ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΑΣΜΙΑΣ Α. ΜΠΙΖΑΝΗ ΠΤΥΧΙΟΥΧΟΥ ΧΗΜΙΚΟΥ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΑΣΜΙΑΣ Α. ΜΠΙΖΑΝΗ ΠΤΥΧΙΟΥΧΟΥ ΧΗΜΙΚΟΥ"

Transcript

1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΑΣΜΙΑΣ Α. ΜΠΙΖΑΝΗ ΠΤΥΧΙΟΥΧΟΥ ΧΗΜΙΚΟΥ ΦΩΤΟΧΗΜΙΚΗ ΚΑΙ ΦΩΤΟΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΑΠΟΔΟΜΗΣΗ ΚΑΙ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΩΝ ΠΑΡΑΣΙΤΟΚΤΟΝΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΔΙΑΣΠΑΣΗΣ ΤΟΥΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2009

2 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΑΣΜΙΑΣ Α. ΜΠΙΖΑΝΗ ΠΤΥΧΙΟΥΧΟΥ ΧΗΜΙΚΟΥ ΦΩΤΟΧΗΜΙΚΗ ΚΑΙ ΦΩΤΟΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΑΠΟΔΟΜΗΣΗ ΚΑΙ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΩΝ ΠΑΡΑΣΙΤΟΚΤΟΝΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΔΙΑΣΠΑΣΗΣ ΤΟΥΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ που εκπονήθηκε στο Εργαστήριο Ελέγχου Ρύπανσης Περιβάλλοντος, του Τομέα Φυσικής, Αναλυτικής και Περιβαλλοντικής Χημείας, του Τμήματος Χημείας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Ημερομηνία προφορικής εξέτασης: ΕΠΤΑΜΕΛΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Καθηγητής ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΦΥΤΙΑΝΟΣ Επιβλέπων καθηγητής Καθηγητής ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΣ ΑΛΜΠΑΝΗΣ Μέλος συμβουλευτικής επιτροπής Αναπληρωτής καθηγητής ΙΩΑΝΝΗΣ ΠΟΥΛΙΟΣ Μέλος συμβουλευτικής επιτροπής Καθηγητής ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΒΟΥΛΓΑΡΟΠΟΥΛΟΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Επίκουρη καθηγήτρια ΔΗΜΗΤΡΑ ΒΟΥΤΣΑ Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Επίκουρος καθηγητής ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Λέκτορας ΔΗΜΗΤΡΑ ΛΑΜΠΡΟΠΟΥΛΟΥ Λέκτορας

3 Η επταμελής εξεταστική επιτροπή που ορίστηκε για την κρίση της Διδακτορικής Διατριβής της Ερασμίας Μπιζάνη, Χημικού, συνήλθε σε συνεδρίαση στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης την 12 η Ιουνίου 2009, όπου παρακολούθησε την υποστήριξη της Διδακτορικής Διατριβής με τίτλο: «Φωτοχημική και φωτοκαταλυτική αποδόμηση και εκτίμηση της τοξικότητας επιλεγμένων παρασιτοκτόνων και προϊόντων διάσπασής τους». Η επιτροπή έκρινε ομόφωνα ότι η διατριβή είναι πρωτότυπη και αποτελεί ουσιαστική συμβολή στην πρόοδο της επιστήμης. ΤΑ ΜΕΛΗ ΤΗΣ ΕΠΤΑΜΕΛΟΥΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ Καθηγητής Κωνσταντίνος Φυτιάνος Καθηγητής Τριαντάφυλλος Αλμπάνης Αναπληρωτής Καθηγητής Ιωάννης Πούλιος Καθηγητής Αναστάσιος Βουλγαρόπουλος Επίκουρη Καθηγήτρια Δήμητρα Βουτσά Επίκουρος Καθηγητής Ιωάννης Κωνσταντίνου Λέκτορας Δήμητρα Λαμπροπούλου

4 Ερασμία Α. Μπιζάνη Α.Π.Θ. Φωτοχημική και φωτοκαταλυτική αποδόμηση και εκτίμηση της τοξικότητας επιλεγμένων παρασιτοκτόνων και προϊόντων διάσπασής τους. ISBN «Η έγκριση της παρούσης Διδακτορικής Διατριβής από το Τμήμα Χημείας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης δεν υποδηλώνει αποδοχή των γνωμών του συγγραφέως» (Ν. 5343/1932, άρθρο 202, παρ. 2)

5 Αφιερώνεται στην οικογένειά μου

6 Η ευτυχία δε βρίσκεται στη γνώση, αλλά στην απόκτηση της γνώσης Έντγκαρ Άλαν Πόε

7 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η παρούσα διατριβή εντάσσεται στην ευρύτερη ερευνητική δραστηριότητα του Εργαστηρίου Ελέγχου Ρύπανσης Περιβάλλοντος, του Τμήματος Χημείας, του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Αποσκοπεί στη διερεύνηση της συμπεριφοράς τριών ενώσεων της κατηγορίας των καρβαμιδικών-θειοκαρβαμιδικών παρασιτοκτόνων, ως προς την υδρόλυσή τους καθώς και ως προς τη δυνατότητα και αποδοτικότητα διάσπασής τους με φωτόλυση και εφαρμογή φωτοχημικών Προχωρημένων Οξειδωτικών Μεθόδων Αντιρρύπανσης. Οι τρεις ενώσεις που μελετήθηκαν είναι το carbaryl, το molinate και το pirimicarb και η επιλογή τους έγινε με κριτήριο τόσο τη διαφοροποίηση των δομών τους όσο και την ευρεία χρήση τους στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Τα βασικά σημεία της έρευνας μπορούν να συνοψιστούν ως εξής: Ι) μελέτη της υδρόλυσης των επιλεγμένων παρασιτοκτόνων σε υδατικά συστήματα, ΙΙ) εφαρμογή δυο μεθόδων της κατηγορίας των φωτοχημικών Π.Ο.Μ.Α., της ετερογενούς φωτοκατάλυσης με τη χρήση διοξειδίου του τιτανίου και της ομογενούς φωτοκατάλυσης με τη χρήση του συστήματος photo-fenton. Οι μέθοδοι αυτές καθώς και παραλλαγές τους εφαρμόζονται για την επεξεργασία υδατικών διαλυμάτων επιρρυπασμένων με τα συγκεκριμένα παρασιτοκτόνα, ενώ ερευνώνται οι παράγοντες που επηρεάζουν την ταχύτητα και την αποδοτικότητα της διεργασίας, ΙΙΙ) αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των μεθόδων που εφαρμόστηκαν με διερεύνηση της ανοργανοποίησης και εκτίμηση της τοξικότητας των επεξεργασμένων υδατικών διαλυμάτων κατά τη διάρκεια εφαρμογής και στο τέλος της επεξεργασίας και IV) ανίχνευση και ταυτοποίηση των ενδιάμεσων προϊόντων μετασχηματισμού των αρχικών παρασιτοκτόνων με σύγχρονες και εύχρηστες μεθόδους ανάλυσης. Το σύνολο του πειραματικού μέρους της διατριβής εκπονήθηκε στους χώρους του Εργαστηρίου Ελέγχου Ρύπανσης Περιβάλλοντος, του Τμήματος Χημείας του Α.Π.Θ.. Το Κοινωφελές Ίδρυμα Αλέξανδρος Σ. Ωνάσης μου παρείχε υποτροφία ορισμένων μηνών για την εκπόνηση της διατριβής και θα ήθελα θερμά να το ευχαριστήσω. Υπεύθυνος για την υπόδειξη του θέματος και τη επίβλεψη της διατριβής ήταν ο καθηγητής κ. Κωνσταντίνος Φυτιάνος, τον οποίο θέλω ολόψυχα να ευχαριστήσω για την αμέριστη επιστημονική και ηθική υποστήριξη, την άψογη πολύχρονη συνεργασία και την παροχή πλήρους υλικοτεχνικής κάλυψης καθ όλη τη διάρκεια της διατριβής. Θα ήθελα επίσης να τον ευχαριστήσω για τη δυνατότητα που μου προσέφερε να

8 ασχοληθώ ερευνητικά και να αποκομίσω πολύτιμες γνώσεις για διάφορα περιβαλλοντικά θέματα και πέρα από το πλαίσιο της παρούσας διατριβής κατά τη διάρκεια όλων των χρόνων της συνεργασίας μας και της φιλοξενίας μου στο Εργαστήριο. Τις θερμές μου ευχαριστίες θα ήθελα να απευθύνω στον αναπληρωτή καθηγητή κ. Ιωάννη Πούλιο, μέλος της Συμβουλευτικής μου Επιτροπής, για τις πολύτιμες πληροφορίες, γνώσεις και συμβουλές που παρείχε σε θέματα φωτοκατάλυσης, για τις πάντα εποικοδομητικές συζητήσεις και τις εύστοχες παρατηρήσεις του. Ευχαριστώ επίσης, τον καθηγητή κ. Τριαντάφυλλο Αλμπάνη, μέλος της Συμβουλευτικής μου Επιτροπής, για τις σημαντικές του υποδείξεις και παρατηρήσεις, όποτε αυτό χρειάστηκε κατά τη διάρκεια της διατριβής. Ολόψυχα ευχαριστώ τη λέκτορα κ. Δήμητρα Λαμπροπούλου για την πολύτιμη βοήθειά της σε θέματα λήψης και ερμηνείας των φασμάτων μάζας κατά την ταυτοποίηση των προϊόντων διάσπασης των παρασιτοκτόνων, για την επιστημονική στήριξη, τη μετάδοση σημαντικών γνώσεων και την ανεκτίμητη ηθική συμπαράσταση που μου προσέφερε. Επίσης, θα ήθελα να ευχαριστήσω το δρ. χημικό κ. Δημήτρη Ιωσηφίδη, για τις συμβουλές, τις υποδείξεις, τις συζητήσεις και την υποστήριξή του σε θέματα που αφορούν τη λειτουργία του οργάνου LC-MS/MS, με το οποίο ανιχνεύτηκαν και ταυτοποιήθηκαν τα ενδιάμεσα προϊόντα διάσπασης. Μεγάλο ευχαριστώ θα ήθελα να απευθύνω σε όλα τα μέλη του Εργαστηρίου Ελέγχου Ρύπανσης Περιβάλλοντος, για το όμορφο και φιλικό κλίμα και την άριστη συνεργασία, αλλά κυρίως στους φίλους και συνεργάτες κ. Ελένη Ευγενίδου και Χριστόφορο Χριστοφορίδη για τη συναδελφικότητα, την άψογη συνεργασία στο εργαστήριο, τις ατελείωτες συζητήσεις και την πολύτιμη, κάθε είδους συμπαράσταση. Τέλος, ευχαριστώ με όλη μου τη καρδιά την οικογένειά μου για τη αμέριστη υποστήριξη, συνεχή ενθάρρυνση και απεριόριστη κατανόηση και υπομονή που μου πρόσφερε σε όλη τη διάρκεια της παρούσας διατριβής και σε κάθε μου προσπάθεια. Έρη Μπιζάνη Θεσσαλονίκη, Ιούνιος 2009

9 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. ΦΥΤΟΠΡΟΣΤΑΤΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΠΑΡΑΣΙΤΟΚΤΟΝΑ 2.1 Ορισμός Κατηγορίες Χρησιμότητα και οφέλη εφαρμογής των παρασιτοκτόνων Παραγωγή και χρήση των παρασιτοκτόνων Πηγές ρύπανσης Κατανομή, μεταφορά και διάσπαση των παρασιτοκτόνων στο περιβάλλον Τοξικότητα και θεσμοθετημένα όρια Μέθοδοι απομάκρυνσης παρασιτοκτόνων από νερά και υγρά απόβλητα.23 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΚΑΡΒΑΜΙΔΙΚΑ ΠΑΡΑΣΙΤΟΚΤΟΝΑ 3.1 Φυσικές και Χημικές Ιδιότητες Πηγές ανθρώπινης και περιβαλλοντικής έκθεσης Μεταφορά και κατανομή στο περιβάλλον Διεργασίες μετασχηματισμού στο περιβάλλον Επίπεδα συγκεντρώσεων στο περιβάλλον και ανθρώπινη έκθεση Τρόπος δράσης και μεταβολισμός Επιδράσεις στους οργανισμούς Οξεία και χρόνια τοξικότητα...30 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΘΕΙΟΚΑΡΒΑΜΙΔΙΚΑ ΠΑΡΑΣΙΤΟΚΤΟΝΑ 4.1 Φυσικές και Χημικές Ιδιότητες Πηγές ανθρώπινης και περιβαλλοντικής έκθεσης Μεταφορά, κατανομή και διεργασίες μετασχηματισμού στο περιβάλλον Πρόσληψη και μεταβολισμός Επιδράσεις στους οργανισμούς Οξεία και χρόνια τοξικότητα...36 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΠΡΟΧΩΡΗΜΕΝΕΣ ΟΞΕΙΔΩΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΑΝΤΙΡΡΥΠΑΝΣΗΣ (Π.Ο.Μ.Α.) 5.1 Γενικά για τις Π.Ο.Μ.Α Φωτοχημικές Π.Ο.Μ.Α Φωτόλυση υπεριώδους ακτινοβολίας υπό κενό (Vacuum UV) Οξειδωτικές διεργασίες με υπεριώδη ακτινοβολία Δραστικά είδη κατά τις φωτοχημικές Π.Ο.Μ.Α. Δράση των ριζών υδροξυλίου..46

10 5.4 Πλεονεκτήματα Μειονεκτήματα των φωτοχημικών Π.Ο.Μ.Α., Επιλογή των μεθόδων Συνδυασμός των Π.Ο.Μ.Α. με άλλες μεθόδους επεξεργασίας.52 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6. ΗΛΙΑΚΕΣ ΠΡΟΧΩΡΗΜΕΝΕΣ ΟΞΕΙΔΩΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΑΝΤΙΡΡΥΠΑΝΣΗΣ 6.1 Ετερογενής φωτοκατάλυση Μηχανισμός της ετερογενούς φωτοκατάλυσης Κινητική της ετερογενούς φωτοκατάλυσης Καταλύτες στην ετερογενή φωτοκατάλυση Γενικά Διοξείδιο του τιτανίου Τροποποίηση, εμπλουτισμός (doping), ακινητοποίηση Πλεονεκτήματα και περιορισμοί της ετερογενούς φωτοκατάλυσης Ομογενής φωτοκατάλυση με τη χρήση του συστήματος photo-fenton Φωτοξειδοαναγωγικές αντιδράσεις συμπλόκων μεταβατικών μετάλλων με έμφαση στο σίδηρο Αντίδρασεις Fenton Ιστορική αναδρομή Μηχανισμός διάσπασης του υπεροξειδίου του υδρογόνου Αντίδρασεις photo-fenton Μορφές σιδήρου στις αντιδράσεις Fenton και photo-fenton Πλεονεκτήματα Περιορισμοί Συνδυασμός με άλλες Τεχνικές Εφαρμογές..86 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7. ΣΚΟΠΟΣ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ 89 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8. ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΑ ΠΑΡΑΣΙΤΟΚΤΟΝΑ 8.1 Carbaryl Molinate Pirimicarb ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9. ΥΛΙΚΑ ΜΕΘΟΔΟΙ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ 9.1. Αντιδραστήρια Υλικά Συσκευές Παρασιτοκτόνα Υδρόλυση Φωτόλυση Ετερογενής φωτοκατάλυση με τη χρήση του διοξειδίου

