των αρχαίων προγόνων

Διαβάστε περισσότερα

13Κ7: Εισαγωγή στην Ιστοριογραφία. Ηρόδοτος (Α Εξάμηνο) 13Κ31_15: Ηρόδοτος - Θουκυδίδης Ξενοφών (Δ Εξάμηνο)

13Κ7: Εισαγωγή στην Ιστοριογραφία. Ηρόδοτος (Α Εξάμηνο) 13Κ31_15: Ηρόδοτος - Θουκυδίδης Ξενοφών (Δ Εξάμηνο) 2014-2015 2015-2016 13Κ1: Εισαγωγή στην Κλασική Φιλολογία - Επισκόπηση της Αρχαίας Ελληνικής Λογοτεχνίας (Α 13Κ2_12: Επισκόπηση της Λατινικής Λογοτεχνίας (με διδασκαλία πεζών κειμένων) (Α 13Κ1: Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Η φιλοσοφία και οι αρχαίοι Έλληνες φιλόσοφοι

Η φιλοσοφία και οι αρχαίοι Έλληνες φιλόσοφοι ύλλογος Αρχαίας Ελληνικής Υιλοσοφίας «σὺν Ἀθηνᾷ» Η φιλοσοφία και οι αρχαίοι Έλληνες φιλόσοφοι 12 ο Γυμνάσιο Θεσσαλονίκης 12 Δεκεμβρίου 2012 Κατερίνα Φατζοπούλου-Σζημαγιώργη Σί σημαίνει φιλοσοφία; Υιλώ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΥΣΣΕΙΑ: ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΚΑΙ ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ

ΟΔΥΣΣΕΙΑ: ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΚΑΙ ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ Â Αφηγηματική τεχνική είναι η προοικονομία. Με όσα αναφέρει ο ποιητής σε κάποιους στίχ ους, μας προϊδεάζει (μας δίνει μια ιδέα) τα γεγονότα που θα ακολουθήσουν, ώστε να είμαστε λίγο πολύ προετοιμασμένοι

Διαβάστε περισσότερα

ΜΥΘΟΣ, ΤΕΛΕΤΟΥΡΓΊΑ,ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΘΕΏΝ

ΜΥΘΟΣ, ΤΕΛΕΤΟΥΡΓΊΑ,ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΘΕΏΝ ΜΥΘΟΣ, ΤΕΛΕΤΟΥΡΓΊΑ,ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΘΕΏΝ Αρχαία Ελληνική θρησκεία ως "εθνική θρησκεία". Παράδοση +Συλλογική µνήµη. Ποικιλία παραδόσεων (ύθοι) + δυνατότητα πολλαπλής προσέγγισής τους Η ΦΩΩΝΗ ΤΩΩΝ ΠΟΙΗΤΩΩΝ Διάσωση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 1.Α. Ο ρόλος και η λειτουργία του Προλόγου ως δομικό στοιχείο της τραγωδίας: Ο πρόλογος μιας τραγωδίας αποτελεί τα πρώτο από τα απαγγελλόμενα μέρη και εκτελείται από τους

Διαβάστε περισσότερα

Κοιμήσου Περσεφόνη στην αγκαλιά της γης στου κόσμου το μπαλκόνι ποτέ μην ξαναβγείς. Νίκος Γκάτσος

Κοιμήσου Περσεφόνη στην αγκαλιά της γης στου κόσμου το μπαλκόνι ποτέ μην ξαναβγείς. Νίκος Γκάτσος ΤΟ ΠΟΙΗΜΑ Ο ΕΦΙΑΛΤΗΣ ΤΗΣ ΠΕΡΣΕΦΟΝΗΣ Εκεί που φύτρωνε φλησκούνι και άγρια μέντα κι έβγαζε η γη το πρώτο της κυκλάμινο τώρα χωριάτες παζαρεύουν τα τσιμέντα και τα πουλιά πέφτουν νεκρά στην υψικάμινο. Εκεί

