ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕVΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΠΕΙΡΑΙΑ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΔΟΜΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓ ΑΣΙΑ ΘΕΜΑ:

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕVΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΠΕΙΡΑΙΑ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΔΟΜΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓ ΑΣΙΑ ΘΕΜΑ:"

Transcript

1 2- Ι 2. Π Ο Λ. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕVΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΠΕΙΡΑΙΑ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΔΟΜΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓ ΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ - ΧΩΡΙΚΗ ΚΑΙ ΧΡΟΝΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΟΥ ΤΥΠΙΚΟΥ ΔΕΙΚΤΗ ΡΥΠΑΝΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΥΤΕΡΗ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ Εισηγητής : Αθαν. Γ. Παλιατσός 1 Σπουδαστές : Βαρβαρiγος Διονύσιος Ζαρονικόλας Νικόλαος ΑΘΗΝΑ2001

2 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Στην πτυχιακή αυτή εργασία μελετάται η ποιότητα της ατμόσφαιρας στην ευρύτερ η περιοχή της Αθήνας (ΕΠΑ), με χρήση περιβαλλοντικών δεικτών Για το σκοπό αυτό χρησιμοποιούνται συγκεντρώσεις διοξειδίου του αζώτου, διοξειδίου του θείου, μονοξειδίου του άνθρακα και όζοντος. Συγκεκριμένα, για τη χρονική περίοδο , υπολογίζονται οι τιμές του τυπικού δείκτη ρύπανσης (PSI) και συγκρίνονται με τα όρια πινάκα αποτίμησης της ποιότητας της ατμόσφαιρας απο τη διεθνή βιβλιογραφία. Μελετώνται επίσης οι τάσεις που εμφανίζουν οι μηνιαίες τιμές του τυπικού δείκτη ρύπανσης στους σταθμούς του δικτύου παρακολούθησης της ατμοσφαιρικής ρύπανσης στην ΕΠΑ. Η ανάθεση και η επίβλεψη της εργασίας έγινε από τον Δρα. Αθανάσιο Γ. Παλιατσό, καθηγητή του Τ.Ε.Ι. Πειραιά, τον οποίο και ευχαριστούμε για την πολύτιμη βοήθεια και υποστήριξη του για την περάτωσή της. Επίσης, από τη θέση αυτή επιθυμούμε να ευχαριστήσουμε τον Δρα. Λ. Βύρα, Τμηματάρχη της Διεύθυνσης της ΕΑΡΘ/ΥΠΕΧΩΔΕ, για τα στοιχεία που έθεσε στη διάθεσή μας, καθώς και για τις χρήσιμες συμβουλές. Τέλος, επιθυμούμ ε να ευχαρ ιστήσουμε τον Δρα. Παν. Νάστο, Επίκουρο Καθηγητή του Εργαστηρίου Μετεωρολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, για τη βοήθειά του στη χάραξη των ισοπληθών του τυπικού δείκτη ρύπανσης.

3 2 1. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ Ατμόσφαιρα είναι το αέριο περίβλημα της γης που έχει μέσο πάχος 100 km και συγκρατείται με τη δύναμη της βαρύτητας. Είναι η πηγή του οξυγόνου (02) που είναι απαραίτητο για την αναπνοή των ανθρώπων και των ζώων, του διοξειδίου του άνθρακα (C0 2 ) που είναι απαραίτητο για τη λειτουργία του μηχανισμού της φωτοσύνθεσης και του αζώτου (Ν 2 ) το οποίο με την επίδραση βακτηριδίων ή με την τεχνολογία του ανθρώπου δίνει κατάλληλες ενώσεις του αζώτου που είναι απαραίτητες για τη ζωή. Επίσης η ατμόσφαιρα είναι ο αποδέκτης των τεράστιων ποσοτήτων χημικών ουσιών που εκλύονται από τη γη, τόσο από φυσικές, όσο και από ανθρωπογενείς δραστηριότητες. Η ατμόσφαιρα μπορεί να χαρακτηριστεί σαν προστατευτικός μανδύας της γης διότι, αφενός μεν χρησιμεύει σαν χώρος ψύξης του κύκλου του ύδατος της γης συμπυκνώνοντας τους υδρατμούς που προέρχονται από την εξάτμιση των θαλάσσιων υδάτων και αποδίδοντάς τους ξανά σαν νερό στη γη. Αφετέρου δε, με απορρόφηση ορισμένων περιοχών του φάσματος της ηλιακής ακτινοβολίας, προστατεύεται η ζωή στη γη. Τέλος, λόγω της απορρόφησης της ενέργειας που εκπέμπει η γη με τη μορφή υπέρυθρης ακτινοβολίας, η ατμόσφαιρα δρα σαν ρυθμιστικός παράγοντας της θερμότητας για τη γη. Ενας πρώτος διαχωρισμός της ατμόσφαιρας είναι δυνατό να γίνει με βάση τη μεταβολή ή όχι της ατμοσφαιρικής σύστασης με το ύψος σε δύο μεγάλες περιοχές, την ομοιόσφαιρα και την ετερόσφαιρα και η διαχωριστική τους περιοχή βρίσκεται περίπου στο ύψος των 100 km. Η σύσταση της ομοιόσφαιρας εμφανίζεται στον Πίνακα 1. Τα συστατικά της ομοιόσφαιρας κατατάσσονται σε τρία επίπεδα συγκέντρωσης: τα κύρια συστατικά με συγκεντρώσεις μεγαλύτερες του 1 %, τα δευτερεύοντα συστατικά

4 3 με συγκεντρώσεις από 0.01 % μέχρι 1 % και τέλος τα ιχνοσυστατικά με συγκεντρώσεις μικρότερες του 0.01 %. Στην ετερόσφαιρα η διάχυση και η μοριακή διάσπαση των ατμοσφαιρικών αερίων έχουν σαν αποτέλεσμα τη μεταβολή της ατμοσφαιρικής σύστασης με το ύψος κατά τέτοιο τρόπο, ώστε αυξανομένου του ύψους, το μέσο μοριακό βάρος του αέρα να ελαττώνεται. Πίνακας 1. Μέση σύσταση της γήινης ατμόσφαιρας από το έδαφος μέχρι το ύψος των 100 Km. Αέριο Όνκοc {%) fηοού αέοα Αίωτο (Ν2) Οξυγόνο (02) Αργό (Ar) 0.93 Διοξείδιο του Ανθρακα (C02) 0.03 Νέο (Ne) Ηλιο (He) Κρυπτό (Kr) Υδρογόνο (Η2) Οζον (03) Υδρατμοί (Η2Ο) ΡΥΠΑΝΣΗ ΑΕΡΑ Ο ατμοσφαιρ ι κός αέρας χαρακτηρίζεται σαν ρυπασμένος όταν η παρουσία ξένων ουσιών ή η μεταβολή της αναλογίας των συστατικών του μπορούν να δημιουργήσουν επιβλαβείς συνέπειες για τον άνθρωπο και το περιβάλλον του. Η ατμοσφαιρική ρύπανση παρουσιάζεται και στις τρεις φυσικές καταστάσεις: στερεά (σκόνη), υγρή (σταγονίδια) και αέρια (CO, S02, HzS, ΝΟ χ, κ. ά.). 3. ΠΗΓΕΣ ΡΥΠΑΝΣΗΣ Οι πηγές ρύπανσης της ατμόσφαιρας δ ιακρίνονται σε φυσικές και ανθρωπογενείς πηγές.

5 4 α. Φυσικές πηγές. Ο ρυθμός έκλυσης, σε παγκόσμια κλίμακα, των αέριων ρύπων από την ίδια τη φύση με διάφορες φυσικές διεργασίες όπως η δραστηριότητα των ηφαιστείων, η αποσύνθεση των φυτών και των ζώων, το κάψιμο των δασών, οι εκπομπές ουσιών από τους ωκεανούς και η δραστηριότητα των βακτηριδίων στο έδαφος και τα ύδατα, παρέχουν στην ατμόσφαιρα διάφορα αέρια και σωματίδια που μεταβάλλουν τη σύστασή της και στη συνέχεια αποκαθίσταται μία φυσική ισορροπία, επιτρεπτή από το συνολικό οικοσύστημα. Οι εκπομπές από φυσικές πηγές, με βάση τις παραπάνω φυσικές διεργασίες έχουν σαν αποτέλεσμα, για ορισμένους βασικούς ρυπαντές και σε παγκόσμιο επίπεδο να είναι πολύ μεγαλύτερες από αυτές που προέρχονται από τις ανθρώπινες δραστηριότητες. Πίνακας 2. Εκτιμήσεις εκπομπών ορισμένων ρύπων σε παγκόσμια κλίμακα σε τόνους/έτος (Παλιατσός, 1999). ΡΥΠΟΣ ΚΥΡΙΟΤΕΡΕΣ ΦΥΣΙΚΕΣ ΕΚΤΙΜΗΣΕΙΣ ΕΚΤΙΜΗΣΕΙΣ ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΝΕΙΣ ΠΗΓΕΣ ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΝΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΗΓΩΝ ΠΗΓΕΣ ΠΗΓΩΝ (τόνοι) (τόνοι) S02 Καύση άνθρακα και Ηφαίστεια πετpελαlου H2S Χημική κατεργασία/ Ηφαίστεια, επεξεργασfα λυμάτων Βιολογική δράση σε έλn co Καυσαέρια αυτοκινήτων Δασικές και άλλεc καύσεις πυοκανιέc ΝΟ- Καύση Βακτηριολογική ΝΟ ΝΟ 2 δράση Ν0 ') HC- Καύση, χημικές Βιολογικές διεpνασ ίεc διεονασίεc C02 Καύση Βιολογική δράση οπ β. Ανθρωπογενείς πηγές. Είναι αυτές που σχετίζοντα ι με τις ανθρώπινες δραστηριότητες όπως, τα μέσα μεταφοράς, οι βιομηχανίες, η θέρμανση, η παραγωγή ενέργειας, η καύση απορριμμάτων και άλλες. Οι ανθρωπογενείς πηγές δ ιακρίνονται σε:

6 5 β 1. Κινητές πηγές. Σ' αυτές περιλαμβάνονται : - Οχήματα : Η ρύπανση που προέρχεται από τα αυτοκίνητα αφορά τα προϊόντα της καύσης του καυσίμου που χρησιμοποιείται για την κίνηση και πε ριλαμβάνει υδρογονάνθρακες, μονοξείδιο του άνθρακα, οξείδια του αζώτου, σωματίδια και οξείδια του θείου. - Αεροπλάνα : Οι εκπομπές είναι περίπου ίδιες με αυτές των οχημάτων, τόσο σε ποιότητα, όσο και σε ποσότητα, εκτός από αυτά που κινούνται μ ε τουρμπίνες τα οποία έχουν μεγαλύτερη εκπομπή οξειδίων του αζώτου. - Τραίνα, Πλοία : Εάν το χρησιμοποιούμενο από αυτά καύσιμο είναι το βαρύ πετρέλαιο, τότε εκπέμπονται σωματίδια, οξείδια του θείου και οξείδια του αζώτου. β 2. Σταθερές πηγές. Χωρίζονται σε : - Σημε ιακές: Έτσι χαρακτηρίζονται μεγάλες βιομηχανικές μονάδες όπως οι σταθμοί παραγωγής ηλεκτρικής ενέργε ιας, τα διυλ ιστήρια, τα χαλυβουργεία κ. ά. Στον Πίνακα 3 εμφανίζονται οι χαρακτηριστικές σημειακές πηγές και οι κυριότεροι, κατά δραστηριότητα, εκπεμπόμενοι ρύποι. Επιφανειακές : Είναι οι πηγές που κάθε μια τους χωριστά δεν εκπέμπει σημαντική ποσότητα ρύπων, αλλά όλες μαζί συμμετέχουν στη ρύπανση μίας περιοχής. Η κεντρική θέρμανση των κατοικιών και όλων γενικά των κτιρίων, καθώς και οι διάφορες βιοτεχνίες που είναι διεσπαρμένες σε ολόκληρη την περιοχή δημιουργούν προβλήματα που επιδεινώνονται εξ αιτίας τόσο του ύψους από το οποίο γίνεται η εκπομπή, όσο και του γεωγραφικού και πολεοδομικού ανάγλυφου της περιοχής, καθώς και των μετεωρολογικών συνθηκών που επικρατούν στην περιοχή. Αυτά έχουν σαν αποτέλεσμα να εμποδίζεται η επαρκής διάχυση και αραίωση των διαφόρων ρύπων.

7 6 Πίνακας 3. Χαpακτnpιστικέc σnuειακέc πηγές (Παλιατσός, 1999). ΠΗΓΕΣ ΚΥΡΙΟΤΕΡΟΙ ΡΥΠΟΙ Σταθμοί παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας Σωματίδια, SOx, ΝΟχ, HC- Διυλιστήρια HC-, CO, SOx. Ν Οχ, οσιμές, σωματίδια. Εργοστάσια παραγωγής τσιμέντου Σωματίδια, SOx, ΝΟ χ Χαλυβουργεlα Σωματlδια, CO, SΟχ. ΝΟ χ, HC- Υαλουργίες Φθοριούχα, ΝΟχ, SOx Εργοστάσια παραγωγής λιπασμάτων Σωματίδια, ΝΗ 3, SOx, φθοριούχα, αζωτούχα. 4. ΡΥΠΑΝΤΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ Ρύπος είνα ι κάθε ουσία που προστίθεται άμεσα ή έμμεσα στην ατμόσφαιρα από φυσικές ή ανθρώπινες δραστηριότητες, σε ποσότητες ικανές να επηρεάσο υν τη δομή, τα χαρακτηριστικά ή τα φαινόμενα της ατμόσφαιρας. Οι ρύποι διακρίνονται, ανάλογα με τον τρόπο με τον οποίο παράγονται, σε πρωτογενείς και δευτερογενείς. Πρωτογενείς είναι οι ρύποι που εκπέμπονται απ' ευθείας από τις διάφορες πηγές στην ατμόσφαιρα (π.χ. ο καπνός, το διοξείδιο του θείου, το μονοξείδ ιο του άνθρακα). Δευτερογενείς είνα ι οι ρύποι που σχηματίζονται στην ατμόσφαιρα από τους πρωτογενείς, είτε με χημικές αλληλεπιδράσεις μεταξύ τους, είτε μ ε την επίδραση των συστατικών της ατμόσφαιρας, όπως π.χ. η ηλιακή ακτινοβολία, η θερμοκρασία, η υγρασία. Μία άλλη διαίρεση των ρύπων είναι αυτή που τους διαχωρίζει σε σταθερούς και ασταθείς. Σταθεροί ρύποι είνα ι αυτοί που δεν συμμετέχο υν σε χημικές ή φωτοχημικές αντιδράσεις (π.χ. το CO, το C02, το CH4), ενώ ασταθείς είναι αυτοi που συμμετέχουν σε χημικές ή φωτοχημικές αντιδράσεις.

