ιερεύνηση των ψυχοµετρικών χαρακτηριστικών µιας δοκιµασίας ορθογραφικής δεξιότητας µαθητών της Β, Γ,, και Ε τάξης του δηµοτικού σχολείου

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ιερεύνηση των ψυχοµετρικών χαρακτηριστικών µιας δοκιµασίας ορθογραφικής δεξιότητας µαθητών της Β, Γ,, και Ε τάξης του δηµοτικού σχολείου"

Transcript

1 ιερεύνηση των ψυχοµετρικών χαρακτηριστικών µιας δοκιµασίας ορθογραφικής δεξιότητας µαθητών της Β, Γ,, και Ε τάξης του δηµοτικού σχολείου Αγγελική Μουζάκη Παιδαγωγικό Τµήµα ηµοτικής Εκπαίδευσης Πανεπιστήµιο Κρήτης Γεώργιος. Σιδερίδης Τµήµα Ψυχολογίας Πανεπιστήµιο Κρήτης Αθανάσιος Πρωτόπαπας Τµήµα Εκπαιδευτικής Τεχνολογίας Ινστιτούτο Επεξεργασίας του Λόγου / Ε. Κ. «Αθηνά» Παναγιώτης Σίµος Τµήµα Ψυχολογίας Πανεπιστήµιο Κρήτης Στοιχεία επικοινωνίας: Αγγελική Μουζάκη Παιδαγωγικό Τµήµα ηµοτικής Εκπαίδευσης Πανεπιστήµιο Κρήτης, Ρέθυµνο Τηλ.: , Φαξ:

2 Abstract The purpose of the present study was to examine the psychometric properties of a new test of spelling achievement. Using a large sample of participating students from grades 2-4 (N = 580), results pointed to the existence of one latent spelling dimension, which was verified across grade and using multiple measurement points. Indices of reliability and internal consistency were adequate suggesting the stability of the instrument. A secondary purpose of the present study was to examine the presence of language biases across cultures. For that purpose a series of Differential Item Functioning tests were run to examine whether specific words were significantly more difficult for immigrant students compared to Greeks. By applying the Rasch model, results indicated that very few words presented themselves as significantly more challenging for immigrant students compared to Greeks. Last, by calibrating item difficulties a new ordering of the scale was proposed. Keywords: spelling ability, spelling achievement, psychometric properties. 2

3 ιερεύνηση των ψυχοµετρικών χαρακτηριστικών µιας δοκιµασίας ορθογραφικής δεξιότητας µαθητών της Β, Γ,, και Ε τάξης του δηµοτικού σχολείου. 0. Εισαγωγή Η παραγωγή του γραπτού λόγου πραγµατοποιείται µέσα από ένα σύνθετο πλέγµα διαδικασιών που περιλαµβάνουν πέρα από τις ανώτερες λειτουργίες σύλληψης και σύνθεσης του γραπτού επικοινωνιακού µηνύµατος και λειτουργίες που σχετίζονται αποκλειστικά µε την εφαρµογή συµβάσεων και κανόνων οι οποίοι διέπουν το γραπτό λόγο. Οι κανόνες αυτοί αφορούν τα διάφορα γλωσσικά υποσυστήµατα (π.χ. φωνολογικό, µορφολογικό, σηµασιολογικό) και έχουν διαµορφωθεί σε σχέση µε την ιστορική εξέλιξη της κάθε γλώσσας. Η ανάπτυξη του ορθογραφικού λεξικού προσφέρει στους αναγνώστες σηµαντικά µαθησιακά πλεονεκτήµατα µιας και επηρεάζει αποφασιστικά την αναγνώριση λέξεων (σηµασιολογία) αλλά και την ακρίβεια και το ρυθµό που χαρακτηρίζουν την ανάγνωση γενικότερα (Βάµβουκας & Πεδιαδίτης, 2005). Η µάθηση, όµως, της ορθογραφηµένης γραφής των λέξεων µιας γλώσσας φαίνεται να παρουσιάζει γενικά µεγαλύτερες δυσκολίες για τους µαθητές από ότι η µάθηση της ανάγνωσης (Treiman, 1998), παρότι πρόκειται για δυο αλληλοεξαρτώµενες δραστηριότητες (Βάµβουκας, 2004, Ehri, 1997). Επιπλέον, επίµονες δυσκολίες κατά την εκµάθηση και χρήση της σωστής ορθογραφίας δεν επηρεάζουν µόνο την αναγνωστική ευχέρεια αλλά και την παραγωγή του γραπτού λόγου (δοµή, περιεχόµενο, κ.ά.) µε αποτέλεσµα να αποτελούν κριτήριο κατάκτησης του γραµµατισµού και µορφωτικό προνόµιο (Templeton, 1991). Η σχέση µεταξύ ανάγνωσης και ορθογραφίας είναι αδιαµφισβήτητη καθώς γνωρίζουµε ότι και οι δυο δεξιότητες βασίζονται στην ίδια βασική αρχή: της αντιστοίχισης φωνηµάτων µε τα γραφήµατα (Moats, 2005). Η εξάσκηση στη µετατροπή των βασικών δοµικών στοιχείων του λόγου από την προφορική στην γραπτή τους διάσταση (και το αντίθετο) φαίνεται να βοηθά στην ανάπτυξη αυτοµατοποιηµένων δεξιοτήτων αναγνώρισης λέξεων (Ehri 3