Διαβάστε περισσότερα

Πανήγυρη Αγίου Γεωργίου 2016

Πανήγυρη Αγίου Γεωργίου 2016 1 Πανήγυρη Αγίου Γεωργίου 2016 Αγαπητοί μου Αδελφοί, λίγες ημέρες μετά από τη λαμπρή πανήγυρη της Ανάστασης του Κυρίου, πλημμυρισμένοι από πνευματική χαρά εορτάζουμε σήμερα τον Μεγαλομάρτυρα Άγιο Γεώργιο,

Διαβάστε περισσότερα

1. Χρωματίζω στη γραμμή του χρόνου την εποχή του χαλκού:

1. Χρωματίζω στη γραμμή του χρόνου την εποχή του χαλκού: ΕΠΟΧΗ ΧΑΛΚΟΥ 1. Χρωματίζω στη γραμμή του χρόνου την εποχή του χαλκού: 3000 1100 π. Χ. 1100-800 πχ 800-500 πχ 500-323 πχ 323-146 πχ 146πΧ-330 μχ 2. Καταγράφω τους τρεις (3) σημαντικότερους πολιτισμούς που

Διαβάστε περισσότερα

Γιάννης Ρίτσος: Ανυπόταχτη Πολιτεία (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 51-53)

Γιάννης Ρίτσος: Ανυπόταχτη Πολιτεία (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 51-53) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Γιάννης Ρίτσος: Ανυπόταχτη Πολιτεία (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 51-53) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµ- µατολογικά στοιχεία:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΕΡΕΤΡΙΑΣ ΑΙΩΝΙΟ ΦΩΣ

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΕΡΕΤΡΙΑΣ ΑΙΩΝΙΟ ΦΩΣ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΕΡΕΤΡΙΑΣ ΑΙΩΝΙΟ ΦΩΣ ΑΜΑΡΥΝΘΟΣ 2015 Οι μαθητές μας διαβάζουν τους αρχαίους τραγικούς μας και τον Αριστοφάνη. Ενώνουν μεταφρασμένους στίχους των έργων τους και... δημιουργούν! ΧΡΗΜΑ Καμιά

Διαβάστε περισσότερα

ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ 1 28Η ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1940

ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ 1 28Η ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1940 ΕΥΛΟΓΗΜΕΝΗ ΜΕΡΑ Ευλογημένη τρεις φορές Του Οκτώβρη αυτή η μέρα, Που διώξανε τους Ιταλούς Απ την Ελλάδα πέρα. Ευλογημένος ο λαός που απάντησε το όχι ευλογημένος ο στρατός που με τη ξιφολόγχη, πάνω στην

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Χωρίς αµφιβολία οι αρχαίοι Έλληνες στοχαστές, ποιητές και φιλόσοφοι πρώτοι έχουν αναπτύξει τις αξίες πάνω στις οποίες θεµελιώνεται η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

Μουσική και Μαθηματικά!!!

Μουσική και Μαθηματικά!!! Μουσική και Μαθηματικά!!! Η μουσική είναι ίσως από τις τέχνες η πιο δεμένη με τα μαθηματικά, με τη μαθηματική σκέψη, από την ίδια τη φύση της. Η διατακτική δομή μπορεί να κατατάξει τα στοιχεία ενός συνόλου,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΙΤΗ ΑΝΑΦΟΡΑ. Ας υψώσουμε τις καρδιές μας. Είναι στραμμένες προς τον Κύριο. Ας ευχαριστήσουμε τον Κύριο τον Θεό μας. Άξιο και δίκαιο.

ΤΡΙΤΗ ΑΝΑΦΟΡΑ. Ας υψώσουμε τις καρδιές μας. Είναι στραμμένες προς τον Κύριο. Ας ευχαριστήσουμε τον Κύριο τον Θεό μας. Άξιο και δίκαιο. 107. Ο Κύριος να είναι μαζί σας. Και με το πνεύμα σου. ΤΡΙΤΗ ΑΝΑΦΟΡΑ Ας υψώσουμε τις καρδιές μας. Είναι στραμμένες προς τον Κύριο. Ας ευχαριστήσουμε τον Κύριο τον Θεό μας. Άξιο και δίκαιο. Ακολουθεί το

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΑΝΤΙΣΜΟΣ. Το κίνημα του ρομαντισμού κυριάρχησε στην ευρωπαϊκή λογοτεχνία από τα τέλη του 18ου αιώνα μέχρι τα μέσα του 19ου αιώνα.

