ΑΡΧΑΙΑ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΑ. Η διαδρομή της στον χρόνο. Πρακτικά ημερίδας 9 Νοεμβρίου Επιμέλεια: Ελένη Ι. Κονταξή

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΑΡΧΑΙΑ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΑ. Η διαδρομή της στον χρόνο. Πρακτικά ημερίδας 9 Νοεμβρίου 1994. Επιμέλεια: Ελένη Ι. Κονταξή"

Transcript

1 ΑΡΧΑΙΑ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΑ Η διαδρομή της στον χρόνο Πρακτικά ημερίδας 9 Νοεμβρίου 1994 Επιμέλεια: Ελένη Ι. Κονταξή Δημοτικό Κέντρο Ιστορικών Ερευνών, Τεκμηρίωσης, Αρχείων και Εκθεμάτων Βόλου (ΔΗ.Κ.Ι.) Βόλος 1996

2 Bruno Helly ΟΙ ΓΡΑΠΤΕΣ ΣΤΗΛΕΣ ΤΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΑΣ Οι γραπτές στήλες της Δημητριάδας βρέθηκαν από τον αρχαιολόγο Απ.Σ. Αρβανιτοπουλο το έτος 1908 μέσα στο γέμισμα των πέντε μεγάλων πύργων στη νότια πλευρά του τείχους της αρχαίας πόλεως, η οποία, στην αρχή αυτού του αιώνα, ονομαζόταν ακόμη «Παγασές». Το τμήμα αυτό του τείχους βρίσκεται μεταξύ της παραλίας των Αλυκών, στα ανατολικά, και της μεγάλης οδού Βόλου-Αλμυρού, στα δυτικά. Τις ανασκαφές συνέχισε ο Αρβανιτόπουλος για πολλά χρόνια, περίπου από το 1908 έως το Οι δυσκολίες που δημιούργησε η ανακάλυψη των γραπτών μνημείων ήταν μεγάλες. Την εποχή εκείνη οι αρχαιολόγοι δεν διέθεταν όλες τις σύγχρονες μεθόδους για τη συντήρηση των χρωμάτων και μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν μόνο εμπειρικές λύσεις. Ο Αρβανιτόπουλος, όμως, ήξερε να αξιοποιεί τις απλές συνταγές των χρωματεμπόρων της εποχής και προσπάθησε να παρατείνει όσο το δυνατόν περισσότερο τη χρονική διάρκεια της αποξήρανσης των χρωμάτων με τη χρήση ενός προϊόντος, που ονομάζεται στα γαλλικά φιξατίφ, και που το χρησιμοποιούσαν οι ζωγράφοι της εποχής. Παράλληλα, λόγω της απουσίας της τέχνης της έγχρωμης φωτογραφίας, κάλεσε στον Βόλο έναν καλό υδατογράφο, ένα Γάλλο ονόματι Ζιλιερόν, ο οποίος ήξερε να δουλεύει γρήγορα και να φτιάχνει ένα πιστό αντίγραφο του κάθε μνημείου επί τόπου, όταν τα χρώματα ήταν ακόμη νωπά. Μερικές απ 1 αυτές τις υδατογραφίες έχει δημοσιεύσει ο Αρβανιτόπουλος στο βιβλίο που εξέδωσε το έτος 1924 με τίτλο: «Οι Γραπτές Στήλες Παγασών και Δημητριάδος», και μερικές υπάρχουν ακόμη, οι οποίες αποτελούν εξαιρετικά ντοκουμέντα για να εκτιμήσουμε, τουλάχιστον εν μέρει, την πρόοδο της συντήρησης των μνημείων, όπως μπορούμε να τα δούμε σήμερα. Τα εμπειρικά μέσα του Αρβανιτόπουλου προκάλεσαν στην Αρχαιολογική Υπηρεσία της εποχής μεγάλη αντίδραση εναντίον του, επειδή πολλοί συνάδελφοι τον κατηγορούσαν για απροσεξία και αμέλεια, πιστεύοντας ότι με αυτές τις μεθόδους καταστρέφονταν τα χρώματα. Αλλά, όμως, ογδόντα περίπου χρόνια μετά, πρέπει να εκτιμήσουμε την ορθή κρίση του Αρβανιτόπουλου, γιατί φαίνεται σήμερα ότι τα μνημεία τα οποία διαπότισε με το φιξατίφ εξακολουθούν να είναι τα καλύτερα συντηρημένα της συλλογής 74

3 Οι γραπτές στήλες της Δημητριάδας του Μουσείου Βόλου, παρά τη μόλυνση του περιβάλλοντος που προκάλεσε η σύγχρονη εξέλιξη της βιομηχανίας και τα καυσαέρια των αυτοκινήτων. Πρέπει, επίσης, να μνημονεύσουμε με την πρέπουσα τιμή την αποφασιστική ενέργεια ενός άλλου προσώπου, του Αλέξιου Αθανασάκη από την Πορταριά, του γενναιόδωρου ιδρυτή του Αρχαιολογικού Μουσείου του Βόλου. Χάρη στη φροντίδα του έμεινε όλη η συλλογή των γραπτών στηλών στον Βόλο και δεν μεταφέρθηκε στο μεγάλο Εθνικό Μουσείο της πρωτεύουσας της Ελλάδας, στην Αθήνα, όπως συνέβη πολλές φορές και στη Γαλλία με το Αούβρο. Ο Αθανασάκης μπόρεσε να δώσει στις γραπτές στήλες μια θήκη πολύτιμη, αντάξια τους, και έδωσε ταυτόχρονα στους αρχαιολόγους που δουλεύουν στη Θεσσαλία το απαραίτητο επιστημονικό εργαλείο, το οποίο χρησιμοποιούν ακόμη και σήμερα οι συνάδελφοι μας αρχαιολόγοι της Θεσσαλίας, και συγχρόνως το συντηρούν και το εξελίσσουν. Από τη στιγμή της εύρεσης τους οι γραπτές στήλες έγιναν ένα κύριο θέμα για τους αρχαιολόγους και τους ιστορικούς της τέχνης. Λίγοι, όμως, είχαν τη δυνατότητα να τις μελετήσουν από κοντά και λεπτομερώς και μπορούμε να πούμε ότι αυτά τα εξαιρετικά μνημεία δεν είχαν την τύχη που τους άξιζε. Ο Αρβανιτοπουλος, που τις ανακάλυψε, δημοσίευσε τα αποτελέσματα των ανασκαφών του περίπου είκοσι χρόνια μετά τα πρώτα ευρήματα και έδωσε τον κατάλογο των στηλών σε ένα βιβλίο και στη συνέχεια σε έξι άρθρα μέσα σε ένα προσωπικό περιοδικό, τον «Πολέμωνα». Όμως, αυτές οι δημοσιεύσεις δεν είναι πλήρεις. Δεν θα μιλήσω περισσότερο για τα άλλα ευρήματα (τάφους, νομίσματα, όστρακα κ.ά), των οποίων η μελέτη δεν είναι πια δυνατή σήμερα. Σ 1 αυτήν την ελλιπή βάση του υλικού των δημοσιεύσεων ο Αρβανιτοπουλος και όλοι οι επιστήμονες που ενδιαφέρονταν για τις στήλες στήριξαν συμπεράσματα για την ιστορία και τη χρονολόγηση τους, για την τέχνη της ζωγραφικής, για τη θέση τους μέσα στην ιστορία του ελληνικού πολιτισμού. Αυτά τα συμπεράσματα, τα οποία άλλοτε φαίνονταν οριστικά, δεν μπορούν να μείνουν σήμερα πλέον χωρίς αναθεώρηση, όπως μας έδειξαν τα αποτελέσματα των μελετών, τις οποίες άρχισα να κάνω από το 1972 με δύο συναδέλφους Γερμανούς, τον καθηγητή V. von Graeve και τον Ch. Wolters. Ξεκινήσαμε με την ανάλυση των μνημείων των πύργων της Δημητριάδας, βλέποντας τα ως στήλες επιτύμβιες, όρθιες πάνω σε φτωχούς και πλούσιους τάφους, και ταυτόχρονα ως προϊόντα των μαρμαράδων, που δούλευαν στην είσοδο της νεκροπόλεως. Σ 1 αυτά μπορούμε να μελετήσουμε όλες 75

4 Bruno Helly τις φάσεις της κατασκευής της κάθε στήλης, από την εξόρυξη του λίθου από το λατομείο έως το στήσιμο της πάνω στον τάφο, τη δουλειά του μαρμαρά που λάξευσε τον λίθο σε διαφορετικά στάδια, και τελικά τη δουλειά του ζωγράφου με τα χρώματα Οι αναλύσεις έδειξαν ότι πολλές από τις στήλες είχαν ξαναχρησιμοποιηθεί μία και δύο φορές, όχι μόνο έπειτα από διόρθωση ανορθόγραφων λέξεων, αλλά και αφού είχαν γίνει αλλαγές ονομάτων, προσθήκες και αντικαταστάσεις επιτύμβιων επιγραφών και παραστάσεων. Αποκτήσαμε, έτσι, πλούσιες πληροφορίες για την ιστορία των εργαστηρίων των λιθοξόων της Δημητριάδας. Οι περισσότερες από τις στήλες ανήκουν στην αττική παράδοση (δεν θέλω να υποστηρίξω εδώ ότι βλέπουμε κάποια επίδραση από την Αθήνα, όπως πίστευαν έως σήμερα οι ιστορικοί της τέχνης, αλλά ότι πραγματικά αττικά εργαστήρια μεταφέρθηκαν από την Αθήνα στη Δημητριάδα). Υπάρχουν πάρα πολλά επιτύμβια μνημεία που έχουν το ανθέμιο της Δημητριάδας, καθώς και άλλα ανάλογα μνημεία, που φυλάσσονται στο Επιγραφικό Μουσείο Αθηνών και στο Αρχαιολογικό Μουσείο Πειραιώς, και τα οποία είναι προφανώς φτιαγμένα από το ίδιο χέρι, όπως έδειξαν όλες οι λεπτομέρειες της γλυπτικής. Αυτό δεν είναι υπερβολή, όταν γνωρίζουμε ότι, δεκαπέντε ή είκοσι περίπου χρόνια πριν από την ίδρυση της Δημητριάδας (το 294 π.χ.), στην Αθήνα ο φιλόσοφος Δημήτριος ο Φαληρεύς, ο οποίος είχε αναλάβει τη διακυβέρνηση των Αθηνών το 317 π.χ., εισάγοντας ένα νόμο κατά της υπερβολικής πολυτέλειας των αττικών τάφων απαγόρευσε τη χρήση επιτύμβιων στηλών, επιτρέποντας μόνο ταφικά σήματα με τη μορφή απλών κιονίσκων χωρίς διακόσμηση. Από εκείνη τη στιγμή οι μαρμαράδες της Αττικής έμειναν άνεργοι και διασκορπίστηκαν σε όλη τη Μεσόγειο, έως τη Σιδώνα της Φοινίκης, τη Σινώπη του Πόντου, τις Θήβες της Βοιωτίας, και τελικά και στη Δημητριάδα, όπου ο Δημήτριος Πολιορκητής είχε ανοίξει μια καινούρια δυνατότητα αγοράς. Δίπλα, όμως, στα αττικά εργαστήρια βρήκαμε μια μοναδική θεσσαλική παράδοση μαρμαράδων, η οποία δεν έδωσε πολλά μνημεία, αλλά όσα σώθηκαν είναι σημαντικά και με δικά τους ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Η θεσσαλική αυτή παράδοση δημιουργήθηκε σε μια πόλη της Πελασγιώτιδας, δυτικά της Λάρισας, στον Ατραγα, η οποία είναι γνωστή από τους αρχαίους συγγραφείς και από τα αρχαιολογικά ευρήματα για το δικό της περίφημο μάρμαρο και για τους φημισμένους γλύπτες. Η μελέτη των στηλών της Δημητριάδας μας έδωσε τελικά τη δυνατότη- 76

