Π. Πυρπυρής, Η ΠΕΙΝΑ ΣΤΗΝ ΚΑΤΟΧΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Περιγραφή του σεναρίου...2. Η αποτύπωση της πείνας σε φωτογραφίες και εικαστικά έργα ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α.

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Π. Πυρπυρής, Η ΠΕΙΝΑ ΣΤΗΝ ΚΑΤΟΧΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Περιγραφή του σεναρίου...2. Η αποτύπωση της πείνας σε φωτογραφίες και εικαστικά έργα ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α."

Transcript

1 1 Π. Πυρπυρής, Η ΠΕΙΝΑ ΣΤΗΝ ΚΑΤΟΧΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Περιγραφή του σεναρίου...2 Η αποτύπωση της πείνας σε φωτογραφίες και εικαστικά έργα ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α.6 Οι κάρτες χωρισμού των ομάδων εργασίας ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Β.. 15 ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ 1- ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γ ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ 2 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Δ.. 24 Οδ. Ελύτης, Άξιον Εστί Τα Πάθη ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ε..31 ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ 3 - ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΣΤ 32 Απόσπασμα από τη Ρωμιοσύνη του Γ. Ρίτσου ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ζ.38

2 2 Περιγραφή του εργαστηρίου Σκοπός του εργαστηρίου, το οποίο εστιάζει στη διατροφική κρίση που δοκίμασε τον ελληνικό λαό κατά την περίοδο της Κατοχής, είναι να πληροφορήσει τους μαθητές τι έγινε μετά την εισβολή των δυνάμεων του Άξονα στην Ελλάδα, τον Απρίλιο του 1941, να καταδείξει τις δυσκολίες που ενίοτε αντιμετωπίζουν οι άνθρωποι σε περίοδο πολέμου, αλλά και τι δυνάμεις αντίστασης που εμφανίζουν. Με μια σειρά βιωματικών δραστηριοτήτων οι μαθητές μεταφέρονται στην Ελλάδα εκείνης της εποχής, παρακολουθούν την εμφάνιση και τις συνέπειες του λιμού, βιώνουν την απελπισία και τον τρόμο, αναπτύσσουν ενσυναίσθηση, εκφράζουν τα συναισθήματά τους, ανακαλύπτουν το ρόλο που παίζει η Ιστορία στη ζωή μας, αποκτούν ιστορική συνείδηση. Ευελπιστούμε πως με τον τρόπο αυτό θα τους βοηθήσουμε να αναγνωρίσουν τις συνέπειες που επέφερε η πείνα για να μπορέσουν να αντιστρατευτούν στη δημιουργία συνθηκών που καταρρακώνουν θεμελιώδεις δημοκρατικές αξίες - ιδίως από τη στιγμή που η περίπτωση της συγκεκριμένης πείνας δεν είναι μοναδική και, γενικά, να υιοθετήσουν ενεργό και υπεύθυνη στάση απέναντι στα προβλήματα και τις απαιτήσεις των καιρών. Στόχοι: Να συνειδητοποιήσουν οι μαθητές τα αίτια του λιμού. Να έρθουν αντιμέτωποι με τα προβλήματα που η πείνα επέφερε στην καθημερινή ζωή και στις σχέσεις των ανθρώπων και να βιώσουν το αίσθημα της στέρησης. Να προβληματιστούν σχετικά με τη δύναμη της Ιστορίας να καθορίζει τις ζωές και τη μοίρα μας. Να αποκτήσουν ιστορική συνείδηση και να αναπτύξουν δεξιότητες ενσυναίσθησης. Να ενθαρρυνθούν ώστε να υιοθετούν συμπεριφορές που προάγουν τις δημοκρατικές αξίες και την ειρηνική συνεννόηση μεταξύ των λαών. Να αποκτήσουν συνείδηση της κοινωνικής και πολιτικής τους ευθύνης για τη διατήρηση και υποστήριξη της ειρήνης. Προτεινόμενη διάρκεια: Δύο διδακτικές ώρες Υλικά και Μέσα: Σχολικός πίνακας Χάρτης της Ελλάδας σε απλή ή διαδραστική μορφή Βιντεοπροβολέας Σύνδεση στο διαδίκτυο

3 Προϋπάρχουσα γνώση Απαραίτητη για την επιτυχία του εργαστηρίου θεωρείται η προϋπάρχουσα γνώση και η εμπειρία/αντίληψη του δασκάλου γι αυτήν (ιστορική γνώση, ιστορική κουλτούρα, πολιτισμικό περιβάλλον, σχολική εμπειρία) πάνω στην οποία θα «οικοδομηθεί» η διδασκαλία (κοινωνικός εποικοδομητισμός). Οι μαθητές θα πρέπει να γνωρίζουν τα βασικά γεγονότα του 2 ου Παγκοσμίου Πολέμου. Αφόρμηση Ο εκπαιδευτικός, αφού προβάλει το βίντεο που τιτλοφορείται «Πείνα στον κόσμο» (διάρκειας 2:21 λεπτών - διαθέσιμο στη διεύθυνση https://www.youtube.com/watch?v=ubwh7_kff8c) καλεί τους μαθητές να αναρωτηθούν αν η πείνα είναι ένα σύγχρονο μείζον πρόβλημα που αφορά τις χώρες του λεγόμενου Τρίτου Κόσμου, ή αν είναι δυνατόν να εμφανιστεί σε οποιαδήποτε χώρα κάτω από συγκεκριμένες συνθήκες. Έπειτα τους προτρέπει να σκεφτούν αν οι Έλληνες έχουν κατά τον 20 ο αιώνα υποφέρει από λιμό και, αν ναι, πότε συνέβη αυτό. Περιττό να σημειωθεί ότι σε περίπτωση που η τάξη αγνοεί την κατοχική πείνα στη χώρα μας, ο εκπαιδευτικός με κατάλληλες ερωτήσεις «οδηγεί» τους μαθητές στην περίοδο της Κατοχής. Τους ενημερώνει επίσης ότι ο λιμός στη χώρα μας ήταν τέτοιος που μπορεί να συγκριθεί με τις πρόσφατες κρίσεις και τους λιμούς της Αφρικής. Στη συνέχεια, προκειμένου η τάξη να οικειωθεί το κλίμα της εποχής, ο εκπαιδευτικός προβάλλει είτε απόσπασμα (διάρκειας 5 λεπτών - από το λεπτό 9:54 έως το λεπτό 14:05) από το ντοκιμαντέρ της ΕΤ2 «1940 Γερμανική Κατοχή. Η καθημερινότητα των Ελλήνων» (διαθέσιμο στη διεύθυνση https://www.youtube.com/watch?v=-7qlp09cngy) είτε κάποιες από τις φωτογραφίες 1 και εικαστικά έργα που αποτυπώνουν την πείνα στην Ελλάδα την περίοδο της κατοχής (βλ. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α της παρούσας διδακτικής πρότασης) και ζητά από τους μαθητές να εκφράσουν μονολεκτικά τα συναισθήματα που τους προκαλούν. Τις απαντήσεις τους τις σημειώνει στον πίνακα πληροφορώντας τους ότι, 3 1 Ο εκπαιδευτικός καλό θα ήταν να ενημερώσει τους μαθητές ότι οι περισσότερες φωτογραφίες, ιδίως τα πορτρέτα παιδιών και ενηλίκων στα πρόθυρα του θανάτου, προέρχονται από το λεγόμενο «Μαύρο Λεύκωμα» που δημιούργησαν οι φωτογράφος Βούλα Παπαϊωάννου, που είχε φθάσει στην Ελλάδα εκ μέρους του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού και του χαράκτη Ι. Κεφαλληνού. Οι φωτογραφίες αυτές - πέρα από την καταγγελία της φυσικής εξόντωσης ενός ολόκληρου λαού από την πείνα- ήταν στρατευμένες σ έναν συγκεκριμένο στόχο (να σταλούν τρόφιμα στην Ελλάδα), γι αυτό απεικόνιζαν πάντα πρόσωπα χωρίς να προβαίνουν σε κανενός είδους γενίκευση. Έτσι, γινόταν απόλυτα κατανοητό ότι η αξία της ανθρώπινης ζωής μικραίνει όσο περισσότερο διαρκεί ο πόλεμος και ότι οι συνέπειες των πολέμων είναι εξαιρετικά επώδυνες με μεγαλύτερη διάρκεια από εκείνες των μαχών. Την απόγνωση για το παράλογο θέαμα που κλείνεται στις σελίδες του δηλώνουν, αντί προλόγου, οι στίχοι από το θρήνο της Εκάβης στις Τρωάδες του Ευριπίδη: «Τι με χρη σιγάν; Τι δε μη σιγάν; Τι δε θρηνήσαι;» Βλ. Σ. Κωνσταντινίδου, Η εικόνα του παιδιού στο φωτογραφικό έργο της Βούλας Παπαϊωάννου, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Φιλοσοφική Σχολή. Τμήμα Φιλοσοφίας και Παιδαγωγικής, Τομέας Παιδαγωγικής, Μεταπτυχιακός Κύκλος Σπουδών, Θεσσαλονίκη 2009, σελ και Φάνης Κωνσταντίνου, «Βούλα Παπαϊωάννου η φωτογράφος της Κατοχής», εφημερίδα «Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ», Επτά ΗΜΕΡΕΣ, Σάββατο-Κυριακή Οκτωβρίου 1995.

4 παρόλο που οι ελλείψεις σε τρόφιμα ήταν ορατές ήδη από την άνοιξη του 1941 (τότε άρχισε η διάθεση με δελτίο βασικών αγαθών όπως το ψωμί, το ρύζι, το λάδι και η ζάχαρη), ελάχιστοι πίστευαν πως από το φθινόπωρο οι ελλείψεις θα μεταβάλλονταν σε λιμό και πως οι θάνατοι από την πείνα θα ήταν η πρώτη μαζική εμπειρία των Ελλήνων, μια εμπειρία που ταυτίστηκε με την Κατοχή και σημάδεψε τις ζωές εκατοντάδων χιλιάδων. Χωρισμός των μαθητών σε ομάδες Για τον χωρισμό της τάξης σε 4 ομάδες εργασίας ο εκπαιδευτικός, χρησιμοποιώντας τις κάρτες που παρατίθενται στο ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Β, καλεί τους μαθητές να επιλέξουν τυχαία από μία. Οι κάρτες περιέχουν: α) μια συνταγή από την περίοδο του λιμού, β) το τραγούδι των Δ. Γκόγκου Μπαγιαντέρα («Του Κυριάκου του γαϊδούρι»), γ) μία μαρτυρία του Γ. Θεοτοκά και δ) στατιστικούς πίνακες θανόντων από τη διατροφική κρίση στην Ελλάδα του Δραστηριότητα 1 Οι μαθητές ιδίως μετά την ανάγνωση των Καρτών, οι οποίες μπορεί να αξιοποιηθούν από τον εκπαιδευτικό για σχολιασμό έχουν προετοιμαστεί συναισθηματικά και πνευματικά ώστε να διερευνήσουν τα αίτια του λιμού. Όση ώρα ένας από τους μαθητές μοιράζει τα Φύλλα Εργασίας της δραστηριότητας 1 που αντιστοιχούν σε καθεμιά από τις τέσσερις ομάδες εργασίας, ο εκπαιδευτικός ρωτά τους υπόλοιπους μαθητές τι κατά την άποψή τους προκάλεσε την πείνα στην Κατοχή. Τις απόψεις που διατυπώνονται εκπαιδευτικός τις ταξινομεί στον πίνακα. Στη συνέχεια καλεί τις ομάδες να μελετήσουν τα φύλλα εργασίας και να παρουσιάσουν με συντομία στην ολομέλεια τους λόγους για τους οποίους σημειώθηκε ο λιμός κατά την περίοδο της Κατοχής. (Τα Φύλλα Εργασίας της δραστηριότητας αυτής - που αντιστοιχούν ένα για κάθε ομάδα - παρατίθενται στο ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γ) 4 Δραστηριότητα 2 Οι μαθητές καλούνται να κατανοήσουν τη συναισθηματική κατάσταση των ανθρώπων την περίοδο της διατροφικής κρίσης στη χώρα μας. Μετά τη πραγμάτευση των πηγών που περιέχονται στα Φύλλα Εργασίας της δραστηριότητας τούτης (βλ. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Δ), κάθε ομάδα επιλέγει έναν εκπρόσωπο, ο οποίος θα καθίσει σε μία από τις τέσσερις καρέκλες που έχουν τοποθετηθεί στο κέντρο της αίθουσας με τρόπο που να σχηματίζουν έναν μικρό κύκλο. Από την καρέκλα αυτή ο κάθε εκπρόσωπος θα συστηθεί, θα διαβάσει την επιστολή που έγραψε η ομάδα του και θα απαντήσει σε πιθανές ερωτήσεις των υπολοίπων μαθητών σχετικά με τη ζωή και τα συναισθήματά του. Οι εκπρόσωποι των ομάδων θα παραμείνουν στις νέες τους θέσεις, ώστε με την προτροπή του εκπαιδευτικού να «δώσουν τον τόνο» στο άσμα δ «Ένα το χελιδόνι» (από το Άξιον Εστί Τα Πάθη του Οδ. Ελύτη) που ο εκπαιδευτικός θα καλέσει με το

5 πέρας των αναγνώσεων να το τραγουδήσει όλη η τάξη. Οι στίχοι παρατίθενται στο ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ε). Εναλλακτικά, ο εκπαιδευτικός μπορεί να προβάλει ένα απόσπασμα από την ταινία των Αλ. Σακελλάριου Χρ. Γιαννακόπουλου «Οι Γερμανοί ξανάρχονται» (προτείνεται η σκηνή όπου στους ήρωες έχει σερβιριστεί κρέας, πιθανώς του πειναλέου σκύλου Φλοξ). Η ταινία είναι διαθέσιμη στη διεύθυνση https://www.youtube.com/watch?v=vkqavtcodls Δραστηριότητα 3 Οι ομάδες καλούνται τώρα με βάση τις πηγές που περιέχονται στα Φύλλα Εργασίας αυτής της δραστηριότητας (βλ. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΣΤ) να παρουσιάσουν είτε ένα δρώμενο είτε μια παγωμένη εικόνα (ταμπλό βιβάν) που να αποδίδει τους τρόπους με τους οποίους αντιμετωπίστηκε ο λιμός. Σημειωτέον ότι, παρότι θίγονται τα συμπτώματα ανομίας που επέφερε ο λιμός, στο επίκεντρο των πηγών που παρατίθενται στα φύλλα εργασίας βρίσκεται η οργάνωση συσσιτίων, μα και η επιθυμία ιδίως μετά το καλοκαίρι του 1942 για ζωή και το όραμα για τη δημιουργία μιας νέας κοινωνίας. Μετά το πέρας των παρουσιάσεων των ομάδων ο εκπαιδευτικός προβάλει το απόσπασμα από τη Ρωμιοσύνη του Γ. Ρίτσου «Σώπα όπου να ναι» και διαγράφει με ένα Χ τα αρνητικά συναισθήματα που είχε σημειώσει στον πίνακα κατά την αφόρμηση. Το μελοποιημένο ποίημα βρίσκεται στη διεύθυνση https://www.youtube.com/watch?v=qln0b2ji3nm και οι στίχοι παρατίθενται στο ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ζ. Εναλλακτικά, εν είδει συνολικής θεώρησης μπορεί να προβάλει το ντοκιμαντέρ «Η πείνα την περίοδο της Κατοχής», που βρίσκεται στη διεύθυνση https://www.youtube.com/watch?v=4_vwl2mdmuw. 5

6 6 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ Χαράλαμπος Στέφος, «Κατοχή-Πείνα» 2 2 Πρόκειται για 62 έργα, άλλα με κάρβουνο σε χαρτί/χαρτόνι, άλλα σε πανί κάμποτ με χρώμα, 3-4, λίγες τέμπερες και μελάνι. Ο καλλιτέχνης άρχισε τη σειρά στις αρχές της δεκαετίας του 1960 και την ολοκλήρωσε στα μέσα της ίδιας δεκαετίας.