4 & Snowling, 2004). Συγκεκριµένα, ο αρχάριος αναγνώστης, µε συχνή και αυξανόµενη έκθεση στο γραπτό λόγο έχει τη δυνατότητα να «λεξικοποιήσει» τις φωνολογικές αποκωδικοποιήσεις του και να περάσει από την αναγνώριση γραφο-φωνηµικών αντιστοιχιών, στην ανάγνωση (αναγνώριση) ολόκληρων λέξεων (Share, 1995). Πλήθος µελετών τεκµηριώνουν εµπειρικά την µεγάλη συνάφεια που υπάρχει ανάµεσα στις αναγνωστικές και ορθογραφικές επιδόσεις (Ehri, 1998). Παράλληλα, τα σύγχρονα θεωρητικά µοντέλα της αναγνωστικής λειτουργίας περιγράφουν τους µηχανισµούς δηµιουργίας λεξικών αναπαραστάσεων στο ορθογραφικό λεξικό το οποίο υποστηρίζει και τις δυο αυτές δεξιότητες (Ehri, 2005). Στην προοπτική της σύγχρονης γνωστικής ψυχολογίας, η διερεύνηση της σχέσης των λειτουργιών της ανάγνωσης και της ορθής γραφής εστιάζεται κυρίως στην αλληλεπίδραση της ανάπτυξής τους και τη διερεύνηση της ύπαρξης κοινών υποστηρικτικών µηχανισµών. Οι εµπειρικές µελέτες που έχουµε στη διάθεσή µας µπορούν να ταξινοµηθούν (α) σε αυτές που αναγνωρίζουν αναπτυξιακά στάδια στην ορθογραφική γνώση µε εµφανή γνωστικά χαρακτηριστικά, και (β) σε αυτές που υποστηρίζουν την παράλληλη εµπλοκή διαφορετικών στρατηγικών από την ανάδυση κιόλας της ορθογραφικής δεξιότητας. ιεθνώς, η αξιολόγηση της ορθογραφηµένης γραφής των µαθητών (µεµονωµένες λέξεις ή συνεχές κείµενο) γίνεται συνήθως µε σταθµισµένα τεστ ορθογραφίας (σε επίπεδο τάξης, σχολείου και περιφέρειας) ή µε τεστ ορθογραφίας βάσει προκαθορισµένων κριτηρίων (Moats, 1995). Ο έλεγχος εκµάθησης συγκεκριµένης διδαχθείσας ύλης βασίζεται συνήθως σε λίστες λέξεων βασικού λεξιλογίου και µπορεί να πραγµατοποιηθεί µε το γράψιµο καθ υπαγόρευση, µε προφορική ορθογραφία (σειριακή εκφορά γραµµάτων που αποτελούν τη λέξη), ή µε δοκιµασίες αναγνώρισης της ορθογραφηµένης λέξης ανάµεσα σε δύο ή περισσότερες λέξεις µε διαφορετική ορθογραφία. Στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστηµα οι πιο συνηθισµένοι τρόποι αξιολόγησης της ορθογραφικής δεξιότητας των µαθητών είναι ο καθηµερινός και εβδοµαδιαίος έλεγχος ορθογραφίας λέξεων που προέρχονται από συγκεκριµένα τµήµατα 4

5 συνεχούς κειµένου (από αυτά που προορίζονται για την αναγνωστική εξάσκηση των µαθητών), λέξεων που προέρχονται από λίστες βασικού λεξιλογίου, ή και µεµονωµένων λέξεων που µελετώνται σε συνάρτηση µε γραµµατικούς και συντακτικούς κανόνες ( ιακογιώργη, Βαλµάς & Μπαρής, 2006). Οι Έλληνες εκπαιδευτικοί φαίνεται να είναι έµπειροι όσον αφορά στην αξιολόγηση της ορθογραφίας των µαθητών ως µέρος της καθηµερινής πρακτικής και σε σχέση µε το αναλυτικό πρόγραµµα διδασκαλίας (Βάµβουκας, 1994, Χαριτοπούλου, Βλάχου, Πρωτόπαπας & Μουζάκη, 2005). Όµως οι αξιολογικές τους κρίσεις αναγκαστικά περιορίζονται στην περιγραφή ατοµικών επιδόσεων µιας και δεν έχουν στη διάθεσή τους κριτήρια αναφοράς (νόρµες) για να συγκρίνουν επιδόσεις και να αξιολογήσουν το µέγεθος ατοµικών (και ενδοατοµικών) διαφορών που παρατηρούνται σε µια τάξη. Επιπλέον, η αξιολόγηση της ορθογραφηµένης γραφής στο ελληνικό δηµοτικό σχολείο δεν συνοδεύεται πάντα από αντίστοιχες τροποποιήσεις του διδακτικού έργου µε σκοπό την παροχή επανορθωτικής ή υποστηρικτικής διδασκαλίας. Για αυτούς τους λόγους, είναι πλέον επιτακτική η ανάγκη να εφοδιαστούν οι εκπαιδευτικοί µε εργαλεία που θα τους βοηθήσουν να αξιολογήσουν: α) την αναπτυξιακή πορεία του κάθε µαθητή στη κατάκτηση της ορθογραφηµένης γραφής, β) την επίδοσή του σε σχέση µε ένα ευρύτερο δείγµα αναφοράς και γ) την ύπαρξη ορθογραφικών διαταραχών. Ο απώτερος σκοπός για όλα τα παραπάνω αφορά αποκλειστικά την παροχή του µαθητή µε εξατοµικευµένη επανορθωτική-υποστηρικτική διδασκαλία που θα τον βοηθήσει να κατακτήσει πλήρως το δυναµικό του στην κατάκτηση της γνώσης. Σύµφωνα µε τη Moats (1995), η αξιολόγηση της ορθογραφικής δεξιότητας είναι µια σηµαντική πηγή πληροφόρησης κατά τη διαγνωστική διαδικασία που ακολουθείται σε παιδιά µε διαταραχές του λόγου, της ανάγνωσης, παραγωγής γραπτού λόγου, καθώς επίσης και διαταραχές της προσοχής. Σύµφωνα µε την ίδια ερευνήτρια, τα χαρακτηριστικά που διακρίνουν ένα καλό τεστ ορθογραφίας θα πρέπει να είναι τα εξής: 5