ΡΟΜΑΝΤΙΣΜΟΣ. Το κίνημα του ρομαντισμού κυριάρχησε στην ευρωπαϊκή λογοτεχνία από τα τέλη του 18ου αιώνα μέχρι τα μέσα του 19ου αιώνα. ΡΟΜΑΝΤΙΣΜΟΣ Το κίνημα του ρομαντισμού κυριάρχησε στην ευρωπαϊκή λογοτεχνία από τα τέλη του 18ου αιώνα μέχρι τα μέσα του 19ου αιώνα. Ο ρομαντισμός προβάλλει το συναίσθημα και τη φαντασία. Στα ποιήματα υπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαίο Ελληνικό Δράμα: Αισχύλος - Σοφοκλής Ενότητα 01: Οι αρχές του δράματος

Αρχαίο Ελληνικό Δράμα: Αισχύλος - Σοφοκλής Ενότητα 01: Οι αρχές του δράματος Αρχαίο Ελληνικό Δράμα: Αισχύλος - Σοφοκλής Ενότητα 01: Οι αρχές του δράματος Ευφημία Καρακάντζα Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Παρουσίαση των διαθέσιμων στοιχείων

Διαβάστε περισσότερα

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια Δευτέρα, Ιουνίου 16, 2014 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΞΙΑΣ ΚΡΑΛΛΗ Η Μεταξία Κράλλη είναι ένα από τα δημοφιλέστερα πρόσωπα της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας. Μετά την κυκλοφορία του πρώτου της βιβλίου, "Μια φορά

Διαβάστε περισσότερα

Επιστολή : Νεοελληνική Γλώσσα για το Γυμνάσιο

Επιστολή : Νεοελληνική Γλώσσα για το Γυμνάσιο Επιστολή : Νεοελληνική Γλώσσα για το Γυμνάσιο Η επιστολή ή το γράμμα είναι ένα είδος επικοινωνιακού λόγου, πολύ χρήσιμο για την κοινωνική μας ζωή. Υπάρχουν διάφορα είδη επιστολών. Μια επιστολή μπορεί να

Διαβάστε περισσότερα

Γεννήθηκε το 1883 στο Ηράκλειο της Κρήτης Υπήρξε φιλόσοφος, ποιητής, θεατρικός συγγραφέας Έργα: µυθιστορήµατα, ποίηση, θεατρικά,

Γεννήθηκε το 1883 στο Ηράκλειο της Κρήτης Υπήρξε φιλόσοφος, ποιητής, θεατρικός συγγραφέας Έργα: µυθιστορήµατα, ποίηση, θεατρικά, http://www.amis-kazantzaki.gr./ Γεννήθηκε το 1883 στο Ηράκλειο της Κρήτης Υπήρξε φιλόσοφος, ποιητής, θεατρικός συγγραφέας Έργα: µυθιστορήµατα, ποίηση, θεατρικά, ταξιδιωτικά Τα πιο γνωστά του έργα: Αναφορά

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΥΜΠΙΑΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ ΑΓΓΕΛΗ ΕΥΓΕΝΙΑ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΔΗ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΒΙΛΛΗ ΕΦΗ ΓΕΩΡΒΑΣΙΛΗ ΤΖΟΥΛΙΑ

ΟΛΥΜΠΙΑΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ ΑΓΓΕΛΗ ΕΥΓΕΝΙΑ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΔΗ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΒΙΛΛΗ ΕΦΗ ΓΕΩΡΒΑΣΙΛΗ ΤΖΟΥΛΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ ΑΓΓΕΛΗ ΕΥΓΕΝΙΑ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΔΗ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΒΙΛΛΗ ΕΦΗ ΓΕΩΡΒΑΣΙΛΗ ΤΖΟΥΛΙΑ Από την Αρχαία Ελλάδα στο Σήμερα 900 π.χ: η πρώτη γραπτή μαρτυρία 6 ος 5 ος αι.: σημαντική εξέλιξη