7 7 Χ. Στέφος: «Έχοντας βιώσει τα δύσκολα και σκοτεινά χρόνια της Κατοχής, θεωρώ δικαίωμα, αλλά ταυτόχρονα και χρέος μου, να μεταδώσω στις νέες γενιές, αλλά και σ αυτές που θα ρθουν, εικόνες, συναισθήματα και μηνύματα ενός ολόκληρου λαού που αγωνίστηκε, πάλεψε σκληρά για την απελευθέρωση του και έπειτα από τη θυσία και την αυτοθυσία πολλών συνανθρώπων μας την πέτυχε. Εγώ ήμουν παιδί τότε, αλλά οι σκληρές εικόνες και ο συνεχής φόβος από το ρυθμικό πάτημα της μπότας του κατακτητή κι απ τον ήχο των αεροπλάνων έχουν τυπωθεί βαθιά στην ψυχή μου. Έντονο και αξεπέραστο βίωμά μου στάθηκε η πείνα κι ο ανελέητος αγώνας για επιβίωση. Κι επειδή θεωρώ το παρόν και το μέλλον άρρηκτα συνδεδεμένο με το παρελθόν, αποφάσισα να αποτυπώσω τα συναισθήματα και τα βιώματα αυτής της σκληρής εποχής πάνω στον μουσαμά. Για να θυμάμαι εγώ και οι συνομήλικοι μου, για να μαθαίνουν οι νέοι και οι μεταγενέστεροι. Γιατί μια εικόνα ισοδυναμεί με χίλιες λέξεις και αποδεσμεύει συναισθήματα. Νιώθω συνάμα άτυχος και τυχερός που έζησα αυτά τα χρόνια. [ ] Εύχομαι να μην ζήσουν τα παιδιά μας τέτοιες δύσκολες στιγμές. Εύχομαι, όμως, ταυτόχρονα, να μάθουν να αποκτούν αξίες και ιδανικά σε σωστούς δρόμους, έστω κι αν είναι δυσκολοδιάβατοι και μακριοί. Η ζωή άλλωστε, κερδίζεται, δεν χαρίζεται». Πηγή: Ελλάδα: Ο λιμός του

8 8 Σχέδιο του Ορέστη Κανέλλη

9 9 Σχέδιο του Ι. Κεφαλληνού

10 10

11 11

12 12

13 13

14 14

15 15 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Β ΚΑΡΤΑ Α ΟΜΑΔΑ 1 Του Κυριάκου το γαϊδούρι Στίχοι, Μουσική κι ερμηνεία : Δημήτρης Γκόγκος, Μπαγιαντέρας Του Κυριάκου το γαϊδούρι το `χαν όλοι τους για γούρι, σαν γυρνούσε στο παζάρι το `χαν για κρυφό καμάρι. Με κουδούνια στολισμένο, λαχανίδα φορτωμένο, μες στις γειτονιές γυρνούσε, ταλαράκια οικονομούσε. Το είχε σαν μικρό παιδάκι και γι αυτό το `χει μεράκι. Του το σφάξαν ένα βράδυ για μοσχάρι στο σκοτάδι. του το σφάξαν ένα βράδυ με την πείνα την μεγάλη. Τώρα μοναχός στους δρόμους τα καλάθια του στους ώμους διαρκώς παντού κοιτάζει, το γαϊδούρι του φωνάζει. ΚΑΡΤΑ Β ΟΜΑΔΑ 2 22 Νοεμβρίου 1941 Το θέαμα ανθρώπων που πέφτουν στο δρόμο από την πείνα έχει γίνει κάτι απλό, καθημερινό. Μερικοί στέκουνται, προσπαθούν να βοηθήσουν με κάτι φαγώσιμα ή με λίγα χρήματα, ξέροντας πόσο ασήμαντη είναι η βοήθειά τους. Οι περισσότεροι κάνουν πως δε βλέπουν. Με τι εκπληκτική ευκολία γίναμε αναίσθητοι! Σε ορισμένες στιγμές νιώθω τόση ντροπή, σα να ήμουνα εγώ ο υπεύθυνος για ό,τι συμβαίνει. Γ. Θεοτοκάς, Τετράδια Ημερολογίου, Εστία, Αθήνα ΚΑΡΤΑ Γ ΟΜΑΔΑ 3 Τον πρώτο χειμώνα της Κατοχής εξαφανίστηκαν από την Αθήνα λόγω του λιμού οι γάτες και οι σκύλοι. Η Αστυνομία συνέλαβε κάποιον που προσπαθούσε να πουλήσει σκύλο σαν ως αρνάκι γάλακτος. Άλλος συνελήφθη να πουλάει κοκκινιστές γάτες στην κατσαρόλα, ενώ µια γάτα ήταν γδαρμένη και την πωλούσε για κουνέλι. Σε κάποια συνοικία της Αθήνας µια γυναίκα έσφαζε σκυλιά, τα μαγείρευε και τα πουλούσε ως φαγητό. Όταν πιάστηκε, είχε μαγειρέψει έναν σκύλο µε κολοκυθάκια. Το σκληρό κρέας είχε βάλει σε υποψίες έναν πελάτη που μασούσε το κρέας και δεν

16 μπορούσε να το καταπιεί. Τον Μάρτιο του 1942 συνελήφθη κάποιος που είχε µαζί του τρεις γαϊδουροκεφαλές και τις πήγαινε σε εστιατόριο. Ελένη Νικολαΐδου, Οι συνταγές της πείνας. Η ζωή στην Αθήνα την περίοδο της Κατοχής, Οξυγόνο, Αθήνα 2011 (Διασκευή). ΚΑΡΤΑ Δ- ΟΜΑΔΑ 4 16 ΔΗΛΩΘΕΝΤΕΣ ΘΑΝΑΤΟΙ ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ, (ΚΑΤΑ ΜΗΝΑ ΚΑΙ ΕΤΟΣ) Ιανουάριος Φεβρουάριος Μάρτιος Απρίλιος Μάιος Ιούνιος Ιούλιος Αύγουστος Σεπτέμβριος Οκτώβριος Νοέμβριος Δεκέμβριος Γενικά, μεταξύ του Οκτωβρίου 1941 και του Οκτωβρίου 1942, σημειώθηκαν θάνατοι από ασιτία μόνο σε Αθήνα και Πειραιά. Ο πίνακας αντλείται από το: Χρ. Λούκος, «Η πείνα στην κατοχή. Δημογραφικές και κοινωνικές διαστάσεις», στο Χατζηιωσήφ Χρ. - Παπαστράτης Πρ. (επιμ), Ιστορία της Ελλάδας του 20 ου αιώνα, τ. Γ2, Βιβλιόραμα, Αθήνα 2007.

17 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γ ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ 1 Ομάδα 1 Αφού μελετήσετε την πηγή που ακολουθεί, να συντάξετε ένα σύντομο κείμενο στο οποίο θα αναφέρετε τους λόγους για τους οποίους σημειώθηκε ο λιμός κατά την περίοδο της Κατοχής. Τις δεκαετίες του 1920 και 1930 η Ελλάδα είχε να αντιμετωπίσει τις συνέπειες του 1 ου Παγκοσμίου Πολέμου, της Μικρασιατικής Καταστροφής, αλλά και να ξεπεράσει τις οικονομικές επιπτώσεις και να αφομοιώσει το ενάμισι περίπου εκατομμύριο προσφύγων που δέχθηκε από τη Μικρά Ασία. Οι ελληνικές κυβερνήσεις του μεσοπολέμου έλαβαν δραστήρια μέτρα και προχώρησαν σε μεταρρυθμίσεις για την αύξηση της γεωργικής παραγωγής. Παρ όλα αυτά, η εγχώρια παραγωγή δεν ήταν αρκετή για να θρέψει ολόκληρο τον ελληνικό πληθυσμό και να εξασφαλίζει την αυτάρκεια της χώρας σε τρόφιμα και οι εισαγωγές αγαθών εξακολουθούσαν να είναι αναγκαίες. Όσο πλησίαζε η έκρηξη του 2 ου Παγκοσμίου Πολέμου τόσο επιδεινωνόταν η οικονομική κατάσταση της Ελλάδας. Οι τοπικές επιστρατεύσεις, οι στρατιωτικές προπαρασκευές και η εκτέλεση αμυντικών έργων απορροφούσαν ολοένα και περισσότερα αποθεματικά ποσά. Ταυτόχρονα ο κίνδυνος της σύρραξης προξένησε πανικό στον λαό, με αποτέλεσμα την πρωτοφανή αγοραστική κίνηση σε ολόκληρη τη χώρα που εξαφάνισε κάθε διαθέσιμο απόθεμα αγαθών. Η έκρηξη του 2 ου Παγκοσμίου Πολέμου το 1939 προκάλεσε δυσχέρειες στο εξωτερικό εμπόριο της χώρας, γεγονός που επέφερε αναπόφευκτες συνέπειες στον απαραίτητο εφοδιασμό από το εξωτερικό και κατ επέκταση στον επισιτισμό του ελληνικού πληθυσμού. Οι εισαγωγές σταμάτησαν εντελώς, ενώ πολλά εργοστάσια έκλεισαν είτε εξαιτίας της έλλειψης πρώτων υλών και καυσίμων είτε λόγω της επιστράτευσης. Η ναυτιλία, που αποτελούσε ζωτικό πόρο για τη χώρα, παρέλυσε, όπως και η αλιεία που απαγορεύτηκε για στρατιωτικούς λόγους. Οι μεταφορές, σιδηροδρομικές και οδικές, περιορίστηκαν στο ελάχιστο. Με την κήρυξη του πολέμου από τους Ιταλούς ο στρατός, που είχε προτεραιότητα στη διατροφή, απορροφούσε μεγάλο μέρος από τα αποθέματα τροφίμων και έτσι λιγόστευαν συνεχώς οι ποσότητες που απέμεναν για τον αστικό πληθυσμό. Κάθε διαθέσιμο συνάλλαγμα φυλασσόταν για την αγορά πολεμοφοδίων. Σε αυτά ήρθε να προστεθεί η παρατεταμένη ξηρασία που οδήγησε σε μεγάλη μείωση της φθινοπωρινής σποράς (μόνο το 1/10 της κανονικής) αλλά και η έλλειψη σπόρων, λιπασμάτων, φυτοφαρμάκων και καυσίμων εξαιτίας του πολέμου. Επιπρόσθετα, το 1941 η σοδειά έπεσε στο μισό τόσο εξαιτίας του πολέμου αλλά και εξαιτίας των δυσμενών καιρικών συνθηκών. Όλα τα παραπάνω, κι άλλα ακόμη, συνέβαλαν στον λιμό που βασάνισε άλλους από τους Έλληνες από τον χειμώνα του 1941 ως το φθινόπωρο του 1942 και άλλους από το 1942 ως την άνοιξη του Γ. Ζαβάκος, «Η πείνα στην Ελλάδα της κατοχής», στο (Διασκευή). 17

18 18 Ομάδα 2 ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ 1 Αφού μελετήσετε την πηγή που ακολουθεί, να συντάξετε ένα σύντομο κείμενο στο οποίο θα αναφέρετε τους λόγους για τους οποίους σημειώθηκε ο λιμός κατά την περίοδο της Κατοχής. Κατά τη διάρκεια του ελληνοϊταλικού πολέμου το ¼ του πληθυσμού της χώρας μας ήταν άπορο. Οι άποροι αυτοί βάσιζαν την επιβίωσή τους στα δημόσια συσσίτια που οργανώθηκαν κατά την διάρκεια του ελληνοϊταλικού πολέμου από εράνους που έγιναν στις ΗΠΑ. Με την είσοδο των γερμανικών δυνάμεων στη χώρα τον Απρίλιο του 1941 νέες κατηγορίες απόρων προστέθηκαν στις ήδη υπάρχουσες: οι οικογένειες των ναυτικών που αποκόπηκαν από την Ελλάδα και δεν μπορούσαν να στείλουν χρήματα, οι στρατιώτες από τα νησιά που δεν μπορούσαν για μήνες να γυρίσουν στα σπίτια τους εξαιτίας της έλλειψης μεταφορικών μέσων, οι «βομβόπληκτοι» που είχαν χάσει σπίτια και περιουσίες κατά τη διάρκεια των βομβαρδισμών κ.λπ.. Δεκάδες χιλιάδες ήταν και οι πρόσφυγες από την Ανατολική Μακεδονία, που οι περισσότεροι κατέφυγαν στη Θεσσαλονίκη. Πώς θα τρέφονταν όλοι αυτοί σε μια χώρα που δεν ήταν αυτάρκης ως προς τις διατροφικές της ανάγκες; Τι σήμαινε η έλλειψη αυτάρκειας; Το βασικό σημείο για να καταλάβει κανείς τι επακολούθησε στη διάρκεια της Κατοχής είναι ότι πριν από τον 2 ο Παγκόσμιο Πόλεμο η ελληνική ύπαιθρος μπορούσε να θρέψει τους κατοίκους της, όχι όμως και αυτούς των πόλεων. Σημειωτέον ότι το 1/7 του πληθυσμού της Ελλάδας ζούσε στην Αθήνα και τον Πειραιά. Όμως, ακόμη και αυτή η μικρή εγχώρια παραγωγή δεν μπορούσε να φτάσει στις πόλεις. Πρώτον, διότι δεν υπήρχαν μεταφορικά μέσα. Δεύτερον, διότι οι αρχές κατοχής απορροφούσαν ένα μεγάλο μέρος (περίπου το 40%) της ελάχιστης παραγωγής αγαθών, χωρίς να λογοδοτούν πουθενά. Με την εμπλοκή της Ελλάδας στον πόλεμο και ιδιαίτερα με την έναρξη της στρατιωτικής κατοχής της χώρας μειώθηκε η παραγωγή αγαθών σε ποσοστό πάνω από 50% (το 1942 το εγχώριο εισόδημα μειώθηκε ακόμη περισσότερο). Τα μόνα τρόφιμα στα οποία μπορούσαν να υπολογίσουν οι Έλληνες ήταν το λάδι, οι ελιές και τα σύκα. Τα υπόλοιπα διαθέσιμα τρόφιμα αποτελούσαν μικρό κλάσμα των ήδη ανεπαρκών προπολεμικών ποσοτήτων. Ακόμη, διακόπηκε σχεδόν πλήρως το εξωτερικό εμπόριο, με αποτέλεσμα να μείνουν πολλές πόλεις χωρίς τρόφιμα. Ταυτόχρονα, από την ελληνική πλευρά δεν υπήρχε κανένα σχέδιο αναγκαστικής συγκέντρωσης και διανομής τροφίμων. Η κυβέρνηση Τσουδερού (που φεύγοντας από τη χώρα πήρε μαζί της το απόθεμα σε χρυσό της Τράπεζας της Ελλάδας) επιχείρησε το 1941 να οργανώσει μεταφορά σιτηρών στη χώρα, αλλά οι Βρετανοί επέβαλαν αυστηρή απαγόρευση για στρατιωτικούς λόγους. Η κατοχική κυβέρνηση του στρατηγού Γ. Τσολάκογλου δοκίμασε να εφαρμόσει ένα αυτοσχέδιο σύστημα συγκέντρωσης τροφίμων, αλλά απέτυχε παταγωδώς. Παράλληλα, η κυβέρνηση αυτή

19 νόμιζε πως οι αρχές κατοχής δεν θα ξεπερνούσαν ένα ορισμένο όριο στην απόσπαση του εγχώριου προϊόντος σεβόμενες τις αρχές του διεθνούς δικαίου. Όταν στο τέλος του καλοκαιριού του 1942 συνειδητοποίησε πως οι κατακτητές δεν ενδιαφέρονταν για το αν θα κατέρρεε η ελληνική οικονομία, ο λιμός είχε αρχίζει ήδη να θερίζει. Το συνδυαστικό αποτέλεσμα ήταν η πλήρης έλλειψη τροφίμων, η οποία οδήγησε κατ αρχάς σε ραγδαίο υποσιτισμό των απόρων, στη συνέχεια των φτωχότερων και μετά των μικροαστικών οικογενειών των πόλεων Η κατάσταση άρχισε να βελτιώνεται κάποιες περιοχές από το φθινόπωρο του 1942 και σε άλλες από την άνοιξη του Ε. Χεκίμογλου, «Η πολιτική οικονομία του λιμού», εφ. Ελευθεροτυπία Ιστορικά, τχ. 80/ 26 Απριλίου 2001 (Διασκευή).