5 Οι γραπτές στήλες της Δημητριάδας τα να ταυτίσουμε και να περιορίσουμε σε συγκεκριμένους τόπους τα εργαστήρια των λιθοξόων και των γλυπτών ολόκληρης της Θεσσαλίας, διαπιστώνοντας ποιες παραδόσεις δεν έφθασαν έως τη Δημητριάδα, όπως αυτές από τους Γόννους, από τις Φερές ή από το Καστρί της Λάρισας, περιοχές όπου υπάρχουν ειδικά τοπικά μάρμαρα και όπου λειτούργησαν και λειτουργούν ακόμη μερικές φορές εργαστήρια. Με τον προσδιορισμό των εργαστηρίων λίθου κατά την αρχαιότητα διαπιστώθηκε ότι η κεντρική πόλη της Θεσσαλίας, η Λάρισα, δεν έχει δική της παράδοση κατασκευής στηλών. Η εξήγηση είναι απλή* η Λάρισα, στη μέση της πεδιάδας, δεν είχε και δεν έχει δικά της λατομεία και πρέπει να φροντίσει για την εξεύρεση μαρμάρων έξω από τη χώρα της. Η ιστορία του κάθε μνημείου εξάγεται και από τη μελέτη της επιτύμβιας επιγραφής, η οποία μας δίνει το όνομα του νεκρού, ονόματα ανδρικά και γυναικεία, γονέων και παιδιών. Πολλές φορές πάνω σε μια στήλη αναγνωρίζουμε δύο ονόματα, ενός άνδρα και μιας γυναίκας. Αλλά πολύ συχνά το δεύτερο όνομα δεν είναι χαραγμένο από το ίδιο χέρι: είτε ο άνδρας πέθανε πρώτος είτε η γυναίκα και η στήλη έμεινε με ένα όνομα έως τον θάνατο του επιζώντος. Η προσωπογραφία των ονομάτων μας δίνει επίσης, σε αρκετές περιπτώσεις, τη δυνατότητα να βρούμε τις σχέσεις μεταξύ δύο ή περισσότερων στηλών, οι οποίες αναφέρονται στην ίδια οικογένεια. Μπορούμε έτσι να αποκαταστήσουμε σύνολα επιτύμβιων μνημείων με διαφορετική μορφή: μία μεγάλη στήλη με ανθέμιο και μία ή δύο άλλες με αέτωμα τριγωνικό, που μαρτυρούν την ύπαρξη ενός οικογενειακού τάφου στο νεκροταφείο της πόλης. Πολλές φορές, ακόμη, έχουμε μια δεύτερη επιγραφή, που βρίσκεται πάνω στα ίχνη μιας παλαιότερης, η οποία λίγο ή πολύ εξαλείφεται. Σ 1 αυτές τις περιπτώσεις πρόκειται για δεύτερη χρήση της στήλης και πολλές φορές ακόμη και η παλαιότερη ζωγραφιά αντικαθίσταται από μια άλλη. Αυτό αποτελεί χαρακτηριστική ένδειξη ότι η γραπτή παράσταση δεν αντλεί το θέμα της από τη μεγάλη τέχνη, όπως πίστευαν οι ιστορικοί της τέχνης, ούτε είναι αντίγραφο των φημισμένων έργων ζωγραφικής της κλασικής εποχής, αλλά μια ζωγραφιά που έγινε από εντόπια εργαστήρια, ειδικά για ένα νεκρό. Αυτές οι αναλύσεις μας δίνουν μια ιδέα της λειτουργίας της νεκροπόλεως, όπου, όπως βλέπουμε ακόμη και σήμερα, πολλοί τάφοι μπορεί να εγκαταλειφθούν έπειτα από δύο ή τρεις γενεές και οι μαρμαράδες μαζεύουν τους λίθους για καινούρια χρήση, πωλώντας στήλες από δεύτερο χέρι. 77

6 Bruno Helly Από τη μελέτη των επιγραφών κερδίζουμε ακόμη πληροφορίες για την ιστορία της Δημητριάδας. Βεβαίως, δεν μπορούμε να συνθέσουμε τη μεγάλη πολιτική ιστορία από αυτά τα απλά ιδιωτικά επιτύμβια μνημεία του νεκροτραφείου. Είναι, όμως, σημαντικό το γεγονός ότι το σαράντα τοις εκατό, τουλάχιστον, των νεκρών δεν κατάγεται από τη Δημητριάδα, αλλά είναι ξένοι: προέρχονται από όλες τις περιοχές της Ελλάδας και της Μεσογείου. Μια ομάδα είναι οι Μακεδόνες, πιθανότατα από τον στρατό του βασιλέως των Μακεδόνων, ο οποίος είχε ένα ανάκτορο στη Δημητριάδα. Άλλοι ήταν μισθοφόροι στρατιώτες και αξιωματικοί, Κρήτες, Ακαρνάνες κ.ά. Άλλοι υποθέτουμε ότι ήταν έμποροι, όπως Σύριοι, Φοίνικες και Σικελιώτες. Σχηματίζουμε έτσι μια ιδέα της σημασίας της Δημητριάδας ως εμπορικού λιμανιού και ως οχυρής πόλεως του βασιλέως των Μακεδόνων στην κεντρική Ελλάδα. Η ανάλυση των επιγραφών μας δίνει και άλλα αποτελέσματα για τη χρονολόγηση των στηλών και την καταστροφή της νεκροπόλεως. Στηριζόμενοι στις επιγραφές μερικοί επιστήμονες αμφισβήτησαν από την αρχή τη χρονολόγηση του Αρβανιτόπουλου και των περισσότερων ιστορικών της τέχνης, που τοποθετούσαν τις στήλες στο χρονικό διάστημα από το 294/3 π.χ. έως το 192 π.χ., δηλαδή σε όλη τη διάρκεια του 3 ου αι. π.χ. περίπου. Η μελέτη ολόκληρης της σειράς των στηλών και των δεδομένων τής ανασκαφής του Αρβανιτόπουλου με οδήγησε σε διαφορετική χρονολόγηση των στηλών. Η καταστροφή του νότιου νεκροταφείου της Δημητριάδας συνέβη έπειτα από δύο αιώνες λειτουργίας του, όταν ο στόλος του βασιλέως του Πόντου Μιθριδάτου του Ε 1, υπό τας διαταγάς του ναυάρχου Μητροφάνους, άφησε την Αττική και ήλθε να εκπορθήσει τις ακτές της Εύβοιας και της Μαγνησίας. Ήταν το έτος 88 π.χ., όταν η παρουσία του στόλου αυτού στην περιοχή προκάλεσε μεγάλο φόβο στους κατοίκους της Δημητριάδας, οι οποίοι έπειτα από ογδόντα χρόνια ειρήνης (από το τέλος του Γ 1 Μακεδόνικου πολέμου το 168 π.χ.) δεν είχαν πια ισχυρά τείχη για άμυνα. Τα υπολείμματα των τειχών και των πύργων έπρεπε να επισκευασθούν βιαστικά με όλα τα διαθέσιμα υλικά που βρίσκονταν στην περιοχή. Αλλά στη συνέχεια αντιμετώπισαν ένα ακόμη πρόβλημα με τους πύργους στους παλαιούς στενούς πύργους του Δημητρίου του Πολιορκητού, των αρχών του τρίτου αιώνα* δεν μπορούσαν να φορτώσουν τους καινούριους καταπέλτες, τις πολεμικές μηχανές με τις οποίες έριχναν ογκώδεις λίθους, γιατί από το τέλος του δευτέρου αιώνα, με τις εφευρέσεις του Αρχιμήδη του Συρακοσί- 78

7 Οι γραπτές στήλες της Δημητριάδας ου, αυξήθηκε στο διπλάσιο ή τριπλάσιο το μέγεθος των πολεμικών μηχανών του πυροβολικού. Έτσι εξηγείται το γεγονός ότι οι κάτοικοι της Δημητριάδας επισκεύασαν το παραλιακό τείχος κτίζοντας προτειχίσματα μπροστά σε όλο το μήκος του. Διεύρυναν, επίσης, τους παλιούς στενούς πύργους των τειχών, γεμίζοντας τα κενά των διευρυμένων πύργων με υλικά που πήραν από το γειτονικό νεκροταφείο. Τέλος, ολόκληρη η έκταση των πύργων καλύφθηκε με πηλό, ώστε να δημιουργηθεί μεγάλο επίπεδο πυροβολοστάσιο πάνω στην οχύρωση. Η τοποθέτηση του στρώματος του αδιάβροχου πηλού στους πύργους είχε ως αποτέλεσμα να διατηρηθούν έως σήμερα τα χρώματα των γραπτών διακοσμήσεων και παραστάσεων των στηλών. Αυτή η καλή τύχη μας έδωσε τα καλύτερα και τα πλουσιότερα μνημεία της ελληνικής ζωγραφικής, τα οποία μπορούμε να μελετήσουμε. Αλλά, όμως, δεν πρέπει να κάνουμε λάθος στην ερμηνεία αυτών των μνημείων, όπως έκαναν οι ιστορικοί της τέχνης. Πρώτα πρώτα, θα πρέπει να διευκρινίσουμε ότι αυτές οι γραπτές στήλες δεν αποτελούσαν εξαιρέσεις. Όλες οι στήλες των αρχαίων Ελλήνων ήταν γραπτές, όπως και όλα τα άλλα μνημεία. Δεύτερον, δεν θα πρέπει να δούμε τη χρήση του χρώματος στα μάρμαρα ως δείγμα πλούτου ή πολυτέλειας, αλλά ως ακριβώς το αντίθετο. Η χρήση των χρωμάτων ήταν η απλούστερη και η συνηθέστερη φάση της δουλειάς στα εργαστήρια των μαρμαράδων, πολύ πιο εύκολη και φθηνή σε σύγκριση με τη γλυπτική, όσον αφορά τον χρόνο και το κόστος. Όπου βλέπουμε μια στήλη χωρίς χαραγμένη επιγραφή, πιθανότατα η επιγραφή ήταν γραπτή με χρώμα όπου βλέπουμε απλό αέτωμα, ανθέμιο, ρόδακες, άκανθα ή άλλα κοσμήματα, οι λεπτομέριές τους ήταν, επίσης, γραπτές με χρώμα. Το μνημείο ήταν έτοιμο να παραδοθεί στον πελάτη, αφού είχαν τοποθετηθεί και τα χρώματα. Λαμβάνοντας υπόψη αυτά τα συμπεράσματα, τι μας έμαθε η μελέτη των γραπτών στηλών της Δημητριάδας; Η χρήση νέων τεχνικών μας επέτρεψε να έχουμε καινούρια αποτελέσματα. Οι τεχνικές φωτογράφισης με φώτα παράλληλα προς την πρόσοψη της στήλης -είτε με λαμπτήρες φθορισμού είτε με ακτίνες υπεριώδεις ή υπέρυθρες είτε με μικροφωτογραφία- μας έδειξαν πολλές λεπτομέρειες της εργασίας των ζωγράφων, οι οποίοι δούλεψαν στα εργαστήρια της Δημητριάδας. - η στήλη: αντίθετα από ό,τι συνήθως πιστεύεται, δεν υπήρχε καμιά προετοιμασία της επιφάνειας του λίθου, ούτε λείανση ούτε αδρή επεξεργα- 79

