Τα µετόχια του Οροπεδίου Λασιθίου επί Ενετοκρατίας Του Εµµ. Ν. Μπελιβάνη, συνταξιούχου δάσκαλου

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Τα µετόχια του Οροπεδίου Λασιθίου επί Ενετοκρατίας Του Εµµ. Ν. Μπελιβάνη, συνταξιούχου δάσκαλου"

Transcript

1 Τα µετόχια του Οροπεδίου Λασιθίου επί Ενετοκρατίας Του Εµµ. Ν. Μπελιβάνη, συνταξιούχου δάσκαλου Περιεχόµενα: - Γενικά - Απαγόρευση κατοίκησης του Οροπεδίου Λασιθίου - Αρση της απαγόρευσης - Ξανακατοίκηση του Οροπεδίου - Απογραφές πληθυσµού των µετοχιών και χωριών του Οροπεδίου Λασιθίου από τη Βενετοκρατία έως σήµερα. - Μετόχια που δηµιουργήθηκαν επί Ενετοκρατίας µετά το 15ο αιώνα. - Μετόχια του Οροπεδίου Λασιθίου επί Ενετοκρατίας που σώζονται σαν τοπωνύµια. - Πίνακας µετοχιών που παρέµειναν ως τοπωνύµια-πληθυσµιακή εξέλιξή τους. - Μετόχια του Οροπεδίου Λασιθίου που εξελίχθηκαν στα σηµερινά χωριά. - Πίνακας χωριών και οικισµών της επαρχίας Λασιθίου µε την πληθυσµιακή εξέλιξή τους από τη Βενετοκρατία και µετά. - Αλλες παρατηρήσεις - Ιερές Μονές στο Οροπέδιο Λασιθίου. - Θεοµηνίες και επιδηµίες - Συµπεράσµατα ΓΕΝΙΚΑ Ως γνωστόν, την 4/4/1204 µ.χ. η Κωνσταντινούπολη έπεσε στα χέρια των Σταυροφόρων ή Σταυροφθόρων, όπως ονοµάζονταν από τους Βυζαντινούς. Σώθηκαν µόνο ελάχιστες επαρχίες. Το πώς έγινε αυτό και πώς έφθασε η άλλοτε πανίσχυρη Βυζαντινή Αυτοκρατορία σ αυτό το κατάντηµα µε τ αλληλοφαγώµατα και τα τροµερά λάθη των Βυζαντινών Αυτοκρατόρων, είναι γνωστά από την Ιστορία. Οι Σταυροφόροι µοίρασαν τότε την απέραντη αυτοκρατορία µεταξύ τους. Η Κρήτη έπεσε στο µερίδιο του Λοµβαρδού Μαρκησίου του Μοµφεράτου Βονιφάτιου, που ονοµάσθηκε βασιλιάς της Θεσσαλονίκης. Ο Βονιφάτιος για να χαρεί την βασιλεία του ανενόχλητος, µεταβίβασε το έτος 1204, µε συµβόλαιο επίσηµο που υπογράφηκε στην Ανδριανούπολη, την κυριότητα της Κρήτης στους Ενετούς αντί (1000) χιλίων µαρκών καθαρού αργύρου, που άξιζαν εβδοµήντα πέντε χιλιάδες (75.000) χρυσά φράγκα. Η µάρκα ήταν µονάδα βάρους 238,5 γραµµάρια. Η Κρήτη δηλαδή, πουλήθηκε στην εξευτελιστική τιµή των 238,5 κιλών αργύρου. Οι Ενετοί, πήραν τα χωράφια των Κρητικών, τα οικειοποιήθηκαν και παράλληλα τους κακοµεταχειρίζονταν. Οι Κρητικοί, ένας λαός φιλελεύθερος, δεν µπορούσαν ν ανεχθούν αυτές τις ταπεινώσεις των κατακτητών και άρχισαν ν αντιδρούν έντονα και να τους παρενοχλούν από τα πρώτα κιόλας χρόνια µε εξεγέρσεις, δολιοφθορές και άλλα διάφορα. Το Οροπέδιο Λασιθίου, λόγω της ευφορίας του και της φυσικής του οχυρότητας, ήταν ο τόπος απ όπου άρχιζαν πολλές επαναστάσεις ή όπου κατάφευγαν οι επαναστάτες και οι αποκηρυγµένοι. ίκαια το ονόµασαν αγκάθι στην καρδιά της Βενετίας. Γνωστές είναι οι επαναστάσεις των Αγιοστεφανιτών το 1212, των Χορτατσών το 1273, των Καψοκαλύβων το 1341, και των αδελφών Καλλέργη το 1363, που ξεκίνησαν όλες από το Οροπέδιο Λασιθίου. ΑΠΑΓΟΡΕΥΣΗ ΚΑΤΟΙΚΗΣΗΣ ΤΟΥ ΟΡΟΠΕ ΙΟΥ Οι φεουδάρχες Ενετοί του Λασιθίου παρενοχλούµενοι διαρκώς, αναγκάστηκαν να το εγκαταλείψουν. Τότε, για να µην βρίσκουν άσυλο οι επαναστάτες στο Λασίθι, ο ούκας του Ηρακλείου εισηγήθηκε στο Συµβούλιο των Ευγενών να κηρυχθεί το Λασίθι τόπος ακατοίκητος (1293). Παράλληλα, εξεδόθη άλλο διάταγµα της ενετικής γερουσίας το οποίο απαγόρευε στους Ενετούς να παντρεύονται Κρητικοπούλες. Οσοι παρανοµούσαν, έχαναν τον φέουδό τους. Αυτό βέβαια δεν εφαρµόστηκε ποτέ. Το Οροπέδιο Λασιθίου βέβαια, µε το αδούλωτο φρόνηµά του δεν συµµορφώθηκε στις απειλές και τότε η Βενετία µε νέο νόµο πιο σκληρό, διέταξε το έτος 1343 την ερήµωσή του, το γκρέµισµα όλων των σπιτιών (δεν άφησαν πέτρα πάνω στην άλλη), το 1

2 ξερίζωµα όλων των οπωροφόρων δέντρων και των αµπελιών. Οποιος συλλαµβανόταν να µένει µέσα στην απαγορευµένη ζώνη του Λασιθίου, ή να βόσκει τα ζώα του, του έκοβαν το ένα πόδι ή τον σκότωναν. Ετσι, οι κάτοικοί του κατέφυγαν στα χωριά των όµορων επαρχιών κι εγκαταστάθηκαν σ αυτά µόνιµα. Να γιατί δεν σώζεται στο Λασίθι τίποτα το βυζαντινό, ούτε ονόµατα χωριών, ούτε τοπωνύµια. Τα µοναδικά βυζαντινά λείψανα, είναι η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου στο Αγουστί χωριό, κοντά στο σηµερινό χωριό Αγιος Γεώργιος, η εκκλησία του Αγίου Σεργίου και Βάκχου στο νεκροταφείο του χωριού Γεροντωµουρί (σηµερινό Αγ. Χαράλαµπος) και η εκκλησία της Αγίας Αννας στο νεκροταφείο του Τζερµιάδου, η οποία πριν από 50 περίπου χρόνια κακώς κατεδαφίστηκε και στην θέση της ανεργέθηκε άλλη µεγαλύτερή της. Η παραπάνω απαγόρευση κράτησε πάνω από 200 χρόνια. ΑΡΣΗ ΤΗΣ ΑΠΑΓΟΡΕΥΣΗΣ Τον 15ο αιώνα, άρχισε να πέφτει στην Κρήτη πείνα, λόγω της αφορίας των δηµητριακών και οι Ενετοί δεν µπορούσαν να θρέψουν ούτε τα στρατεύµατά τους, που διαρκώς πλήθαιναν στο νησί φοβούµενοι την κατάληψή της από τους Τούρκους. Τότε, ο ούκας του Ηρακλείου, εισηγήθηκε στη Βενετία ότι δεν υπήρχε πια λόγος να µένει ακαλλιέργητος ο εύφορος αυτός τόπος, το Λασίθι, εφόσον τα πράγµατα είχαν ησυχάσει. Καλό θα ήταν λοιπόν, ν αρχίσει να σπέρνεται ο τόπος από τη διοίκηση των Ενετών ή να ενοικιάζεται. Γιατί δεν πρέπει να µας διαφεύγει ότι το Λασίθι θεωρούνταν ανέκαθεν ο σιτοβολώνας της Κρήτης. Πετύχαινε ακόµη και τις χρονιές που λόγω ανοµβρίας ή άλλων αιτιών αποτύγχαναν τα σιτηρά στην υπόλοιπη Κρήτη. Ετσι, βγήκε και η παροιµία αν πετύχει το Λασίθι, κακόν το παθε η Κρήτη. εν µπορούσε λοιπόν να µένει ακαλλιέργητο ενώ η Κρήτη πεινούσε! Ετσι, στις 30 Νοεµβρίου 1514, ανεκλήθηκε το απαγορευτικό διάταγµα κι επιτράπηκε ξανά η καλλιέργειά του. Το Λασίθι όµως, µε την πολυετή ακαλλιεργησία του, είχε γίνει ένα απέραντο λιβάδι που για να καλλιεργηθεί, έπρεπε να αποστραγγισθεί και να εκχερσωθεί. Τότε η Ενετία έστειλε µηχανικούς έµπειρους σε αποστραγγιστικά έργα και χάραξαν και άνοιξαν τις Λίνιες που σώζονται ακόµη και σήµερα, και αποστραγγίστηκε ο κάµπος. ΞΑΝΑΚΑΤΟΙΚΗΣΗ ΤΟΥ ΟΡΟΠΕ ΙΟΥ Υστερα απ όλα αυτά, η Ενετία, επέτρεψε σ όσους ήθελαν να βγουν στο οροπέδιο να παχτώσουν (ενοικιάσουν) όση γη µπορούσαν να καλλιεργήσουν. Παράλληλα, έφερε κι εκείνη Πελλοπονήσιους φίλους της από την Μονεµβασιά και το Ναύπλιο για να τους ανταµείψει για την φιλική στάση τους απέναντί της τα χρόνια της Ενετοκρατίας και τους µοίρασε µεγάλες εκτάσεις στο Οροπέδιο να τις καλλιεργούν µε την υποχρέωση να της παραδίδουν το ένα τρίτο της σοδειάς τους. Αξίζει ν αναφέρουµε εδώ, ότι τα έσοδα του ηµοσίου από τα παχτωτικά, έφθαναν ενίοτε στα δέκα έξι χιλ. µουζούρια δηµητριακά και ότι το Λασίθι δεν αποτέλεσε ποτέ Καστελανία (επαρχία), αλλά υπαγόταν απευθείας στο ούκα. Στους αγρότες που ανέβαιαν στο Λασίθι για καλλιέργειες, απαγόρευαν να χτίζουν κανονικά σπίτια και να δηµιουργούν χωριά. Γι αυτό, η παραµονή τους διαρκούσε όσο η σπορά ή ο θερισµός και τ αλώνισµα. Αυτοί διέµεναν σε πρόχειρα σπίτια και καλύβες σε µικρούς οικισµούς τα λεγόµενα µετόχια. Ετσι δηµιουργήθηκαν 46 µετόχια πολλά από τα οποία πήραν τ όνοµά τους από τον πρώτο τους οικιστή (Τζερµιάδω από τον Τζερµιά, Φαρσάρω από τον Φαρσάρη κ.λ.π.). Αλλα απ αυτά διατηρήθηκαν και εξελίχθηκαν αργότερα σε χωριά (Αγ. Γεώργιος, Τζερµιάδω, Αβρακόντε, Αγ. Κωνσταντίνος κ.λ.π.) και άλλα έσβησαν και διατηρούνται σήµερα τοπωνύµια (Αγουστί, Μόρος, Χώνος, Κερασά, Σαρακηνού, Αγία Πελαγία κ.λ.π.) Το ότι ανέβαιναν καλλιεργητές από τις όµορες επαρχίες, φαίνεται και από τον κατάλογο των παχτωτών και οφειλετών προς τη Γαληνότατη Κυβέρνηση της Ενετίας (ιδέ Συµβολή στην Ιστορία της Κρήτης του Οροπεδίου Λασιθίου του ιστοριοδίφη Στέργιου Σπανάκη) όπως: Κανέτος, Ζουράρης, Πεδιώτης, Φούσκης, Σιλιγάρδος, Βλαστός, Σερέπετσης, Κοζύρης, κ.λ.π. που υπάρχουν σήµερα στην επαρχία Μερ/λλου. Απογραφές πληθυσµού των µετοχιών και των χωριών του Οροπεδίου Λασιθίου από την Βενετοκρατία έως σήµερα. Α Επί Ενετοκρατίας Οι απογραφές του πληθυσµού στην Κρήτη επί Ενετοκρατίας που έµειναν ιστορικές ήταν: 1. Του Καστροφύλακα το Αυτή αναφέρεται σε κατοίκους. 2

3 2. Του Φραγκίσκο Βασιλικάτα το Αναφέρεται σε σπίτια. Και οι δύο αυτές απογραφές ήταν πολύ ελλιπείς. Αλλες απογραφές Α Επί Τουρκοκρατίας 1. ύο χρόνια µετά την ολοκλήρωση της κατάληψης της Κρήτης από τους Τούρκους (1669) έγινε η πρώτη απογραφή (1671) µε σκοπό να µάθουν οι νέοι κατακτητές µε πόσο και µε τί πληθυσµό είχαν να κάνουν. Η απογραφή αναφέρεται σε χαράτσια. Χαράτσι είναι τούρκικκη λέξη που σηµαίνει γενικά κεφαλικός φόρος. Στην απογραφή όµως αυτή εννοούσαν τους υπόχρεους σε κεφαλικό φόρο. Η απογραφή του Αναφέρεται σε ψυχές όπως και οι επόµενες. Β Επί Αιγυπτιοκρατίας ( ) Εγινε απογραφή το 1834 και αναφέρεται σε οικογένειες. Γ Επί Κρητικής Πολιτείας Εγινε το 1800 και διατάχθηκε από τον πρίγκηπα Γεώργιο. Με ελεύθερη Κρήτη ενωµένη µε την Ελλάδα Εγιναν το 1920, 1928, 1940, 1951, 1961, 1971, 1981, 1991 και το Μετόχια που δηµιουργήθηκαν επί Ενετοκρατίας µετά τον 15ο αιώνα. Αβρακόντε, Αγ. Γεωργίου, Αγ. Κωνσταντίνου, Αγ. Αναργύρων, Αγ. Κυρίλλου, Αγουστί, Αλογόσπηλιοι, Αλέξαινας (Αγ. Πελαγίας), Βασιλικού, Βίδων, Γαϊτανού, Γαϊδουρόµαντρα, Γεροντωµουρί, Εντιχτης (Χώνου), Καµινάκι, Καρδαµούτσα, Κάτω Μετόχι, Κερασά, Κλήµα, Κοντού, Κουδουµαλιά, Λαγού, Μαγατζέδες, Μαγουλά, Μαρµακέτω, Μόρος, Μούση, Μυγογιάννη, Πινακιανώ, Πλάτη, Σιδιακού, Σκαφίδια, Σπέρα, Ταπεινού Ορφανού, Τζερµιάδω, Τζόγια, Τσαγκαλοχώρι, Φαρσάρω, Φοραδάρη, Ψυχρό, Ωχρα. Από τα παραπάνω µετόχια, άλλα έσβησαν, διαλύθηκαν ύστερα από κάποια χρόνια και διατηρούνται σήµερα ως τοπωνύµια και άλλα διατηρήθηκαν και εξελίχθηκαν σε χωριά. Σ αυτά δεν αναφέρονται τα χωριά Μ. Λασίθι, Μ. Λασιθάκι, Μέσα Ποτάµοι, και Εξω Ποτάµοι γιατί δεν αναφέρονται σαν µετόχια. Μετόχια του Οροπεδίου Λασιθίου επί Ενετοκρατίας που σώζονται σαν τοπωνύµια κατά αλφαβητική σειρά 1. Μετόχι Αγ. Ανάργυροι Βρισκόταν νότια του συνοικισµού Μ. Λασιθάκι. Αναφέρεται στην απογραφή του Βασιλικάτα. ιαλύθηκε πολύ σύντοµα. Στην θέση του σώζεται εκκλησία των Αγ. Αναργύρων, όπου γίνεται µεγάλο πανηγύρι 2 φορές το χρόνο. 2. Μετόχι Αγ. Κύριλλος Το µετόχι βρισκόταν δυτικά του Ψυχρού, όπου σώζεται σήµερα η οµώνυµη εκκλησία, ένα από τα λίγα λείψανα της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας στο Λασίθι. Αναφέρεται στις απογραφές του Καστροφύλακα και του Βασιλικάτα, αλλά χωρίς κατοίκους. 3. Μετόχι Αγουστί Βρισκόταν στους δυτικούς πρόποδες του λόφου Κεφάλα, του µοναδικού µέσα στον κάµπο του Λασιθίου. Αναφέρεται στις απογραφές του Βασιλικάτα και στην Τούρκικη του Φαίνεται ότι ήταν από τους µεγαλύτερους οικισµούς τα χρόνια εκείνα, αν κρίνουµε από το 4/στιχο που ακούγεται ακόµη και σήµερα. Αγουστί χωριό πόρτες ενενήντα δυο πάνω στο χρόνο κύρης και γιός Είχε λοιπόν το µετόχι αυτό στην ακµή του 92 χαράτσια δηλαδή κατοίκους προτού η φοβερή ασθένεια της πανούκλας (πανώλης) το ερηµώσει µονοχρονίς. Η ονοµασία του οικισµού οφειλόταν στον πρώτο οικιστή του τον Αγουστίνι. Ο οικισµός αναφέρεται και σε τούρκικα έγγραφα. Υπήρχε µέχρι το Στη θέση του σώζεται η διµάρτυρη εκκλησία Αγίου Γεωργίου - Αγίου Νεκταρίου. Το κλίτος του Αγ. Νεκταρίου ανεγέρθηκε µετά τον Β Παγκόσµιο Πόλεµο. Η εκκλησία του Αγ. Γεωργίου, ανακαινισµένη σήµερα, σώζεται από την Β Βυζαντινή περίοδο, όπως αναφέρει η Ιστορία. Το προαύλιο της εκκλησίας, όπως και τα προαύλια των άλλων εκκλησιών της εποχής εκείνης, χρησίµευε και σαν νεκροταφείο. Ο υποφαινόµενος σα δάσκαλος του χωριού Αγ. Γεωργίου, το 1964 µαζί µε τους µαθητές των ανωτέρων τάξεων του 3