11 του τιτανίου Ομογενής φωτοκατάλυση με τη χρήση συστήματος Fenton και photo-fenton Αναλυτικά όργανα Πειραματική διαδικασία Υδρόλυση Φωτόλυση Ομογενής και ετερογενής φωτοκατάλυση Τεχνικές ανάλυσης Προσδιορισμός της συγκέντρωσης των παρασιτοκτόνων Μελέτη ανοργανοποίησης των παρασιτοκτόνων Εκτίμηση τοξικότητας των παρασιτοκτόνων και των προϊόντων μετασχηματισμού τους Ανίχνευση και προσδιορισμός προϊόντων μετασχηματισμού των επιλεγμένων παρασιτοκτόνων 116 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΥΔΡΟΛΥΣΗ 10.1 Επίδραση της τιμής του ph στην υδρόλυση Υδρόλυση σε φυσικά νερά ποταμού και λίμνης..123 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΕΤΕΡΟΓΕΝΗΣ ΦΩΤΟΚΑΤΑΛΥΣΗ 11.1 Αρχική εκτίμηση αποδόμησης των παρασιτοκτόνων επίδραση του τύπου του καταλύτη Επίδραση της συγκέντρωσης του καταλύτη Επίδραση της αρχικής συγκέντρωσης του παρασιτοκτόνου Κινητική Επίδραση της τιμής ph του διαλύματος Επίδραση της προσθήκης οξειδωτικών Εφαρμογή σε φυσικά νερά ποταμού και λίμνης Μελέτη ανοργανοποίησης (mineralization study) Carbaryl Molinate Pirimicarb Ανοργανοποίηση σε νερό ποταμού και λίμνης Μεταβολή της τοξικότητας.161

12 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΟΜΟΓΕΝΗΣ ΦΩΤΟΚΑΤΑΛΥΣΗ 12.1 Αρχική εκτίμηση αποδόμησης των παρασιτοκτόνων Επιλογή βασικού συστήματος Διάσπαση των παρασιτοκτόνων με το σύστημα Fenton Κινητική της αντίδρασης Επίδραση της συγκέντρωσης του σιδήρου Επίδραση της συγκέντρωσης του υπεροξειδίου του υδρογόνου Επίδραση του σθένους του σιδήρου Επίδραση του άλατος που χρησιμοποιείται ως πηγή σιδήρου Χρήση του σιδήρου μηδενικού σθένους στο σύστημα photo-fenton Εφαρμογή του συστήματος photo-fenton σε φυσικά νερά ποταμού και λίμνης Μελέτη ανοργανοποίησης (mineralization study) Carbaryl Molinate Pirimicarb Ανοργανοποίηση σε νερό ποταμού και λίμνης Μεταβολή της τοξικότητας 211 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 13. ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΚΑΙ ΤΑΥΤΟΠΟΙΗΣΗ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΥ Προϊόντα διάσπασης carbaryl Προϊόντα διάσπασης molinate Προϊόντα διάσπασης pirimicarb ΚΕΦΑΛΑΙΟ 14. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 235 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 245 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι ΧΡΗΣΙΜΟΙ ΠΙΝΑΚΕΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙ ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΦΑΣΜΑΤΑ 283 SUMMARY...293

13

14 Κεφάλαιο 1 ο Εισαγωγή 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το νερό, απαραίτητο στοιχείο για τη ζωή και ανεκτίμητη φυσική πηγή για την ανθρωπότητα, φαινομενικά είναι άφθονο και υπάρχει παντού. Στην πραγματικότητα όμως, το νερό είναι ένας περιορισμένος φυσικός πόρος. Το θαλασσινό νερό αντιπροσωπεύει το 97,5% της συνολικής ποσότητας του νερού της γης. Από το υπόλοιπο 2,5%, το 70% βρίσκεται παγωμένο στους πόλους της γης και το υπόλοιπο είναι με την μορφή υγρασίας στο έδαφος ή σε μη προσβάσιμους υπόγειους υδροφόρους ορίζοντες. Επομένως, μόνο το 1% παραμένει διαθέσιμο για την ανθρώπινη χρήση και ακόμη και αυτό, είναι άνισα κατανεμημένο (WHO, 2002). Δεν είναι περίεργο λοιπόν, που περίπου 1000 εκατομμύρια άνθρωποι ακόμα δεν έχουν πρόσβαση σε κατάλληλους υδατικούς πόρους και περίπου 2400 εκατομμύρια δεν έχουν πρόσβαση σε βασικές εγκαταστάσεις υγιεινής, άμεσα συνδεδεμένες με το νερό (Bauer R. and Fallmann H., 1997). Ως συνέπεια, περίπου 2,2 εκατομμύρια άνθρωποι αναπτυσσόμενων χωρών, το μεγαλύτερο μέρος από αυτούς παιδιά, πεθαίνουν κάθε χρόνο από ασθένειες που συνδέονται με την έλλειψη ασφαλούς πόσιμου νερού και τις υποβαθμισμένες συνθήκες υγιεινής (WHO and UNISEF, 2000). Επιπλέον, σε 30 χρόνια, λόγω αύξησης του πληθυσμού, άλλα 2100 εκατομμύρια ανθρώπων υπολογίζεται ότι θα αντιμετωπίσουν προβλήματα ανεπάρκειας νερού. Ήδη, το 54% του νερού της γης έχει εκτραπεί από τη φυσική του ροή με αποτέλεσμα το νερό που βρίσκεται σε δεξαμενές και ταμιευτήρες να είναι 3-6 φορές περισσότερο από το ελεύθερο νερό (www.politics.wwf.gr). Στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η παροχή νερού και οι συνθήκες υγιεινής είναι ιδιαίτερα αναπτυγμένες σε σύγκριση με άλλες χώρες του πλανήτη. Παρόλα αυτά, το πρόβλημα της ρύπανσης των υδάτινων πόρων και άλλα προβλήματα περιβαλλοντικού χαρακτήρα δεν παύουν να υπάρχουν (Malato S. et al., 2003). Για παράδειγμα, σε πολλές περιοχές της Μεσογείου η έλλειψη νερού οδηγεί ήδη σε κλιμακούμενες συγκρούσεις ανάμεσα στις διάφορες χρήσεις των υδάτινων πόρων, ενώ το 35% των κατοίκων της Μεσογείου αντιμετωπίζουν ήδη πρόβλημα έλλειψης ή ανεπάρκειας νερού. Τα φαινόμενα ξηρασίας, όσο και αν είναι αναμενόμενα στη λεκάνη της Μεσογείου, εντείνονται σε διάρκεια και συχνότητα και είναι χαρακτηριστικό ότι σε ευρωπαϊκό επίπεδο οι ετήσιες οικονομικές απώλειες, λόγω ξηρασίας, φτάνουν τα 5300 εκατομμύρια ευρώ. Το 2003, με μεγάλη ξηρασία στη 1

15 Κεφάλαιο 1 ο Εισαγωγή δυτική Ευρώπη, οι οικονομικές απώλειες έφτασαν τα 7,5 εκατομμύρια ευρώ (www.politics.wwf.gr). Η Ελλάδα είναι μια μάλλον πλούσια σε νερό μεσογειακή χώρα με υψηλή μέση ετήσια βροχόπτωση σε σχέση με άλλες μεσογειακές χώρες, αλλά με μεγάλες διαφορές που παρατηρούνται τοπικά, καθώς το κύριο χαρακτηριστικό των υδάτινων πόρων στην Ελλάδα είναι η άνιση κατανομή τους στο χώρο και το χρόνο. Το έντονο ανάγλυφο, οι πολλές και σχετικά μικρές λεκάνες απορροής, η άνιση κατανομή των βροχοπτώσεων σε συνδυασμό με τη συγκέντρωση του πληθυσμού και των κυριότερων δραστηριοτήτων (μεγάλες πόλεις, γεωργία, τουρισμός) στα ξηρότερα μέρη της χώρας, προκαλούν τελικά προβλήματα διαθεσιμότητας και κάνουν δύσκολη τη διαχείριση των υδάτινων πόρων. Ένα άλλο χαρακτηριστικό είναι ότι το 20% των επιφανειακών νερών της χώρας είναι εισαγόμενο, αφού τα μεγαλύτερα ποτάμια φτάνουν στην Ελλάδα από γειτονικές χώρες. Όσον αφορά τις χρήσεις του νερού στη χώρα μας, η γεωργία καταναλώνει το 87%, τα νοικοκυριά (αστική χρήση) και ο τουρισμός το 10% και η βιομηχανία το 3%. Οι υψηλές αρδευτικές ανάγκες, ο τουρισμός που αυξάνεται την ξηρή καλοκαιρινή περίοδο, και οι οικιακές ανάγκες ασκούν σημαντική πίεση στα αποθέματα γλυκού νερού. Σχήμα 1: Κυριότερες χρήσεις νερού στην Ελλάδα (www.politics.wwf.gr) Η επιβάρυνση και υποβάθμιση των υδατικών πόρων μέσω των ανθρωπογενών πηγών ρύπανσης αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα σύγχρονα περιβαλλοντικά προβλήματα. Σήμερα, υπάρχουν στον πλανήτη πάνω από 7 εκατομμύρια γνωστές χημικές ενώσεις. Πολλές από αυτές είναι ακαδημαϊκού ενδιαφέροντος ή φυσικής προέλευσης, χωρίς δυσμενείς επιδράσεις στο περιβάλλον. Η χημική βιομηχανία και η ανθρώπινη δραστηριότητα, ωστόσο, παράγει περίπου διαφορετικές χημικές ενώσεις, ενώ ετησίως προστίθενται περίπου 1000 νέες χημικές ουσίες. Όλες αυτές καταλήγουν, αργά ή γρήγορα στο περιβάλλον και αναπόφευκτα αλληλεπιδρούν με τη ζώσα και μη ζώσα ύλη (Κουιμτζής Θ., 2000). Μεγάλο μέρος των βλαπτικών αυτών 2

16 Κεφάλαιο 1 ο Εισαγωγή ουσιών που εισέρχεται στο περιβάλλον καταλήγει στους υδάτινους αποδέκτες. Το γεγονός αυτό, καθώς και η ανάγκη για ανακύκλωση και επαναχρησιμοποίηση του νερού καθιστά την ορθή διαχείριση καθώς και την αποτελεσματική επεξεργασία και εξυγίανση τόσο των φυσικών υδατικών πόρων όσο και των υγρών αποβλήτων ένα θέμα μεγάλης σημασίας (Pera-Titus M. et al., 2004). Το νομοθετικό πλαίσιο που αφορά γενικά το νερό και τους υδατικούς πόρους, τόσο στην Ευρωπαϊκή Ένωση όσο και σε άλλες ανεπτυγμένες χώρες, προσπαθεί να ενσωματώσει την ολοένα αυξανόμενη επιστημονική γνώση σχετικά με θέματα περιβαλλοντικής ρύπανσης και γίνεται διαρκώς αυστηρότερο, προκειμένου να διασφαλίσει την ποιότητα και την επάρκεια του νερού. H κοινοτική Οδηγία 2000/60/ΕΚ, για τη θέσπιση πλαισίου κοινοτικής δράσης στον τομέα της πολιτικής των υδάτων, στοχεύει στην ολοκληρωμένη διαχείριση των επιφανειακών και των υπόγειων νερών, καθώς και στην προστασία, βελτίωση και αποκατάστασή τους, έτσι ώστε μέχρι το τέλος του 2015 όλα τα υδάτινα συστήματα να βρίσκονται σε καλή οικολογική κατάσταση. Η κοινοτική πολιτική που χαράζεται βασίζεται στα διαθέσιμα επιστημονικά και τεχνικά δεδομένα και λαμβάνει υπόψη τις τοπικές ιδιαιτερότητες κάθε περιοχής και περιλαμβάνει διάφορες επιμέρους οδηγίες που αφορούν το νερό ανθρώπινης κατανάλωσης (80/778/ΕΚ), τον ορισμό και χαρακτηρισμό επικίνδυνων ουσιών (76/464/ΕΚ), την ολοκληρωμένη πρόληψη και έλεγχο της ρύπανσης (96/61/ΕΚ) κ.ά. (Malato S. et al., 2003). Δύο είναι κυρίως οι στρατηγικές επεξεργασίας νερού που βρίσκουν εφαρμογή: α) η χημική επεξεργασία του ρυπασμένου πόσιμου, επιφανειακού και υπόγειου νερού και β) η χημική επεξεργασία των αποβλήτων που περιέχουν βιοδιασπώμενες ή μη ουσίες (Legrini O. et al., 1993). Εμφανίζεται, λοιπόν επιτακτική η ανάγκη, εκτός από τη σώφρονα διαχείριση των υπαρχόντων αποθεμάτων νερού, να βρεθούν μέθοδοι αποτελεσματικές και ικανές να αντιμετωπίσουν ολοκληρωμένα και να επιλύσουν οριστικά τα προβλήματα ρύπανσης του νερού από τους διάφορους ρύπους. Η έρευνα, επομένως, πάνω στο πεδίο του καθαρισμού των νερών έχει αναπτυχθεί σε μεγάλο βαθμό τις τελευταίες δεκαετίες, συμπεριλαμβάνοντας τα απόβλητα αλλά και τα υπόγεια και τα επιφανειακά νερά. Οι συμβατικές μέθοδοι καταστροφής ρύπων συμπεριλαμβάνουν βιολογικές, θερμικές, φυσικοχημικές και χημικές διαδικασίες, κάθε μία από τις οποίες εμφανίζει συγκεκριμένα πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα. Οι κλασικές φυσικοχημικές μέθοδοι επεξεργασίας περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων την προσρόφηση σε ενεργό άνθρακα και 3

17 Κεφάλαιο 1 ο Εισαγωγή άλλα υλικά, την κροκίδωση, την καθίζηση, την ιονανταλλαγή, την υπερδιήθηση και την αντίστροφη ώσμωση. Το βασικό τους μειονέκτημα είναι ότι δεν είναι καταστροφικές, δηλαδή δεν οδηγούν στη διάσπαση των ρύπων, αλλά βοηθούν στο διαχωρισμό τους από την υδατική φάση και τη μεταφορά τους στη στερεή (Pera-Titus M. et al, 2004). Οι βιολογικές μέθοδοι αντιρρύπανσης, βρίσκουν μεγάλη εφαρμογή και σε πολλές περιπτώσεις είναι αποτελεσματικές, σε άλλες όμως δεν μπορούν να εφαρμοστούν και κρίνονται ακατάλληλες ή αντιοικονομικές, εξαιτίας της παρουσίας πολύπλοκων μορίων που είτε είναι τοξικά είτε δε βιοδιασπώνται. Οι θερμικές διαδικασίες (π.χ. πυρόλυση, θερμική οξείδωση) μπορεί να εμφανίσουν σημαντικές εκπομπές ενώσεων οι οποίες να είναι πιο επικίνδυνες από τις αρχικές. Επίσης, αυτές οι μέθοδοι δεν έχουν πρακτική εφαρμογή για τη διάσπαση τοξικών ουσιών σε χαμηλές συγκεντρώσεις (επίπεδα ppm, ppb) (Pelizzetti E. et al, 1990). Η εφαρμογή χημικών μεθόδων οξείδωσης (χλωρίωση, οζονισμός) επιλύει πολλά από τα παραπάνω προβλήματα, όμως στην περίπτωση αυτή, απαιτούνται μεγάλες ποσότητες χημικών αντιδραστηρίων. Επιπλέον, μπορεί να δημιουργήσουν δευτερογενή ρύπανση, όπως είναι η δημιουργία τοξικών οργανοχλωριωμένων ενώσεων στην περίπτωση της χλωρίωσης (Αndreozzi R. et al, 1999). Οι Προχωρημένες Οξειδωτικές Μέθοδοι Αντιρρύπανσης, ορισμένες από τις οποίες αποτελούν και αντικείμενο έρευνας της παρούσας διατριβής και περιγράφονται στο κεφάλαιο 5, προσφέρουν έναν εναλλακτικό τρόπο αντιμετώπισης πολλών περιβαλλοντικών προβλημάτων, χωρίς φυσικά και αυτές να στερούνται περιορισμών και μειονεκτημάτων. Γενικά, θα πρέπει να τονιστεί, ότι ο καθορισμός της κατάλληλης μεθόδου επεξεργασίας για κάθε περίπτωση εξαρτάται από μια σειρά πολύπλοκων, συχνά, παραμέτρων και ίσως ο πλέον ορθός και αποτελεσματικός τρόπος για την ολοκληρωμένη αντιμετώπιση των περιβαλλοντικών προβλημάτων θα μπορούσε να προκύψει από τον κατάλληλο σχεδιασμό και συνδυασμό διαφόρων μεθόδων. 4