8 Bruno Helly σία, για την επίθεση του χρώματος. Δεν υπήρχε, επίσης, κανένα υλικό για την προπαρασκευή της επιφάνειας. Το λευκό μάρμαρο ήταν από τη φύση του έτοιμο να αντανακλά το φως και να φαιδρύνει τα χρώματα. - η πρώτη φάση της ζωγραφιάς ήταν ένα σχέδιο με μαύρο και σταθερό χρώμα και αυτό το σχέδιο δεν ήταν ένα προσχεδίασμα, ένα προκαταρκτικό σχέδιο, όπως πίστευε ο Αρβανιτόπουλος. Αντίθετα, αυτό το σχέδιο προσδιορίζει όλες τις λεπτομέρειες της παράστασης, από τα περιγράμματα των μορφών έως τις διαφορετικές διαιρέσεις της επιφάνειας και την απόδοση των σκιών και του φωτός, και εκφράζει από την αρχή όλα τα σημαντικά στοιχεία της τελειωμένης ζωγραφιάς. Ο ζωγράφος χρησιμοποιεί γι 1 αυτό το σχέδιο πινέλο, του οποίου τα ίχνη είναι εμφανή στις στήλες. Το σχέδιο αυτό έχει για μας ιδιαίτερη σημασία, γιατί μπορούμε να διακρίνουμε το χέρι του κάθε τεχνίτη και επιπλέον τη διαφορά της τεχνοτροπίας στις ζωγραφιές του 3 ου και του 2 ου αι. π.χ. Αυτό το προσχέδιο δεν προορίζεται μόνο για την απόδοση σχημάτων, αλλά είναι ένα στάδιο της ζωγραφικής. - ο χρωματισμός: μετά τη σχεδίαση ο ζωγράφος γεμίζει με χρώμα τις διαφορετικές επιφάνειες με βούρτσα. Αυτή η τεχνική αναφέρεται και για την κλασική ζωγραφική σε καβαλέτο, στην Ιταλία του 14 ου αιώνα, ως ύψιστη μορφή τέχνης, και πιθανότατα εφαρμοζόταν και από τους αρχαίους ζωγράφους ως τρέχουσα πρακτική. Η πρακτική αυτή διαπιστώθηκε ότι εφαρμόσθηκε χωρίς αμφιβολία και στις γραπτές στήλες της Δημητριάδας, που αποτελούν σημαντικότατα έργα της ιστορίας της καλλιτεχνικής δημιουργίας. Ο χρωματισμός γίνεται ισόπεδος με χρώμα ομοιόμορφο και τόνο μέτριο (σπάνια είναι η χρήση των δυνατών και φωτεινών χρωμάτων σ 1 αυτό το στάδιο). Πάνω από αυτόν τον μέτριο τόνο προστίθενται έπειτα πιο σκούρα ή πιο λαμπερά χρώματα ίδιου τόνου, για να δημιουργηθούν σκιές και φώτα, όπως στην υδατογραφία, χωρίς να καλύπτονται τα ίχνη του προσχεδίου. Αυτή η τεχνική προχωρεί έτσι στρώμα με στρώμα* πρώτα ο μέτριος τόνος και έπειτα ο ένας τόνος πάνω στον άλλο (πρόκειται για το ίδιο χρώμα σε διαφορετικούς τόνους). Τελικά ο τεχνίτης γεμίζει τις μορφές με άλλα χρώματα πιο λαμπερά ή πιο σκούρα, είτε με λευκό χρώμα ή αφήνει ορισμένα τμήματα χωρίς χρώμα, για να αποδώσει τον όγκο των μορφών. Επομένως, δεν εφαρμοζόταν για τις γραπτές στήλες, όπως υπέθεταν ο Αρβανιτόπουλος και οι ιστορικοί της τέχνης, η ζωγραφική με την τεχνική της παράπλευρης επίθεσης των χρωμάτων, δηλαδή ένα μωσαϊκό ή ένας συνδυασμός από καθαρά και μοναδικά χρώματα, που έμπαιναν το ένα δί- 80

9 Οι γραπτές στήλες της Δημητριάδας πλα στο άλλο, αλλά η ζωγραφική σε στρώματα, που έμπαιναν το ένα πάνω στο άλλο. Αυτά τα στρώματα γίνονταν πάρα πολύ λεπτά, σαν να μην είχαν πάχος, τόσο ώστε όλα τα ίχνη της δουλειάς -και το προσχέδιο της πρώτης φάσης- να είναι ακόμα εμφανή πάνω στο μάρμαρο, όταν το φως πέφτει παράλληλα με την επιφάνεια. Η ίδια τεχνική χρησιμοποιείται και για τα διακοσμητικά στοιχεία της στήλης, τους ρόδακες, τα ωά κ.ά. - Τα χρώματα: είχαμε από την Αρχαιολογική Υπηρεσία την άδεια να πάρουμε δείγματα χρωμάτων, όχι όμως πάνω από τις στήλες, αλλά από κομμάτια πηλού, όπου είχαν μείνει κολλημένα χρώματα και τα οποία είχε μαζέψει με προσοχή ο Αρβανιτόπουλος από το γέμισμα των πύργων. Χημικές και φυσικές αναλύσεις, τις οποίες έκανε για μας το Doerner Institut στο Μόναχο, έδωσαν τα παρακάτω αποτελέσματα για την ποικιλία των χρωμάτων, που προορίζονταν για την παλέτα των ζωγράφων: - το αιγυπτιακό μπλε - μαύρο χρώμα από καμένο ελεφαντοστό, γνωστό ως «ελεφάντινον» - λευκό του μολύβδου - λευκό από άλατα ασβεστίου - μαλαχίτης - πρωτοξείδιο του μολύβδου, κίτρινου ή υπέρυθρου χρώματος - ώχρα, κίτρινο χώμα - κόκκινο φυτικό (πιθανώς από λειχήνες) - μαύρο φυτικό, το «τρύγινον» των αρχαίων (ξυλάνθρακας) - μαύρο από καπνό ή από τα λυχνάρια - κιννάβαρις ή θειούχος υδράργυρος - ιδιαίτερες τεχνικές της ζωγραφικής: τη χρήση υπερβολικής ποσότητας χρωμάτων, το λεγόμενο παστό, το γνώριζαν οι ζωγράφοι των εργαστηρίων στη Δημητριάδα, φορτώνοντας με το πινέλο το μάρμαρο με επάλληλα στρώματα χρωμάτων (αυτή η τεχνική μαρτυρείται από τον Πλίνιο τον Πρεσβύτερο για τη ζωγραφική σε πίνακες, ειδικά για τον Πρωτογενή). Μερικές στήλες έχουν σίγουρα τέτοιο παστό σε ορισμένα σημεία της επιφάνειας τους. Το αποτέλεσμα είναι μια ζωγραφιά με πάχος και όγκο. - το πρόβλημα του υλικού που αναμιγνυόταν με τα χρώματα, για να τα κάνει ελαστικά (λιαντ), ήταν από την αρχή ένα θέμα διαφωνίας μεταξύ των αρχαιολόγων και των ιστορικών της τέχνης. Ο Αρβανιτόπουλος και όλοι οι διάδοχοι του πίστευαν ότι η ζωγραφική των στηλών ήταν ζωγραφική με εγκαυστική, με κερί ως υλικό ανάμιξης. Οι αναλύσεις, όμως, δείχνουν χω- 81

10 Bruno Helly ρις αμφιβολία ότι η ζωγραφική των στηλών είναι τέμπερα. Πάνω στις στήλες δεν βλέπουμε κανένα ίχνος από καύση, που θα δημιουργούσε μια επιφάνεια σμαλτωμένη. Αντίθετα, οι επιφάνειες των στηλών δεν είναι στην πραγματικότητα ούτε λείες ούτε στιλπνές, αλλά τραχείες και ανώμαλες. Η απλή παρατήρηση με τα μάτια, η αυτοψία, αποκλείει από μόνη της την εγκαυστική. Οι αναλύσεις δείχνουν επιπλέον ότι μαζί με τα ορυκτά και τα φυτικά υλικά βρίσκονται μόνο πρωτείνες και έλαια. Κατά πάσα πιθανότητα, το υλικό με το οποίο αναμιγνύονταν τα χρώματα είναι βασικά λευκωματώδες. Το συμπέρασμα είναι καθαρό: η ζωγραφική των στηλών έγινε με αυγοτέμπερα. Με αυτές τις καινούργιες πληροφορίες που αφορούν όλη τη συλλογή, σωστά χρονολογημένη και συστηματικά μελετημένη, βεβαιωνόμαστε ότι οι στήλες αποτελούν σαφή τεκμήρια για την ελληνική τέγν\] της ζωγραφικής πάνω σε στερεό υπόβαθρο -είτε πέτρα είτε ξύλο είτε σε μνημεία είτε σε πίνακες. Έτσι, μπορούμε να εκτιμήσουμε τον χαρακτήρα των παραστάσεων των γραπτών στηλών, ακόμη και όταν είμαστε βέβαιοι ότι είναι απλά προϊόντα εργαστηρίων. Η σχέση των στηλών με τα έργα της μεγάλης κλασικής ζωγραφικής φαίνεται έτσι πιο καθαρά: οι στήλες δεν μιμούνται τα έργα από τους πίνακες του Πολυγνώτου ούτε του Απελλή ούτε τα έργα της ελληνιστικής ζωγραφικής, γιατί οι τεχνίτες χρησιμοποιούσαν τα συνηθισμένα μέσα της τέχνης της εποχής τους. Τα παράλληλα δεν βρίσκονται στα έργα της κλασικής εποχής στην Αθήνα, αλλά μάλλον στην Πομπηία της Ιταλίας, στο λεγόμενο πρώτο και δεύτερο Πομπήιανό στυλ, όπου συναντούμε την ίδια τέχνη, με τα ίδια μέσα της τεχνικής. Μπορούμε, ακόμη, να διακρίνουμε καθαρά την εγκατάσταση (την επίδραση) των αττικών εργαστηρίων στη Δημητριάδα, όχι από την εικονογραφία, αλλά από τη μεταφορά των μέσων και των τρόπων μιας παράδοσης του τέλους του 4 ου αι. π.χ. Οι στήλες της Δημητριάδας δεν αποτελούν μαρτυρίες για τα θέματα της μεγάλης ζωγραφικής, αλλά είναι δείγματα της επιτύμβιας ζωγραφικής τής εποχής. Πρώτα βλέπουμε ότι ο νεκρός παριστάνεται σε διάφορες δραστηριότητες της ζωής, χωρίς να γίνεται καμιά αναφορά στο γεγονός του θανάτου. Απεικονίζεται όρθιος, καθιστός, παίζοντας με τον σκύλο, αξιωματικός με όπλα, σε κλίνη για το δείπνο, σε δεξίωση με έναν άλλον άνδρα ή γυναίκα, ηλικιωμένο ή νέο, κ.ά. Εξαίρεση αποτελεί μια περίπτωση στην οποία στάθηκαν όλοι οι ιστορικοί της τέχνης, την αρτιτόκο. Διακρίνουμε, ακόμη, 82