6 (α) Αντιπροσωπευτική δειγµατοληψία του ορθογραφικού συστήµατος προς αξιολόγηση. Τα περισσότερα ορθογραφικά συστήµατα περιλαµβάνουν ένα ευρύ φάσµα συµβάσεων και κανόνων που αφορούν γραφο-φωνηµικές αντιστοιχήσεις, λεκτικά µορφήµατα και ορθογραφικά µοτίβα. Το τεστ θα πρέπει να περιλαµβάνει λέξεις που αντιπροσωπεύουν ένα όσο το δυνατό ευρύτερο φάσµα ορθογραφικών «σηµείων» που αφορούν τόσο ορθογραφικά κοινές λέξεις όσο και λέξεις λιγότερο συχνές ή λέξεις µε ιδιαίτερη και ασυνήθιστη ορθογραφία. Αντίστοιχα, το τεστ θα πρέπει να είναι αντιπροσωπευτικό ως προς τις ορθογραφικές ιδιαιτερότητες του γλωσσικού συστήµατος αλλά και ισορροπηµένο ως προς την αντιπροσώπευσή τους. (β) Επαρκής κάλυψη για κάθε επίπεδο ανάπτυξης της ορθογραφικής δεξιότητας. Ένα τεστ θα πρέπει επίσης να συµπεριλαµβάνει λέξεις που ανταποκρίνονται επαρκώς σε διαφορετικά αναπτυξιακά επίπεδα της ορθογραφικής δεξιότητας. Με άλλα λόγια, να έχει ικανό αριθµό λέξεων που µπορούν να αποδώσουν επαρκώς την εικόνα της ορθογραφικής δεξιότητας των µαθητών σε οποιοδήποτε επίπεδο και αν βρίσκονται. (γ) Αντιπροσωπευτικότητα ή οικολογική εγκυρότητα. Τα τεστ ορθογραφίας για να έχουν οικολογική εγκυρότητα θα πρέπει να αφορούν γλωσσικό υλικό γνωστό στους µαθητές, είτε µέσα από τα σχολικά αναγνώσµατά τους είτε λέξεις που χρησιµοποιούν στα γραπτά τους. Συνεπώς, το τεστ θα πρέπει να περιλαµβάνει λέξεις από την διδακτέα ή διδαχθείσα ύλη του σχολείου, εκτός αν στοχεύει στην αξιολόγηση της δεξιότητας των µαθητών στην ορθογραφία ασυνήθιστων λέξεων. (δ) Επαρκείς επιδόσεις όσον αφορά τα τυπικά ψυχοµετρικά χαρακτηριστικά του τεστ. Κάθε τεστ για να θεωρηθεί έγκυρο και αξιόπιστο θα πρέπει να πληρεί συγκεκριµένα ψυχοµετρικά χαρακτηριστικά, όπως, για παράδειγµα, η συγχρονική εγκυρότητα (concurrent validity) που αναφέρεται στην συσχέτισή του µε άλλα γνωστά και έγκυρα εργαλεία αξιολόγησης. Επίσης, να έχει σταθµιστεί κατάλληλα σε ένα αντιπροσωπευτικό δείγµα µαθητικού πληθυσµού και τέλος, να έχει επιδείξει αξιοπιστία επανεξέτασης (δηλαδή να δίνει 6

7 όµοια αποτελέσµατα σε επαναληπτικές µετρήσεις). Τέλος, είναι επίσης σηµαντικό, τα τεστ ορθογραφίας να παρέχουν τη δυνατότητα στον εκπαιδευτικό να αξιολογήσει τις αναδυόµενες ορθογραφικές δεξιότητες σε µικρούς µαθητές, αρχάριους αναγνώστες ή και σε άτοµα µε µαθησιακές διαταραχές, µε λέξεις που είναι προσιτές ορθογραφικά και σε αυτές τις οµάδες. Για αυτές τις περιπτώσεις, είναι εξαιρετικά σηµαντικό να µελετηθεί ο βαθµός προσέγγισης της ορθογραφίας της κάθε λέξης και η τυχόν εµπλοκή φωνολογικών ή µορφολογικών στρατηγικών σε λέξεις που έχουν τη δυνατότητα να αντικατοπτρίσουν ποιοτικές αλλαγές ανάλογα µε το αναπτυξιακό επίπεδο της ορθογραφικής δεξιότητας του εξεταζόµενου (Moats, 1995). 1. Σκοπός της έρευνας Το ερευνητικό µας ενδιαφέρον για το συγκεκριµένο θέµα υπαγορεύεται τόσο από τη σπουδαιότητα που αποδίδεται στην ορθογραφία ως γνωστική διαδικασία στο χώρο του σχολείου όσο και από την έλλειψη εµπειρικών δεδοµένων που να διευκρινίζουν το εύρος των ορθογραφικών δεξιοτήτων των µαθητών του ελληνικού δηµοτικού σχολείου. Στην παρούσα µελέτη εξετάστηκαν τα ψυχοµετρικά χαρακτηριστικά µιας δοκιµασίας ορθογραφικής δεξιότητας µεµονωµένων λέξεων σε τυχαίο δείγµα µαθητών Β -Ε τάξεων του δηµοτικού τριών περιοχών της Ελλάδας. Το δείγµα των µαθητών της µελέτης επαναξιολογήθηκε στην πλειονότητά του µετά από παρέλευση ενός έτους επιτρέποντας: (α) την αξιολόγηση της αξιοπιστίας των αποτελεσµάτων µεταξύ διαδοχικών µετρήσεων και (β) τον προσδιορισµό της προβλεπτικής ισχύος της επίδοσης στη συγκεκριµένη δοκιµασία σε σχέση µε την επίδοση των ίδιων µαθητών σε µια σειρά αναγνωστικών δοκιµασιών (τρέχουσα εγκυρότητα). 7