4 σχολείου, δεντροφυτεύσαµε το χώρο αυτό µε δασικά δέντρα. Κατά την εξόρυξη των λάκων ανακαλύψαµε αρκετούς οµαδικούς τάφους µε ανθρώπινους σκελετούς. Η Κρήτη, όπως θα πούµε και παρακάτω, εµαστιζόταν επί Ενετοκρατίας και επί Τουρκοκρατίας πολλές φορές από πανώλη (πανούκλα). Ποιά χρονολογία κατέστρεψε η πανώλη τον οικισµό είναι άγνωστο. Το µόνο γνωστό είναι ότι το χωριό σωζόταν µέχρι το 1780 µ.χ. Σήµερα, σώζεται σαν τοπωνύµιο στ Αγουστί. 4 Μετόχι Αλογόσπηλιοι Βρισκόταν ανατολικά του χωριού Τζερµιάδω. Στο µέρος αυτό υπήρχαν πολλές σπηλιές, όπου οι κάτοικοι του µετοχιού σταύλιζαν και έτρεφαν τα άλογά τους, εξ ου και η ονοµασία. Αναφέρεται στην απογραφή του Καστροφύλακα χωρίς κατοίκους. Οχι όµως και του Βασιλικάτα. Ασφαλώς θα είχε διαλυθεί νωρίς. Σώζεται ως τοπωνύµιο. 5. Μετόχι της Αλέξαινας Βρισκόταν στο ανατολικό µέρος του Οροπεδίου. Κοντά του σώζεται η εκκλησία της Αγίας Πελαγίας. Αναφέρεται στις Ενετικές απογραφές κατοικηµένο. Σήµερα ακούγεται ως τοπωνύµιο. Το µετόχι αυτό, κατά την ταπεινή µου γνώµη, είναι το ίδιο το µετόχι της Αγίας Πελαγίας για τους εξής λόγους: 1. Το τοπωνύµιο της Αλέξαινας βρίσκεται στην κορυφή του βουνού και την εποχή που κτίζονταν τα µετόχια δε συνέτρεχαν λόγοι να χτιστεί εκεί ψηλά. 2. Στο εν λόγω τοπωνύµιο, δεν υπάρχει καµία ένδειξη ότι υπήρξαν κτίσµατα. 3. Η πρόσβαση των καλλιεργητών στα χωράφια τους θα ήταν πολύ δύσκολη. Αντιθέτως, στην Αγία Πελαγία υπάρχουν πολλές ενδείξεις παλαιών κτισµάτων. Από διασταυρωµένες δε πληροφορίες, στο µετόχι αυτό, παρόλο που δεν αναφέρεται στις Ενετικές απογραφές, κατοικούσαν πολλές οικογένειες µεταξύ των οποίων των Αγγελάκηδων και Παναγιωτάκηδων οι οποίες µετοίκησαν αργότερα στο µετόχι του Αγίου Γεωργίου. Οι Αγγελάκηδες µάλιστα κατοίκησαν σε ιδιαίτερη γειτονιά του µετοχιού το χωριδάκι. Οι απόγονοί τους (των Αγγελάκηδων) µετοίκησαν κατά τον περασµένο αιώνα στην Γαρίπα Μονοφατσίου και τη Βόνη Πεδιάδας, όπου προοδεύουν. Τα σπίτια τους στον Αγ. Γεώργιο είναι σήµερα ερειπωµένα. Στον Αγ. Γεώργιο έχει µείνει µόνο µια οικογένεια. Το µετόχι της Αγίας Πελαγίας ακούγεται σήµερα ως τοπωνύµιο. 6. Μετόχι Βασιλικού Βρισκόταν ανατολικά του Αγ. Γεωργίου πάνω σε µια έξαρση του εδάφους. Αναφέρεται στις Ενετικές απογραφές κατοικηµένο. Σήµερα σώζονται ερείπια των κατοίκων και ένα πηγάδι στου Βασιλικού το πηγάδι. Στα χωράφια που βρίσκονταν τριγύρω, υπάρχουν πολλά τεµάχια κεραµικών σκευών. Σήµερα σώζεται ως τοπωνύµιο. Στου Βασιλικού, Του Βασιλικού ο πόρος. 7. Μετόχι των Βίδων Βρισκόταν στην είσοδο της µονής Βιδιανής και σώζονται τα ερείπιά του. Πήρε την ονοµασία του από τον πρώτο οικιστή του, το Βίδο. Από το όνοµα του µετοχιού πήρε το όνοµά της και η µονή. Η οικογένεια των Βίδων ασφαλώς υπήρξε πολύ µεγάλη. Στο µετόχι τους δεν κατοίκησαν άλλες οικογένειες. Το επίπεδο των Βίδων είναι Βενετσιάνικο. Σώζεται σήµερα στο χωριό Αγ. Κωνσταντίνος του Οροπεδίου ως Βιδάκης. Υπάρχει και στο Ηράκλειο. Οι Βιδάκηδες του Ηρακλείου οµολογούν ότι κατάγονται από τον Αγ. Κωνσταντίνο. Το µετόχι αναφέρεται στην απογραφή του Βασιλικάτα. 8. Μετόχι Γαϊτανού Βρισκόταν στην δυτική πλευρά του χωριού Τζερµιάδω, όπου, όπως αναφέρουν οι παλαιότεροι Τζερµιαδιανοί, υπήρχαν λείψανα κτισµάτων του. Σώζεται ως τοπωνύµιο. Αναφέρεται στην απογραφή του Βασιλικάτα, αλλά χωρίς κατοίκους. 9. Μετόχι Γαϊδουρόµαντρα Βρισκόταν εκεί που είναι κτισµένο σήµερα το Κάτω Μετόχι. Πήρε την ονοµασία του από τα πρόχειρα σπίτια (µάντρες) όπου διέµεναν µε τα γαϊδαροµούλαρα οι αγωγιάτες που είχαν αναλάβει την µεταφορά των σιτηρών από τις δηµόσιες αποθήκες των Ενετών (Μόρο και Μαγατζέδες) στις αποθήκες του Καστελίου Πεδιάδας. Το µετόχι αναφέρεται στην απογραφή του Καστροφύλακα µε αρκετούς κατοίκους. ιατήρησε την ονοµασία του µέχρι το Το µετόχι δεν διαλύθηκε όπως πολλά άλλα, αλλά εξελίχθηκε σε χωριό, το σηµερινό Κάτω Μετόχι. 10. Μετόχι Εντίχτης ή Χώνου (ιδέ Μετόχι Χώνου) 11. Μετόχι Καρδαµούτσα Καρδαµούτσα λέµε σήµερα τις πηγές που ανοίγουν στην κοιλάδα µεταξύ των εκκλησιών Αγ. Γεωργίου και Αγίου Τίτου προς το σελί της Αµπέλου. Οι πηγές ανοίγουν, έτρεξε η Καρδαµούτσα λεει ο λαός, όταν κατά τη διάρκεια του χειµώνα 4

5 πέσουν πάρα πολλές βροχές στο όρος Σελένα. Σ αυτή την περιοχή πιθανόν να βρισκόταν το µετόχι της Καρδαµούτσας. Αναφέρεται στην απογραφή του Βασιλικάτα κατοικηµένο. Σήµερα σώζεται ως τοπωνύµιο. 12. Μετόχι Κερασά Βρισκόταν µεταξύ Τζερµιάδω και Λαγού. Πήρε ίσως την ονοµασία του από τις πολλές κερασιές που καλλιεργούνταν στην περιοχή και στα παλιά χρόνια. Αναφέρεται κατοικηµένο κατά την απογραφή του Βασιλικάτα. Μετά την διάλυσή του, έµεινε ως τοπωνύµιο. 13. Μετόχι Κλήµα Βενέρη Βρισκόταν ανατολικά του χωριού Αγ. Γεώργιος. Πήρε την ονοµασία του από τα κλήµατα αµπελιού που πρωτοφυτεύθηκαν στην περιοχή σε µεγάλη έκταση από τον Ενετό Βενέρη που κατοίκησε στην περιοχή µετά την άρση της απαγόρευσης. Απ αυτόν πήρε το µετόχι την ονοµασία του του Βενέρη. Το µετόχι αναφέρεται στην απογραφή του Βασιλικάτα, αλλά χωρίς κατοίκους. Παρέµεινε ως τοπωνύµιο στου Βενέρη ή στο Κλήµα. Και σήµερα ακόµη η περιοχή είναι κατάφυτη από κρασάµπελα. 14. Μετόχι Κοντού Βρισκόταν Β.Α. του χωριού Αγ. Κωνσταντίνος. Πολλοί όµως ισχυρίζονταν ότι βρισκόταν εκεί που είναι σήµερα οι Καστελιανές στέρνες. Πρωτοκατοικήθηκε µετά το Γρήγορα όµως διαλύθηκε, γι αυτό δεν αναφέρονται οι κάτοικοί του παρά µόνο στην απογραφή του Βασιλικάτα. 15. Μετόχι Μαγατζέδες Βρισκόταν σε µικρή απόσταση δυτικά του χωριού Αβρακόντε. Τα χρόνια της Ενετοκρατίας ήταν έδρα φοροεισπράκτορα. Αυτός ήταν υπεύθυνος για τη συγκέντρωση στις αποθήκες του ηµοσίου, που είχαν ανεγερθεί εκεί, των σιτηρών φόρων των ενοικιαστών ή παχτωτών του κάµπου. Αναφέρεται στις Ενετικές απογραφές µε αρκετούς κατοίκους. Σήµερα δεν σώζεται τίποτα από τα κτίσµατά του ούτε ίχνη αυτών. Ολος ο χώρος καλλιεργείται. Οι κάτοχοι των χωραφιών αναφέρουν πως παλαιότερα τα ηνία των αλετριών τους έφεραν στο φως διάφορα τεµάχια πήλινων αγγείων και οστά από τάφους. Ο χώρος έχει µείνει σαν τοπωνύµιο. Στους Μαγατζέδες. Η λέξη µαγατζές είναι αραβική και σηµαίνει σιταποθήκη. 16. Μετόχι του Μόρο Βρισκόταν Β.Α. του χωριού Αγ. Γεώργιος γύρω από την διµάρτυρη εκκλησία Αγ. Νικολάου - Αγ. Ιωάννη. Κτίστηκε µετά το 1463 από Βενετούς. Σ αυτό κατοικούσε ο Ενετός διοικητής και φοροεισπράκτορας Μόρος, ο οποίος συγκέντρωνε σε µεγάλες σιταποθήκες τα σιτηρά φόρους από τους ενοικιαστές και παχτωτές καλλιεργητές του Οροπέδιου. Αναφέρεται στην απογραφή του Βασιλικάτα µε λίγους κατοίκους. Πιθανόν να ήταν ο διοικητής µε την οικογένειά του. Κοντά στην εκκλησία, από την νότια πλευρά, ενθυµούµαι πως υπήρχαν τοίχοι, ερείπια των σπιτιών του µετοχιού και ένα πηγάδι. Σήµερα δεν σώζεται τίποτα. Το µετόχι ακούγεται σαν τοπωνύµιο. Στου Μόρο. ΘΡΥΛΟΙ ΚΑΙ ΠΑΡΑ ΟΣΕΙΣ ΤΟΥ ΜΕΤΟΧΙΟΥ Α. Τα χρυσαφικά του Αράπη Η παράδοση αναφέρει ότι η Χατζή Τζαγκάραινα, µια παλιά κάτοικος του Αγίου Γεωργίου, πήγε ένα µεσηµέρι στην τοποθεσία Μόρο και είδε έναν Αράπη να λιάζει πάνω στις ανάπλες πολλά χρυσαφικά. Η Χατζίνα φοβήθηκε τον Αράπη και τροµαγµένη γύρισε στο χωριό και ανάφερε το γεγονός. Τότε έτρεξαν πολλοί χωριανοί και πήγαν, αλλά δεν είδαν ούτε Αράπη, ούτε χρυσαφικά. Ο φόβος της Χατζίνας ήταν ίσως δικαιολογηµένος γιατί η σκληρότητα και η βαρβαρότητα των Αράβων (Σαρακηνών) ήταν τόσο µεγάλη, ώστε όχι µόνο υπήρξε το φόβητρο των µικρών παιδιών της Κρήτης ( θα σε φάει ο Αράπης, θα σε πάρει ο Αράπης κ.λ.π.) αλλά και επλάστηκαν πολλοί θρύλοι και παραδόσεις για Σαρακηνούς που ζουν σε χαλάσµατα και σπηλιές. Πρέπει να σηµειωθεί εδώ, ότι οι Αραβες Σαρακηνοί κυρίαρχησαν την Κρήτη από το µ.χ. σαν κουρσάροι. Β. Η καµπάνα του Αη Γιάννη στου Μόρο Κατά την κατάληψη της Κρήτης από τους Τούρκους το 1669 µ.χ. απαγορεύτηκαν οι καµπανοκρουσίες. Ο µουσουλµανικός φανατισµός δεν ανέχετο να διαλαλούν οι Χριστιανοί την πίστη τους µε τις καµπάνες των εκκλησιών. ιατάχθηκαν λοιπόν οι Χριστιανοί, να κατεβάσουν τις καµπάνες και να τις παραδώσουν στους πασάδες. Σε πολλές όµως πόλεις και χωριά, αντί να τις παραδώσουν, τις έκρυψαν σε µυστικά µέρη όπου µε το πέρασµα του χρόνου λησµονήθηκαν και έµεινε µόνο η παράδοση ότι κάπου βρίσκονται κρυµµένες. 5

6 Πολλοί µάλιστα πασάδες για ν αποσπάσουν χρήµατα από Χριστιανούς, τους κατηγορούσαν ότι είχαν κρυµµένη καµπάνα και οι καηµένοι οι ραγιάδες για να γλιτώσουν τη ζωή τους που κινδύνευε, υποχρεώνονταν να καταβάλλουν το απαιτούµενο χρηµατικό ποσό. Τέτοιες κρυµµένες καµπάνες λέγεται ότι βρέθηκαν σε πολλά χωριά µετά τα µέσα του 19ου αιώνα, που επιτράπηκε στους Χριστιανούς να κρεµούν καµπάνες στις εκκλησίες τους. Η παράδοση αναφέρει ότι υπήρχε στην εκκλησία στου Μόρο καµπάνα επί Τουρκοκρατίας και ότι οι Χριστιανοί του χωριού Αγ. Γεωργίου την έκρυψαν σ ένα πηγάδι, που σωζόταν πριν µερικά ακόµη χρόνια στην νότια πλευρά της εκκλησίας, έξω από τα τείχη της αυλής της. Λέγεται ακόµη, ότι πολλοί ευσεβείς Χριστιανοί, την είχαν ακούσει να κτυπά, αλλά ποτέ δεν αποφάσισαν να ψάξουν και να την βρουν γιατί λεει ήταν στοιχειωµένη και δεν µπορούσαν. Αλλη παράδοση αναφέρει ότι η καµπάνα βρίσκεται κρυµµένη στην Κεφάλα στη σπηλιά που είδε η Χατζίνα τον Αράπη να λιάζει τα χρυσαφικά του (οι πληροφορίες µου δόθηκαν από τον Εµµ. Ι. Τζιράκη ετών 85 το 1982). 17. Το µετόχι του Μούση Βρισκόταν µεταξύ των χωριών Πλάτης και Γεροντωµουρί (Αγ. Χαράλαµπος). Στην απογραφή του Βασιλικάτα φέρεται κατοικηµένο. Μετά ασφαλώς διαλύθηκε. 18. Μετόχι Μυγογιάννη Βρισκόταν πιθανώς βόρεια του χωριού Μ. Λασιθίου, όπου είναι σήµερα το νεκροταφείο του χωριού. Αναφέρεται στην απογραφή του Βασιλικάτα κατοικηµένο. Σήµερα ακούγεται ως τοπωνύµιο. 19. Μετόχι Σαρακηνού Ασφαλώς βρισκόταν Ν.Α. του σηµερινού οικισµού Μ. Λασιθάκι. Αναφέρεται από το Βασιλικάτα κατοικηµένο. Ο οικισµός διαλύθηκε γρήγορα. Τα σπίτια χάλασαν και έχουν γίνει οι πέτρες τους ένας σωρός, ένας τρόχαλος, γι αυτό ακούγεται σήµερα ως τοπωνύµιο του Σαρακηνού τον τρόχαλο. Η παράδοση αναφέρει ότι σε παρακείµενο σπήλαιο είχε κρυφτεί θησαυρός και ότι πολλοί κάτοικοι του µετοχιού είχαν κατεβεί στο σπήλαιο προς αναζήτησή του. Ας µην ξεχνάµε ότι τους Σαρακηνούς τους έχουµε συνδέσει και µε κρυµµένους θησαυρούς. 20. Μετόχι Σιδιακού Βρισκόταν µάλλον στην περιοχή του Μ. Λασιθίου. Αναφέρεται στην απογραφή του Βασιλικάτα χωρίς κατοίκους. Σήµερα ακούγεται ως τοπωνύµιο. 21. Μετόχι Σκαφίδια Βρισκόταν στην ανατολική πλευρά του χωριού Τζερµιάδω κοντά στην εκκλησία του Αγίου Τρύφωνα. Αναφέρεται από το Βασιλικάτα κατοικηµένο. Πήρε την ονοµασία του από τα µακρόστενα σκαφίδια, που είχαν σκαλίσει οι κάτοικοι του µετοχιού σε κορµούς δέντρων, τα είχαν τοποθετήσει στην άκρη υπάρχουσας πηγής για να πίνουν νερό τα ζώα της γειτονιάς. Οπως µε πληροφορούν, η πηγή υφίσταται και τα σκαφίδια έχουν αντικατασταθεί µε τσιµεντένια όπου οι σηµερινές γειτόνισσες πλένουν τα χοντρά ρούχα του νοικοκυριού τους. Το µετόχι Σκαφίδια ενώθηκε αργότερα µε το χωριό Τζερµιάδω και σήµερα ακούγεται ως τοπωνύµιο. Η παράδοση αναφέρει ότι από την πηγή αυτή, που φηµιζόταν για το ιαµατικό νερό της, έπαιρνε νερό για πιόσιµο ο Κερήµ Αγάς, πασάς του Ηρακλείου τα χρόνια της Τουρκοκρατίας. Εκείνος είχε διατάξει το µουχτάρη (πρόεδρο κοινότητας) του Τζερµιάδω να βάζει εναλλάξ αγγαρεία τους κατοίκους του χωριού να του µεταφέρουν µε τα ζώα τους νερό της πηγής. Κάποτε ήρθε και η σειρά κάποιου µε το όνοµα Κοντογιάννη. Ο πονηρός Κοντογιάννης, για να κατέβει καβαλάρης µέχρι τον Καρτερό Ηρακλείου, δεν γέµισε τ ασκιά από την πηγή, αλλά από ένα πηγάδι του Καρτερού, αµφιβόλου ποιότητας. Οταν έφτασε στο σπίτι του Αγά, παρατήρησε ο Αγάς ότι τ ασκιά ήσαν βρεγµένα απ έξω. Στην παρατήρηση δε τί συµβαίνει, ο Κοντογιάννης το δικαιολόγησε ότι την νύχτα είχε απογούρα και δεν στέγνωσαν τ ασκιά. Ο Αγάς κέρασε τον αγωγιάτη µια φακή και εκείνος ζήτησε ένα τάσι φρέσκο νερό. Ο Κοντογιάννης, ανήσυχος, έπιασε κουβέντα του Αγά. Ηθελε να περάσει κάποιος χρόνος για να διαπιστώσει ότι το νερό δεν θα τον πείραζε και θα γλίτωνε την ελονοσία. Αφού πέρασε κάποιος χρόνος και δεν είχε πάθει τίποτε, έφυγε ευχαριστηµένος. Οταν όµως έφτανε στα ύο Αοράκια, είδε πως τον κυνηγούσαν δυο Τούρκοι µε τα µπεγίρια τους. Κρύος ιδρώτας τον περιέλουσε από το φόβο του. Οι Τούρκοι έδωσαν στον αγωγιάτη ένα γράµµα του Αγά για το µουχτάρη και επέστρεψαν στο Ηράκλειο. 6