11 Οι γραπτές στήλες της Δημητριάδας σ 1 αυτές τις παραστάσεις στοιχεία καθαρά θεσσαλικά, όπως άνδρες με πέτασο, γυναίκες σε θεσσαλικούς θρόνους κ.ά. Τέλος, οι εικόνες αυτές ολοκληρώνονται με πλαίσιο γύρω γύρω, με διακοσμητικά στοιχεία, περιβάλλον και τοπία, δωμάτια, απομιμήσεις φυσικών στοιχείων (βράχοι, δένδρα κ.ά.). Τελικά η μελέτη των γραπτών στηλών της Δημητριάδας μας έδωσε τη δυνατότητα να γνωρίσουμε με ακρίβεια πώς οι αρχαίοι Ελληνες ζωγράφιζαν στο μάρμαρο με μια καθαρή ζωγραφική τέχνη, που υπήρξε το αποτέλεσμα μιας εξέλιξης, η οποία άρχισε τον 6 αι. π.χ. Την τέχνη αυτή οι απλοί τεχνίτες των εργαστηρίων, εγκατεστημένοι στις εισόδους των νεκροταφείων σε όλη την Ελλάδα, χρησιμοποίησαν εύκολα, χωρίς δουλική μίμηση των μεγάλων καλλιτεχνών, αλλά στο πλαίσιο και σε συνέχεια της παράδοσης εκείνων, με ελευθερία και φαντασία προσαρμοσμένη στις απαιτήσεις και στην καλαισθησία των πολιτών. 83

12 Η στήλη της Ηδίστης. 84

13 Οι γραπτές στήλες της Δημητριάδας H επιγραφή της στήλης της Ζωπυρας. Λεπτομέρεια εγχάρακτης επιγραφής στήλης που τονίζεται με χρώμα. 85

14 00 H επιγραφή του Λυκολεοντα Αθηνοδώρου από τη δολοπική πόλη Αγγεία.

15 Γραπτή στήλη της Ανθίδος του Υγιαμένους από την Κρήτη. 87

16 Bruno Helly Βιβλιογραφία Α.Σ. Αρβανιτόπουλος, Γραπταί Στήλαι Παγασών - Δημητριάδος, Α.Σ. Αρβανιτόπουλος, Θεσσαλικά Μνημεία, τ.1-2, και ακολουθούν με τον ίδιο τίτλο οι δημοσιεύσεις των στηλών στο περιοδικό ΠΟΛΕΜΩΝ. V. von Graeve, Die bemalten Grabstelen von Demetrias, diss. Freiburg/B, V. von Graeve, «Zum Zeugniswert der bemalten Grabstelen von Demetrias fur die Griechische Malerei», «LA THESSALIE», Actes de la Table ronde 1975, Lyon, 1979, p V. von Graeve, «Le stèle di Demetriade», DIALOGI DI ARCHEOLOGIA, Rome, 3a S., S. II, 1984, p. 59 (και συζήτηση σ.σ ). Br. Helly, «Stèles funéraires de Demetrias: Recherches sur la chronologie des remparts et des nécropoles méridionales de la ville», Διεθνές Σννέδριο για την Αρχαία Θεσσαλία, στη Μνήμη του Δ.Ρ. Θεοχάρη (Βόλος, 29-10/ ), Αθήνα 1992, σ.σ (για τη χρονολόγηση των τειχών και του νότιου νεκροταφείου της Δημητριάδας). C. Wolters, Die Anthemion-Ornamente der Grabstelen von Demetrias, Heidelberg, 1970 (diss.) (για τη γλυπτή διακόσμηση των στηλών της Δημητριάδας). V. von Graeve - F. Preusser, «Zur technik griechischen Malerei auf Marmor», Jahrbuch des DAI, 96 (1981), p F. Preusser - V. von Graeve, «Malerei auf griechischen Grabsteinen», Mal Technik-Restauro, 1981, p

17 Οι γραπτές στήλες της Δημητριάδας Summary The inscribed columns of Demetrias were found during the excavations by Ap. Arvanitopoulos at the towers of the city wall of Demetrias during Ail of the columns are been kept in the Archaelogical Muséum of Volos and comprise the greatest collection of ancient gravestones bearing samples of hellenistic painting. The study of the gravestones furnished us with a multitude of information not only about the monuments themselves but also about ancient Demetrias as a whole. That information correspond to: 1) The form, type standard and the manufacturing technique of gravestones. 2) The dating of Demetrias 1 city wall repair, which is derived from the dating of the gravestones used as building material in tower repair. 3) The identity and nationality of the dead and the social make up of the ancient city as seen in the gravestones and scriptures. 4) The painting technique and the use of colour on marble which is the advancement of painting technique developed since the 6 th century B.C. and which was practiced by simple craftsmen of workshops, on cemetery entrances in every ancient city, not giving in to mimicry of famous artists. Instead they showed freedom, imagination adapted to the requirement and aesthetics of the people. 89

18 Bruno Helly Βιογραφικό σημείωμα Ερευνητής του Εθνικού Κέντρου Επιστημονικών Ερευνών της Γαλλίας (C.N.R.S.). Γεννήθηκε το 1937 στη Γκρενόμπλ της Γαλλίας. Σπούδασε στα Πανεπιστήμια των Παρισίων (Σορβόννη) και της Λυών. Μελέτησε ελληνική επιγραφική και νομισματική στην École Pratique des Hautes Études και το Collège de France (Παρίσι) υπό τη διεύθυνση του L. Robert και του G. de Rider και στο Πανεπιστήμιο της Λυών υπό τον J. Pouilloux. Από το 1966 είναι μέλος του Εθνικού Κέντρου Επιστημονικών Ερευνών της Γαλλίας και συνεργάτης του καθηγητή J. Pouilloux στο Β 1 Πανεπιστήμιο της Λυών (Ινστιτούτο Fernard-Courby). Συμμετείχε ως μέλος της Γαλλικής Αρχαιολογικής Αποστολής στις ανασκαφές της Σαλαμίνας της Κύπρου από το 1967 ώς το Από το 1960 επιδίδεται στη μελέτη της αρχαίας Θεσσαλίας (γεωγραφία, ιστορία, επιγραφές, νομίσματα). 90

Ελληνική μνημειακή ζωγραφική. Δ. Πλάντζος

Ελληνική μνημειακή ζωγραφική. Δ. Πλάντζος Ελληνική μνημειακή ζωγραφική Δ. Πλάντζος Διάρθρωση μαθημάτων 1. Εισαγωγικά 2. Πηγές και μεθοδολογία 3. Υλικά και τεχνικές 4. Πρώιμες εκφάνσεις: 7 ος -6 ος αι. π.χ. 5. 5 ος αι. π.χ.: τετραχρωμία και σκιαγραφία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ - Γενική Εισαγωγή..2 - Iστορική αναδρομή....3-4 - Περιγραφή του χώρου.....5-8 - Επίλογος...9 - Βιβλιογραφία 10 1 Γενική Εισαγωγή Επίσκεψη στο Επαρχιακό Μουσείο Πάφου Το Επαρχιακό Μουσείο της

Διαβάστε περισσότερα

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας Το φυλλάδιο αυτό είναι του/της... που επισκέφθηκε το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας στις... Το φυλλάδιο που κρατάς στα χέρια σου

Διαβάστε περισσότερα

Ι. ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β': Η ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ ( π.Χ.) 3. Ο ΜΙΝΩΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ. - Η Κρήτη κατοικήθηκε για πρώτη φορά τη... εποχή.

Ι. ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β': Η ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ ( π.Χ.) 3. Ο ΜΙΝΩΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ. - Η Κρήτη κατοικήθηκε για πρώτη φορά τη... εποχή. Ι. ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β': Η ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ (3000-1100π.Χ.) 3. Ο ΜΙΝΩΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ - Η Κρήτη κατοικήθηκε για πρώτη φορά τη... εποχή. - Ο σημαντικότερος οικισμός ήταν η... - Κατά τη 2 η και 3 η χιλιετία

Διαβάστε περισσότερα

ποδράσηη Διονυσία Διονυσίου Σιδώνια Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ Γυμνάσιο Αγιάς Λάρισας

ποδράσηη Διονυσία Διονυσίου Σιδώνια Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ Γυμνάσιο Αγιάς Λάρισας ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 ποδράσηη 5 Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 «Αθανασάκειο» Αρχαιολογικό Μουσείο Βόλου Γυμνάσιο Αγιάς Λάρισας Διονυσία Διονυσίου Σιδώνια ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Ιστορίας. Ελένη Ζέρβα

Εργασία Ιστορίας. Ελένη Ζέρβα Εργασία Ιστορίας U«Μυκηναϊκός Πολιτισµός» UΜε βάση τις πηγές και τα παραθέµατα Ελένη Ζέρβα Α1 Μελετώντας τον παραπάνω χάρτη παρατηρούµε ότι τα κέντρα του µυκηναϊκού κόσµου ήταν διασκορπισµένα στον ελλαδικό

Διαβάστε περισσότερα

ρόλο στην προετοιμασία του θέματός μας αποτέλεσε το ιστόγραμμα που φτιάξαμε με τα παιδιά με πράγματα που ήθελαν να μάθουν για τους ζωγράφους.