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Θα διδαχτούν η Ομήρου Οδύσσεια και οι Ηροδότου Ιστορίες σύμφωνα με το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών. Α) ΟΜΗΡΟΥ ΟΔΥΣΣΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

μακέτα δημοτικό τραγουδι.qxp_layout 1 5/12/16 11:22 π.μ. Page 3 ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ

μακέτα δημοτικό τραγουδι.qxp_layout 1 5/12/16 11:22 π.μ. Page 3 ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΙΟΡΔΑΝΗΣ Λ. ΚΟΥΖHΝΟΠΟΥΛΟΣ Δημοτικό Τραγούδι O AΠΟΗΧΟΣ ΜΙΑΣ ΑΛΛΗΣ ΕΠΟΧΗΣ Εκδόσεις Κολοκοτρώνη 49, Αθήνα 105 60 Τηλ.: 210 3226343 - Fax: 210 3221238 e-mail: info@enploeditions.gr www.enploeditions.gr

Διαβάστε περισσότερα

Η ΥΠΕΥΘΗΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Αλεξανδρή Ελευθερία. Η ΕΛΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ: Δημαράκης Κοσμάς Δράκου Άννα Καίρης Μάριος Κομίνη Ιωάννα Σουλάνδρος Τάσος

Η ΥΠΕΥΘΗΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Αλεξανδρή Ελευθερία. Η ΕΛΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ: Δημαράκης Κοσμάς Δράκου Άννα Καίρης Μάριος Κομίνη Ιωάννα Σουλάνδρος Τάσος Η ΥΠΕΥΘΗΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Αλεξανδρή Ελευθερία Η ΕΛΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ: Δημαράκης Κοσμάς Δράκου Άννα Καίρης Μάριος Κομίνη Ιωάννα Σουλάνδρος Τάσος Ξεκινώντας την εργασία θα θέλαμε να παραθέσουμε το παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ ΣΤΙΧΩΝ ΤΡΑΓΟΥΔΙΩΝ ΜΕ ΘΕΜΑ ΤΟΝ ΕΡΩΤΑ

ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ ΣΤΙΧΩΝ ΤΡΑΓΟΥΔΙΩΝ ΜΕ ΘΕΜΑ ΤΟΝ ΕΡΩΤΑ ΜΑΘΗΤΡΙΑ: ΜΑΡΙΑ ΚΑΡΑΜΠΕΛΑ ΜΑΘΗΜΑ : ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΤΜΗΜΑ:Γ1 ΣΧΟΛΟΚΟ ΕΤΟΣ: 2007-2008 ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ ΣΤΙΧΩΝ ΤΡΑΓΟΥΔΙΩΝ ΜΕ ΘΕΜΑ ΤΟΝ ΕΡΩΤΑ (Στίχοι που δείχνουν τα όνειρα και τον πόνο των ερωτευμένων) Όλοι οι

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΙ ΚΑΙ ΟΙ ΑΛΛΟΙ ΑΘΛΗΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ

ΟΙ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΙ ΚΑΙ ΟΙ ΑΛΛΟΙ ΑΘΛΗΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΟΙ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΙ ΚΑΙ ΟΙ ΑΛΛΟΙ ΑΘΛΗΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Πανελλήνιοικαιτοπικοίαγώνες.

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΘΕΣΜΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΘΗΝΑ

Ο ΘΕΣΜΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΘΗΝΑ Ο ΘΕΣΜΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΘΗΝΑ 4 Ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ - ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012 13 ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΤΜΗΜΑ : Α4 ΕΙΡΗΝΗ ΜΑΡΑΖΑΚΗ, ΜΑΡΙΑ ΜΕΡΑΜΒΕΛΙΩΤΑΚΗ, ΙΩΑΝΝΑ ΠΑΠΑ ΑΚΗ ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ : ΕΥ. ΣΕΡ ΑΚΗ 1 Ο ρόλος του οίκου

Διαβάστε περισσότερα

ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ, ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΚΑΙ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ, ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΚΑΙ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ, ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΚΑΙ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ Μάθημα: «Επιχειρηματικότητα» Εξάμηνο: 8 ο Κουτούγερα Άννα Λίτου Ζωή Διαδικτυακή, φιλολογικού περιεχομένου εφαρμογή για κινητά και ηλεκτρονικές ταμπλέτες (tablets).