18 Κεφάλαιο 2 ο Φυτοπροστατευτικά προϊόντα - Παρασιτοκτόνα 2. ΦΥΤΟΠΡΟΣΤΑΤΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΠΑΡΑΣΙΤΟΚΤΟΝΑ 2.1. ΟΡΙΣΜΟΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ Ο όρος παρασιτοκτόνο (pesticide), παρά τη γενικότερη χρήση του, έχει, ίσως δικαιολογημένα, αμφισβητηθεί τα τελευταία χρόνια, όπου έγινε και μια προσπάθεια να βρεθεί ένας γενικότερος όρος που να περιγράφει, με τον καλύτερο δυνατό τρόπο, χημικά προϊόντα χρησιμοποιούμενα για τον έλεγχο οποιουδήποτε εντόμου, ζιζανίου, μύκητα ή ασθένειας που προσβάλλει καλλιέργειες, ζώα, ανθρώπους ή υλικά. Έτσι, έχουν, κατά καιρούς, προταθεί διάφοροι όροι, με διαφορετικούς περιορισμούς ο καθένας: Φυτοπροστατευτικές ουσίες: όπως καθιερώθηκε με την Οδηγία 91/414 της ΕΕ. Αναφέρεται μόνο σε προϊόντα χρησιμοποιούμενα για την προστασία των καλλιεργειών, αποκλείοντας προϊόντα που χρησιμοποιούνται για τη δημόσια υγεία (κουνούπια, κατσαρίδες, ποντικούς), όπως και εκείνα που χρησιμοποιούνται για τα εκτοπαράσιτα των ζώων. Αγροχημικά: ο όρος περιλαμβάνει όχι μόνο προϊόντα που χρησιμοποιούνται για την προστασία των καλλιεργειών, αλλά και λιπάσματα και άλλες θρεπτικές ουσίες των φυτών. Χημικά προϊόντα για τον έλεγχο των παρασίτων: αφορά αποκλειστικά σε προϊόντα που χρησιμοποιούνται για τον έλεγχο παρασίτων ζώων, αποθηκευμένων προϊόντων και παρασίτων που αφορούν τη δημόσια υγεία. Βιομηχανικά βιοκτόνα: χρησιμοποιείται για προϊόντα ελέγχου οργανισμών (μύκητες, τερμίτες) που προσβάλλουν υλικά. Φυτοφάρμακα: χρησιμοποιείται για προϊόντα ελέγχου ασθενειών παρά παρασίτων σε φυτά (Green M.B., 1999). Παρά τους όποιους περιορισμούς, στην παρούσα μελέτη υιοθετείται ο όρος παρασιτοκτόνο, σύμφωνα με τον εξής ορισμό: α) ουσία ή μίγμα ουσιών που προορίζεται για παρεμπόδιση, καταστροφή ή απώθηση οποιουδήποτε παρασίτου (εντόμου, τρωκτικού, νηματόζωου, μύκητα, ζιζανίου ή άλλων μορφών χερσαίων ή υδάτινων, φυτικών ή ζωικών οργανισμών ή ιών, βακτηρίων ή άλλων μικροοργανισμών που ζουν πάνω ή μέσα στον άνθρωπο ή σε ζώα) και β) ουσία ή μίγμα ουσιών που χρησιμοποιείται ως ρυθμιστής ανάπτυξης των φυτών, βοηθητικό για την απόρριψη φύλλων ή ξηραντικό (Hayes W.J. Jr., 1991). Επίσης, χρησιμοποιείται και ο όρος φυτοπροστατευτικά προϊόντα (ΦΠ) για ουσίες που έχουν να κάνουν γενικά με την προστασία καλλιεργειών, εφόσον είναι και ο επίσημα πλέον υιοθετημένος όρος για την Ευρωπαϊκή Ένωση. 5

19 Κεφάλαιο 2 ο Φυτοπροστατευτικά προϊόντα - Παρασιτοκτόνα Μετά το Β Παγκόσμιο Πόλεμο πραγματοποιήθηκαν τρεις μεγάλες ανακαλύψεις, που αποτέλεσαν την αφετηρία της μεγάλης ανάπτυξης των παρασιτοκτόνων. Αυτές ήταν: Ι) η σύνθεση του εντομοκτόνου DDT, ΙΙ) η ανακάλυψη των οργανοφωσφορικών εντομοκτόνων και ΙΙΙ) η σύνθεση των εκλεκτικών φαινοξυοξικών ζιζανιοκτόνων, όπως το 2,4D και το MCPA. Έκτοτε, έχουν ανακαλυφθεί και εφαρμοστεί μια ολόκληρη σειρά από συνθετικά προϊόντα και πάνω από νέες ενώσεις έχουν πάρει ευρεσιτεχνίες, από τις οποίες περισσότερες από έχουν χρησιμοποιηθεί σε εμπορική κλίμακα (Green M.B.,1999). Από τη φύση τους, τα παρασιτοκτόνα έχουν σχεδιαστεί ώστε να είναι τοξικά. Στην ιδανική περίπτωση βέβαια, η τοξικότητά τους θα πρέπει να στρέφεται αποκλειστικά προς τους οργανισμούς-στόχους, για τους οποίους παρασκευάζονται. Τα σύγχρονα ΦΠ σχεδιάζονται κατά τέτοιο τρόπο, ώστε να διακρίνονται, κατά το δυνατόν, από τρία χαρακτηριστικά: Να είναι ασφαλή, όχι επιβλαβή δηλαδή για τους ανθρώπους που έρχονται σε επαφή με αυτά κατά την παραγωγή, την εφαρμογή τους ή την κατανάλωση τροφής. Να είναι εκλεκτικά, δηλαδή, να είναι αποτελεσματικά για την καταπολέμηση και την εξόντωση μόνο των εντόμων, ζιζανίων ή ασθενειών για τις οποίες προορίζονται. Να έχουν μικρούς χρόνους ζωής, δηλαδή, μετά την επίτευξη του επιθυμητού αποτελέσματος, να διασπώνται εύκολα σε απλούστερες, αβλαβείς χημικές ενώσεις, χωρίς δυσμενείς συνέπειες στο περιβάλλον. Οι σημαντικότερες κατηγορίες παρασιτοκτόνων, με βάση το σκοπό χρήσης τους, συνοψίζονται παρακάτω: Ζιζανιοκτόνα (Herbicides) Εντομοκτόνα (Insecticides) Μυκητοκτόνα (Fungicides) Χρησιμοποιούνται για το έλεγχο φυτών είτε σε καλλιέργειες είτε σε βιομηχανικούς χώρους και χώρους αναψυχής. Μπορεί να είναι εκλεκτικά (προσβάλλουν μόνο το ζιζάνιο αλλά όχι την καλλιέργεια) ή γενικά να εξοντώνουν οποιαδήποτε βλάστηση Εξοντώνουν έντομα σε καλλιέργειες, ζώα και χρησιμοποιούνται για τη δημόσια υγεία. Μπορεί να δρουν εξ επαφής (εξοντώνουν κατευθείαν το έντομο) ή διασυστηματικά (καθιστούν το φυτό δηλητηριώδες για το έντομο) Ελέγχουν τους μύκητες που προσβάλλουν τα φυτά. Μπορεί να είναι προστατευτικά (εξοντώνουν τα σπόρια 6

20 Κεφάλαιο 2 ο Φυτοπροστατευτικά προϊόντα - Παρασιτοκτόνα Ακαρεοκτόνα (Acaricides) Νηματωδοκτόνα (Nematicides) Θαμνοκτόνα (Sylvnicides) Τρωκτικοκτόνα (Raticides) Προνυμφοκτόνα (Larvicides) Ωοκτόνα (Ovicides) Εκτοπαρασιτοκτόνα (Tickicides, Ixodicides) Τετρανυχοκτόνα (Miticides) Βακτηριοκτόνα (Bactericides) Ιοκτόνα (Antivirals) των μυκήτων που βρίσκονται πάνω στα φυτά) ή διασυστηματικά (καθιστούν το φυτό δηλητηριώδες για τους μύκητες) Εξοντώνουν γενικά, τα ακάρεα που προσβάλλουν κυρίως τα οπωρόδενδρα Ελέγχουν τους νηματώδεις, μικροσκοπικά σκουλήκια που ζουν στο έδαφος, αρκετά από τα οποία προσβάλλουν τις ρίζες των φυτών Ζιζανιοκτόνα για την εξόντωση δένδρων και θάμνων Εξοντώνουν αρουραίους και ποντικούς καθώς και βλαβερά πτηνά, ιδίως σε τροπικές χώρες Εξοντώνουν τις προνύμφες ενός εντόμου Καταστρέφουν τα αυγά ενός εντόμου Εξοντώνουν τα τσιμπούρια και άλλα παράσιτα των ζώων Εξοντώνουν τους τετρανύχους, που διαφέρουν από τα έντομα, επειδή διαθέτουν οκτώ πόδια και σώμα μη διαχωρισμένο σε τμήματα Καταπολεμούν τα βακτήρια που προσβάλλουν φυτά ζώα και ανθρώπους Καταπολεμούν τους ιούς, που είναι οι μικρότεροι μικροοργανισμοί υπεύθυνοι για ένα μεγάλο αριθμό θανατηφόρων και υποθανάτιων ασθενειών σε φυτά, ανθρώπους και ζώα Ένας άλλος τρόπος κατηγοριοποίησης των παρασιτοκτόνων σχετίζεται με τον τρόπο δράσης τους και τη χημική τους δομή. Παρακάτω, συνοψίζεται η κατάταξη εντομοκτόνων, μυκητοκτόνων και ζιζανιοκτόνων, με βάση τα κριτήρια αυτά. Οι ουσίες που δρουν ως εντομοκτόνα διακρίνονται σε: 1. Εντομοκτόνα που επιδρούν στο νευρικό σύστημα των εντόμων: Σε αυτά ανήκουν: Α. Παρεμποδιστές της ακετυλοχολινεστεράσης, ενός ενζύμου που υπάρχει στα σημεία σύνδεσης μεταξύ των νεύρων και καταλύει τη μετατροπή της 7

21 Κεφάλαιο 2 ο Φυτοπροστατευτικά προϊόντα - Παρασιτοκτόνα ακετυλοχολίνης σε χολίνη, προκαλώντας τον τερματισμό του νευρικού ερεθίσματος. Περιλαμβάνουν εντομοκτόνα της χημικής τάξης των καρβαμιδικών και των οργανοφωσφορικών. Β. Παρεμποδιστές στην πύλη νατρίου, μια πρωτεΐνη που υπάρχει κατά μήκος των νεύρων και ρυθμίζει την έναρξη και τον τερματισμό μετάδοσης των νευρικών ερεθισμάτων, μέσω της ροής ιόντων νατρίου και καλίου. Περιλαμβάνουν τις πυρεθρίνες και πυρεθρινοειδή, καθώς και δύο αντιπροσώπους της κατηγορίας των οργανοχλωριωμένων, το DDT και το methoxychlor. Γ. Παρεμποδιστές στους υποδοχείς της ακετυλοχολίνης. Οι ουσίες αυτές ανταγωνίζονται την ακετυλοχολίνη, καταλαμβάνοντας τις θέσεις δέσμευσής της και εμποδίζοντας τον τερματισμό μετάδοσης των νευρικών ερεθισμάτων. Περιλαμβάνουν τη νικοτίνη (παλαιότερα χρησιμοποιούμενη ως ενομοκτόνο), τα νικοτινοειδή και τις σπινοσύνες. Δ. Παρεμποδιστές στους υποδοχείς του GABA (gamma-aminobutyric acid). Μέσω του GABA επιτυγχάνεται η ροή των ιόντων χλωρίου στο νευρικό σύστημα. Περιλαμβάνουν τις φαινυλπυραζόλες που δρουν ανταγωνιστικά και τις αβερμεκτίνες που λειτουργούν ως ενεργοποιητές της ροής των ιόντων χλωρίου. 2. Ρυθμιστές ανάπτυξης εντόμων: Στην κατηγορία αυτή ανήκουν: Α. Μιμητικά της ορμόνης νεότητας, τα οποία παρατείνουν την παραμονή του εντόμου σε ανώριμη κατάσταση και το καθιστούν αδύναμο να εξελιχθεί και να γίνει αναπαραγωγικά βιώσιμο. Περιλαμβάνουν τα εντομοκτόνα fenoxycarb και pyriproxyfen. Β. Παρεμποδιστές σύνθεσης χιτίνης, κύριου συστατικού του εξωτερικού σκελετού των εντόμων. Με τον τρόπο αυτό, δρα η κατηγορία των παραγώγων της βενζοϋλουρίας. Γ. Μιμητικά της εκδυσόνης, η οποία διεγείρει τη διαδικασία αποβολής του παλιού και σχηματισμού του νέου εξωτερικού σκελετού των εντόμων, κατά την ανάπτυξή τους. Περιλαμβάνουν εντομοκτόνα της τάξης των διακυλυδραζινών. 3. Εντομοκτόνα που δρουν με διάφορους άλλους τρόπους δράσης (IRAC- Mode of action classification, 2007). Η κατάταξη των δραστικών ουσιών που δρουν ως μυκητοκτόνα, με βάση τον τρόπο δράσης τους, έχει ως εξής: 1. Μυκητοκτόνα μη εξειδικευμένης δράσης, που είναι γενικής τοξικότητας στο υποκυτταρικό επίπεδο και περιλαμβάνουν το στοιχειακό θείο, ενώσεις του χαλκού, διθειοκαρβαμιδικές ενώσεις, καθώς και άλλες οργανικές ενώσεις, όπως κινόνες, φθαλιμίδια, χλωρονιτρίλια, σουλφαμίδια, γουανιδίνες. 8

22 Κεφάλαιο 2 ο Φυτοπροστατευτικά προϊόντα - Παρασιτοκτόνα 2. Μυκητοκτόνα άγνωστου τρόπου δράσης, διαφόρων χημικών ομάδων, όπως κυανοακεταμίδια, καραβαμιδικές και φωσφορούχες ενώσεις. 3. Παρεμποδιστές σύνθεσης νουκλεοξέων, που περιλαμβάνουν φαινυλαμίδια, υδροξυπυριμιδίνες, ισοξαζόλες. 4. Παρεμποδιστές μίτωσης και κυτταρικής διαίρεσης, που περιλαμβάνουν μεθυλο-βενζιμιδαζολο-καραβμιδικές και Ν-φαινυλ-καρβαμιδικές ενώσεις και φαινυλουρίες. 5. Μυκητοκτόνα που δρουν στην αναπνοή, που περιλαμβάνει την ομάδα των στρομπιλουρινών, καρβοξαμίδια και τις ενώσεις dinocap και fluazinam. 6. Παρεμποδιστές σύνθεσης αμινοξέων και πρωτεϊνών, που περιλαμβάνουν ανιλοπυριμιδίνες και αντιβιοτικά. 7. Παρεμποδιστές σύνθεσης λιπιδίων και μεμβρανών, που περιλαμβάνουν χλωροφαινύλια και νιτροανιλίνες και το propamocarb. 8. Παρεμποδιστές βιοσύνθεσης στερόλης, που περιλαμβάνουν πιπεραζίνες, πυριδίνες, πυριμιδίνες, ιμιδαζόλες, τριαζόλες, μορφολίνες, σπιροκεταλαμίνες κ.ά. 9. Υπάρχουν επίσης διάφορα μυκητοκτόνα εξειδικευμένης δράσης, καθώς και βιολογικά μυκητοκτόνα (FRAC Mode of Action Classification, 2007). Η κατάταξη των δραστικών ουσιών που δρουν ως ζιζανιοκτόνα, με βάση τον τρόπο δράσης τους έχει ως εξής: 1. Εκλεκτικά αγρωστωδοκτόνα, τα οποία παρεμποδίζουν τη δράση του ακετυλοσυνένζυμου Α (ACCase) και σταματούν τη σύνθεση απαραίτητων λιπαρών οξέων. Περιλαμβάνουν τις χημικές ομάδες αρυλο-φαινοξυ-προπιονικά οξέα και παράγωγα κυκλοεξανεδιόνης ή οξίμες. 2. Παρεμποδιστές του ενζύμου οξειγαλακτική συνθετάση (ALS), σταματούν τη σύνθεση τριών απαραίτητων αμινοξέων με αποτέλεσμα να σταματά η ανάπτυξη των ζιζανίων. Περιλαμβάνουν τις χημικές ομάδες σουλφονυλουρίες, ιμιδαζολινόνες, τριαζολοπυριμιδίνες. 3. Παρεμποδιστές της φωτοσύνθεσης στο φωτοσύστημα ΙΙ, τα οποία εμποδίζουν τη φυσιολογική ροή των ηλεκτρονίων στο φωτοσύστημα ΙΙ των χλωροπλαστών και σταματούν τη φωτοσύνθεση. Περιλαμβάνουν τις χημικές κατηγορίες των τριαζινών, τριαζινονών, ουρακιλών, πυριδαζινών, φαινυλοκαρβαμιδικών, παραγώγων της φαινυλουρίας, αμιδίων, βενζονιτριλίων. 4. Παρεμποδιστές της φωτοσύνθεσης στο φωτοσύστημα Ι, τα οποία εμποδίζουν τη φυσιολογική ροή των ηλεκτρονίων στο φωτοσύστημα Ι των χλωροπλαστών προς το οξυγόνο, οδηγώντας στην παραγωγή τοξικών ριζών οξυγόνου. Αποτελούνται, κυρίως, από τη χημική τάξη των διπυριδιλίων. 9