ρόλο στην προετοιμασία του θέματός μας αποτέλεσε το ιστόγραμμα που φτιάξαμε με τα παιδιά με πράγματα που ήθελαν να μάθουν για τους ζωγράφους. Προπρονήπια Α 2015 ΠΙΝΑΚΕΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗΣ Το δίμηνο Οκτωβρίου-Νοεμβρίου ασχοληθήκαμε με το θέμα «Πίνακες Ζωγραφικής». Αφορμή στάθηκε μια συζήτηση που κάναμε με τα παιδιά για το φθινόπωρο και τις αλλαγές του

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος του συνδυασμού επιπέδων και ελικοειδούς πλυντηρίου στο οικονομικό αποτέλεσμα της τήξης του αργυρίτη

Ο ρόλος του συνδυασμού επιπέδων και ελικοειδούς πλυντηρίου στο οικονομικό αποτέλεσμα της τήξης του αργυρίτη Κ. Γ. Τσάιμου Αρχαιολόγος, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια του Ε.Μ.Π. Ο ρόλος του συνδυασμού επιπέδων και ελικοειδούς πλυντηρίου στο οικονομικό αποτέλεσμα της τήξης του αργυρίτη TΑ ΜΕΤΑΛΛΕYΜΑΤΑ που εκμεταλλεύτηκαν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΊΑ χρώματα. Μικρά μυστικά τέχνης

ΑΡΧΑΊΑ χρώματα. Μικρά μυστικά τέχνης ΑΡΧΑΊΑ χρώματα Μικρά μυστικά τέχνης ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΟΥΣΕΙΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Πέτερ Μπρέγκελ ( ):

Πέτερ Μπρέγκελ ( ): ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ Πέτερ Μπρέγκελ (1525 1569) Πέτερ Μπρέγκελ (1525 1569): Ήταν ένας από τους μεγαλύτερους Ολλανδούς ζωγράφους και χαράκτες της εποχής του, πρωτοπόρος της Βορειοευρωαπαϊκής Αναγέννησης. Ασχολήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΑΔΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΚΥΚΛΑΔΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΥΚΛΑΔΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Το υλικό που χρησιμοποιήθηκε για τα φύλλα εργασίας προέρχεται εξολοκλήρου από το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης Διαβάζουμε: Οι Κυκλάδες οφείλουν το όνομά τους στη γεωγραφική

Διαβάστε περισσότερα

Ακολούθησέ με... στην ακρόπολη των Μυκηνών

Ακολούθησέ με... στην ακρόπολη των Μυκηνών ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΟΥΣΕΙΩΝ TMHMA ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Ακολούθησέ με... στην ακρόπολη

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα λόγια για την αρχαία κεραμική. Ευρυδίκη Κεφαλίδου

Λίγα λόγια για την αρχαία κεραμική. Ευρυδίκη Κεφαλίδου Λίγα λόγια για την αρχαία κεραμική Ευρυδίκη Κεφαλίδου Η κεραμική είναι το πολυπληθέστερο και πιο συχνό αρχαιολογικό αντικείμενο. Με τη βοήθεια της κεραμικής: α) εντοπίζουμε μια αρχαιολογική θέση β) χρονολογούμε

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα του Παιχνιδιού

Περιεχόμενα του Παιχνιδιού Ε υρώπη, 1347. Μεγάλη καταστροφή πρόκειται να χτυπήσει. Ο Μαύρος Θάνατος πλησιάζει την Ευρώπη και μέσα στα επόμενα 4-5 χρόνια ο πληθυσμός της θα μείνει μισός. Οι παίκτες αποικούν στις διάφορες περιοχές

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΟΝΑΡΝΤΟ ΝΤΑ ΒΙΝΤΣΙ ΤΕΧΝΙΚΕΣ

ΛΕΟΝΑΡΝΤΟ ΝΤΑ ΒΙΝΤΣΙ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΛΕΟΝΑΡΝΤΟ ΝΤΑ ΒΙΝΤΣΙ Ο Λεονάρντο Ντα Βίντσι γεννήθηκε στην πόλη Αντσιάνο κοντά στο Βίντσι της Ιταλίας στις 15 Απριλίου του 1450 και απεβίωσε στις 2 Μαΐου του 1519 στη Γαλλία μετά την εγκατάστασή του από

Διαβάστε περισσότερα

Τα 7 θαύματα του αρχαίου κόσμου Χαρίδης Φίλιππος

Τα 7 θαύματα του αρχαίου κόσμου Χαρίδης Φίλιππος Τα 7 θαύματα του αρχαίου κόσμου Χαρίδης Φίλιππος 1. Η μεγάλη Πυραμίδα της Γκίζας Η τεράστια αυτή πυραμίδα είναι το αρχαιότερο από τα εφτά θαύματα του Αρχαίου Κόσμου, αλλά είναι το μόνο που διασώζετε 4.000χ.Όταν

Διαβάστε περισσότερα

Κάνοντας µάθηµα ιστορίας στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο: µια περιήγηση στις προϊστορικές συλλογές

Κάνοντας µάθηµα ιστορίας στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο: µια περιήγηση στις προϊστορικές συλλογές Κάνοντας µάθηµα ιστορίας στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο: µια περιήγηση στις προϊστορικές συλλογές Την Τετάρτη 21 Νοεµβρίου 2012 το µάθηµα της ιστορίας της Α Γυµνασίου πραγµατοποιήθηκε στο Εθνικό Αρχαιολογικό

Διαβάστε περισσότερα

«Η θάλασσα μάς ταξιδεύει» The sea travels us e-twinning project 2014-2015. Έλληνες ζωγράφοι. Της Μπιλιούρη Αργυρής. (19 ου -20 ου αιώνα)

«Η θάλασσα μάς ταξιδεύει» The sea travels us e-twinning project 2014-2015. Έλληνες ζωγράφοι. Της Μπιλιούρη Αργυρής. (19 ου -20 ου αιώνα) «Η θάλασσα μάς ταξιδεύει» The sea travels us e-twinning project 2014-2015 Έλληνες ζωγράφοι (19 ου -20 ου αιώνα) Της Μπιλιούρη Αργυρής Η ιστορία της ζωγραφικής στην νεοελληνική ζωγραφική Η Ελληνική ζωγραφική

Διαβάστε περισσότερα

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Να περιγράψετε ένα μινωικό ανάκτορο; Μεγάλα Συγκροτήματα κτιρίων, Είχαν πολλές πτέρυγες-δωματίων, Διοικητικά, Οικονομικά, Θρησκευτικά και Καλλιτεχνικά κέντρα της περιοχής,

Διαβάστε περισσότερα

Φυτά και ζώα στα νομίσματα και στον διάκοσμο του Νομισματικού Μουσείου. 24o Δημοτικό Αχαρνών. Νομισματικό Μουσείο Αθηνών

Φυτά και ζώα στα νομίσματα και στον διάκοσμο του Νομισματικού Μουσείου. 24o Δημοτικό Αχαρνών. Νομισματικό Μουσείο Αθηνών Νομισματικό Μουσείο Αθηνών 24o Δημοτικό Αχαρνών Φυτά και ζώα στα νομίσματα και στον διάκοσμο του Νομισματικού Μουσείου 1 Υποδράση: Εκπαιδευτικές Επισκέψεις Μαθητών Συμμετέχοντες Σχολείο: 24o Δημοτικό Αχαρνών

Διαβάστε περισσότερα

Μιλώντας με τα αρχαία

Μιλώντας με τα αρχαία Επίσκεψη στο μαντείο της Δωδώνης Πώς έβλεπαν το μέλλον οι αρχαίοι; Πώς λειτουργούσε το πιο αρχαίο μαντείο της Ελλάδας; Τι μορφή, σύμβολα και ρόλο είχε ο κύριος θεός του, ο Δίας; Τι σημασία είχαν εκεί οι

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιάζοντας μία εκπαιδευτική περιήγηση στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θηβών

Σχεδιάζοντας μία εκπαιδευτική περιήγηση στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θηβών Σχεδιάζοντας μία εκπαιδευτική περιήγηση στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θηβών Αθηνά Παπαδάκη Αρχαιολόγος Εφορείας Αρχαιοτήτων Βοιωτίας Επιμορφωτικό Σεμινάριο Θήβα 8 Σεπτεμβρίου 2016 Διαχρονικά ο πολιτισμός της

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Με τον όρο Μυκηναϊκός Πολιτισμός χαρακτηρίζεται ο προϊστορικός πολιτισμός της Ύστερης Εποχής του Χαλκού, που αναπτύχθηκε την περίοδο 1600-1100 π. Χ., κυρίως στην

Διαβάστε περισσότερα

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της.

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Βρίσκεται στο κέντρο σχεδόν της ελληνικής χερσονήσου, πάνω στο

Διαβάστε περισσότερα

Βασιλικοί Παίδες. Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού ΙΖ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΑΙΓΩΝ.

Βασιλικοί Παίδες. Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού ΙΖ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΑΙΓΩΝ. Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού ΙΖ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΑΙΓΩΝ Βασιλικοί Παίδες για Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα μαθη τές Δ -Στ Τάξης Δημοτικού Σχολείου και Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό πρόγραμμα: «Αγώνες: δράση και θέαμα»

Εκπαιδευτικό πρόγραμμα: «Αγώνες: δράση και θέαμα» Εκπαιδευτικό πρόγραμμα: «Αγώνες: δράση και θέαμα» Υλικό για προαιρετική ενασχόληση των μαθητών πριν και μετά την επίσκεψη στο Μουσείο Ακρόπολης. Κατά την επίσκεψη της σχολικής σας ομάδας στο Μουσείο Ακρόπολης,

Διαβάστε περισσότερα

Τα αρχαία της Κατοχής

Τα αρχαία της Κατοχής Τα αρχαία της Κατοχής Σπερχειάδα 7 Απριλίου 2016 Σαράντος Θεοδωρόπουλος ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΕΣ ΔΙΑΚΑΗΣ Ο ΠΟΘΟΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΩΣ ΤΟΥΣ 1939 Ο Δρ. Γκαίμπελς επισκέπτεται την Αρχαιότητες στην Αθήνα 1940 ΟΙ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΑ ΠΕΔΙΟΥ- «ΠΟΣΟ ΚΑΛΑ ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΤΟΝ ΜΑΝΟΛΗ ΑΝΔΡΟΝΙΚΟ;»

ΕΡΕΥΝΑ ΠΕΔΙΟΥ- «ΠΟΣΟ ΚΑΛΑ ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΤΟΝ ΜΑΝΟΛΗ ΑΝΔΡΟΝΙΚΟ;» ΕΡΕΥΝΑ ΠΕΔΙΟΥ- «ΠΟΣΟ ΚΑΛΑ ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΤΟΝ ΜΑΝΟΛΗ ΑΝΔΡΟΝΙΚΟ;» ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η έρευνα «ΠΟΣΟ ΚΑΛΑ ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΤΟΝ ΜΑΝΟΛΗ ΑΝΔΡΟΝΙΚΟ;» πραγματοποιήθηκε τους μήνες Φεβρουάριο-Μάρτιο 2014 σε πέντε σχολεία της Θεσσαλονίκης

Διαβάστε περισσότερα

Έχετε δει ή έχετε ακούσει κάτι για τον πίνακα αυτό του Πικάσο;

Έχετε δει ή έχετε ακούσει κάτι για τον πίνακα αυτό του Πικάσο; Έχετε δει ή έχετε ακούσει κάτι για τον πίνακα αυτό του Πικάσο; Πάμπλο Πικάσο (25 Οκτωβρίου, 1881-8 Απριλίου, 1973) ήταν και είναι ένας από τους κυριότερους Ισπανούς εκπροσώπους της τέχνης του 20ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Μακρή EFIAP. Copyright: 2013 Michalis Makri

Μιχάλης Μακρή EFIAP. Copyright: 2013 Michalis Makri Μιχάλης Μακρή EFIAP Copyright: 2013 Michalis Makri Copyright: 2013 Michalis Makri Less is more Less but better Copyright: 2013 Michalis Makri Ο μινιμαλισμός ορίζεται ως η εξάλειψη όλων των στοιχείων που

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΦΘΙΩΤΙΔΩΝ ΘΗΒΩΝ ΝΟΜΟΣ ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΦΘΙΩΤΙΔΩΝ ΘΗΒΩΝ ΝΟΜΟΣ ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΘΕΣΣΑΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΦΘΙΩΤΙΔΩΝ ΘΗΒΩΝ ΝΟΜΟΣ ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΒΟΛΟΣ 2011 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α. Το αρχαίο θέατρο Φθιωτίδων Θηβών

Διαβάστε περισσότερα

Ε. Τοποθετήστε τους δείκτες σκορ, στη θέση 0 του μετρητή βαθμολογίας. ΣΤ. Τοποθετήστε τον δείκτη χρόνου στη θέση Ι του μετρητή χρόνου.