Διαβάστε περισσότερα

Αντιστοιχήστε ένα γράμμα της πρώτης στήλης με έναν αριθμό της δεύτερης στήλης (στη δεύτερη στήλη δύο επιλογές περισσεύουν).

Αντιστοιχήστε ένα γράμμα της πρώτης στήλης με έναν αριθμό της δεύτερης στήλης (στη δεύτερη στήλη δύο επιλογές περισσεύουν). ΜΑΘΗΜΑ 25 Ο ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΓΑΜΟΥ Αντιστοιχήστε ένα γράμμα της πρώτης στήλης με έναν αριθμό της δεύτερης στήλης (στη δεύτερη στήλη δύο επιλογές περισσεύουν). ΣΤΗΛΗ Α ΣΤΗΛΗ Β α. «Κατ οίκον εκκλησία» 1.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2011-2012 09:00-12:00 12:00-15:00 Μεσαία 1ου ορόφου Μεσαία 1ου ορόφου ΔΕΥΤΕΡΑ, 03-09-2012 ΤΡΙΤΗ, 04-09-2012 ΤΕΤΑΡΤΗ,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ [www.philosophical-research.org] ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΙΣΤΟΡΙΚΟΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟΥ ΛΟΓΟΥ. Μελέτη Ελληνισμού

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ [www.philosophical-research.org] ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΙΣΤΟΡΙΚΟΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟΥ ΛΟΓΟΥ. Μελέτη Ελληνισμού ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ [www.philosophical-research.org] ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΙΣΤΟΡΙΚΟΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟΥ ΛΟΓΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ Λ. ΠΙΕΡΡΗΣ ΚΥΚΛΟΣ ΚΖ ΠΕΡΙΟΔΟΣ 2013-2014 Μελέτη Ελληνισμού Ιδέα 5ης Χωρολογικής Εκδρομής: Ολυμπία

Διαβάστε περισσότερα

Η Νίκη ήταν κόρη της Στύγας και του Πάλλαντα. Είχε αδέρφια της το Κράτος, το Ζήλο και τη Βία.

Η Νίκη ήταν κόρη της Στύγας και του Πάλλαντα. Είχε αδέρφια της το Κράτος, το Ζήλο και τη Βία. Η Νίκη σε νομίσματα Νίκη: θεά της ελληνικής μυθολογίας προσωποποιούσε τη δόξα του ελληνικού πολιτισμού. Η Νίκη στέλνονταν από το Δία για να εξυμνήσει μία νίκη, να προσφέρει σπονδές ή να στεφανώσει ένα

Διαβάστε περισσότερα

Η μετατροπή της Αθηναϊκής Συμμαχίας σε Ηγεμονία

Η μετατροπή της Αθηναϊκής Συμμαχίας σε Ηγεμονία Θέμα της διδακτικής πρότασης Η μετατροπή της Αθηναϊκής Συμμαχίας σε Ηγεμονία Τάξη: Α Γυμνασίου Στοχοθεσία Επιδιώκεται οι μαθητές/τριες να προσδιορίσουν την πορεία που οδήγησε την Αθήνα σε ρόλο ηγεμόνα

Διαβάστε περισσότερα

Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, και 3 επιλέγοντας τη σωστή

Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, και 3 επιλέγοντας τη σωστή ΜΑΘΗΜΑ 6 Ο ΠΟΙΗΣΩΜΕΝ ΑΝΘΡΩΠΟΝ... Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, και 3 επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, κατά τη διδασκαλία του Χριστιανισμού, από τις αντίστοιχες φράσεις α, β, γ. Στη συνέχεια,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΕΑΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 2014-2015

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΕΑΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 2014-2015 09:00-12:00 12:00-15:00 Μεσαία Μεσαία ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΕΑΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 2014-2015 ΔΕΥΤΕΡΑ, 08-06-2015 ΤΡΙΤΗ, 09-06-2015 ΤΕΤΑΡΤΗ, 10-06-2015 ΠΕΜΠΤΗ, 11-06-2015