23 Κεφάλαιο 2 ο Φυτοπροστατευτικά προϊόντα - Παρασιτοκτόνα 5. Παρεμποδιστές του ενζύμου ΡΡΟ, το οποίο καταλύει την παραγωγή πρωτοπορφυρίνης, που είναι απαραίτητη για τη σύνθεση της χλωροφύλλης και των κυτοχρωμάτων. Στην κατηγορία αυτή ανήκουν ουσίες, όπως οι διφαινυλικοί αιθέρες, οι οξαδιαζόλες και οι τριαζολινόνες. 6. Παρεμποδιστές βιοσύνθεσης καροτενοειδών, τα οποία προστατεύουν τη χλωροφύλλη από από φωτοχημικές διασπάσεις. Περιλαμβάνουν τις χημικές ομάδες των τρικετονών, ισοξαζολών, τριαζολών, ισοξαζολιδονών και διφαινυλικών αιθέρων. 7. Παρεμποδιστές του ενζύμου EPSPS, το οποίο συμμετέχει στη βιοσύνθεση τριών απαραίτητων αρωματικών αμινοξέων και η αναστολή του συνεπάγεται αδυναμία βιοσύνθεσης πρωτεϊνών. Στην κατηγορία αυτή ανήκουν ζιζανιοκτόνα της χημικής τάξης των γλυκινών. 8. Παρεμποδιστές του ενζύμου GS, απαραίτητου για την αφομοίωση της αμμωνίας. Περιλαμβάνουν ενώσεις που ανήκουν στη χημική ομάδα των φωσφινικών οξέων. 9. Παρεμποδιστές μίτωσης, όπου περιλαμβάνονται κυρίως οι δινιτροανιλίνες, τα βενζαμίδια και τα παράγωγα του βενζοϊκού οξέος. 10. Παρεμποδιστές της κυτταροδιαίρεσης, τα οποία αναστέλλουν τη διαίρεση των κυττάρων, χωρίς να παρεμποδίζουν το σχηματισμό της ατράκτου κατά τη μίτωση. Περιλαμβάνουν ενώσεις που ανήκουν στη χημική τάξη των ακεταμιδίων, χλωροακεταμιδίων και οξυακεταμιδίων. 11. Παρεμποδιστές βιοσύνθεσης λιπιδίων, χωρίς να παρεμβαίνουν στο ένζυμο ACCase, δηλαδή κατά διαφορετικό τρόπο από τα εκλεκτικά αγρωστώδη. Περιλαμβάνουν τις ενώσεις των θειοκαρβαμιδικών και των βενζοφουρανίων. 12. Ζιζανιοκτόνα με δράση αυξίνης, με αποτέλεσμα την ανώμαλη ανάπτυξη των φυτών. Χημικές τάξεις, προϊόντα των οποίων ανήκουν στην κατηγορία αυτή, είναι τα φαινοξυ-αλκανοϊκά παράγωγα, τα παράγωγα του βενζοϊκού οξέος, τα παράγωγα του πυριδινοκαρβοξυλικού οξέος και τα παράγωγα κινολινοκαρβοξυλικών οξέων (HRAC-Mode of Action Classification, 2005) ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΟΦΕΛΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΩΝ ΠΑΡΑΣΙΤΟΚΤΟΝΩΝ Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η χρήση των παρασιτοκτόνων γενικά και των ΦΠ στην περίπτωση των καλλιεργειών επιφέρει σημαντικά οφέλη, τόσο στη δημόσια υγεία, όσο και στη γεωργία και την οικονομία. Πέρα από τα υπόλοιπα επιτεύγματα της γεωργίας (μηχανοποίηση, βελτίωση ποικιλιών κ.ά.), χάρη και στα ΦΠ η παραγωγή των πλέον βασικών τροφών κατά τα τελευταία χρόνια 10

24 Κεφάλαιο 2 ο Φυτοπροστατευτικά προϊόντα - Παρασιτοκτόνα υπερδιπλασιάστηκε (σχήματα 2.1, 2.2) (Green M.B., 1999). Το γεγονός αυτό αποκτά ακόμα μεγαλύτερη σημασία, αν ληφθεί υπόψη η συνεχόμενη αύξηση του πληθυσμού της γης και η ολοένα αυξανόμενες ανάγκες του πληθυσμού σε τροφή. Υπολογίζεται ότι τα επόμενα 25 χρόνια θα πρέπει να παραχθεί διπλάσια ποσότητα τροφής από όση είχε παραχθεί τα προηγούμενα χρόνια (The ABCs of Crop Protection ECPA). Οι καλλιέργειες ανταγωνίζονται με είδη ζιζανίων, είδη νηματωδών και είδη επιβλαβών εντόμων. Επιπλέον και παρά τη χρήση των σύγχρονων ΦΠ το 20-40% της πιθανής παραγωγής τροφίμων χάνεται κάθε χρόνο εξαιτίας των παρασίτων (ECPA- Σχήμα 2.1: Αύξηση της παραγωγής βασικών γεωργικών ειδών από το 1965 ως την περίοδο (Green M.B., 1999). Σχήμα 2.2:Αύξηση της απόδοσης ανά μονάδα επιφάνειας της γεωργικής γης από το 1965 ως την περίοδο (Green M.B., 1999). 11

25 Κεφάλαιο 2 ο Φυτοπροστατευτικά προϊόντα - Παρασιτοκτόνα Όσον αφορά την υγεία και την ασφάλεια των τροφίμων, τα παρασιτοκτόνα έχουν συνεισφέρει στην παροχή επαρκούς, ποικίλης και ασφαλούς τροφής για την πλειονότητα του πληθυσμού, διασφαλίζοντας συνεχώς, επαρκείς σοδειές. Το προσδόκιμο ζωής του ανθρώπου έχει βελτιωθεί σημαντικά από τότε που η κατανάλωση φρέσκων φρούτων και λαχανικών έχει γίνει καθημερινή πραγματικότητα για τους περισσότερους καταναλωτές, τουλάχιστον της Ευρώπης και της Αμερικής. Επίσης, η εφαρμογή των παρασιτοκτόνων προστατεύει τη δημόσια υγεία, καθώς καταφέρνει να ελέγξει φορείς μετάδοσης ασθενειών. Η έλλειψη των ΦΠ λοιπόν, θα μπορούσε να επιφέρει δυσμενείς συνέπειες στον τομέα αυτό, υποβαθμίζοντας την ποιότητα των διαθέσιμων προϊόντων, προκαλώντας τη δυσαρέσκεια των καταναλωτών, λόγω έλλειψης αλλά και υψηλών τιμών σε φρέσκα φρούτα και λαχανικά, αλλά και επιδρώντας στην υγεία των καταναλωτών λόγω της μεταβολής της διατροφής και της μη καταπολέμησης φορέων μολυσματικών ασθενειών. Στην περίπτωση της γεωργίας, από τη χρήση των ΦΠ επωφελούνται, σε πρώτο βαθμό, οι αγρότες και βέβαια η ευρύτερη οικονομία και σε τελευταία ανάλυση και ο καταναλωτής. Τα ΦΠ επιτρέπουν στους αγρότες να παράγουν ανθεκτικότερα και πιο άφθονα γεωργικά προϊόντα σε μικρότερες καλλιεργήσιμες εκτάσεις και να τα προσφέρουν σε πιο προσιτές τιμές στις βιομηχανίες και στους καταναλωτές. Υπολογίζεται ότι, αν οι αποδόσεις ήταν για τους αγρότες οι ίδιες με αυτές που υπήρχαν τη δεκαετία του 50, θα απαιτούνταν να καλλιεργηθούν τριπλάσιες εκτάσεις, για να επιτευχθεί η σημερινή παραγωγή. Τα παρασιτοκτόνα καταφέρνουν επίσης, να μειώσουν σημαντικά τις απώλειες κατά την αποθήκευση και τη μεταφορά των αγροτικών προϊόντων. Έρευνες που πραγματοποιήθηκαν στις Η.Π.Α., έχουν αποδείξει πως, αν τα ΦΠ απαγορεύονταν εντελώς, η παραγωγή φρούτων, λαχανικών και δημητριακών θα μειωνόταν σε ποσοστό 38-72%, με ανάλογες συνέπειες τόσο στην υγεία των καταναλωτών όσο και στην τιμή διάθεσης αυτών των προϊόντων (Knowles D.A., 1998). Δεν πρέπει, βέβαια, να παραλειφθεί το γεγονός ότι, στη Ευρώπη υπάρχουν πάνω από εργαζόμενοι στις παρασκευάστριες εταιρίες ΦΠ, ενώ υπολογίζονται ότι επιπλέον άτομα εργάζονται στη διανομή και την υποστήριξη (The ABCs of Crop Protection ECPA) ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΣΙΤΟΚΤΟΝΩΝ Η φυτοπροστασία και η καταπολέμηση των παρασίτων γενικά, εξυπηρετεί ποικίλες ανάγκες και για το λόγο αυτό έχουν αναπτυχθεί και παράγονται παρασιτοκτόνα που καλύπτουν ένα εξαιρετικά ευρύ φάσμα ενώσεων. Μια 12

26 Κεφάλαιο 2 ο Φυτοπροστατευτικά προϊόντα - Παρασιτοκτόνα διαχρονική ματιά στον τομέα της χρήσης των ΦΠ στον ευρωπαϊκό χώρο, αποδεικνύει, ότι ο συνολικός όγκος των δραστικών ουσιών παρουσίαζε μια σταθερή αύξηση στην αρχή της δεκαετίας του 90, σταθεροποιήθηκε προς το τέλος της και παρουσίασε κάποια μείωση από εκεί και πέρα (σχήμα χ.1). Η μείωση αυτή οφείλεται κυρίως στα 15 παλαιότερα μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και σχετίζεται, μεταξύ άλλων, με αλλαγές στο είδος των καλλιεργειών και στις νέες αυστηρότερες νομοθετικές ρυθμίσεις που υιοθετήθηκαν και αφορούσαν τη γεωργική πρακτική. Τα 10 νεότερα μέλη αύξησαν τη συνολική χρήση των ΦΠ από το 2000 και έπειτα. Παρόλα αυτά, όπως προκύπτει και από τα στατιστικά στοιχεία των πινάκων και διαγραμμάτων που ακολουθούν, στα χρόνια που ακολούθησαν παρατηρείται μια σταθεροποίηση τόσο του όγκου όσο και του κόστους της χρήσης των ΦΠ, σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Σχήμα 2.3: Χρήση και σύσταση των ΦΠ σε τόνους δραστικής ουσίας που καταναλώθηκαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση των 15 από το 1992 ως και το 2003 (Eurostat Statistical Books, 2007) Ζιζανιοκτόνα Μυκητοκτόνα Εντομοκτόνα Άλλα Σύνολο Πίνακας 2.1: Κατανάλωση σε 000 ανά κατηγορία ΦΠ στην Ευρώπη των 25 για την πενταετία (http://www.ecpa.eu). 13

27 Κεφάλαιο 2 ο Φυτοπροστατευτικά προϊόντα - Παρασιτοκτόνα Ζιζανιοκτόνα Μυκητοκτόνα Εντομοκτόνα Άλλα Σύνολο Πίνακας 2.2: Κατανάλωση σε 000κιλά δραστικής ουσίας ανά κατηγορία ΦΠ στην Ευρωπαϊκή Ένωση των 25 για την πενταετία (http://www.ecpa.eu). Αξίζει να σημειωθεί ότι πέντε χώρες ευθύνονται περίπου για το 75% του συνολικού όγκου των ΦΠ που καταναλώνεται στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Συγκεκριμένα, η Γαλλία ευθύνεται για το 28% της συνολικής κατανάλωσης, η Ισπανία και η Ιταλία για το 14% η καθεμία, η Γερμανία για το 11% και το Ηνωμένο Βασίλειο για το 7%. Αναφορικά με τις κατηγορίες των ΦΠ, ανάλογα με τη χρήση τους, θα πρέπει να σημειωθεί η συρρικνωμένη ποσότητα των μυκητοκτόνων, τα οποία ευθύνονταν για το 61% του συνόλου των ΦΠ το 1999 και μόνο για το 51% το Παράλληλα, αυξήθηκε σημαντικά η χρήση των ζιζανιοκτόνων από 28% στο 35%, κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, ενώ σταθερά παραμένουν τα ποσοστά των εντομοκτόνων και των υπολοίπων κατηγοριών. Η Ελλάδα καταναλώνει το 2,7% του συνολικού όγκου των ΦΠ που χρησιμοποιούνται στην Ε.Ε.. Τα ΦΠ της κατηγορίας των μυκητοκτόνων αντιπροσωπεύουν το μεγαλύτερο ποσοστό των ουσιών που χρησιμοποιούνται, ενώ παρατηρείται από το 1999 και μέχρι το 2003 μια μείωση στο συνολικό όγκο των δραστικών ουσιών που καταναλώνονται. Η μείωση αυτή μπορεί να αποδοθεί, σχεδόν αποκλειστικά, στη δραστική μείωση της χρήσης των ανόργανων μυκητοκτόνων (ανόργανου θείου και ενώσεων του χαλκού) σε καλλιέργειες αμπέλου, οι οποίες ευθύνονται και για το μεγαλύτερο ποσοστό κατανάλωσης ΦΠ στον ελλαδικό χώρο (Eurostat Statistical Books, 2007). 14

28 Κεφάλαιο 2 ο Φυτοπροστατευτικά προϊόντα - Παρασιτοκτόνα Σχήμα 2.4: Χρήση και σύσταση των ΦΠ σε τόνους δραστικής ουσίας που καταναλώθηκαν στην Ελλάδα από το 1992 ως και το 2003 (Eurostat Statistical Books, 2007). Την ίδια χρονική περίοδο, σε παγκόσμια κλίμακα, παρατηρήθηκε μείωση της χρήσης των ΦΠ, αλλά όπως παρατηρείται στο σχήμα 2.5, τα τελευταία χρόνια εμφανίζεται μια ανάκαμψη στην κατανάλωσή τους, τουλάχιστον με βάση το συνολικό κόστος που δαπανάται για αυτά. Στην παγκόσμια κατανομή της αγοράς των ΦΠ προϊόντων η Βόρεια Αμερική και η Ευρώπη εξακολουθούν να κατέχουν το μεγαλύτερο μερίδιο με υψηλότερη από τη μισή κατανάλωση παρασιτοκτόνων παγκοσμίως. Αποδεικνύεται έτσι ότι, οι ανεπτυγμένες χώρες είναι ο μεγαλύτερος καταναλωτής των παραγόμενων παρασιτοκτόνων, αν και ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει να δοθεί στην Κίνα και την Ινδία, οι οποίες περιλαμβάνουν μεγάλο ποσοστό του συνολικού πληθυσμού της γης και ταυτόχρονα διαθέτουν δύο από τις περισσότερο αναπτυσσόμενες οικονομίες παγκοσμίως (Knowles D.A., 1998). Σχήμα 2.5: Πωλήσεις ΦΠ για αγροτικούς σκοπούς σε εκατομμύρια $ από το 1990 μέχρι και το 2005 σε παγκόσμιο επίπεδο (http://www.ecpa.eu). 15