Ε. Τοποθετήστε τους δείκτες σκορ, στη θέση 0 του μετρητή βαθμολογίας. ΣΤ. Τοποθετήστε τον δείκτη χρόνου στη θέση Ι του μετρητή χρόνου. ιαρκεια 90 λεπτα Παικτεσ 4 Ηλικια 12+ ΚΑΝΟΝΕΣ ΣΤΟΧΟΣ ΤΟΥ ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ Το Autokrator είναι ένα μεσαιωνικό στρατιωτικό παιχνίδι, για τις μάχες μεταξύ Χριστιανών και Μουσουλμάνων μεταξύ 7ου και 11ου αιώνα μ.χ.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΤΕΧΝΗ. Δρ Δημήτρης Γ. Μυλωνάς

ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΤΕΧΝΗ. Δρ Δημήτρης Γ. Μυλωνάς Π ΜΩΚ Δρ Δημήτρης Γ. Μυλωνάς Π ΜΩΚ ΛΖΥ Δρ Δ.Γ. Μυλωνάς 2 Π ΜΩΚ Δαίδαλος νατολή ιγαίο νατολίζουσα τέχνη Κρήτη Δρ Δ.Γ. Μυλωνάς 3 Π ΜΩΚ τα μέσα του 9ου αι. π.. επέκταση πέρα από τα όρια του ιγαίου, αποκατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ PROJECT

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ PROJECT ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ PROJECT Την Πέμπτη 30 Απριλίου 2009 έκανα για 20 λεπτά περίπου μάθημα για να γνωρίσω καλύτερα τους/τις μαθητές/τριες, για να τους/τις χωρίσω σε ομάδες και για να τους γνωστοποιήσω πώς θα

Διαβάστε περισσότερα

Ulrich Rückriem. Σκιές της πέτρας ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΜΑΘΗΤΕΣ ΗΜΟΤΙΚΟΥ

Ulrich Rückriem. Σκιές της πέτρας ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΜΑΘΗΤΕΣ ΗΜΟΤΙΚΟΥ Ulrich Rückriem Σκιές της πέτρας ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΜΑΘΗΤΕΣ ΗΜΟΤΙΚΟΥ Το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης επιχορηγείται από το Υπουργείο Πολιτισµού Eκπαιδευτικό Πρόγραµµα για Μαθητές ηµοτικού Οργάνωση

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων ( π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων ( π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA11] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Α Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Πηγές και μέθοδοι (συνέχεια) Ο κλασικός αρχαιολόγος ταξινομεί το υλικό του: Κατά χρονική

Διαβάστε περισσότερα

Χρήση. Αποκρυπτογράφηση

Χρήση. Αποκρυπτογράφηση Εύρεση Ανακαλύφθηκε στις αρχές του εικοστού αιώνα στην Κνωσό από τον Άρθουρ Έβανς, που την ονόμασε έτσι επειδή χρησιμοποιούσε γραμμικούς χαρακτήρες (και όχι εικονιστικούς, όπως η μινωική ιερογλυφική γραφή)

Διαβάστε περισσότερα

«Βυζαντινή Τέχνη και Αρχιτεκτονική, η Θεσσαλονίκη συναντά την Κωνσταντινούπολη» Βυζαντινός Περίπατος

«Βυζαντινή Τέχνη και Αρχιτεκτονική, η Θεσσαλονίκη συναντά την Κωνσταντινούπολη» Βυζαντινός Περίπατος Πολιτιστικό πρόγραμμα: «Βυζαντινή Τέχνη και Αρχιτεκτονική, η Θεσσαλονίκη συναντά την Κωνσταντινούπολη» 14ο ΓΕΛ Θεσσαλονίκης, σχολικό έτος 2013 14, υπεύθυνη καθηγήτρια: Όλγα Ευσταθίου Βυζαντινός Περίπατος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΦΘΟΡΑΣ ΚΑΙ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΦΘΟΡΑΣ ΚΑΙ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΦΘΟΡΑΣ ΚΑΙ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ Τα μνημεία που συναντάμε στους αρχαιολογικούς χώρους της Ελλάδας, είναι φτιαγμένα με δομικούς λίθους διαφόρων πετρωμάτων, συνήθως ασβεστολίθων και μαρμάρων,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ. Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών. Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438

ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ. Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών. Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438 ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438 Εξάμηνο: 8 ο (εικ.1) Νίκη της ΣαμοθράκηςParis, Musée du Louvre Φθορά:

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Η ΓΕΦΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ

ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Η ΓΕΦΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Το Κάστρο των Ιπποτών είναι ένα από τα σημαντικότερα ιστορικά μνημεία της Κω. Ιδιαίτερα εντυπωσιακό και επιβλητικό είναι ένα από τα αξιοθέατα που κάθε επισκέπτης του νησιού πρέπει να

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΥΚΟΣ ΠΥΡΓΟΣ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΣΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ

ΛΕΥΚΟΣ ΠΥΡΓΟΣ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΣΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ ΛΕΥΚΟΣ ΠΥΡΓΟΣ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΣΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ Μια πολύπαθη Ιστορία κουβαλάει στους πέτρινους τοίχους του το κατ εξοχήν σύμβολο της Θεσσαλονίκης. Ο Λευκός Πύργος της Θεσσαλονίκης είναι ένας Πύργος

Διαβάστε περισσότερα

[IA12] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Β

[IA12] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Β [IA12] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Β Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 30 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Δ. Πλάντζος, Ελληνική τέχνη και αρχαιολογία 1200-30 π.χ. Εκδόσεις Καπόν: Αθήνα, 2016

Διαβάστε περισσότερα

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης;

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Μέρος της οχύρωσης Οι αρχαιολογικές ανασκαφές που διενεργούνται στην περιοχή της La Bastida (Totana, Murcia στην Ισπανία) έχουν αποκαλύψει ένα επιβλητικό οχυρωματικό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ Πυραμίδες στην Ελλάδα

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ Πυραμίδες στην Ελλάδα ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ Πυραμίδες στην Ελλάδα Oι πυραμίδες που έχουν εντοπιστεί στην Ελλάδα, αποτελούν μοναδικά δείγματα πυραμιδικής αρχιτεκτονικής στον ευρωπαϊκό χώρο. Η μορφή τους, η αρχιτεκτονική τους, καθώς

Διαβάστε περισσότερα

Η Νίκη ήταν κόρη της Στύγας και του Πάλλαντα. Είχε αδέρφια της το Κράτος, το Ζήλο και τη Βία.

Η Νίκη ήταν κόρη της Στύγας και του Πάλλαντα. Είχε αδέρφια της το Κράτος, το Ζήλο και τη Βία. Η Νίκη σε νομίσματα Νίκη: θεά της ελληνικής μυθολογίας προσωποποιούσε τη δόξα του ελληνικού πολιτισμού. Η Νίκη στέλνονταν από το Δία για να εξυμνήσει μία νίκη, να προσφέρει σπονδές ή να στεφανώσει ένα

Διαβάστε περισσότερα

Μακεδονικό παραδοσιακό σπίτι με εσωτερική αυλή, διόροφο χαγιάτι, αύλεια θύρα, και χώρο με δυνατότητα πρόσβασης από την αυλή αλλά και τον δρόμο 1

Μακεδονικό παραδοσιακό σπίτι με εσωτερική αυλή, διόροφο χαγιάτι, αύλεια θύρα, και χώρο με δυνατότητα πρόσβασης από την αυλή αλλά και τον δρόμο 1 Μακεδονικό παραδοσιακό σπίτι με εσωτερική αυλή, διόροφο χαγιάτι, αύλεια θύρα, και χώρο με δυνατότητα πρόσβασης από την αυλή αλλά και τον δρόμο Οπως και στη παραδοσιακή αρχιτεκτονική, κάποιοι χώροι του

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο Αγιογράφος Ραλλού Λιόλιου Κούση Βυζαντινές Εικόνες Οι βυζαντινές εικόνες είναι ιεροί πνευματικοί θησαυροί του Ανατολικού Ορθόδοξου Χριστιανισμού. Η βυζαντινή ζωγραφική είναι ένα από τα πιο σημαντικά επιτεύγματα

Διαβάστε περισσότερα

Κυριότερες πόλεις ήταν η Κνωσός, η Φαιστός, η Ζάκρος και η Γόρτυνα

Κυριότερες πόλεις ήταν η Κνωσός, η Φαιστός, η Ζάκρος και η Γόρτυνα Ηφαίστειο της Θήρας Η Μινωική Κρήτη λόγω της εμπορικής αλλά και στρατηγικής θέσης της έγινε γρήγορα μεγάλη ναυτική και εμπορική δύναμη. Οι Μινωίτες πωλούσαν τα προϊόντα τους σε όλη τη Μεσόγειο με αποτέλεσμα

Διαβάστε περισσότερα

Περπατώντας στην ªÂÛ ÈˆÓÈÎ fiïë

Περπατώντας στην ªÂÛ ÈˆÓÈÎ fiïë Περπατώντας στην ªÂÛ ÈˆÓÈÎ fiïë Σπάνια έχει κάποιος την ευκαιρία να διαβεί 2400 χρόνια ιστορίας, συγκεντρωµένα σε µια έκταση 58,37 εκταρίων που περικλείεται ανάµεσα στα τείχη της Μεσαιωνικής Πόλης. Έναν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ

ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ ΚΕΡΑΜΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ Η κεραμική, μια πανάρχαια τέχνη, χρησιμοποιεί ως πρώτη ύλη το αργιλόχωμα. Όταν αναμείξουμε το αργιλόχωμα με νερό θα προκύψει μία πλαστική μάζα

Διαβάστε περισσότερα

1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1. το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων

1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1. το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1 το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 2 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 3 ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΠΥΡΡΟΣ αντίγραφο από πρωτότυπο του 3ου π.χ. αι. της

Διαβάστε περισσότερα

Διήμερη εκδρομή στην Αθήνα

Διήμερη εκδρομή στην Αθήνα Διήμερη εκδρομή στην Αθήνα Την Πέμπτη 16 Ιανουαρίου ξεκινήσαμε το πρωί από τα Τρίκαλα για την διήμερη εκδρομή που είχε οργανώσει το σχολείο μας με προορισμό την Αθήνα. Όλοι ανυπομονούσαμε γι αυτήν την

Διαβάστε περισσότερα

Mικροί - Mεγάλοι σε δράση

Mικροί - Mεγάλοι σε δράση Υπουργείο Πολιτισμού, Παιδείας και Θρησκευμάτων Γενική Διεύθυνση Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς Διεύθυνση Μουσείων Τμήμα Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων και Επικοινωνίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

«Το χρώμα είναι το πλήκτρο. Το μάτι είναι το σφυρί. Η ψυχή είναι το πιάνο με τις πολλές χορδές»

«Το χρώμα είναι το πλήκτρο. Το μάτι είναι το σφυρί. Η ψυχή είναι το πιάνο με τις πολλές χορδές» ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΟΥ ΧΡΩΜΑΤΟΣ «Το χρώμα είναι το πλήκτρο. Το μάτι είναι το σφυρί. Η ψυχή είναι το πιάνο με τις πολλές χορδές» W. kandinsky Το χρώμα είναι αναπόσπαστα δεμένο με ότι βλέπουμε γύρω μας. Από τον γύρω