20 20 Ομάδα 3 ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ 1 Αφού μελετήσετε την πηγή που ακολουθεί, να συντάξετε ένα σύντομο κείμενο στο οποίο θα αναφέρετε τους λόγους για τους οποίους σημειώθηκε ο λιμός κατά την περίοδο της Κατοχής. Ενώ οι διεθνείς συνθήκες που είχαν υπογράψει οι Γερμανοί και οι Ιταλοί τούς υποχρέωναν να συντηρούν τα στρατεύματα κατοχής με τους δικούς τους πόρους και όχι εις βάρος της χώρας που υπέταξαν, οικειοποιήθηκαν, μόλις έφθασαν, και με διάφορους τρόπους, όσα τρόφιμα και λοιπά αγαθά βρέθηκαν στις κρατικές αποθήκες, καθώς και τα συναλλαγματικά αποθέματα των τραπεζών, επιταχύνοντας έτσι τον πληθωρισμό. Παράλληλα, με τις καθημερινές αυθαιρεσίες ή αγορές, που όμως δεν είχαν πραγματικό αντίκρισμα, συνέχισαν να συγκεντρώνουν αγροτικά προϊόντα για τις ανάγκες του στρατού κατοχής αλλά και για τις ανάγκες των χωρών τους. Ιδιαίτερα οι Γερμανοί, που είχαν και τον τελευταίο λόγο, συστηματικά, από την αρχή της Κατοχής, αλλά ακόμη και στους δραματικούς μήνες του χειμώνα και αργότερα, συγκέντρωναν σταθερά σημαντικές ποσότητες λαδιού και τις διοχέτευαν στη Γερμανία. Σύμφωνα με τον τότε πρόεδρο του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού Αλ. Ζάννα : «Οι Γερμανοί υπόσχονταν πάντοτε πως δεν θα κάνουν πλέον δήμευσι των προϊόντων μας και δη της σταφίδος, του σίτου στις βόρειες Επαρχίες, του λαδιού το οποίον μετέβαλον εις λίπος και έστελναν στη Γερμανία, αλλά ουδέποτε τήρησαν την υπόσχεσί τους. Και όχι μόνον αυτό, αλλά μας παρακολουθούσαν από κοντά και για το καθετί έφερναν εμπόδια». Έχει εύστοχα επισημανθεί ότι αποφασιστικό ρόλο στους θανάτους από ασιτία έπαιξε η στέρηση λιπαρών ουσιών και ότι τόσο η έλλειψη δημητριακών. Για τη Γερμανία η Ελλάδα αποτελούσε απλώς στρατηγική βάση για την κύρια επιδίωξή της, το να κερδίσει τον πόλεμο. Δεν την ενδιέφερε, τουλάχιστον στη φάση αυτή, να φροντίσει να μην καταστραφούν οι οικονομικές δομές και το ανθρώπινο δυναμικό της χώρας. Οι Ιταλοί, που είχαν μακροπρόθεσμες βλέψεις και έβλεπαν την Ελλάδα να παραμένει σταθερά στη μεταπολεμική σφαίρα επιρροής τους, ήταν λιγότερο κυνικοί στο θέμα της εκμετάλλευσης των κατακτημένων και δεν ήθελαν να αποξενωθούν τελείως μαζί τους. Ωστόσο, τα ελλείμματα που παρουσίαζε η επιμελητεία τους έκαναν συχνή την προσφυγή στη διαρπαγή ειδών διατροφής και λοιπών αγαθών, την αυθαιρεσία και τις συναλλαγές με τους μαυραγορίτες. Πάντως καθοριστικός παράγοντας για τις διαστάσεις που πήρε ο λιμός, και ο οποίος δεν μπορεί να αποδοθεί σε εξωγενή αίτια, ήταν η ίδια η δομή της ελληνικής κοινωνίας. Οι μεγάλες ανισότητες που υπήρχαν στην πρωτεύουσα και τις άλλες πόλεις, οι οποίες επλήγησαν, αναπόφευκτα προκάλεσαν και άνιση κατανομή των ανεπαρκών, ούτως ή άλλως, ποσοτήτων τροφίμων που υπήρχαν ή έφθαναν σ αυτές με την μαύρη αγορά. Από την πείνα πέθαιναν κυρίως άτομα που ανήκαν στις κατώτερες κοινωνικές βαθμίδες. Αλλά και οι εργαζόμενοι γρήγορα πείνασαν, αφού ο καλπάζων πληθωρισμός εξανέμιζε τις απολαβές τους και τα τυχόν μικρά

21 χρηματικά τους αποθέματα. Το επιτιστικό πρόβλημα πήρε ανεξέλεγκτες διαστάσεις και λόγω του βαρύ χειμώνα του Το δριμύ ψύχος πάγωσε πολλά νοικοκυριά που ούτως ή άλλως θερμαίνονταν ελλιπώς, αλλά τώρα δεν είχαν τη δυνατότητα να ζεσταθούν με λίγα κάρβουνα ή καυσόξυλα. Το ψύχος έκανε ακόμη πιο ευάλωτους τους οργανισμούς που υπέφεραν από ασιτία και τις παρεπόμενες ασθένειες που αυτή προκάλεσε ή υπέθαλψε. Επιπρόσθετα, η ύπαιθρος έπαψε να τροφοδοτεί ομαλά τις πόλεις, εξαιτίας του ναυτικού αποκλεισμού της χώρας από τους Άγγλους και της κατάρρευσης των χερσαίων συγκοινωνιών λόγω των ανώμαλων συνθηκών και της έλλειψης βενζίνης.. Η κατάσταση άρχισε να βελτιώνεται κάποιες περιοχές από το φθινόπωρο του 1942 και σε άλλες από την άνοιξη του Χρ. Λούκος, «Η πείνα στην κατοχή. Δημογραφικές και κοινωνικές διαστάσεις», στο Χατζηιωσήφ Χρ. - Παπαστράτης Πρ. (επιμ), Ιστορία της Ελλάδας του 20 ου αιώνα, τ. Γ2. Γ2, Βιβλιόραμα, Αθήνα 2007, σ (Διασκευή).

22 22 Ομάδα 4 ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ 1 Αφού μελετήσετε την πηγή που ακολουθεί, να συντάξετε ένα σύντομο κείμενο στο οποίο θα αναφέρετε τους λόγους για τους οποίους σημειώθηκε ο λιμός κατά την περίοδο της Κατοχής. Την περίοδο της Κατοχής επικράτησε σοβαρή διατροφική κρίση σε διαφορετικές περιοχές της Ελλάδος πλήττοντας τους πάντες, εκτός από τους πολύ εύπορους. Η διατροφική κρίση κυριάρχησε σε όλη τη διάρκεια της Κατοχής- κι όχι μόνο τον χειμώνα του αλλά με διακυμάνσεις χρονικές και γεωγραφικές. Για παράδειγμα, ενώ ο λιμός χτύπησε την Αθήνα τον χειμώνα του 1941, άλλες περιοχές, όπως η Ήπειρος, η Μακεδονία και η Πελοπόννησος, υπέφεραν, εξαιτίας της επίδρασης άλλων παραγόντων (κυρίως των μαζικών εκκαθαρίσεων), κατά κύριο λόγο τον χειμώνα του Την πείνα γνώρισαν και νησιά, όπως η Μύκονος, η Σύρος και πολλά άλλα. Ένας από τους λόγους που προκάλεσαν τον λιμός ήταν οι επιτάξεις και οι λεηλασίες από τους Γερμανούς και Ιταλούς, ιδίως σε περιοχές με χαμηλή παραγωγικότητα. Ωστόσο, για τη διατροφική κρίση δεν ευθύνονταν μόνο οι εκτεταμένες επιτάξεις που πραγματοποιήθηκαν από τους κατακτητές, γιατί αυτές αφορούσαν μόνο εμπορευματικά προϊόντα τα οποία είχαν ήδη αποθηκευτεί σε στρατιωτικές αποθήκες, όταν έφτασαν οι δυνάμεις των Γερμανών και των Ιταλών. Ο ναυτικός αποκλεισμός της Ελλάδας από τους Άγγλους, που πραγματοποιήθηκε για στρατιωτικούς λόγους και διήρκησε ένα χρόνο, ήταν ένας από τους σοβαρούς λόγους του λιμού. Κι αυτό γιατί αν και το 60% του πληθυσμού ήταν τότε αγρότες, η επιβίωσή του εξαρτάτο από τις εισαγωγές τροφίμων. Υπολογίζεται ότι προπολεμικά το 30%- 45% των σιτηρών πού κατανάλωνε ή χώρα, ήταν εισαγόμενα. Μπορεί λοιπόν εύκολα να κατανοήσει κανείς τις συνέπειες πού είχε ο αποκλεισμός στη διατροφική κατάσταση των Ελλήνων. Επιπλέον, η Ελλάδα μετά την παράδοσή της διαιρέθηκε όχι μόνο σε τρεις ζώνες Κατοχής (τη βουλγαρική (Βόρεια Ελλάδα), τη γερμανική (Αθήνα, Κρήτη και ορισμένα νησιά, τμήμα της Μακεδονίας) και την ιταλική (υπόλοιπη Ελλάδα)), αλλά και σε 13 ζώνες στρατιωτικής διοίκησης, μεταξύ των οποίων απαγορευόταν η μετακίνηση ανθρώπων ή προϊόντων. Αυτός ο κατακερματισμός της αγοράς και οι έλεγχοι των τιμών είχαν ως αποτέλεσμα να σταματήσει κάθε είδους νόμιμη εμπορική συναλλαγή, κάτι που οδηγούσε σε ολοκληρωτική εξάρτηση από την τοπική παραγωγή. Οι τιμές και οι ελλείψεις συγκεκριμένων προϊόντων διέφεραν από ζώνη σε ζώνη και εκτεθειμένα στον λιμό βρέθηκαν τα μέρη στα οποία δεν υπήρχε σημαντική παραγωγή τροφίμων: τα αστικά κέντρα, τα απομονωμένα ορεινά χωριά και τα μικρά νησιά. Στο πλαίσιο αυτό, εμφανίστηκε στην Ελλάδα η «μαύρη αγορά». Όλες οι μελέτες καταδεικνύουν πως το γεγονός ότι οι γεωργοί προτιμούσαν να πωλούν τα προϊόντα τους σε ιδιώτες που τα διέθεταν στη συνέχεια, τις περισσότερες φορές, στην μαύρη

23 αγορά, συντέλεσε δραστικά στις κοινωνικές αλλαγές που επέφερε η Κατοχή. Και τούτο γιατί κάποιες κοινωνικές επαγγελματικές ομάδες (λ.χ. οι παραγωγοί, οι προμηθευτές τροφίμων κ.α.) πλούτισαν εις βάρος άλλων που αναγκάστηκαν να πουλήσουν τα περιουσιακά τους στοιχεία προκειμένου να επιβιώσουν. Επίσης αρκετοί μελετητές θεωρούν ότι η «μαύρη αγορά» - με την τεχνητή έλλειψη τροφίμων και τις αυξήσεις των τιμών που επέφερε διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο και στη μεγέθυνση του προβλήματος της πείνας. Ωστόσο, η ιστορικός η Β. Χιονίδου, αμφισβητεί την άποψη ότι ο λιμός οφειλόταν στους «μαυραγορίτες» που δημιουργούσαν τεχνητές ελλείψεις τροφίμων. Σύμφωνα με τη Χιονίδου η «μαύρη αγορά» ήταν στην ουσία το μόνο μέρος από το οποίο μπορούσε κανείς, πλέον, να προμηθευτεί ορισμένα βασικά αγαθά. Σε αυτήν συμμετείχε αναγκαστικά όλος σχεδόν ο πληθυσμός, είτε ως αγοραστής είτε ως πωλητής, στο βαθμό που ήταν ο μοναδικός χώρος όπου έβρισκε κανείς τροφή. Από την άλλη πλευρά, παρ όλο που μεγάλο μέρος του πληθυσμού συμμετείχε στην παραοικονομία, κανείς δεν αναγνώριζε τον εαυτό του ως «μαυραγορίτη». Η «μαύρη αγορά» που γινόταν από τους πολλούς και όχι από τους λίγους απάλυνε κατά την άποψή της Χιονίδου - τις άμεσες επιπτώσεις του λιμού. 23 Διασκευασμένα αποσπάσματα από το βιβλίο της Β. Χιονίδου, Λιμός και θάνατος στην Κατοχική Ελλάδα, , μτφρ. Δημήτρης Μιχαήλ, Εστία, Αθήνα 2006.

24 24 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Δ ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ 2 Ομάδα 1 Διαβάστε τα αποσπάσματα που ακολουθούν και μπείτε για λίγο στη θέση του Πέτρου. Στη συνέχεια γράψτε μια επιστολή προς έναν φίλο σας που κατοικεί σε χωριό, στην οποία: α) να του περιγράφετε τι ζείτε στην πόλη και β) να του ζητάτε ευγενικά να σας βοηθήσει. Α. Κάθε βράδυ η μητέρα τούς έφτιαχνε μια πηχτουλή και άνοστη σούπα, μα ό,τι κι αν πεις, σε χόρταινε κάπως Την τρώγανε χωρίς ψωμί, μονάχα ο παππούς, που άφηνε πάντα λίγο ψωμί από το μεσημέρι, το μασουλούσε τώρα. Το ψωμί, που παίρνανε με το δελτίο, ήτανε 40 δράμια 3 το άτομο. Ήτανε κίτρινο σαν κρόκος αυγού και λασπερό. Ψηνότανε πάνω σε μια λαδόκολλα και, άμα έκανες πως τη βγάζεις, έφευγε μαζί όλη η κόρα κι έτσι αναγκαζόσουνα να το τρως με το χαρτί. - Αν πετάτε το χαρτί, του 'λεγε ο φίλος του ο Σωτήρης, να μου το δίνετε. Ο Πέτρος ντράπηκε να του πει πως δεν το πετούσανε και του πήγαινε κάθε μέρα το δικό του μερίδιο, δηλαδή το λαδόχαρτο με την κολλημένη κόρα που ο Σωτήρης το καταβρόχθιζε λιμασμένα. Η μαμά μοίραζε το ψωμί μόλις το παίρνανε από το φούρνο κι έδινε σε καθέναν τη μερίδα του που την τύλιγε στην πετσέτα του φαγητού. Ο Πέτρος όσο ήτανε σπίτι όλο έτρεχε κι έκοβε ένα κομματάκι και σαν έφτανε η ώρα του φαγητού δεν του περίσσευε μπουκιά. Όλο υποσχότανε στον εαυτό του πως δε θα το αγγίξει, αλλά δεν τα κατάφερνε. [...] [ ] Μια μέρα, μόλις γυρίσανε από το σχολείο, του χτύπησε ο Σωτήρης φουριαστά την πόρτα. - Τρέχα! Στη γωνιά είναι ένας πεθαμένος..., λένε από την πείνα. Κατρακύλησαν τις σκάλες και βγήκανε στον δρόμο. Λίγο πιο κάτω από το σπίτι τους ήτανε μαζεμένος κόσμος. Δε βλέπανε τίποτα, σπρώξανε τον κόσμο και περάσανε ανάμεσα. Στα σκαλιά μιας πόρτας ήτανε καθισμένος ένας άντρας, δεν καταλάβαινες αν ήτανε νέος ή γέρος. Μια γυναίκα είχε πάρει το κεφάλι του στην αγκαλιά της και του χτυπούσε το πρόσωπο να τον συνεφέρει. Εκείνος άνοιξε μια στιγμή τα μάτια. -Τι έχεις; ρώτησε η γυναίκα. Ο άντρας έβγαλε μια παράξενη φωνή από το λαρύγγι του: -Πεινάααω. Η γυναίκα ανέβηκε τότε στο σκαλοπάτι και είπε στον κόσμο με δυνατή φωνή: -Πεινάει. Κάποιος του βαλε στο χέρι ένα κομμάτι ψωμί από γερμανική κουραμάνα. Μια γυναίκα του χώσε στο στόμα μερικές σταφίδες. Σε λίγο βγήκε μια κοπέλα από το 3 Περίπου 120 γραμμάρια.

25 διπλανό σπίτι με μισό ποτήρι γάλα. Ο Πέτρος άφησε το Σωτήρη κι έφυγε. Ένιωσε μια κράμπα στο στομάχι. Στ' αυτιά του βούιζε η βραχνή και απόκοσμη φωνή του άντρα: Πεινάααω. Πήρε ένα δρομάκι στην τύχη και περπατούσε. Ήθελε να φωνάξει: Πεινάααω. Τα μάτια του άντρα, σαν άνοιξαν, ήτανε βαθιά μέσα στις κόγχες τους, στηριγμένα στο άπειρο... Έχωσε το χέρι του μέσα στην τσέπη του.. Ήτανε το λαδόχαρτο με την κόρα που είχε φυλαγμένο για το Σωτήρη. Το χωσε με βουλιμία στο στόμα του. Μασούσε καλά καλά το χαρτί και το κατάπινε. Σαν γύρισε στο σπίτι βρήκε τον Σωτήρη στην εξώπορτα. -Λένε, πως μπροστά στην εκκλησία πέσανε άλλοι τρεις από την πείνα. Είναι κι ένας αληθινά πεθαμένος 25 Άλκη Ζέη, Ο μεγάλος περίπατος του Πέτρου, Μεταίχμιο, Αθήνα 2011, σ Β. [Στην Τρίπολη] η πείνα μάς χώρισε σε χορτάτους και πεινασμένους, γιατί τα παιδιά που έρχονταν [στο σχολείο] από τα χωριά, τρώγανε πιο πολύ, γιατί πουλάγανε και τις πατάτες τους. Οι της πόλης λιποθυμούσαν μέσα στην τάξη. Έτσι άρχισαν οι πρώτες αψιμαχίες. Θυμάμαι η πρώτη αψιμαχία έγινε ανάμεσα στους χωρικούς και τους αστούς. [ ] Δεν ήταν σωστό να είναι χοντροί αυτοί και να τρώνε, ενώ πλάι τους Αυτό το κατάλαβαν και οι ίδιοι, και έτσι βοηθώντας και τα παιδιά από το χωριό, η τάξη μας πήγε κάπως καλύτερα, αλλά δεν μπορούσαμε να τα πάμε τόσο καλά και με τα μαθήματα. Τελικά μας πήραν το σχολείο οι Ιταλοί και βγάλαμε τα θρανία σε μια αυλή έξω στο ύπαιθρο, με τα χιόνια επάνω. Τι μάθημα να κάνεις; Γ. Μαλούχος, Άξιος Εστί. Ο Μίκης Θεοδωράκης αφηγείται τη ζωή του και συνθέτει την ιστορία της νεότερης Ελλάδας, Σκάι Λιβάνη, Αθήνα 2004, σ. 92.