29 Κεφάλαιο 2 ο Φυτοπροστατευτικά προϊόντα - Παρασιτοκτόνα 2.4. ΠΗΓΕΣ ΡΥΠΑΝΣΗΣ Τα παρασιτοκτόνα αποτελούν μια από τις πιο σημαντικές κατηγορίες ρύπων, γεγονός που μπορεί να αποδοθεί τόσο στην εξαιρετικά ευρεία χρήση τους, όσο και στην τοξικότητα τους, αλλά και στο χρόνο παραμονής τους στο περιβάλλον. Η κύρια πηγή εισόδου τους στο περιβάλλον, τόσο ως προς τη συχνότητα όσο και ως προς την ποσότητα, σχετίζεται προφανώς, με αγροτικές και φυτοκομικές δραστηριότητες. Με βάση μελέτη του Ο.Η.Ε., εκτιμάται ότι από τη συνολική ποσότητα των ΦΠ που χρησιμοποιούνται για αγροτικούς σκοπούς μόνο το 1% φτάνει τελικά, στο καλλιεργούμενο φυτό, ενώ το υπόλοιπο καταλήγει και ρυπαίνει το έδαφος, τον αέρα και κυρίως το νερό (Malato S. et al., 2001). Η εφαρμογή τους βέβαια, πραγματοποιείται και σε μη αγροτικές περιοχές, όπως βιομηχανικές ζώνες, οικιστικές περιοχές, σιδηροδρομικές γραμμές και αυτοκινητόδρομους (Fobbe R. et al., 2006). Οι πηγές ρύπανσης από παρασιτοκτόνα μπορούν να διακριθούν σε σημειακές και μη σημειακές. Η μη σημειακή ρύπανση προκαλείται, κατά κύριο λόγο, κατά τη γεωργική χρήση των ΦΠ. Έτσι, κατά την εφαρμογή τους, λαμβάνουν χώρα διάφορες διεργασίες και μεταφέρουν τα παρασιτοκτόνα στο έδαφος, την ατμόσφαιρα, τα φυσικά και τα υπόγεια νερά. Η διασπορά των σταγονιδίων κατά τον ψεκασμό μεταφέρει τις δραστικές ουσίες και πέρα από το χώρο εφαρμογής τους Η έκπλυσή τους από τα φυτά προκαλεί την είσοδό τους στα επιφανειακά νερά, κατά την άρδευση ή τις βροχοπτώσεις με διεργασίες αποστράγγισης, απορροής ή υπερεκχύλισης. Επιπλέον, πραγματοποιείται εξάτμιση των ουσιών αυτών, ειδικά των πιο πτητικών, η οποία και ακολουθείται από την κατακρήμνισή τους, μέσω ξηρής ή υγρής απόθεσης. Οι διεργασίες αυτές οδηγούν σε μια μόνιμη πηγή ρύπανσης, χαμηλών όμως συγκεντρώσεων. Η ορθή γεωργική πρακτική, με τη χρήση των κατάλληλων ποσοτήτων των σκευασμάτων και το σωστό τρόπο εφαρμογής τους, μπορεί να περιορίσει τη ρύπανση που προκαλείται με τον τρόπο αυτό. Οι σημειακές πηγές ρύπανσης έχουν να κάνουν πρώτον με βιομηχανικές μονάδες παραγωγής δραστικών ουσιών, εμπορικών σκευασμάτων και τυποποίησης των ΦΠ, αλλά και βιομηχανίες γεωργικών προϊόντων κατά την πλύση και την επεξεργασία τροφίμων μετά τη συγκομιδή. Επίσης, περιλαμβάνουν σημεία διάθεσης και ανακύκλωσης χρησιμοποιημένων κενών συσκευασιών και πλύσης των ψεκαστήρων και άλλου εξοπλισμού, που χρησιμοποιείται κατά την εφαρμογή. Επιπλέον, τα παρασιτοκτόνα είναι παρόντα και σε δίκτυα αποχέτευσης και εγκαταστάσεις επεξεργασίας αστικών λυμάτων, λόγω της εφαρμογής τους σε φυτοκομικές και κηπευτικές δραστηριότητες σε αστικές και οικιστικές περιοχές 16

30 Κεφάλαιο 2 ο Φυτοπροστατευτικά προϊόντα - Παρασιτοκτόνα (Felsot A.S., 1998, Malato-Rodriguez S., 2004). Δεν πρέπει βέβαια να παραληφθεί και η πιθανότητα ατυχημάτων, που μπορεί να συμβούν κατά την παρασκευή του ψεκαστικού υγρού ή τη χρήση των ΦΠ, και οδηγεί σε σημειακή ρύπανση μεγάλου φορτίου. Ο βαθμός της ρύπανσης που προκαλείται από τα ΦΠ εξαρτάται από την ίδια την πηγή. Τα επίπεδα ρύπανσης επομένως, που μπορεί να προκληθούν περιλαμβάνουν: o χρήση των παρασιτοκτόνων στη γεωργία που μπορεί να προκαλέσει ρύπανση που φτάνει μέχρι 20 μg L -1. o νερό που έχει χρησιμοποιηθεί για την πλύση ψεκαστήρων, εξοπλισμού ή δοχείων αποθήκευσης παρασιτοκτόνων που δημιουργεί συγκεντρώσεις της τάξης των mg L -1. o απόβλητα από γεωργικές βιομηχανίες που προκαλούν ρύπανση σε συγκεντρώσεις mg L -1. o απόβλητα από βιομηχανίες παρασκευής και σύνθεσης παρασιτοκτόνων που αποδίδουν συγκεντρώσεις mg L -1 (Chiron S. et al., 1997) ΚΑΤΑΝΟΜΗ, ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΚΑΙ ΔΙΑΣΠΑΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΣΙΤΟΚΤΟΝΩΝ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Μετά την είσοδό τους στο περιβάλλον, τα παρασιτοκτόνα κατανέμονται στις τρεις φάσεις, δηλαδή στο νερό, το έδαφος και τον αέρα και υπόκεινται σε διεργασίες μετασχηματισμού και διάσπασής τους. Η κατανομή τους και η τύχη τους εξαρτάται τόσο από τα χαρακτηριστικά και τη σύσταση του μέσου στο οποίο βρίσκονται όσο και από τις ιδιότητες της ίδιας της ένωσης. Έτσι, σημαντικό ρόλο παίζουν εδαφικοί παράγοντες, όπως ο τύπος του εδάφους, η σύστασή του, η ικανότητα συγκράτησης της υγρασίας, το ph και το πορώδες. Επίσης, επιδρούν κλιματικοί παράγοντες, περιλαμβανομένου του ετήσιου ποσοστού βροχόπτωσης, της θερμοκρασίας και της εξάτμισης, και τέλος περιβαλλοντικοί παράμετροι όπως η κλίση του εδάφους, η ύπαρξη ευαίσθητων περιβαλλοντικών περιοχών (λίμνες, ποτάμια, ρεύματα, κατοικημένες περιοχές). Όσον αφορά στη συμπεριφορά των δραστικών ουσιών σε υδατικά συστήματα, σημαντικό ρόλο παίζουν το βάθος και η επιφάνεια της υδατικής μάζας, ο τύπος και η επιφάνεια του ιζήματος, η μορφή και η ταχύτητα της ροής του νερού, το ph, η αλατότητα και η περιεχόμενη βιομάζα (Kearney P.C. et al., 1998, Κωνσταντίνου Ι.Κ., 2000). Οι σημαντικότερες φυσικές ιδιότητες των παρασιτοκτόνων που επηρεάζουν τη συμπεριφορά τους και την τύχη τους στο περιβάλλον είναι η σχετική τους μοριακή μάζα, η διαλυτότητά τους στο νερό και η τάση ατμών τους. Ενδεικτικοί 17

31 Κεφάλαιο 2 ο Φυτοπροστατευτικά προϊόντα - Παρασιτοκτόνα της κατανομής των παρασιτοκτόνων είναι και οι συντελεστές οργανικού άνθρακα, K oc, που ορίζει την κατανομή μιας ένωσης μεταξύ του οργανικού άνθρακα των εδαφών και του νερού και οκτανόλης/νερού, Κ ow, που ορίζει την κατανομή μιας ένωσης μεταξύ ενός οργανικού διαλύτη (οκτανόλη) και του νερού. Μεγάλες τιμές K oc αντιστοιχούν σε σημαντική ρόφηση των παρασιτοκτόνων στην οργανική ύλη του εδάφους ή των αιωρούμενων σωματιδίων, επηρεάζοντας έτσι και άλλες διεργασίες μεταφοράς και διάσπασης των οργανικών μορίων, όπως η βιοδιάσπαση και η έκπλυση. Ο συντελεστής Κ ow έχει συσχετιστεί με τη ρόφηση σε εδάφη, την έκπλυση και τη βιοσυσσώρευση, η ιδιότητα ωστόσο που κυρίως προβλέπεται από αυτόν είναι η διαλυτότητα του παρασιτοκτόνου (Kearney P.C. et al., 1998). Οι διεργασίες μεταφοράς, μετασχηματισμού και διάσπασης των παρασιτοκτόνων στο περιβάλλον παρουσιάζονται επιγραμματικά στο σχήμα 2.6 και μπορούν να συνοψιστούν στις εξής: Σχήμα 2.6: Μεταφορά και διεργασίες μετασχηματισμού των παρασιτοκτόνων στο περιβάλλον. Pόφηση Η ρόφηση αποτελεί την πιο ενδιαφέρουσα φυσικοχημική διεργασία που επηρεάζει την συμπεριφορά των παρασιτοκτόνων στο έδαφος και στο νερό καθορίζοντας έτσι τη βιοδιαθεσιμότητά τους και την κατανομή των συγκεντρώσεων αυτών και των μεταβολιτών τους στις διάφορες φάσεις. Αρκετοί μηχανισμοί προτείνονται για την ρόφηση των οργανικών μορίων σε εδάφη και ιζήματα, οι πιο σημαντικοί όμως, είναι η φυσική ρόφηση που συνεπάγεται δυνάμεις Van der Waals, δεσμούς υδρογόνου, δυνάμεις διπόλου-διπόλου και η χημική ρόφηση. Η φυσική ρόφηση είναι συνήθως γρήγορο και αντιστρεπτό φαινόμενο, 18

32 Κεφάλαιο 2 ο Φυτοπροστατευτικά προϊόντα - Παρασιτοκτόνα λόγω των μικρών ενεργειακών απαιτήσεων που σχετίζονται με αυτό (Kearney P.C. et al., 1998, Κωνσταντίνου Ι., 2000, Flores C. et al., 2009). Έκπλυση (leaching) Η έκπλυση είναι ένας σημαντικός παράγοντας μεταφοράς και αντιπροσωπεύει την κίνηση ενός παρασιτοκτόνου από την επιφάνεια προς βαθύτερα στρώματα εδάφους, που γίνεται με την βοήθεια του νερού και εξαρτάται από την διαλυτότητα του, την προσρόφησή του στα κολλοειδή του εδάφους, όπως επίσης και από το ύψος της βροχόπτωσης και της άρδευσης. Έτσι, τα παρασιτοκτόνα που δεν έχουν μεγάλη διαλυτότητα ή προσροφώνται από το έδαφος έχουν πολύ μικρό βαθμό έκπλυσης και παραμένουν στα ανώτερα στρώματα του εδάφους. Ως γενικός κανόνας ισχύει ότι, η οργανική ύλη, ο μικροβιακός πληθυσμός και ο ρυθμός της διάσπασης των παρασιτοκτόνων μειώνεται σε μεγαλύτερα βάθη του εδάφους. Επομένως, αν το παρασιτοκτόνο εκπλυθεί από τα ανώτερα στρώματα του εδάφους, συνήθως ευνοείται η περαιτέρω έκπλυσή του και είναι πιθανόν να προκαλέσει έτσι και ρύπανση των υπόγειων υδάτων (Kearney P.C. et al., 1998). Εξάτμιση Η μεταφορά ενός παρασιτοκτόνου από το νερό ή το έδαφος στον αέρα γίνεται, κατά κύριο λόγο, μέσω της εξάτμισης. Η μεταφορά είναι ανάλογη της πτητικότητας του παρασιτοκτόνου και ελαττώνεται με την προσρόφησή του στο έδαφος. Επίσης, αύξηση της θερμοκρασίας προκαλεί αύξηση της ταχύτητας εξάτμισης. Ο μηχανισμός αυτός είναι σημαντικότερος στο χρόνο άμεσα μετά την εφαρμογή των παρασιτοκτόνων στα φυτά ή γενικότερα την απελευθέρωσή τους στο περιβάλλον. Βιοδιάσπαση- Βιοσυσσώρευση Οι ζωντανοί οργανισμοί αλληλεπιδρούν με τα παρασιτοκτόνα με τέσσερις διαφορετικούς τρόπους: 1) Αποδομούνται σημαντικά από τους μικροοργανισμούς ακόμα και σε ανόργανα συστατικά, όπως διοξείδιο του άνθρακα, μεθάνιο και νερό. Η διαδικασία αυτή ονομάζεται βιοδιάσπαση. 2) Μετασχηματίζονται από τους οργανισμούς και αποβάλλονται από αυτούς. Η διαδικασία αυτή λέγεται βιομετασχηματισμός και προκαλείται από διάφορους υδατικούς και εδαφικούς οργανισμούς, όπως μικρόβια, άλγη, μύκητες και βακτήρια. Οι συνθήκες που ευνοούν τη βιοδιάσπαση ή το βιομετασχηματισμό είναι αυτές που ευνοούν την ανάπτυξη των μικροοργανισμών, δηλαδή υψηλή θερμοκρασία και υγρασία, υπόστρωμα πλούσιο σε οργανικά και θρεπτικά συστατικά, αερισμός. Η ταχύτητα 19

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Κ Kάνιγγος ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΛΛΙΝΤΖΑ 10, (5ος όροφ. Τηλ: 210-3300296-7. www.kollintzas.gr OΙΚΟΛΟΓΙΑ 1. Όσο το ποσό της ενέργειας: α) μειώνεται προς τα ανώτερα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ:

ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ: ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ: ΕΝΑ ΠΕΙΡΑΜΑ ΜΕ ΑΓΝΩΣΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ, ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ, ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΝΙΚΟΛΑΣ ΠΡΙΜΗΚΥΡΙΟΣ, ΓΕΩΠΟΝΟΣ, Δρ. ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΓΕΝΕΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η βιολογική κατάλυση παρουσιάζει παρουσιάζει ορισμένες ορισμένες ιδιαιτερότητες ιδιαιτερότητες σε

Η βιολογική κατάλυση παρουσιάζει παρουσιάζει ορισμένες ορισμένες ιδιαιτερότητες ιδιαιτερότητες σε Η βιολογική κατάλυση παρουσιάζει ορισμένες ιδιαιτερότητες σε σχέση με τη μη βιολογική που οφείλονται στη φύση των βιοκαταλυτών Οι ιδιαιτερότητες αυτές πρέπει να παίρνονται σοβαρά υπ όψη κατά το σχεδιασμό

Διαβάστε περισσότερα

Όσα υγρά απόβλητα μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, πρέπει να υποστούν

Όσα υγρά απόβλητα μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, πρέπει να υποστούν 7. Επαναχρησιμοποίηση νερού στο δήμο μας! Όσα υγρά απόβλητα μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, πρέπει να υποστούν επεξεργασία πριν την επανάχρησή τους. Ο βαθμός επεξεργασίας εξαρτάται από την χρήση για την

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Εργασία Βιολογίας Καθηγητής: Πιτσιλαδής Β. Μαθητής: Μ. Νεκτάριος Τάξη: Β'2 Υλικό: Κεφάλαιο 3 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Την ενέργεια και τα υλικά που οι οργανισμοί εξασφαλίζουν από το περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 31-7-14 ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 Στο σχήμα 1 του άρθρου που δημοσιεύσαμε την προηγούμενη φορά φαίνεται η καθοριστικός ρόλος των μικροοργανισμών για την ύπαρξη της ζωής, αφού χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ. Σοφοκλής Λογιάδης

Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ. Σοφοκλής Λογιάδης Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Σοφοκλής Λογιάδης Τι ειναι ρυπανση του νερου -ορισμος Το νερό είναι η πηγή ζωής στον πλανήτη μας. Περίπου το 70% της επιφάνειας του σκεπάζεται με νερό. Από το συνολικό διαθέσιμο νερό

Διαβάστε περισσότερα

) η οποία απελευθερώνεται στην ατμόσφαιρα και ένα ποσοστό σε αμμωνιακά ιόντα (NH + ). Αυτή η διαδικασία

) η οποία απελευθερώνεται στην ατμόσφαιρα και ένα ποσοστό σε αμμωνιακά ιόντα (NH + ). Αυτή η διαδικασία Ιδιότητες και αποτελέσματα UTEC 46 = Ο ΕΠΙΤΥΧΗΜΕΝΟΣ ΤΥΠΟΣ ΓΙΑ ΥΨΗΛΕΣ ΑΠΟΔΟΣΕΙΣ Η Ουρία είναι ένα από τα πιο ευρέως διαδεδομένα αζωτούχα λιπάσματα, συνδυάζοντας τις υψηλές λιπαντικές μονάδες και την ευκολία

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων µπορούν να καταταχθούν σε τρεις κατηγορίες: Φυσικά Χηµικά Βιολογικά. Πολλές από τις παραµέτρους που ανήκουν στις κατηγορίες αυτές αλληλεξαρτώνται π.χ. η θερµοκρασία που

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2.ΣΤΟΙΧΕΙΑΡΥΠΑΝΣΗΣ 2.1 ΠΑΘΟΦΟΝΟΙ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 2.1.1 ΒΑΚΤΗΡΙΑ 2.1.2 ΙΟΙ 2.1.3 ΠΡΩΤΟΖΩΑ 2.2 ΑΝΟΡΓΑΝΕΣ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΔΙΑΛΥΤΕΣ ΣΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. β. Η μόλυνση των φυτικών προϊόντων από γεωργικά φάρμακα μπορεί να είτε άμεση είτε έμμεση. ΣΩΣΤΟ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. β. Η μόλυνση των φυτικών προϊόντων από γεωργικά φάρμακα μπορεί να είτε άμεση είτε έμμεση. ΣΩΣΤΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Α ) & ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΕΤΑΡΤΗ 15/04/2015 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΥΓΙΕΙΝΗ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΕΞΙ (6) ΘΕΜΑ Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α1. Να γράψετε

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Οργανική ουσία Αποτελείται από πολύπλοκες ενώσεις οι οποίες παράγονται από τα υπολείμματα των φυτικών και ζωικών οργανισμών, με την επίδραση βιολογικών, χημικών

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΤΜΗΜΑ:Β 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Είναι γνωστό πως οποιοσδήποτε οργανισμός, για να λειτουργήσει χρειάζεται ενέργεια. Η ενέργεια αυτή βρίσκεται

Διαβάστε περισσότερα

Ορισμός το. φλψ Στάδια επεξεργασίας λυμάτων ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ?

Ορισμός το. φλψ Στάδια επεξεργασίας λυμάτων ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ? ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ? Ο βιολογικος καθαρισμος αφορα την επεξεργασια λυματων, δηλαδη τη διαδικασια μεσω της οποιας διαχωριζονται οι μολυσματικες ουσιες από

Διαβάστε περισσότερα

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας Τί είναι ένα Οικοσύστημα; Ένα οικοσύστημα είναι μια αυτο-συντηρούμενη και αυτορυθμιζόμενη κοινότητα ζώντων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΝΤΑΡΟΣ ΗΛΙΑΣ Γεωπόνος, Σύµβουλος Βιολογικής Γεωργίας '' ΓΕΩΡΓΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ & ΥΓΕΙΑ''

ΚΑΝΤΑΡΟΣ ΗΛΙΑΣ Γεωπόνος, Σύµβουλος Βιολογικής Γεωργίας '' ΓΕΩΡΓΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ & ΥΓΕΙΑ'' ΚΑΝΤΑΡΟΣ ΗΛΙΑΣ Γεωπόνος, Σύµβουλος Βιολογικής Γεωργίας '' ΓΕΩΡΓΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ & ΥΓΕΙΑ'' Από το 1950 και µετά αρχίζει η εντατικοποίηση της γεωργικής παραγωγής εστιάζοντας το ενδιαφέρον της αποκλειστικά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΑΣΚΑΡΙΔΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ ΔΟΥΔΟΥΜΗ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΙΑΚΩΒΙΔΟΥ ΕΛΛΗ-ΕΙΡΗΝΗ ΕΙΡΗΝΗ ΟΣΜΑΝΤΖΙΚΙΔΟΥ. ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Το. νερό πηγή ζωής» ΤΑΞΗ: Ά

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΑΣΚΑΡΙΔΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ ΔΟΥΔΟΥΜΗ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΙΑΚΩΒΙΔΟΥ ΕΛΛΗ-ΕΙΡΗΝΗ ΕΙΡΗΝΗ ΟΣΜΑΝΤΖΙΚΙΔΟΥ. ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Το. νερό πηγή ζωής» ΤΑΞΗ: Ά ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Το νερό πηγή ζωής» ΤΑΞΗ: Ά ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ: ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΝΑΛΜΠΑΝΤΗΣ, ΕΛΕΝΗ ΧΕΙΜΑΡΙΟΥ ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΣΤΑΔΙΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΜΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ: ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΑΣΚΑΡΙΔΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

90711400-8. Σελίδα 2 από 5

90711400-8. Σελίδα 2 από 5 CPV κωδικοί «Υπηρεσίες λυμάτων, απορριμμάτων, καθαρισμού και περιβαλλοντικές υπηρεσίες» 90XXXXXX CODE EL 90000000-7 Υπηρεσίες λυμάτων, απορριμμάτων, καθαρισμού και περιβαλλοντικές υπηρεσίες 90400000-1

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων (DO - BOD - COD - TOC) Χ. Βασιλάτος Οργανική ύλη Αποξυγόνωση επιφανειακών και υπογείων υδάτων Οι οργανικές ύλες αποτελούν πολύ σοβαρό ρύπο,

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές εξετάσεις 2015. Υγιεινή και Ασφάλεια Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β

Γενικές εξετάσεις 2015. Υγιεινή και Ασφάλεια Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β Φροντιστήρια δυαδικό 1 ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ δυαδικό Γενικές εξετάσεις 2015 Υγιεινή και Ασφάλεια Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β Τα θέματα επεξεργάστηκαν οι καθηγητές των Φροντιστηρίων «δυαδικό» Μπουρδούνη Κ. ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Β. ΤΣΙΟΥΜΑΣ - Β. ΖΟΡΑΠΑΣ ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΟΙ

ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Β. ΤΣΙΟΥΜΑΣ - Β. ΖΟΡΑΠΑΣ ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΟΙ ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Ε.Κ.Β.Α.Α. - Ι.Γ.Μ.Ε.Μ. Β. ΤΣΙΟΥΜΑΣ - Β. ΖΟΡΑΠΑΣ ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΟΙ Διαθεσιμότητα των υδατικών πόρων και διαφοροποίηση των αναγκών σε νερό στις χώρες της της

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΜΟΝΑ Α ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗΣ ΝΕΡΟΥ ΚΑΙ ΜΗ ΕΝΙΚΗΣ ΑΠΟΡΡΙΨΗΣ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ

ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΜΟΝΑ Α ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗΣ ΝΕΡΟΥ ΚΑΙ ΜΗ ΕΝΙΚΗΣ ΑΠΟΡΡΙΨΗΣ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΜΟΝΑ Α ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗΣ ΝΕΡΟΥ ΚΑΙ ΜΗ ΕΝΙΚΗΣ ΑΠΟΡΡΙΨΗΣ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ Πηγή: Mr.Matteo Villa HAR srl. Επιµέλεια: Κων/νος I. Νάκος SHIELCO Ltd Σελίδα 1/5 O οίκος HAR srl, Ιταλίας εξειδικεύεται στον σχεδιασµό

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολισμός και Βιοενεργητική. [Τίτλος εγγράφου] ΣΠΥΡΟΣ Ξ. Β 2

Μεταβολισμός και Βιοενεργητική. [Τίτλος εγγράφου] ΣΠΥΡΟΣ Ξ. Β 2 Μεταβολισμός και Βιοενεργητική [Τίτλος εγγράφου] ΣΠΥΡΟΣ Ξ. Β 2 ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2013 - Μεταβολισμός - Εισαγωγή Πολύ μεγάλο ρόλο στην λειτουργία ενός οργανισμού παίζει η ενέργεια και η κατάλληλη αξιοποίησή της.

Διαβάστε περισσότερα

Αλλάζει τη. ζωή μας. www.epperaa.gr. www.ypeka.gr. Προστατεύει από τα Απόβλητα

Αλλάζει τη. ζωή μας. www.epperaa.gr. www.ypeka.gr. Προστατεύει από τα Απόβλητα Προστατεύει από τα Απόβλητα Αλλάζει τη ζωή μας www.epperaa.gr www.ypeka.gr Ε.Π. «Περιβάλλον και Αειφόρος Ανάπτυξη» 2007-2013 Το ΕΠΠΕΡΑΑ ενισχύει την Ολοκληρωμένη Διαχείριση Αποβλήτων βελτιώνει την Ποιότητα

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική μηχανική

Περιβαλλοντική μηχανική Περιβαλλοντική μηχανική 1 Εισαγωγή στην Περιβαλλοντική μηχανική Enve-Lab Enve-Lab, 2015 1 Οι στόχοι του μαθήματος Η συνειδητοποίηση των περιβαλλοντικών προοπτικών για την τεχνολογική δραστηριότητα Ευαισθητοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Το ΥΜΕΠΠΕΡΑΑ και η διαχείριση προδιαλεγμένων βιοαποβλήτων στην προγραμματική περίοδο 2014-2020. Εισηγητής : Βασίλης Στοϊλόπουλος Κομοτηνή, 24-4-2015

Το ΥΜΕΠΠΕΡΑΑ και η διαχείριση προδιαλεγμένων βιοαποβλήτων στην προγραμματική περίοδο 2014-2020. Εισηγητής : Βασίλης Στοϊλόπουλος Κομοτηνή, 24-4-2015 Το ΥΜΕΠΠΕΡΑΑ και η διαχείριση προδιαλεγμένων βιοαποβλήτων στην προγραμματική περίοδο 2014-2020. Εισηγητής : Βασίλης Στοϊλόπουλος Κομοτηνή, 24-4-2015 ΕΘΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ : ΣΤΟΧΟΙ - ΟΡΟΣΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ΡΟΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ροή του νερού μεταξύ των άλλων καθορίζει τη ζωή και τις λειτουργίες των έμβιων οργανισμών στο ποτάμι. Διαμορφώνει το σχήμα του σώματός τους, τους

Διαβάστε περισσότερα

Η ευαισθητοποίηση της ΕΕ για την προστασία του περιβάλλοντος και της υγείας του ανθρώπου,

Η ευαισθητοποίηση της ΕΕ για την προστασία του περιβάλλοντος και της υγείας του ανθρώπου, Ζιζανιολογία, Ν. 4036/12 & Ν. 4036/12 / & Εθνικό Σχέδιο Δράσης Δρ. Σ. Βυζαντινόπουλος, Πρόεδρος Ελληνικής Ζιζανιολογικής Εταιρείας Κοινοτική Οδηγία 2009/128/ΕΚ Ορθολογική χρήση γεωργικών φαρμάκων Η ευαισθητοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση αποµάκρυνσης ρύπων

Αξιολόγηση αποµάκρυνσης ρύπων Αξιολόγηση αποµάκρυνσης ρύπων ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Columbia Water Purification System (διπλό σύστηµα) Στους παρακάτω πίνακες δίνονται τα αποτελέσµατα των δοκιµών αποµάκρυνσης ρύπων: Columbia Water

Διαβάστε περισσότερα

Πολυτεχνείο Κρήτης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος. Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών Ινστιτούτο Αστικής & Αγροτικής Kοινωνιολογίας Ομάδα Περιβάλλοντος

Πολυτεχνείο Κρήτης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος. Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών Ινστιτούτο Αστικής & Αγροτικής Kοινωνιολογίας Ομάδα Περιβάλλοντος Ερευνητιικό Έργο MIRAGE (Mediiterranean Intermiittent Riiver ManAGEment) Διιαχείίριιση Ποταμών Διιαλείίπουσας Ροής στη Μεσόγειιο Πολυτεχνείο Κρήτης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΑ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦ. 2ο

ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΑ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦ. 2ο ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΑ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦ. 2ο ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΤΡΟΦΙΚΑ ΠΛΕΓΜΑΤΑ-ΑΛΥΣΙΔΕΣ-ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ 1. Αντλώντας στοιχεία από το διπλανό τροφικό πλέγμα να βρεθούν τα εξής: α. Πόσες και ποιες τροφικές αλυσίδες δημιουργούνται;

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

Χρηματοδότηση δράσεων στον Τομέα του Περιβάλλοντος. Προγραμματική Περίοδος 2014-2020

Χρηματοδότηση δράσεων στον Τομέα του Περιβάλλοντος. Προγραμματική Περίοδος 2014-2020 Χρηματοδότηση δράσεων στον Τομέα του Περιβάλλοντος Προγραμματική Περίοδος 2014-2020 ΠΟΡΟΙ Π.Π 2014-2020 ΕΠ - ΥΜΕ - ΠΕΡΑΑ (ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ - ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ) ΤΑΜΕΙΟ ΚΑΤΑΝΟΜΕΣ ΠΟΡΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΜΕΤΑΦΟΡΕ ΠΕΠ ΣΥΝΔΡΟΜΗ

Διαβάστε περισσότερα

Εξάτμιση και Διαπνοή

Εξάτμιση και Διαπνοή Εξάτμιση και Διαπνοή Εξάτμιση, Διαπνοή Πραγματική και δυνητική εξατμισοδιαπνοή Μέθοδοι εκτίμησης της εξάτμισης από υδάτινες επιφάνειες Μέθοδοι εκτίμησης της δυνητικής και πραγματικής εξατμισοδιαπνοής (ΕΤ)

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ URL: www.enveng.uowm.gr Ο Ρόλος του Μηχανικού Περιβάλλοντος Η αποκατάσταση, η προστασία, η διαχείριση του περιβάλλοντος με

Διαβάστε περισσότερα

Συμπίεση Αστικών Εδαφών Αιτίες-Επιπτώσεις-Έλεγχος

Συμπίεση Αστικών Εδαφών Αιτίες-Επιπτώσεις-Έλεγχος Συμπίεση Αστικών Εδαφών Αιτίες-Επιπτώσεις-Έλεγχος ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΜΑΤΖΙΡΗΣ Δρ. Δασολόγος Περιβαλλοντολόγος Προϊστάμενος Τμήματος Συντήρησης Κήπων Δήμου Θεσσαλονίκης Το έδαφος είναι το δημιούργημα της ζωής και

Διαβάστε περισσότερα

Η «πικρή» γεύση των μήλων σε Ελλάδα και Ευρώπη

Η «πικρή» γεύση των μήλων σε Ελλάδα και Ευρώπη Η «πικρή» γεύση των μήλων σε Ελλάδα και Ευρώπη Ιούνιος 2015 GREENPEACE / FRED DOTT Η παραγωγή μήλων και φρούτων εν γένει στην Ευρώπη είναι ένας από τους τομείς της ευρωπαϊκής γεωργίας με την εντατικότερη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 205-6 ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ Οι μαθητές και οι μαθήτριες θα πρέπει να είναι σε θέση: ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Διδ. περ. Σύνολο διδ.περ.. Η συμβολή της Χημείας στην εξέλιξη του πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου

Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου Τα οφέλη του καλίου, γενικά Προάγει την φωτοσύνθεση Επιταχύνει την μεταφορά των προϊόντων μεταβολισμού Ενισχύει την

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΓΕΙΑ ΣΤΑΓΔΗΝ ΑΡΔΕΥΣΗ

ΥΠΟΓΕΙΑ ΣΤΑΓΔΗΝ ΑΡΔΕΥΣΗ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΓΕΙΑ ΣΤΑΓΔΗΝ ΑΡΔΕΥΣΗ ΜΠΑΤΣΟΥΚΑΠΑΡΑΣΚΕΥΗ- ΜΑΡΙΑ ΞΑΝΘΗ 2010 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το νερό είναι ζωτικής σημασίας για το μέλλον της ανθρωπότητας.