8 7 Πίνακας 4. Τυπικοί χρόνοι παραμονής των αερίων ρύπων στην ατμόσφαιρα 'Ζεpεφός, 1984). ΑΕΡΙΟΣ ΡΥΠΟΣ ΧΡΟΝΟΣ ΠΑΡΑΜΟΝΗΣ ΣΤΗΝ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ C02 ::::: 4 νοόνια co ::::ι 0.3 χpόνια CH4 ::::ι 100 )(Οόνια ΝΟ2 ::::: 5 nuέoεc 0 3 ::::: 2 χpόνια S02 ::::ι 5 nuέpεc H2S ::::ι 4 ημέpες Κάθε αέριος ρύπος χαρακτηρίζεται και από τον χρόνο παραμονής του στην ατμόσφαιρα και στον Πίνακα 4 εμφανίζονται οι κατά ρύπο τυπικοί αυτοί χρόνοι. 5. ΜΟΝΟΞΕΙΔΙΟ ΤΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑ Είναι ένας από τους κυριότερους ρύπους της ατμόσφαιρας. Στη φύση, το μονοξείδιο του άνθρακα παράγεται κυρίως από την αντίδραση της ρiζας του υδροξυλiου με το μεθάνιο που παράγεται κατά την αποσύνθεση οργανικών ουσιών, από τη βακτηριακή δράση στους ωκεανούς, κατά τις δασικές πυρκαγιές και δευτερευόντως από τα ηφαίστεια, τις ηλεκτρικές εκκενώσεις που συμβαίνουν κατά τη διάρκεια των καταιγίδων και τη διαφυγή φυσικών αερίων από τη γη. Υπολογiζεται ότι από την αντίδραση του μεθανίου με τη ρίζα του υδροξυλίου παράγονται περίπου 3* 1Ο 12 Κg/έτος μονοξειδίου του άνθρακα, ενώ από τη βακτηριακή δράση στους ωκεανούς κ /' παραγονται περιπου g ετος. Κύρια ανθρωπογενής πηγή του, στις αστικές περιοχές, είναι τα συμβατικής τεχνολογίας βενζινοκiνητα αυτοκίνητα, ενώ δευτερεύουσα πηγή είναι η καύση πετρελαίου για κεντρική θέρμανση. Σε παγκόσμια κλίμακα υπολογίζεται ότι από τις ανθρώπινες δραστηριότητες εκλύονται στην ατμόσφαιρα ποσότητες μονοξειδίου του άνθρακα της τάξης των 7*10 9 Κg/έτος. Το μονοξεiδιο του άνθρακα είναι ο πιο χημικά αδρανής ρύπος στην ατμόσφαιρα και η συγκέντρωσή του διαρκώς ελαττώνεται λόγω

9 8 της οξείδωσης του σε C0 2 από την ηλιακή ακτινοβολία, με αποτέλεσμα ο χρόνος παραμονής του στην ατμόσφαιρα να είναι πολύ μικρός. Οπότε το μονοξείδιο του άνθρακα σε αρρύπαντη ατμόσφαιρα βρίσκεται σε μικρές συγκεντρώσεις της τάξης του 0.1 ppm, ενώ αντίθετα σε ρυπασμένες περιοχές, όπως σε στενές και χωρiς καλό αερισμό λεωφόρους, οι συγκεντρώσεις του μπορούν να ξεπεράσουν τα 50 ppm. Στον άνθρωπο η επίδραση του μονοξειδίου του άνθρακα γίνεται εμφανής όταν οι συγκεντρώσεις του στην ατμόσφαιρα υπερβούν κάποια όρια. Πίνακας 5. Σχέσεις των συγκεντρώσεων του μονοξειδίου του άνθρακα,, ε τα ε ανι ό ενα συ πτώ ατα σε άτο α Παλιατσό, σε κλειστούς Πονοκέφαλος, κόπωση, κώμα, αδυναμία αναπνοής το μονοξείδιο του άνθρακα με την αναπνοή εισέρχεται μ έσω του αναπνευστικού συστήματος και ενώνεται με την αιμοσφαιρίνη του αίματος σχηματίζοντας τη χημική ένωση ανθρακυλαιμοσφαιρίνη, η οποία παρεμποδiζει την ικανότητα της αιμοσφαιρίνης για μεταφορά του οξυγόνου στους ιστού ς του σώματος, με αποτέλεσμα να προκαλείται δηλητηρίαση του οργανισμού με διάφορα συμπτώματα. Οι Viras και Siskos (1992) υπολόγισαν τη συνεισφορά των πηγών εκπομπής μονοξειδίου του άνθρακα για το έτος 1985, για την περιοχή της Αθήνας, η οποία κατανέμεται σχεδόν 100% τα βενζινοκίνητα αυτοκίνητα και σχεδόν 0% στη λειτουργία συστημάτων θέρμανσης. Επίσης οι Alexopoulos et al. (1993) υπολόγισαν τη συνεισφορά εκπομπών μονοξειδίου του άνθρακα ανά κατηγορία οχήματος κατά τη διάρκεια μ ιας τυπικής ημέρας της εβδομάδας και η οποία εiναι 85.5% από τα

10 9 ιδιωτικής χρήσης επιβατικά, 6.4% από μοτοσυκλέτες, 3.5% από φορτηγά, 2.7% από λεωφορεία και 1.9% από ταξί. Όπως λοιπόν προαναφέρθηκε, κύρια ανθρωπογενής πηγή του μονοξειδίου του άνθρακα σε αστικές περιοχές όπως η Αθήνα, είναι αποκλειστικά η κυκλοφορία των συμβατικής τεχνολογίας βενζινοκίνητων αυτοκινήτων (επιβατικά ιδιωτικής χρήσης, μοτοσυκλέτες και ελαφρά φορτηγά) (Viras et al., 1996). Στο Σχήμα 1 εμφανίζεται η μέση ημερήσια πορεία της συγκέντρωσης του μονοξειδίου του άνθρακα, στον πιο αντιπροσωπευτικό σταθμό για το συγκεκριμένο ρύπο. Στο σχήμα αυτό εμφανίζεται η συσχέτιση των μεταβολών της συγκέντρωσης με τις μεταβολές της κυκλοφορίας, η οποία σχετίζεται με την εμπορική και κοινωνική δραστηριότητα της περιοχής στην οποία είναι εγκατεστημένος ο σταθμός αυτός Ν - 8 Ε L:::: σι ::ι. 7 -ο υ ο Ώρα Σχήμα 1. Μέση ημερήσια πορεία των συγκεντρώσεων του μονοξειδίου του άνθρακα στο σταθμό " Πατησίων " κατά τη διάρκεια της περιόδου (Viras et al.,1996). 6. ΔΙΟΞΕΙΔΙΟ ΤΟΥ ΘΕΙΟΥ Η φόρτιση της ατμόσφαιρας, σε αστικές κυρίως περιοχές, με αυξημένες συγκεντρώσεις διοξειδίου του θείου, το καθιέρωσαν σαν δείκτη συνολικού φόρτου της αέριας ρύπανσης μιας περιοχής και η μέτρησή του είναι επιβεβλημένη για τον

11 ιο έλεγχο της ποιότητας του αέρα των αστικών περιοχών. Σχηματίζεται βασικά, από ανθρώπινες δραστηριότητες που αφορούν κυρίως την καύση στερεών και υγρών καυσίμων που περιέχουν θείο, αλλά και από ορισμένες βιομηχανικές δραστηριότητες που είναι της τάξης των 200*10 6 τόνων/έτος. Υπολογίζεται ότι το έτος 2000 η παραγωγή αυτή θα ξεπεράσει τους 300*10 6 τόνους/έτος, ποσότητα που είναι ίση με την ανά έτος εκλυόμενη ποσότητα 802 από τη φύση (ηφαiστεια και οξείδωση του Η28). Η αύξηση των εκπομπών του διοξειδίου του θείου είναι αποτέλεσμα του γρήγορου ρυθμού βιομηχανικής ανάπτυξης που παρατηρήθηκε τις τελευταίες δεκαετίες σε παγκόσμια κλίμακα. Η κατανάλωση τεράστιων ποσοτήτων πετρελαίου με μεγάλη περιεκτικότητα σε θείο και η καύση του άνθρακα σε αστικές και βιομηχανικές περιοχές είχε σαν αποτέλεσμα την εμφάνιση σοβαρών επεισοδίων ατμοσφαιρικής ρύπανσης. Ο τύπος αυτός της ρύπανσης είναι γνωστός με το όνομα αιθαλομίχλη (smog) και το πιο πιθανό είναι η ονομασία αυτή να προήλθε από το Λονδίνο, για να περιγράψει το μiγμα της βιομηχανικής αιθάλης (κάπνας) και της φυσ ι κής ομίχλης (8MO-ke + fo-g). Ο κυριότερος ρύπος στα επεισόδ ια αυτά είναι το 802. Οι μακροχρόνι ες επιδράσεις της ατμοσφαιρικής ρύπανσης από 80 2, στον ανθρώπινο οργαν ι σμό, είναι σημαντικές. Το 802 προσβάλλει το αναπνευστικό σύστημα και ιδιαίτερα των ατόμων εκείνων που έχουν αναπνευστικά προβλήματα και υποφέρουν ιδιαίτερα όταν βρεθούν σε περιβάλλον με υψηλές συγκεντρώσεις Η επίδραση της συγκέντρωσης του 802 στον άνθρωπο φαίνεται στον Πίνακα 6.

12 11 Πίνακας 6. Επιδράσεις Βασ ιλικιώτ, του διοξειδίου του θείου στην υγεία των ανθρώπων ΕΜΦΑΝΙΖΟΜΕΝΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΣΕ ΑΤΟΜΑ Έτσ ι αναφέροντα ι περ ι πτώσε ις που οι μετεωρολογ ι κές συνθήκες (χαμηλές θερμοκρασ ι ακές αναστροφές με μικρό ύ ψ ος ανάμ ιξη ς των αέρ ι ων ρύπων, μεγάλη σχετική υγρασία και χαμηλές θερμοκρασίες καθώς και χαμηλές ταχύτητες ανέμου) ευνόησαν την εμφάνιση των γκριζόμαυρων νεφών αιθαλομίχλης που απλώνονται πάνω από αστικά κέντρα με ολέθρια αποτελέσματα. Η πιο παλιά σοβαρή περίπτωση είναι αυτή που σημειώθηκε στην κοιλάδα Meuse Riνer Valley του Βελγίου στ ις 1-5/12/1930, όπου λόγω θερμοκρασ ιακής αναστροφής σημειώθηκε "παγίδευση" ρύπων από την καύση άνθρακα κα ι προκλήθηκε ο θάνατος 63 ατόμων, επιπλέον του κανον ι κού, καθώς και πολλών ζώων. Το ίδιο φαινόμενο παρατηρήθηκε στις /1 Ο/ στη Donra τ η ς Πενσυλβανίας (ΗΠ Α) όπου το 40% του πληθυσμού τ η ς περιοχής είχε αναπνευστικά προβλήματα κα ι π ροκλήθηκε ο θάνατος 20 ατόμων, επιπλέον του κανον ι κού. Στις 24/11/1950 στην Ροcα Rica, στο Μεξ ι κό, σημειώθηκε επε ισόδιο αιθαλομίχλης, με επιπτώσε ι ς το θάνατο 22 ατόμων επιπλέον του κανον ι κού και την ε ι σαγωγή σε νοσοκομεία 320 ατόμων από διάφορες ηλικίες με αναπνευστικά προβλήμα τα. Το χειρότερο όμως από όλα τα επε ισόδ ια παρατη ρήθηκε κατά τη χρονική περ ίοδο 5-9/12/1952 στο Λονδίνο, στη διάρκε ια δε των 5 αυτών ημερών η κατάσταση ήταν τραγική από την άποψη της συσσώρευσης αερ ολυ μ άτων, μ ε επακόλουθο να σημε ιωθούν 4000 επιπλέον θάνατο ι το μήνα εκείνο. Οι περ ι σσότερο ι από τους νεκρούς ή ταν βρέφη ή υπερήλικες και είχαν αναπνευστικά προβλήματα. Ακολούθησαν κα ι άλλα τέτοια επεισόδια τόσο στο

13 l2 Λονδίνο (12/1962, 700 επιπλέον θάνατοι), όσο και στη Νέα Υόρκη (11/1953 και 24-30/6/1966 με 200 και 168 επιπλέον θανάτους αντίστοιχα). Τα φυτά είναι και αυτά θύματα της ρύπανσης από το S0 2, διότι το απορροφούν απ ' ευθείας οι φυτικές επιφάνειες. Σε περιοχές στις οποίες η μέση συγκέντρωση του S0 2 ξεπερνά τα 55 μgr/m 3, είναι δυνατόν να εμφανισθούν συμπτώματα υπανάπτυξης ή ακόμη και νέκρωσης σε ορισμένα φυτά. Χαρακτηρ ιστικά αναφέρουμε ότι η μηλιά, η αχλαδιά και το πεύκο, όταν στις περιοχές που βρίσκονται η συγκέντρωση του S0 2 φθάσει τα 0.5 ppm (=1310 μgr/m 3 ) και παραμείνει στην τιμή αυτή για 5-6 ώρες, τότε αρχίζουν να εμφανίζονται τα πρώτα συμπτώματα δηλητηρlασής τους. Η επίδραση του S0 2 σε διάφορα υλικά έχει δυσμενή αποτελέσματα, όπως : την αύξηση του χρόνου ξήρανσης των ελαιοχρωμάτων κατά %, την αύξηση της διάβρωσης των μετάλλων (σίδηρος, χάλυβας, ψευδάργυρος), τη μείωση της ανθεκτικότητας και τον αποχρωματισμό υλικών όπως το μαλλί, το βαμβάκι, το χαρτί και το δέρμα και τέλος την αύξηση της διάβρωσης οικοδομικών υλικών. Η οξείδωση του S0 2 και των ΝΟχ έχε ι για συνέπεια τη μετατροπή τους σε θειικό οξύ και νιτρικό οξύ αντίστοιχα τα οποία πέφτουν με τη βροχή (όξινη βροχή). Η όξινη βροχή είνα ι μία από τις πιο σημαντικές οικολογικές επιπτώσεις του S0 2 και είναι υπεύθυνη, στις αστικές περιοχές, για την καταστροφή των μαρμάρινων και λοιπών μνημείων καθώς και των κτιρίων. Το πρόβλημα αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία για τη χώρα μας, που είναι μiα χώρα με τόσο πλούσια κληρονομιά σε τέτοια μνημεία. Στις αγροτικές περιοχές, η όξινη βροχή προκαλεί τη μεταβολή της τιμής του ph του νερού των λιμνών και ποταμών (δηλαδή το κάνει πιο όξ ινο) με επιπτώσεις, τη μείωση του πληθυσμού των ψαριών και των μικροοργανισμών που ζουν στις λίμνες και τα ποτάμια. Η όξινη βροχή αλλοιώνει την ποιοτική σύσταση των εδαφών κα ι προκαλεί καταστροφές στα δάση (π.χ. το 50% των δασών της πρώην Δ. Γερμανiας

14 13 έχουν υποστεί βλάβες) και τις αγροτικές καλλιέργ ε ιες, επιβραδύνει δε την ανάπτυξη των φυτών ελαττώνοντας το ρυθμό αποσύνθεσης κα ι διανταλλαγής θρεπτικών συστατικών μεταξύ εδάφους και φυτών. Το 80 2 εκτός από την τροπόσφαιρα μπορεί να προκαλέσει μ εταβολές και στη στρατόσφαιρα, άρα και στο κλίμα της Γης. Οι αυξημένες ποσότητες του 80 2 που φθάνουν στη στρατόσφαιρα προέρχονται, είτε από εκρήξεις ηφαιστείων, εiτε από ανθρωπογενείς δραστηριότητες και προκαλούν την αύξηση του στρώματος των σωματιδίων της στρατόσφαιρας, με συνέπεια την αύξηση της απορροφούμενης ακτινοβολίας στη στρατόσφαιρα. Σαν αποτέλεσμα θα έχουμε τη στρατοσφαιρική θέρμανση και τη μείωση της ολ ι κής ηλιακής ακτινοβολίας που φθάνει στην επιφάνε ια της γης. Χαρακτηριστικά αναφέρουμε ότι κατά την έκρηξη του ηφαιστείου Pinatubo (12-16/6/91 ), στο νησί Λουσών των Φιλιππίνων, η συνολικά εκτοξευθείσα ποσότητα του διοξειδίου του θείου έφτασε τους 18*10 6 τόνους και έφτασε στη στρατόσφαιρα. 7. ΑΙΩΡΟΥΜΕΝΑ ΣΩΜΑ ΤΙΔΙΑ Η ατμόσφαιρα είναι ένα κολλοειδές σύστημα αποτελούμενο από Ν 2, 0 2, ε υγενή αέρια, C0 2, υδρατμούς, ίχνη αερίων και αιωρούμενη ύλη. Με τον όρο "αιωρούμενα σωματίδια" εννοού με τα στερεά σωματίδια και σταγονίδ ι α μ ε διάμετρο 2*1 ο μm που βρίσκονται σε διασπορά στην αέρια φάση. Η σκόνη του εδάφου ς, τα σταγονίδια της θάλασσας, ο καπνός, η ομίχλη, η κάπνα, η ιπτάμενη τέφρα, κ. ά. ε ίναι διάφορες κατηγορίες αιωρούμενων σωματιδίων. Τα σωματίδια κολλοε ιδών διαστάσεων ονομάζονται και αεροζόλ.