26 26 Ομάδα 2 ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ 2 Με βάση τα κείμενα και τις φωτογραφίες να συνθέσετε ένα κείμενο στο οποίο θα αφηγείσθε μια μέρα από την καθημερινή ζωή ενός παιδιού στην Κατοχή την περίοδο της πείνας.. Α. Β. «Μερικοί Γερμανοί αξιωματικοί βασάνιζαν τα πιτσιρίκια πετώντας τους αποφάγια από τα μπαλκόνια και παρακολουθώντας τα να τσακώνονται μεταξύ τους. Οι στρατιώτες που έτρωγαν ελιές στο δρόμο προσείλκυαν σμάρια ολόκληρα από παιδιά. Μόλις έφτυνε κάποιος ένα κουκούτσι ελιάς, τα παιδιά ορμούσαν να το πιάσουν: το πιο γρήγορο το έβαζε στο στόμα του και το έγλειφε ώσπου να μείνει το ξύλο». Μ. Μαζάουερ, Στην Ελλάδα του Χίτλερ, Αλεξάνδρεια, Αθήνα 1994, σ. 62 Γ. [ ] Και την εικοστή έβδομη μέρα δίχως ψωμί [ ], η μητέρα μου είχε βγει από το πρωί. Εμείς τα παιδιά καθόμαστε και τα τρία στο κρεβάτι και ζεσταινόμαστε, έλεγα μακάρι να είχαμε τώρα την πουλακίδα στα πόδια μας να μας ζεσταίνει. Τα πουλερικά έχουν θερμοκρασία ανώτερη απ του ανθρώπου. Την πουλακίδα μας μάς την είχε χαρίσει η δεσποινίς Σαλώμη, καλή της ώρα εκεί που ζει τώρα, αν και όχι εις τας Αθήνας. Αυτή κάπου είχε ρημάξει ένα κοτέτσι. Την έδωσε της μητέρας μου, να τη βράσεις να πιούνε τα παιδιά το ζουμί, της λέει, γιατί τα βλέπω αδενοπαθή σε λίγο. Η πουλακίδα είχε ωραία χρώματα, ψηλό λαιμό, ούτε ήξερε αυτή ότι είχαμε Κατοχή. Λέμε εμείς, μαμά μην τη σφάξουμε. Καλά, λέει, άσ τη να μεγαλώσει λιγουλάκι, να μας βγει και μια μερίδα παραπάνω, μπορεί να γεννήσει και κάνα αυγό. Αυγό όμως φάγαμε μόλις μπήκαν οι Εγγλέζοι ως ελευθερωτές. Κι έτσι την κρατήσαμε κάπου έξι μήνες, την ψευτοταϊζαμε, της έβρισκα και κανένα σκουλήκι εγώ. Τη βγάζαμε για βοσκή, να τσιμπήσει χορταράκι και κανένα ζουζούνι, σε μια παραπλεύρως αλάνα.

27 Την πηγαίναμε και τα τρία αδέλφια μαζί, μη μας ριχτούν και μας την κλέψουν, κουκουλωμένη μάλιστα κάτω από το πανωφόρι του αδελφού μου. Την κουβαλούσαμε στα χέρια σηκωτή, διότι είχε εξαντληθεί και περπατούσε πολύ σπάνια. Μόλις φτάσαμε εκείνη την ημέρα στην αλάνα, την απιθώνω κάτω για να βρει κανένα σκουλήκι, αυτή έγειρε στο πλευρό και με κοίταζε. Δεν είχε δυνάμεις να σκαλίσει. Της δίνω νερό, το ήπιε με το ζόρι. Λέω, παιδιά το ζωντανό δεν είναι καλά, πάμε σπίτι να προλάβουμε να το σφάξουμε προτού ψοφήσει. Όχι, είπε η μάνα μας, δεν τη σφάζω. Κι έτσι, τ απογευματάκι πια, η κότα με ξανακοίταξε και πέθανε. Από την πείνα. Τη σηκώνω, πεθαμένη ήτανε βαρύτερη. Μουρλάθηκες που θα τη θάψεις μου βάζει τη φωνή η δεσποινίς Σαλώμη [ ]. Ζεστή είναι ακόμη, άντε μάδα την να τη βράσετε! Π. Μάτεσις, Η μητέρα του σκύλου, Καστανιώτης, Αθήνα 1990, σ

28 28 Ομάδα 3 ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ 2 Αφού διαβάσετε τις μαρτυρίες που ακολουθούν, να συντάξετε μια παρηγορητική επιστολή προς τον γέρο καροτσέρη. Α. «Εγώ δούλευα στον Πειραιά και καθόμουνα στην Αθήνα. Κάθε πρωί λοιπόν 7:15 με 7:20 κατέβαινα τρέχοντας τα σκαλιά του ηλεκτρικού να πάρω το τρένο για να πάω στη δουλειά μου. Ένα πρωί, καθώς είχα αργήσει κι έτρεχα, θαρρώ σκόνταψα σε έναν άνθρωπο, ξαπλωμένο λίγο λοξά στην άκρη στα σκαλιά. Δίπλα του ένα τενεκεδάκι από κονσέρβα. Αυτά τα τενεκεδάκια εκείνη την εποχή ήταν συνηθισμένο πράγμα. Είχαν αρχίσει οι λιποθυμίες. Αργότερα κι εγώ θα λιποθυμούσα. Δύο φορές, στο δρόμο, γυρίζοντας από τη δουλειά. Ήταν τότε που επί 45 μέρες τρώγαμε σκέτες λαχανίδες, χωρίς λάδι και χωρίς ψωμί. Μαζευότανε κόσμος. Άμα είχε πέσει κάτω σε σηκώνανε, σου δίνανε λιγάκι νερό κι άμα συνερχόσουνα φεύγανε. Δεν μπορούσαν άλλωστε να κάνουν και τίποτε άλλο. Έσκυψα να βοηθήσω τον λιπόθυμο άνθρωπο. Κράτησα το κεφάλι του και το χέρι του να τον ανασηκώσω και τότε πάγωσα. Ήτανε νεκρός και ξυλιασμένος. Το βαλα στα πόδια. Ούτε ξέρω πως βρέθηκα στη δουλειά. Από τότε σχεδόν κάθε πρωί έβρισκα και κάποιον νεκρό στα σκαλιά, με τενεκεδάκι ή όχι. Αργότερα πλήθυναν. Δύο και τρεις κάθε πρωί, μια μέρα μέτρησα πέντε. Εξωτερικά είχα εξοικειωθεί στη θέα τους, αλλά η τρομάρα δε μου φυγε ποτέ. Ο κόσμος πέθαινε αράδα. Η πείνα μας είχε θερίσει. Δεν έβρισκες παρά μονάχα λαχανίδα. Παρουσιάστηκαν οι πρώτοι πεταμένοι νεκροί, πάνω από τον τοίχο του νεκροταφείου, για να κρατήσουν οι ζωντανοί το δελτίο του ψωμιού, που έπρεπε να παραδοθεί για την κηδεία. Στη διασταύρωση Πλούτωνος με το δρόμο που πάει προς τα Ταμπούρια [στον Πειραιά] ξεμπούκαρε ένα καρότσι με χόρτα, πραγματικά χόρτα, του βουνού, όχι λαχανίδες. Χίμηξε ο κόσμος, κι εγώ μαζί. Έμεινα τελευταία. Στο καρότσι είχαν απομείνει μαδημένα σκόρπια χόρτα. Έδωσα τη σακούλα μου, βοήθαγα και εγώ να τα μαζέψω και τότε, καθώς σήκωσα μια λινάτσα να δω μην υπάρχει τίποτα από κάτω μέσα σε ένα σωρό παλιοτσούβαλα φανήκανε δυο μικρά, μικρά ποδαράκια πεντακάθαρα. Ο γεροκαροτσέρης με ένα πήδο με έσπρωξε και τα σκέπασε με το τσουβάλι. Πήρε τη σακούλα μου την έβαλε στο χέρι και τράβηξε με το καρότσι του προς το δρόμο που πάει στο νεκροταφείο. Εγώ έφτασα στο σπίτι, έδωσα τη σακούλα με τα χόρτα. Το βράδυ δεν μπόρεσα να βάλω μπουκιά στο στόμα μου. Τα μοίρασα στα πιάτα των άλλων και έπεσα στο κρεβάτι. Όλη νύχτα παράδερνα στον ύπνο μου με τα μάτια του γέρου και τα μικρά καθαρά ποδαράκια». Έλλη Παπαδημητρίου, Κοινός λόγος, Ερμής, Αθήνα 2003

29 29 Ομάδα 4 ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ 2 Αφού μελετήσετε τις μαρτυρίες, να συντάξετε μια επιστολή προς τον Ελβετικό Ερυθρό Σταυρό, στην οποία να περιγράφετε την κατάσταση στη χώρα και να ζητάτε άμεση αποστολή βοήθειας. Την επιστολή σας να τη διανθίσετε και μια φωτογραφία από το διαδίκτυο ή μια ζωγραφιά ή ένα σύνθημα. Το κείμενό σας μπορείτε να το γράψετε στον υπολογιστή (στο Word) και μετά να το εκτυπώσετε. Α. «[ ] Οι περσινές σοδιές φαγώθηκαν κι οι νέες αργούν ακόμη. Ένα νέο κύμα άγριας πείνας δέρνει το λαό. Ένα μεγάλο ποσοστό υπαλλήλων, μισθωτών εν γένει, βρίσκεται κατάκοιτο από εξάντληση. Τα δημόσια σχολειά μένουν ακόμη κλειστά. Ένας ολόκληρος λαός επαιτεί. Παιδάκια και γριές μαζεύουν από την άσφαλτο τα χαρουποκούκουτσα που κάποιοι άλλοι ευτυχέστεροι σκόρπισαν στο δρόμο. Σκουπίδια δεν υπάρχουν σήμερα πια. Κάθε σωρός απορριμμάτων είναι κι ένα ανεξερεύνητο πέλαγος ευτυχίας, ανεξάντλητη πηγή θρεπτικών ουσιών: μιας λεμονόκουπας, ενός σπανακόφυλλου, μαρουλόφυλλου ή ψαροκόκαλου. Προχθές ένα παιδάκι είχε μαζέψει ένα τενεκεδάκι γεμάτο κόκκαλα. Είχα την ηλιθιότητα να το ρωτήσω γιατί μαζεύει αυτά τα βρωμερά σκουπίδια. Και μου απάντησε Θριαμβευτικά: Εμείς βράζουμε αυτά τα κόκκαλα και ξέρετε τι ωραία σούπα κάνουμε;» Μ. Δούνιας, Έπειτα από 120 χρόνια ελεύθερης ζωής, είμεθα πάλι σκλάβοι. Το ημερολόγιο Κατοχής του Μίνου Δούνια, Εστία, Αθήνα 1987, σ. 144 (εγγραφή 6 Μαΐου 1942) Β. «Ντυμένοι σε κουρέλια με πρόσωπα χλωμά, περισσότερο πεθαμένοι παρά ζωντανοί, σέρνουν οι δυστυχισμένοι αυτοί άνθρωποι τα βήματά τους εδώ και εκεί άσκοπα, γυρεύοντας κάποια τροφή, σαν τα πεινασμένα ζώα... Στην απελπισία τους το μίσος τους στρέφεται ενάντια σε κάθε άτομο χορτάτο. Έχουν κηρύξει πόλεμο των απόρων εναντίον των ευπορών, Οι εύποροι είναι εκείνοι που έχουν έστω και τόσο λίγο παραπάνω απ αυτούς. Περνώντας από τον συνοικισμό Γκύζη βλέπω μια γυναίκα ημίγυμνη να οδύρεται δείχνει στη φτωχική της αυλή, πλάι στην άθλια καλύβα της, και διηγείται πως της κλέψαν όλα τα ρουχαλάκια των παιδιών της, του ανδρός της και τα δικά της που είχε απλώσει εκεί για να στεγνώσουν» Μ. Δούνιας, Ημερολόγιο Κατοχής, ο.π.,σ (εγγραφή 23 Φεβρουαρίου 1942) Γ. «Καθώς προχωρήσαμε [ ], σ ένα πεζούλι ήταν καθισμένο ένα παλικάρι. Ένας

30 τενεκές κονσέρβας πλάι του άδειος, έδειχνε πως θα τραβούσε για το συσσίτιο. [ ] Πενήντα βήματα παρακάτω ένας άντρας ήταν πεσμένος μπρούμυτα στη μέση του δρόμου». Χρ. Χρηστίδης, Χρόνια Κατοχής, Μαρτυρίες Ημερολογίου. Πρόλογοςσυμπληρώματα- σημειώσεις, Αθήνα 1971, σ. 200 (εγγραφή 21 Δεκεμβρίου 1942). 30 Δ. «Είναι η εβδόμη κατά σειρά ημέρα, που δεν έγινε πουθενά στην Αθήνα διανομή ψωμιού, ενώ εξακολουθεί ένας άκαρδος χειμώνας, άκαμπτος στην τόση ανθρώπινη δυστυχία. Η πείνα παίρνει σιγά-σιγά τη μορφή άγριου αγώνα αυτοσυντηρήσεως. Όλα τα προσχήματα έχουν εκλείψει. [ ] Αν τολμήσει κανείς να προστατεύσει το χιλιόχρονο δέντρο που κόβεται αλύπητα από τον πρώτο τυχόντα, κινδυνεύει να πληρώσει το στοργικό του ενδιαφέρον μ' αυτή τη ζωή του... Οι κλοπές και οι διαρρήξεις έχουν τρομοκρατήσει τον κόσμο. Δε γίνεται διάκριση. Φτωχοί και πλούσιοι ληστεύονται με τον ίδιο άγριο τρόπο. Κι έτσι οι ευγενείς μας κατακτητές κατόρθωσαν αφού μας διέλυσαν πολιτικά να μας ρίξουν και στη φρίκη μιας κοινωνικής αναρχίας». Μ. Δούνιας, Το Ημερολόγιο Κατοχής, ό.π., σ (εγγραφή 4 Μαρτίου 1942). Ε. 25 Νοέμβρη 1941 [.] Έχω επιστρατεύσει τις φίλες μου να μαζεύουν και το τελευταίο ψιχουλάκι τροφής. Το ίδιο κάνω κι εγώ [ ] Και στο σούρουπο [ ] αναζητούμε τα πεινασμένα παιδιά στις σκοτεινές κάμαρες των παλιών σπιτιών να τους μοιράσωμε ό,τι έχωμε. Χθες βράδυ ο μικρός Στ. Μ. [ ] μοναχός του, ξαπλωμένος στη γωνιά της ερειπωμένης κάμαρας, περίμενε. Μας περιμένει κάθε βράδυ με τα μάτια καρφωμένα στην πόρτα. Ι. Τσάτσου, Φύλλα κατοχής, Εστία, Αθήνα , σ

31 31 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ε Οδ. Ελύτης, Άξιον εστί Τα Πάθη Μελοποίηση Μ. Θεοδωράκης Ένα το χελιδόνι Ένα το χελιδόνι * κι η Άνοιξη ακριβή Για να γυρίσει ο ήλιος * θέλει δουλειά πολλή Θέλει νεκροί χιλιάδες * να 'ναι στους Τροχούς Θέλει κι οι ζωντανοί * να δίνουν το αίμα τους Θέ μου Πρωτομάστορα * μ' έχτισες μέσα στα βουνά Θέ μου Πρωτομάστορα * μ' έκλεισες μες στη θάλασσα! Πάρθηκεν από Μάγους * το σώμα του Μαγιού Το 'χουνε θάψει σ' ένα * μνήμα του πέλαγου Σ' ένα βαθύ πηγάδι * το 'χουνε κλειστό Μύρισε το σκοτάδι * κι όλη η Άβυσσο Θέ μου Πρωτομάστορα * μέσα στις πασχαλιές Και Συ Θέ μου Πρωτομάστορα * μύρισες την Ανάσταση!

32 32 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΣΤ ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ 3 Ομάδα 1 Διαβάστε την πηγή που ακολουθεί και εντοπίστε τους τρόπους με τους οποίους οι άνθρωποι προσπάθησαν να εξασφαλίσουν τροφή. Ενημερώστε την υπόλοιπη τάξη και παρουσιάστε μια παγωμένη εικόνα (ταμπλό βιβάν) που να αποδίδει έναν από τους τρόπους αυτούς. Οι διαδρομές από τα αστικά κέντρα στην επαρχία προς αναζήτηση τροφίμων ήταν ένας από τους τρόπους με τον οποίο οι άνθρωποι επιχείρησαν να επιβιώσουν. Ωστόσο, για την Αθήνα το εγχείρημα ήταν δυσκολότερο από ό,τι για τις άλλες πόλεις γιατί βρισκόταν μακριά από παραγωγικές ζώνες. Ακόμη και για την κοντινή Πελοπόννησο, έπρεπε οι πολίτες να πάρουν ειδική άδεια. Στη Θεσσαλονίκη, οι αποστάσεις ήταν πιο μικρές και στη χειρότερη των περιπτώσεων η μετακίνηση για τη μεταφορά προϊόντων μπορούσε να γίνει ακόμη και με τα πόδια. Οι άνθρωποι έφευγαν από τα σπίτια τους το πρωί και επέστρεφαν το βράδυ ή κάποιες φορές ύστερα από αρκετές ημέρες περιπλάνησης ανάλογα με την επιτυχία της αναζήτησης. Γενικά, τα πλήθη - κυριολεκτικά - που επιδίδονταν στη «διά της ανταλλαγής» αναζήτηση των απαραίτητων έφθαναν από την Αθήνα ως τον Όλυμπο και την Κατερίνη - όσο πιο μακριά μπορούσε να φθάσει κανείς, τόσο καλύτερες σχέσεις ανταλλαγής μπορούσε να εξασφαλίσει. Μερικοί από τους αστούς, που είχαν συγγενείς στην επαρχία, μετακόμισαν εκεί. Πολλοί επαγγελματίες ή μισθωτοί στις μικρές πόλεις νοίκιαζαν κάποιο χωράφι για να καλλιεργήσουν οι ίδιοι εκεί τα αναγκαία. Σε ημερολόγια της εποχής, που ανήκουν σε μέλη αστικών οικογενειών, διαβάζουμε για την αξιοποίηση εκτάσεων γης με οικιακές, ας πούμε καλλιέργειες, όπως πατάτες ή για την εκτροφή οικόσιτων ζώων μέσα στην πόλη, ιδιαίτερα στις περιφερειακές συνοικίες αλλά και στις ταράτσες των πολυκατοικιών. Καθώς πλησίαζε, όμως, η ωρίμανση των καρπών, οι άνθρωποι αυτοί έπρεπε να κοιμούνται δίπλα στο πολύτιμο προϊόν τους, γιατί ταυτόχρονα έκαναν μαζικά την εμφάνισή τους και οι κάθε είδους κλέφτες. Οι κλοπές κρεμμυδιών, κριθαριού, λαχανικών αλλά και γενικότερα τροφίμων πύκνωσαν. Από την άλλη πλευρά, τα χωριά παραφορτώθηκαν από άψυχα και έμψυχα. Αστοί και αγρότες έρχονταν σε καθημερινή επαφή, σε μια ανταλλαγή προϊόντων αλλά και νοοτροπιών. Οι αγρότες αποκτούσαν έπιπλα, ρούχα, κοσμήματα, αντικείμενα που συνδέονταν με τη ζωή στην πόλη και φαίνεται να ικανοποιούσαν ένα όνειρο ή ένα απωθημένο τους. Οι αστοί έδιναν τα πάντα για ένα σακί αλεύρι ή υιοθετούσαν συνήθειες και τρόπους ζωής των αγροτών. Μ. Καβάλα, «Πείνα και επιβίωση», στο Ιστορία του Νέου Ελληνισμού , τ. 8 ος, Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 2003 (Διασκευή).