7 Το γράµµα έγραφε να µην του ξαναπέψουν νερό απ αυτή την πηγή. Φοβήθηκε ασφαλώς πως µια µέρα θα τον φαρµάκωναν. Ετσι, η πονηριά του Κοντογιάννη έγινε η αφορµή να απαλλαγούν οι Τζερµιαδιανοί από την κοπιαστική αγγαρεία του µουχτάρη. 21Α. Μετόχι Σπέρα Βρισκόταν κοντά στο µετόχι του Φάµπρο δηλαδή κοντά στο σηµερινό χωριό Καµινάκι. Ο Τζιάκοµο Σπέρα ήταν Ενετός από το Ναύπλιο. Ενας απ αυτούς που εγκατέστησε η Βενετία στο Λασίθι για να καλλιεργήσει χωράφια. Αναφέρεται από το Βασιλικάτα χωρίς κατοίκους. Πήρε το όνοµά του από τον πρώτο οικιστή του Σπέρα. 22. Μετόχι Ταπεινού Ορφανού Βρισκόταν κοντά στο µετόχι Γαϊδουρόµαντρα, το σηµερινό Κάτω Μετόχι, µεταξύ του Κάτω Μετοχιού και Γεροντωµουρί (Αγ. Χαράλαµπος). Αναφέρεται στις απογραφές του Καστροφύλακα και Βασιλικάτα χωρίς κατοίκους. Μετά ασφαλώς εγκαταλείφθηκε. Κατοικήθηκε κατά πρώτο από κάποιον ονόµατι Ορφανό από τον οποίο πήρε και το όνοµά του. Το επίθετο σώζεται σήµερα στον Αγ. Χαράλαµπο, τον Αγ. Γεώργιο, τον Αγ. Κωνσταντίνο και το Μαρµακέτω. 23. Μετόχι Τζόγια Βρισκόταν ίσως µεταξύ Πλάτης και Αγ. Χαραλάµπους ή µεταξύ Πλάτης και Ψυχρού. Πάντως, κοντά στην Πλάτη. Αναφέρεται και στις δυο Ενετικές απογραφές κατοικηµένο. Πολλοί Πλατιανοί ισχυρίζονται ότι το οικογενειακό επίθετο των Λαγκωνάκηδων από την Πλάτη, προέρχεται από το επίθετο Τζόγιας. Ο Τζόγιας, από τον οποίο σαν πρώτο οικιστή του µετοχιού πήρε το όνοµα το µετόχι, ήταν Καστελάνος και σ αυτόν παραχωρήθηκαν από τους Ενετούς το 1545 πολλά χωράφια του Λασιθίου για καλλιέργειά τους. Καστελάνος = Επαρχος και Καστέλι = η έδρα του Καστελάνου. Το Λασίθι, αξίζει ν αναφέρουµε, ότι δεν υπήρξε, δεν αποτέλεσε ποτέ Καστελανία. Ανήκε απ ευθείας στο Χάντακα. Το µετόχι του Τζόγια αναφέρεται και σε Τούρκικα έγγραφα, εποµένως διατηρήθηκε και µέχρι την Τουρκοκρατία. 24. Μετόχι Τσαγκαροχώρι εν γνωρίζουµε πού ακριβώς βρισκόταν. Πολλοί Μεσαλασθιώτες ισχυρίζονται ότι βρισκόταν κοντά στο χωριό τους και ότι το όνοµά του το πήρε από κάποιο χωριανό που ασχολιόταν µε το επάγγελµα του τσαγκάρη. Αναφέρεται στην απογραφή του Βασιλικάτα κατοικηµένο. 25. Μετόχι του Φοραδάρη Βρισκόταν νότια του οικισµού Μ. Λασιθάκι, όπου σωζόταν για πολλά χρόνια ένα πηγάδι απ όπου υδρευόταν το µετόχι. Αναφέρεται στις Ενετικές απογραφές ακατοίκητο. Σήµερα σώζεται ως τοπωνύµιο. Στου Φοραδάρη το πηγάδι. Το µετόχι ακούγεται και του Βασµούδου. 26. Μετόχι του Χώνου Βρισκόταν γύρω από την εκκλησία του Αγ. Γεωργίου στο Χώνο, όπου ο δρόµος προς του Τσούλη το µνήµα. Αναφέρεται στις απογραφές των Ενετών κατοικηµένο. Ασφαλώς είναι ίδιο µε το µετόχι του Α- Γιώργη του Εντίχτη. 27. Μετόχι Ωχρα ή Πλαϊδενό (Πλατιανώ) Βρισκόταν όπου ο σηµερινός οικισµός Πλατιανώ που σήµερα είναι ενωµένος µε το χωριό Αγ. Γεώργιος. Το µετόχι πήρε την ονοµασία του από το χρώµα της γης της περιοχής που µοιάζει µε την ώχρα. Το µετόχι αναφέρεται στην απογραφή του Βασιλικάτα κατοικηµένο. Για τον οικισµό του Πλατιανού βλέπε: µετόχι Αγ. Γεώργιος. ΜΕΤΟΧΙΑ ΤΟΥ ΟΡΟΠΕ ΙΟΥ ΛΑΣΙΘΙΟΥ ΠΟΥ ΕΞΕΛΙΧΘΗΚΑΝ ΣΤΑ ΣΗΜΕΡΙΝΑ ΧΩΡΙΑ 1. Μετόχι Αναβρακόντε Είναι το σηµερινό χωριό Αβρακόντε. Αναφέρεται από την απογραφή του Καστροφύλακα (1583). Η ονοµασία προέρχεται ή από τον ευγενή Ενετό Κόντε που λεγόταν Αβραάµ (Αβραάµ + Κόντε = Αβρακόντε) ή από την κόρη του την Αύρα στην οποία λέγεται ότι παραχωρήθηκε το µετόχι (Αύρα + Κόντε = Αβρακόντε). Από Ενετικό έγγραφο του 1545, διαπιστώνεται ότι ο Κόντε Αβραάµ ήταν ο πρώτος Ναυπλιώτης οικιστής του µετοχιού που στάλθηκε από την Ενετική κυβέρνηση στο Λασίθι και του παραχωρήθηκε ένα µεγάλο τµήµα του κάµπου να το καλλιεργεί. Εποµένως, το µετόχι κτίστηκε µετά το Το µετόχι δεν διαλύθηκε και είχε µια ανοδική πληθυσµιακή εξέλιξη. Από το 1881 ανήκε στον ήµο Ψυχρού. Οταν καταργήθηκαν οι ήµοι, υπήχθηκε στην κοινότητα Αγίου Γεωργίου µέχρι το 1928 οπότε απέκτησε δική του κοινότητα µαζί µε το συνοικισµό της Κουδουµαλιάς µέχρι το 1998 οπότε καταργήθηκε η κοινότητά του και έκτοτε ανήκει στο ήµο Οροπεδίου. 7

8 2. Μετόχι Αγ. Γεώργιος Βρισκόταν στη θέση που βρίσκεται σήµερα το χωριό Αγ. Γεώργιος. Κτίστηκε ασφαλώς µετά το 1463, όταν οι Ενετοί επέτρεψαν την καλλιέργεια του κάµπου. Πιθανόν στο ίδιο µέρος να υπήρχε οικισµός επί υστεροβυζαντινής εποχής, ο οποίος καταστράφηκε ολοσχερώς από τους Ενετούς όταν διετάχθη η ερήµωση του Οροπεδίου (1293). Κάνω αυτή τη σκέψη γιατί η παράδοση αναφέρει ότι τριγύρω από τον υπάρχοντα και σήµερα στο κέντρο του χωριού τεράστιο ριζιµιό βράχο (χαράκι) υπήρχε ένας οικισµός που τον έλεγαν Χάρακα. Οταν δηµιουργήθηκε το µετόχι, εγκαταστάθηκαν σ αυτό οι κάτοικοι των διαλυθέντων µετοχιών της περιοχής (Κλήµα, Βασιλικού και Αγίας Πελαγίας). Η παράδοση µάλιστα αναφέρει δυο οικογένειες του µετοχιού Αγ. Πελαγίας των Παναγιωτάκηδων και Αγγελάκηδων που µετοίκησαν και εγκαταστάθηκαν στο µετόχι του Αγ. Γεωργίου συµβάλλουσες και αυτές στην πληθυσµιακή του εξέλιξη και τη δηµιουργία του χωριού. Η οικογένεια µάλιστα των Αγγελάκηδων, κατοίκησε σε ίδιο συνοικισµό που ονοµάστηκε χωριδάκι ή των Αγγελίδων. Ο συνοικισµός αυτός πλαισιώθηκε και από άλλες οικογένειες αργότερα. Οι οικογένειες αυτές των Αγγελίδων µετοίκησαν, εκτός από µια, σ άλλες περιοχές εκτός Οροπεδίου (Βόνη Πεδιάδας, Γαρίπα Μονοφατσίου, Ηράκλειο, Αθήνα) και τα σπίτια τους σώζονται ερειπωµένα. Το χωριό Αγιος Γεώργιος ενώθηκε µε τον συνοικισµό Πλατανιά τα µέσα του περασµένου αιώνα σε µια κοινότητα του Αγ. Γεωργίου. Γι αυτό θα µιλήσουµε παρακάτω. Το χωριό ανήκε από το στο ήµο Ψυχρού. Εκτοτε, µέχρι το 1998 έχει δική του κοινότητα. Από το 1998 ανήκει στον ήµο Οροπεδίου Λασιθίου. Την ονοµασία του την οφείλει στον προστάτη του. 3. Μετόχι Αγίου Κωνσταντίνου Βρισκόταν στην ίδια θέση που βρίσκεται σήµερα το χωριό. ηµιουργήθηκε µετά τον συνοικισµό του Λασιθίου. Αναφέρεται στην απογραφή του Βασιλικάτα κατοικηµένο και µάλιστα δεύτερο σε πληθυσµό στο Λασίθι (βλέπε πίνακα). ική του κοινότητα απέκτησε το Από το 1998 ανήκει στο ήµο Οροπεδίου. 4. Μετόχι Γεροντωµουρί (σηµερινό χωριό Αγ. Χαράλαµπος) Το µετόχι αυτό, όπως και το σηµερινό χωριό, βρισκόταν σε µια έξαρση του εδάφους (µουρί) απ όπου η θέα του κάµπου είναι θαυµάσια. ηµιουργήθηκε ασφαλώς από τους µετοικήσαντες κατοίκους του διαλυθέντος πολύ νωρίς µετοχιού του Ταπεινού Ορφανού που δεν αναφέρεται σε καµία Ενετική απογραφή. Το επίθετο όµως Ορφανού, σώζεται σήµερα στο χωριό αυτό, όπως και στα χωριά Αγ. Γεώργιο, Αγ. Κωνσταντίνο και Μαρµακέτω. Αναφέρεται στην απογραφή του Καστροφύλακα και στις µετέπειτα απογραφές. Η πληθυσµιακή εξέλιξή του ήταν πάντα ανοδική, αν εξαιρέσουµε τις τελευταίες απογραφές. Από τις συστάσεις των κοινοτήτων, ανήκε στην κοινότητα Κάτω Μετοχίου. Το 1961 του δόθηκε η ονοµασία Αγ. Χαράλαµπος. Σήµερα ανήκει στο ήµο Οροπεδίου. 5. Μετόχι Καµινάκι Βρισκόταν όπου βρίσκεται σήµερα το οµώνυµο χωριό. Λεγόταν µετόχι του Φάµπρο, που θα πει χαρκιάς, σιδεράς. Ο Φάµπρο ήταν Ενετός που έφτιαχνε και επιδιόρθωνε γεωργικά εργαλεία. Πήρε την ονοµασία του όχι από τον πρώτο οικιστή του, αλλά από τα καµίνια (ασβεστοκάµινα και καρβουνοκάµινα) που έφτιαχναν οι κάτοικοί του. Ως µετόχι του Φάµπρο δεν αναφέρεται ούτε στις Ενετικές ούτε στις άλλες απογραφές, µε το όνοµα όµως Καµινάκι, αναφέρεται και από τον Καστροφύλακα και από το Βασιλικάτα, αλλά ακατοίκητο. Κατοικηµένο φέρεται στην Τούρκικη απογραφή του 1671, όπως και στις µετέπειτα. Το 1881 αναφέρεται στο ήµο Ψυχρού όπως και το Το 1928 έχει δική του κοινότητα µέχρι το 1998 οπότε υπάγεται στο ήµο Οροπεδίου Λασιθίου. 6. Μετόχι Κάτω Μετόχι Βρισκόταν εκεί που είναι σήµερα το χωριό. Είναι το µοναδικό που διέσωσε την ονοµασία του. Στην θέση του είχε δηµιουργηθεί µετά τον εποικισµό του Λασιθίου, ένας µεγάλος οικισµός που λεγόταν Γαϊδουρόµαντρα. Ο οικισµός που είχε πρόχειρα σπίτια σαν Κρητικές µάντρες, χρησίµευε στους αγωγιάτες που µετάφερναν τα σιτηρά φόρους και δικαιώµατα του Ενετικού κράτους από τις κρατικές αποθήκες του Μόρο και των Μαγατζέδων στις άλλες κρατικές Ενετικές αποθήκες του Καστελίου Πεδιάδας. Στο µετόχι αυτό διανυκτέρευαν µε τα γαϊδουροµούλαρά τους για να κονταίνουν τη διαδροµή. Το µετόχι διατήρησε την ονοµασία Γαϊδουρόµαντρα µέχρι το Αναφέρεται κατά την απογραφή του Καστροφύλακα σαν ένα από τα µεγαλύτερα µετόχια του Οροπεδίου. Την ονοµασία Κάτω Μετόχι την πήρε το Από το 1881 έως το 1900 ανήκε στο ήµο Ψυχρού. Το 1928 απέκτησε δική του κοινότητα στην οποία υπαγόταν και ο 8

9 συνοικισµός Γεροντωµουρί (Αγ. Χαράλαµπος). Μετά το 1998 ανήκει στον ήµο Οροπεδίου Λασιθίου. 7. Μετόχι Κουδουµαλιά Βρισκόταν στο ίδιο µέρος που βρίσκεται σήµερα ο οµώνυµος συνοικισµός. Πήρε το όνοµά του από το φυτό Κράταιγος ο αγαρόλος κοινώς Κουδούµαλος (Αντρικοκιά) που αφθονούσε από τότε στην περιοχή του. Κτίστηκε ασφαλώς προτού να γίνει η απογραφή του Καστροφύλακα (1583) αφού τότε αναφέρεται κατοικηµένο. Στην Αιγυπτιακή απογραφή του 1834 είχε µαζί µε τον Αβρακόντε, τον Πλατιανό και τον Αγ. Γεώργιο, 100 Χριστιανικές οικογένειες. Το 1881 µέχρι το 1900 ανήκε στο ήµο Ψυχρού. Το 1928 ανήκε στην κοινότητα Αγ. Γεωργίου και από το 1940 και εξής, στην κοινότητα Αβρακόντε. Από το 1998 ανήκει στο ήµο Οροπεδίου. 8. Μετόχι Λαγού Βρισκόταν όπου σήµερα το οµώνυµο χωριό Λαγού. Η ονοµασία του οφείλεται στον πρώτο οικιστή του που είχε το επώνυµο Λαγός. Το επίθετο αυτό δεν σώζεται ούτε στο χωριό Λαγού, ούτε σ άλλο χωριό του Οροπεδίου. Σώζεται όµως στο Ηράκλειο, στο Ρέθυµνο και στην Ιεράπετρα. Στην απογραφή του Καστροφύλακα αναφέρεται ακατοίκητο, ενώ στην απογραφή του Βασιλικάτα φέρεται κατοικηµένο. 9. Μετόχι Μαγουλά Βρισκόταν όπου και το οµώνυµο σήµερα χωριό Μαγουλάς. Πήρε την ονοµασία του από τον πρώτο οικιστή του τον Μαγουλά. Πολλοί ισχυρίζονται ότι την ονοµασία του την οφείλει από τη θέση που είναι κτισµένο, που µοιάζει σαν µάγουλο. ιότι, στα λατινικά Μagulum σηµαίνει παρειά, µάγουλο. Υπήρξε ένα από τα µεγαλύτερα µετόχια του Οροπεδίου, αφού στη απογραφή του Βασιλικάτα αναφέρεται από τα πρώτα σε πληθυσµό. Με το επίθετο Μαγουλάς δεν υπάρχει κανείς στο χωριό, αλλά ούτε στ άλλα χωριά του Οροπεδίου. Αξίζει εδώ να µνηµονεύσουµε ότι επί Τουρκοκρατίας, γύρω στο 1720 ζούσε τα καλοκαίρια στο Μαγουλά ο περιβόητος πασάς Ζάδε Αχµέτ ο ενοικιαστής του φόρου, ο µουκατατζής, ο οποίος µε τους άδικους και παράνοµους φόρους που εισέπρατε από τους καλλιεργητές, απέκτησε τόση περιουσία ώστε να θεωρείται ο πλουσιότερος της Οθωµανικής Αυτοκρατορίας τουλάχιστον στην Κρήτη. Είχε όµως κακό τέλος. Το µετόχι, από το 1881 έως και το 1900 ανήκε στον ήµο Ψυχρού. Από το 1928 έως το 1998 ανήκε στην κοινότητα Ψυχρού και έκτοτε ανήκει στον ήµο Οροπεδίου. 10. Μετόχι Μαρµακέτω Βρισκόταν όπου βρίσκεται σήµερα το οµώνυµο χωριό. Πήρε την ονοµασία του από τον πρώτο οικιστή του τον Μαρµακιώτη ή Μαρµακέτη. Αναφέρεται στην απογραφή του Βασιλικάτα κατοικηµένο. Το 1881 ενώθηκε µε το µετόχι Φαρσάρω και ανήκαν µαζί στον ίδιο ήµο, το ήµο Τζερµιάδω. Το 1920 απέκτησαν δική τους κοινότητα µέχρι το Εκτοτε, ανήκει στον ήµο Οροπεδίου. Είναι η γενέτειρα του θρυλικού Κρητικού ήρωα Μανόλη Καζάνη που έδρασε επί Τουρκοκρατίας. 11. Χωριό Μέσα Λασίθι εν αναφέρεται στις Ενετικές απογραφές. Για πρώτη φορά αναφέρεται στην Τούρκικη απογραφή του Το 1881 αναφέρεται σαν χωριό που ανήκει στον ήµο Τζερµιάδω, όπως και σήµερα. Ανατολικά του χωριού βρίσκεται ο συνοικισµός Σµαϊλιανώ, που ανήκε στην κοινότητα Μ. Λασιθίου µέχρι το 1998 και έκτοτε όπως όλοι οι συνοικισµοί και τα χωριά του Οροπεδίου, στον ήµο Τζερµιάδω. Στο Σµαϊλιανώ, είχε την έδρα του ο Τούρκος Γερλή Αγασή Ισµαήλ Αγάς, που εισέπρατε τους φόρους του Ανατολικού Οροπεδίου για την Τούρκικη Κυβέρνηση. Απ αυτόν πήρε ο συνοικισµός την ονοµασία του. 12. Μέσα Λασιθάκι Οικισµός που ανήκε πάντοτε στην κοινότητα Μ. Λασιθίου. Στις απογραφές 1583, 1630, και 1671 δεν αναφέρεται καθόλου. Για πρώτη φορά αναφέρεται στην απογραφή του 1900 και έκτοτε αναφέρεται ανελλιπώς. Σήµερα ανήκει στον ήµο Οροπεδίου. 13. Μετόχι Πινακιανώ Βρισκόταν όπου και το οµώνυµο σήµερα χωριό. Αναφέρεται για πρώτη φορά στην Αιγυπτιακή απογραφή του 1834 µε αρκετές οικογένειες. Το όνοµά του το πήρε από τον πρώτο οικιστή του τον Πινακιανό. Από το 1881 µέχρι το 1900 ανήκε στον ήµο Τζερµιάδω και από το 1951 ανήκε στην κοινότητα Λαγού µέχρι το Εκτοτε, ανήκει στον ήµο Οροπεδίου. 14. Μετόχι Πλατιανώ Η αρχική ονοµασία του µετοχιού ήταν Ωχρα από το χρώµα του εδάφους της περιοχής. Αναφέρεται από το Βασιλικάτα και εξής. Σ αυτή µάλιστα την απογραφή αναφέρεται ως Ωχρα ή Πλαθιανώ. Μετόχι κατοικηµένο. Στην απογραφή του 9