8 2. Μεθοδολογία 2.1. είγµα Τα δεδοµένα για την παρούσα µελέτη συλλέχθηκαν στο πλαίσιο µιας ευρύτερης συνεχιζόµενης διαχρονικής µελέτης που αποσκοπεί στη διερεύνηση των παραγόντων που σχετίζονται µε την ανάπτυξη γλωσσικών και αναγνωστικών δεξιοτήτων στους µαθητές του ελληνικού δηµοτικού σχολείου. Στην έρευνα έλαβαν µέρος µαθητές της Β, Γ, και τάξης (βλ. Πίνακα 1), από 17 ηµοτικά Σχολεία 3 διαφορετικών γεωγραφικών περιοχών της Ελλάδος (Κρήτη, Επτάνησα και Αττική) οι οποίοι επανεξετάσθηκαν την επόµενη χρονιά κατά τη φοίτησή τους στη Γ,, και Ε τάξη αντίστοιχα. Η επιλογή των σχολείων έγινε µε κριτήρια που αφορούν την αντιπροσώπευση αστικών, ηµιαστικών, και αγροτικών περιοχών της χώρας µας και τη δυνατότητα συλλογής δεδοµένων από τις συγκεκριµένες γεωγραφικές περιφέρειες. Το δείγµα των µαθητών επιλέχθηκε τυχαία, αλλά µόνο µαθητές που οι γονείς τους έδωσαν συγκατάθεση για την αξιολόγησή τους συµπεριλήφθηκαν στη µελέτη. Οι συµµετέχοντες δεν είχαν αναπηρίες ή νοητική στέρηση που να παρεµποδίζουν τη φοίτησή τους στην κανονική τάξη του σχολείου τους. Η πρώτη αξιολόγηση των µαθητών πραγµατοποιήθηκε το Μάρτιο του 2005 αποδίδοντας δεδοµένα για 587 µαθητές, η κατανοµή των οποίων κατά τάξη και φύλο αναφέρεται στον Πίνακα 1. Στο δείγµα περιλήφθηκαν και 48 παιδιά µεταναστών (κυρίως από την Αλβανία, 20 στη Β, 15 στη Γ, και 13 στη Τάξη). Κατά την επαναξιολόγηση των µαθητών που πραγµατοποιήθηκε µε τις ίδιες δοκιµασίες ένα έτος αργότερα. (Απρίλης 2006) διατηρήθηκε το µέγεθος του αρχικού δείγµατος στη µεγάλη του πλειονότητα όπως φαίνεται στον Πίνακα 1. Η απώλεια δεδοµένων από 65 µαθητές (10,5 % του αρχικού δείγµατος) κατά τη δεύτερη µέτρηση οφείλεται κυρίως σε µετακινήσεις των µαθητών κατά τη διάρκεια της δεύτερης µέτρησης από τα σχολεία στα οποία φοιτούσαν ένα χρόνο πριν. 8

9 Πίνακας 1. Κατανοµή του δείγµατος στις δύο µετρήσεις κατά τάξη και φύλο. Πρώτη µέτρηση B Γ Σύνολο Αγόρια Κορίτσια Σύνολο εύτερη µέτρηση Γ Ε Σύνολο Αγόρια Κορίτσια Σύνολο Ψυχοµετρικές οκιµασίες α) οκιµασία ορθογραφίας. Αξιολογεί την ικανότητα ορθής αναπαραγωγής των γραφηµικών προτύπων που αντιστοιχούν σε λέξεις υψηλής συχνότητας. Αποτελείται από 60 λέξεις που παρουσιάζονται προφορικά στον µαθητή. Οι λέξεις έχουν επιλεγεί από το βασικό λεξιλόγιο των αναγνωστικών όλων των τάξεων του δηµοτικού µε κριτήριο την αντιπροσώπευση των βασικών µορφολογικών/γραµµατικών στοιχείων που διδάσκονται σε κάθε τάξη. Η αρχική διάταξη των λέξεων βασίστηκε στη χρονική σειρά εµφάνισής τους στα αναγνωστικά της κάθε τάξης και στο αναλυτικό πρόγραµµα του δηµοτικού σχολείου. Για την οριστική διαµόρφωση της σειράς των λέξεων προσµετρήθηκαν εκτιµήσεις εκπαιδευτικών αναφορικά µε το βαθµό γραφηµικής δυσκολίας της κάθε λέξης. Οι λέξεις είναι επιλεγµένες έτσι ώστε να παρέχουν πληθώρα ευκαιριών για µια ποικιλία λαθών. Ακόµα και η απλούστερη λέξη, πρώτη στη σειρά («από») µπορεί να γραφτεί 9

10 µε λάθος τρόπο που να διατηρεί τη φωνολογική της ταυτότητα. Γενικότερα, όσον αφορά σε λάθη που αλλοιώνουν τη φωνολογική σύσταση µιας λέξης («φωνολογικά» λάθη), υπάρχουν ευκαιρίες όχι µόνο για παράλειψη ή αντικατάσταση γραφηµάτων, αλλά και για απλοποίηση ή αντιστροφή δίψηφων γραφηµάτων (µπ, ου, κ.ά.). Επιπλέον, οι περισσότερες λέξεις είναι κλιτά µέρη του λόγου µε γραµµατικούς περιορισµούς στη γραφή της κατάληξης, παρέχοντας ευκαιρίες για «µορφολογικά» λάθη. Τέλος, η επιλογή λέξεων µε φθόγγους που επιτρέπουν διαφορετική γραφή του θέµατος και περιορίζονται µόνο από την ετυµολογία τους παρέχει ευκαιρίες για οπτικά ή «ιστορικά» λάθη. Οι δυσκολότερες λέξεις παρέχουν πλήθος επιµέρους ευκαιριών για λάθη διαφόρων τύπων, αυξάνοντας έτσι την πιθανότητα λανθασµένης απόδοσής τους. Η χορήγηση της δοκιµασίας γίνεται µε την προφορά από τον εξεταστή µιας µεµονωµένης λέξης κάθε φορά και µετά µιας µικρής πρότασης που περιέχει τη λέξη στόχο και επανάληψη της λέξης στόχου (π.χ. «επιχείρηση», «Η επιχείρηση του αδερφού µου είναι µικρή.», «επιχείρηση»). Ο µαθητής γράφει τη λέξη σε ένα φύλλο µε αριθµηµένες σειρές. Η χορήγηση της δοκιµασίας διακόπτεται µετά από 6 συνεχόµενα λάθη. Κάθε λέξη µε σωστή ορθογραφία βαθµολογήθηκε µε µία µονάδα (σύνολο 60). Λάθη ή παράλειψη τονισµού δεν υπολογίστηκαν λόγω του µεγάλου αριθµού τους. Οι παρακάτω δοκιµασίες χορηγήθηκαν επίσης στο σύνολο του δείγµατος µε σκοπό (α) την αδρή εκτίµηση του νοητικού επιπέδου των µαθητών (βάσει δύο υποκλιµάκων της Ελληνικής έκδοσης του WISC-III), και (β) την εκτίµηση της τρέχουσας εγκυρότητας της δοκιµασίας ορθογραφίας εξετάζοντας τη συνάφειά της µε µια σειρά δοκιµασιών ανάγνωσης. β) Υποκλίµακα λεξιλογίου του WISC-III Η δοκιµασία αυτή αξιολογεί το εκφραστικό λεξιλόγιο του παιδιού (expressive vocabulary) και περιλαµβάνεται στην ελληνική έκδοση του Wechsler Intelligence Scale for 10