33 33 Ομάδα 2 ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ 3 Διαβάστε την πηγή που ακολουθεί και εντοπίστε τους τρόπους με τους οποίους οι άνθρωποι προσπαθούσαν να αντιμετωπίσουν το λιμό στην Κατοχή. Ενημερώστε την υπόλοιπη τάξη και παρουσιάστε μια παγωμένη εικόνα (ταμπλό βιβάν) που να αποδίδει τα συσσίτια που οργανώθηκαν. Στην Ελλάδα του 1941 κανείς ακόμα δεν είχε ξεχάσει τα συσσίτια μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή. Η πρακτική αυτή γενικεύθηκε κατά την Κατοχή σε κάθε γωνιά της χώρας. Οργανώθηκαν από την πολιτεία, από συλλογικούς κοινωνικούς φορείς αλλά και από ιδιωτικές επιχειρήσεις. Κοινό χαρακτηριστικό τους ήταν τα νερόβραστα εδέσματα, οι λαχανίδες, τα χαρούπια, τα σύκα, οι σταφίδες, το πλιγούρι και τα μακριά τραπέζια. Στη νότια Ελλάδα και μέχρι τα βόρεια σύνορα της Θεσσαλίας, το Υπουργείο Επισιτισμού ήταν υπεύθυνο για την οργάνωση των συσσιτίων και τη διανομή τροφίμων σε αυτά. Ωστόσο, η γραφειοκρατική αντίληψη των κρατικών υπηρεσιών και η διάθεση εκμετάλλευσης δεν βοηθούσαν στη γρήγορη και αποτελεσματική αντιμετώπιση των προβλημάτων. Η Εκκλησία, ο Ερυθρός Σταυρός είχαν επίσης οργανώσει συσσίτια. Το ίδιο και οι πρώτες αντιστασιακές οργανώσεις Εθνική Αλληλεγγύη και Εθνικό Εργατικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (ΕΕΑΜ). Ως προς τον ιδιωτικά τομέα, όπως προκύπτει από διάφορα στοιχεία, στην Αθήνα μέχρι το Δεκέμβριο του 1943, λειτουργούσαν 666 συσσίτια σε βιομηχανίες, εργοστάσια και επιχειρήσεις. Ωστόσο, το χειμώνα του τα συσσίτια δεν λειτουργούσαν συστηματικά, γιατί δεν υπήρχε επάρκεια τροφίμων. Στη Βόρειο Ελλάδα το Δεκέμβριο του 1941 συστάθηκε η Διεύθυνση Επισιτισμού και τον Ιούνιο του 1942, για καλύτερη οργάνωση, η Αυτόνομη Υπηρεσία Επισιτισμού Μακεδονίας (ΑΥ- ΕΜ), με σκοπό την αντιμετώπιση των επισιτιστικών προβλημάτων στην περιοχή. Ωστόσο, αυτό που έπαιξε ιδιαίτερο ρόλο στη Θεσσαλονίκη ήταν η «συνεταιριστική» ή μη κρατική πρωτοβουλία. Ήδη το Νοέμβριο του 1941, ξεκίνησε η λειτουργία των λαϊκών συσσιτίων με τη φιλανθρωπικού χαρακτήρα πρωτοβουλία ιδιωτών, των οποίων το συντονισμό ανέλαβε αργότερα η Γενική Διοίκηση Μακεδονίας. Το Μάιο του 1942 στη Θεσσαλονίκη η μη κρατική πρωτοβουλία, χωρίς καμιά κρατική ενίσχυση, κατάφερε να συντηρεί 20 εστίες παιδικών συσσιτίων. Ξεχωριστά ήταν τα συσσίτια που οργανώνονταν για παιδιά. Ξεκίνησαν με πρωτοβουλία του Ερυθρού Σταυρού, μαζικών φορέων της πόλης- όπως το Εργατοϋπαλληλικό Κέντρο, οι Ναυτικοί Όμιλοι κ.λπ.- και μεμονωμένων πολιτών. Τα συσσίτια αυτά εφοδιάζονταν τόσο από τις προσπάθειες των ίδιων των φορέων, από

34 τις δωρεές επαγγελματικών ενώσεων, τα τρόφιμα που συγκέντρωνε για παιδιά το Λύκειο Ελληνίδων κοκ. Μ. Καβάλα, «Πείνα και επιβίωση», στο Ιστορία του Νέου Ελληνισμού , τ. 8 ος, Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 2003 (Διασκευή). 34

35 35 Ομάδα 3 ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ 3 Αφού μελετήσετε τις πηγές που ακολουθούν, να δημιουργήσετε ένα δρώμενο που να αποδίδει τη συμβολή του Εθνικού Εργατικού Απελευθερωτικού Μετώπου (ΕΕΑΜ) στην αντιμετώπιση του λιμού κατά τη διάρκεια της Κατοχής. Ο χρόνος παρουσίασης του κειμένου σας δεν πρέπει να υπερβαίνει τα 3 λεπτά. Α Από τα μέσα του 42 οι Βρετανοί χαλάρωσαν τον αποκλεισμό και άρχισε να φτάνει ανθρωπιστική βοήθεια σε τρόφιμα. Το ζήτημα ήταν βέβαια, πού θα πήγαιναν και ποιος θα τα διαχειριζόταν. Η εργατική τάξη της Αθήνας και του Πειραιά ιδιαίτερα έδωσε μια απάντηση: σε μας και από εμάς. Το Εθνικό Εργατικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (ΕΕΑΜ) για την αντιστασιακή και συνδικαλιστική εκπροσώπηση των εργαζομένων (ΕΕΑΜ), που είχε συγκροτηθεί ήδη από τον Ιούλη του 1941, πριν το Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (ΕΑΜ) που ιδρύθηκε τον Σεπτέμβρη, γρήγορα ανέλαβε πρωτοβουλία. Μέλη του ΕΕΑΜ ενεπλάκησαν στα πολυάριθμα δίκτυα προμήθειας και διανομής τροφίμων: εισήλθαν στις επιτροπές διαχείρισης συσσιτίων, στα διοικητικά συμβούλια προμηθευτικών συνεταιρισμών, στις επιτροπές οργάνωσης ομαδικών «εξορμήσεων» στην επαρχία προς εξεύρεση τροφίμων, στα δίκτυα κλοπής υλικών από τους εργάτες των επιταγμένων από το στρατό κατοχής παραγωγικών μονάδων και έτσι μετασχηματίστηκε η αυτοσχέδια δράση για ατομικό όφελος σε συλλογική αντιστασιακή δράση. Πέρα από αυτά την άνοιξη του 1942 πρωτοστάτησε στην πρώτη απεργία που πραγματοποιήθηκε στη χώρα και σε όσες ακολούθησαν. Το αίτημα αυτής της κινητοποίησης, μα και όσων ακολούθησαν, ήταν αυξήσεις στους μισθούς και επειδή το χρήμα δεν είχε αξία, συσσίτια και εφοδιασμός με είδη πρώτης ανάγκης. Β. Τα δύο πρώτα χρόνια της Κατοχής το βάρος του προγράμματος του ΕΑΜ έπεσε στην επιβίωση του λαού κι αυτό ήταν που τράβηξε και τον κόσμο, γιατί οι άνθρωποι του ΕΑΜ είναι αυτοί που κινητοποίησαν με διαβήματα στην Αρχιεπισκοπή, στους Γερμανούς, στον Ερυθρό Σταυρό. Οργάνωσε την Πανεστιακή Επιτροπή Αθήνας με κεντρικό πυρήνα την Εστία των δικηγόρων, όπου λειτουργούσε συσσίτιο, όπως και στο Εργατικό Κέντρο Πειραιώς, από το Νοέμβριο

36 του Παντού δημιουργούνταν επιτροπές, οι οποίες πίεζαν την κατάσταση να σταματήσουν οι κατασχέσεις των τροφίμων και να ανοίξουν συσσίτια. Έτσι πέτυχαν κατά κλάδους και στο δημόσιο και στον ιδιωτικό τομέα, να δημιουργηθούν ορισμένες λαϊκές επιτροπές οι οποίες δημιούργησαν και συσσίτια. Κάπου 482 συνεταιρισμοί είχαν δημιουργηθεί και λειτουργούσαν στην Αθήνα, προμηθευτικοί και λαϊκοί συνεταιρισμοί, σε γειτονιές και υπουργεία. Το κάθε υπουργείο είχε το δικό του προμηθευτικό συνεταιρισμό. Ήταν αποσπασμένοι υπάλληλοι του υπουργείου στους συνεταιρισμούς αυτούς, οι οποίοι κάνανε ταξίδια και στην επαρχία, πολλές φορές με κίνδυνο της ζωής τους, με άδεια και χωρίς άδεια των αρχών δηλαδή. Αντάλλασσαν προϊόντα έτσι και ερχόντουσαν τρόφιμα στην Αθήνα. Προϊόντα που παρήγαγε τοπικός γεωργικός συνεταιρισμός, συγκεντρώνονταν και ανταλλάσσονταν με προϊόντα άλλης περιοχής, κοντινής ή μακρινής. Χρησιμοποιούνταν καΐκια, ας πούμε η Μακεδονία έδινε στη Μυτιλήνη γεωργικά προϊόντα και μετάξι, και έπαιρνε από τη Μυτιλήνη δέρματα, λάδι και ελιές. ΠΗΓΗ: Συνέντευξή του Μάνου Ιωαννίδη 4, στο Ρεπορτάζ Χωρίς Σύνορα το 2012, στο (Διασκευή). Γ. ΑΓΡΟΤΕΣ Μην αφίσετε ούτε ένα κομμάτι γης που να μην το καλλιεργήσετε φέτος. Η αγωνιζόμενη Ελλάδα έχει ανάγκη από ψωμί. Πρέπει να της το εξασφαλίσουμε. Οι αντάρτες μας πάνω στα βουνά πολεμάνε για τη λευτεριά μας. Μιμηθείτε τους και σεις στον κάμπο με τη μάχη του ψωμιού. Το ίδιο προσφέρετε στον αγώνα όπως και κείνοι. Όλες μας λοιπόν οι προσπάθειες για εντατική καλλιέργεια. Ούτε ένα χωράφι να μη μείνει χέρσο, ούτε ένα χωράφι ακαλλιέργητο. Πρέπει να κερδίσουμε τη μάχη του ψωμιού. Είνε εθνική ανάγκη. Εφ. Ρούμελη Ο Μάνος Ιωαννίδης, υπήρξε στην Κατοχή καπετάνιος του λόχου Βύρωνα του ΕΛΑΣ.

Από όλα τα παραμύθια που μου έλεγε ο πατέρας μου τα βράδια πριν κοιμηθώ, ένα μου άρεσε πιο πολύ. Ο Σεβάχ ο θαλασσινός. Επτά ταξίδια είχε κάνει ο

Από όλα τα παραμύθια που μου έλεγε ο πατέρας μου τα βράδια πριν κοιμηθώ, ένα μου άρεσε πιο πολύ. Ο Σεβάχ ο θαλασσινός. Επτά ταξίδια είχε κάνει ο 4 Από όλα τα παραμύθια που μου έλεγε ο πατέρας μου τα βράδια πριν κοιμηθώ, ένα μου άρεσε πιο πολύ. Ο Σεβάχ ο θαλασσινός. Επτά ταξίδια είχε κάνει ο Σεβάχ. Για να δει τον κόσμο και να ζήσει περιπέτειες.

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός»

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 «Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» (Φλώρινα - Μακεδονία Καύκασος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος»

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος» Ο εγωιστής γίγαντας Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης «Αλέξανδρος Δελμούζος» 2010-2011 Κάθε απόγευμα μετά από το σχολείο τα παιδιά πήγαιναν για να παίξουν στον κήπο του γίγαντα.

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση προφορικού λόγου

Κατανόηση προφορικού λόγου Β1 (25 μονάδες) Διάρκεια: 25 λεπτά Ερώτημα 1 Θα ακούσετε δύο (2) φορές έναν συγγραφέα να διαβάζει ένα απόσπασμα από το βιβλίο του με θέμα τη ζωή του παππού του. Αυτά που ακούτε σας αρέσουν, γι αυτό κρατάτε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14. «Ο μικρός βλάκας» (Τραγάκι Ζακύνθου - Επτάνησα) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14. «Ο μικρός βλάκας» (Τραγάκι Ζακύνθου - Επτάνησα) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14 «Ο μικρός βλάκας» (Τραγάκι Ζακύνθου - Επτάνησα) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε όλα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ. Εργασία για το σπίτι. Απαντούν μαθητές του Α1 Γυμνασίου Προσοτσάνης

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ. Εργασία για το σπίτι. Απαντούν μαθητές του Α1 Γυμνασίου Προσοτσάνης ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ Εργασία για το σπίτι Απαντούν μαθητές του Α1 Γυμνασίου Προσοτσάνης 1 ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ Απαντά η Μαρίνα Βαμβακίδου Ερώτηση 1. Μπορείς να φανταστείς τη ζωή μας χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

Τα λουλούδια που δεν είχαν όνομα ''ΜΥΘΟΣ''

Τα λουλούδια που δεν είχαν όνομα ''ΜΥΘΟΣ'' 1 2 Τα λουλούδια που δεν είχαν όνομα ''ΜΥΘΟΣ'' 3 Τα λουλούδια χωρίς όνομα, τα έχει ο καθένας από μας, αλλά δεν το ξέρουμε. Δεν μας μαθαίνουν τίποτα και ψάχνουμε μόνοι μας άσκοπα να βρούμε κάτι, για να

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΑΓΙΩΣΑ ΠΑΠΑΔΗΜΗΣΡΙΟΤ. Δέκα ποιήματα για τον πατέρα μου. Αλκιβιάδη

ΠΑΝΑΓΙΩΣΑ ΠΑΠΑΔΗΜΗΣΡΙΟΤ. Δέκα ποιήματα για τον πατέρα μου. Αλκιβιάδη ΠΑΝΑΓΙΩΣΑ ΠΑΠΑΔΗΜΗΣΡΙΟΤ Αλκιβιάδη Θεσσαλονίκη Υεβρουάριος 2015 Παναγιώτα Παπαδημητρίου Αλκιβιάδη Θεσσαλονίκη Υεβρουάριος 2015 [3] Παναγιώτα Παπαδημητρίου Αφιερωμένο στον πατέρα μου Αλκιβιάδη Copyright

Διαβάστε περισσότερα

Πόλεμος για το νερό. Συγγραφική ομάδα. Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική

Πόλεμος για το νερό. Συγγραφική ομάδα. Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική Πόλεμος για το νερό Συγγραφική ομάδα Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική 3 ο Δημοτικό Σχολείο Ωραιοκάστρου Τάξη ΣΤ1 Θεσσαλονίκη 2006 ΠΟΛΕΜΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΡΟ Άκουγα

Διαβάστε περισσότερα

Η Μόνα, η μικρή χελώνα, μετακόμισε σε ένα καινούριο σπίτι κοντά στη λίμνη του μεγάλου δάσους.

Η Μόνα, η μικρή χελώνα, μετακόμισε σε ένα καινούριο σπίτι κοντά στη λίμνη του μεγάλου δάσους. Η Μόνα, η μικρή χελώνα, μετακόμισε σε ένα καινούριο σπίτι κοντά στη λίμνη του μεγάλου δάσους. Κάθεται στο παράθυρο του δωματίου της και σκέφτεται, στεναχωρημένη τους παλιούς της φίλους και συμμαθητές.

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΟΡΤΗ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΤΡΑΓΟΥ ΙΑ

ΓΙΟΡΤΗ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΤΡΑΓΟΥ ΙΑ ΓΙΟΡΤΗ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΤΡΑΓΟΥ ΙΑ 1 Πάλης ξεκίνηµα Πάλης ξεκίνηµα νέοι αγώνες οδηγοί της ελπίδας Όχι άλλα δάκρυα κλείσαν οι τάφοι λευτεριάς λίπασµα Λουλούδι φωτιάς βγαίνει στους τάφους µήνυµα στέλνουν Απάντηση

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Σάββας η κλώσσα και ο αετός»

«Ο Σάββας η κλώσσα και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #26 «Ο Σάββας η κλώσσα και ο αετός» (Πόντος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #26 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε όλα τα παραμύθια

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

LET S DO IT BETTER improving quality of education for adults among various social groups

LET S DO IT BETTER improving quality of education for adults among various social groups INTERVIEWS REPORT February / March 2012 - Partner: Vardakeios School of Hermoupolis - Target group: Immigrants, women 1 η συνέντευξη Από την Αλβανία Το 2005 Η γλώσσα. Ήταν δύσκολο να επικοινωνήσω με τους

Διαβάστε περισσότερα

Δουλεύει, τοποθετώντας τούβλα το ένα πάνω στο άλλο.