Διαβάστε περισσότερα

<< ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΣ ΠΡΟΟΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΩΦΕΛΕΙΕΣ >>

<< ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΣ ΠΡΟΟΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΩΦΕΛΕΙΕΣ >> 1 Ο ΕΠΑΛ ΝΑΥΠΛΙΟΥ ΤΑΞΗ Α ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2014 : > ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΜΥΚΗΝΩΝ Από τους πιο σημαντικούς αρχαιολογικούς χώρους στην Ελλάδα. Χτισμένη πάνω

Διαβάστε περισσότερα

Δομισμός. Cl. Levi- Strauss

Δομισμός. Cl. Levi- Strauss Δομισμός Cl. Levi- Strauss Οι βασικές αρχές του δομισμού Το βάθος εξηγεί την επιφάνεια Το βάθος είναι δομημένο Ο αναλυτής είναι αντικειμενικός Η κουλτούρα είναι δομημένη σαν γλώσσα Πέραν του ουμανισμού:

Διαβάστε περισσότερα

Εμπλουτισμένο μάθημα της Ιστορίας για τη Γ Δημοτικού. Κωνσταντίνος Πατσαρός

Εμπλουτισμένο μάθημα της Ιστορίας για τη Γ Δημοτικού. Κωνσταντίνος Πατσαρός Εμπλουτισμένο μάθημα της Ιστορίας για τη Γ Δημοτικού Κωνσταντίνος Πατσαρός Master in Education University of Manchester Σκοπός: Να γνωρίσουν οι μαθητές την ακρόπολη των Μυκηνών. Να γνωρίσουν την αρχιτεκτονική

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων ( π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων ( π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA11] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Α Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Πρώιμοι και Γεωμετρικοί χρόνοι (1100-700 π.χ.) (συνέχεια) Οι περίοδοι της αρχαίας ελληνικής

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Αρχαία Πόλη: Βρίσκεται: Ταυτίζεται με: Κατοικείται από:

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Αρχαία Πόλη: Βρίσκεται: Ταυτίζεται με: Κατοικείται από: ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΑΛΕΠΑΚΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ ΝΙΚΟΣ ΔΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΜΑΡΙΑ ΓΙΑΡΙΚΑ ΓΕΩΡΓΙΑ ΓΚΙΚΑ ΘΟΔΩΡΗΣ ΚΑΦΗΡΑΣ ΑΓΓΕΛΟΣ ΖΕΡΒΟΠΟΥΛΟΣ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΑΝΑΣΤΟΥΛΗ ΑΚΗΣ ΖΑΦΕΙΡΙΟΥ ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗΣ ΑΝΤΥΠΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

α. Βασίλειο πόλεις-κράτη ομοσπονδιακά κράτη συμπολιτείες Η διάσπαση του κράτους του Μ. Αλεξάνδρου (σελ ) απελευθερωτικοί αγώνες εξεγέρσεις

α. Βασίλειο πόλεις-κράτη ομοσπονδιακά κράτη  συμπολιτείες Η διάσπαση του κράτους του Μ. Αλεξάνδρου (σελ ) απελευθερωτικοί αγώνες εξεγέρσεις ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΗ ΕΠΟΧΗ 323 [Θάνατος Μ. Αλεξάνδρου] ΕΩΣ 30 π.χ. [κατάληψη της Αιγύπτου από τους Ρωμαίους ολοκληρώνεται η κατάκτηση της Ανατολής από τους Ρωμαίους, ξεκινά η περίοδος της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας]

Διαβάστε περισσότερα

Πάμπλο Πικάσο ο ζωγράφος

Πάμπλο Πικάσο ο ζωγράφος Πάμπλο Πικάσο ο ζωγράφος Το βιβλιαράκι αυτό ανήκει: Τάξη: Δημοτικό Σχολείο: Στο βιβλιαράκι αυτό, που κρατάς στα χέρια σου, θα διαβάσεις για μένα, τον Πάμπλο Πικάσο. Μαζί θα ταξιδέψουμε πίσω στο χρόνο για

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΥ ΔΙΑΔΙΔΕΤΑΙ ΤΟ ΦΩΣ

ΠΟΥ ΔΙΑΔΙΔΕΤΑΙ ΤΟ ΦΩΣ 1 ΦΩΣ Στο μικρόκοσμο θεωρούμε ότι το φως έχει δυο μορφές. Άλλοτε το αντιμετωπίζουμε με τη μορφή σωματιδίων που ονομάζουμε φωτόνια. Τα φωτόνια δεν έχουν μάζα αλλά μόνον ενέργεια. Άλλοτε πάλι αντιμετωπίζουμε

Διαβάστε περισσότερα

Αλέξανδρος Νικολάου, ΒΠΠΓ

Αλέξανδρος Νικολάου, ΒΠΠΓ Αλέξανδρος Νικολάου, ΒΠΠΓ Στην αρχαϊκή εποχή εικάζεται ότι υπήρχε κάποιο είδος θεατρικής κατασκευής στο χώρο που βρίσκονται τα σημερινά ευρήματα του θεάτρου, ενώ στα κλασσικά χρόνια υπήρχε σίγουρα κάποια

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΤΕΧΝΗ. Δρ Δημήτρης Γ. Μυλωνάς

ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΤΕΧΝΗ. Δρ Δημήτρης Γ. Μυλωνάς Π ΜΩΚ Δρ Δημήτρης Γ. Μυλωνάς Π ΜΩΚ ΓΩΜΚ Δρ Δ.Γ. Μυλωνάς 2 Π ΜΩΚ Δρ Δ.Γ. Μυλωνάς 3 Π ΜΩΚ Υπομυκηναϊκή Περίοδος, 1100 1050/1025 π.. Πρωτογεωμετρική Περίοδος, 1050 900 π.. Γεωμετρική Περίοδος, 900 700 π..

Διαβάστε περισσότερα

Η προληπτική συντήρηση των μνημείων

Η προληπτική συντήρηση των μνημείων ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΟΥΣΕΙΩΝ/ΤΜΗΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Η προληπτική συντήρηση των

Διαβάστε περισσότερα

Γρίφος 1 ος Ένας έχει μια νταμιτζάνα με 20 λίτρα κρασί και θέλει να δώσει σε φίλο του 1 λίτρο. Πώς μπορεί να το μετρήσει, χωρίς καθόλου απ' το κρασί να πάει χαμένο, αν διαθέτει μόνο ένα δοχείο των 5 λίτρων

Διαβάστε περισσότερα

Πώς και γιατί μετακινούμαστε;

Πώς και γιατί μετακινούμαστε; Πώς και γιατί μετακινούμαστε; Διδακτική πρόταση 1: Συνοπτικό πλαίσιο μετακίνησης και εγκατάστασης Ερωτήματα-κλειδιά Γιατί και πώς μετακινούμαστε από τα πολύ παλιά χρόνια μέχρι σήμερα; Πού μένουμε από τα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ 1. Από τη Γραμμική Β στην εισαγωγή του αλφαβήτου - Στον ελληνικό χώρο, υπήρχε ένα σύστημα γραφής μέχρι το 1200 π.χ. περίπου, η

Διαβάστε περισσότερα

MΟΥΣΕΙΟ. Ένα ανοιχτό παράθυρο στον κόσμο της γνώσης

MΟΥΣΕΙΟ. Ένα ανοιχτό παράθυρο στον κόσμο της γνώσης MΟΥΣΕΙΟ Ένα ανοιχτό παράθυρο στον κόσμο της γνώσης 3ο ΜΕΙΟΝΟΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΟΜΟΤΗΝΗΣ Δασκάλα: Γκοδοσίδου Ελένη Tάξη:Ε2 Σχολική χρονιά: 2014-2015 Οι επισκέψεις στα Μουσεία αποτελούν ένα δημοφιλή

Διαβάστε περισσότερα

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής ΑΝΑΓΝΩΣΗ - ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΗΦΑΙΣΤΟΥ Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής δομής

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA12] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Β Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Τι είναι Aρχαιολογία; Η επιστήμη της αρχαιολογίας: Ασχολείται με την περισυλλογή,

Διαβάστε περισσότερα

Τηλεπισκόπηση. Ψηφιακή Ανάλυση Εικόνας Η ΒΕΛΤΙΩΣΗ εικόνας

Τηλεπισκόπηση. Ψηφιακή Ανάλυση Εικόνας Η ΒΕΛΤΙΩΣΗ εικόνας Τηλεπισκόπηση Ψηφιακή Ανάλυση Εικόνας Η ΒΕΛΤΙΩΣΗ εικόνας Η βελτίωση εικόνας ασχολείται με την τροποποίηση των εικόνων ώστε να είναι πιο κατάλληλες για την ανθρώπινη όραση. Ανεξάρτητα από το βαθμό της ψηφιακής

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΔΙΟΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ Το Δίον ήταν μια αρχαιότατη πόλη στρατηγικής σημασίας και μια από τις πιο φημισμένες μακεδονικές πολιτείες. Η γεωγραφική θέση

Διαβάστε περισσότερα

2. Η ΑΙΓΥΠΤΟΣ (Σελ )

2. Η ΑΙΓΥΠΤΟΣ (Σελ ) 2. Η ΑΙΓΥΠΤΟΣ (Σελ. 20-23) 2.1. Η Χώρα. Νείλος : Πηγές από Αιθιοπία και δέλτα. Δυτικά : Η Λιβυκή έρημος. Ανατολικά : Η έρημος του Σινά έως Ερυθρά Θάλασσα. Λάσπη Ευφορία. Άνω Αίγυπτος-Κάτω Αίγυπτος. 2.2.