11 Children III (Γεώργας, Παρασκευόπουλος, Μπεζεβέγκης & Γιαννίτσας, 1997). Περιλαµβάνει 30 ερωτήσεις ορισµού λέξεων αυξανόµενης δυσκολίας(π.χ. Τι είναι σκύλος, τι σηµαίνει ήρωας, κ.τ.λ.) γ) Σχέδια µε κύβους του WISC-III Η κλίµακα σχέδια µε κύβους αξιολογεί πρωταρχικά την ικανότητα οπτικοχωρικής οργάνωσης και επεξεργασίας καθότι όµως απαιτεί την αναπαραγωγή σύνθετων σχεδίων σε περιορισµένο χρόνο, θεωρείται ότι περιλαµβάνει ένα αξιοσηµείωτο «επιτελικό» µέρος. Στην αρχική µελέτη στάθµισης η εν λόγω κλίµακα βρέθηκε να εξηγεί άνω του 50% της συνολικής διακύµανσης των ατοµικών βαθµολογιών στο Πρακτικό Πηλίκο, γεγονός που την κάνει κατάλληλη για την αδρή εκτίµηση της πρακτικής νοηµοσύνης. Αντίστοιχα ήταν τα ευρήµατα για την υποκλίµακα λεξιλογίου ως αδρού δείκτη του Λεκτικού Πηλίκου (Kaufman, 1994). δ) Τεστ αναγνωστικής επίδοσης (Test of Reading Performance-TORP' Padeliadu & Sideridis, 2000) Το τεστ αυτό αξιολογεί την ακρίβεια αναγνώρισης λέξεων και ψευδολέξεων χωρίς πίεση χρόνου. Πρώτα ο µαθητής καλείται να διαβάσει λέξεις (υποκλίµακα 5) και κατόπιν ψευδολέξεις (υποκλίµακα 6), οι οποίες παρουσιάζονται σε διάταξη δύο κάθετων στηλών κατά αύξουσα σειρά δυσκολίας. Ελέγχονται δύο παράµετροι: α) η ακριβής µετατροπή των γραφηµάτων σε φωνήµατα όπου προσδίδεται 1 βαθµός για κάθε σωστή φωνολογική αποκωδικοποίηση (σύνολο: 40 για την κλίµακα λέξεων και 19 για την κλίµακα ψευδολέξεων) και β) ο σωστός τονισµός της λέξης, όπου προσδίδεται επίσης 1 βαθµός για κάθε σωστό τονισµό (σύνολο: 40 για την κλίµακα λέξεων και 19 για την κλίµακα ψευδολέξεων). ε) οκιµασία αναγνωστικής ευχέρειας λέξεων Αξιολογεί την αναγνωστική ικανότητα σε επίπεδο αυτοµατοποιηµένης αναγνώρισης λέξεων υψηλής συχνότητας και την ταχύτητα αποκωδικοποίησης ψευδολέξεων. Ο µαθητής καλείται να διαβάσει όσο πιο γρήγορα µπορεί λέξεις και ψευδολέξεις από δύο λίστες, που 11

12 παρουσιάζονται σε διάταξη τεσσάρων κάθετων στηλών η κάθε µία. Ο µαθητής καλείται να µη χάνει χρόνο για να αποκωδικοποιήσει λέξεις που δεν αναγνωρίζει αυτόµατα και να "αφήνει" λέξεις που δεν ξέρει, πηγαίνοντας στις επόµενες. Οι λέξεις και οι ψευδολέξεις παρουσιάζονται µε σειρά αυξανόµενης δυσκολίας. Οι απλούστερες είναι µονοσύλλαβες και δισύλλαβες (π.χ. και, από) και οι πιο περίπλοκες απαρτίζονται από περισσότερα γράµµατα και συλλαβές (π.χ. συντροφιά, πραγµατικότητα). Οι λέξεις που απαρτίζουν την κάθε λίστα (περίπου 120), έχουν επιλεγεί γιατί είναι εξαιρετικά υψηλής συχνότητας στο γραπτό λόγο. Η επιλογή τους έγινε από τον Εθνικό Θησαυρό Ελληνικής Γλώσσας (εθεγ) του Ινστιτούτου Επεξεργασίας του Λόγου (hnc.ilsp.gr), όπου έχουν καταµετρηθεί οι συχνότητες εµφάνισης των λέξεων που παρουσιάζονται σε κείµενα εφηµερίδων, άρθρων και βιβλίων, αντιπροσωπευτικά της σύγχρονης ελληνικής γλώσσας, συνολικού µεγέθους τριάντα τεσσάρων περίπου εκατοµµυρίων λέξεων. Οι λέξεις επιλέχθηκαν να ανήκουν στις συχνότερες 1000 λέξεις του πλήρους σώµατος κειµένων και συγχρόνως να είναι οικείες σηµασιολογικά στους µαθητές, λόγω της εµφάνισής τους στα σχολικά βιβλία (για παράδειγµα, 30 από τις 112 λέξεις της βασικής λίστας εµφανίζονται και στο βασικό λεξιλόγιο της Β ηµοτικού).η λίστα των ψευδολέξεων προέκυψε από την αλλαγή ενός ή δύο γραµµάτων σε µια δεύτερη λίστα λέξεων υψηλής συχνότητας που είχαν επίσης ιεραρχηθεί ανάλογα µε τη συχνότητα εµφάνισης και το µήκος της λέξης. Με τη δοκιµασία αυτή ελέγχονται δύο παράµετροι: α) η ακριβής αναγνώριση της λέξης, όπου προσδίδεται 1 βαθµός για κάθε σωστή αναγνώριση και β) ο σωστός τονισµός της λέξης, όπου προσδίδεται επίσης 1 βαθµός για κάθε σωστό τονισµό. Το χρονικό όριο για τη δοκιµασία αυτή είναι 45 δευτερόλεπτα για την κάθε λίστα λέξεων. 3. Αναλύσεις και αποτελέσµατα 3.1. Αξιοπιστία Στο τελικό δείγµα περιλήφθηκαν 548 µαθητές, αποκλείοντας παιδιά µε εκτιµώµενο δείκτη νοηµοσύνης µικρότερο του 80 (ο οποίος αντιστοιχεί σε µέσο όρο τυπικών τιµών στις 12