10 Καστροφύλακα αναφέρεται, αν και ακατοίκητο, ως Μετόχι Πλαϊτανό που υποθέτει ότι ήταν ο πρώτος οικιστής του. Η παράδοση δεν απέχει πολύ από αυτή την άποψη. Αυτήα αναφέρει ότι στην Β.Α. πλευρά του λόφου Πετροκαλύβα, υπήρχαν από παλαιότερα πηγές, που λόγω των πολλών βροχοπτώσεων και χιονοπτώσεων, έτρεχαν χειµώνα - καλοκαίρι µιας κουτσουνάρας (υδρορροής) νερό δυνάµενο να κινήσει νερόµυλο. Οι πηγές που σώζονται ακόµη και σήµερα, έδωσαν στην περιοχή το όνοµα Κουτσουνάρι. Σ αυτό το µέρος µετοίκησαν ορισµένοι προοδευτικοί κάτοικοι από το µετόχι του Οροπεδίου Πλάτη και έφτιαξαν νερόµυλο, όπου άλεθαν οι κάτοικοι της περιοχής τα σιτηρά τους. Οι πρώτοι αυτοί οικιστές από την Πλάτη, οι Πλαθιανοί, έδωσαν στο µετόχι το όνοµά τους. Το µετόχι Πλατιανώ είχε σοβαρή πληθυσµιακή εξέλιξη. Ενώθηκε µε το χωριά Αγ. Γεώργιο σε µια κοινότητα, την κοινότητα του Αγ. Γεωργίου. Και σήµερα ακόµα αναφέρεται από τους Αγιοργιώτες ως Πλατιανώ ή Απάνω Χωριό, και ο Αγ. Γεώργιος ως Κάτω Χωριό. Στις απογραφές ξεχώριζε σαν ιδιαίτερο χωριό µέχρι το Από το 1881 µέχρι το 1900 αναφέρονται και τα δυο χωριά ανήκοντα στον ήµο Ψυχρού. Η κοινότητα του Αγ. Γεωργίου είχε ανεξαρτησίας µέχρι το Εκτοτε, ανήκει στον ήµο Οροπεδίου Λασιθίου. 15. Μετόχι Πλάτης Βρισκόταν όπου και το οµώνυµο σήµερα χωριό. Στην απογραφή του Καστροφύλακα, αναφέρεται µετόχι Πλάτη του Σακελάρη, ακατοίκητο. Ο Σακελάρης ασφαλώς, ήταν κάποιος προύχοντας του µετοχιού που το επίθετό του διατηρείται στα χωριά Ψυχρό, Καµινάκι και Αγ. Κωνσταντίνο, όχι όµως στην Πλάτη. Στο µετόχι αυτό µετοίκησαν οι λιγοστοί κάτοικοι του µετοχιού: Ταπεινού Ορφανού που βρισκόταν ανάµεσα στο µετόχι Γαϊδουρόµαντρα και Πλάτης. Αναφέρεται και στην απογραφή του Βασιλικάτα, αλλά χωρίς κατοίκους. Το µετόχι εξελίχθηκε πολύ γρήγορα σε χωριό και η πληθυσµιακή του κατάσταση υπήρξε ανοδική. Στις απογραφές του 1881 και 1900 ανήκε στον ήµο Ψυχρού. Εκτοτε, και µέχρι το 1940, ανήκε στην κοινότητα Ψυχρού. Το 1940 χωρίστηκε και αποτέλεσε δική του κοινότητα. Από το 1998 ανήκει στον ήµο Οροπεδίου Λασιθίου. Το χωριό Πλάτη έχει αρχαιολογικό ενδιαφέρον γιατί µε τις ανασκαφές που έκανε το 1913 η Αγγλική Αρχαιολογική Σχολή, βγήκαν στο φως τρια µινωικά κτίσµατα της υστεροµινωικής πρώτης και τρίτης περιόδου που υπολογίζεται ότι ήταν κάποιο µινωικό ανάκτορο. 16. Χωριό Εξω Ποταµοί ηµιουργήθηκε ασφαλώς µετά τον εποικισµό του Λασιθίου. εν αναφέρεται στην απογραφή του Καστροφύλακα. Στην απογραφή του Βασιλικάτα αναφέρεται χωρίς κατοίκους και ανήκε στην επαρχία Mεραµβέλλου, όχι όµως σαν µετόχι. Κατοικηµένο φαίνεται από το 1671 και εξής. Το 1881 και το 1900 αναφέρεται ν ανήκει στον ήµο Τζερµιάδω. Το 1926 υπήρξε έδρα οµώνυµης κοινότητας στην οποία υπαγόταν ο συνοικισµός Μέσα Ποτάµων και Ρουσακιανά. Ο συνοικισµός Ρουσακιανά πήρε το όνοµά του από τον πρώτο οικιστή του τον Ρουσάκη. Αναφέρεται σ όλες τις απογραφές µετά το 1671 κατοικηµένο. Οι Έξω και Μ. Ποτάµοι, ανήκουν στον ήµο Αγίου Νικολάου από το 1998 και µετά. 17. Οικισµός Μέσα Ποτάµοι Οικισµός των Εξω Ποτάµων της επαρχίας Λασιθίου. Η ένωση του 2 οικισµών σε µια κοινότητα έγινε το εν αναφέρεται και ο οικισµός αυτός στην απογραφή του Καστροφύλακα. Αναφέρεται όµως στην απογραφή του Βασιλικάτα αλλά χωρίς κατοίκους. Οχι όµως σαν µετόχι του Λασιθίου. Από το 1671 και εξής, αναφέρεται σ όλες τις απογραφές κατοικηµένος. Το 1920 µάλιστα, ήταν έδρα οµώνυµου αγροτικού ήµου. Σήµερα, µαζί µε το χωριό Εξω Ποτάµοι, και τον οικισµό Ρουσακιανά, ανήκει στον ήµο Αγίου Νικολάου Λασιθίου. Οι δυο οικισµοί Μέσα και Εξω Ποτάµοι, πήραν την ονοµασία τους από τους πολλούς ποταµούς (ρυάκια) που υπάρχουν στην περιοχή τους και τα οποία αφού ενωθούν, σχηµατίζουν τον ποταµό Σκουλικάρη που διασχίζει τους οικισµούς αυτούς. 18. Μετόχι Τζερµιάδω Το µετόχι κτίστηκε από την αρχή του εποικισµού του Οροπεδίου. Κοντά στ άλλα µετόχια: του Αλογόσπηλιοι, του Γαϊτανού, τα Σκαφίδια για τα οποία µιλήσαµε παραπάνω. Τα µετόχια αυτά που αναφέρονται στην απογραφή του Καστροφύλακα (1583) σιγά - σιγά απορροφήθηκαν από το µετόχι Τζερµιάδω και σήµερα ακούγονται σαν τοπωνύµια ή γειτονιές του χωριού. Το µετόχι Τζερµιάδω, υπήρξε µεγάλο κατά τις Βενετσιάνικες απογραφές και έκτοτε εξελίχθηκε σε χωριό το µεγαλύτερο της επαρχίας Λασιθίου, εάν εξαιρέσουµε την απογραφή του 1951 κατά την οποία φέρεται το χωριό Αγ. Γεώργιος µεγαλύτερο. Γι αυτό υπήρξε ανέκαθεν ως πρωτεύουσα της επαρχίας Λασιθίου. Από το

11 υπήρξε έδρα του ήµου Τζερµιάδω ενώ από το 1928 έως το 1998 αποτελούσε κοινότητα. Εκτοτε, είναι έδρα του ήµου Οροπεδίου Λασιθίου, στην οποία υπάγονται και όλες οι πρώην κοινότητες, εκτός της κοινότητας Εξω Ποτάµοι που µαζί µε τους οικισµούς Μέσα Ποτάµοι και Ρουσακιανά ανήκουν στο ήµο Αγ. Νικολάου. Το χωριό πήρε τ όνοµά του από τους Τζερµιάδες που ήσαν οι πρώτοι οικιστές του. Το επίθετο σήµερα σώζεται ως Τζερµιάς στο χωριό Τζερµιάδω, ως Τζερµινιάς στο χωριό Καµινάκι και ως Τζερµιαδιανός στο χωριό Μ. Λασίθι. Ολη η περιοχή του Τζερµιάδω παρουσιάζει αρχαιολογικό ενδιαφέρον γιατί σε διάφορες τοποθεσίες εντός και εκτός του χωριού έχουν έρθει κατά καιρούς στο φως διάφορα ευρήµατα νεολιθικής και µινωικής περιόδου, όπως είναι στο σπήλαιο της Τραπέζας (Κρόνιο) στον Αργουλέ, στα Σκαφίδια και αλλού, που χρονολογούνται πριν από το ικταίο Αντρο. 19. Μετόχι Φαρσάρων Είναι το µετόχι της οικογένειας των Φαρσάρων που πρωτοκατοικήθηκε µετά το Στην απογραφή του Καστροφύλακα αναφέρεται χωρίς κατοίκους, ενώ στην του Βασιλικάτα αναφέρεται κατοικηµένο. Σύντοµα ενώθηκε µε τον οικισµό Μαρµακέτω και αποτέλεσαν µια κοινότητα η οποία από το 1881 έως το 1900 ανήκε στον ήµο Τζερµιάδω. Από το 1928 έως το 1998 µαζί µε το χωριό Μαρµακέτω αποτελούν µια κοινότητα µε έδρα το Μαρµακέτω. Εκτοτε, ανήκουν στον ήµο Οροπεδίου Λασιθίου. 20. Μετόχι Ψυχρού Ασφαλώς κτίστηκε πριν από το 1583 αφού αναφέρεται από τον Καστροφύλακα αλλά χωρίς κατοίκους. Κατά την απογραφή του Βασιλικάτα, φέρεται κατοικηµένο και έκτοτε παρουσίασε σοβαρή πληθυσµιακή εξέλιξη και εξελίχθηκε σε χωριό, που σώζεται µέχρι σήµερα. Το έτος 1881 και το 1900 φέρεται έδρα ήµου (του τέως ήµου Ψυχρού), στον οποίο ανήκαν όλα τα χωριά και οι συνοικισµοί από τον Αγ. Γεώργιο µέχρι το Κάτω Μετόχι. Το 1928 γίνεται κοινότητα που κράτησε µέχρι το Τότε, µε το σχέδιο Καποδίστρια, όλα τα χωριά και οι συνοικισµοί του Οροπεδίου, υπήχθησαν στο νεοσύστατο ήµο Οροπεδίου Λασιθίου µε έδρα τον Τζερµιάδω. Είναι η πατρίδα των ιστορικών προσώπων: Αντωνίου Παπαδάκη µεγάλου ευεργέτη του Πανεπιστηµίου Αθηνών και του αδελφού του Ισµαήλ Φερίκ Πασά διοικητή του Αιγυπτιακού στρατού που κατέστρεψε το Λασίθι στην επανάσταση του Το Ψυχρό έγινε παγκόσµια γνωστό λόγω του ικταίου Αντρου, τόπου όπου γεννήθηκε ο πατέρας των Θεών και των ανθρώπων νεφεληγερέτης ίας. ΠΙΝΑΚΑΣ που φανερώνει τα µετόχια του Οροπεδίου Λασιθίου που παρέµειναν ως τοπωνύµια πληθυσµιακή εξέλιξη τους Ονοµασία Ενετικές απογραφές Τούρκικες απογραφές α/α µετοχιού Αγιοι Ανάργυροι - 6 σπίτια Αγ. Κύριλλος Αγουστί - 10 σπίτια 16 χαράτσα 72 χαράτσα 4. Αλογόσπηλοι Αλέξαινας-Αγ. Πελαγίας19 κάτ 3 σπίτια 6. Βασιλικού 29 κάτ 2 σπίτια 7. Βίδων 8 σπίτια 8. Γαϊτανού Εντίχτης ή Χώνος 12 κάτοικοι Καρδαµούτσα - 6 σπίτια 11. Κερασά - 3 σπίτια 12. Κλήµα 11 κάτοικοι 2 σπίτια 13. Γαϊδουρόµαντρα 6 σπίτια 14. Κοντού 2 σπίτια 15. Μαγατζέδες 30 κάτοικοι 3 σπίτια 16. Μόρο 4 σπίτια 17. Μούση 6 σπίτια 18. Μυγογιάννη 4 σπίτια 11

12 19. Σιδιακού Σκαφίδια 4 σπίτια 21. Σπέρα Ταπεινού Ορφανού Τζόγια 14 κάτοικοι 7 σπίτια 24. Τζαγκαροχώρι 6 σπίτια 25. Φοραδάρη Ωχρα 6 σπίτια ΑΛΛΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ Οι απογραφές του Καστροφύλακα (1583) και του Βασιλικάτα (1630) υπήρξαν πολύ ελλιπείς. Σε πολλά µετόχια λείπουν στοιχεία πληθυσµιακά. Κατά την απογραφή του Καστροφύλακα ο πραγµατικός πληθυσµός του Λασιθίου ήταν 257 κάτοικοι. Κατά την Αιγυπτιακή απογραφή (1834) τα χωριά Αγ. Γεώργιος, Πλαθιανώ, Κουδουµαλιά και Αβρακόντε, είχαν όλα µαζί 100 οικογένειες. Προ του 1951 το χωριό Πλαθιανώ είχε ενωθεί µε το χωριό Αγ. Γεώργιο. Τα χωριά της επαρχίας Λασιθίου παρουσίασαν την µεγαλύτερη πληθυσµιακή εξέλιξη κατά τις απογραφές του 1940, 1951, 1961 και Στον πληθυσµό του χωριού Αβρακόντε, κατά την απογραφή του 1991, λογαριάστηκε και ο πληθυσµός του συνοικισµού Κουδουµαλιάς µετά του οποίου αποτελούσαν µια κοινότητα. Το ίδιο συνέβη και στην απογραφή του Η ίδρυση των ήµων Ψυχρού, είχε 2484 κατοίκους Χριστιανούς και 4 Τούρκους (2 στον Αγ. Γεώργιο και 2 στον Αβρακόντε) και ο ήµος Τζερµιάδω είχε 2720 κατοίκους Χριστιανούς και 4 Τούρκους που έµεναν στο Τζερµιάδω. Ολα τα σηµερινά χωριά της επαρχίας Λασιθίου που ήταν έδρες κοινοτήτων προ του 1998, υπήρξαν έδρες οµώνυµων αγροτικών ήµων το Πώς πήραν τα ονόµατά τους τα σηµερινά χωριά της επαρχίας Λασιθίου. Από τον πρώτο οικιστή τους (ανδρωνυµικά) Τα χωριά Τζερµιάδω, Λαγού, Πινακιανώ, Φαρσάρω, Μαρµακέτω, Αβρακόντε, Μαγουλάς, και οι συνοικισµοί Πλατιανώ, Ρουσακιανώ, Ισµαηλινώ. Το µοναδικό χωριό που διατήρησε την ονοµασία του, είναι το Κάτω Μετόχι. Από το όνοµα δέντρων (φυτωνυµικά) Το χωριό Κουδουµαλιά Με όνοµα αρχαϊκό είναι το χωριό Ψυχρό Από την φυσιογνωµία του εδάφους Τα χωριά Μέσα και Εξω Ποτάµοι, Μέσα Λασίθι, Μέσα Λασιθάκι, Καµινάκι. Από το όνοµα εκκλησίας Τα χωριά Αγ. Γεώργιος, Αγ. Κωνσταντίνος, Αγ. Χαράλαµπος. Για την αποστράγγιση του κάµπου του Οροπεδίου Λασιθίου, που λόγω της µακράς απαγόρευσης κατοίκησης και καλλιέργειάς του είχε βαλτώσει, ανοίχθηκαν µε δαπάνες του Ενετικού κράτους οριζόντια και κάθετα χαντάκια που κατέληγαν στο Χώνο τις λεγόµενες Λίνιες. Ετσι ο κάµπος χωρίστηκε σε 659 µεγάλα τετράγωνα τα λεγοµένα Βουδέες. Κάθε Βουδέα είχε έκταση 30 µουζουριών σπόρου (Μουζούρι = µονάδα χωρητικότητας δηµητριακών). Το βάρος του κυµαίνεται. Από τις 659 βουδέες οι 323 διανεµήθηκαν δωρεάν στους Ναυπλιώτες και Μονεµβασιώτες σαν αποζηµίωση των περιουσιών που άφησαν εγκαταλείποντας την πατρίδα τους, µε την υποχρέωση να παραδίδουν στους φορατζήδες Ενετούς που διέµεναν στου Μόρο και στους Μαγατζέδες το ένα δεύτερο της σοδειάς τους. Αυτό το πληρώνονταν προς 8 γαζέτες το µουζούρι. Την υπόλοιπη έκταση των 336 βουδέων την ενοικίαζαν σε κατοίκους των όµορων επαρχιών για µια 5ετία αντί µουζούρια στάρι την κάθε µια. Η γη όµως εξακολουθούσε ν ανήκει στο Ενετικό ηµόσιο και ξαναπαχτωνόταν µετά την 5ετία. Με τον τρόπο όµως αυτό, η γη εστερείτο ορισµένων έργων υποδοµής όπως για παράδειγµα η διάνοιξη χαντακιών περιµετρικής των χωραφιών για την καλύτερη αποστράγγισή τους και εποµένως την απόδοσή τους. ΙΕΡΕΣ ΜΟΝΕΣ ΣΤΟ ΟΡΟΠΕ ΙΟ ΛΑΣΙΘΙΟΥ Θα ήταν νοµίζω µεγάλη παράλειψή µου, εάν στην παρούσα εργασία δεν ανέφερα και τις ιερές µονές του Οροπεδίου Λασιθίου εφόσον η ίδρυση και η λειτουργία τους συµπίπτει µε την Ενετοκρατία. Α. Ιερά µονή Κρουσταλλένιας 12