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη Νάγια Οικονομίδου 2014-2015 1 Περιεχόμενα Πρόλογος...3 1. Γνωρίσματα Κυκλαδικής Τέχνης...4 Πτυόσχημα ειδώλια.5 Βιολόσχημα ειδώλια 6

Διαβάστε περισσότερα

Ακολούθησέ με... στο ανάκτορο της Φαιστού

Ακολούθησέ με... στο ανάκτορο της Φαιστού Ακολούθησέ με... στο ανάκτορο της Φαιστού Ακολούθησέ με... στο ανάκτορο της Φαιστού Το ανάκτορο της Φαιστού είναι το δεύτερο σε μέγεθος ανάκτορο της μινωικής Κρήτης με έκταση.000 τ.μ. Βρίσκεται στα νοτιοδυτικά

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ, Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Μυκηναϊκός Πολιτισμός ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΚΑΛΛΙΑΔΟΥ ΜΑΡΙΑ ΘΕΜΑ: «Η καθημερινή ζωή στον Μυκηναϊκό Κόσμο» Οι μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

Τηλεπισκόπηση. Τηλεπισκόπηση. Τηλεπισκόπηση. Τηλεπισκόπηση. Τηλεπισκόπηση. Τηλεπισκόπηση 24/6/2013. Ψηφιακή Ανάλυση Εικόνας. Ψηφιακή Ανάλυση Εικόνας

Τηλεπισκόπηση. Τηλεπισκόπηση. Τηλεπισκόπηση. Τηλεπισκόπηση. Τηλεπισκόπηση. Τηλεπισκόπηση 24/6/2013. Ψηφιακή Ανάλυση Εικόνας. Ψηφιακή Ανάλυση Εικόνας Η βελτίωση ασχολείται με την τροποποίηση των εικόνων ώστε να είναι πιο κατάλληλες για την ανθρώπινη όραση. Ανεξάρτητα από το βαθμό της ψηφιακής παρέμβασης, η οπτική ανάλυση παίζει σπουδαίο ρόλο σε όλα

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 1 : Το ταξίδι των λέξεων στον χρόνο

Ενότητα 1 : Το ταξίδι των λέξεων στον χρόνο Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Α Γυμνασίου Ενότητα 1 : Το ταξίδι των λέξεων στον χρόνο 1 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Διαφάνειες Οι Έλληνες και η ελληνική γλώσσα 3-4 Η καταγωγή του ελληνικού αλφαβήτου 5-7 Οι διάλεκτοι της Αρχαίας

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαίοι μαγικοί πολύτιμοι λίθοι

Αρχαίοι μαγικοί πολύτιμοι λίθοι Η χρήση των πολύτιμων λίθων χρονολογείται από την αρχαιότητα. Υπάρχουν αναφορές στη Βίβλο και σε αρχαία ελληνικά και ρωμαϊκά κείμενα, καθώς και ευρήματα σε αιγυπτιακούς τάφους. Η χρήση τους ήταν κυρίως

Διαβάστε περισσότερα

Ακολούθησέ με... στο ανάκτορο της Φαιστού

Ακολούθησέ με... στο ανάκτορο της Φαιστού Ακολούθησέ με... στο ανάκτορο της Φαιστού Ακολούθησέ με... στο ανάκτορο της Φαιστού Το ανάκτορο της Φαιστού είναι το δεύτερο σε μέγεθος ανάκτορο της μινωικής Κρήτης με έκταση 18.000 τ.μ. B 11 Βρίσκεται

Διαβάστε περισσότερα

Η νέα ενότητα χρωμάτων για το μάθημα των καλλιτεχνικών: "Winterbild"

Η νέα ενότητα χρωμάτων για το μάθημα των καλλιτεχνικών: Winterbild Η νέα ενότητα χρωμάτων για το μάθημα των καλλιτεχνικών: "Winterbild" Καλλιτεχνική ζωγραφική με τις νερομπογιές Κ12 Με την Pelikan η ζωγραφική γίνεται μια μοναδική εμπειρία: Αυτός είναι και ο λόγος για

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΜΠΤΟ. Η ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή

ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΜΠΤΟ. Η ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΜΠΤΟ Η ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή Όταν λέµε Αγία Παρασκευή εννοούµε τη µικρή Εκκλησία, που είναι δυτικά του χωριού στη θέση Παναγία (Παναΐα), την οποία βλέπουµε στην

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΗΝ ΟΥΔΕΤΕΡΗ ΜΑΣΚΑ ΣΤΗΝ ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ

ΑΠΟ ΤΗΝ ΟΥΔΕΤΕΡΗ ΜΑΣΚΑ ΣΤΗΝ ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΟΥΔΕΤΕΡΗ ΜΑΣΚΑ ΣΤΗΝ ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΥΛΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ με τον ΚΩΣΤΑ ΦΙΛΙΠΠΟΓΛΟΥ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ ΜΑΡΤΙΟΣ 2002 Κατέγραψε η Ελένη Σαματά 3 Από την Ουδέτερη Μάσκα στη Θεατρική Δημιουργία Υλικό Σεμιναρίου

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 5. Η Βυζαντινή Ανασκαφή 1 Γιάννης Βαραλής

Ενότητα 5. Η Βυζαντινή Ανασκαφή 1 Γιάννης Βαραλής Ενότητα 5 Η Βυζαντινή Ανασκαφή 1 Γιάννης Βαραλής Ι.Δ. Βαραλής Ανασκαφική Βυζαντινή και Μεσαιωνική Ανασκαφική Κείμενα για προετοιμασία και κριτική: Ousterhout R., Γουρίδης Α., Ένα βυζαντινό κτίριο δίπλα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΛΥΣΙΜΟ ΕΝΟΣ ΓΡΙΦΟΥ (ή πως χώρεσαν 3000 χρόνια ιστορίας στο νέο Αρχαιολογικό Μουσείο της Σαλαμίνας)

ΤΟ ΛΥΣΙΜΟ ΕΝΟΣ ΓΡΙΦΟΥ (ή πως χώρεσαν 3000 χρόνια ιστορίας στο νέο Αρχαιολογικό Μουσείο της Σαλαμίνας) ΤΟ ΛΥΣΙΜΟ ΕΝΟΣ ΓΡΙΦΟΥ (ή πως χώρεσαν 3000 χρόνια ιστορίας στο νέο Αρχαιολογικό Μουσείο της Σαλαμίνας) 1. Η Ανάγκη Εικόνα 1 Η Βόρεια πτζρυγα τησ κεντρικήσ αίθουςασ (Β) του Μουςείου Δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία

Διαβάστε περισσότερα

Η ΓΑΛΛΙΑ ERASMUS + ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ

Η ΓΑΛΛΙΑ ERASMUS + ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ Η ΓΑΛΛΙΑ ERASMUS + ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2016-2017 ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΓΑΛΛΙΑ Η Γαλλία είναι μία μεγάλη χώρα της δυτικής Ευρώπης. Ο πληθυσμός της ανέρχεται στα 66,6 εκατομμύρια και το νόμισμα της είναι το ευρό.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΣΥΜΒΑΣΗ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΣΥΜΒΑΣΗ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΣΥΜΒΑΣΗ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΕΡΓΟ: «ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΦΘΙΩΤΙΔΩΝ ΘΗΒΩΝ» Στην Αθήνα

Διαβάστε περισσότερα

Ο αρχαίος Ναός Δήμητρας και Κόρης στο Θορικό (Γιώργος Πρίμπας)

Ο αρχαίος Ναός Δήμητρας και Κόρης στο Θορικό (Γιώργος Πρίμπας) Ο αρχαίος Ναός Δήμητρας και Κόρης στο Θορικό (Γιώργος Πρίμπας) (1) εγκαταστάσεις ΔΕΗ και βιομηχανίας χημικών (2) Ι Ν Αγίου Νικολάου (3) θολωτοί μυκηναϊκοί τάφοι (4) κορυφή λόφου Βελατούρι (5) αρχαία πόλη

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. Περιμένης Κυριάκος Καθηγητής Τεχνολογίας Υπ/ντής 3 ου ΓΕΛ Κερατσινίου perimeniskiriakos@windowslive.

Η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. Περιμένης Κυριάκος Καθηγητής Τεχνολογίας Υπ/ντής 3 ου ΓΕΛ Κερατσινίου perimeniskiriakos@windowslive. Η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Περιμένης Κυριάκος Καθηγητής Τεχνολογίας Υπ/ντής 3 ου ΓΕΛ Κερατσινίου perimeniskiriakos@windowslive.com Ο Ρόλος του Εκπαιδευτικού Στηρίζει τους μαθητές στην αξιοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Γνωριμία με το περιβάλλον

Γνωριμία με το περιβάλλον Γνωριμία με το περιβάλλον 1.Τι είναι http://www.makolas.blogspot.gr/ 2. Που και πως θα το βρω. Πως το εγκαθιστώ http://scratch.mit.edu/ 3. Γνωριμία με το περιβάλλον Εργασία με σκηνικά Διαγράψτε τη φιγούρα:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ ΔΙΟΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΙΟ ΟΝΟΜΑΣΤΕΣ ΠΟΛΕΙΣ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Το αρχαίο Δίον του Ολύμπου βρίσκεται 15 χλμ. νότια της Κατερίνης, στους πρόποδες του Ολύμπου δίπλα στο

Διαβάστε περισσότερα

Ο «Παράδεισος» του Τιντορέττο

Ο «Παράδεισος» του Τιντορέττο Ο «Παράδεισος» του Τιντορέττο Το 2012 κατά την 20ή επέτειο του Μουσείου Thyssen-Bornemisza παρουσιάστηκε το πρόσφατα συντηρημένο τεράστιο έργο «Παράδεισος» του Τιντορέττο (164 x 492 cm). Οι μελέτες και

Διαβάστε περισσότερα

PISA. Programme for International Student Assessment. Διεθνές Πρόγραμμα για την Αξιολόγηση των Μαθητών

PISA. Programme for International Student Assessment. Διεθνές Πρόγραμμα για την Αξιολόγηση των Μαθητών PISA Programme for International Student Assessment Διεθνές Πρόγραμμα για την Αξιολόγηση των Μαθητών ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΘΕΜΑΤΩΝ file:///c:/documents and Settings/eu2003gr.KEE/Επιφάνεια εργασίας/sy NEDRIO/KEE

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικοί στόχοι

Εκπαιδευτικοί στόχοι ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΟΥΣΕΙΩΝ TMHMA ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Εκπαιδευτικοί στόχοι των προτεινόμενων

Διαβάστε περισσότερα

Ορθή επανάληψη: Πρόσκληση Εκδήλωσης Ενδιαφέροντος για υποψηφίους διδάκτορες στο πλαίσιο της χρηµατοδοτούµενης Πράξης Κύρτου Πλέγµατα

Ορθή επανάληψη: Πρόσκληση Εκδήλωσης Ενδιαφέροντος για υποψηφίους διδάκτορες στο πλαίσιο της χρηµατοδοτούµενης Πράξης Κύρτου Πλέγµατα Ορθή επανάληψη: Πρόσκληση Εκδήλωσης Ενδιαφέροντος για υποψηφίους διδάκτορες στο πλαίσιο της χρηµατοδοτούµενης Πράξης Κύρτου Πλέγµατα Αθήνα, 22/7/2013 To Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών του Εθνικού Ιδρύµατος

Διαβάστε περισσότερα

Πώς περνάμε τη μέρα μας;

Πώς περνάμε τη μέρα μας; Πώς περνάμε τη μέρα μας; Διδακτική πρόταση 2: Συνοπτικό πλαίσιο καθημερινής ζωής Ερώτημα-κλειδί Πώς περνούμε τη μέρα μας από τα πολύ παλιά χρόνια μέχρι σήμερα; Σύνδεση με το προηγούμενο μάθημα Στο προηγούμενο

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει χαρακτηριστικά «Mare Mediterraneum» ως μεταξύ δύο ηπείρων

Διαβάστε περισσότερα

Alpha C.K. ART GALLERY. Λεωφ. Μακαρίου & Παπανικολή 3, 1077 Λευκωσία, Κύπρος T: +357 22 75 13 25 www.ackgallery.com

Alpha C.K. ART GALLERY. Λεωφ. Μακαρίου & Παπανικολή 3, 1077 Λευκωσία, Κύπρος T: +357 22 75 13 25 www.ackgallery.com Alpha C.K. ART GALLERY Λεωφ. Μακαρίου & Παπανικολή 3, 1077 Λευκωσία, Κύπρος T: +357 22 75 13 25 www.ackgallery.com Στας Παράσκος Το Ημερολόγιο του Δον Καβάλλο Λευκωσία, Οκτώβριος 2013 Εξώφυλλο Festival

Διαβάστε περισσότερα