Δουλεύει, τοποθετώντας τούβλα το ένα πάνω στο άλλο. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Δ Παραδείγματα με συμπληρωμένα Φύλλα εργασίας Φύλλο εργασίας Α α. Συμπληρώστε τον παρακάτω πίνακα, χρησιμοποιώντας τη φαντασία σας. Δώστε ταυτότητα στο παιδί της φωτογραφίας. Όνομα Ίντιρα Ηλικία

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5. Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη

Κεφάλαιο 5. Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη Κεφάλαιο 5 Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη Έφτασε μια μισάνοιχτη πόρτα, ένα μικρό κενό στο χώρο και το χρόνο, σαν ένα ασήμαντο λάθος της Ιστορίας για να πέσει η Πόλη. Εκείνο

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας Πιστοποίηση Επάρκειας της Ελληνομάθειας 18 Ιανουαρίου 2013 A2 Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Ερώτημα 1 (7 μονάδες) Διαβάζετε

Διαβάστε περισσότερα

Η γυναίκα με τα χέρια από φως

Η γυναίκα με τα χέρια από φως ΛIΛH ΛAMΠPEΛΛH Σειρά: Κι αν σου μιλώ με Παραμύθια... Η γυναίκα με τα χέρια από φως Εφτά παραμύθια σχέσης από την προφορική παράδοση Τρεις τρίχες λύκου Ζούσε κάποτε, σ ένα μικρό χωριό, ένας άντρας και μια

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ

ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ Στο πλαίσιο του μαθήματος της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας της Γ Γυμνασίου οι μαθητές ήρθαν σε επαφή με ένα δείγμα ερωτικής ποίησης. Συγκεκριμένα διδάχτηκαν το ποίημα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΑΤΡΙΚΟ 2 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ

ΘΕΑΤΡΙΚΟ 2 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ ΘΕΑΤΡΙΚΟ 2 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ ΕΓΓΟΝΟΣ: Παππού, γιατί προτιμάς να βάζεις κανέλα και όχι κύμινο στα σουτζουκάκια; ΠΑΠΠΟΥΣ: Το κύμινο είναι κομματάκι δυνατό. Κάνει τους ανθρώπους να κλείνονται

Διαβάστε περισσότερα

Αυήγηση της Οσρανίας Καλύβα στην Ειρήνη Κατσαρού

Αυήγηση της Οσρανίας Καλύβα στην Ειρήνη Κατσαρού Μια φορά κι έναν καιρό ήταν ένας χωριάτης κι ήτανε φτωχός. Είχε ένα γάιδαρο και λίγα τάλαρα. Εσκέφτηκε τότε να βάλει τα τάλαρα στην ουρά του γαϊδάρου και να πάει να τον πουλήσει στο παζάρι στην πόλη. Έτσι

Διαβάστε περισσότερα

Η φύση του σχολικού εκφοβισμού

Η φύση του σχολικού εκφοβισμού Η φύση του σχολικού εκφοβισμού Μια σειρά 10 Μαθημάτων Κοινωνικής και Συναισθηματικής Μάθησης που στοχεύουν στην πρόληψη του σχολικού εκφοβισμού μέσα από την ενδυνάμωση των κοινωνικών και συναισθηματικών

Διαβάστε περισσότερα

Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι;

Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι; ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι; Κανένα από αυτά τα ζώα. Στο απόλυτο σκοτάδι είναι αδύνατο να δει κανείς ο,τιδήποτε. Ποια δουλειά

Διαβάστε περισσότερα

17.Γ. ΠΡΟΣΤΧΑ ΑΝΕΚΔΟΣΑ ΜΕ ΣΟΝ ΣΟΣΟ 4 - ΧΑΣΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΤ ΜΑΡΙΑ

17.Γ. ΠΡΟΣΤΧΑ ΑΝΕΚΔΟΣΑ ΜΕ ΣΟΝ ΣΟΣΟ 4 - ΧΑΣΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΤ ΜΑΡΙΑ το Δημοτικό η δασκάλα λέει στους μαθητές της: -Παιδιά, ελάτε να κάνουμε ένα τεστ εξυπνάδας! Ριχάρδο, πες μου ποιο είναι αυτό το ζωάκι: Περπατά στα κεραμίδια, έχει μουστάκι, κάνει νιάου και αλλά έχει και

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΤΙ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ

ΓΙΑΤΙ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ ΓΙΑΤΙ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ Σε όλο τον κόσμο υπάρχουν διάφορα και σημαντικά προβλήματα. Ένα από αυτά είναι ο πόλεμος που έχει ως αποτέλεσμα την έλλειψη νερού, φαγητού και ιατρικής περίθαλψης και το χειρότερο

Διαβάστε περισσότερα

Ένα παραμύθι φτιαγμένο από τα παιδιά της Δ, Ε και Στ τάξης του Ζ Δημοτικού Σχολείου Πάφου κατά τη διάρκεια της συνάντησής τους με τη συγγραφέα Αμαλία

Ένα παραμύθι φτιαγμένο από τα παιδιά της Δ, Ε και Στ τάξης του Ζ Δημοτικού Σχολείου Πάφου κατά τη διάρκεια της συνάντησής τους με τη συγγραφέα Αμαλία Ένα παραμύθι φτιαγμένο από τα παιδιά της Δ, Ε και Στ τάξης του Ζ Δημοτικού Σχολείου Πάφου κατά τη διάρκεια της συνάντησής τους με τη συγγραφέα Αμαλία Πικρίδου-Λούκα. 2014 Μια φορά κι έναν καιρό υπήρχε

Διαβάστε περισσότερα

Τα παραμύθια της τάξης μας!

Τα παραμύθια της τάξης μας! Τα παραμύθια της τάξης μας! ΟΙ λέξεις κλειδιά: Καρδιά, γοργόνα, ομορφιά, πυξίδα, χώρα, πεταλούδα, ανηφόρα, θάλασσα, φάλαινα Μας βοήθησαν να φτιάξουμε αυτά τα παραμύθια! «Χρυσαφένια χώρα» Μια φορά κι έναν

Διαβάστε περισσότερα

Ο Τοτός και ο Μπόμπος εξετάζονται από το δάσκαλό τους. Ο Μπόμπος βγαίνει από την αίθουσα και λέει στον Τοτό:

Ο Τοτός και ο Μπόμπος εξετάζονται από το δάσκαλό τους. Ο Μπόμπος βγαίνει από την αίθουσα και λέει στον Τοτό: Ο Τοτός και ο Μπόμπος εξετάζονται από το δάσκαλό τους. Ο Μπόμπος βγαίνει από την αίθουσα και λέει στον Τοτό: - "Η πρώτη απάντηση είναι 1821, η δεύτερη Θεόδωρος Κολοκοτρώνης και η τρίτη δεν ξέρουμε ερευνάται

Διαβάστε περισσότερα

1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει: 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 "ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;"

1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 <i>το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει:</i> 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 <b>ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;</b> 1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει: 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 "ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;" 3 00:00:17,967 --> 00:00:20,395 Οι Ζαπατίστας είναι ένα κίνημα.

Διαβάστε περισσότερα

Παραμύθι για την υγιεινή διατροφή

Παραμύθι για την υγιεινή διατροφή Παραμύθι για την υγιεινή διατροφή Τζήκου Βασιλική Το δίλημμα της Λένιας 1 Παραμύθι πού έχω κάνει στο πρόγραμμα Αγωγής Υγείας που είχε τίτλο: «Γνωρίζω το σώμα μου, το αγαπώ και το φροντίζω» με την βοήθεια

Διαβάστε περισσότερα

17.Γ. ΠΡΟΣΤΧΑ ΑΝΕΚΔΟΣΑ ΜΕ ΣΟΝ ΣΟΣΟ 2 - ΧΑΣΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΤ ΜΑΡΙΑ

17.Γ. ΠΡΟΣΤΧΑ ΑΝΕΚΔΟΣΑ ΜΕ ΣΟΝ ΣΟΣΟ 2 - ΧΑΣΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΤ ΜΑΡΙΑ Βάζει η δασκάλα εργασία για το σπίτι, να ρωτήσουν πως γεννιούνται τα παιδιά. - Μαμά, μαμά, λέει ο Σοτός μόλις πήγε σπίτι, η δασκάλα μας είπε να σας ρωτήσουμε πως γεννιούνται τα παιδιά. - Δεν μπορώ τώρα,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ:

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2007-2008 Τάξη: Γ 3 Όνομα: Η μύτη μου είναι μεγάλη. Όχι μόνο μεγάλη, είναι και στραβή. Τα παιδιά στο νηπιαγωγείο με λένε Μυτόγκα. Μα η δασκάλα τα μαλώνει: Δεν

Διαβάστε περισσότερα

Μέλισσες και Κηφήνες

Μέλισσες και Κηφήνες Μέλισσες και Κηφήνες 21.01.2016 Σήμερα είχα μια πολύ ενδιαφέρουσα μέρα στο γραφείο. Ανοίγοντας την αλληλογραφία, ανάμεσα στις επιστολές από δικαστήρια και δημόσιες υπηρεσίες, ήταν και το ετήσιο φιρμάνι.

Διαβάστε περισσότερα

Διαγνωστικό Δοκίμιο GCSE1

Διαγνωστικό Δοκίμιο GCSE1 Διαγνωστικό Δοκίμιο GCSE 1 Όνομα:.... Ημερομηνία:... 1. Διάβασε το κείμενο και συμπλήρωσε τις εργασίες. (Στο τηλέφωνο) Παρακαλώ! Έλα Ελένη. Επιτέλους σε βρήκα! Τι κάνεις; Πώς είσαι; Πού ήσουν όλο το Σαββατοκυριάκο;

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία του Θοδωρή Μάρκου Α 3 Γυμνασίου. στο λογοτεχνικό ανάγνωσμα. «ΠΑΠΟΥΤΣΙΑ ΜΕ ΦΤΕΡΑ» της Μαρίας Παπαγιάννη

Εργασία του Θοδωρή Μάρκου Α 3 Γυμνασίου. στο λογοτεχνικό ανάγνωσμα. «ΠΑΠΟΥΤΣΙΑ ΜΕ ΦΤΕΡΑ» της Μαρίας Παπαγιάννη Εργασία του Θοδωρή Μάρκου Α 3 Γυμνασίου στο λογοτεχνικό ανάγνωσμα «ΠΑΠΟΥΤΣΙΑ ΜΕ ΦΤΕΡΑ» της Μαρίας Παπαγιάννη Α ομάδα 1. Στο βιβλίο παρουσιάζονται δύο διαφορετικοί κόσμοι. Ο πραγματικός κόσμος της Ρόζας,

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα: Νέα Ελληνική Λογοτεχνία ΑΔΙΔΑΚΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΝΙΚΟΣ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗΣ (1883-1957) Αναφορά στον Γκρέκο (απόσπασμα)

Μάθημα: Νέα Ελληνική Λογοτεχνία ΑΔΙΔΑΚΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΝΙΚΟΣ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗΣ (1883-1957) Αναφορά στον Γκρέκο (απόσπασμα) Μάθημα: Νέα Ελληνική Λογοτεχνία ΑΔΙΔΑΚΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΝΙΚΟΣ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗΣ (1883-1957) Αναφορά στον Γκρέκο (απόσπασμα) Μπήκα στο χωριό, νύχτωνε πια, οι πόρτες όλες σφαλιχτές, μες στις αυλές τα σκυλιά μυρίστηκαν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΣΤΟ Γ1 ΤΟΥ 10 ΟΥ Δ.Σ. ΤΣΕΣΜΕ ( ) ΠΟΡΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. ΜΑΘΗΜΑ: Μελέτη Περιβάλλοντος. ( Ενότητα 3: Μέσα συγκοινωνίας και μεταφοράς

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΣΤΟ Γ1 ΤΟΥ 10 ΟΥ Δ.Σ. ΤΣΕΣΜΕ ( ) ΠΟΡΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. ΜΑΘΗΜΑ: Μελέτη Περιβάλλοντος. ( Ενότητα 3: Μέσα συγκοινωνίας και μεταφοράς ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΣΤΟ Γ1 ΤΟΥ 10 ΟΥ Δ.Σ. ΤΣΕΣΜΕ (10.11.2010) ΠΟΡΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ: Μελέτη Περιβάλλοντος ( Ενότητα 3: Μέσα συγκοινωνίας και μεταφοράς Κεφάλαιο 3: Κυκλοφορούμε με ασφάλεια) ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Συγγραφέας: Αλεξίου Θωμαή ΕΠΙΠΕΔΟ Α1 ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΚΑΤΟΙΚΙΑ ΔΙΑΜΟΝΗ. Κατανόηση γραπτού λόγου. Γεια σου, Μαργαρίτα!

Συγγραφέας: Αλεξίου Θωμαή ΕΠΙΠΕΔΟ Α1 ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΚΑΤΟΙΚΙΑ ΔΙΑΜΟΝΗ. Κατανόηση γραπτού λόγου. Γεια σου, Μαργαρίτα! Συγγραφέας: Αλεξίου Θωμαή ΕΠΙΠΕΔΟ Α1 ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΚΑΤΟΙΚΙΑ ΔΙΑΜΟΝΗ Κατανόηση γραπτού λόγου Γεια σου, Μαργαρίτα! Έμαθα να γράφω καλά. Ρώτησες πού μένω! Είμαι από την Ελλάδα αλλά μένουμε στην Αυστραλία.

Διαβάστε περισσότερα

Βρισκόμαστε σε ένα μικρό νησί, που βρίσκεται εκεί που ο κόσμος, όχι όλος, πίστευε και θα πιστεύει ότι παλιά υπήρχε η Ατλαντίδα, δηλαδή για να σας

Βρισκόμαστε σε ένα μικρό νησί, που βρίσκεται εκεί που ο κόσμος, όχι όλος, πίστευε και θα πιστεύει ότι παλιά υπήρχε η Ατλαντίδα, δηλαδή για να σας Βρισκόμαστε σε ένα μικρό νησί, που βρίσκεται εκεί που ο κόσμος, όχι όλος, πίστευε και θα πιστεύει ότι παλιά υπήρχε η Ατλαντίδα, δηλαδή για να σας βοηθήσουμε να καταλάβετε το νησάκι αυτό βρίσκεται ανάμεσα

Διαβάστε περισσότερα

Τάξη: Γ. Τμήμα: 2ο. Υπεύθυνη τμήματος : ΑΝΕΣΤΗ ΑΣΗΜΙΝΑ. Εκθέσεις μαθητών.. ΜΑΘΗΤΗΣ: ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ.

Τάξη: Γ. Τμήμα: 2ο. Υπεύθυνη τμήματος : ΑΝΕΣΤΗ ΑΣΗΜΙΝΑ. Εκθέσεις μαθητών.. ΜΑΘΗΤΗΣ: ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ. Τάξη: Γ Τμήμα: 2ο Υπεύθυνη τμήματος : ΑΝΕΣΤΗ ΑΣΗΜΙΝΑ. Εκθέσεις μαθητών.. ΜΑΘΗΤΗΣ: ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ. Θέμα :Τι θέλω να αλλάξει στον κόσμο το 2011. Το έτος 2010 έγιναν πολλές καταστροφές στον κόσμο.