13 Είναι η πιο παλιά και η πιο ιστορική µονή του Οροπεδίου Λασιθίου. Για την χρονολογία της ίδρυσής της υπάρχουν δυο εκδοχές. Η µια την φέρει να ιδρύεται κατά την Β Βυζαντινή περίοδο ( ). Την άποψη αυτή συµµερίζεται ο ιστορικός Σπυρίδων Ζαµπέλιος, ο οποίος αναφέρει ότι µετά την νίκη των επαναστατών στην σφοδρή µάχη που δόθηκε στην θέση Αποσελέµη το 1273, (επανάσταση Χορτατσών) που άρχισε από το Οροπέδιο και κατά την οποία πληγώθηκε ο αρχηγός Γεώργιος Χορτάτσης, οι µαχητές και νικητές Κρητικοί αποσύρθηκαν στο Οροπέδιο και κατασκήνωσαν στην ιερά µονή Κρουσταλλένιας για να γιορτάσουν την νίκη τους. Εποµένως, υπήρχε από τότε η µονή και ασφαλώς υπήρχε και προ της κατάληψης της Κρήτης από τους Ενετούς αφού στα πρώτα χρόνια τους δεν επέτρεπαν να κτίζονται ορθόδοξοι ναοί. Η άλλη εκδοχή είναι ότι, ανάµεσα στους πρόσφυγες που έφεραν οι Ενετοί από το Ναύπλιο και την Μονεµβασιά, και τους δώρισαν χωράφια για καλλιέργεια, όπως προαναφέραµε, υπήρχαν και δυο µοναχές αδελφές η Παλαντία και η Θεοκλίτη κόρες του Φραγκίσκου Ντανασή. Η Παλαντία ήταν ηγουµένη στη µονή της Παναγίας του Σπηλαίου και η Θεοκλίτη ηγουµένη στη µονή της Αγ. Μαρίνας στην περιοχή των Καλαβρύτων. Σαν ήρθαν στο Λασίθι, τους παραχωρήθηκε δωρεάν κλήρος 300 στρεµµάτων µε την υποχρέωση να χτίσουν µέσα σε δυο χρόνια δυο µονές στο Οροπέδιο µε τα ονόµατα των µονών που είχαν εγκαταλείψει. Η ηγουµένη Παλαντία έκτισε την µονή της Παναγίας πιθανώς το 1545, αλλά την ονόµασε Κρουσταλλένια, άγνωστο για ποιό λόγο, στη θέση που βρίσκεται σήµερα. Αν θεωρήσουµε την πρώτη εκδοχή σωστότερη, η µονή θα καταστράφηκε µαζί µε όλα τα χωριά µετά την πρώτη απαγόρευση κατοίκησης του Λασιθίου (1293). Εποµένως, η ηγουµένη Παλαντία έκτισε τη µονή πάνω στα θεµέλια της πρώτης. Η µονή Κρουσταλλένιας, υπήρξε πνευµατικό και θρησκευτικό κέντρο της περιοχής και έπαιζε σπουδαίο ρόλο στα επαναστατικά συµβάντα τόσο επί Ενετοκρατίας, όσο και επί Τουρκοκρατίας. Εκεί ιδρύθηκε το 1850 µονοθέσιο ηµόσιο ηµοτικό Σχολείο για τα παιδιά του Αγ. Κωνσταντίνου, Μέσα Λασιθίου και Μέσα Λασιθακίου. Λειτούργησε µέχρι το και ύστερα καταργήθηκε γιατί ιδρύθηκαν σχολεία στον Αγ. Κωνσταντίνο και Μ. Λασίθι. Β. Μονή Αγίας Πελαγίας Και η ηγουµένη Θεοκλίτη έκτισε µέσα στα τακτά όρια που της ορίσθηκε, το 1545 µονή στις δυτικές υπώρειες της ίκτης, απέναντι από το χωριό Αγ. Κωνσταντίνος την οποία ονόµασε όχι Αγία Μαρίνα, αλλά Αγία Πελαγία. Ηταν γυναικεία µονή αλλά είχε µικρό χρόνο ζωής. Λειτούργησε µέχρι το 1583 και ύστερα διαλύθηκε, άγνωστο γιατί. Γ. Μονή Βιδιανής Η µονή Βιδιανής είναι πολύ νεότερη. Κτίστηκε το 1854 για χάρη της Ζωοδόχου Πηγής εκεί που άλλοτε βρισκόταν το µετόχι των Βίδον. Λέγεται µάλιστα ότι οι κτήτορες ήσαν της ίδιας οικογένειας. Ηταν ανδρική µονή αλλά πυρπολήθηκε, εγκαταλείφθηκε και ερηµώθηκε από τις ορδές του Οµέρ Πασά όταν το 1867 πάτησε το Λασίθι και κατέκαυσε και όλα τ άλλα χωριά του. Σήµερα ανακαινίζεται.. Ιερά µονή Καλλέργη Στις ιερές µονές του Οροπεδίου Λασιθίου οφείλουµε να αναφέρουµε και τη µονή Καλλέργη που βρίσκεται κοντά στο Καστέλι Πεδιάδας. Είναι αφιερωµένη στον Αγ. Ιωάννη. Οπως βλέπουµε, αν και δεν είναι µέσα στο Λασίθι, ανήκει στην µονή Βιδιανής. Είναι µετόχι της µονής αυτής. Κτίστηκε πιθανότατα κατά τα χρόνια της Ενετοκρατίας. Το µαρτυρούν τα θολωτά κτίριά της. Γραπτές µαρτυρίες για τη µονή υπάρχουν από το Τότε αγοράστηκε από τον ηγούµενο της ιεράς µονής Βιδιανής κ. Μεθόδιο Περάκη ο οποίος εγκατέστησε σ αυτή αρκετούς µοναχούς. Πωλήτρια ήταν η Οθωµανίδα Σαληχά Λιατικοπούλα, ή Ξεσχιζοπούλα που είχε στην κατοχή της τα χωράφια µέσα στα οποία βρισκόταν η µονή. Στο πωλητήριο συµβόλαιο δεν αναφέρεται η µονή ασφαλώς για λόγους σεβασµού. Μετά το θάνατο των µοναχών της, το µοναστήρι έπαυσε να λειτουργεί, εγκαταλείφθηκε το έτος Το 1990 εγκαταστάθηκε εκεί ο Αρχιµανδρίτης Ιερόθεος Αλεξάκης, ο οποίος την ανακαίνισε και την ανασυγκρότησε. Πέθανε όµως πρόωρα το 1998 και η µονή πάλι ορφάνεψε. Σήµερα δεν έχει κανένα µοναχό. Λειτουργείται όµως ανά 15θήµερο και διοικείται από ιεροεπιστασία. Ε. Ιερά µονή Αγίων Αποστόλων Κατά τα χρόνια της Εθνεγερσίας, και πριν απ αυτά, λειτουργούσε µονή στην θέση Αλόιδα ανατολικά του χωριού Μ. Λασίθι, στο όνοµα των Αγίων Αποστόλων. Είχε ελάχιστους µοναχούς. Οταν το 1823 ο Χασάν Πασάς πάτησε το Λασίθι το επεχείρησε 13

14 από ανατολάς, εφόσον το ασκέρι του είχε ανασχαιτισθεί τον προηγούµενο χρόνο από τους επαναστάτες στου Τσούλη το µνήµα και στην Αµπελο. Η επιχείρηση από ανατολάς ήταν ευκολότερη γιατί ήταν αφύλακτο το µέρος. Το Γενάρη λοιπόν του 1823, αφού κατέλαβε και κατέκαυσε την Κριτσά, στράφηκε προς το Λασίθι. Κατέβηκε από το Καθαρό, και περνώντας από την Αλόιδα κατέστρεψε τη µονή των Αγίων Αποστόλων. Οι ελάχιστοι µοναχοί της διασωθέντες, µετοίκησαν αργότερα στην ιερά µονή Κρουσταλλένιας. Η µονή Αγ. Αποστόλων έκτοτε δεν λειτούργησε. Σώζονται ερείπιά της. ΘΕΟΜΗΝΙΕΣ ΚΑΙ ΕΠΙ ΗΜΙΕΣ Αξίζει ν αναφέρουµε ότι η Κρήτη, εποµένως και το Λασίθι, δεν υπόφερνε µόνο από το σκληρό δυνάστη κατά τα χρόνια της Ενετοκρατίας, αλλά εδοκιµαζόταν τακτικά και από καταστρεπτικούς σεισµούς. Ονοµαστοί έµειναν οι σεισµοί του 1416, του 1596 και του Ο τελευταίος µάλιστα µε τους µετασεισµούς του κράτησε αρκετό χρόνο. Ηταν καταστρεπτικός. Ο κόσµος δεν κοιµόταν µέσα στα σπίτια αλλά στο ύπαιθρο. Οι παραπάνω σεισµοί αποδεκάτισαν τον πληθυσµό του Λασιθίου. Εκτός από τους σεισµούς, ο τόπος υπέφερε συχνά από λειψυδρία, σιτοδεία, πείνα και µολυσµατικές ασθένειες. Ενας από τους σοβαρούς λόγους της συχνής πείνας ήταν ο σύρκος. Ηταν µια ασθένεια των φυτών και κυρίως των σιτηρών, που επιστηµονικά λέγεται ερυσίβη των σιτηρών. Η ασθένεια, όταν πιάσει τα φυτά, ακόµη και σήµερα, κάνει µεγάλες καταστροφές. Κατ αυτή συρκώνουν, όπως λέµε, τα φυτά που βρίσκονται σε µεγάλη υγρασία ιδίως την άνοιξη. Τα σιτηρά του Λασιθίου παλαιότερα και κυρίως µετά το 1574, οπότε υπήρχαν πολύ περισσότερες βροχές σε σύγκριση µε σήµερα, υπέφεραν από σύρκο γιατί λόγω της γεωγραφικής διαµόρφωσής το, η αφούρα (οµίχλη) που πιάνει κάθε πρωί, δεν φεύγει εύκολα. Ανατέλει ο ήλιος, ζεσταίνει, βράζουν τα σπαρτά και δεν µεστώνουν. Το αµέστωτο στάρι δεν έκανε καλό ψωµί και το σπουδαιότερο, ήταν ακατάλληλο για σπορά. Τα χωράφια έµεναν άσπορα γιατί περίσσειος σπόρος δεν υπήρχε και αν ακόµη είχαν χρήµατα να τον αγοράσουν. Ονοµαστές ήταν οι σιτοδείες των ετών 1273, 1305 και Τότε δεν υπήρχαν και άλλα τρόφιµα και ο κόσµος του Λασιθίου τρεφόταν µόνο µε χόρτα και φύλλα δέντρων. Αξίζει επίσης εδώ ν αναφέρουµε, ότι ο λιµός του 1273 προήλθε κυρίως από την ανοµβρία. Τότε λέγεται ότι έβρεξε µόνο µια φορά το χειµώνα και οι κάτοικοι του Λασιθίου, µα και όλης της Κρήτης, πέθαιναν από έλλειψη τροφών. Αλήθεια φαίνεται πολύ παράξενο να υποφέρει το Λασίθι από σιτοδεία και πείνα, ενώ εθεωρείτο τα χρόνια εκείνα ο σιτοβολώνας της Κρήτης και η στρεµµατική του απόδοση ήταν τόσο µεγάλη ώστε έφθανε πολλές χρονιές στα εκατό χιλιάδες µουζούρια δηλαδή κιλά. Αυτή η διαπίστωση έκανε πολλούς γεωργούς των όµορων επαρχιών να γίνονται παχτωτές χωραφιών του Λασιθίου αφενός µεν για να βγάλουν άφθονο στάρι να θρέψουν τις οικογένειές τους, να πληρώσουν τους φόρους τους στους φοροεισπράκτορες Ενετούς, αλλά και για ν αποφύγουν την υποχρεωτική ή δια της βίας στρατολόγησή τους για υπηρεσία στις Ενετικές γαλέρες ή στην ανέγερση Ενετικών φρουρίων. Γιατί όποιος πάχτωνε και καλλιεργούσε κτήµατα του ηµοσίου (το Οροπέδιο Λασιθίου είπαµε πως ανήκε στο Ενετικό ηµόσιο) είχε το προνόµιο της απαλλαγής. Αλλου είδους θεοµηνία ήταν οι πληµµύρες. Το Λασίθι από τα χρόνια εκείνα υπέφερε από πληµµύρες όµοιες µ αυτές του φετινού εκέµβρη που κατά τους ειδικούς, νερό που φθάνει τους τόνους κάλυψε µεγάλο µέρος του κάµπου καταστρέφοντας 4000 στρέµµατα σιτηρών και οσπρίων. Το φαινόµενο παρουσιαζόταν παλαιότερα πιο συχνά λόγω των πολλών βροχοπτώσεων και χιονοπτώσεων. Ο χώνος, το χωνευτήρι που φεύγουν τα νερά προς την επαρχία Πεδιάδας, δεν είναι ικανός ν απορροφήσει τις µεγάλες βροχοπτώσεις που αναγκαστικά κατακλύζουν το δυτικό κυρίως µέρος του κάµπου. Η προσπάθεια δε διάνοιξής του, ίσως φέρει τ αντίθετα αποτελέσµατα. Μόνο η διάνοιξη ενός τούνελ για την απορροή των υδάτων που λιµνάζουν και την διοχέτευσή τους στο προγραµµατιζόµενο φράγµα Αποσελέµη ίσως να σώσει την κατάσταση. Εκτός από τις θεοµηνίες, η Κρήτη και µαζί της και το Οροπέδιο Λασιθίου υπέφερε από διάφορες µολυσµατικές ασθένειες η κυριότερη από τις οποίες ήταν η πανώλης (η πανούκλα όπως την αποκαλούσε ο λαός). Ηταν µια φοβερή, θανατηφόρα ασθένεια που δίκαια ο κόσµος την ονόµαζε µαύρο θάνατο. Την ξεχωρίζουµε από τις άλλες µολυσµατικές ασθένειες της εποχής, γιατί ήταν η αιτία που εξολοθρέφτηκε ένα ολόκληρο χωριό του Οροπεδίου Λασιθίου, το Αγουστί χωριό, που χε πόρτες 92 (οικογένειες) δηλαδή κατοίκους και σ ένα χρόνο δεν έµεινε παρά µόνο ένας κύρης και ένας γιος όπως αναφέρει και η Ιστορία µα και η παράδοση. Οι διασωθέντες µετοίκησαν στο χωριό Αβδού Πεδιάδας. 14

15 Η ασθένεια αυτή είχε από πολύ παλιά εξαπλωθεί σ όλο τον κόσµο. Η εξάπλωση γινόταν ακαριαία. Οι Κρητικοί, λόγω της συχνής επικοινωνίας τους µε τ άλλα νησιά του Αιγαίου Πελάγους και τα παράλια της Μεσόγειος θάλασσας την έφεραν στο νησί άθελά τους. Εµφανίστηκε και εξαπλώθηκε σε πολλά µέρη του κόσµου µετά το Ετσι, την βρίσκουµε το 1376, το 1456, το 1464, το 1471, το 1780 κ.λ.π. να ταλαιπωρεί και να σκοτώνει τον κόσµο. Στην Κρήτη ειδικά, µεταδόθηκε το 1571, το 1625, το 1720, το 1789 κ.λ.π. Από στατιστικές των θανάτων εξαιτίας µολυσµατικών νόσων, µαθαίνουµε ότι υπήρξε η πιο θανατηφόρα. Πολλές φορές ερήµωσε ολόκληρα γεωγραφικά ιαµερίσµατα. Η ασθένεια παρουσιαζόταν απότοµα. Ο ασθενής παρουσίαζε υψηλό πυρετό, σκοτωδίνες, δυνατούς πόνους σ όλο το σώµα. Γέµιζε το σώµα εξογκώµατα µέσα σε λίγα λεπτά µαλακά ή σκληρά που έφθαναν κάποτε το µέγεθος αυγού. Οταν ήσαν σκληρά, ο θάνατος ήταν βέβαιος και άµεσος. Οι γιατροί της εποχής, δεν πρόφθαιναν να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους. Κολούσαν την ασθένεια και τους περίµενε η ίδια τύχη. Μα και οι παππάδες που έτρεχαν να µεταλάβουν τους ετοιµοθάνατους, πάθαιναν το ίδιο. Στο τέλος έπαυαν να τους υπηρετούν και να τους προστατεύουν ακόµη και οι στενοί συγγενείς τους. Ετσι έµεναν αβοήθητοι χωρίς τροφή και νερό και πέθαιναν µένοντας άταφοι βορά στα αρπακτικά όρνεα. Στο Αγουστί χωριό, που είχε την τύχη αυτή ασφαλώς διαδόθηκε το 1789, αφού κατά την απογραφή του 1780 φέρεται µε 92 χαράτσια. Στο χώρο της αυλής του σωζόµενου ιερού ναού του Αγίου Γεωργίου, έκανα δεντροφύτευση το έτος 1964 µαζί µε τους µαθητές των ανωτέρων τάξεων του ηµοτικού Σχολείου Αγίου Γεωργίου. Κατά την εξόρυξη των λάκων, συναντήσαµε οµαδικούς τάφους µε ανθρώπινους σκελετούς. Σ άλλα χωριά του Οροπεδίου δεν µεταδόθηκε η επάρατη νόσος. Το έτος 1894 ο Γαλλοελβετός Αλεξάντερ Γιέρσιν γιατρός, ανακάλυψε ότι η ασθένεια της πανούκλας οφείλεται σε βακτηρίδιο, το βακτηρίδιο της πανώλης µεταδίδεται στον άνθρωπο από τους ψύλλους των ποντικιών και από άνθρωπο σε άνθρωπο µε τα σταγονίδια της αναπνοής. Μετά την ανακάλυψη των αντιβιοτικών, η ασθένεια καταπολεµήθηκε και σήµερα σχεδόν έχει εκλείψει. Η λέξη πανούκλα σήµερα λειτουργεί µόνο στο επίπεδο συµβολισµού υποδηλώνοντας ένα µεγάλο κακό. Η φράση απ έξω κούκλα και από µέσα πανούκλα λέγεται για να τονίσει την αντίφαση που εµπεριέχεται συχνά σε πρόσωπα ή καταστάσεις ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Ανασκαλεύοντας την ιστορική µνήµη, βρήκα πως η ιστορία του Οροπεδίου Λασιθίου κατά τα χρόνια της Ενετοκρατίας ( ) είναι φτωχή, φτωχότατη θα λεγα. Γι αυτό, αν και δεν είµαι ειδικός, πήρα την µεγάλη, την τολµηρή απόφαση να την ερευνήσω µε σκοπό να ρίξω όσο φως µπορέσω στην σκοτεινή αυτή περίοδο. Η εργασία που παρουσιάζω σήµερα Το Οροπέδιο Λασιθίου επί Ενετοκρατίας γνωρίζω εκ των προτέρων ότι είναι ελλιπής, γι αυτό ζητώ την επιείκεια των αναγνωστών της. Και είναι φτωχή γιατί οι ιστορικές µνήµες των σηµερινών κατοίκων πληροφοριοδοτών και τα γραπτά µνηµεία είναι ελάχιστα την περίοδο εκείνη εποµένως και η διείσδηση στο χρόνο είναι πολύ δύσκολη. Εκανα όµως µια αρχή, έδωσα µια νύξη σ αυτούς που θα θελανα ν ασχοληθούν περισσότερο µε το θέµα. Η κακοδιοίκηση, οι καταχρήσεις των Ενετικών Αρχών, η όλη συµπεριφορά των Ενετών υπαλλήλων, των οποίων µοναδικός σκοπός ήταν ο άµεσος πλουτισµός, οι υπερβάσεις, οι σφετερισµοί σε βάρος των κατοίκων της Κρήτης, το φεουδαλικό σύστηµα διοίκησης, η αντικατάσταση του Ορθόδοξου ανώτατου κλήρου µε καθολικούς, το µοίρασµα της γης από τους κατακτητές και η υποχρέωση των δύστυχων πολιτών να εργάζονται σαν είλωτες και να επιστρατεύονται δια της βίας για υπηρεσία στις Ενετικές γαλέρες, ή για ανέγερση φρουρίων, ήσαν µερικά από τα αίτια των συχνών εξεγέρσεων του αδούλωτου Κρητικού λαού. Οι εξεγέρσεις αυτές, 27 τον αριθµό, υπήρξαν καρπός των φρικτών περιπετειών και δεινοπαθηµάτων του υπερήφανου Κρητικού λαού. Οι εξεγέρσεις αυτές, 27 τον αριθµό, υπήρξαν καρπός των φρικτών περιπετειών και δεινοπαθηµάτων του υπερήφανου Κρητικού λαού. Οφείλονταν εκτός των παραπάνω αφορµών και στην αρπακτικότητα και την απληστία των ευγενών Ενετών, των φεουδαρχών και των υπαλλήλων τους, οι οποίοι χρηµατίζονταν ασυστόλως πουλώντας δικαιοσύνη και συναγωνίζονταν ποιός θα αποµυζήσει το περισσότερο αίµα των φτωχών χωρικών της Κρήτης. 15