13 κλίµακες Σχέδια µε Κύβους και Λεξιλόγιο ίσο µε 6). Αρχικά εξετάστηκε ο βαθµός εσωτερικής αξιοπιστίας (συνέπειας) των επιµέρους λέξεων (items) της δοκιµασίας της ορθογραφίας ο οποίος κρίνεται ικανοποιητικός (Cronbach s α =.945). Ο βαθµός αξιοπιστίας επανεξέτασης θεωρείται επίσης ικανοποιητικός αφού ο δείκτης συνάφειας µεταξύ της πρώτης και της δεύτερης µέτρησης της ορθογραφικής δεξιότητας (ένα έτος αργότερα) ήταν πολύ υψηλός (Pearson s r =.91). Ο Πίνακας 2 περιέχει περιγραφικά στοιχεία για την κατανοµή των ατοµικών βαθµολογιών στη δοκιµασία ορθογραφίας για κάθε τάξη. Τα δεδοµένα για τις πρώτες τρεις τάξεις προέρχονται από την πρώτη µέτρηση ενώ τα δεδοµένα για την Ε' Τάξη από τη δεύτερη µέτρηση. Καθώς βρέθηκαν σηµαντικές διαφορές µεταξύ των δύο φύλων (κύρια επίδραση της µεταβλητής Φύλο, F[1, 578] = 8,76, p <.003, χωρίς αλληλεπίδραση µε τη µεταβλητή Τάξη (p >.5), τα δεδοµένα από αγόρια και κορίτσια παρουσιάζονται ξεχωριστά. Στην Εικόνα 1 διακρίνεται η συστηµατική τάση για υψηλότερη βαθµολογία στην οµάδα των κοριτσιών. Οι εκατοστιαίες τιµές αναφέρονται στη θέση του κάθε εξεταζόµενου στην κανονική κατανοµή των ατοµικών επιδόσεων ολόκληρου του δείγµατος των µαθητών. Για παράδειγµα, αν ένας εξεταζόµενος έχει εκατοστιαία τιµή 20 αυτό σηµαίνει ότι το 20% των εξεταζόµενων της ίδιας ηλικίας έχουν επίδοση χαµηλότερη από αυτή του εξεταζόµενου, και αντίστοιχα το 80 % των συνοµιλήκων του έχουν επίδοση υψηλότερη από εκείνον. Αντίστοιχα, ένας εξεταζόµενος µε επίδοση ίση µε το µέσο όρο της οµάδας των συνοµιλήκων του θα βρίσκεται στο 50 ο εκατοστηµόριο. Οι εκατοστιαίες τιµές έχουν αξία στη σύγκριση των επιδόσεων µεταξύ εξεταζόµενων της ίδιας ηλικίας (τάξη στο συγκεκριµένο πίνακα) γιατί για παράδειγµα ένας µαθητής της τρίτης ηµοτικού µε εκατοστιαία τιµή 20 σε σχέση µε τους συνοµιλήκους του (Γ τάξη) θα έχει ατοµική τιµή (επίδοση) η οποία αντιστοιχεί σε χαµηλότερο εκατοστηµόριο σε σχέση µε τους µαθητές της τάξης και υψηλότερο σε σχέση µε τους µαθητές της Β τάξης. 13

14 Πίνακας 2. Μέσοι όροι (ΜΟ), τυπικές αποκλίσεις (ΤΑ), και εκατοστιαίες τιµές για τον αριθµό σωστών απαντήσεων στη δοκιµασία της ορθογραφίας κατά τάξη για τα δυο φύλα Εκατοστηµόριο Τάξη Φύλο Ν ΜΟ (ΤΑ) Αγόρια 94 22,7 (7,8) Β Κορίτσια ,7 (6,2) Αγόρια 90 31,7 (8,9) Γ Κορίτσια 93 33,7 (8,9) Αγόρια 80 36,7 (9,8) Κορίτσια 88 40,4 (10,2) Αγόρια 70 40,9 (10,3) Ε Κορίτσια 78 46,4 (9,9) ΜΟ σωστών λέξεων Αγόρια Κορίτσια 0 Β Γ Ε Τάξη Εικόνα 1. Μέσοι όροι σωστών απαντήσεων στη δοκιµασία της ορθογραφίας κατά φύλο και τάξη. 14