Διαβάστε περισσότερα

Πριν από πολλά χρόνια ζούσε στη Ναζαρέτ της Παλαιστίνης μια νεαρή κοπέλα, η Μαρία, ή Μαριάμ, όπως τη φώναζαν. Η Μαρία ήταν αρραβωνιασμένη μ έναν

Πριν από πολλά χρόνια ζούσε στη Ναζαρέτ της Παλαιστίνης μια νεαρή κοπέλα, η Μαρία, ή Μαριάμ, όπως τη φώναζαν. Η Μαρία ήταν αρραβωνιασμένη μ έναν Πριν από πολλά χρόνια ζούσε στη Ναζαρέτ της Παλαιστίνης μια νεαρή κοπέλα, η Μαρία, ή Μαριάμ, όπως τη φώναζαν. Η Μαρία ήταν αρραβωνιασμένη μ έναν άνδρα που τον έλεγαν Ιωσήφ. Οι γονείς της, ο Ιωακείμ και

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα 1. Ας γνωριστούμε λοιπόν!!! Σήμερα συναντιόμαστε για πρώτη φορά. Μαζί θα περάσουμε τους επόμενους

Μάθημα 1. Ας γνωριστούμε λοιπόν!!! Σήμερα συναντιόμαστε για πρώτη φορά. Μαζί θα περάσουμε τους επόμενους Μάθημα 1 Ας γνωριστούμε λοιπόν!!! Σήμερα συναντιόμαστε για πρώτη φορά. Μαζί θα περάσουμε τους επόμενους μήνες και θα μοιραστούμε πολλά! Ας γνωριστούμε λοιπόν. Ο καθένας από εμάς ας πει λίγα λόγια για τον

Διαβάστε περισσότερα

ΕΧΩ ΜΙΑ ΙΔΕΑ Προσπαθώντας να βρω θέμα για την εργασία σχετικά με την Δημοκρατία, έπεσα σε τοίχο. Διάβαζα και ξαναδιάβαζα, τις σημειώσεις μου και δεν

ΕΧΩ ΜΙΑ ΙΔΕΑ Προσπαθώντας να βρω θέμα για την εργασία σχετικά με την Δημοκρατία, έπεσα σε τοίχο. Διάβαζα και ξαναδιάβαζα, τις σημειώσεις μου και δεν ΕΧΩ ΜΙΑ ΙΔΕΑ Προσπαθώντας να βρω θέμα για την εργασία σχετικά με την Δημοκρατία, έπεσα σε τοίχο. Διάβαζα και ξαναδιάβαζα, τις σημειώσεις μου και δεν έφτανα πουθενά. Στο μυαλό, μου έρχονταν διάφορες ιδέες:

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία;

Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία; Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία; Δύσκολη ερώτηση Για την καλλιτεχνική μου δημιουργία δεν παίζει κανένα ρόλο. Αυτό που με πικραίνει είναι ότι έζησα την

Διαβάστε περισσότερα

«Τρόποι για να βελτιώσω την πόλη μου»

«Τρόποι για να βελτιώσω την πόλη μου» Γράψε ένα Τίτλο για την εφημερίδα εδώ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΑΠΟ τα ΠΑΙΔΙΑ ΤΕΧΝΗ σελ. 4 γράψε την ημερομηνία εδώ «Τρόποι για να βελτιώσω την πόλη μου» Αφιέρωμα για την σχέση «Πόλη + Φύση» «Να μεγάλωναν ας πούμε οι

Διαβάστε περισσότερα

Μήνυμα από τους μαθητές του Ε1. Σ αυτούς θέλουμε να αφιερώσουμε τα έργα μας. Τους έχουν πάρει τα πάντα. Ας τους δώσουμε, λοιπόν, λίγη ελπίδα»

Μήνυμα από τους μαθητές του Ε1. Σ αυτούς θέλουμε να αφιερώσουμε τα έργα μας. Τους έχουν πάρει τα πάντα. Ας τους δώσουμε, λοιπόν, λίγη ελπίδα» Μήνυμα από τους μαθητές του Ε1 «Εμείς, τα παιδιά της Ε1 τάξης, κάναμε μερικά έργα με θέμα τους πρόσφυγες, για να εκφράσουμε την αλληλεγγύη μας σ αυτούς τους κυνηγημένους ανθρώπους. Τους κυνηγάει ο πόλεμος

Διαβάστε περισσότερα

6. '' Καταλαβαίνεις οτι κάτι έχει αξία, όταν το έχεις στερηθεί και το αναζητάς. ''

6. '' Καταλαβαίνεις οτι κάτι έχει αξία, όταν το έχεις στερηθεί και το αναζητάς. '' 1. '' Τίποτα δεν είναι δεδομένο. '' 2. '' Η μουσική είναι η τροφή της ψυχής. '' 3. '' Να κάνεις οτι έχει νόημα για σένα, χωρίς όμως να παραβιάζεις την ελευθερία του άλλου. '' 4. '' Την πραγματική μόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

A READER LIVES A THOUSAND LIVES BEFORE HE DIES.

A READER LIVES A THOUSAND LIVES BEFORE HE DIES. A READER LIVES A THOUSAND LIVES BEFORE HE DIES. 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα

Διαβάστε περισσότερα

Γυμνάσιο Αγ. Βαρβάρας Λεμεσού. Τίτλος Εργασίας: Έμαθα από τον παππού και τη

Γυμνάσιο Αγ. Βαρβάρας Λεμεσού. Τίτλος Εργασίας: Έμαθα από τον παππού και τη Γυμνάσιο Αγ. Βαρβάρας Λεμεσού Σχολείο Ετος: 2013-2014 Τίτλος Εργασίας: Έμαθα από τον παππού και τη γιαγιά μου Όνομα Μαθήτριας: Νικολέττα Χρίστου Τάξη: Γ 4 Όνομα Καθηγήτριας: Σταυρούλας Ιωάννου Λεμεσός

Διαβάστε περισσότερα

Συγγραφέας: Πάνος Πλατρίτης Διαιτολόγος-Διατροφολόγος ΜΑΘΑΙΝΩ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΑΣΚΗΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ

Συγγραφέας: Πάνος Πλατρίτης Διαιτολόγος-Διατροφολόγος ΜΑΘΑΙΝΩ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΑΣΚΗΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Συγγραφέας: Πάνος Πλατρίτης Διαιτολόγος-Διατροφολόγος ΜΑΘΑΙΝΩ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΑΣΚΗΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ 1 ΠΡΩΙΝΟ Ξυπνάω το πρωί και είμαι κουρασμένος και ούτε στο σχολείο είμαι συγκεντρωμένος. O φίλος μου ο Γιάννης που

Διαβάστε περισσότερα

13 ο ΔΗΜ. ΣΧΟΛΕΙΟ ΑΧΑΡΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ ΔΡΑΣΕΩΝ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ ΕΠΙΣΚΕΨΕΩΝ ΜΗΝΟΣ ΜΑΡΤΙΟΥ 2014

13 ο ΔΗΜ. ΣΧΟΛΕΙΟ ΑΧΑΡΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ ΔΡΑΣΕΩΝ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ ΕΠΙΣΚΕΨΕΩΝ ΜΗΝΟΣ ΜΑΡΤΙΟΥ 2014 13 ο ΔΗΜ. ΣΧΟΛΕΙΟ ΑΧΑΡΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ ΔΡΑΣΕΩΝ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ ΕΠΙΣΚΕΨΕΩΝ ΜΗΝΟΣ ΜΑΡΤΙΟΥ 2014 Δράσεις Α τάξης Τμήμα Α1 Στις 4/3 θα συζητήσουμε για τη σαρακοστή τα ήθη και τα έθιμα. Θα κατασκευάσουμε την Κυρά

Διαβάστε περισσότερα

Συγγραφέας: Πάνος Πλατρίτης Διαιτολόγος-Διατροφολόγος ΜΑΘΑΙΝΩ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΑΣΚΗΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ

Συγγραφέας: Πάνος Πλατρίτης Διαιτολόγος-Διατροφολόγος ΜΑΘΑΙΝΩ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΑΣΚΗΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Συγγραφέας: Πάνος Πλατρίτης Διαιτολόγος-Διατροφολόγος ΜΑΘΑΙΝΩ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΑΣΚΗΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Η ΠΥΡΑΜΙΔΑ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Πάνος Πλατρίτης Διαιτολόγος-Διατροφολόγος www.panosplatritis.com Η ΠΥΡΑΜΙΔΑ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ. Πέμπτη 19 Νοεμβρίου Αγαπητή Κίττυ,

ΚΕΙΜΕΝΟ. Πέμπτη 19 Νοεμβρίου Αγαπητή Κίττυ, ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Β ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 6 ΙΟΥΝΙΟΥ 2000 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ : ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΕΚΦΡΑΣΗ - ΕΚΘΕΣΗ Αγαπητή Κίττυ, ΚΕΙΜΕΝΟ Πέμπτη 19 Νοεμβρίου 1942

Διαβάστε περισσότερα

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός;

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός; 1α) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. Aν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

μετάφραση: Μαργαρίτα Ζαχαριάδου

μετάφραση: Μαργαρίτα Ζαχαριάδου μετάφραση: Μαργαρίτα Ζαχαριάδου Δύο Σε μια σπουδαία αρχαία πόλη που την έλεγαν Ουρούκ, ζούσε ένας νεαρός βασιλιάς, ο Γκιλγκαμές. Πατέρας του Γκιλγκαμές ήταν ο βασιλιάς Λουγκαλμπάντα και μητέρα του η

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ Αγαπητό μου ημερολόγιο

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ Αγαπητό μου ημερολόγιο ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ Αγαπητό μου ημερολόγιο Ήρθε ο Γενάρης και ο ήλιος κρύφτηκε αμέσως πίσω από τα σύννεφα. Οι φίλοι του οι συλλέκτες τον περιμένουν με αγωνία αλλά απ ότι φαίνετε θα συνεχίσουν να τον περιμένουν

Διαβάστε περισσότερα

κάνουμε τι; Γιατί άμα είναι να είμαστε απλώς ενωμένοι, αυτό λέγεται παρέα. Εγώ προτιμώ να παράγουμε ένα Έργο και να δούμε.

κάνουμε τι; Γιατί άμα είναι να είμαστε απλώς ενωμένοι, αυτό λέγεται παρέα. Εγώ προτιμώ να παράγουμε ένα Έργο και να δούμε. Εισήγηση του Ν. Λυγερού στη 2η Παγκόσμια Συνδιάσκεψη Ποντιακής Νεολαίας "Οι προκλήσεις του 21ου αιώνα, η ποντιακή νεολαία και ο ρόλος της στο οικουμενικό περιβάλλον". Συνεδριακό Κέντρο Ιωάννης Βελλίδης

Διαβάστε περισσότερα

Η ζωή είναι αλλού. < <Ηλέκτρα>> Το διαδίκτυο είναι γλυκό. Προκαλεί όμως εθισμό. Γι αυτό πρέπει τα παιδιά. Να το χρησιμοποιούν σωστά

Η ζωή είναι αλλού. < <Ηλέκτρα>> Το διαδίκτυο είναι γλυκό. Προκαλεί όμως εθισμό. Γι αυτό πρέπει τα παιδιά. Να το χρησιμοποιούν σωστά Δράση 2 Σκοπός: Η αποτελεσματικότερη ενημέρωση των μαθητών σχετικά με όλα τα είδη συμπεριφορικού εθισμού και τις επιπτώσεις στην καθημερινή ζωή! Οι μαθητές εντοπίζουν και παρακολουθούν εκπαιδευτικά βίντεο,

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Ο Ηλίας ανεβαίνει Ψηλά Ψηλότερα Κάθε Μάρτιο, σε μια Χώρα Κοντινή, γινόταν μια Γιορτή! Η Γιορτή των Χαρταετών. Για πρώτη φορά,

Διαβάστε περισσότερα

17.Β. ΜΙΚΡΑ ΑΝΕΚΔΟΤΑ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΤΟ 2 - ΧΑΤΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΜΑΡΙΑ

17.Β. ΜΙΚΡΑ ΑΝΕΚΔΟΤΑ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΤΟ 2 - ΧΑΤΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΜΑΡΙΑ Λέει ο Σοτός στη μαμά του: - Μαμά, έμαθα να προβλέπω το μέλλον! - Μπα; Κάνε μου μια πρόβλεψη! - Όπου να είναι θα έρθει ο γείτονας να μας πει να πληρώσουμε το τζάμι που του έσπασα!!! Ενώ ο πατέρας διαβάζει

Διαβάστε περισσότερα

ΟΝΕΙΡΟ ΜΙΑΣ ΚΑΠΟΙΑΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ. ακριβώς το που.την μητέρα μου και τα αδέρφια μου, ήμουν πολύ μικρός για να τους

ΟΝΕΙΡΟ ΜΙΑΣ ΚΑΠΟΙΑΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ. ακριβώς το που.την μητέρα μου και τα αδέρφια μου, ήμουν πολύ μικρός για να τους ΟΝΕΙΡΟ ΜΙΑΣ ΚΑΠΟΙΑΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ. Γεννήθηκα πολύ μακριά. Δεν γνωρίζω ακριβώς το που.την μητέρα μου και τα αδέρφια μου, ήμουν πολύ μικρός για να τους θυμάμαι. Το μόνο που μου έρχεται στο μυαλό σαν ανάμνηση

Διαβάστε περισσότερα

Μια νύχτα. Μπαίνω στ αμάξι με το κορίτσι μου και γέρνει γλυκά στο πλάϊ μου και το φεγγάρι λες και περπατάει ίσως θέλει κάπου να μας πάει

Μια νύχτα. Μπαίνω στ αμάξι με το κορίτσι μου και γέρνει γλυκά στο πλάϊ μου και το φεγγάρι λες και περπατάει ίσως θέλει κάπου να μας πάει Μια νύχτα Μπαίνω στ αμάξι με το κορίτσι μου και γέρνει γλυκά στο πλάϊ μου και το φεγγάρι λες και περπατάει ίσως θέλει κάπου να μας πάει Μια νύχτα σαν κι αυτή μια νύχτα σαν κι αυτή θέλω να σου πω πόσο σ

Διαβάστε περισσότερα

21 ΜΑΡΤΙΟΥ 2016 ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΚΑΤΆ ΤΟΥ ΡΑΤΣΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΤΩΝ ΦΥΛΕΤΙΚΩΝ ΔΙΑΚΡΙΣΕΩΝ

21 ΜΑΡΤΙΟΥ 2016 ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΚΑΤΆ ΤΟΥ ΡΑΤΣΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΤΩΝ ΦΥΛΕΤΙΚΩΝ ΔΙΑΚΡΙΣΕΩΝ 21 ΜΑΡΤΙΟΥ 2016 ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΚΑΤΆ ΤΟΥ ΡΑΤΣΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΤΩΝ ΦΥΛΕΤΙΚΩΝ ΔΙΑΚΡΙΣΕΩΝ 1 ο Νηπιαγωγείο Κυπαρισσίας Διαβάσαμε το παραμύθι: «ΧΑΡΟΥΜΕΝΟ ΛΙΒΑΔΙ» Ερώτηση: ΠΟΙΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΔΕΧΟΝΤΑΙ ΔΙΑΚΡΙΣΕΙΣ; - Αυτοί

Διαβάστε περισσότερα

Μια φορά κι έναν καιρό ήταν ένα ολοκαίνουριο κόκκινο τετράδιο. Ζούσε ευτυχισμένο με την τετραδοοικογένειά του στα ράφια ενός κεντρικού βιβλιοπωλείου.

Μια φορά κι έναν καιρό ήταν ένα ολοκαίνουριο κόκκινο τετράδιο. Ζούσε ευτυχισμένο με την τετραδοοικογένειά του στα ράφια ενός κεντρικού βιβλιοπωλείου. Μια φορά κι έναν καιρό ήταν ένα ολοκαίνουριο κόκκινο τετράδιο. Ζούσε ευτυχισμένο με την τετραδοοικογένειά του στα ράφια ενός κεντρικού βιβλιοπωλείου. Κάθε μέρα έμπαινε πολύς κόσμος στο βιβλιοπωλείο και

Διαβάστε περισσότερα

Όροι και συντελεστές της παράστασης Ι: Αυτοσχεδιασμός και επινόηση κειμένου.

Όροι και συντελεστές της παράστασης Ι: Αυτοσχεδιασμός και επινόηση κειμένου. Όροι και συντελεστές της παράστασης Ι: Αυτοσχεδιασμός και επινόηση κειμένου. Ενότητα 1: Το σπασμένο μπισκότο. Γιάννα Ροϊλού. Τμήμα: Θεατρικών Σπουδών. Σελίδα 1 1 Σκοποί ενότητας..3 2 Περιεχόμενα ενότητας

Διαβάστε περισσότερα

Αποστολή. Κρυμμένος Θησαυρός. Λίνα Σωτηροπούλου. Εικόνες: Ράνια Βαρβάκη

Αποστολή. Κρυμμένος Θησαυρός. Λίνα Σωτηροπούλου. Εικόνες: Ράνια Βαρβάκη διαβάζω ιστορίες Αποστολή Κρυμμένος Θησαυρός Λίνα Σωτηροπούλου Εικόνες: Ράνια Βαρβάκη 11 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Το δώρο της γιαγιάς Μόλις χτύπησε το ξυπνητήρι, με έπιασε πανικός. Δεν μπορούσα να καταλάβω για ποιον

Διαβάστε περισσότερα

Ένα μήλο στην πλάτη ενός σκαντζόχοιρου

Ένα μήλο στην πλάτη ενός σκαντζόχοιρου Ένα μήλο στην πλάτη ενός σκαντζόχοιρου Μια φορά και έναν καιρό ήταν ένα σκαντζοχοιράκι που νύσταζε πολύ και ετοιμαζόταν να κοιμηθεί. Ξαφνικά όμως έπεσε ένα μήλο πάνω στην πλάτη του και καρφώθηκε στα αγκάθια

Διαβάστε περισσότερα

Από τα παιδιά της Α 2 τάξης

Από τα παιδιά της Α 2 τάξης Από τα παιδιά της Α 2 τάξης Αυγοδρομίες Οι αυγοδρομίες ήταν ένα παιχνίδι που έπαιζαν τα παιδιά το Πάσχα στην πλατεία του χωριού. Είναι ένας διαγωνισμός όπου τα παιδιά κρατούν στο στόμα τους κουτάλια με

Διαβάστε περισσότερα

ασκάλες: Ριάνα Θεοδούλου Αγάθη Θεοδούλου

ασκάλες: Ριάνα Θεοδούλου Αγάθη Θεοδούλου ασκάλες: Ριάνα Θεοδούλου Αγάθη Θεοδούλου Με αφορµή το εκαπενθήµερο Οδικής Ασφάλειας που διοργανώθηκε στο σχολείο µας µε θέµα «Μαθαίνω να περπατώ µε ασφάλεια στο δρόµο», τα παιδιά της Β 2 αποφάσισαν να

Διαβάστε περισσότερα

Μαματσή Μερόπη του Μιχαήλ, 9 ετών

Μαματσή Μερόπη του Μιχαήλ, 9 ετών Μαματσή Μερόπη του Μιχαήλ, 9 ετών Γίνεται Πάσχα χωρίς κόκκινα αυγά; Του Βαγγέλη Ηλιόπουλου Όταν έμαθα ότι για πρώτη φορά ο παππούς και η γιαγιά δεν θα έρχονταν να κάνουν Πάσχα μαζί μας, αλλά θα έμεναν

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΡΤΙΝΗ ΑΓΚΑΛΙΑ ΟΜΑΔΑ Β. Ερώτηση 1 α

ΧΑΡΤΙΝΗ ΑΓΚΑΛΙΑ ΟΜΑΔΑ Β. Ερώτηση 1 α ΧΑΡΤΙΝΗ ΑΓΚΑΛΙΑ ΟΜΑΔΑ Β Ερώτηση 1 α Το βιβλίο με τίτλο «Χάρτινη Αγκαλιά», της Ιφιγένειας Μαστρογιάννη, περιγράφει την ιστορία ενός κοριτσιού, της Θάλειας, η οποία αντιμετωπίζει προβλήματα υγείας. Φεύγει

Διαβάστε περισσότερα

Τα περισσότερα παιδιά έχουν κατοικίδια στην αυλή τους. Υπάρχουν πολλά αδέσποτα στο Δήμο που δηλητηριάζονται. Η επιθυμία των παιδιών να γνωρίσουν τα

Τα περισσότερα παιδιά έχουν κατοικίδια στην αυλή τους. Υπάρχουν πολλά αδέσποτα στο Δήμο που δηλητηριάζονται. Η επιθυμία των παιδιών να γνωρίσουν τα ΣΤ τάξη Δημοτικού Σχολείου Μακρυγιάλου 2009-2010 1 Τα περισσότερα παιδιά έχουν κατοικίδια στην αυλή τους. Υπάρχουν πολλά αδέσποτα στο Δήμο που δηλητηριάζονται. Η επιθυμία των παιδιών να γνωρίσουν τα άγρια

Διαβάστε περισσότερα

Και ο μπαμπάς έκανε μία γκριμάτσα κι εγώ έβαλα τα γέλια. Πήγα να πλύνω το στόμα μου, έπλυνα το δόντι μου, το έβαλα στην τσέπη μου και κατέβηκα να φάω.