16 Ο Κρητικός λαός δεν δέχτηκε και τότε, όπως πάντα, την υποδούλωση, τον εξευτελισµό και την ταπείνωση, γι αυτό και ο λαϊκός ριµαδόρος δεν παρέλειψε να τραγουδά και να παινά την Κρήτη του: Κρήτη µου όµορφο νησί, Κρήτη λεβεντογέννα που γράφετ η ιστορία σου κάθε φορά µε αίµα. Κρήτη στο άγιο χώµα σου στο αιµατοβαµµένο που το κλαδί της λευτεριάς εκειά ναι φυτεµένο. Κρήτη που δε γονάτισες ποτέ σου σε κανένα κι όσοι εχθροί σ αγγίξανε το πλήρωσαν µε αίµα, Λεβεντογέννα Κρήτη µας, Κρήτη µας δοξασµένη ξέρει ο κάθε Κρητικός να ζει και να πεθαίνει. Η µε πρωτοφανή σκληρότητα κατεδάφιση των σπιτιών, των χωριών, που υπήρξαν στο Οροπέδιο Λασιθίου προ της Ενετοκρατίας, ο ξεριζωµός των οπωροφόρων δέντρων και αµπελιών, η απαγόρευση καλλιέργειας του κάµπου και το διώξιµο των κατοίκων του επί 200 και πλέον χρόνια ( ) και η γενική ερήµωσή του, έσβησαν την Ιστορία του όχι µόνο αυτή την περίοδο, αλλά και την προ της Ενετοκρατίας. Ετσι δεν γνωρίζουµε τίποτε για την µακρά περίοδο της Βυζαντινοκρατίας στην Κρήτη. Ούτε ποιά χωριά υπήρχαν, ούτε πώς τα έλεγαν, ούτε ποιός ήταν ο πληθυσµός και η πρόοδός τους. Τα µοναδικά βυζαντινά λείψανα ήταν η εκκλησία του Αγ. Γεωργίου στο Αγουστί χωριό, η εκκλησούλα της Αγ. Αννας στο νεκροταφείο του Τζερµιάδω και τα ερείπια της εκκλησίας Σεργίου και Βάκχου κοντά στο νεκροταφείο του Αγ. Χαραλάµπους. Οι εκάστοτε παχτωτές του Λασιθίου απαλλάσσονταν από τις αγγαρείες στο κτίσιµο των τειχών και των φρουρίων και από τις Ενετικές γαλέρες, γιατί µε τους φόρους που πλήρωναν βοηθούσαν το Ενετικό κράτος. Για το Αγουστί χωριό έχουµε τις αντιρρήσεις µας κατά πόσο ήταν Βυζαντινό χωριό ή όχι, εφόσον ο πρώτος του οικιστής ο Αυγουστίνι ήταν Ενετός, εκτός και αν κτίστηκε πάνω στα ερείπια του Βυζαντινού χωριού, του οποίου το όνοµα δεν γνωρίζουµε. Η ζωή των εποικιστών του Οροπεδίου Λασιθίου µετά την άρση της απαγόρευσης κατοίκησής του το 1514 ήταν πολύ δύσκολη, µίζερη θα έλεγα, γιατί ήταν υποχρεωµένοι να ζουν σε µικρούς οικισµούς αποµονωµένοι και ξεκοµµένοι κοντά στη γη που είχαν παχτώσει να καλλιεργούν. Η γη δεν απέδιδε όσο έπρεπε γιατί τα σιτηρά που έσπερναν σύρκωναν κάθε χρόνο λόγω της µεγάλης υγρασίας, δεν µέστωναν και οι παχτωτές δεν µπορούσαν να εξασφαλίσουν το ψωµί της οικογένειάς τους και είχαν να πληρώσουν και τα παχτωτικά σε σιτηρά πάντοτε. ιέµεναν σε χαµόσπιτα και πρόχειρες καλύβες γιατί κανονικά σπίτια µόνιµα απαγορεύονταν να χτίσουν. Εξάλλου, ο χρόνος της παραµονής τους στο Οροπέδιο ήταν µόνο για να σπείρουν και να θερίσουν και ύστερα έπρεπε να επανέλθουν στα κατωµέρια στις όµορες επαρχίες όπου είχαν τη µόνιµη κατοικία τους. Το περιβάλλον ήταν άγριο, εχθρικό και ανθυγιεινό. Στο Οροπέδιο Λασιθίου, λόγω της ιδιοµορφίας του, φώλευαν οι επαναστάτες, οι αετοί της ελεύθερης σκέψης, και της ελευθερίας, οι άνθρωποι που δεν προσκύνησαν τους κατακτητές. Κατακτητής δεν κατοίκησε ποτέ στο Οροπέδιο. Ετσι εξηγείται γιατί στον τόπο αυτό δεν υπάρχουν µεσαιωνικά µέγαρα Ενετών αρχόντων και αρχοντορωµαίων Κρητικών. Γιατί δεν υπάρχουν πύργοι και Βενετσιάνικα φρούρια ούτε Τούρκικα τζαµιά και µιναρέδες. Βιβλιογραφία: Νικ. Ζουδιανού : Ιστορία της Κρήτης επί Ενετοκρατίας Στέργιου Σπανάκη : Πόλεις και χωριά της Κρήτης, τόµοι 2. Στέργιου Σπανάκη : Η Κρήτη Γ. Παναγιωτάκη : Το Λασίθι Εµµ. Μπελιβάνη : Τα λαογραφικά του Αγίου Γεωργίου Λασιθίου. Σύλλογος Πολιτιστικός Αβρακοδιανών-Κουδουµαλιανών: Αβρακόντες. Στελ. Μαρινάκη : Ενοριακά Μοναστήρια της Κρήτης. Μ. Κρουσταλλένιας. Ι.Μ. Καραβολάκη : Ιερά Μονή Κρουσταλλένιας Στ. Σπανάκη : Συµβολή στην ιστορία του Λασιθίου Ν. Ψιλάκη : Μοναστήρια και ερηµητήρια της Κρήτης. ΤΕΕ-ΤΑΚ : Περιοδικό ΤΑΥ. 16

17 17 Ηράκλειο Ιούλιος 2003

Η Κρήνη είναι οικισμός και πρώην κοινότητα της Επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας και σήμερα είναι κοινοτικό διαμέρισμα του Δήμου Πατρέων, που

Η Κρήνη είναι οικισμός και πρώην κοινότητα της Επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας και σήμερα είναι κοινοτικό διαμέρισμα του Δήμου Πατρέων, που ΚΡΗΝΗ Η Κρήνη είναι οικισμός και πρώην κοινότητα της Επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας και σήμερα είναι κοινοτικό διαμέρισμα του Δήμου Πατρέων, που συνορεύει με τις πρώην κοινότητες και επίσης δημοτικά

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΧΩΡΙΟ ΜΑΣ ΑΡΤΙΚΙΟΝ ΤΡΙΦΥΛΙΑΣ ΜΕΣΣΗΝΙΑΣ

ΤΟ ΧΩΡΙΟ ΜΑΣ ΑΡΤΙΚΙΟΝ ΤΡΙΦΥΛΙΑΣ ΜΕΣΣΗΝΙΑΣ ΤΟ ΧΩΡΙΟ ΜΑΣ ΑΡΤΙΚΙΟΝ ΤΡΙΦΥΛΙΑΣ ΜΕΣΣΗΝΙΑΣ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1.Ονομασία Υπαγωγή. 2.Γεωγραφική θέση. 3.Συνοικισμοί του. 4.Οδική σύνδεσή του. 5.Ιστορία του. 6.Τοποθεσίες[τοπωνυμία] της περιοχής του. 7.Προιόντα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΑΜΠΑΚΑ-ΜΕΤΕΩΡΑ ΜΕΤΕΩΡΑ

ΚΑΛΑΜΠΑΚΑ-ΜΕΤΕΩΡΑ ΜΕΤΕΩΡΑ ΚΑΛΑΜΠΑΚΑ-ΜΕΤΕΩΡΑ ΜΕΤΕΩΡΑ Στο δρόµο Τρικάλων- Καλαµπάκας, 3 χιλιόµετρα πριν από ταμετέωρα, ορθώνεται πάνω από το χωριό Θεόπετρα ένας βραχώδης ασβεστολιθικός όγκος, στη βορειοανατολική πλευρά του οποίου

Διαβάστε περισσότερα

Ενα πλακόστρωτο μονοπάτι οδηγεί βόρεια από τη Μονή Γουβερνέτου μέσα στο φαράγγι Αυλάκι που κατηφορίζει μέχρι τη θάλασσα.

Ενα πλακόστρωτο μονοπάτι οδηγεί βόρεια από τη Μονή Γουβερνέτου μέσα στο φαράγγι Αυλάκι που κατηφορίζει μέχρι τη θάλασσα. Η Μονή Γουβερνέτου Η Μονή Γουβερνέτου μοιάζει σαν κάστρο, με πύργους που χρησίμευαν για την προστασία από επιδρομείς. Ειδικά η εξωτερική όψη του μοναστηριού φανερώνει τις έντονες ενετικές επιδράσεις: μοιάζει

Διαβάστε περισσότερα

29 Μαΐου 1453: Η ΠΟΛΙΣ ΕΑΛΩ!

29 Μαΐου 1453: Η ΠΟΛΙΣ ΕΑΛΩ! Κωνσταντίνα Ευείδη 29 Μαΐου 1453: Η ΠΟΛΙΣ ΕΑΛΩ! Η χιλιόχρονη αυτοκρατορία έπεσε. Ο θρύλος λέει ότι «ήτανε θέλημα Θεού». Από τότε το φρόνημα των Ελλήνων το κρατάνε ζωντανό ακριβώς αυτοί οι θρύλοι για την

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Μινωικοί ιεροί χώροι

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Μινωικοί ιεροί χώροι ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10 Μινωικοί ιεροί χώροι Ενδεχομένως από τη Νεολιθική, αλλά με βεβαιότητα από την Προανακτορική εποχή φαίνεται ότι οι μινωίτες ασκούσαν τις λατρευτικές τους πρακτικές στα σπήλαια.

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ. Γιώργος Ε 1

Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ. Γιώργος Ε 1 Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ Γιώργος Ε 1 ΣΩΤΗΡΑ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ Η Σωτήρα έχει Αγιολογική ονομασία: φέρει το όνομα του Σωτήρος Χριστού. Εξάλλου στις 6 Αυγούστου τελείται μεγάλο πανηγύρι κατά τη γιορτή της Μεταμορφώσεως

Διαβάστε περισσότερα

Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά

Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά Η Αγορά ήταν η μεγαλύτερη πλατεία της πόλης. Η πλατεία άρχισε να χρησιμοποιείται ως δημόσιος χώρος από τα αρχαϊκά χρόνια. Μέχρι τότε στην περιοχή υπήρχαν σπίτια και τάφοι. Ο

Διαβάστε περισσότερα

Από τα παιδιά της Β 2

Από τα παιδιά της Β 2 Από τα παιδιά της Β 2 Γιαλούσα Η Γιαλούσα βρίσκεται στην Καρπασία. Είναι κοντά στο Μοναστήρι του Αποστόλου Ανδρέα. Το χωριό οφείλει το όνομα του στη θέση του, που είναι δίπλα από τη θάλασσα. Οι κάτοικοι

Διαβάστε περισσότερα

S-63 1573: ΑΝΕΓΕΙΡΕΤΑΙ ΤΟ ΒΑΡΩΣΙ. ΠΩΣ ΗΤΑΝ Η ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΣ ΤΟ 1563

S-63 1573: ΑΝΕΓΕΙΡΕΤΑΙ ΤΟ ΒΑΡΩΣΙ. ΠΩΣ ΗΤΑΝ Η ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΣ ΤΟ 1563 S-63 1573: ΑΝΕΓΕΙΡΕΤΑΙ ΤΟ ΒΑΡΩΣΙ. ΠΩΣ ΗΤΑΝ Η ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΣ ΤΟ 1563 Αμμόχωστος 2011 Στα 1573, δυο χρόνια μετά την κατάληψη της Αμμοχώστου από τους Οθωμανούς, κτίστηκε το Βαρώσι. Η ανέγερση του Βαρωσιού είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ

ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ Στην Αττική οι Αρβανίτες κατοικούσαν στο μεγαλύτερο μέρος της υπαίθρου. Ουσιαστικά την ελληνική γλώσσα την διατηρήσαν οι κλειστές ελληνικές κοινωνίες των Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ρ Γ Α Σ Ι Α Μ Α Θ Η Τ Ω Ν ΤΗΣ Ε ΚΑΙ ΣΤ ΗΜΟΤΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΗΡΙΩΝ «ΑΘΗΝΑ» ΘΕΜΑ: ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΤΩΝ ΑΘΗΝΩΝ

Ε Ρ Γ Α Σ Ι Α Μ Α Θ Η Τ Ω Ν ΤΗΣ Ε ΚΑΙ ΣΤ ΗΜΟΤΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΗΡΙΩΝ «ΑΘΗΝΑ» ΘΕΜΑ: ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΤΩΝ ΑΘΗΝΩΝ Ε Ρ Γ Α Σ Ι Α Μ Α Θ Η Τ Ω Ν ΤΗΣ Ε ΚΑΙ ΣΤ ΗΜΟΤΙΚΟΥ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΗΡΙΩΝ «ΑΘΗΝΑ» ΘΕΜΑ: ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΤΩΝ ΑΘΗΝΩΝ Ε ΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΤ ΗΜΟΤΙΚΟΥ ΑΡΒΑΝΙΤΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΕΛΕΝΗ ΓΕΡΕΝΤΕ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΤΡΑΚΑ ΗΜΗΤΡΑ

Διαβάστε περισσότερα

Στην Κεντρική Ασία βρίσκεται η έρημος Γκόμπι και της Αραβίας. Στην Αμερική η Μοχάβι(Βόρεια) και η Ατακάμα (Νότια).

Στην Κεντρική Ασία βρίσκεται η έρημος Γκόμπι και της Αραβίας. Στην Αμερική η Μοχάβι(Βόρεια) και η Ατακάμα (Νότια). H ΖΩΗ ΣΤΗΝ ΕΡΗΜΟ Στη Γη υπάρχουν μεγάλες αφιλόξενες άνυδρες εκτάσεις που ονομάζονται έρημοι.καλύπτουν το 1/3 της ξηράς και βρίσκονται κυρίως κοντά στους δύο Τροπικούς ( Αιγόκερω και Καρκίνου) Στην Κεντρική

Διαβάστε περισσότερα

Η πολύ λαίμαργη μπουλτόζα που έφαγε τον Ακάμα

Η πολύ λαίμαργη μπουλτόζα που έφαγε τον Ακάμα Η πολύ λαίμαργη μπουλτόζα που έφαγε τον Ακάμα Κατάπιε όλα τα φύτα Και έχει μείνει ερημια Δεν νομίζω τώρα ποιά Πώς τον γλιτώνει τον καύγα Ήρθαν οι δασονόμοι με τα Όπλα και τα σπαθιά Τρέχει τώρα να ξεφύγει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΙ ΔΟΞΑ ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ 1939-1945

ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΙ ΔΟΞΑ ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ 1939-1945 ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΑΡΙΣΤΕΙΔΗ ΤΖΙΤΖΙΚΑΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΙ ΔΟΞΑ ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ 1939-1945 ΕΤΑΙΡΙΑ ΚΡΗΤΙΚΩΝ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ 3 ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΑΡΙΣΤΕΙΔΗ ΤΖΙΤΖΙΚΑΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΙ ΔΟΞΑ (ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ 1939-1945) ΣΥΛΛΟΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΠΕΜΠΤΗ 3 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΟΜΑ Α Α

ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΠΕΜΠΤΗ 3 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΟΜΑ Α Α ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΠΕΜΠΤΗ 3 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 Β ΤΑΞΗΣ ΟΜΑ Α Α Α1.1.Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό των δεδοµένων της Στήλης Α και δίπλα σε κάθε αριθµό το γράµµα του δεδοµένου της Στήλης Β που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΔΙΟΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ Το Δίον ήταν μια αρχαιότατη πόλη στρατηγικής σημασίας και μια από τις πιο φημισμένες μακεδονικές πολιτείες. Η γεωγραφική θέση

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός»

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 «Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» (Φλώρινα - Μακεδονία Καύκασος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Όμορφος κόσμος

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Όμορφος κόσμος ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Όμορφος κόσμος Φροντίζουμε όλα τα πλάσματα Η Αγία Μελανγκέλ: η προστάτιδα του περιβάλλοντος Εξακόσια χρόνια μετά τη γέννηση του Χριστού, γεννήθηκε στα καταπράσινα δάση της Ιρλανδίας μια

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία του χωριού μου μέσα από φωτογραφίες

Η ιστορία του χωριού μου μέσα από φωτογραφίες Η ιστορία του χωριού μου μέσα από φωτογραφίες Μία εικόνα είναι χίλιες λέξεις Έτσι έλεγαν οι αρχαίοι Κινέζοι Εμείς, οι μαθητές της Α και Β Τάξης του δημοτικού σχολείου Λισβορίου θα σας πούμε την ιστορία

Διαβάστε περισσότερα

Φρούρια, Κάστρα Κέρκυρα. Παλαιό Φρούριο

Φρούρια, Κάστρα Κέρκυρα. Παλαιό Φρούριο Παλαιό Φρούριο Είναι χτισμένο σε μια δίκορφη φυσική τοποθεσία από τον 16ο αιώνα στην άλλοτε Βυζαντινή πόλη της Κέρκυρας. Το Παλιό φρούριο είναι ένα χαρακτηριστικό σύμβολο της παλιάς πόλης και οι δύο κορυφές

Διαβάστε περισσότερα

Ανεµόµυλος 1 Ο Μύλος στον Αη Γιάννη

Ανεµόµυλος 1 Ο Μύλος στον Αη Γιάννη Ανεµόµυλος 1 Ο Μύλος στον Αη Γιάννη 1. Περιγραφή Ο ανεµόµυλος της καταγραφής βρίσκεται στο χωριό Απείρανθος, που υπάγεται διοικητικά στον ήµο ρυµαλίας της νήσου Νάξου. Η βασική λειτουργία του ήταν η παραγωγή