15 14 Η ατμόσφαιρα χαρακτηρίζεται από σημαντικές αλληλεπιδράσεις ανάμεσα στην αέρια και τη σωματιδιακή φάση. Οι αλληλεπιδράσεις αυτές εξαρτώνται από τις φυσικές ιδιότητες και τη χημική δραστικότητα των συστατικών κάθε φάσης. Η παρουσία των σωματιδίων στην ατμόσφαιρα οφείλεται σε φυσικές και ανθρωπογενείς πηγές εκπομπής. Σε παγκόσμια κλίμακα υπερτερούν οι εκπομπές από φυσικές πηγές (ωκεανοί, έδαφος, ηφαίστεια, φυσικές πυρκαγιές), σε τοπική όμως κλίμακα υπερτερούν οι εκπομπές από ανθρωπογενείς πηγές (βιομηχανία, θέρμανση, κυκλοφορία). Οι διεργασίες που προκαλούν την εκπομπή σωματιδίων είναι η καύση, η τριβή, η διάβρωση και ο κατακερματισμός των υλικών. Εκτός από τα εκπεμπόμενα πρωτογενή σωματίδια, στην ατμόσφαιρα σχηματίζονται και δευτερογενή σωματίδια σαν αποτέλεσμα διαφόρων αντιδράσεων. Οι μηχανισμοί που οδηγούν στο σχηματισμό δευτερογενών σωματιδίων στην ατμόσφαιρα είναι, κυρίως, η πυρήνωση και η συμπύκνωση υπέρκορων ατμών. Τα σωματίδια που σχηματίζονται κατ' αυτό τον τρόπο έχουν πολύ μικρό μέγεθος (η διάμετρός τους κυμαίνεται από μέχρι 0.1 μm). Τα σωματίδια αυτά, που ονομάζονται και πυρήνες Aitken, συσσωματώνονται στη συνέχεια προς μεγαλύτερα σωματίδια με διάμετρο μm. Το μέγεθος των αιωρούμενων σωματιδίων εκφράζεται, κατά κανόνα, από τη διάμετρό τους. Επειδή, όμως, τα σωματίδια διαφέρουν μεταξύ τους και ως προς το σχήμα και ως προς την πυκνότητά τους, για την ομοιόμορφη έκφραση του μεγέθους τους χρησιμοποιείται, συνήθως ο όρος ισοδύναμη αεροδυναμική διάμετρος. Ισοδύναμη αεροδυναμική διάμετρος, ενός μη σφαιρικού σωματιδίου με πυκνότητα διαφορετική από 1 gr/cm 3 είναι η διάμετρος μιας σφαίρας με πυκνότητα ίση με τη μονάδα που έχει την ίδια ταχύτητα πτώσης στον αέρα με αυτό το σωματίδιο. Η αεροδυναμική διάμετρος είναι πολύ χρήσιμη παράμετρος, επειδή σχετίζεται με το

16 15 χρόνο παραμονής των σωματιδίων στην ατμόσφαιρα, καθώς και με την απόθεσή τους στο αναπνευστικό σύστημα. Το μέγεθος των αιωρούμενων σωματιδίων καθορίζει την κατανομή τόσο του αριθμού, όσο και της επιφάνειας καθώς και της μάζας τους. Γενικά, ο μεγαλύτερος αριθμός σωματιδίων βρίσκεται σε μικρά μεγέθη (d<0.1 μm) και μειώνεται σημαντικά σε μεγαλύτερες διαμέτρους. Αντίθετα, το μεγαλύτερο μέρος της μάζας των σωματιδίων βρίσκεται στην περιοχή μm. Διακρίνονται τρεις περιοχές κατανομής: Περιοχή πυρήνωσης: αποτελείται από σωματίδια με διάμετρο d <0.2 μm, που σχηματίζονται από συμπύκνωση θερμών ατμών ή διάχυση ατμών σε προϋπάρχοντα σωματίδια. Περιοχή συσσώρευσης: αποτελείται από σωματίδια με διάμετρο μm που σχηματίζονται από τα σωματίδια της περιοχής πυρήνωσης με συσσωμάτωση ή συμπύκνωση ατμών. Τα σωματίδια των περιοχών πυρήνωσης και συσσώρευσης (d<2.5 μm) ονομάζονται και μικρά σωματίδια. Περιοχή μεγάλων σωματιδίων: αποτελείται από σωματίδια με d>2.5 μm που σχηματίζονται από διάφορες μηχανικές δράσεις. Διάφοροι άλλοι όροι χρησιμοποιούνται επίσης για την ταξινόμηση της αιωρούμενης ατμοσφαιρικής ύλης όπως τα ολικά αιωρούμενα σωματlδια (TSP), εισπνεύσιμα και αναπνεύσιμα σωματίδια, ο μαύρος καπνός κ.ά. Η χημική σύσταση των αιωρούμενων σωματιδίων ποικίλλει σημαντικά και, γενικά, αντανακλά την πηγή από την οποία προέρχονται. Στην πραγματικότητα, όμως, η χημική σύσταση αλλοιώνεται από αλληλεπίδραση των σωματιδίων μεταξύ τους ή με αέρ ι α συστατικά της ατμόσφαιρας.

17 16 Γενικά, τα αιωρούμενα σωματίδια αποτελούνται από μία ανόργανη φάση (στερεό ανόργανο υλικό, υδατοδιαλυτά ανόργανα άλατα, στοιχειακός άνθρακας, κ.ά. ) και μία οργανική φάση (οργανικός άνθρακας). Η σχετική συνεισφορά οργανικού και ανόργανου υλικού στη συνολική μάζα των αιωρούμενων σωματιδίων εξαρτάται από διάφορους παράγοντες, όπως την προέλευσή τους, τις ατμοσφαιρικές συνθήκες και το μέγεθός τους. Έτσι, σε ρυπασμένες αστικές περ ιοχές, τα μικρά σωματίδια μπορεί να περιέχουν μέχρι και 40% άνθρακα, ενώ τα μ εγάλα είναι, κυρίως, ανόργανα (πυριτικά άλατα, εδαφικής προέλευσης ενώσεις του Α Ι και του Ca, κ.ά). Τέλος, τα θαλάσσια αεροζόλ είναι υδατικά διαλύματα NaCI και (NH4)2S04. Οι χημικές ιδιότητες των αιωρούμενων σωματιδίων ποικίλλουν ανάλογα με τη σύστασή τους. Οι περισσότερες από τις φυσικές ι διότητες των αιωρούμενων σωματιδίων (π. χ. όγκος, επιφάνεια, ταχύτητα πτώσης, διάχυση Brown, κ. ά. ) αποτελούν συνάρτηση του μεγέθο υς τους. Ταχύτητα πτώσης. Τα αιωρούμενα σωματίδια με διάμετρο d ~ 10 μm έχουν σημαντική ταχύτητα πτώσης σε σταθερές ατμοσφαιρικές συνθήκες. Τα σωματίδια αυτά αποτελούν ένα ξεχωριστό κλάσμα που ονομάζεται πίπτουσα σκόνη ή ξηρή απόθεση. Τα σωματίδια με διάμετρο d <1 Ο μm έχουν πολύ μικρή ταχύτητα πτώσης με αποτέλεσμα να παραμένουν σε α ι ώρηση στην ατμόσφαιρα για μεγάλο χρονικό δ ιάστημα. Προσρόφηση. Η σωματιδιακή ύλη που αιωρείται στην ατμόσφαιρα έχε ι πολύ μεγάλη ενεργό επιφάνε ια ανά μονάδα μάζας, εξαιτίας του μικρού μεγέθους της πλε ιονότητας των σωματιδίων. Η τόσο μεγάλη επιφάνε ια ευνοεί την προσρόφηση μορίων από την αέρια φάση, ιδιαίτερα για συστατικά με χαμηλή πτητικότητα. Γενικά, μία ουσία με

18 17 τάση ατμών <0.1 mmhg στους 25 c προσροφάται ισχυρά στα ατμοσφαιρικά σωματίδια. Αυτό σημαίνει ότι, και τα μέταλλα που εξατμίζονται από ηφαιστειακές ή βιολογικές διεργασίες καταλήγουν σε αεροζόλ. Επίσης ημιπτητικές οργανικές ενώσε ι ς (πολυκυκλικοί αρωματικοί υδρογονάνθρακες, οργανοχλωριωμένες ενώσεις κ.ά.) προσροφώνται σε μεγάλο βαθμό στα αιωρούμενα σωματίδ ια. Η προσρόφηση τοξικών ουσιών στα α ιωρούμενα σωματίδια αυξάνει την επικ ιν δuνότητά τους. Οπτική συμπεριφορά. Τα αιωρούμενα σωματίδια της ατμόσφαιρας αποτελούν την κύρια αιτία μείωσης της ορατότητας σε πολλές περιοχές. Όταν το φως προσπίπτει στα σωματίδια, συμβαίνουν δύο διαφορετ ι κά φαινόμενα : σκέδαση, δηλαδή επανεκπομπή του φωτός προς όλες τις κατευθύνσεις και απορρόφηση με μετατροπή της απορροφούμενης ενέργειας σε θερμότητα ή χημική ενέργεια. Η σκέδαση και η απορρόφηση φωτός από ένα μέσο εκφράζεται από το δείκτη διάθλασης. Τόσο η σκέδαση, όσο και η απορρόφηση του φωτός είναι συναρτήσε ις της σύστασης, της συγκέντρωσης και του μ εγέθους των σωματιδίων. Η μεγαλύτερη μείωση της ορατότητας οφείλεται στη σκέδαση του φωτός από σωματίδια με μέγεθος στην περιοχή του ορατού φωτός ( nm). Μηχανισμοί απομάκρυνσης. Τα αιωρούμενα σωματίδια υπόκεινται σε ένα πλήθος διεργασιών στην ατμόσφαιρα. Τα μικρά σωματίδ ια (d<0.1 μm) υπόκεινται σε συγκρούσε ι ς με μόρια αερίων. Η κίνηση αυτή ονομάζεται διάχυση Brown. Η ταχύτητα διάχυσης αυτών των μικρών σωματιδίων είναι μεγάλη με αποτέλεσμα να συσσωματώνονται προς μεγαλύτερα σωματίδια.

19 18 Η προσρόφηση συστατικών από την αέρια φάση και η χημική αντίδραση των σωματιδίων με ατμοσφαιρικά αέρια ή σωματίδια προκαλεί αλλοίωση της αρχικής τους σύστασης. Η έκταση αυτής της ετερογενούς μετατροπής των σωματιδίων δεν είναι πλήρως γνωστή. Τα σωματίδια απομακρύνοντα ι με ενσωμάτωσή τους στις σταγόνες της βροχής. Η δ ιεργασία αυτή μπορεί να συμβε ί είτε κατά το σχηματισμό του σύννεφου της βροχής, είτε κατά την πτώση της βροχής. Πολύ μικρά σωματίδια, συνήθως υγροσκοπ ι κά, π.χ. NaCI ή (NH4)2S04, δρουν ως πυρήνες συμπύκνωσης των υδρατμών. Έτσι βοηθούν τη δημιουργία σταγονιδίων σύννεφου. Τα σωματίδια αυτά έχουν διάμετρο συνήθως μm και ονομάζονται πυρήνες συμπύκνωσης σύννεφου. Η προέλευσή τους είναι φυσική ή ανθρωπογενής. Μετά το σχηματισμό τους, οι σταγόνες της βροχής καθώς πέφτουν στο έδαφος παρασύρουν σημαντικές ποσότητες ατμοσφαιρικών σωματιδίων. Εκτιμάτα ι ότι 70-80% της μάζας των αεροζόλ, που βρiσκονται κάτω από το σύννεφο βροχής, απομακρύνεται με τον τρόπο αυτό. Τα σωματiδ ια απομακρύνοντα ι από την ατμόσφαιρα κα ι μ ε τη βοήθεια του μηχανισμού της απόθεσης μέσα από το οριακό στρώμα του αέρα και μ εταφέρονται στην επιφάνεια του εδάφους. Η ταχύτητα απόθεσης των σωματιδίων μπορεί να περιγραφεί με την ίδια διαδικασία που ισχύει για τη ξηρή απόθεση των αερίων. Η ταχύτητα απόθεσης των θειικών αεροζόλ είναι 0.1 cm/sec. Επιπτώσεις στην υγεία. Οι επιπτώσει ς των αιωρούμενων σωματιδίων στην υγεία του ανθρώπου είνα ι σημαντικές και καθορίζονται τόσο από το μέγεθος, όσο και από τη χημ ική τους σύσταση. Τα α ιωρούμ ενα σωματίδια προσβάλλουν το αναπνευστικό σύστημα στο οποίο εισέρχονται με την αναπνοή. Στο αναπνευστικό σύστημα

20 19 εισέρχονται σωματίδια με d ~ 1 Ο μm, που αποτελούν το εισπνεύσιμο κλάσμα των σωματιδίων. Τα μεγαλύτερα από αυτά αποτίθεντα ι στη ρινική κοιλότητα, ενώ όσο μικραίνει η διάμετρός τους εισχωρούν βαθύτερα στους αεραγωγούς και τις κυψελίδες. Τα σωματίδια που διαπερνούν το ανώτερο τμήμα της αναπνευστικής οδού (ρινοφάρυγγας) ονομάζονται και θωρακικά σωματίδια (d ~ 7.0 μm). Τέλος, τα σωματίδια με διάμετρο d ~ 2.5 μm αποτελούν το αναπνεύσιμο κλάσμα, το οποiο είναι το σημαντικότερο από πλευράς επιπτώσεων στην υγεία. Μία τυπική κατανομή των αιωρούμενων σωματιδίων εiναι σε εισπνεύσιμα, θωρακικά και αναπνεύσιμα, ανάλογα με τη διάμετρό τους. Για σωματίδια με διάμετρο 1 Ο μm, περίπου 80% της μάζας τους είναι εισττνεύσιμα, το 50% ε ίναι θωρακικά, ενώ ελάχιστο ποσοστό είναι αναττνεύσιμα. Αντίθετα, σχεδόν το 90% της μάζας των σωματιδίων με διάμετρο 2.5 μm είναι αναπνεύσιμα. Η τύχη των εισπνεόμενων σωματιδίων δεν είναι πλήρως γνωστή. Τα υδατοδιαλυτά συστατικά των σωματιδίων διαλύονται στην υγρή φάση των βρόγχων και εισέρχονται στη λέμφο ή την κυκλοφορία, σε κάποιο επίπεδο του αναπνευστικού συστήματος. Τα σωματίδια, που είναι αδιάλυτα σε υδατικές φάσεις, έχει αποδειχθεί ότι υφίστανται φαγοκυττάρωση μέσα σε λίγες ώρες από τα κυψελιδικά μακροφάγα. Δεν έχει, όμως, υπολογιστεί σε ποια έκταση μεταφέρονται εκτός αναπνευστικού με τα λεμφαγγεία. Η βιολογική ημίσεια ζωή τους κυμαίνεται από ημέρες μέχρι χρόνια, ανάλογα με τη χημική τους σύσταση. Μακροχρόνια εισπνοή σωματιδίων προκαλεί διάφορες μορφές πνευμονοκονιάσεων, άσθμα ή, και σε ορισμένες περιπτώσεις, καρκ ινογένεση. Συνηθισμένες είναι οι επαγγελματικές ασθένειες που οφε ίλονται στην εισπνοή κόνεων, π. χ. πυριτίαση, βαρίωση, κασσιτέρωση κ.ά. Οι οργανικές κόνεις προκαλούν πολλές φορές και