15 H οµοιογένεια κλίµακας ήταν πολύ υψηλή στις επιµέρους αναλύσεις ανά τάξη (Β : α =,883 Γ : α =,925 : α =,938), όπως και στο συνολικό δείγµα. Η αύξηση της τιµής του α όσο αυξάνεται η ηλικία (τάξη) µπορεί να οφείλεται εν µέρει στη σταθεροποίηση των ορθογραφικών ικανοτήτων των παιδιών. Επίσης η αύξηση αυτή µπορεί να αντανακλά εν µέρει και το γεγονός ότι οι τελευταίες (δυσκολότερες) λέξεις της κλίµακας είναι πολύ δύσκολες για τις µικρές τάξεις µε αποτέλεσµα πολύ µικρή ως µηδενική διακύµανση, και εποµένως στον υπολογισµό του α λαµβάνονται υπόψη περισσότερες λέξεις για τις µεγαλύτερες τάξεις. Η επίδραση των λέξεων στη συνοχή της κλίµακας είναι θετική, εκτός από τις λίγες πρώτες και τελευταίες λέξεις, οι οποίες λόγω ακριβώς της χαµηλής ως µηδενικής διακύµανσης δεν παρουσιάζουν υψηλή συνάφεια µε τις άλλες ούτε µε το σύνολο, και δεν συνεισφέρουν στην εσωτερική συνοχή της κλίµακας. Οι λέξεις αυτές θα µπορούσαν να αφαιρεθούν και να συντοµευθεί η κλίµακα χωρίς να επηρεαστεί αρνητικά η αξιοπιστία της. Πάντως, επειδή οι συνάφειές τους µε το σύνολο δεν είναι αρνητικές αλλά απλώς πολύ µικρές, δεν είναι απολύτως απαραίτητο να αφαιρεθούν. Εναλλακτικά θα µπορούσαν να παραµείνουν, ειδικά οι πρώτες που είναι πολύ εύκολες, ώστε να αποτελούν σηµείο εκκίνησης µε επιτυχία, προς ψυχολογικό όφελος παιδιών µικρότερων ηλικιών ή παιδιών µε ιδιαίτερες δυσκολίες στα οποία θα χορηγείται η κλίµακα, χωρίς να λαµβάνονται υπόψη στον υπολογισµό της επίδοσης. Η σειρά κατάταξης των λέξεων βάσει δυσκολίας βρίσκεται σε υψηλή συνάφεια µε τη σειρά χορήγησης (Spearman s ρ =,940 στο συνολικό δείγµα). Με λίγες µεµονωµένες εξαιρέσεις, όπως π.χ. οι λέξεις «πηγή» (αρ. 16 στον αρχικό κατάλογο), «φιλί» (αρ. 17 στον αρχικό κατάλογο) και «δίχτυ» (αρ. 19 στον αρχικό κατάλογο), η σειρά χορήγησης αντανακλά µε ακρίβεια τη δυσκολία στην ορθογραφία των λέξεων. Πολύ υψηλή είναι η συνάφεια της σειράς κατάταξης µεταξύ των τριών τάξεων (Β Γ : ρ =,974 Β : ρ =,978 Γ : ρ =,976), επιβεβαιώνοντας τη σταθερότητα της διαφοράς δυσκολίας µεταξύ των λέξεων και συνεπώς της διαφορικής τους χρησιµότητας στην εκτίµηση της ορθογραφικής δεξιότητας. 15

16 3.2. ιερεύνηση της εσωτερικής δοµής και του βαθµού δυσκολίας επιµέρους λέξεων Σε δεύτερη φάση, διερευνήθηκε η ύπαρξη µιας ή περισσοτέρων διαστάσεων της ορθογραφικής ικανότητας, όπως αυτή µετριέται µε την παρούσα δοκιµασία, µε τη βοήθεια µιας ανάλυσης κυρίων συνιστωσών (Principal Components Analysis) (Gorsuch, 1982) για πολυχωρικούς συντελεστές. Συνοπτικά, τα αποτελέσµατα της ανάλυσης υποδεικνύουν την ύπαρξη µιας κύριας διάστασης ορθογραφικής επίδοσης καθώς το ποσοστό της συνολικής διακύµανσης των ατοµικών βαθµολογιών που εξηγήθηκαν από τον δεύτερο παράγοντα ήταν σε πολύ χαµηλά επίπεδα σε όλες τις αναλύσεις (τόσο ξεχωριστά για κάθε τάξη όσο και στο συνολικό δείγµα). Τέλος πραγµατοποιήθηκε µια σειρά αναλύσεων µε τη µέθοδο Rasch (1980 Smith & Smith, 2004) µε σκοπό (α) να αξιολογήσει την καταλληλότερη σειρά των λέξεων µε βάση το σχετικό βαθµό δυσκολίας τους, και (β) να διακρίνει την ύπαρξη µεροληψίας συγκεκριµένων λέξεων σε σχέση µε διαφορετικούς πληθυσµούς. Ο όρος µεροληψία (bias) αναφέρεται στην πιθανότητα κάποια λέξη να είναι στατιστικώς σηµαντικά πιο δύσκολη για κάποιον πληθυσµό σε σχέση µε κάποιον άλλο. Οι αναλύσεις προκατάληψης έγιναν για τους πληθυσµούς των Ελλήνων µαθητών σε σχέση µε αυτό των µεταναστών. Αναφορικά µε τον πρώτο στόχο, οι αναλύσεις συµφωνούν µε τους δείκτες Spearman (βλ. 3.1.) φανερώνοντας ότι οι πρώτες λέξεις έχουν µικρό βαθµό δυσκολίας, οι λέξεις στη µέση της λίστας παρουσιάζουν µεσαία επίπεδα δυσκολίας, ενώ για τις λέξεις στο τέλος του καταλόγου επιβεβαιώνεται και από αυτήν την ανάλυση ότι παρουσιάζουν τον µεγαλύτερο βαθµό δυσκολίας για τους εξεταζόµενους. Εξαίρεση αποτελούν ορισµένες λέξεις όπως π.χ. η λέξη «ούτε» η οποία αν και ενδέκατη στη σειρά εµφάνισης στον αρχικό κατάλογο κατατάχθηκε τρίτη σε σειρά δυσκολίας στην τελική σειρά. Εποµένως και αυτή η ανάλυση 16

17 συνιστά µια µικρή διαφοροποίηση στη σειρά χορήγησης των λέξεων η οποία παρατίθεται στον Πίνακα 4 στην οριστική της µορφή. Στο πλαίσιο του δεύτερου στόχου της ανάλυσης Rasch, στην οποία χρησιµοποιήθηκε η διαδικασία ανίχνευσης µεροληψίας DIF (differential item functioning), συγκρίθηκαν δύο οµάδες µαθητών στο βαθµό δυσκολίας της κάθε λέξης ξεχωριστά, ελέγχοντας παράλληλα για τη συνολική βαθµολογία του κάθε µαθητή στη δοκιµασία (Wang & Chen, 2004). Ως µεροληψία θεωρήθηκε µια στατιστικά σηµαντική διαφορά στο βαθµό δυσκολίας µιας λέξης που παρατηρείται σε µέλη διαφορετικών γλωσσικών οµάδων τα οποία όµως εµφανίζουν την ίδια συνολική βαθµολογία στη δοκιµασία της ορθογραφίας. Τα αποτελέσµατα από το συνολικό δείγµα της έρευνας συνιστούν απουσία µεροληψίας για τη µεγάλη πλειονότητα των λέξεων της δοκιµασίας µε πιθανή εξαίρεση τις λέξεις µε α/α 17 και 23, που παρουσίασαν θετική µεροληψία και τις λέξεις µε α/α 24, 28, 31, 32, 36, 39, 48, 49, 50, 52, 54, 56 που παρουσίασαν ενδείξεις αρνητικής µεροληψίας. Σηµειώνουµε πάντως ότι για την απαλοιφή ή τροποποίηση της σειράς χορήγησης των λέξεων απαιτείται εµπειρική επιβεβαίωση της «ακραίας» συµπεριφοράς τους σε καινούργιο δείγµα µαθητών. 17