Και ο μπαμπάς έκανε μία γκριμάτσα κι εγώ έβαλα τα γέλια. Πήγα να πλύνω το στόμα μου, έπλυνα το δόντι μου, το έβαλα στην τσέπη μου και κατέβηκα να φάω. 1 Εδώ και λίγες μέρες, ένα από τα πάνω δόντια μου κουνιόταν και εγώ το πείραζα με τη γλώσσα μου και μερικές φορές με πονούσε λίγο, αλλά συνέχιζα να το πειράζω. Κι έπειτα, χτες το μεσημέρι, την ώρα που

Διαβάστε περισσότερα

Χρησιμοποιήθηκαν. ο πίνακας και ένα χαρτόνι, όπου θα αναγράφονται κάποια προϊόντα.

Χρησιμοποιήθηκαν. ο πίνακας και ένα χαρτόνι, όπου θα αναγράφονται κάποια προϊόντα. Αποτίμηση της διδασκαλίας της Μελέτης Περιβάλλοντος Δ Τάξη Δημοτικού Ονοματεπώνυμο:. Ομάδα:Α Γενική εκτίμηση της διδασκαλίας: Πιστεύω ότι η διδασκαλία μου κινήθηκε σε αρκετά καλά πλαίσια. Οι στόχοι, που

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος προγράμματος: «Παιχνίδια στο χθες, παιχνίδια στο σήμερα, παιχνίδια δίχως σύνορα» Υπεύθυνη προγράμματος: Μπότη Ευαγγελή Εκπαιδευτικός που

Τίτλος προγράμματος: «Παιχνίδια στο χθες, παιχνίδια στο σήμερα, παιχνίδια δίχως σύνορα» Υπεύθυνη προγράμματος: Μπότη Ευαγγελή Εκπαιδευτικός που Τίτλος προγράμματος: «Παιχνίδια στο χθες, παιχνίδια στο σήμερα, παιχνίδια δίχως σύνορα» Υπεύθυνη προγράμματος: Μπότη Ευαγγελή Εκπαιδευτικός που συμμετέχει: Κακάρη Κωνσταντίνα Παρακολουθώντας τα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΤΕΣ Δ1 7 ου Δ.Σ. ΛΑΜΙΑΣ

ΜΑΘΗΤΕΣ Δ1 7 ου Δ.Σ. ΛΑΜΙΑΣ ΜΑΘΗΤΕΣ Δ1 7 ου Δ.Σ. ΛΑΜΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΥ ΑΝΑΡΓΥΡΟΣ ΑΝΤΩΝΙΟΥ ΜΑΡΙΑ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΚΑΡΑΝΑΣΙΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΚΑΤΣΙΦΑ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΚΟΣΜΑΣ ΕΥΘΥΜΙΟΣ ΚΥΡΙΤΣΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΛΑΜΠΡΑΚΗ ΜΑΡΙΑ ΛΑΝΚΑ ΧΕΚΕΡΙΜ ΜΠΑΡΜΠΑΤΣΗΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΚΡΥΦΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΡΟΛΟΙ: Αφηγητής 1(Όσους θέλει ο κάθε δάσκαλος) Αφηγητής 2 Αφηγητής 3 Παπα-Λάζαρος Παιδί 1 (Όσα θέλει ο κάθε δάσκαλος) Παιδί 2

ΤΟ ΚΡΥΦΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΡΟΛΟΙ: Αφηγητής 1(Όσους θέλει ο κάθε δάσκαλος) Αφηγητής 2 Αφηγητής 3 Παπα-Λάζαρος Παιδί 1 (Όσα θέλει ο κάθε δάσκαλος) Παιδί 2 ΤΟ ΚΡΥΦΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΡΟΛΟΙ: 1. Αφηγητής 1(Όσους θέλει ο κάθε δάσκαλος) 2. Αφηγητής 2 3. Αφηγητής 3 4. Παπα-Λάζαρος 5. Παιδί 1 (Όσα θέλει ο κάθε δάσκαλος) 6. Παιδί 2 7. Παιδί 3 8. Παιδί 4 9. Παιδί 5 10. Μητέρα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ KANGOUROU ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ 2016

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ KANGOUROU ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ 2016 Thales Foundation Cyprus P.O. Box 28959, CY2084 Acropolis, Nicosia, Cyprus ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ KANGOUROU ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ 2016 Level 3 4 Γ - Δ Δημοτικού 3 Δεκεμβρίου / December 2016 10:00 11:15 Ερώτηση 1 7: 3 βαθμοί

Διαβάστε περισσότερα

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ Τί σε απασχολεί; Διάβασε τον κατάλογο που δίνουμε παρακάτω και, όταν συναντήσεις κάποιο θέμα που απασχολεί κι εσένα, πήγαινε στις σελίδες που αναφέρονται εκεί. Διάβασε τα κεφάλαια, που θα βρεις σ εκείνες

Διαβάστε περισσότερα

Η πορεία προς την Ανάσταση...

Η πορεία προς την Ανάσταση... Η νύχτα της Ανάστασης Τα μεσάνυχτα του Μεγάλου Σαββάτου χτυπούν χαρούμενα οι καμπάνες. Οι χριστιανοί φορούν τα γιορτινά τους και πηγαίνουν στην εκκλησία για να γιορτάσουν την Ανάσταση του Χριστού. Στα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΕΜΟΣ ΦΩΤΙΤΣΑΣ - ΣΤΑΓΟΝΙΤΣΑΣ

ΠΟΛΕΜΟΣ ΦΩΤΙΤΣΑΣ - ΣΤΑΓΟΝΙΤΣΑΣ ΠΟΛΕΜΟΣ ΦΩΤΙΤΣΑΣ - ΣΤΑΓΟΝΙΤΣΑΣ Copyright Συνοδινού Ράνια Follow me on Twitter: @RaniaSin Smashwords Edition ΑΠΑΓΟΡΕΥΕΤΑΙ η αναδημοσίευση, η αναπαραγωγή, ολική, μερική ή περιληπτική ή κατά παράφραση ή διασκευή

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΡΗΜΑΤΑ Τα ρήματα Έχουν δύο φωνές: την ενεργητική και την παθητική Ενεργητική φωνή: ω. Παθητική φωνή: -μαι. Οι καταλήξεις των ρημάτων, ω, -άβω

ΤΑ ΡΗΜΑΤΑ Τα ρήματα Έχουν δύο φωνές: την ενεργητική και την παθητική Ενεργητική φωνή: ω. Παθητική φωνή: -μαι. Οι καταλήξεις των ρημάτων, ω, -άβω 1 ΤΑ ΡΗΜΑΤΑ Τα ρήματα ανήκουν στα κλιτά μέρη του λόγου και φανερώνουν ότι κάποιο πρόσωπο, ζώο ή πράγμα κάνει κάτι (κάποια ενέργεια), ή παθαίνει κάτι από κάποιον άλλον, ή από τον εαυτό του ή βρίσκεται σε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ. Κάρτες εκγύμνασης

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ. Κάρτες εκγύμνασης ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ Άσκηση 1 η Κάρτες εκγύμνασης Υλικά: Ο εκπαιδευτικός ετοιμάζει 4 κάρτες με κινητικές δραστηριότητες (πχ. επικύψεις, καθίσματα, ασκήσεις χεριών, ασκήσεις ποδιών). Ο εκπαιδευτικός μοιράζει

Διαβάστε περισσότερα

17.Α.ΜΕΓΑΛΑ ΑΝΕΚΔΟΤΑ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΤΟ 1 - ΧΑΤΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΜΑΡΙΑ

17.Α.ΜΕΓΑΛΑ ΑΝΕΚΔΟΤΑ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΤΟ 1 - ΧΑΤΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΜΑΡΙΑ Μια φορά η δασκάλα του Τοτού του είπε να γράψει 3 προτάσεις. Όταν πήγε σπίτι του ρωτάει τη μαμά του που έκανε δουλειές: - Μαμά πες μου μια πρόταση. - Άσε με τώρα, δεν μπορώ. Ο Τοτός τη γράφει. Μετά πηγαίνει

Διαβάστε περισσότερα

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός;

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός; 1 α) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. αν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

«Η τύχη του άτυχου παλικαριού»

«Η τύχη του άτυχου παλικαριού» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #15 «Η τύχη του άτυχου παλικαριού» (Κοζάνη - Μακεδονία) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #15 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε

Διαβάστε περισσότερα

Ευχαριστώ Ολόψυχα για την Δύναμη, την Γνώση, την Αφθονία, την Έμπνευση και την Αγάπη...

Ευχαριστώ Ολόψυχα για την Δύναμη, την Γνώση, την Αφθονία, την Έμπνευση και την Αγάπη... Ευχαριστώ Ολόψυχα για την Δύναμη, την Γνώση, την Αφθονία, την Έμπνευση και την Αγάπη... τον Δάσκαλο μου, Γιώργο Καραθάνο την Μητέρα μου Καλλιόπη και τον γιο μου Ηλία-Μάριο... Ευχαριστώ! 6 ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΤΙΚΟ ΟΡΑΤΟΡΙΟ ΕΛΕΝΗ ΣΑΝΙΚΟΥ. εκδόσεις CaptainBook.gr. μυθιστόρημα

ΑΣΤΙΚΟ ΟΡΑΤΟΡΙΟ ΕΛΕΝΗ ΣΑΝΙΚΟΥ. εκδόσεις CaptainBook.gr. μυθιστόρημα Το παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται από τις διατάξεις της ελληνικής νομοθεσίας (Ν. 2121/1993 όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήμερα) και από τις διεθνείς συμβάσεις περί πνευματικής ιδιοκτησίας.

Διαβάστε περισσότερα

Ο ον Κιχώτης και οι ανεµόµυλοι Μιγκέλ ντε Θερβάντες

Ο ον Κιχώτης και οι ανεµόµυλοι Μιγκέλ ντε Θερβάντες Ο ον Κιχώτης και οι ανεµόµυλοι Μιγκέλ ντε Θερβάντες (Ο ον Κιχώτης ήταν ένας άρχοντας πολύ φτωχός σε λεφτά αλλά πλούσιος σε φαντασία. Ζούσε στην Ισπανία, στην ξακουσµένη επαρχία της Μάντσας. Όταν έφτασε

Διαβάστε περισσότερα

Συγγραφέας. Ραφαέλα Ρουσσάκη. Εικονογράφηση. Αμαλία Βεργετάκη. Γεωργία Καμπιτάκη. Γωγώ Μουλιανάκη. Ζαίρα Γαραζανάκη. Κατερίνα Τσατσαράκη

Συγγραφέας. Ραφαέλα Ρουσσάκη. Εικονογράφηση. Αμαλία Βεργετάκη. Γεωργία Καμπιτάκη. Γωγώ Μουλιανάκη. Ζαίρα Γαραζανάκη. Κατερίνα Τσατσαράκη Συγγραφέας Ραφαέλα Ρουσσάκη Εικονογράφηση Αμαλία Βεργετάκη Γεωργία Καμπιτάκη Γωγώ Μουλιανάκη Ζαίρα Γαραζανάκη Κατερίνα Τσατσαράκη Μαρία Κυρικλάκη Μαριτίνα Σταματάκη Φιλία Πανδερμαράκη Χριστίνα Κλωνάρη

Διαβάστε περισσότερα

Ποια είναι η ερώτηση αν η απάντηση είναι: Τι έχει τέσσερις τοίχους;

Ποια είναι η ερώτηση αν η απάντηση είναι: Τι έχει τέσσερις τοίχους; Τι έχει τέσσερις τοίχους; Ένα δωμάτιο. Τι υπάρχει απέναντι από το πάτωμα; Το ταβάνι η οροφή. Πού υπάρχουν λουλούδια και δέντρα; Στον κήπο. Πού μπορώ να μαγειρέψω; Στην κουζίνα. Πού μπορώ να κοιμηθώ; Στο

Διαβάστε περισσότερα

Γεια σας, παιδιά. Είμαι η Μαρία, το κοριτσάκι της φωτογραφίας, η εγγονή

Γεια σας, παιδιά. Είμαι η Μαρία, το κοριτσάκι της φωτογραφίας, η εγγονή ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΕΚΔΟΣΗ Γεια σας, παιδιά. Είμαι η Μαρία, το κοριτσάκι της φωτογραφίας, η εγγονή της Θείας Λένας. Η γιαγιά μου εξέδωσε αυτό το βιβλίο το 1964. Είναι ένα βιβλίο για μικρά παιδιά, με

Διαβάστε περισσότερα

Αν δούµε κάπου τα παρακάτω σήµατα πώς θα τα ερµηνεύσουµε; 2. Πού µπορείτε να συναντήσετε αυτό το σήµα; (Κάθε σωστή απάντηση 1 βαθµός)

Αν δούµε κάπου τα παρακάτω σήµατα πώς θα τα ερµηνεύσουµε; 2. Πού µπορείτε να συναντήσετε αυτό το σήµα; (Κάθε σωστή απάντηση 1 βαθµός) ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 Φύλλο εργασίας 1 Ερµηνεύουµε σύµβολα! Αν δούµε κάπου τα παρακάτω σήµατα πώς θα τα ερµηνεύσουµε; Επικοινωνούµε έτσι κι αλλιώς 26 2. Πού µπορείτε να συναντήσετε αυτό το σήµα; Σύνολο: (Κάθε σωστή.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚ ΟΣΕΙΣ ΨΥΧΟΓΙΟΣ Α.Ε.

ΕΚ ΟΣΕΙΣ ΨΥΧΟΓΙΟΣ Α.Ε. ιστορίες της 17 ιστορίες της Πρωτοχρονιάς Παραμύθια: Βαλερί Κλες, Έμιλι-Ζιλί Σαρμπονιέ, Λόρα Μιγιό, Ροζέ-Πιερ Μπρεμό, Μονίκ Σκουαρσιαφικό, Καλουάν, Ιμπέρ Μασουρέλ, Ζαν Ταμπονί-Μισεράτσι, Πολ Νέισκενς,

Διαβάστε περισσότερα

Modern Greek Beginners

Modern Greek Beginners 2016 HIGHER SCHOOL CERTIFICATE EXAMINATION Modern Greek Beginners ( Section I Listening) Transcript Familiarisation Text Καλημέρα. Καλημέρα σας. Μπορώ να σας βοηθήσω; Ήρθα να πάρω αυτό το δέμα. Σήμερα

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία από τα παιδιά της. Α 1 τάξης

Εργασία από τα παιδιά της. Α 1 τάξης Εργασία από τα παιδιά της Α 1 τάξης Τετάρτη, 15 του Μάη Χθες πέρασα μια όμορφη μέρα. Το πρωί ξύπνησα και ετοιμάστηκα για το σχολείο. Φόρεσα τη στολή μου, έφαγα το πρόγευμά μου και ξεκίνησα για το σχολείο.

Διαβάστε περισσότερα

Σωστά το μαντέψατε! Τρώω σποράκια, μα πιο πολύ μου αρέσουν οι σπόροι του σιταριού!

Σωστά το μαντέψατε! Τρώω σποράκια, μα πιο πολύ μου αρέσουν οι σπόροι του σιταριού! Σιτάρι Γ τάξη Σωστά το μαντέψατε! Τρώω σποράκια, μα πιο πολύ μου αρέσουν οι σπόροι του σιταριού! Το σιτάρι ανήκει στην κατηγορία των δημητριακών, μαζί με τις πατάτες και το ρύζι. Όλες αυτές οι τροφές

Διαβάστε περισσότερα