21 20 αλλεργικές αντιδράσεις όπως για παράδειγμα η βισίνωση που προκαλείται από τη σκόνη βαμβακιού. Ι διαίτερα επικίνδυνη θεωρείτα ι η σκόνη που περιέχει ίνες αμιάντου. ΟΙ ίν ες αυτές εισέρχονται απ ' ευθείας στις κυψελίδες των πνευμόνων. Ο οργανισμός δεν μπορεί να τις αποβάλει κα ι, προσπαθώντας να τις απομονώσει, τι ς περιβάλλει μ ε λεπτό ιστό. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα να χάνουν οι πνεύμονες την ελαστικότητά τους και να προκαλείται αμιάντωση, μεσοθηλίωμα ή καρκίνος των πνευμόνων. Περισσότερο επικίνδυνες θεωρούνται οι ίνες με μήκος >5 μm, πλάτος <3 μm και λόγο μήκους/πλάτους μεγαλύτερο του 3. Για τις ίνες αυτές έχουν θεσμοθετηθεί και ανώτατες επιτρεπτές συγκεντρώσεις τόσο στην ελεύθερη ατμόσφαιρα, όσο και στην ατμόσφαιρα εσωτερικών χώρων. Ο έλεγχος της ρύπανσης του περιβάλλοντος από τα αιωρούμ ενα σωματίδ ια είναι από τις πρώτες ενέργειες που ξεκίνησε ο άνθρωπος για να προστατεύσει το περιβάλλον. Άλλωστε η εκπομπή σωματιδίων στην ατμόσφαιρα εiνα ι ορατή και οι επιπτώσεις στην υγεία των ανθρώπων είναι άμεσα αν τιληπτές. Σή μερα υπάρχει η δυνατότητα να αντιμετωπισθούν όλα τα προβλήματα που προκύπτουν από την πολύ μεγάλη ποικιλία πηγών εκπομπής σωματιδίων. Σε ό τι αφορά στον περιορισμό των εκπομπών σωματιδίων με τα αερολύματα των βιομηχανιών, έχουν αναπτυχθεί διάφορα συστήματα αποκονίωσης. Σε πολλές περιπτώσεις χρησιμοποιούντα ι σε σειρά δύο διαφορετικά συστήματα αποκονίωσης π.χ. οι θάλαμοι βαρύτητας, συνήθως, χρησιμοποιούνται ως στάδιο προκαθορισμού των αερολυμάτων πριν αυτά οδηγηθούν σε κάποιο άλλο σύστημα αποκονίωσης. Ένα προληπτικό μέτρο κατά της εκπομπής σωματιδίων από τις διάφορες πηγές καύσης είναι η χρησιμοποίηση καυσίμων χαμηλής εκπομπής. Έτσι, η καύση μαζούτ (κυρίως από βιομηχανίες και βιοτεχνίες) συνοδεύεται από πολύ υψηλότερες

22 21 εκπομπές σωματιδίων από ότι η καύση πετρελαίου. Υψηλές σωματιδιακές εκπομπές έχει, επίσης, η καύση βιομάζας, ξύλου και κάρβουνου, ενώ το υγραέριο και η κηροζίνη χαρακτηρίζονται από σημαντικά χαμηλότερες εκπομπές. 8. ΟΞΕΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΖΩΤΟΥ Με τον όρο οξείδια του αζώτου (ΝΟχ) ορίζονται το μονοξείδιο (ΝΟ) και το διοξείδιο του αζώτου (ΝΟ2) που αλληλοσχηματίζονται στην ατμόσφαιρα. Το οξεiδιο του αζώτου ε ίνα ι άχρωμο και άοσμο αέριο, ενώ το διοξείδιο του αζώτου είνα ι αέριο ερυθροκαστανού χρώματος και έχει διαπεραστική οσμή. Η σημασία των οξειδίων του αζώτου για την ατμόσφαιρα, μόλις στην αρχή της δεκαετίας του 1970 άρχισε να γίνεται γνωστή και προκάλεσε αναστάτωση, γιατί συνέπεσε με την προσπάθεια που γινόταν εκεiνη την εποχή, για την κατασκευή εμπορικών υπερηχητικών αεροπλάνων που πετούσαν στη στρατόσφαιρα (Concorde και Τυροlίeν). Οι μετρήσεις έδε ιξαν ότι οι εκπομπές του ΝΟ που προέρχονται από τους κινητήρες αυτών των αεροπλάνων, οι οποίοι λειτουργούν σε υψηλές θερμοκρασίες, είναι δυνατόν να προκαλούν τη ρύπανση της στρατόσφαιρας. Η παραγωγή των οξειδίων του αζώτου στην ατμόσφαιρα γίνεται κατά κύριο λόγο στην τροπόσφαιρα τόσο από φυσικές, όσο και από ανθρωπογενείς πηγές. Στις φυσικές πηγές περιλαμβάνονται η μικροβιολογική δραστηριότητα του εδάφους, οι αστραπές καθώς και η φωτόλυση νιτρωδών αλάτων στην επιφάνεια των ωκεανών. Στις ανθρωπογενείς πηγές περιλαμβάνονται η καύση ορ υκτών καυσίμων, οι βιομηχανικές κατεργασίες, η καύση της βιομάζας. Οι κυριότερες όμως ανθρωπογενείς πηγές των ΝΟ χ είναι τα αυτοκίνητα και τα εργοστάσια παραγωγής ενέργειας.

23 22 Χαρακτηριστικά αναφέρουμε ότι στην Αθήνα, το έτος 1983, έγινε υπολογισμός της συμμετοχής των αυτοκινήτων στην παραγωγή των ΝΟ χ που ήταν 50%, της βιομηχανίας 28%, της κεντρικής θέρμανσης 2% και του ΑΗΣ (Ατμοηλεκτρικού Σταθμού) Κερατσινίου 20%. Γενικά όμως, οι συγκεντρώσει ς των οξειδiων του αζώτου στις πόλε ις είναι φορές μεγαλύτερες από ότι στην ύπαιθρο, αν και οι μεγαλύτερες ποσότητες ΝΟ που εκλύονται στην ατμόσφαιρα προέρχονται από τη δράση των βακτηριδίων του εδάφους. Η πιο σπουδαία πηγή εκπομπής ποσοτήτων ΝΟ είναι το αυτοκίνητο, επειδή στους κινητήρες εσωτερικής καύσης αναπτύσσονται υψηλές θερμοκρασίες κατά τη λειτουργία τους. Ας σημειωθεί ότι το 1 /15 του ολικού ΝΟ που εκλύεται στην ατμόσφαιρα προέρχεται από ανθρώπινες δραστηριότητες. Ένα από τα κύρια προβλήματα που δημιουργούνται στην ατμόσφαιρα από την παρουσία των οξειδίων του αζώτου, είναι ο σχηματισμός διαφόρων οξειδωτικών ουσιών που δημιουργούν τη φωτοχημική αιθαλομίχλη. Τυπική φωτοχημική αιθαλομίχλη σχηματίζεται σε ζεστό, ηλιόλουστο καιρό και χαρακτηρίζεται από ομίχλη, σχηματισμό όζοντος, ερεθισμό των ματιών και καταστροφή της βλάστησης. Από το οξείδια του αζώτου, πειραματικά έχει αποδειχθεί ότι το ΝΟ2 είναι 4 φορές πιο τοξικό από το ΝΟ. Θάνατοι ανθρώπων από ΝΟ δεν έχουν αναφερθεi, αλλά υπάρχει πάντοτε ο κίνδυνος οξείδωσής του σε ΝΟ 2. Το ΝΟ2 που εiναι τοξικό αέριο, προσβάλλει τους πνεύμονες και προκαλεί πνευμονικό οiδημα. Όταν η συγκέντρωσή του υπερβαίνει τα 100 ppm γίνεται θανατηφόρα για τα περισσότερα ζώα και το 90% των θανάτων τους προέρχεται από πνευμονικό οίδημα. Για τον άνθρωπο, η έκθεσή του σε συγκεντρώσεις ΝΟ2 της τάξης των 100 ppm για χρονικό διάστημα που κυμαίνεται από λίγα λεπτά μέχρι μία ώρα, προκαλεί έντονο ερεθισμό στους

24 23 πνεύμονες που διαρκεί 6-8 εβδομάδες. Η έκθεση όμως του ανθρώπου σε συγκεντρώσε ις ΝΟ2 της τάξης των ppm, προκαλεί συνήθως θάνατο. Η επίδραση των οξειδίων του αζώτου είναι σημαντική και στα φυτά. Όταν αυτά εκτεθούν σε ατμόσφαιρα με υψηλές συγκεντρώσεις ΝΟ 2, εμφανίζουν κηλίδες στα φύλλα τους οι οποίες μπορεί να εξελιχθούν σε σημεiα νέκρωσης. Αυτό συμβαίνει όταν, τόσο η συγκέντρωση, όσο και ο χρόνος έκθεσης των φυτών σε τέτοιες συγκεντρώσεις, υπερβούν κάποια όρια. Το διοξείδιο του αζώτου μετασχηματίζεται, στην ατμόσφαιρα, σε ΗΝΟ3 (νιτρικό οξύ) που είναι ισχυρό οξύ. Προκαλεί διάβρωση των μεταλλικών κατασκευών και νιτροποίηση των μαρμάρων των μνημείων, με αποτέλεσμα την αποσάθρωσή τους. 9. ΟΖΟΝ Το όζον είναι ένας από τους δευτερογενείς ρύπους της ατμόσφαιρας. Είναι αέριο, άχρωμο, βαρύτερο του αέρα με δριμεία οσμή (όριο οσμής mgr/kg) και με ισχυρή οξειδωτική δράση. Η χημική αντίδραση του σχηματισμού του βασίζεται στη φωτόλυση του ΝΟ2 σε μήκη κύματος λ<380 nm. ΝΟ2 + hν -7 ΝΟ + Ο Το ατομικό οξυγόνο (Ο) αντιδρά πολύ γρήγορα με το οξυγόνο (02) του αέρα για να σχηματιστεί όζον (0 3) Ο + Μ Μ όπου Μ είναι το τρίτο μόριο. Στη συνέχεια το παραγόμενο όζον υπεισέρχεται σε ολόκληρη σειρά φωτοχημικών αντιδράσεων στις οποίες μεγάλη σημασία έχουν και οι εκλυόμενοι υδρογονάνθρακες. ο μηχανισμός των χημικών αντιδράσεων για το σχηματισμό της φωτοχημικής ρύπανσης είναι πολυσύνθετος και πολύπλοκος. Η δημιουργία φωτοχημικών

25 24 αντιδράσεων υπεραπλουστευμένα γίνεται ως εξής: το ΝΟ2 διασπάται από την ηλιακή ακτινοβολία σε ΝΟ και δραστικό ατομικό οξυγόνο (Ο}, το οποίο με τη σειρά του αντιδρά με το μοριακό οξυγόνο του αέρα (02) και δίνει το 0 3. Στη συνέχεια το όζον, αν δεν παρεμβληθούν άλλοι παράγοντες, οξειδώνει το ΝΟ σε ΝΟ2. Με τον τρόπο αυτό δημιουργείται ένας " κύκλος " χημικών αντιδράσεων που παραμένει μόνο όσο οφείλεται στις διαφορετικές ταχύτητες αντίδρασης. Ο κύκλος αυτών των αντιδράσεων διακόπτεται από την παρουσία των υδρογονανθράκων, κατά κύριο λόγο, οι οποίοι συνυπάρχουν στο αστικό περιβάλλον. Οι υδρογονάνθρακες αντιδρούν με το ατομικό οξυγόνο ταχύτερα και παράγουν ρίζες και χημικές ενώσεις που αντιδρούν με το ΝΟ και το μετατρέπουν σε ΝΟ 2. Έτσι συσσωρεύεται το όζον. Οι παραπάνω διαδικασίες του συστήματος ΝΟ -ΝΟ2-Ο3 δημιουργούν τη λεγόμενη φωτοχημική αιθαλομίχλη η οποία οφείλεται στην έντονη απορρόφηση του κυανού και κίτρινου τμήματος του φάσματος της ηλιακής ακτινοβολίας από το ΝΟ2. Το όζον σχηματίζεται κατά τη διάρκεια της ημ έ ρας. Κατά τη διάρκεια του απογεύματος ο σχηματισμός οξειδωτικών αρχίζει να επιβραδύνεται και κατά τη διάρκεια της νύχτας όλες οι φωτοχημικές αντιδράσεις σταματούν. Στις αστικές περιοχές το όζον που έχει σχηματισθεί καταστρέφεται, όταν αντιδρά με το ΝΟ που εκπέμπεται από τα αυτοκίνητα. Στις μη αστικές περιοχές, όπου δεν έχουμε εκπομπή ΝΟ, το όζον καταστρέφεται δραστικά κατά την επαφή του με την επιφάνεια της γης. Η διεργασία αυτή εξαρτάται πολύ από τον τύπο της γήινης επιφάνειας. Η καταστροφή του όζοντος είναι μεγαλύτερη κατά την επαφή του με την ξηρά από ότι με τη θάλασσα ή το χιόνι. Επίσης, λόγω αραίωσης, οι συγκεντρώσεις του όζοντος μικραίνουν. Η εποχική μεταβολή του όζοντος συνίσταται στην εμφάνιση ενός καλοκαιρινού μεγίστου και ενός χειμερινού ελαχίστου.

26 25 Η εποχική μεταβολή του όζοντος είναι απ ' ευθείας ανάλογη της έντασης της ηλιακής ακ τινοβολίας και της θερμοκρασίας του αέρα. Η αναμενόμενη αυτή πορεία του όζοντος όμως είναι δυνατόν να δια ταραχθεί από άλλες αιτίες. Από επιστημονικές παρατηρήσεις έχουν αναφερθεί υψηλές τιμές για το Μάρτιο του και του 1977, οι οποίες αποδίδοντα ι στα καθαρά δυναμικά φαινόμενα της ατμ όσφαιρας οπότε αέριες μάζες, μεγάλης περιεκτικότητας σε όζον, εισήλθαν από τη στρατόσφαιρα με τη βοήθε ια αεροχε ιμμά ρων από τα χάσμ ατα της τροπόπα υ σης. Το όζον ακολουθεί αντιστρόφως ανάλογ η πορεία όσον αφορά τα μέγιστα κα ι τα ελάχιστα των ΝΟ χ. Το ελάχιστο των συγκεντρώσεών του εμφανίζεται το καλοκαίρ ι σ τις 7:00 το πρωί, ενώ το χειμώνα στις 9:00. Η φωτοχημική παραγωγή του το καλοκαίρι διαρκεί μέχρι τις 12:00 κα ι ακολουθείται από μία περίοδο κατά την οποία οι υψηλές σ υγκεντρώσεις του αερίου παραμένουν αμετάβλητες μέχρι τις 18:00. Το χειμώνα δεν παρατηρείται έντονη φωτοχημική παραγωγή, όπως αναμένεται. Οι επιφ ανειακές συγκεντρώσε ι ς των ΝΟχ και του 0 3 έχουν άμεση σχέση όχι μόνο μ ε τις φω τοχημι κές διεργασίες της ατμόσφαιρας, αλλά και μ ε τις μετεωρολογικές συνθήκες που επικρατούν στην ευρύτερη περιοχή. 10.ΥΔΡΟΓΟΝΑΘΡΑΚΕΣ Οι υδρογονάνθρακες θεωρούνται ότι είναι σημαντικοί ρυπαντές της ατμόσφαιρας επειδή συνδυάζονται με τα φωτοχημικά οξειδωτικά. Με τον όρο υδρογονάνθρακες (HC) εκφράζοντα ι χιλιάδες ενώσεων που περ ιέχουν άνθρακα και υδρογόνο και οι πιο επ ιβλαβείς από α υτούς είνα ι οι αέριο ι υδρογονάνθρακες και οι πτητικοί (δηλαδή οι υδρογονάνθρακες εκείνο ι που εισερχόμενοι στην α τμ όσφαιρα μπορούν να παρα μ είνο υ ν σ' αυτή για τόσο χρον ι κό διάστημα, όσο χρε ιάζετα ι για να πάρουν