Διαβάστε περισσότερα

3.2 Οξυγόνο. 2-3. Ποιες είναι οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου. Οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου εμφανίζονται στον παρακάτω πίνακα.

3.2 Οξυγόνο. 2-3. Ποιες είναι οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου. Οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου εμφανίζονται στον παρακάτω πίνακα. 93 Ερωτήσεις θεωρίας με απαντήσεις 3.2 Οξυγόνο 2-1. Ποιο είναι το οξυγόνο και πόσο διαδεδομένο είναι στη φύση. Το οξυγόνο είναι αέριο στοιχείο με μοριακό τύπο Ο 2. Είναι το πλέον διαδεδομένο στοιχείο στη

Διαβάστε περισσότερα

Αναερόβιες Μονάδες για την παραγωγή βιο-αερίου από βιοµάζα

Αναερόβιες Μονάδες για την παραγωγή βιο-αερίου από βιοµάζα Αναερόβιες Μονάδες για την παραγωγή βιο-αερίου από βιοµάζα Βιο-αέριο? Το αέριο που παράγεται από την ζύµωση των οργανικών, ζωικών και φυτικών υπολειµµάτων και το οποίο µπορεί να χρησιµοποιηθεί για την

Διαβάστε περισσότερα

Φυτοπροστασία, Διατροφή και Περιβάλλον

Φυτοπροστασία, Διατροφή και Περιβάλλον Φυτοπροστασία, Διατροφή και Περιβάλλον Δρ Ροδιτάκης Εμμανουήλ Ινστιτούτο Προστασίας Φυτών Ηρακλείου Εθνικό Ίδρυμα Αγροτικής Έρευνας Επιμορφωτική Ημερίδα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, Γεωργία - Διατροφή

Διαβάστε περισσότερα

Pyroxsulam: Μια δραστική ουσία παγκόσμιας εμβέλειας

Pyroxsulam: Μια δραστική ουσία παγκόσμιας εμβέλειας Τοκλειδί για την καταπολέμηση τωνζιζανίων Το SENIOR 75WG είναι ένα νέο ζιζανιοκτόνο με στόχο την καταπολέμηση σημαντικών αγρωστωδών και ορισμένων πλατύφυλλων ζιζανίων στην καλλιέργεια σιταριού. Το SENIOR

Διαβάστε περισσότερα

ΑΕΙΦΟΡΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Όλοι νοιαζόμαστε, όλοι συμμετέχουμε Απόβλητα - «Ένας φυσικός πόρος στο σχολείο μας;»

ΑΕΙΦΟΡΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Όλοι νοιαζόμαστε, όλοι συμμετέχουμε Απόβλητα - «Ένας φυσικός πόρος στο σχολείο μας;» Λέξεις κλειδιά: Απορρίμματα, ανακύκλωση, ρύπανση, υγεία, προστασία περιβάλλοντος, ΧΥΤΥ, ΧΑΔΑ Εισαγωγή Απόβλητα ένα επίκαιρο ζήτημα, που αποτελεί διαχρονικά ένα κρίσιμο περιβαλλοντικό, κοινωνικό και οικονομικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΖΥΜΙΚΗ ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΧΛΩΡΟΠΡΟΠΑΝΟΛΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΒΑΚΤΗΡΙΟ PSEUDOMONAS PUTIDA DSM437

ΕΝΖΥΜΙΚΗ ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΧΛΩΡΟΠΡΟΠΑΝΟΛΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΒΑΚΤΗΡΙΟ PSEUDOMONAS PUTIDA DSM437 1 ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΧΗΜΙΚΗΣ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ, ΠΑΤΡΑ, 4-6 ΙΟΥΝΙΟΥ, 215. ΕΝΖΥΜΙΚΗ ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΧΛΩΡΟΠΡΟΠΑΝΟΛΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΒΑΚΤΗΡΙΟ PSEUDOMONAS PUTIDA DSM437 Κ. Κόντη, Δ. Μαμμά, Δ. Κέκος Σχολή Χημικών

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΜΟΝΑ Α ΑΝΑΕΡΟΒΙΑΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΥΡΟΚΟΜΙΚΩΝ ΜΟΝΑ ΩΝ

ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΜΟΝΑ Α ΑΝΑΕΡΟΒΙΑΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΥΡΟΚΟΜΙΚΩΝ ΜΟΝΑ ΩΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΜΟΝΑ Α ΑΝΑΕΡΟΒΙΑΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΥΡΟΚΟΜΙΚΩΝ ΜΟΝΑ ΩΝ Τα υγρά απόβλητα µονάδων επεξεργασίας τυροκοµικών προϊόντων περιέχουν υψηλό οργανικό φορτίο και προκαλούν αυξηµένα περιβαλλοντικά

Διαβάστε περισσότερα

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Για κάθε αέριο υπάρχουν μηχανισμοί παραγωγής και καταστροφής Ρυθμός μεταβολής ενός αερίου = ρυθμός παραγωγής ρυθμός καταστροφής Όταν: ρυθμός παραγωγής = ρυθμός καταστροφής

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ «ΟΜΟΚΕΝΤΡΟ» ΦΛΩΡΟΠΟΥΛΟΥ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ «ΟΜΟΚΕΝΤΡΟ» ΦΛΩΡΟΠΟΥΛΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό κάθε μίας από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση η οποία συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΔΑΦΟΣ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ. Άργιλος Οργανική ουσία Ενεργοί μικροοργανισμοί. Προκαλούν δομή (μικρά μεγάλα συνενωμένα συσσωματώματα)

ΕΔΑΦΟΣ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ. Άργιλος Οργανική ουσία Ενεργοί μικροοργανισμοί. Προκαλούν δομή (μικρά μεγάλα συνενωμένα συσσωματώματα) ΕΔΑΦΟΣ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ Άργιλος Οργανική ουσία Ενεργοί μικροοργανισμοί. Προκαλούν δομή (μικρά μεγάλα συνενωμένα συσσωματώματα) Α. Η άργιλος (ηλεκτρικό φορτίο) συγκρατεί κατιόντα (+) και τα ανταλλάσει

Διαβάστε περισσότερα

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2 78 ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑ ΥΔΑΤΙΝΩΝ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΦΥΤΙΚΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ (μακροφύκη φυτοπλαγκτόν) ΠΡΩΤΟΓΕΝΕΙΣ ΠAΡΑΓΩΓΟΙ ( μετατρέπουν ανόργανα συστατικά σε οργανικές ενώσεις ) φωτοσύνθεση 6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12

Διαβάστε περισσότερα

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού 1. Το νερό στη φύση και τη ζωή των ανθρώπων Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού βρίσκεται στους ωκεανούς, είναι δηλαδή αλμυρό. Μόλις το 2% βρίσκεται στους πόλους

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΑΡΙΑΔΝΗ ΑΡΓΥΡΑΚΗ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΑΡΙΑΔΝΗ ΑΡΓΥΡΑΚΗ 1 ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΑΡΙΑΔΝΗ ΑΡΓΥΡΑΚΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΗΜΕΡΙΝΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 2 Εισαγωγή Πλαίσιο Περιβαλλοντικής Γεωχημείας Στοιχεία βιογεωχημείας Μονάδες σύστασης διαλυμάτων/ μετατροπές ΠΛΑΙΣΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακή διατριβή

Μεταπτυχιακή διατριβή ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Μεταπτυχιακή διατριβή ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΕΚΛΕΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗΣ ΟΞΕΙΔΩΣΗΣ ΤΟΥ ΜΕΘΑΝΙΟΥ ΠΡΟΣ ΔΙΟΞΕΙΔΙΟ ΤΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑ Βασιλική

Διαβάστε περισσότερα

ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΤΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ. Μ.Δασενάκης ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ

ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΤΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ. Μ.Δασενάκης ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ, ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΤΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ Μ.Δασενάκης ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ Ο ΣΑΡΩΝΙΚΟΣ ΚΟΛΠΟΣ Επιφάνεια: 2600 km 2 Μέγιστο βάθος: 450 m

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015

ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ TECHNOLOGICAL EDUCATION INSTITUTION OF WESTERN MACEDONIA ΚΟΙΛΑ ΚΟΖΑΝΗΣ-GR 50100 I KILA, GR 50101 KOZANI-GREECE http://www.teiwm.gr ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ 3η εξεταστική περίοδος από 29/03/15 έως 19/04/15 γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ Τάξη: Γ Λυκείου Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητής: Θ Ε Μ Α A 1. Να επιλέξετε τη σωστή

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (Ι) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Εισαγωγή στη Γεωργία Λαχανοκομία

Διαβάστε περισσότερα

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Αποσάθρωση Ονομάζουμε τις μεταβολές στο μέγεθος, σχήμα και την εσωτερική δομή και χημική σύσταση τις οποίες δέχεται η στερεά φάση του εδάφους με την επίδραση των παραγόντων

Διαβάστε περισσότερα

Να συμπληρωθεί το παρακάτω φυλλάδιο με βάση τις οδηγίες σε κάθε θέμα. Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. Σας ευχόμαστε επιτυχία!

Να συμπληρωθεί το παρακάτω φυλλάδιο με βάση τις οδηγίες σε κάθε θέμα. Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. Σας ευχόμαστε επιτυχία! Διαγώνισμα ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γενικής Παιδείας ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ 15/3/2015 Να συμπληρωθεί το παρακάτω φυλλάδιο με βάση τις οδηγίες σε κάθε θέμα. Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. Σας ευχόμαστε επιτυχία! ΘΕΜΑ Α Να αντιγράψετε

Διαβάστε περισσότερα

Ρύπανση Υδάτων και Εδαφών

Ρύπανση Υδάτων και Εδαφών Ρύπανση Υδάτων και Εδαφών Ενότητα 3η: Φυσικοχημικές και μηχανικές ιδιότητες εδαφών Τσικριτζής Λάζαρος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

Μαριέλλα Σαρρή Τα βιολογικά προϊόντα, είναι τρόφιµα τα οποία προέκυψαν µέσω της Βιολογικής ή Οργανικής Γεωργίας Σύστηµα διαχείρισης και παραγωγής αγροτικών προϊόντων, το οποίο στηρίζεται σε φυσικές διεργασίες,

Διαβάστε περισσότερα

Ολοκληρωµένη Διαχείριση Ζιζανίων Πρόγραµµα LIFE+ HydroSense

Ολοκληρωµένη Διαχείριση Ζιζανίων Πρόγραµµα LIFE+ HydroSense Ολοκληρωµένη Διαχείριση Ζιζανίων Πρόγραµµα LIFE+ HydroSense Δρ Βάγια Α. Κατή Τµήµα Ζιζανιολογίας Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο Α Κύκλος Εκπαίδευσης Νίκαια Λάρισας, 8 Φεβ. 2011 Ζηµιές από τα ζιζάνια

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές διεργασίες. Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια

Τεχνικές διεργασίες. Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια Τεχνικές διεργασίες Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια ΓΕΩΡΓΙΑ Γενετική βελτίωση ποικιλιών φυτών για αντοχή στις ασθένειες, ξηρασία, αφιλόξενα εδάφη Μαζική παραγωγή κλώνων Ανάπτυξη βιο-εντομοκτόνων

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΟΣ ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ: ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΤΟΥ ΧΗΜΙΚΟΥ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥ, ΣΠΟΥΔΕΣ, ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΗΣ, ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ. Θεσσαλονίκη, 2015. sep4u.gr

ΧΗΜΙΚΟΣ ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ: ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΤΟΥ ΧΗΜΙΚΟΥ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥ, ΣΠΟΥΔΕΣ, ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΗΣ, ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ. Θεσσαλονίκη, 2015. sep4u.gr ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΧΗΜΙΚΟΣ ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ: ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΤΟΥ ΧΗΜΙΚΟΥ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥ, ΣΠΟΥΔΕΣ, ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΗΣ, ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΤΜΗΜΑ Χ Η Μ Ι Κ Ω Ν ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Θεσσαλονίκη, 2015 Η συνεισφορά της Χημικής

Διαβάστε περισσότερα

4. Τελειώνει το νερό στον πλανήτη μας;

4. Τελειώνει το νερό στον πλανήτη μας; 4. Τελειώνει το νερό στον πλανήτη μας; Όπως είναι γνωστό, το νερό κάνει ένα κύκλο στη φύση και για εκατομμύρια χρόνια καλύπτει τις ανάγκες όλων των οργανισμών στον πλανήτη μας. Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΕΣ ΙΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΟΣΙΜΟΥ ΝΕΡΟΥ ΠΕΤΡΟΣ ΣΑΜΑΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΑΝΤΙΡΡΥΠΑΝΣΗΣ ΤΕΙ. ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΕΣ ΙΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΟΣΙΜΟΥ ΝΕΡΟΥ ΠΕΤΡΟΣ ΣΑΜΑΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΑΝΤΙΡΡΥΠΑΝΣΗΣ ΤΕΙ. ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΕΣ ΙΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΟΣΙΜΟΥ ΝΕΡΟΥ ΠΕΤΡΟΣ ΣΑΜΑΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΑΝΤΙΡΡΥΠΑΝΣΗΣ ΤΕΙ. ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ιεργασίεςπου εφαρµόζονται συνήθως στην επεξεργασία του πόσιµου νερού Κροκίδωση

Διαβάστε περισσότερα

«Ο ΤΥΠΟΣ ΤΟΥ HIRAYAMA

«Ο ΤΥΠΟΣ ΤΟΥ HIRAYAMA 1 Τ.Ε.Ι. ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΑΛΙΕΙΑΣΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΙΙ «Ο ΤΥΠΟΣ ΤΟΥ HIRAYAMA 1. ΒΙΟΛΟΓΙΚΟ ΦΙΛΤΡΑΡΙΣΜΑ Τρεις τύποι φιλτραρίσµατος χρησιµοποιούνται στα αυτόνοµα

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Πατρών Πολυτεχνική σχολή Τμήμα Χημικών Μηχανικών Ακαδημαϊκό Έτος 2007-20082008 Μάθημα: Οικονομία Περιβάλλοντος για Οικονομολόγους Διδάσκων:Σκούρας Δημήτριος ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ορθολογική διαχείριση των υδάτων- Το παράδειγμα της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας

Ορθολογική διαχείριση των υδάτων- Το παράδειγμα της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας Ορθολογική διαχείριση των υδάτων- Το παράδειγμα της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας Δρ. Νικόλαος Τσοτσόλης Γεωπόνος-μέλος του ΓΕΩΤΕΕ, με ειδίκευση στη διαχείριση των εδαφοϋδατικών πόρων (MSc, PhD) Γενικός

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Θ.Γ.ΣΩΤΗΡΟΥΔΗΣ Ινστιτούτο Βιολογίας, Φαρμακευτικής Χημείας και Βιοτεχνολογίας, Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, Αθήνα

Δρ. Θ.Γ.ΣΩΤΗΡΟΥΔΗΣ Ινστιτούτο Βιολογίας, Φαρμακευτικής Χημείας και Βιοτεχνολογίας, Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, Αθήνα To μικροφύκος Σπειρουλίνα (Αρθροσπείρα) : Ένα «πράσινο εργοστάσιο» παραγωγής πολύτιμων ουσιών με δυνητικά οφέλη για την ανθρώπινη υγεία Δρ. Θ.Γ.ΣΩΤΗΡΟΥΔΗΣ Ινστιτούτο Βιολογίας, Φαρμακευτικής Χημείας και

Διαβάστε περισσότερα

Πόσο μας απειλούν τα ΦΥΤΟΦΑΡΜΑΚΑ

Πόσο μας απειλούν τα ΦΥΤΟΦΑΡΜΑΚΑ Πόσο μας απειλούν τα ΦΥΤΟΦΑΡΜΑΚΑ Λίμνες και ποτάμια της Ελλάδας έχουν μετατραπεί σε κοκτέιλ φυτοφαρμάκων. Τοξικές ουσίες εισέρχονται στην τροφική αλυσίδα και δυστυχώς σε βαθμό που δεν μπορούμε να προσδιορίσουμε,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΥΓΡΑ ΑΠΟΒΛΗΤΑ ΕΛΑΙΟΤΡΙΒΕΙΩΝ ΕΙΝΑΙ ΑΠΟΒΛΗΤΑ;