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΑΣΙΚΗ ΕΠΟΧΗ π.χ. (σελ ) 1. Να αντιστοιχήσετε τις λέξεις της στήλης Α με αυτές της στήλης Β. Α Β

ΚΛΑΣΙΚΗ ΕΠΟΧΗ π.χ. (σελ ) 1. Να αντιστοιχήσετε τις λέξεις της στήλης Α με αυτές της στήλης Β. Α Β ΚΛΑΣΙΚΗ ΕΠΟΧΗ 480-323 π.χ. (σελ. 98-114) 1. Να αντιστοιχήσετε τις λέξεις της στήλης Α με αυτές της στήλης Β. Α Β 1. Κίμων Α. Έκλεισε ειρήνη για 30 χρόνια 2. Εφιάλτης Β. Αριστοκρατικός, υπέρμαχος της συνεργασίας

Διαβάστε περισσότερα

3 ο Δημοτικό Σχολείο Βροντάδου Χίου Οι Τρεις Ιεράρχες, η ζωή και το έργο τους. Χίος, 29 Ιανουαρίου 2016 Εκπαιδευτικός: Κωσταρή Αντωνία

3 ο Δημοτικό Σχολείο Βροντάδου Χίου Οι Τρεις Ιεράρχες, η ζωή και το έργο τους. Χίος, 29 Ιανουαρίου 2016 Εκπαιδευτικός: Κωσταρή Αντωνία 3 ο Δημοτικό Σχολείο Βροντάδου Χίου Οι Τρεις Ιεράρχες, η ζωή και το έργο τους Χίος, 29 Ιανουαρίου 2016 Εκπαιδευτικός: Κωσταρή Αντωνία Εισαγωγή Και οι τρεις γεννήθηκαν τον 4ο αιώνα μ.χ., στα Βυζαντινά Χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΤΡΑΚΗ ΒΙΚΥ Β 2 ΣΧ. ΕΤΟΣ

ΠΕΤΡΑΚΗ ΒΙΚΥ Β 2 ΣΧ. ΕΤΟΣ ΠΕΤΡΑΚΗ ΒΙΚΥ Β 2 ΣΧ. ΕΤΟΣ 2011-12 Η Ανδρομάχη στη Ραψωδία Ζ παρουσιάζεται στις Σκαιές Πύλες με το γιο της να ψάχνουν για τον Έκτορα. Η Ανδρομάχη θα μπορούσε να χαρακτηριστεί καλή μητέρα μιας και αγωνιά

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελιώδης αντίθεση που διατρέχει ολόκληρο το έργο και αποτελεί έναν από τους βασικούς άξονές του. Απαντάται με ποικίλες μορφές και συνδέεται με

Θεμελιώδης αντίθεση που διατρέχει ολόκληρο το έργο και αποτελεί έναν από τους βασικούς άξονές του. Απαντάται με ποικίλες μορφές και συνδέεται με Θεμελιώδης αντίθεση που διατρέχει ολόκληρο το έργο και αποτελεί έναν από τους βασικούς άξονές του. Απαντάται με ποικίλες μορφές και συνδέεται με προβληματισμούς για την αλήθεια και τη γνώση. Απηχεί τις

Διαβάστε περισσότερα

1. Αρχαία Ελληνική Γλώσσα και Γραµµατεία

1. Αρχαία Ελληνική Γλώσσα και Γραµµατεία ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Από οµάδα φιλολόγων) ΠΕ 02 ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ 1. Αρχαία Ελληνική Γλώσσα και Γραµµατεία Ερώτηµα 1 ο Ο Αλκιβιάδης εξάλλου υποστήριζε πως δεν έπρεπε, αφού είχαν εκπλεύσει µε τόσο µεγάλη δύναµη, να επιστρέψουν

Διαβάστε περισσότερα

ÈÅÌÁÔÁ 2007 ÏÅÖÅ. Α. ΚΕΙΜΕΝΟ ιονύσιο Σολωµό «Ο Κρητικό» Επαναληπτικά Θέµατα ΟΕΦΕ 2007