27 26 μέρος σε φωτοχημικές αντιδράσεις), επειδή στην αέρια κατάστασή τους μπορούν να φθάσουν στην ατμόσφαιρα. Οι υδρογονάνθρα κες στην ατμόσφαιρα προέρχονται τόσο από φυσικές διεργασίες, όσο και από ανθρωπογενείς δραστηριότητες. Οι κυριότερες πηγές υδρογονανθράκων που προέρχονται από φυσικές διεργασίες, είναι: α1. Η βιολογική αποσύνθεση φυσικών και ζωικών οργανισμών. α2. Η φυσική έκλυση από φυσικές πηγές αερίων και υγρών υδρογονανθράκων. α 3. Τα φυτά που εκλύουν μεγάλες ποσότητες. α4. Οι βιολογικές και γεωθερμικές διεργασίες όπως π. χ. τα ηφαίστεια που τροφοδοτούν την ατμόσφαιρα με μεθάνιο. Οι κυριότερες ανθρωπογενείς δραστηριότητες, που αποδίδουν στην ατμόσφαιρα υδρογονάνθρακες, είναι: β 1. Οι διαρροές ή οι απώλειες που συμβαίνουν τόσο κατά τη μεταφορά πετρελαιοειδών με δεξαμενόπλοια ή με βυτία μεταφοράς υγρών καυσίμων, όσο και κατά την αποθήκευσή τους σε υπαίθριες δεξαμενές και σε δεξαμενές πρατηρίων διακίνησης υγρών καυσίμων. β2. Κύρια πηγή διαφυγής υδρογονανθράκων, στις πόλεις, είναι το αυτοκίνητο. Επίσης, διαφυγή υδρογονανθράκων παρατηρείται κατά την παρασκευή, διακίνηση και χρήση οργανικών διαλυτών. Αποτέλεσμα όλων αυτών των ανθρωπογενών δραστηριοτήτων, είναι ο ε μπλουτισμός της ατμόσφαιρας των πόλεων με σημαντικές ποσότητες υδρογονανθράκων. Θα πρέπει να τονιστεί ότι στο πρόβλημα της φωτοχημικής αιθαλομίχλης, σημαντικό ρόλο στη δημιουργία της παίζουν η παρουσία των ΝΟ -ΝΟ2-Ο3 και οι χημικές αντιδράσεις μ ε υδρογονάνθρακες. Οι υδρογονάνθρακες αυτοί μ έσα στην ατμόσφαιρα

28 27 υφίστανται χημικές κα ι φωτοχημικές αντιδράσε ις με αποτέλεσμα οι νέες ενώσεις πού παράγονται και ονομάζονται φωτοχημικά οξε ι δωτικά να είναι δραστικές. Ειδικά δε η οξείδωση των υδρογονανθράκων παράγει μεγάλη ποικιλiα ενώσεων που σχηματiζουν αεροζόλ και ενώσεις που ερεθίζουν τα μάτια. Ένα τυπικό παράδειγμα τέτοιου υδρογονάνθρακα που αποτελεί "συστατικό" της φωτοχημικής αιθαλομίχλης είναι το ΡΑΝ (νιτρικό υπεροξυακετύλιο) που είναι φωτοχημικό οξειδ ωτικό και προκαλεi αφενός μεν ερεθισμό των ματιών και του αναπνευστικού συστήματος των ανθρώπων (σε συγκεντρώσε ι ς 0.5 mgr/kg), ακόμη δε μεταβολή του ρυθμού των καρδιακών παλμ ών (σε συγκεντρώσεις 0.3 mgr/kg). Επίσης, προκαλεί καταστροφή των φύλλων των νεαρών φυτών (σε συγκεντρώσεις 0.01 mgr/kg). Ο λόγος που οδήγησε στην ανακάλυψη του ΡΑΝ στη δεκαετία του 1950 ήταν η προσπάθεια να βρεθεί εκείνο το συστατικό της φωτοχημικής αιθαλομίχλης που προκαλούσε το κιτρίν ισμ α των φύλλων σε διάφορα καλλιεργήσιμα είδη που βρίσκονταν στο λεκανοπέδιο του Los Angeles. Από έρευνες που έχουν γίνει, έχει δ ιαπιστωθεί ότι τα τελευταία χρόνια η αύξηση της συχνότητας του καρκiνου του δέρματος συνδέε ται με την αύξηση των συγκεντρώσεων του ΡΑΝ και άλλων φωτοοξειδωτικών. Γενικά, επειδή τα φυτά είναι αρκετά ευαίσθητα στο ΡΑΝ και το 0 3, είναι δυνατό να χρησιμεύουν σαν δείκτες φωτοχημικής ρύπανσης μιας περιοχής, μετά από παρατήρηση των εμφανιζόμενων " τραυμάτων " πάνω στα φύλλα τους. 11. το ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗΣ ΡΥΠΑΝΣΗΣ Το πρόβλημα της ατμοσφαιρικής ρύπανσης είναι τόσο παλιό, όσο και ο άνθρωπος. Από την εποχή των σπηλαίων αντιμ ετωπίσθηκαν τα πρώτα προβλήματα ρύπανσης όταν η χρήση της φωτιάς δημιούργησε τις πρώτες ενοχλήσεις από καπνό και ίσως και δηλητηριάσεις από μονοξείδιο του άνθρακα.

29 28 Οι ιστορικοί αναφέρουν καύση αργού πετρελαίου στους περσικούς βωμούς από το 500 π. Χ., στα δε ποιήματά του ο Οράτιος, το 100 π.χ., θρηνεi τους μαυρισμένους από καπνό ναούς της Ρώμης. Στην Κάτω Ιταλία, στην περιοχή της Σύβαρης (κόλπος του Τάραντα), για τον περιορισμό του καπνού αναφέρεται ότι είχε απαγορευτεί επίσημα η λειτουργία καμινιών στο κέντρο της πόλης. Στην Αγγλία, τον 130 αιώνα τέθηκαν οι πρώτες διατάξεις ελέγχου του προβλήματος της ατμοσφαιρικής ρύπανσης (των συγκεντρώσεων του καπνού). Ι διαίτερα αναφέρεται ότι το έτος 1306 απαγορεύθηκε η καύση λιθάνθρακα την ώρα που συνεδρίαζε η Βουλή. Αναφέρετα ι δε ότι ένα άτομο τιμωρήθηκε με απαγχονισμό για παράβαση του νόμου. Το πρόβλημα της ρύπανσης από καπνό οξύνθηκε με την πάροδο του χρόνου και ιδιαίτερα κατά την περίοδο της βιομηχανικής επανάστασης, στα τέλη του 18ου αιώνα. Από παλιά είχαν καταβληθεί προσπάθειες για σύνδεση του προβλήματος της ατμοσφαιρικής ρύπανσης με προβλήματα υγείας. Αποκορύφωση του προβλήματος της ατμοσφαιρικής ρύπανσης (από υψηλές συγκεντρώσεις καπνού) οδήγησε στην αναμφισβήτητη παραδοχή ότι τα υψηλά επίπεδα ρύπανσης της ατμόσφαιρας έχουν επ ι δράσεις στην ανθρώπινη υγεία. Έτσι επεισόδια αιθαλομίχλης όπως της κοιλάδας του ποταμού Meuse του Βελγίου το 1930 (1-5/12/1930, 63 θάνατοι), της πόλης Donora της Πενσυλβανίας των ΗΠΑ το 1948 (26-31/10/1948, 20 θάνατο ι }, της πόλης Poza Rika στο Μεξικό το 1950 (24/1 1/1950, 22 θάνατοι) και το σοβαρότερο όλων του Λονδίνου το Το τελευταίο αυτό επεισόδ ιο που εκδηλώθηκε στο Λονδίνο κατά την περίοδο 5-9/12/1952, προκάλεσε το θάνατο 4000 ατόμων, όπως υπολογίσθηκε από τους θανάτους που σημε ι ώθηκαν πέραν του κανονικού για το μήνα αυτό. Ανάλογο πρόβλημα εμφανίσθηκε στη Νέα Υόρκη το Νοέμβριο του 1953, οπότε προκλήθηκε ο θάνατος 250 ατόμων. Τα δύο αυτά επεισόδια αιθαλομίχλης εiχαν σαν

30 29 αποτέλεσμα Αγγλία και Αμερική να θεσπίσουν νόμους για το αέριο περιβάλλον τους κατά τα έτη 1956 και 1955 αντiστοιχα. Παρά τη θέσπιση νόμων, τα "νέφη" συνέχισαν την καταστροφική τους πορεία για μεν το Λονδίνο τα έτη 1956 (1 /1956, 1000 θάνατοι), 1957 (1 2/1957, 800 θάνατοι) και 1962 (12/1962, 700 θάνατοι), για δε τη Νέα Υόρκη τα έτη 1963 (1-2/1963, 400 θάνατοι) και 1966 (12/1966, 168 θάνατοι). Επειδή τα ίδια προβλήματα είχαν όλες οι ανεπτυγμένες βιομηχανικά περιοχές, αυτό οδήγησε σε θέσπιση διατάξεων για την καταπολέμηση των εκπομπών του καπνού και τη βελτίωση της τεχνολογίας της καύσης καυσίμων, με αποτέλεσμα βαθμιαία το πρόβλημα να τεθεί υπό έλεγχο. Μετά τον Β ' Παγκόσμιο Πόλεμο, η αύξηση του πληθυσμού, η συγκέντρωση στα αστικά κέντρα, οι συνεχώς αυξανόμενες απαιτήσεις σε αγαθά, η ανάπτυξη της βιομηχανίας, η απρόσεκτη χρησιμοποίηση της τεχνολογίας και γενικά η αξιολόγηση όλων των παραμέτρων μόνο με οικονομικά μεγέθη, χωρίς να γίνεται ταυτόχρονη συνεκτίμηση των συνεπειών τόσο για το περιβάλλον όσο και για την ποιότητα ζωής, είχαν σαν αποτέλεσμα τη ραγδαία άνοδο της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, που από περιορισμένο τοπικό πρόβλημα, έγινε ευρύτερα σοβαρό ζήτημα, με τάση να καταστεί παγκόσμιο και να επηρεάσει όλη τη γη. Σχεδόν μέχρι και τα μέσα της δεκαετίας του '70 η φόρτιση της ατμόσφαιρας, σε αστικές κυρίως περιοχές όπου υπήρχαν αυξημένες συγκεντρώσεις διοξειδίου του θείου, καθιέρωσε το διοξείδιο του θείου σαν δείκτη συνολικού φόρτου της αέριας ρύπανσης μιας περιοχής και η μέτρησή του είναι επιβεβλημένη για τον έλεγχο της ποιότητας του αέρα των αστικών περιοχών. Με την πάροδο όμως του χρόνου ο άνθρακας αντικαταστάθηκε από το πετρέλαιο, αλλά η ποιότητα του αέρα λόγω της συνεχώς αυξανόμενης κατανάλωσής του μεταβλήθηκε προς το χειρότερο.

31 30 Ένας νέος τύπος ρύπανσης του αέρα άρχισε να εμφανίζεται. Αντί λοιπόν του καπνού, της αιθά λης, της τέφρας και του διοξειδίου του θείου, ε μφανίζονται νέοι ρύποι, δευτε ρογενείς, όπως το όζον. Ο νέος τύπος ρύπανσης, γνωστός σαν φωτοχημική ρύπανση αποτελεί πρόβλημα δυσχερέστερο από το προηγούμενο διότι αντιμετωπίζεται δυσκολότερα. Η φωτοχημική ρύπανση εμφανίσθηκε στο Los Angeles (Αμερική), στις αρχές του 1940 και βαθμιαlα επιδεινώθηκε παρά τις προσπάθειες ελέγχου. Στο πρόβλημα της φωτοχημικής αιθαλομίχλης, σημαντικό ρόλο στη δημιουργία διαδραματίζει η παρουσία των ΝΟ -ΝΟ2-Ο3 και οι χημικές αντιδράσεις μ ε υδρογονάνθρακες. Για τη σωστότερη αποτίμηση της ποιότητας του αέρα σε αστική περιοχή έχει εισαχθεί η χρήση περιβαλλοντικών δεικτών (Thom et al., 1976; Boubel et al., 1994) που για τον υπολογισμό των τιμών τους χρησιμοποιούνται οι συγκεντρώσεις όλων σχεδόν των ατμοσφαιρικών ρύπων (ΝΟ 2, S02, 0 3 καθώς και TSP). 12. Η ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ Στην Αθήνα, από το 1973 άρχισαν να εμφανίζονται επεισόδια ατμοσφαιρικής ρύπανσης που συνδέονται με την παρουσία του " νέφους" της Αθήνας. Τα επεισόδια αυτά, μέχρι και τα μέσα της δεκαετίας του ' 80,χαρακτηρίζονται από υψηλές τιμές συγκεντρώσεων καπνού και διοξειδίου του θείου σε ημέρες που επικρατούν δυσμενείς μετεωρολογικές συνθήκες στην Ευρύτερη Περιοχή της Αθήνας ( ΕΠΑ) (Τσελεπιδάκι κ. ά., 1983; Katsoulis, 1988).Τα αίτια σχηματισμού αυτού του "νέφους" είναι, για μεν το χειμώνα τα SOx, τα ΝΟχ, ο καπνός και τα αιωρούμενα σωματίδια, για δε το υπόλοιπο διάστημα του έτους το 0 3, τα ΝΟχ και τα αερολύματα που δημιουργούνται από τη φωτοχημική δράση της ηλιακής ακτινοβολίας επί των υδρογονανθράκων και των οξειδίων του αζώτου. Οι εκπομπές από την κυκλοφορία

32 31 καθώς και τη βιομηχανία παίζουν σπουδαίο ρόλο στο σχηματισμό του "νέφους", ενώ ο ρόλος της κεντρικής θέρμανσης περιορίζεται μόνο κατά τη διάρκεια του χειμώνα. Τα τελευταία χρόνια παρατηρούνται συχνά υπερβάσεις των ορίων ποιότητας της ατμόσφαιρας, όπως αυτά έχουν καθοριστεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) και τον Π αγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ ), όσον αφορά το όζον και τα οξείδια του αζώτου (Mantis et al., 1992; Ziomas et al., 1995). Αυτή λοιπόν η συχνή εμφάνιση τέτοιων υπερβάσεων, έχει σαν αποτέλεσμα την επιδείνωση της ποιότητας της ατμόσφαιρας, γεγονός το οποίο συνδέεται άμεσα με την υγεία των κατοίκων της ΕΠΑ (Katsouyanni et al., 1993), μιας περιοχής που κατοικείται τα τελευταία χρόνια από το 1/3 του συνολικού πληθυσμού της χώρας, με μεγάλη πυκνότητα κτιριακών συγκροτημάτων, με στενούς δρόμους και έλλει ψη σε χώρους πρασίνου και ε μφανίζει μ εγάλη εμπορική και βιομηχανική δραστηριότητα, με αποτέλεσμα η αντιμετώπιση των επεισοδίων ρύπανσης που εμφανίζονται σε αυτήν να είναι αρκετά δύσκολο έργο. Η Αθήνα βρίσκεται στο Λεκανοπέδιο της Αττικής, σε μία περιοχή με σχετικά μικρή έκταση (περίπου 450 km 2 ) που είναι διατεταγμένη στον ΒΑ άξονα και περικλείεται από τα βουνά της Πάρνηθας, του Υμηττού, της Πεντέλης και του Αιγάλεω, ενώ η νότια πλευρά τη ς ορίζεται από τον Σαρωνικό κόλπο (Σχήμα 2). Μεταξύ των βουνών υπάρχουν μικρά φυσικά γεωγραφικά ανοίγματα, όπως υπάρχουν και κάποιοι λόφοι με σημαντικότερους την Ακρόπολη και τον Λυκαβηττό. Σαν επακόλουθο της ύπαρξης αυτού του ορεινού όγκου γύρω από το Λεκανοπέδιο της Αθήνας, είναι η δημιουργία φυσικού φράγματος στη διασπορά των ρύπων και έτσι η μόνη διέξοδος είναι αυτή προς τη θάλασσα. Από την άποψη της διεύθυνσης οι επικρατέστεροι άνεμοι που πνέουν στο Λεκανοπέδιο είναι οι Βόρειοι, σημαντικοί όμως είναι και οι νότιοι και νοτιοδυτικοί άνεμοι που αποδίδονται στην επίδραση της θάλασσας. Από την άποψη

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 1. ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ Ατμόσφαιρα είναι το αεριώδες περίβλημα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ !Unexpected End of Formula l ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Παραδεισανός Αδάμ ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η εργασία αυτή εκπονήθηκε το ακαδημαϊκό έτος 2003 2004 στο μάθημα «Το πείραμα στη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ. Aτµόσφαιρα της Γης - Η σύνθεση της ατµόσφαιρας Προέλευση του Οξυγόνου - Προέλευση του Οξυγόνου

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ. Aτµόσφαιρα της Γης - Η σύνθεση της ατµόσφαιρας Προέλευση του Οξυγόνου - Προέλευση του Οξυγόνου ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ Aτµόσφαιρα της Γης - Η σύνθεση της ατµόσφαιρας Προέλευση του Οξυγόνου - Προέλευση του Οξυγόνου ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Aτµόσφαιρα της Γης Ατµόσφαιρα είναι η αεριώδης µάζα η οποία περιβάλλει

Διαβάστε περισσότερα

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Για κάθε αέριο υπάρχουν μηχανισμοί παραγωγής και καταστροφής Ρυθμός μεταβολής ενός αερίου = ρυθμός παραγωγής ρυθμός καταστροφής Όταν: ρυθμός παραγωγής = ρυθμός καταστροφής

Διαβάστε περισσότερα

Το φαινόμενου του θερμοκηπίου. 3/12/2009 Δρ. Ελένη Γουμενάκη

Το φαινόμενου του θερμοκηπίου. 3/12/2009 Δρ. Ελένη Γουμενάκη Το φαινόμενου του θερμοκηπίου Μέση θερμοκρασία σε παγκόσμια κλίμακα Ατμόσφαιρα ονομάζεται το αέριο τμήμα του πλανήτη, το οποίο τον περιβάλλει και τον ακολουθεί στο σύνολο των κινήσεών του Τα αέρια της

Διαβάστε περισσότερα

Ατμόσφαιρα. Αυτό τo αεριώδες περίβλημα, αποτέλεσε την πρώτη ατμόσφαιρα της γης.