ΤΑ ΥΓΡΑ ΑΠΟΒΛΗΤΑ ΕΛΑΙΟΤΡΙΒΕΙΩΝ ΕΙΝΑΙ ΑΠΟΒΛΗΤΑ; ΤΑ ΥΓΡΑ ΑΠΟΒΛΗΤΑ ΕΛΑΙΟΤΡΙΒΕΙΩΝ ΕΙΝΑΙ ΑΠΟΒΛΗΤΑ; ΙΟΡ ΑΝΗΣ ΧΑΤΖΗΠΑΥΛΙ ΗΣ ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΓΕΝΙΚΗΣ & ΓΕΩΡΓΙΚΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ Οι ελαιοτριβείς

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Υγρών Αποβλήτων στην Θεσσαλία: Υφιστάμενη Κατάσταση & Προοπτικές. Φωτεινή Αργυρούλη, Κώστας Παπαθανασίου Χημικοί Μηχανικοί

Διαχείριση Υγρών Αποβλήτων στην Θεσσαλία: Υφιστάμενη Κατάσταση & Προοπτικές. Φωτεινή Αργυρούλη, Κώστας Παπαθανασίου Χημικοί Μηχανικοί Διαχείριση Υγρών Αποβλήτων στην Θεσσαλία: Υφιστάμενη Κατάσταση & Προοπτικές Φωτεινή Αργυρούλη, Κώστας Παπαθανασίου Χημικοί Μηχανικοί ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΛΕΓΧΟ ΤΗΣ ΡΥΠΑΝΣΗΣ α) οδηγία 9/27/ΕΚ για την επεξεργασία

Διαβάστε περισσότερα

ιαχείριση των Υδάτινων Πόρων στην Ελλάδα Ηλίας Μ. Ντεµιάν Svetoslav Danchev Αθήνα, Iούνιος 2010 Ι ΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ

ιαχείριση των Υδάτινων Πόρων στην Ελλάδα Ηλίας Μ. Ντεµιάν Svetoslav Danchev Αθήνα, Iούνιος 2010 Ι ΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ιαχείριση των Υδάτινων Πόρων στην Ελλάδα ΗλίαςΜ. Ντεµιάν Svetoslav Danchev Αθήνα, Iούνιος 2010 Ατζέντα Παρουσίασης Σκοπός της Μελέτης Παγκόσµια Κρίση του Νερού Προσφορά Υδάτινων Πόρων στην Ελλάδα Η Ζήτηση

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομική ανάλυση και τιμολογιακή πολιτική χρήσεων και υπηρεσιών νερού. Δ. Ασημακόπουλος Σχολή Χημικών Μηχανικών Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο

Οικονομική ανάλυση και τιμολογιακή πολιτική χρήσεων και υπηρεσιών νερού. Δ. Ασημακόπουλος Σχολή Χημικών Μηχανικών Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Οικονομική ανάλυση και τιμολογιακή πολιτική χρήσεων και υπηρεσιών νερού Δ. Ασημακόπουλος Σχολή Χημικών Μηχανικών Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Ολοκληρωμένη Διαχείριση Η Ολοκληρωμένη Διαχείριση Υδατικών πόρων

Διαβάστε περισσότερα

Η εφαρμογή του BROADWAY 85WG προσφέρει στον παραγωγό: Ευρύ φάσμα δράσης σε αγρωστώδη και πλατύφυλλα ζιζάνια. Εξαιρετική αποτελεσματικότητα

Η εφαρμογή του BROADWAY 85WG προσφέρει στον παραγωγό: Ευρύ φάσμα δράσης σε αγρωστώδη και πλατύφυλλα ζιζάνια. Εξαιρετική αποτελεσματικότητα Το BROADWAY 85WG είναι ένα εκλεκτικό ζιζανιοκτόνο για μεταφυτρωτική εφαρμογή σε μαλακό και σκληρό σιτάρι. Λόγω της αποτελεσματικής του δράσης ταυτόχρονα σε μια σειρά σημαντικών αγρωστωδών και πλατύφυλλων

Διαβάστε περισσότερα

Υ ο-µονάδες Βιολογικού Καθαρισµού

Υ ο-µονάδες Βιολογικού Καθαρισµού Υ ο-µονάδες Βιολογικού Καθαρισµού ΙΙ Μονάδες Βιολογικού Καθαρισµού (συν.) Χαλικοδιϋλιστήριο, ραστική λάσπη (ενεργή ιλύς) εξαµενές σταθεροποίησης Άρδευση Τεχνητοί υγρότοποι Οριζόντιας ελεύθερης ροής Κατακόρυφης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΕΛΑΙΟΤΡΙΒΕΙΩΝ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΚΕΙΜΕΝΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΕΛΑΙΟΤΡΙΒΕΙΩΝ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΚΕΙΜΕΝΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΕΛΑΙΟΤΡΙΒΕΙΩΝ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΚΕΙΜΕΝΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ Κωνσταντίνος Σιούφτας, Τμήμα Περιβάλλοντος Υπουργείο Γεωργίας, Φυσικών Πόρων και Περιβάλλοντος 19.10.2012 ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

«ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ»

«ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ» «ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ» Εισηγητής: Σωκράτης Φάμελλος Χημικός Μηχανικός MSc Διευθυντής Τοπικής Ανάπτυξης, ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΑΕ Οι υδατικοί πόροι αποτελούν βασική παράμετρο της αναπτυξιακής διαδικασίας και της

Διαβάστε περισσότερα

Κυρούδη Λαμπρινή. Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών

Κυρούδη Λαμπρινή. Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών Κυρούδη Λαμπρινή Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ Η έρευνα αυτή διαπραγματεύεται, θέλοντας να εξηγήσει τα εξής θέματα:- Ο ρόλος του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών-

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ Ο ΗΓΟΥ ΜΕ ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΕΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΚΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΓΡΟ ΙΑΤΡΟΦΙΚΟ ΤΟΜΕΑ

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ Ο ΗΓΟΥ ΜΕ ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΕΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΚΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΓΡΟ ΙΑΤΡΟΦΙΚΟ ΤΟΜΕΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ Ο ΗΓΟΥ ΜΕ ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΕΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΚΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΓΡΟ ΙΑΤΡΟΦΙΚΟ ΤΟΜΕΑ «Ηµερίδα για τον Αγροδιατροφικό Τοµέα Παρουσίαση Τοπικών Προϊόντων µε Γευσιγνωσία» ιοργάνωση: ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΚΙΛΚΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

Πιστοποίηση βιολογικών προϊόντων και ολοκληρωμένης διαχείρισης. Γιώργος Κράββας Δ/ντης Agrisystems Γραφείο Θεσσαλονίκης

Πιστοποίηση βιολογικών προϊόντων και ολοκληρωμένης διαχείρισης. Γιώργος Κράββας Δ/ντης Agrisystems Γραφείο Θεσσαλονίκης Πιστοποίηση βιολογικών προϊόντων και ολοκληρωμένης διαχείρισης Γιώργος Κράββας Δ/ντης Agrisystems Γραφείο Θεσσαλονίκης Πιστοποίηση βιολογικών προϊόντων Αρχή Εποπτείας: Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίμων

Διαβάστε περισσότερα

514 Τεχνολογιών Αντιρρύπανσης ΤΕΙ Δυτ. Μακεδονίας (Κοζάνη)

514 Τεχνολογιών Αντιρρύπανσης ΤΕΙ Δυτ. Μακεδονίας (Κοζάνη) 514 Τεχνολογιών Αντιρρύπανσης ΤΕΙ Δυτ. Μακεδονίας (Κοζάνη) Το Τμήμα Τεχνολογιών Αντιρρύπανσης του ΤΕΙ Δυτικής Μακεδονίας συστάθηκε στα πλαίσια της Ενέργειας "Διεύρυνση της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης" του

Διαβάστε περισσότερα

συστήματα προαπονιτροποίησης είναι η δημιουργία ευνοϊκών συνθηκών για την ανάπτυξη νηματοειδών μικροοργανισμών.

συστήματα προαπονιτροποίησης είναι η δημιουργία ευνοϊκών συνθηκών για την ανάπτυξη νηματοειδών μικροοργανισμών. ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το σύστημα ενεργού ιλύος είναι το πιο διαδεδομένο και αποτελεσματικό σύστημα βιολογικής επεξεργασίας αστικών λυμάτων, όσον αφορά τόσο στην ποιότητα εκροής όσο και στην οικονομία του. Αναπτύχθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Φυτεµένα δώµατα & ενεργειακή συµπεριφορά κτιρίων

Φυτεµένα δώµατα & ενεργειακή συµπεριφορά κτιρίων Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Τµήµα Πολιτικών Μηχανικών Εργαστήριο Οικοδοµικής και Φυσικής των Κτιρίων lbcp.civil.auth.gr Φυτεµένα δώµατα & ενεργειακή συµπεριφορά κτιρίων Θ.Γ.Θεοδοσίου, επ.καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα.

Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα. 2 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες, διαγράμματα,

Διαβάστε περισσότερα

Είναι: µίγµα αέριων υδρογονανθράκων µε κύριο συστατικό το µεθάνιο, CH 4 (µέχρι και 90%)

Είναι: µίγµα αέριων υδρογονανθράκων µε κύριο συστατικό το µεθάνιο, CH 4 (µέχρι και 90%) Φυσικό αέριο Βιοαέριο Αλκάνια ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ Είναι: µίγµα αέριων υδρογονανθράκων µε κύριο συστατικό το µεθάνιο, CH 4 (µέχρι και 90%) Χρησιµοποιείται ως: Καύσιµο Πρώτη ύλη στην πετροχηµική βιοµηχανία Πλεονεκτήµατα

Διαβάστε περισσότερα

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών;

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών; ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Τι είναι οι πρωτεϊνες; Η ονομασία πρωτεϊνες προέρχεται από το ρήμα πρωτεύω και σημαίνει την εξαιρετική σημασία που έχουν οι πρωτεϊνες για την υγεία του ανθρώπινου σώματος. Από την εποχή των Ολυμπιακών

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΙΝΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΥΔΑΤΙΝΟΙ ΠΟΡΟΙ

ΥΔΑΤΙΝΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΥΔΑΤΙΝΟΙ ΠΟΡΟΙ ΥΔΑΤΙΝΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΥΔΑΤΙΝΟΙ ΠΟΡΟΙ Το νερό αποτελεί έναν από τους πιο σημαντικούς φυσικούς πόρους. Η διαχείριση της ποιότητας και της ποσότητας του νερού από τον άνθρωπο δεν ήταν πάντα η καλύτερη δυνατή.

Διαβάστε περισσότερα

(dietary fiber, nonnutritive fiber)

(dietary fiber, nonnutritive fiber) KΥΤΤΑΡΙΝΗ - ΦΥΤΙΚΕΣ ΙΝΕΣ Στα τρόφιμα, παράλληλα με τους υδατάνθρακες που πέπτονται στον ανθρώπινο οργανισμό (δηλαδή που υδρολύονται, απορροφώνται και μεταβολίζονται κατά τα γνωστά), υπάρχουν και υδατάνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

Σάββατο, 24 Μαϊου 2003 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ

Σάββατο, 24 Μαϊου 2003 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Σάββατο, 24 Μαϊου 2003 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΜΑ 1 Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα του το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1.

Διαβάστε περισσότερα

Διαγώνισμα Βιολογίας Γενικής Παιδείας. α. κυτταροτοξικά Τ λεμφοκύτταρα β. βοηθητικά Τ λεμφοκύτταρα γ. πλασματοκύτταρα δ. μακροφάγα Μονάδες 5

Διαγώνισμα Βιολογίας Γενικής Παιδείας. α. κυτταροτοξικά Τ λεμφοκύτταρα β. βοηθητικά Τ λεμφοκύτταρα γ. πλασματοκύτταρα δ. μακροφάγα Μονάδες 5 Διαγώνισμα Βιολογίας Γενικής Παιδείας ΘΕΜΑ 1ο Να κυκλώσετε το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση 1. Μεγάλες ποσότητες ανοσοσφαιρινών εκκρίνονται από τα: α. κυτταροτοξικά Τ λεμφοκύτταρα β. βοηθητικά

Διαβάστε περισσότερα

Ολοκληρωµένες λύσεις διαχείρισης

Ολοκληρωµένες λύσεις διαχείρισης Ολοκληρωµένες λύσεις διαχείρισης λυµάτων µικρής & µεσαίας κλίµακας Προβλήµατα στα οποία δίνεται λύση Οι λύσεις που προτείνει η Agrologistics, έρχονται να δώσουν απάντηση σε πολλά προβλήµατα σχετικά µε

Διαβάστε περισσότερα

Συνδυασµός Θερµοχηµικής και Βιοχηµικής

Συνδυασµός Θερµοχηµικής και Βιοχηµικής Εθνικό Κέντρο Έρευνας & Τεχνολογικής Ανάπτυξης Ινστιτούτο Τεχνολογίας & Εφαρµογών Στερεών Καυσίµων (ΕΚΕΤΑ / ΙΤΕΣΚ) Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Εργαστήριο Ατµοπαραγωγών & Θερµικών Εγκαταστάσεων (ΕΜΠ / ΕΑ&ΘΕ

Διαβάστε περισσότερα

Τρίκαλα, 27/12/2011. Συνεντεύξεις. «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες»

Τρίκαλα, 27/12/2011. Συνεντεύξεις. «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες» Τρίκαλα, 27/12/2011 Συνεντεύξεις «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες» Τι επισημαίνει στην ΕΡΕΥΝΑ για την περιοχή μας ο κ. Σοφοκλής Ε. Δρίτσας, ερευνητής στο Εργαστήριο Δημογραφικών και Κοινωνικών Αναλύσεων

Διαβάστε περισσότερα

Διπλ. Μηχανικός Βασιλειάδης Μιχαήλ ΑΟΥΤΕΒ ΜΗΧΑΝΙΚΗ Α.Ε. 04 Φεβρουαρίου 2011 Hotel King George II Palace Πλατεία Συντάγματος Αθήνα

Διπλ. Μηχανικός Βασιλειάδης Μιχαήλ ΑΟΥΤΕΒ ΜΗΧΑΝΙΚΗ Α.Ε. 04 Φεβρουαρίου 2011 Hotel King George II Palace Πλατεία Συντάγματος Αθήνα Διπλ. Μηχανικός Βασιλειάδης Μιχαήλ ΑΟΥΤΕΒ ΜΗΧΑΝΙΚΗ Α.Ε. 04 Φεβρουαρίου 2011 Hotel King George II Palace Πλατεία Συντάγματος Αθήνα Είδη πρώτων υλών Αγροτικού τομέα Κτηνοτροφικού τομέα Αστικά απόβλητα Αγροτικός

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ ΤΩΝ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΑ ΠΛΥΝΤΗΡΙΑ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ

Η ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ ΤΩΝ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΑ ΠΛΥΝΤΗΡΙΑ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ Η ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ ΤΩΝ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΑ ΠΛΥΝΤΗΡΙΑ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ Α.. ΠΑΤΡΩΝΑΣ AQUACHEM ΕΠΕ, Αµαζόνων 1, Καλαµαριά 55133, E-mail: info@aquachem.gr ΜΟΝΑ ΕΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΜΙΚΡΗΣ ΚΛΙΜΑΚΑΣ Το νερό

Διαβάστε περισσότερα

Είναι Σημαντική η Ποιότητα του Νερού στα Ξενοδοχεία??

Είναι Σημαντική η Ποιότητα του Νερού στα Ξενοδοχεία?? Είναι Σημαντική η Ποιότητα του Νερού στα Ξενοδοχεία?? Αφορμή για τον παρόν κείμενο αποτέλεσε η προ ημερών επικοινωνία μας με κορυφαίο παράγοντα της Ελληνικής Τουριστικής αγοράς στην χώρα μας και πελάτη

Διαβάστε περισσότερα