Διαβάστε περισσότερα

1. Ποιος μαθητής πήγε στους Αρχιερείς; Τι του έδωσαν; (Μτ 26,14-16) Βαθ. 1,0 2. Πόσες μέρες έμεινε στην έρημο; (Μκ 1,12)

1. Ποιος μαθητής πήγε στους Αρχιερείς; Τι του έδωσαν; (Μτ 26,14-16) Βαθ. 1,0 2. Πόσες μέρες έμεινε στην έρημο; (Μκ 1,12) ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΤΑΞΗ: Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ Α ΟΜΑΔΑ: 1 1. Ποιος μαθητής πήγε στους Αρχιερείς; Τι του έδωσαν; (Μτ 26,14-16),0 2. Πόσες μέρες έμεινε στην έρημο; (Μκ 1,12),0 3. Ποιοι είναι οι μαθητές του

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5. Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη

Κεφάλαιο 5. Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη Κεφάλαιο 5 Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη Έφτασε μια μισάνοιχτη πόρτα, ένα μικρό κενό στο χώρο και το χρόνο, σαν ένα ασήμαντο λάθος της Ιστορίας για να πέσει η Πόλη. Εκείνο

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΜΠΤΟ. Η ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή

ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΜΠΤΟ. Η ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΜΠΤΟ Η ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή Όταν λέµε Αγία Παρασκευή εννοούµε τη µικρή Εκκλησία, που είναι δυτικά του χωριού στη θέση Παναγία (Παναΐα), την οποία βλέπουµε στην

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Σάββας η κλώσσα και ο αετός»

«Ο Σάββας η κλώσσα και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #26 «Ο Σάββας η κλώσσα και ο αετός» (Πόντος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #26 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε όλα τα παραμύθια

Διαβάστε περισσότερα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα Η εκκλησία της Παναγίας της Φορβιώτισσας, περισσότερο γνωστή ως η Παναγία της Ασίνου, βρίσκεται στις βόρειες υπώρειες της οροσειράς ο του Τροόδους. Είναι κτισμένη στην ανατολική όχθη ενός μικρού χείμαρρου,

Διαβάστε περισσότερα

Πόλεμος για το νερό. Συγγραφική ομάδα. Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική

Πόλεμος για το νερό. Συγγραφική ομάδα. Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική Πόλεμος για το νερό Συγγραφική ομάδα Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική 3 ο Δημοτικό Σχολείο Ωραιοκάστρου Τάξη ΣΤ1 Θεσσαλονίκη 2006 ΠΟΛΕΜΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΡΟ Άκουγα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΤΡΑΠΕΖΙ ΟΜΑΔΑ 3 Η ΓΕΩΡΓΙΑ- ΣΤΑΡΙ-ΨΩΜΙ

ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΤΡΑΠΕΖΙ ΟΜΑΔΑ 3 Η ΓΕΩΡΓΙΑ- ΣΤΑΡΙ-ΨΩΜΙ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΤΡΑΠΕΖΙ ΟΜΑΔΑ 3 Η ΓΕΩΡΓΙΑ- ΣΤΑΡΙ-ΨΩΜΙ 1 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης Π.Τ.Δ.Ε-ΑΠΘ 2014-15 Λεβεντούλα Λευτέρης Γιώργος Ποια ήταν η βάση της διατροφής εκείνη την εποχή; Το

Διαβάστε περισσότερα

Η εκκληζία ηης Αγίας Πελαγίας ζηο Οροπέδιο Λαζιθίοσ TOY I. Μ. ΚΑΡΑΒΑΛΑΚΗ

Η εκκληζία ηης Αγίας Πελαγίας ζηο Οροπέδιο Λαζιθίοσ TOY I. Μ. ΚΑΡΑΒΑΛΑΚΗ Μ Α Ρ Σ Τ Ρ Ι Ε Α Π Ο T O 1 5 8 3 Η εκκληζία ηης Αγίας Πελαγίας ζηο Οροπέδιο Λαζιθίοσ TOY I. Μ. ΚΑΡΑΒΑΛΑΚΗ υνεχίζοντας και σήμερα την περιπλάνηση μας στην μεσαιωνική ιστορία του Λασιθίου, παρουσιάζουμε

Διαβάστε περισσότερα

Τα παραμύθια της τάξης μας!

Τα παραμύθια της τάξης μας! Τα παραμύθια της τάξης μας! ΟΙ λέξεις κλειδιά: Καρδιά, γοργόνα, ομορφιά, πυξίδα, χώρα, πεταλούδα, ανηφόρα, θάλασσα, φάλαινα Μας βοήθησαν να φτιάξουμε αυτά τα παραμύθια! «Χρυσαφένια χώρα» Μια φορά κι έναν

Διαβάστε περισσότερα

Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι;

Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι; ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι; Κανένα από αυτά τα ζώα. Στο απόλυτο σκοτάδι είναι αδύνατο να δει κανείς ο,τιδήποτε. Ποια δουλειά

Διαβάστε περισσότερα

Ένας δράκος στην Ανάποδη Παραμυθοχώρα

Ένας δράκος στην Ανάποδη Παραμυθοχώρα Ένας δράκος στην Ανάποδη Παραμυθοχώρα Εκδόσεις Λευκή Σελίδα ΠΑΡΑΜΥΘΙ Κέλλυ Παντελίδη Ένας δράκος στην Ανάποδη Παραμυθοχώρα Διορθώσεις: Ελένη Ζαφειρούλη Σελιδοποίηση: Γιάννης Χατζηχαραλάμπους Μακέτα εξωφύλλου:

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΕΜΟΣ ΦΩΤΙΤΣΑΣ - ΣΤΑΓΟΝΙΤΣΑΣ

ΠΟΛΕΜΟΣ ΦΩΤΙΤΣΑΣ - ΣΤΑΓΟΝΙΤΣΑΣ ΠΟΛΕΜΟΣ ΦΩΤΙΤΣΑΣ - ΣΤΑΓΟΝΙΤΣΑΣ Copyright Συνοδινού Ράνια Follow me on Twitter: @RaniaSin Smashwords Edition ΑΠΑΓΟΡΕΥΕΤΑΙ η αναδημοσίευση, η αναπαραγωγή, ολική, μερική ή περιληπτική ή κατά παράφραση ή διασκευή

Διαβάστε περισσότερα

E N O T H T A YΠOMNHMA. Οδηγοί του κόσμου, Τα ελληνικά νησιά, εκδ. ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, Αθήνα, 1998

E N O T H T A YΠOMNHMA. Οδηγοί του κόσμου, Τα ελληνικά νησιά, εκδ. ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, Αθήνα, 1998 0-0086_D3_GLOSSA_TEYXOS C GLOSSA 2/9/2 0:6 AM Page 78 6 Η Ρόδος Η Ρόδος είναι το μεγαλύτερο νησί των Δωδεκα - νήσων. Δίκαια την αποκαλούν το μαργαριτάρι της Μεσογείου. Οι σπάνιες ομορφιές της ξεδιπλώ νο

Διαβάστε περισσότερα

Γυμνάσιο Αγ. Βαρβάρας Λεμεσού. Τίτλος Εργασίας: Έμαθα από τον παππού και τη

Γυμνάσιο Αγ. Βαρβάρας Λεμεσού. Τίτλος Εργασίας: Έμαθα από τον παππού και τη Γυμνάσιο Αγ. Βαρβάρας Λεμεσού Σχολείο Ετος: 2013-2014 Τίτλος Εργασίας: Έμαθα από τον παππού και τη γιαγιά μου Όνομα Μαθήτριας: Νικολέττα Χρίστου Τάξη: Γ 4 Όνομα Καθηγήτριας: Σταυρούλας Ιωάννου Λεμεσός

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωρίσουμε τη γεωγραφία της Ελλάδας

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωρίσουμε τη γεωγραφία της Ελλάδας Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωρίσουμε τη γεωγραφία της Ελλάδας Ενότητα: Γεωγραφία (2 φύλλα εργασίας) Επίπεδο: Β1, Β2 Κοινό: αλλόγλωσσοι ενήλικες ιάρκεια: 4 ώρες (2 δίωρα) Υλικοτεχνική υποδομή: Για τον διδάσκοντα:

Διαβάστε περισσότερα

Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ -ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΠΙΣΤΗ ΚΑΙ ΛΑΤΡΕΙΑ

Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ -ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΠΙΣΤΗ ΚΑΙ ΛΑΤΡΕΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ -ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΠΙΣΤΗ ΚΑΙ ΛΑΤΡΕΙΑ Δ.Ε. 13: «Τι μπορεί να μάθει ο άνθρωπος για το Θεό. Προσέγγιση της γιορτής της Μεταμόρφωσης» (σελίδες εγχειριδίου 69-76) Δ.Ε. 19: «Η μνήμη των Αγίων, αφορμή για

Διαβάστε περισσότερα

Ένα ξεχασμένο θέατρο. (το Ρωμαϊκό Ωδείο) Έφη Νικολοπούλου, ΒΠΠΓ

Ένα ξεχασμένο θέατρο. (το Ρωμαϊκό Ωδείο) Έφη Νικολοπούλου, ΒΠΠΓ Ένα ξεχασμένο θέατρο. (το Ρωμαϊκό Ωδείο) Έφη Νικολοπούλου, ΒΠΠΓ Στο ευρύτερο αρχαιολογικό χώρο της Γόρτυνας στη Κρήτη, έχουν εντοπιστεί από τους αρχαιολόγους τέσσερις θεατρικοί χώροι διαφορετικών εποχών.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΝΗΣΙΑ ΤΩΝ ΚΥΚΛΑΔΩΝ

ΤΑ ΝΗΣΙΑ ΤΩΝ ΚΥΚΛΑΔΩΝ ΤΑ ΝΗΣΙΑ ΤΩΝ ΚΥΚΛΑΔΩΝ Η Σύρος είναι νησί των Κυκλάδων. Πρωτεύουσά της είναι η Ερμούπολη, η οποία είναι πρωτεύουσα της Περιφέριας Νότιου Αιγαίου αλλά και του πρώην Νομού Κυκλάδων. Η Σύρος αναπτύχθηκε ιδιαίτερα

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ

Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ 1ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΛΑΤΥΚΑΜΠΟΥ ΛΑΡΙΣΑΣ Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ σε βιβλίο με εικόνες. LET S SHARE OUR CULTURE (ΑΣ ΜΟΙΡΑΣΤΟΥΜΕ ΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΜΑΣ) Αυτό το πρόγραμμα πραγματοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ

Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ Η ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ Η σημαία της Βουλγαρίας αποτελείται από τρεις ισομεγέθεις οριζόντιες λωρίδες χρώματος λευκού(στην κορυφή), πράσινου και κόκκινου. Το λευκό αντιπροσωπεύει την ειρήνη,

Διαβάστε περισσότερα

Ο Μιχάλης Κάσιαλος γεννήθηκε στην Άσσια. Ήταν γεωργός, αργότερα όμως έμαθε και την τέχνη του τσαγκάρη. Μερικά αρχαία Ελληνικά νομίσματα, που βρήκε

Ο Μιχάλης Κάσιαλος γεννήθηκε στην Άσσια. Ήταν γεωργός, αργότερα όμως έμαθε και την τέχνη του τσαγκάρη. Μερικά αρχαία Ελληνικά νομίσματα, που βρήκε Ελισσαιος καβαζη Ο Μιχάλης Κάσιαλος γεννήθηκε στην Άσσια. Ήταν γεωργός, αργότερα όμως έμαθε και την τέχνη του τσαγκάρη. Μερικά αρχαία Ελληνικά νομίσματα, που βρήκε μια μέρα στο χωράφι του, έδωσαν στην

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΡΗΤΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Η Κρήτη έχει μια από τις αρχαιότερες και πιο εύγευστες γαστριμαργικές παραδόσεις στον κόσμο, μια παράδοση γεύσεων, αρωμάτων, υλικών και τεχνοτροπιών που ξεκινά

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΟ ΕΚΑΤΟ ΤΕΤΑΡΤΟ. ΤΟ ΠΑΛΙΟΦΡΑΝΤΖΙ (ΠΑΛΙΟΥΦΡΑΝΤΖΙ) Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή.

ΒΙΒΛΙΟ ΕΚΑΤΟ ΤΕΤΑΡΤΟ. ΤΟ ΠΑΛΙΟΦΡΑΝΤΖΙ (ΠΑΛΙΟΥΦΡΑΝΤΖΙ) Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή. ΒΙΒΛΙΟ ΕΚΑΤΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΤΟ ΠΑΛΙΟΦΡΑΝΤΖΙ (ΠΑΛΙΟΥΦΡΑΝΤΖΙ) Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή. Είναι γνωστά τα της Μάχης του Σπερχειού. ΒΙΒΛΙΟ ΕΝ ΕΚΑΤΟ (ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΣΠΕΡΧΕΙΟΥ). Στο σηµερινό χωριό Φραντζί

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΥΚΟΣ ΠΥΡΓΟΣ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΣΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ

ΛΕΥΚΟΣ ΠΥΡΓΟΣ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΣΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ ΛΕΥΚΟΣ ΠΥΡΓΟΣ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΣΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ Μια πολύπαθη Ιστορία κουβαλάει στους πέτρινους τοίχους του το κατ εξοχήν σύμβολο της Θεσσαλονίκης. Ο Λευκός Πύργος της Θεσσαλονίκης είναι ένας Πύργος

Διαβάστε περισσότερα

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 ΕΝΑ ΓΟΗΤΕΥΤΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΧΡΟΝΙΑ, ΓΕΜΑΤΟ ΕΚΠΛΗΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΛΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ. 33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 Εικόνα 1 Εικόνα 2 Ρωμαϊκές λεγεώνες

Διαβάστε περισσότερα

1. Χρωματίζω στη γραμμή του χρόνου την εποχή του χαλκού:

1. Χρωματίζω στη γραμμή του χρόνου την εποχή του χαλκού: ΕΠΟΧΗ ΧΑΛΚΟΥ 1. Χρωματίζω στη γραμμή του χρόνου την εποχή του χαλκού: 3000 1100 π. Χ. 1100-800 πχ 800-500 πχ 500-323 πχ 323-146 πχ 146πΧ-330 μχ 2. Καταγράφω τους τρεις (3) σημαντικότερους πολιτισμούς που

Διαβάστε περισσότερα

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης;

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Μέρος της οχύρωσης Οι αρχαιολογικές ανασκαφές που διενεργούνται στην περιοχή της La Bastida (Totana, Murcia στην Ισπανία) έχουν αποκαλύψει ένα επιβλητικό οχυρωματικό

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η σημερινή βασιλική «Αγ. Σοφία» βρίσκεται στο κέντρο της κύριας νεκρόπολης της αρχαίας πόλης Σέρντικα. Σ αυτή την περιοχή έχουν ανακαλυφθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ - Γενική Εισαγωγή..2 - Iστορική αναδρομή....3-4 - Περιγραφή του χώρου.....5-8 - Επίλογος...9 - Βιβλιογραφία 10 1 Γενική Εισαγωγή Επίσκεψη στο Επαρχιακό Μουσείο Πάφου Το Επαρχιακό Μουσείο της

Διαβάστε περισσότερα

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Ελάτε να ζήσουμε τα όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Χριστούγεννα (μέσα από ιστορίες και χριστουγεννιάτικα παιχνίδια) 1 Στόχοι: Μέσα από διάφορες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ ΔΙΟΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΙΟ ΟΝΟΜΑΣΤΕΣ ΠΟΛΕΙΣ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Το αρχαίο Δίον του Ολύμπου βρίσκεται 15 χλμ. νότια της Κατερίνης, στους πρόποδες του Ολύμπου δίπλα στο

Διαβάστε περισσότερα

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας Το φυλλάδιο αυτό είναι του/της... που επισκέφθηκε το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας στις... Το φυλλάδιο που κρατάς στα χέρια σου

Διαβάστε περισσότερα

Μετεωρολογία. Αν σήμερα στις 12 τα μεσάνυχτα βρέχει, ποια είναι η πιθανότητα να έχει λιακάδα μετά από 72 ώρες;

Μετεωρολογία. Αν σήμερα στις 12 τα μεσάνυχτα βρέχει, ποια είναι η πιθανότητα να έχει λιακάδα μετά από 72 ώρες; Ονόματα Η μητέρα της Άννας έχει άλλους τρεις μεγαλύτερους γιους. Επειδή έχει πάθος με τα χρήματα, τους έχει βαφτίσει ως εξής: Τον μεγάλο της γιο "Πενηνταράκη", τον μεσαίο "Εικοσαράκη" και τον μικρότερο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ Η πολυπόθητη μέρα για την εκδρομή μας στην Κωνσταντινούπολη είχε φτάσει! Βαλίτσες, φωτογραφικές μηχανές, τα λόγια που είχε να μάθει ο καθένας από όσους συμμετέχουμε

Διαβάστε περισσότερα

11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες

11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες 11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες Συλλογή-επιλογή:Μ. ΛΟΟΣ Μετάφραση: Μ. ΣΚΟΜΠΑ Επιµέλεια: Β. ΚΑΝΤΖΑΡΑ Κλεοπάτρα 69 30 π.χ. Αίγυπτος -Βασίλισσα Η Κλεοπάτρα γεννήθηκε το 69 π.χ. Βασίλεψε στην Αίγυπτο

Διαβάστε περισσότερα

Μακέτα εξωφύλλου - Σελιδοποίηση: Ευθύµης Δηµουλάς Επιμέλεια κειμένου - Διορθώσεις: Νέστορας Χούνος

Μακέτα εξωφύλλου - Σελιδοποίηση: Ευθύµης Δηµουλάς Επιμέλεια κειμένου - Διορθώσεις: Νέστορας Χούνος ...... Δημοσθένης Μακέτα εξωφύλλου - Σελιδοποίηση: Ευθύµης Δηµουλάς Επιμέλεια κειμένου - Διορθώσεις: Νέστορας Χούνος 2010 ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΜΕΛΑ & EKΔOΣEIΣ «AΓKYPA» Δ.A. ΠAΠAΔHMHTPIOY A.B.E.E. Λάµπρου Κατσώνη

Διαβάστε περισσότερα

Από τα παιδιά της Α 2 τάξης

Από τα παιδιά της Α 2 τάξης Από τα παιδιά της Α 2 τάξης Αυγοδρομίες Οι αυγοδρομίες ήταν ένα παιχνίδι που έπαιζαν τα παιδιά το Πάσχα στην πλατεία του χωριού. Είναι ένας διαγωνισμός όπου τα παιδιά κρατούν στο στόμα τους κουτάλια με

Διαβάστε περισσότερα

Κυψέλη - το σπίτι της μέλισσας

Κυψέλη - το σπίτι της μέλισσας Κυψέλη - το σπίτι της μέλισσας Ο ΘΑΥΜΑΣΤΟΣ ΚΟΣΜΟΣ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ του ΣΠΥΡΟΥ ΣΚΑΡΕΑ, Γεωπόνου-Εντομολόγου Όλοι μας έχουμε δει μέλισσες να πετούν από λουλούδι σε λουλούδι. Όλοι μας έχουμε απολαύσει το μέλι,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #16. «Η κόρη η μονάχη» (Καστοριά - Μακεδονία) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #16. «Η κόρη η μονάχη» (Καστοριά - Μακεδονία) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #16 «Η κόρη η μονάχη» (Καστοριά - Μακεδονία) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #16 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε όλα τα παραμύθια

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Θεατρικές Παραστάσεις στα νησιά του Βορείου Αιγαίου Λήμνος, Λέσβος, Χίος Καλοκαίρι 2014 «Ένα τραγούδι γυρεύουμε. Το τραγούδι των τραγουδιών καρτερούμε. Το τραγούδι

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ!

ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ! ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ! (There is only one God) Πού μπορείς να πάς ώστε να απομακρυνθείς από το Θεό; Ο Θεός γεμίζει κάθετόπο και χρόνο. Δεν υπάρχει τόπος χωρίς να είναι εκεί ο Θεός. Ο Θεός μίλησε μέσα

Διαβάστε περισσότερα

5ήµερη προσκυνηµατική εκδροµή στην Αµοργό

5ήµερη προσκυνηµατική εκδροµή στην Αµοργό 5ήµερη προσκυνηµατική εκδροµή στην Αµοργό Η Αµοργός, το νησί του ''Απέραντου Γαλάζιου'', βρίσκεται στο νοτιοανατολικό άκρο των Κυκλάδων, σε απόσταση 136 ναυτικών µιλίων από τον Πειραιά. Είναι µακρόστενο

Διαβάστε περισσότερα

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος ΤΑΞΗ Δ ΜΑΘΗΜΑ : ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Κύριλλος και Μεθόδιος : Ιεραπόστολοι στους σλαβικούς λαούς. ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ 1. Να αντιληφθούν οι μαθητές ότι μέσα από την ιεραποστολή του Κυρίλλου

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση γραπτού λόγου

Κατανόηση γραπτού λόγου Β1 1 Επίπεδο Β1 (25 μονάδες) Διάρκεια: 40 λεπτά Ερώτημα 1 (6 μονάδες) Διαβάζετε σ ένα περιοδικό οδηγίες για να μάθουν σωστά τα παιδιά σας σκι. Το περιοδικό όμως είναι παλιό κι έτσι βλέπετε καθαρά μόνο

Διαβάστε περισσότερα

ασκάλες: Ριάνα Θεοδούλου Αγάθη Θεοδούλου

ασκάλες: Ριάνα Θεοδούλου Αγάθη Θεοδούλου ασκάλες: Ριάνα Θεοδούλου Αγάθη Θεοδούλου Με αφορµή το εκαπενθήµερο Οδικής Ασφάλειας που διοργανώθηκε στο σχολείο µας µε θέµα «Μαθαίνω να περπατώ µε ασφάλεια στο δρόµο», τα παιδιά της Β 2 αποφάσισαν να

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

Το κυνηγί της φώκιας νέο index Το κυνήγι της φώκιας...2 Λεξιλόγιο...2 Ερωτήσεις...4 Κείμενο...5 Το κυνήγι της φώκιας...5

Το κυνηγί της φώκιας νέο index Το κυνήγι της φώκιας...2 Λεξιλόγιο...2 Ερωτήσεις...4 Κείμενο...5 Το κυνήγι της φώκιας...5 Το κυνηγί της φώκιας νέο index Το κυνήγι της φώκιας...2 Λεξιλόγιο...2 Ερωτήσεις...4 Κείμενο...5 Το κυνήγι της φώκιας....5 Page 1Τ Το κυνήγι της φώκιας Λεξιλόγιο Καταλαβαίνεις τις λέξεις; 1. Ολοκληρώνομαι

Διαβάστε περισσότερα

Το Ηµερολόγιο των Μάγιας και τα Χρήµατα από τον ρ. Καρλ Τζοχάν Κάλλεµαν

Το Ηµερολόγιο των Μάγιας και τα Χρήµατα από τον ρ. Καρλ Τζοχάν Κάλλεµαν Το Ηµερολόγιο των Μάγιας και τα Χρήµατα Από τον ρ. Καρλ Τζοχάν Κάλλεµαν Λοιπόν, ήθελα να µιλήσω για δυο πράγµατα που νοµίζω δεν συνδέονται πάντα αλλά, πραγµατικά θα τους άξιζε µια σύνδεση. Το ένα είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΤΗΣ ΓΚΙΖΑΣ ΕΝΑ ΑΠΟ ΤΑ ΕΠΤΑ ΘΑΥΜΑΤΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΤΗΣ ΓΚΙΖΑΣ ΕΝΑ ΑΠΟ ΤΑ ΕΠΤΑ ΘΑΥΜΑΤΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΤΗΣ ΓΚΙΖΑΣ ΕΝΑ ΑΠΟ ΤΑ ΕΠΤΑ ΘΑΥΜΑΤΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΤΗΣ ΓΚΙΖΑΣ Χτισμένες στη Νεκρόπολη της Γκίζας, μία ανάσα από την πρωτεύουσα της Αιγύπτου, το Κάιρο, αποτελούν το αρχαιότερο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ Κ*ΑΤοΡ1Α. Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ*Κ*ΑΤοΡ1Α. Η 3υζαντινή εποχή Γ* - * **-^ Διασυνδέσεις. ΒιΒλιογραφία Τ Τ"*-*

Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ Κ*ΑΤοΡ1Α. Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ*Κ*ΑΤοΡ1Α. Η 3υζαντινή εποχή Γ* - * **-^ Διασυνδέσεις. ΒιΒλιογραφία Τ Τ*-* Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤΚΑΤοΡ1Α Η 3υζαντινή εποχή Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ ΚΑΤοΡ1Α Κωνσταντινούπολη, Μ' ένα λεωφορείο τριγυρνάμε όλοι μέσα στην πόλη, σελ. 59-63. Βυζαντινή αυτοκρατορία, Εμπορικοί δρόμοι, σελ 34 Μύθοι και

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ

ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ Τα παιδιά του Αδάμ είναι τα άκρα ενός σώματος, Μοιράζονται όλα την ίδια ρίζα. Όταν ένα άκρο περνάει τις μέρες του

Διαβάστε περισσότερα

ΖΑΧΡΑ ΙΜΠΡΑΧΗΜ ΧΡΙΣΤΟΣ ΑΖΑΣ

ΖΑΧΡΑ ΙΜΠΡΑΧΗΜ ΧΡΙΣΤΟΣ ΑΖΑΣ Θυµάσαι το παραµύθι της γιαγιάς για την 28 η Οκτωβρίου; Μάζεψε τους φίλους σου και διηγήσου το. Μια φορά και έναν καιρό ήταν ένας γίγαντας που ζούσε στο δικό του σπίτι. Ένα

Διαβάστε περισσότερα

Πώς και γιατί μετακινούμαστε;

Πώς και γιατί μετακινούμαστε; Πώς και γιατί μετακινούμαστε; Διδακτική πρόταση 1: Συνοπτικό πλαίσιο μετακίνησης και εγκατάστασης Ερωτήματα-κλειδιά Γιατί και πώς μετακινούμαστε από τα πολύ παλιά χρόνια μέχρι σήμερα; Πού μένουμε από τα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΜΕΤΕΩΡΩΝ

ΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΜΕΤΕΩΡΩΝ ΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΜΕΤΕΩΡΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Για να γνωρίσει κάποιος τα Μετέωρα και να βιώσει τη μαγεία του πέτρινου δάσους, ο καλύτερος και μοναδικός τρόπος είναι να πεζοπορήσει ανάμεσα στους Μετεωρίτικους πύργους

Διαβάστε περισσότερα

Σχ. Έτος: 2013-2014 Τάξη: Γ1 Μάθηµα: Πληροφορική Άθλοι του Ηρακλή

Σχ. Έτος: 2013-2014 Τάξη: Γ1 Μάθηµα: Πληροφορική Άθλοι του Ηρακλή Σχ. Έτος: 2013-2014 Τάξη: Γ1 Μάθηµα: Πληροφορική Άθλοι του Ηρακλή 1. Λιοντάρι Νεµέας 2. Λερναία Ύδρα (Λίµνη Λέρνη Πελοπόννησος) 3. Κάπρος του Ερύµανθου (βουνό Ερύµανθος Πελοπόννησος) 4. Ελάφι µε χρυσά

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΑΜΑΝΕ

Η ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΑΜΑΝΕ 1 Η ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΑΜΑΝΕ Ο Σμυρναϊκός Μανές ή αλλιώς Μανέρως. Κατά τους Αρχαίους συγγραφείς ο Μανέρως ήταν θλιβερός ήχος και τον ονομάζανε Μανέρω ή Λίναιος θρήνος διότι κατά τα λεγόμενα με τον ήχο αυτό

Διαβάστε περισσότερα

1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει: 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 "ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;"

1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 <i>το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει:</i> 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 <b>ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;</b> 1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει: 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 "ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;" 3 00:00:17,967 --> 00:00:20,395 Οι Ζαπατίστας είναι ένα κίνημα.

Διαβάστε περισσότερα

Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες. Έρευνα-επιλογή:Μ. Λόος Μετάφραση: Μ. Σκόµπα Επιµέλεια: Β. Καντζάρα

Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες. Έρευνα-επιλογή:Μ. Λόος Μετάφραση: Μ. Σκόµπα Επιµέλεια: Β. Καντζάρα Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες Έρευνα-επιλογή:Μ. Λόος Μετάφραση: Μ. Σκόµπα Επιµέλεια: Β. Καντζάρα Cleopatra (Κλεοπάτρα) 69 30 π.χ. Αίγυπτος Βασίλισσα Η Κλεοπάτρα γεννήθηκε το 69 π.x και βασίλεψε στην

Διαβάστε περισσότερα

«ΠΩΣ Ν ΑΛΛΑΞΟΥΜΕ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ!!!» ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «ΗΤΕΧΝΗ ΣΑΝ ΠΑΡΑΜΥΘΙ» ΤΜΗΜΑ ΕΝΤΑΞΗΣ ΟΜΑΔΑ Γ (ΜΑΘΗΤΕΣ Γ ΤΑΞΗΣ)

«ΠΩΣ Ν ΑΛΛΑΞΟΥΜΕ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ!!!» ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «ΗΤΕΧΝΗ ΣΑΝ ΠΑΡΑΜΥΘΙ» ΤΜΗΜΑ ΕΝΤΑΞΗΣ ΟΜΑΔΑ Γ (ΜΑΘΗΤΕΣ Γ ΤΑΞΗΣ) «ΠΩΣ Ν ΑΛΛΑΞΟΥΜΕ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ!!!» ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «ΗΤΕΧΝΗ ΣΑΝ ΠΑΡΑΜΥΘΙ» ΤΜΗΜΑ ΕΝΤΑΞΗΣ ΟΜΑΔΑ Γ (ΜΑΘΗΤΕΣ Γ ΤΑΞΗΣ) Τουλίπες της Ολλανδίας, Κλωντ Μονέ Μια φορά κι ένα καιρό σε μια χώρα μακρινή οι άνθρωποι

Διαβάστε περισσότερα

Θα χορηγηθούν Mόρια Συνεχιζόμενης Ιατρικής Εκπαίδευσης

Θα χορηγηθούν Mόρια Συνεχιζόμενης Ιατρικής Εκπαίδευσης Θα χορηγηθούν Mόρια Συνεχιζόμενης Ιατρικής Εκπαίδευσης Διοικητικό Συμβούλιο Πρόεδρος: Χ. Παπαφράγκος Αντιπρόεδρος: Ε. Σκληρός Γραμματέας/Ταμίας: Α. Σωτηρόπουλος Μέλη: Φ. Καρακώστας Σ. Σκούρτης Πρόλογος

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ. που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες μας.

ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ. που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες μας. ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ Λεμεσός, πόλη μας αγαπημένη. Η πόλη που γεννηθήκαμε, η πόλη που μεγαλώνουμε. Πόλη που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες

Διαβάστε περισσότερα

Πάσχα στα «πόδια» της Χαλκιδικής Άγιον Όρος, 5 μέρες. 18 22 Απριλίου 2014

Πάσχα στα «πόδια» της Χαλκιδικής Άγιον Όρος, 5 μέρες. 18 22 Απριλίου 2014 Σίνα 14 & Ακαδημίας, τηλ. 210 3642707, φαξ. 201-3642707 e-mail: info@cosmorama.gr Πάσχα στα «πόδια» της Χαλκιδικής Άγιον Όρος, 5 μέρες 18 22 Απριλίου 2014 Μόνο σε εμάς θα βρείτε: Πλούσιες πρωινές ξεναγήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: «Προτάσεις για την Τουριστική Ανάπτυξη και προβολή της Τοπικής Κοινότητας Στράτου» Κύρια πύλη δευτερεύουσα πύλη πύλη Ακρόπολης Παραποτάμια πύλη

ΘΕΜΑ: «Προτάσεις για την Τουριστική Ανάπτυξη και προβολή της Τοπικής Κοινότητας Στράτου» Κύρια πύλη δευτερεύουσα πύλη πύλη Ακρόπολης Παραποτάμια πύλη ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Στράτος 29-12 - 2011 ΝΟΜΟΣ ΑΙΤΩΛΟΑΚΑΡΝΑΝΙΑΣ Αριθμ. Πρωτ.: ΔΗΜΟΣ ΑΓΡΙΝΙΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΣΤΡΑΤΟΥ ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΣΤΡΑΤΟY ΠΛΗΡ: Πατσέας Αναστάσιος ΤΗΛ: 6978558904 Π Ρ Ο Σ Κο Αντιδήμαρχο

Διαβάστε περισσότερα

Η Σπιναλόγκα του Σαρωνικού. Γιώργος Πρίμπας

Η Σπιναλόγκα του Σαρωνικού. Γιώργος Πρίμπας Η Σπιναλόγκα του Σαρωνικού Γιώργος Πρίμπας Η Σπιναλόγκα του Σαρωνικού. Φεύγοντας απ το λιμάνι του Περάματος για το λιμάνι των Παλουκιών της Σαλαμίνας, στο δεξί μας μέρος, βλέπουμε το νησί του Αγίου Γεωργίου

Διαβάστε περισσότερα

Τα σημαντικότερα γεγονότα της Παλαιάς Διαθήκης εκτυλίσσονται στην περιοχή που. Η Μέση Ανατολή στην αρχαιότητα

Τα σημαντικότερα γεγονότα της Παλαιάς Διαθήκης εκτυλίσσονται στην περιοχή που. Η Μέση Ανατολή στην αρχαιότητα Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΗΣ ΠΑΛΑΙΑΣ ΔΙΑΘΗΚΗΣ Τα σημαντικότερα γεγονότα της Παλαιάς Διαθήκης εκτυλίσσονται στην περιοχή που ονομάζεται ΜΕΣΗ ΑΝΑΤΟΛΗ Η Μέση Ανατολή στην αρχαιότητα Ποια σύγχρονα κράτη αποτελούν την περιοχή

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ

Διαβάστε περισσότερα

Ύψωνας : Φύση, Περιβάλλον και Άνθρωπος

Ύψωνας : Φύση, Περιβάλλον και Άνθρωπος Ύψωνας : Φύση, Περιβάλλον και Άνθρωπος Κατοικώ στο Δήμο Ύψωνα. Το σπίτι μου βρίσκεται στην περιοχή του Αγίου Σιλά, στην οδό Διαγόρα. Κοντά στο σπίτι μου υπάρχουν αρκετά παλιά σπίτια τα οποία διατηρούνται

Διαβάστε περισσότερα

www.kalymnikifilia.gr

www.kalymnikifilia.gr Η επιρροή του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας στη διαμόρφωση του ρωσικού εκπαιδευτικού συστήματος (το παράδειγμα των Εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Μόσχας) ΒΑΝΤΙΜ ΓΙΑΡΟΒΟÏ Kαθηγητής μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

Κοιμήσου Περσεφόνη στην αγκαλιά της γης στου κόσμου το μπαλκόνι ποτέ μην ξαναβγείς. Νίκος Γκάτσος

Κοιμήσου Περσεφόνη στην αγκαλιά της γης στου κόσμου το μπαλκόνι ποτέ μην ξαναβγείς. Νίκος Γκάτσος ΤΟ ΠΟΙΗΜΑ Ο ΕΦΙΑΛΤΗΣ ΤΗΣ ΠΕΡΣΕΦΟΝΗΣ Εκεί που φύτρωνε φλησκούνι και άγρια μέντα κι έβγαζε η γη το πρώτο της κυκλάμινο τώρα χωριάτες παζαρεύουν τα τσιμέντα και τα πουλιά πέφτουν νεκρά στην υψικάμινο. Εκεί

Διαβάστε περισσότερα

«Η τύχη του άτυχου παλικαριού»

«Η τύχη του άτυχου παλικαριού» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #15 «Η τύχη του άτυχου παλικαριού» (Κοζάνη - Μακεδονία) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #15 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε

Διαβάστε περισσότερα

TAK TAK ΕΡΧΟΝΤΑΙ ΟΙ ΠΕΡΣΕΣ! Σ ΕΦΑΓΑ, ΠΑΛΙΟΒΑΡΒΑΡΕ! Σ ΕΜΕΝΑ ΜΙΛΑΣ, ΣΚΟΥΛΗΚΙ ΑΘΗΝΑΙΕ;

TAK TAK ΕΡΧΟΝΤΑΙ ΟΙ ΠΕΡΣΕΣ! Σ ΕΦΑΓΑ, ΠΑΛΙΟΒΑΡΒΑΡΕ! Σ ΕΜΕΝΑ ΜΙΛΑΣ, ΣΚΟΥΛΗΚΙ ΑΘΗΝΑΙΕ; ΕΝΑ ΗΛΙΟΛΟΥΣΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙΝΟ ΠΡΩΙΝΟ ΤΟΥ 490 Π.Χ., ΣΕ ΚΑΠΟΙΟ ΡΟΜΑΚΙ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ. TAK TAK Σ ΕΦΑΓΑ, ΠΑΛΙΟΒΑΡΒΑΡΕ! Σ ΕΜΕΝΑ ΜΙΛΑΣ, ΣΚΟΥΛΗΚΙ ΑΘΗΝΑΙΕ; ΕΡΧΟΝΤΑΙ ΟΙ ΠΕΡΣΕΣ! ΛΕΝΕ ΠΩΣ ΕΙΝΑΙ ΠΕΛΩΡΙΟΙ ΣΑΝ ΤΟΥΣ ΚΥΚΛΩΠΕΣ.

Διαβάστε περισσότερα

Ο τόπος µας. Το σχολείο µας. Πολιτισµός. Η τάξη µας

Ο τόπος µας. Το σχολείο µας. Πολιτισµός. Η τάξη µας Ο τόπος µας Το σχολείο µας Πολιτισµός Η τάξη µας Ο ΤΟΠΟΣ ΜΑΣ Ανάµεσα στις ακτές του νοµού Μαγνησίας και τη Σκόπελο και απέναντι από το Πήλιο, βρίσκεται η Σκιάθος, ένα νησί µε έκταση 48 τετραγωνικά χιλιόµετρα.

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία Εισαγωγή «Όποιος έχει υγεία, έχει ελπίδα. Και όποιος έχει ελπίδα, έχει τα πάντα.» Τόμας Κάρλαϊλ Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο Ο πατέρας μου είναι γιατρός, ένας από τους καλύτερους παθολόγους που

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Γ. ΕΡΓΑΣΙΕΣ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Με βάση τα στοιχεία που παρέχει το κεφάλαιο ΚΒ του σχολικού σας βιβλίου (σσ. 73-119) να συντάξετε έναν χρονολογικό πίνακα

Διαβάστε περισσότερα