Ατμόσφαιρα. Αυτό τo αεριώδες περίβλημα, αποτέλεσε την πρώτη ατμόσφαιρα της γης. Ατμόσφαιρα Η γη, όπως και ολόκληρο το ηλιακό μας σύστημα, αναπτύχθηκε μέσα από ένα τεράστιο σύννεφο σκόνης και αερίων, πριν από 4,8 δισεκατομμύρια χρόνια. Τότε η γη, περικλειόταν από ένα αεριώδες περίβλημα

Διαβάστε περισσότερα

Αθανάσιος Κωστούλας Πνευμονολόγος-Φυματιολόγος

Αθανάσιος Κωστούλας Πνευμονολόγος-Φυματιολόγος Αθανάσιος Κωστούλας Πνευμονολόγος-Φυματιολόγος Η παρουσία στην ατμόσφαιρα αερίων ή σωματιδίων σε συγκεντρώσεις οι οποίες προξενούν βλάβες τόσο στο φυσικό περιβάλλον όσο και στους ζωντανούς οργανισμούς

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Κ Kάνιγγος ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΛΛΙΝΤΖΑ 10, (5ος όροφ. Τηλ: 210-3300296-7. www.kollintzas.gr OΙΚΟΛΟΓΙΑ 1. Όσο το ποσό της ενέργειας: α) μειώνεται προς τα ανώτερα

Διαβάστε περισσότερα

Ατμοσφαιρική Ρύπανση

Ατμοσφαιρική Ρύπανση Ατμοσφαιρική Ρύπανση Τι είναι ατμοσφαιρική ρύπανση; Ατμοσφαιρική ρύπανση είναι η εισαγωγή στον αέρα χημικών, αιωρούμενων στερεών ή οργανισμών που προκαλούν προβλήματα υγείας στους ανθρώπους ή σε άλλους

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική μηχανική

Περιβαλλοντική μηχανική Περιβαλλοντική μηχανική 2 Εισαγωγή στην Περιβαλλοντική μηχανική Enve-Lab Enve-Lab, 2015 1 Environmental Μεγάλης κλίμακας περιβαλλοντικά προβλήματα Παγκόσμια κλιματική αλλαγή Όξινη βροχή Μείωση στρατοσφαιρικού

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις:

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Μία αλεπού και ένα τσακάλι που ζουν σε ένα οικοσύστημα ανήκουν: Α. Στον ίδιο πληθυσμό Β. Στην

Διαβάστε περισσότερα

Θερμική νησίδα», το πρόβλημα στις αστικές περιοχές. Παρουσίαση από την Έψιλον-Έψιλον Α.Ε.

Θερμική νησίδα», το πρόβλημα στις αστικές περιοχές. Παρουσίαση από την Έψιλον-Έψιλον Α.Ε. Θερμική νησίδα», το πρόβλημα στις αστικές περιοχές. Παρουσίαση από την Έψιλον-Έψιλον Α.Ε. Η ένταση της Θερμικής νησίδας στον κόσμο είναι πολύ υψηλή Ένταση της θερμικής νησίδας κυμαίνεται μεταξύ 1-10 o

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ 1. Εισαγωγή. Η ενέργεια, όπως είναι γνωστό από τη φυσική, διαδίδεται με τρεις τρόπους: Α) δι' αγωγής Β) δια μεταφοράς Γ) δι'ακτινοβολίας Ο τελευταίος τρόπος διάδοσης

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗΣ ΡΥΠΑΝΣΗΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ. Δεκέμβριος 2012

ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗΣ ΡΥΠΑΝΣΗΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ. Δεκέμβριος 2012 Σελίδα1 ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗΣ ΡΥΠΑΝΣΗΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ Δεκέμβριος 2012 Τα τελευταία δύο χρόνια οι επιστήμονες παρατηρούν στα μεγάλα αστικά κέντρα ότι η στροφή στη φθηνότερη

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Η ΣΧΕΣΗ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗ ΓΗ Δ. ΑΡΖΟΥΜΑΝΙΔΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Η ΣΧΕΣΗ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗ ΓΗ Δ. ΑΡΖΟΥΜΑΝΙΔΟΥ ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Η ΣΧΕΣΗ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗ ΓΗ Δ. ΑΡΖΟΥΜΑΝΙΔΟΥ είναι οι παραγωγικές δυνάμεις ή το αποτέλεσμα των παραγωγικών δυνάμεων που υπάρχουν και δρουν στο φυσικό περιβάλλον και που για τον σημερινό άνθρωπο μπορούν,

Διαβάστε περισσότερα

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά Ε ΑΦΟΣ Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Έδαφος Το έδαφος σχηµατίζεται από τα προϊόντα της αποσάθρωσης των πετρωµάτων του υποβάθρου (µητρικό πέτρωµα) ή των πετρωµάτων τω γειτονικών

Διαβάστε περισσότερα

Ν + O ΝO+N Μηχανισµός Zel'dovich Ν + O ΝO+O ΝO+H N + OH 4CO + 2ΗΟ + 4ΝΟ 5Ο 6ΗΟ + 4ΝΟ 4HCN + 7ΗΟ 4ΝΗ + CN + H O HCN + OH

Ν + O ΝO+N Μηχανισµός Zel'dovich Ν + O ΝO+O ΝO+H N + OH 4CO + 2ΗΟ + 4ΝΟ 5Ο 6ΗΟ + 4ΝΟ 4HCN + 7ΗΟ 4ΝΗ + CN + H O HCN + OH Τεχνολογίες ελέγχου των εκποµπών των Συµβατικών Ατµοηλεκτρικών Σταθµών (ΣΑΗΣ) µε καύσιµο άνθρακα ρ. Ανανίας Τοµπουλίδης Τµ. Μηχανολόγων Μηχανικών, Πανεπιστήµιο υτικής Μακεδονίας Εκποµπές NO Χ που παράγονται

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι άμεση ρύπανση?

Τι είναι άμεση ρύπανση? ΡΥΠΑΝΣΗ ΝΕΡΟΥ Τι είναι ρύπανση; Ρύπανση μπορεί να θεωρηθεί η δυσμενής μεταβολή των φυσικοχημικών ή βιολογικών συνθηκών ενός συγκεκριμένου περιβάλλοντος ή/και η βραχυπρόθεσμη ή μακροπρόθεσμη βλάβη στην

Διαβάστε περισσότερα

η βελτίωση της ποιότητας του αέρα στα κράτη µέλη της ΕΕ και, ως εκ τούτου, η ενεργός προστασία των πολιτών έναντι των κινδύνων για την υγεία που

η βελτίωση της ποιότητας του αέρα στα κράτη µέλη της ΕΕ και, ως εκ τούτου, η ενεργός προστασία των πολιτών έναντι των κινδύνων για την υγεία που Τεχνολογίες ελέγχου των εκποµπών των Συµβατικών Ατµοηλεκτρικών Σταθµών (ΣΑΗΣ) µε καύσιµο άνθρακα ρ. Αντώνιος Τουρλιδάκης Τµ. Μηχανολόγων Μηχανικών, Πανεπιστήµιο υτικής Μακεδονίας Τύποι εκποµπών που εκλύονται

Διαβάστε περισσότερα

Πιλοτική Μελέτη. Ατμοσφαιρικής. Ρύπανσης στον Δήμο της Ελευσίνας. Εργαστήριο Μελέτης. Ατμοσφαιρικής. Ρύπανσης

Πιλοτική Μελέτη. Ατμοσφαιρικής. Ρύπανσης στον Δήμο της Ελευσίνας. Εργαστήριο Μελέτης. Ατμοσφαιρικής. Ρύπανσης Πιλοτική Μελέτη Εργαστήριο Μελέτης Ατμοσφαιρικής Ρύπανσης Ατμοσφαιρικής Ρύπανσης στον Δήμο της Ελευσίνας Πανδής Σπύρος Καλτσονούδης Χρήστος Φλώρου Καλλιόπη Σταθμοί Μετρήσεων Δημοτικό parking 2012-2013

Διαβάστε περισσότερα

1. Σύντοµα Ιστορικά Στοιχεία

1. Σύντοµα Ιστορικά Στοιχεία ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗ ΡΥΠΑΝΣΗ ηµήτρη Μελά Τµήµα Φυσικής Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης 1. Σύντοµα Ιστορικά Στοιχεία Η περιβαλλοντική ρύπανση δεν είναι νέο φαινόµενο. Ένας από τους λόγους που ανάγκαζαν τις

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία στο μάθημα «Οικολογία για μηχανικούς» Θέμα: «Το φαινόμενο του θερμοκηπίου»

Εργασία στο μάθημα «Οικολογία για μηχανικούς» Θέμα: «Το φαινόμενο του θερμοκηπίου» Εργασία στο μάθημα «Οικολογία για μηχανικούς» Θέμα: «Το φαινόμενο του θερμοκηπίου» Επιβλέπουσα καθηγήτρια: κ.τρισεύγενη Γιαννακοπούλου Ονοματεπώνυμο: Πάσχος Απόστολος Α.Μ.: 7515 Εξάμηνο: 1 ο Το φαινόμενο

Διαβάστε περισσότερα

Είναι: µίγµα αέριων υδρογονανθράκων µε κύριο συστατικό το µεθάνιο, CH 4 (µέχρι και 90%)

Είναι: µίγµα αέριων υδρογονανθράκων µε κύριο συστατικό το µεθάνιο, CH 4 (µέχρι και 90%) Φυσικό αέριο Βιοαέριο Αλκάνια ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ Είναι: µίγµα αέριων υδρογονανθράκων µε κύριο συστατικό το µεθάνιο, CH 4 (µέχρι και 90%) Χρησιµοποιείται ως: Καύσιµο Πρώτη ύλη στην πετροχηµική βιοµηχανία Πλεονεκτήµατα

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

ΡΥΠΑΝΣΗ. Ρύποι. Αντίδραση βιολογικών συστημάτων σε παράγοντες αύξησης

ΡΥΠΑΝΣΗ. Ρύποι. Αντίδραση βιολογικών συστημάτων σε παράγοντες αύξησης ΡΥΠΑΝΣΗ 91 είναι η άμεση ή έμμεση διοχέτευση από τον άνθρωπο στο υδάτινο περιβάλλον ύλης ή ενέργειας με επιβλαβή αποτελέσματα για τους οργανισμούς ( ο ορισμός της ρύπανσης από τον ΟΗΕ ) Ρύποι Φυσικοί (εκρήξεις

Διαβάστε περισσότερα

Φυσικοί ρύποι H χλωρίδα της γης (µεγαλύτερη φυσική πηγή εκποµπής αερίων ρύπων ) Τα δέντρα και τα φυτά µέσω της φωτοσύνθεσης Ανθρώπινες ραστηριότητες

Φυσικοί ρύποι H χλωρίδα της γης (µεγαλύτερη φυσική πηγή εκποµπής αερίων ρύπων ) Τα δέντρα και τα φυτά µέσω της φωτοσύνθεσης Ανθρώπινες ραστηριότητες Ατµοσφαιρική ρύπανση Μαρή Νεαμονίτης Παλαιολόγου Παπαβασιλείου Ορισµός Ανεπιθύµητη αλλαγή στα φυσικά, χηµικά και βιολογικά χαρακτηριστικά του αέρα ζηµιογόνος για όλους τους οργανισµούς Πώς προκαλείται

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα: Μετεωρολογία-Κλιματολογία. Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα: Μετεωρολογία-Κλιματολογία. Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 7. ΤΟ ΝΕΡΟ ΤΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα: Μετεωρολογία-Κλιματολογία. Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 1 7. ΤΟ ΝΕΡΟ ΤΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η ατμοσφαιρική ρύπανση στην Αθήνα

Η ατμοσφαιρική ρύπανση στην Αθήνα Υ.ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε. ΓΕΝ. Δ/ΝΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Δ/ΝΣΗ ΕΛΕΓΧΟΥ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗΣ ΡΥΠΑΝΣΗΣ & ΘΟΡΥΒΟΥ Η ατμοσφαιρική ρύπανση στην Αθήνα Δρ. Αναστάσιος Αδαμόπουλος Η ατμοσφαιρική ρύπανση στην Αθήνα Η αστική ρύπανση οφείλεται

Διαβάστε περισσότερα

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Αποσάθρωση Ονομάζουμε τις μεταβολές στο μέγεθος, σχήμα και την εσωτερική δομή και χημική σύσταση τις οποίες δέχεται η στερεά φάση του εδάφους με την επίδραση των παραγόντων

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΧΡΗΣΗ ΟΖΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΠΥΡΓΟΥΣ ΨΥΞΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΧΡΗΣΗ ΟΖΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΠΥΡΓΟΥΣ ΨΥΞΗΣ ΧΡΗΣΗ ΟΖΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΠΥΡΓΟΥΣ ΨΥΞΗΣ Η χρήση του όζοντος για την κατεργασία νερού σε πύργους ψύξης αυξάνει σηµαντικά τα τελευταία χρόνια και αρκετές έρευνες και εφαρµογές που έχουν

Διαβάστε περισσότερα

Ενεργειακή Αξιοποίηση Βιομάζας. Δρ Θρασύβουλος Μανιός Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΙ Κρήτης ΣΕΠ στην ΠΣΕ50

Ενεργειακή Αξιοποίηση Βιομάζας. Δρ Θρασύβουλος Μανιός Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΙ Κρήτης ΣΕΠ στην ΠΣΕ50 Ενεργειακή Αξιοποίηση Βιομάζας Δρ Θρασύβουλος Μανιός Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΙ Κρήτης ΣΕΠ στην ΠΣΕ50 Τι ορίζουμε ως «βιομάζα» Ως βιομάζα ορίζεται η ύλη που έχει βιολογική (οργανική) προέλευση. Πρακτικά,

Διαβάστε περισσότερα

ΡΥΠΑΝΣΗ ΑΣΤΙΚΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ

ΡΥΠΑΝΣΗ ΑΣΤΙΚΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ ΡΥΠΑΝΣΗ ΑΣΤΙΚΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ Είδη ρύπανσης Το νέφος του Λονδίνου (1950) Πρωτογενείς ρύποι: Μονοξείδιο του άνθρακα, ιοξείδιο του θείου Καπνός Το νέφος του Λος Άντζελες (1970) ευτερογενείς ρύποι: Όζον Mόλυβδος