ÈÅÌÁÔÁ 2007 ÏÅÖÅ. Α. ΚΕΙΜΕΝΟ ιονύσιο Σολωµό «Ο Κρητικό» Επαναληπτικά Θέµατα ΟΕΦΕ 2007 Α. ΚΕΙΜΕΝΟ ιονύσιο Σολωµό «Ο Κρητικό» 3 3 4 σαν πέτρες µε βυθίζουν! 4 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Θέµατα της Επτανησιακής Σχολής που απαντούν στα δοθέντα αποσπάσµατα

Διαβάστε περισσότερα

Λυσίου Κατὰ Φίλωνος οκιµ ασίας

Λυσίου Κατὰ Φίλωνος οκιµ ασίας Λυσίου Κατὰ Φίλωνος οκιµ ασίας 26 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Το πρόγραµµα της Β Ενιαίου Λυκείου Θεωρητικής Κατεύθυνσης για την Αρχαία Ελληνική Γλώσσα και Γραµµατεία, όπως αυτό ορίστηκε από το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο,

Διαβάστε περισσότερα

Η νέα ακαδημαϊκή χρονιά αρχίζει σε μια δύσκολη για τη χώρα μας

Η νέα ακαδημαϊκή χρονιά αρχίζει σε μια δύσκολη για τη χώρα μας Η νέα ακαδημαϊκή χρονιά 2012-2013 αρχίζει σε μια δύσκολη για τη χώρα μας περίοδο λόγω της συνεχιζόμενης κρίσης, που έχει δημιουργήσει πολλά οικονομικά αλλά και ψυχολογικά προβλήματα. Όμως, το έργο του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΑΦΟΡΜΕΣ ΤΟΥ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΙΑΚΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ - Ο ΑΡΧΙΔΑΜΕΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ

ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΑΦΟΡΜΕΣ ΤΟΥ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΙΑΚΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ - Ο ΑΡΧΙΔΑΜΕΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΑΦΟΡΜΕΣ ΤΟΥ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΙΑΚΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ - Ο ΑΡΧΙΔΑΜΕΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ Ποιος πόλεμος ονομάζεται Πελοποννησιακός: Ο καταστροφικός εμφύλιος πόλεμος μεταξύ Αθήνας - Σπάρτης και των συμμαχικών τους πόλεων-κρ

Διαβάστε περισσότερα

Οι Συρακούσες μέσα από τον Πλάτωνα και το Θουκυδίδη. Οβαλίδη Μελίνα Κατερίνα Νέζη

Οι Συρακούσες μέσα από τον Πλάτωνα και το Θουκυδίδη. Οβαλίδη Μελίνα Κατερίνα Νέζη Οι Συρακούσες μέσα από τον Πλάτωνα και το Θουκυδίδη. Κάντε Μία εργασία κλικ για των να επεξεργαστείτε : τον υπότιτλο του υποδείγματος Οβαλίδη Μελίνα Κατερίνα Νέζη 24/5/2011 Λατομεία και Ιστορία Τι μας

Διαβάστε περισσότερα

Ο Άνθρωπος Δημιουργός στην Αθήνα. «ΠΟΛΙΣ». Ο χώρος των ανθρώπων-δημιουργών στην Αρχαία Αθήνα ζωντανεύει στην σύγχρονη Ελλάδα.

Ο Άνθρωπος Δημιουργός στην Αθήνα. «ΠΟΛΙΣ». Ο χώρος των ανθρώπων-δημιουργών στην Αρχαία Αθήνα ζωντανεύει στην σύγχρονη Ελλάδα. 1 Ο Άνθρωπος Δημιουργός στην Αθήνα «ΠΟΛΙΣ». Ο χώρος των ανθρώπων-δημιουργών στην Αρχαία Αθήνα ζωντανεύει στην σύγχρονη Ελλάδα. Κάποτε, στην αρχαία Εποχή, στην Αθήνα υπήρχε ευημερία σημαντική, κανένας άνθρωπος

Διαβάστε περισσότερα