Διαβάστε περισσότερα

Συγκριτική ανάλυση ατμοσφαιρικής ρύπανσης σε αστικές περιοχές Διαχρονική εξέλιξη

Συγκριτική ανάλυση ατμοσφαιρικής ρύπανσης σε αστικές περιοχές Διαχρονική εξέλιξη 1η Ημερίδα Εταιρείας Δημόσιας και Περιβαλλοντικής Υγιεινής 11 Ιουνίου 2010, Λάρισα Συγκριτική ανάλυση ατμοσφαιρικής ρύπανσης σε αστικές περιοχές Διαχρονική εξέλιξη Τσιρόπουλος Νικ. Αναπληρωτής Καθηγητής,

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II)

Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II) Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II) Χαραλαμπίδης Γεώργιος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Σύσταση. Ιδιότητες H 2 O. Γενικές. (non-si) Φυσικές

Σύσταση. Ιδιότητες H 2 O. Γενικές. (non-si) Φυσικές Νερό Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια Το νερό σε στερεά (παγόβουνο), υγρή (θάλασσα) και αέρια (σύννεφα) µορφή Το νερό (ή στη καθαρεύουσα ύδωρ, λέξη από την οποία και πολλοί οι παράγωγοι

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικά Συστήματα

Περιβαλλοντικά Συστήματα Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 5: Το Φαινόμενο της Καταστροφής του Ατμοσφαιρικού Όζοντος Χαραλαμπίδης Γεώργιος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑ ΟΤΕΟ 5. Κωδικός Έργου : 05B-NON-EU-349 [ΟΠΣ: 96δ]

ΠΑΡΑ ΟΤΕΟ 5. Κωδικός Έργου : 05B-NON-EU-349 [ΟΠΣ: 96δ] ΠΑΡΑ ΟΤΕΟ 5 Συσχέτιση των αποτελεσµάτων του µοντέλου υπολογισµού της έκθεσης του πληθυσµού της Αθήνας στα αερολύµατα µε επιδηµιολογικά δεδοµένα (δείκτες υγείας) στο Λεκανοπέδιο Αθηνών Τίτλος Έργου : Αξιολόγηση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΟΥ ΑΕΡΑ ΣΕ ΚΤΗΡΙΑ

ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΟΥ ΑΕΡΑ ΣΕ ΚΤΗΡΙΑ ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΟΥ ΑΕΡΑ ΣΕ ΚΤΗΡΙΑ Έλεγχος Ποιότητας Υλικών ΛΕΙΒΑΔΑΡΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΡΑΓΚΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΑΘΗΝΑ 2007 ΕΙΣΑΓΩΓΗ O σύγχρονος τρόπος ζωής επιβάλλει σε πολλούς ανθρώπους να περνούν τουλάχιστον

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΠΕΙΡΑΙΑ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΔΟΜΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓ ΑΣΙΑ ΘΕΜΑ :

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΠΕΙΡΑΙΑ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΔΟΜΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓ ΑΣΙΑ ΘΕΜΑ : ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΠΕΙΡΑΙΑ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΔΟΜΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓ ΑΣΙΑ ΘΕΜΑ : ΑΣΤΙΚΟΣ ΣΤΑΘΜΟΣ ΕΛΕΓΧΟΥ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗΣ ΡΥΠΑΝΣΗΣ ΚΑΙ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΚΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 18 ΜΑΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 18 ΜΑΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 1 ΘΕΜΑ 1ο ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 18 ΜΑΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 Ο ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/01/2014

ΘΕΜΑ 1 Ο ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/01/2014 ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/01/2014 ΘΕΜΑ 1 Ο Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Διαπνοή είναι η: Α.

Διαβάστε περισσότερα

Κων/νος Ι. Δελήμπασης, Χημικός Μηχανικός

Κων/νος Ι. Δελήμπασης, Χημικός Μηχανικός Αέρια ρύπανση: Θεσμικό πλαίσιο, πηγές & υφιστάμενη κατάσταση στην ευρύτερη περιοχή της Λάρισας Κων/νος Ι. Δελήμπασης, Χημικός Μηχανικός ΤΕΕ τμ. Κεντρ. & Δυτ. Θεσσαλίας, Μ.Ε. Περιβάλλοντος & Αειφορίας ΙΟΥΝΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ. Ατμοσφαιρική ρύπανση Αιθαλομίχλη το χειμώνα, φωτοχημικό νέφος το καλοκαίρι. Ηλικιακή ομάδα 9-12

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ. Ατμοσφαιρική ρύπανση Αιθαλομίχλη το χειμώνα, φωτοχημικό νέφος το καλοκαίρι. Ηλικιακή ομάδα 9-12 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ Ατμοσφαιρική ρύπανση Αιθαλομίχλη το χειμώνα, φωτοχημικό νέφος το καλοκαίρι Ηλικιακή ομάδα 9-12 Φυσική καταστροφή, ηλικιακή ομάδα, γνωστικό αντικείμενο Το σενάριο απευθύνεται σε μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗ ΡΥΠΑΝΣΗ. A. Λονδίνο B. Αθήνα

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗ ΡΥΠΑΝΣΗ. A. Λονδίνο B. Αθήνα ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗ ΡΥΠΑΝΣΗ A. Λονδίνο B. Αθήνα A. Λονδίνο Απόσπασµα από το AIR POLLUTION του Henry C. Perkins, U.S., 1974 Σελίδες 332, 341, 342, 343 B. Αθήνα Στοιχεία ατµοσφαιρικής ρύπανσης µέτρα για τα

Διαβάστε περισσότερα

Μπορεί η διαχείριση των εδαφικών πόρων να συμβάλλει στη μείωση των αερίων του θερμοκηπίου;

Μπορεί η διαχείριση των εδαφικών πόρων να συμβάλλει στη μείωση των αερίων του θερμοκηπίου; Μπορεί η διαχείριση των εδαφικών πόρων να συμβάλλει στη μείωση των αερίων του θερμοκηπίου; Δημ. Αλιφραγκής Καθηγητής Εργαστήριο Δασικής Εδαφολογίας ΑΠΘ Αύξηση του ρυθμού δέσμευσης του διοξειδίου του άνθρακα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΥΣΑΕΡΙΑ ΚΑΤΑΛΥΤΕΣ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ Ενεργειακό πρόβληµα Τεράστιες απαιτήσεις σε ενέργεια µε αµφίβολη µακροπρόθεσµη επάρκεια ενεργειακών πόρων Μικρή απόδοση των σηµερινών µέσων αξιοποίησης της ενέργειας (π.χ.

Διαβάστε περισσότερα

Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης

Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης Χαρακτηριστικά υγρών αποβλήτων Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Εργαστήριο Διαχείρισης και Τεχνολογίας Υγρών Αποβλήτων Τα υγρά απόβλητα μπορεί να προέλθουν από : Ανθρώπινα απόβλητα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 2. ΗΛΙΑΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου ΗΛΙΑΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ Με τον όρο ακτινοβολία

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2.ΣΤΟΙΧΕΙΑΡΥΠΑΝΣΗΣ 2.1 ΠΑΘΟΦΟΝΟΙ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 2.1.1 ΒΑΚΤΗΡΙΑ 2.1.2 ΙΟΙ 2.1.3 ΠΡΩΤΟΖΩΑ 2.2 ΑΝΟΡΓΑΝΕΣ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΔΙΑΛΥΤΕΣ ΣΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ. Εργασία των μαθητριών: Μπουδαλάκη Κλεοπάτρα, Λιολιοσίδου Χριστίνα, Υψηλοπούλου Δέσποινα.

ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ. Εργασία των μαθητριών: Μπουδαλάκη Κλεοπάτρα, Λιολιοσίδου Χριστίνα, Υψηλοπούλου Δέσποινα. ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ Εργασία των μαθητριών: Μπουδαλάκη Κλεοπάτρα, Λιολιοσίδου Χριστίνα, Υψηλοπούλου Δέσποινα. ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ Το φυσικό αέριο είναι: Το φυσικό αέριο είναι ένα φυσικό προϊόν που βρίσκεται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ

ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ Το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο είναι δύο μίγματα υδρογονανθράκων που χρησιμοποιούνται σε διάφορους τομείς από τους ανθρώπους σε όλο τον κόσμο.

Διαβάστε περισσότερα

Σώστε τη γη. Κρεσφόντης Χρυσοσπάθης

Σώστε τη γη. Κρεσφόντης Χρυσοσπάθης Επειδή ο πληθυσμός της γης και οι ανθρώπινες δραστηριότητες αυξάνοντας συνεχώς, χρησιμοποιούμε όλο και περισσότερο γλυκό νερό. Με τον τρόπο αυτό, όπως υποστηρίζουν οι επιστήμονες, το γλυκό νερό ρυπαίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Ήπιες µορφές ενέργειας

Ήπιες µορφές ενέργειας ΕΒ ΟΜΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ήπιες µορφές ενέργειας Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Επιλέξετε τη σωστή από τις παρακάτω προτάσεις, θέτοντάς την σε κύκλο. 1. ΥΣΑΡΕΣΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΤΗΣ ΧΡΗΣΗΣ ΤΩΝ ΟΡΥΚΤΩΝ ΚΑΥΣΙΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Τροπόσφαιρα. Στρατόσφαιρα

Τροπόσφαιρα. Στρατόσφαιρα ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ Το διαφανές στρώµα αέρος που περιβάλλει τη Γη σαν µια τεράστια προστατευτική ασπίδα, δίχως την οποία η ζωή στον πλανήτη µας θα ήταν αδιανόητη, ονοµάζεται ατµόσφαιρα. Η ατµόσφαιρα λοιπόν είναι

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον

Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον Οικολογία: η επιστήμη που μελετά τις σχέσεις των οργανισμών, και φυσικά του ανθρώπου, με τους βιοτικούς (ζωντανούς οργανισμούς του ίδιου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ Η ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΩΝ ΑΕΡΟΣΚΑΦΩΝ ΣΤΙΣ ΕΚΠΟΜΠΕΣ ΙΟΞΕΙ ΙΟΥ ΤΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΕΝΑΕΡΙΟ ΧΩΡΟ

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ Η ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΩΝ ΑΕΡΟΣΚΑΦΩΝ ΣΤΙΣ ΕΚΠΟΜΠΕΣ ΙΟΞΕΙ ΙΟΥ ΤΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΕΝΑΕΡΙΟ ΧΩΡΟ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ Η ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΩΝ ΑΕΡΟΣΚΑΦΩΝ ΣΤΙΣ ΕΚΠΟΜΠΕΣ ΙΟΞΕΙ ΙΟΥ ΤΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΕΝΑΕΡΙΟ ΧΩΡΟ Παγώνη Ιωάννα, Πολιτικός Μηχανικός Ε.Μ.Π. Ψαράκη Βούλα, Επίκουρος Καθηγήτρια

Διαβάστε περισσότερα

3.2 Οξυγόνο. 2-3. Ποιες είναι οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου. Οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου εμφανίζονται στον παρακάτω πίνακα.

3.2 Οξυγόνο. 2-3. Ποιες είναι οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου. Οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου εμφανίζονται στον παρακάτω πίνακα. 93 Ερωτήσεις θεωρίας με απαντήσεις 3.2 Οξυγόνο 2-1. Ποιο είναι το οξυγόνο και πόσο διαδεδομένο είναι στη φύση. Το οξυγόνο είναι αέριο στοιχείο με μοριακό τύπο Ο 2. Είναι το πλέον διαδεδομένο στοιχείο στη

Διαβάστε περισσότερα

(Σανταµούρης Μ., 2006).

(Σανταµούρης Μ., 2006). Β. ΠΗΓΕΣ ΙΟΞΕΙ ΙΟΥ ΤΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑ (CO 2 ) Οι πιο σηµαντικές πηγές διοξειδίου προέρχονται από την καύση ορυκτών καυσίµων και την δαπάνη ενέργειας γενικότερα. Οι δύο προεκτάσεις της ανθρώπινης ζωής που είναι

Διαβάστε περισσότερα

Ορθή περιβαλλοντικά λειτουργία μονάδων παραγωγής βιοαερίου με την αξιοποίηση βιομάζας

Ορθή περιβαλλοντικά λειτουργία μονάδων παραγωγής βιοαερίου με την αξιοποίηση βιομάζας Ορθή περιβαλλοντικά λειτουργία μονάδων παραγωγής βιοαερίου με την αξιοποίηση βιομάζας ΑΡΓΥΡΩ ΛΑΓΟΥΔΗ Δρ. Χημικός TERRA NOVA ΕΠΕ περιβαλλοντική τεχνική συμβουλευτική ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΕΕ «ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ»

Διαβάστε περισσότερα

Ηόξινη βροχή και οι επιπτώσεις της στον άνθρωπο και στο οικοσύστημα

Ηόξινη βροχή και οι επιπτώσεις της στον άνθρωπο και στο οικοσύστημα Ηόξινη βροχή και οι επιπτώσεις της στον άνθρωπο και στο οικοσύστημα Χαλβατζής Σταμάτιος Α.Μ. 7387 Μάθημα Οικολογίας 1 ο εξάμηνο Ορισμός H όρος όξινη βροχή αναφέρεταιστηνπαρουσίασεαυτήνόξινωνδιαλυμένων

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Α.1 Το φαινόµενο του θερµοκηπίου. του (Agriculture and climate, Eurostat).

Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Α.1 Το φαινόµενο του θερµοκηπίου. του (Agriculture and climate, Eurostat). Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Α.1 Το φαινόµενο του θερµοκηπίου Ένα από τα µεγαλύτερα περιβαλλοντικά προβλήµατα που αντιµετωπίζει η ανθρωπότητα και για το οποίο γίνεται προσπάθεια επίλυσης είναι το φαινόµενο του θερµοκηπίου.

Διαβάστε περισσότερα

Μια εικόνα, από υπολογιστή, Ανταρκτική. µετρήθηκε.

Μια εικόνα, από υπολογιστή, Ανταρκτική. µετρήθηκε. Η τρύπα του όζοντος Η οροφή του ουρανού από κάπου µπάζει!!! Η τρύπα του όζοντος Μια εικόνα, από υπολογιστή, του νοτίου ηµισφαιρίου που αποκαλύπτει την τρύπα του όζοντος πάνω από την Ανταρκτική. Οι περιοχές

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΞΕΛΙΣΣΟΜΕΝΗ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ. ηµήτρης Μελάς Αριστοτέλειο Πανε ιστήµιο Θεσσαλονίκης Τµήµα Φυσικής - Εργαστήριο Φυσικής της Ατµόσφαιρας

Η ΕΞΕΛΙΣΣΟΜΕΝΗ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ. ηµήτρης Μελάς Αριστοτέλειο Πανε ιστήµιο Θεσσαλονίκης Τµήµα Φυσικής - Εργαστήριο Φυσικής της Ατµόσφαιρας Η ΕΞΕΛΙΣΣΟΜΕΝΗ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ηµήτρης Μελάς Αριστοτέλειο Πανε ιστήµιο Θεσσαλονίκης Τµήµα Φυσικής - Εργαστήριο Φυσικής της Ατµόσφαιρας Το φαινόµενο του θερµοκηπίου είναι ένα φυσικό φαινόµενο µε ευεργετικά

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ «ΟΜΟΚΕΝΤΡΟ» ΦΛΩΡΟΠΟΥΛΟΥ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ «ΟΜΟΚΕΝΤΡΟ» ΦΛΩΡΟΠΟΥΛΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό κάθε μίας από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση η οποία συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

AquaTec 1.2. Φυσική και φυσιολογία των Καταδύσεων Βασικές Αρχές Μεταφοράς Αερίων. Νίκος Καρατζάς

AquaTec 1.2. Φυσική και φυσιολογία των Καταδύσεων Βασικές Αρχές Μεταφοράς Αερίων. Νίκος Καρατζάς AquaTec 1.2 Φυσική και φυσιολογία των Καταδύσεων Βασικές Αρχές Μεταφοράς Αερίων Νίκος Καρατζάς 2 Φυσική και φυσιολογία των Καταδύσεων Προειδοποίηση: Το υλικό που παρουσιάζεται παρακάτω δεν πρέπει να θεωρηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Σταθµοί ηλεκτροπαραγωγής συνδυασµένου κύκλου µε ενσωµατωµένη αεριοποίηση άνθρακα (IGCC) ρ. Αντώνιος Τουρλιδάκης Καθηγητής Τµ. Μηχανολόγων Μηχανικών, Πανεπιστήµιο υτικής Μακεδονίας 1 ιαδικασίες, σχήµατα

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία στο μάθημα: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥΣ. Θέμα: ΕΥΤΡΟΦΙΣΜΟΣ

Εργασία στο μάθημα: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥΣ. Θέμα: ΕΥΤΡΟΦΙΣΜΟΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Εργασία στο μάθημα: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥΣ Θέμα: ΕΥΤΡΟΦΙΣΜΟΣ 1 Ονομ/μο φοιτήτριας: Κουκουλιάντα Στυλιανή Αριθμός μητρώου: 7533 Υπεύθυνος καθηγητής:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ 2013-14

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ 2013-14 ΘΕΜΑΤΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ Μπορεί να λειτουργήσει ένα οικοσύστημα α) με παραγωγούς και καταναλωτές; β) με παραγωγούς και αποικοδομητές; γ)με καταναλωτές και αποικοδομητές; Η διατήρηση των οικοσυστημάτων προϋποθέτει

Διαβάστε περισσότερα

Πράσινα Δώματα. Δήμος Ρόδου Διεύθυνση Περιβάλλοντος και Πρασίνου Τμήμα Περιβάλλοντος. Παρουσίαση στο 2 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Ρόδου

Πράσινα Δώματα. Δήμος Ρόδου Διεύθυνση Περιβάλλοντος και Πρασίνου Τμήμα Περιβάλλοντος. Παρουσίαση στο 2 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Ρόδου Πράσινα Δώματα Δήμος Ρόδου Διεύθυνση Περιβάλλοντος και Πρασίνου Τμήμα Περιβάλλοντος Παρουσίαση στο 2 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Ρόδου Ποθητός Σταματιάδης, Πολιτικός Μηχανικός, Μηχανικός Περιβάλλοντος

Διαβάστε περισσότερα

2. Τι ονομάζομε μετεωρολογικά φαινόμενα, μετεωρολογικά στοιχεία, κλιματολογικά στοιχεία αναφέρατε παραδείγματα.

2. Τι ονομάζομε μετεωρολογικά φαινόμενα, μετεωρολογικά στοιχεία, κλιματολογικά στοιχεία αναφέρατε παραδείγματα. ΘΕΜΑΤΑ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΑΣ-ΚΛΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ 1. Διευκρινίστε τις έννοιες «καιρός» και «κλίμα» 2. Τι ονομάζομε μετεωρολογικά φαινόμενα, μετεωρολογικά στοιχεία, κλιματολογικά στοιχεία αναφέρατε παραδείγματα. 3. Ποιοι

Διαβάστε περισσότερα

Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών

Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών 30-12-2014 EVA PAPASTERGIADOU Ανακύκλωση των Θρεπτικών είναι η χρησιμοποίηση, ο μετασχηματισμός, η διακίνηση & η επαναχρησιμοποίηση των θρεπτικών στοιχείων στα οικοσυστήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΑΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Μορφές Ενέργειας

ΕΝΑΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Μορφές Ενέργειας ΕΝΤΟ ΚΕΦΛΙΟ Μορφές Ενέργειας ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ Ερωτήσεις της µορφής σωστό-λάθος Σηµειώστε αν είναι σωστή ή λάθος καθεµιά από τις παρακάτω προτάσεις περιβάλλοντας µε ένα κύκλο το αντίστοιχο γράµµα.

Διαβάστε περισσότερα

panagiotisathanasopoulos.gr

panagiotisathanasopoulos.gr Χημική Ισορροπία 61 Παναγιώτης Αθανασόπουλος Χημικός, Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Πατρών Χημικός Διδάκτωρ Παν. Πατρών 62 Τι ονομάζεται κλειστό χημικό σύστημα; Παναγιώτης Αθανασόπουλος Κλειστό ονομάζεται το

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΑΠΕ. Βισκαδούρος Γ. Ι. Φραγκιαδάκης Φ. Μαυροματάκης

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΑΠΕ. Βισκαδούρος Γ. Ι. Φραγκιαδάκης Φ. Μαυροματάκης ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΑΠΕ Βισκαδούρος Γ. Ι. Φραγκιαδάκης Φ. Μαυροματάκης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο όρος βιομάζα μπορεί να δηλώσει : α) Τα υλικά ή τα υποπροϊόντα και κατάλοιπα της φυσικής, ζωικής δασικής και αλιευτικής παραγωγής

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ΡΟΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ροή του νερού μεταξύ των άλλων καθορίζει τη ζωή και τις λειτουργίες των έμβιων οργανισμών στο ποτάμι. Διαμορφώνει το σχήμα του σώματός τους, τους

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΙΝOΜΗΣΗ ΦΛΟΓΩΝ ΒΑΘΜΟΣ ΑΠΟ ΟΣΗΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΚΑΥΣΗΣ. Μ. Φούντη Σχολή Μηχανολόγων Μηχανικών, 2004

ΤΑΞΙΝOΜΗΣΗ ΦΛΟΓΩΝ ΒΑΘΜΟΣ ΑΠΟ ΟΣΗΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΚΑΥΣΗΣ. Μ. Φούντη Σχολή Μηχανολόγων Μηχανικών, 2004 ΤΑΞΙΝOΜΗΣΗ ΦΛΟΓΩΝ ΒΑΘΜΟΣ ΑΠΟ ΟΣΗΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΚΑΥΣΗΣ Μ. Φούντη Σχολή Μηχανολόγων Μηχανικών, 2004 Oρισµός φλόγας Ογεωµετρικός τόπος στον οποίο λαµβάνει χώρα το µεγαλύτερο ενεργειακό µέρος της χηµικής µετατροπής

Διαβάστε περισσότερα

Εισηγητής: Αλέξανδρος Παπαγιάννης Αναπληρωτής Καθηγητής ΕΜΠ Εργαστήριο Τηλεπισκόπησης Laser apdlidar@central.ntua.gr

Εισηγητής: Αλέξανδρος Παπαγιάννης Αναπληρωτής Καθηγητής ΕΜΠ Εργαστήριο Τηλεπισκόπησης Laser apdlidar@central.ntua.gr Η Ατμοσφαιρική Ρύπανση στο Λεκανοπέδιο Αθηνών Εισηγητής: Αλέξανδρος Παπαγιάννης Αναπληρωτής Καθηγητής ΕΜΠ Εργαστήριο Τηλεπισκόπησης Laser apdlidar@central.ntua.gr Περιεχόμενα Βασικοί αέριοι ρύποι Ανθρώπινη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 o ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΩΝ ΚΥΡΙΩΝ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΩΝ ΡΥΠΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 o ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΩΝ ΚΥΡΙΩΝ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΩΝ ΡΥΠΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 o ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΩΝ ΚΥΡΙΩΝ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΩΝ ΡΥΠΩΝ Εισαγωγή Σε αυτό το κεφάλαιο γίνεται παρουσίαση των δεδοµένων που χρησιµοποιήθηκαν στην εργασία καθώς και των κύριων ποιοτικών χαρακτηριστικών των

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Οργανική ουσία Αποτελείται από πολύπλοκες ενώσεις οι οποίες παράγονται από τα υπολείμματα των φυτικών και ζωικών οργανισμών, με την επίδραση βιολογικών, χημικών

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές των βιογεωχημικών κύκλων των στοιχείων από την απελευθέρωση χημικών ουσιών στο περιβάλλον

Διαταραχές των βιογεωχημικών κύκλων των στοιχείων από την απελευθέρωση χημικών ουσιών στο περιβάλλον Διαταραχές των βιογεωχημικών κύκλων των στοιχείων από την απελευθέρωση χημικών ουσιών στο περιβάλλον Διεύθυνση Ενεργειακών, Βιομηχανικών και Χημικών Προϊόντων ΓΧΚ Δρ. Χ. Νακοπούλου Βιογεωχημικοί κύκλοι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β )

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 23 / 05 /2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

Επιδραση της αλατισης και καπνισης στα θρεπτικα συστατικά των ζωικών προιοντων Εκτός από το χλωριούχο νάτριο, για συντηρηση για τα ψαρια και το

Επιδραση της αλατισης και καπνισης στα θρεπτικα συστατικά των ζωικών προιοντων Εκτός από το χλωριούχο νάτριο, για συντηρηση για τα ψαρια και το Επιδραση της αλατισης και καπνισης στα θρεπτικα συστατικά των ζωικών προιοντων Εκτός από το χλωριούχο νάτριο, για συντηρηση για τα ψαρια και το κρεας, γίνεται και χρήση άλλων αλατων όπως νιτρικών και νιτρωδών.

Διαβάστε περισσότερα

3 ο κεφάλαιο. καύσιμα και καύση

3 ο κεφάλαιο. καύσιμα και καύση 3 ο κεφάλαιο καύσιμα και καύση 1. Τι ονομάζουμε καύσιμο ; 122 Είναι διάφοροι τύποι υδρογονανθράκων ΗC ( υγρών ή αέριων ) που χρησιμοποιούνται από τις ΜΕΚ για την παραγωγή έργου κίνησης. Το καλύτερο καύσιμο

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα καυσίμου σελ.1

Παράρτημα καυσίμου σελ.1 Παράρτημα καυσίμου σελ.1 Περιγραφές της σύστασης καύσιμης βιομάζας Η βιομάζα που χρησιμοποιείται σε ενεργειακές εφαρμογές μπορεί να προέρχεται εν γένει από δέντρα ή θάμνους (ξυλώδης ή λιγνο-κυτταρινούχος

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΞΥΛΟΥ

ΘΕΡΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΞΥΛΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΞΥΛΟΥ ΘΕΡΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ ρ. Γεώργιος Μαντάνης Εργαστήριο Επιστήµης Ξύλου Τµήµα Σχεδιασµού & Τεχνολογίας Ξύλου - Επίπλου ΙΑΣΤΟΛΗ - ΣΥΣΤΟΛΗ Όταν θερµαίνεται το ξύλο αυξάνονται

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων (DO - BOD - COD - TOC) Χ. Βασιλάτος Οργανική ύλη Αποξυγόνωση επιφανειακών και υπογείων υδάτων Οι οργανικές ύλες αποτελούν πολύ σοβαρό ρύπο,

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα ακτινοβολίας Εργαλείο κατανόησης κλιματικής αλλαγής

Μοντέλα ακτινοβολίας Εργαλείο κατανόησης κλιματικής αλλαγής Κύκλος διαλέξεων στις επιστήμες του περιβάλλοντος Μοντέλα ακτινοβολίας Εργαλείο κατανόησης κλιματικής αλλαγής Χρήστος Ματσούκας Τμήμα Περιβάλλοντος Τι σχέση έχει η ακτινοβολία με το κλίμα; Ο Ήλιος μας

Διαβάστε περισσότερα

ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΤΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ. Μ.Δασενάκης ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ

ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΤΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ. Μ.Δασενάκης ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ, ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΤΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ Μ.Δασενάκης ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ Ο ΣΑΡΩΝΙΚΟΣ ΚΟΛΠΟΣ Επιφάνεια: 2600 km 2 Μέγιστο βάθος: 450 m

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Οι οργανισμοί εξασφαλίζουν ενέργεια, για τις διάφορες λειτουργίες τους, διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Όμως οι φωτοσυνθετικοί

Διαβάστε περισσότερα

Φαινόµενο του Θερµοκηπίου

Φαινόµενο του Θερµοκηπίου Φαινόµενο του Θερµοκηπίου Αλεξάνδρου Αλέξανδρος, Κυριάκου Λίντα, Παυλίδης Ονήσιλος, Χαραλάµπους Εύη, Χρίστου ρόσος Φαινόµενο του θερµοκηπίου Ανακαλύφθηκε το 1824 από τον Γάλλο µαθηµατικό Fourier J. (1768)

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΙΔΑ Σ.Π.Ε.Λ. AGROTICA, 2010 Γεωργία και Κλιματική Αλλαγή: O Ρόλος των Λιπασμάτων. Δρ. ΔΗΜ. ΑΝΑΛΟΓΙΔΗΣ

ΗΜΕΡΙΔΑ Σ.Π.Ε.Λ. AGROTICA, 2010 Γεωργία και Κλιματική Αλλαγή: O Ρόλος των Λιπασμάτων. Δρ. ΔΗΜ. ΑΝΑΛΟΓΙΔΗΣ ΗΜΕΡΙΔΑ Σ.Π.Ε.Λ. AGROTICA, 2010 Γεωργία και Κλιματική Αλλαγή: O Ρόλος των Λιπασμάτων Δρ. ΔΗΜ. ΑΝΑΛΟΓΙΔΗΣ 1 ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΤΗΣ ΓΕΩΡΓΙΑΣ ΕΙΝΑΙ Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΕΠΑΡΚΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ OΜΩΣ, Η ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ (όπως όλες

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Η αποσάθρωση ορίζεται σαν η διάσπαση και η εξαλλοίωση των υλικών κοντά στην επιφάνεια της Γης, µε τοσχηµατισµό προιόντων που είναι σχεδόν σε ισορροπία µε τηνατµόσφαιρα, την υδρόσφαιρα και τη

Διαβάστε περισσότερα

Είναι μια καταγραφή/υπολογισμός των ποσοτήτων

Είναι μια καταγραφή/υπολογισμός των ποσοτήτων Απογραφές Εκπομπών: α) Γενικά, β) Ειδικά για τις ανάγκες απογραφής CO 2 σε αστική περιοχή Θεόδωρος Ζαχαριάδης Τμήμα Επιστήμης & Τεχνολογίας Περιβάλλοντος Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου τηλ. 25 002304,

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική μηχανική

Περιβαλλοντική μηχανική Περιβαλλοντική μηχανική 1 Εισαγωγή στην Περιβαλλοντική μηχανική Enve-Lab Enve-Lab, 2015 1 Οι στόχοι του μαθήματος Η συνειδητοποίηση των περιβαλλοντικών προοπτικών για την τεχνολογική δραστηριότητα Ευαισθητοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Project Τμήμα Α 3

Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Project Τμήμα Α 3 Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας Project Τμήμα Α 3 Ενότητες εργασίας Η εργασία αναφέρετε στις ΑΠΕ και μη ανανεώσιμες πήγες ενέργειας. Στην 1ενότητα θα μιλήσουμε αναλυτικά τόσο για τις ΑΠΕ όσο και για τις μη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ. Εξοικονομήσεις Κόστους με τη χρήση της Γκάμας AddHX Προσθέτων Καυσίμων Βαρέως Μαζούτ

ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ. Εξοικονομήσεις Κόστους με τη χρήση της Γκάμας AddHX Προσθέτων Καυσίμων Βαρέως Μαζούτ ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ Εξοικονομήσεις Κόστους με τη χρήση της Γκάμας AddHX Προσθέτων Καυσίμων Βαρέως Μαζούτ Κατά τη λειτουργία ενός καυστήρα, υπάρχουν πολλές δαπάνες. Κάποιες από αυτές τις δαπάνες θα μπορούσαν

Διαβάστε περισσότερα

«Εκτίμηση της έκθεσης πεζών σε αέρια σωματιδιακή ρύπανση (PM 10, PM 2.5, PM 1 ) σε οδούς πυκνής κυκλοφορίας σε περιοχή κατοικιών της Αθήνας»

«Εκτίμηση της έκθεσης πεζών σε αέρια σωματιδιακή ρύπανση (PM 10, PM 2.5, PM 1 ) σε οδούς πυκνής κυκλοφορίας σε περιοχή κατοικιών της Αθήνας» ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΑ - ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ: «ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ» ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Fax: 38 33 597 http://www.eex.gr

Fax: 38 33 597 http://www.eex.gr ΕΝΩΣΗ ΕΛΛΗΝΩΝ ΧΗΜΙΚΩΝ Ν. Π. Δ. Δ. Ν. 1804/1988 Κάνιγγος 27, 106 82 Αθήνα Τηλ.: 38 21 524, 38 29 266, Fax: 38 33 597 http://www.eex.gr E-mail: info@eex.gr ASSOCIATION OF GREEK CHEMISTS 27 Kaningos Str,

Διαβάστε περισσότερα