18 Πίνακας 3. Προτεινόµενη σειρά λέξεων ορθογραφίας που προέκυψε από την ανάλυση δυσκολίας των λέξεων µε τη µέθοδο Rasch. Α/Α Λέξη στην τελική σειρά Α/Α Λέξη στην τελική σειρά 1 από 31 άδεια 2 και 32 φιλί 3 ούτε 33 παράδειγµα 4 είναι 34 παιχτών 5 άλογο 35 δανείζω 6 αυτός 36 ζεσταίνει 7 έτσι 37 αλλιώτικος 8 τραπέζι 38 δίχτυ 9 λέω 39 πετρέλαιο 10 έλα 40 πρακτορείο 11 ποτίζω 41 οικονοµικότερος 12 ξέρω 42 ηθοποιός 13 πετάνε 43 µόλυνση 14 µεγαλώνω 44 αντικείµενο 15 φίλος 45 διευθυντής 16 ζωγραφική 46 κυνηγητό 17 φυτό 47 εκατοµµύριο 18 πέτρινο 48 ξεφυλλίζοντας 19 αυτοκίνητο 49 χαρακτηριστικό 20 πηγαίνω 50 αναχώρηση 21 όµως 51 υποχρεωµένος 22 επιβάτης 52 νοηµοσύνη 23 χρήµατα 53 αισθήσεις 24 χώρισα 54 επιχείρηση 25 φωτισµένος 55 νοηµοσύνη 26 πηγή 56 ειδοποιήθηκε 27 σοφοί 57 µαταιώνεται 28 δωρεάν 58 εγχειριστεί 29 ταµείο 59 χείµαρρος 30 ονειρεύοµαι 60 αποδεικνύω 18

19 3.4. Τρέχουσα και Προβλεπτική Εγκυρότητα Σε τρίτη φάση, ανιχνεύθηκε η συµβολή της επίδοσης στη δοκιµασία της ορθογραφίας στη διακύµανση των επιδόσεων στις δοκιµασίες ανάγνωσης. Γι αυτό το σκοπό οι επιδόσεις των µαθητών πρώτα µετατράπηκαν σε τυπικούς βαθµούς (τιµές z) ξεχωριστά για κάθε τάξη. Στη συνέχεια πραγµατοποιήθηκε µια σειρά από αναλύσεις µερικής συσχέτισης µεταξύ καθεµιάς από τις δοκιµασίες ανάγνωσης (ακρίβεια στην ανάγνωση λέξεων, ακρίβεια στην ανάγνωση ψευδολέξεων, ευχέρεια στην ανάγνωση λέξεων, ευχέρεια στην ανάγνωση ψευδολέξεων, αναγνωστική κατανόηση) και της επίδοσης στη δοκιµασία ορθογραφίας, ελέγχοντας ταυτόχρονα την κοινή συνάφεια µε όλες τις υπόλοιπες δοκιµασίες ανάγνωσης. Μ αυτό τον τρόπο εκτιµήθηκε το ύψος της σχέσης µεταξύ δύο κάθε φορά δοκιµασιών ανεξάρτητα από τις επιδόσεις σε όλες τις υπόλοιπες δοκιµασίες ανάγνωσης. Οι ατοµικές επιδόσεις στη δοκιµασία της ορθογραφίας είχαν στατιστικώς σηµαντική συµβολή στη διαµόρφωση των ατοµικών τιµών σε τρεις δοκιµασίες ανάγνωσης, αποτελέσµατα που παρουσιάζονται στους Πίνακες 4-6 ξεχωριστά για κάθε µέτρηση και διαχρονικά µεταξύ πρώτης και τρίτης µέτρησης. Σηµειωτέον ότι στατιστικά σηµαντικός δείκτης µερικής συνάφειας µεταξύ της επίδοσης στη δοκιµασία ορθογραφίας και στην ευχέρεια ανάγνωσης ψευδολέξεων (r =,063) βρέθηκε µόνο στα δεδοµένα από τη δεύτερη µέτρηση. Στον Πίνακα 5 παρουσιάζονται οι µεταβλητές οι οποίες φαίνεται ότι συσχετίζονται σηµαντικά µε την ακρίβεια στην ανάγνωση λέξεων. Τέλος, στον Πίνακα 6 παρουσιάζονται οι µεταβλητές οι οποίες φαίνεται ότι συσχετίζονται σηµαντικά µε την ευχέρεια στην ανάγνωση ψευδολέξεων. Συµπερασµατικά, οι ατοµικές επιδόσεις στη δοκιµασία της ορθογραφίας παρουσιάζουν υψηλή συνάφεια τόσο εντός της ίδιας µέτρησης όσο και προβλεπτικά µε την επίδοση σε δοκιµασίες ανάγνωσης λέξεων και ψευδολέξεων, ιδιαίτερα δε µε τη δοκιµασία αναγνωστικής ευχέρειας ψευδολέξεων. 19

20 Πίνακας 4. Στατιστικά σηµαντικοί δείκτες µερικής συσχέτισης µε την επίδοση στη δοκιµασία αναγνωστικής ευχέρειας λέξεων. Συγχρονική συνάφεια ιαχρονική συνάφεια Πρώτη µέτρηση εύτερη µέτρηση Πρώτη --> εύτερη µέτρηση *** Ορθογραφία*,273,271,236 Ευχέρεια στην ανάγνωση ψευδολέξεων **,314,320,258 * είκτες µερικής συνάφειας µεταξύ ορθογραφίας και αναγνωστικής ευχέρειας λέξεων διατηρώντας σταθερή την επίδοση σε όλες τις υπόλοιπες δοκιµασίες ανάγνωσης. ** είκτης µερικής συνάφειας µεταξύ αναγνωστικής ευχέρειας λέξεων και αναγνωστικής ευχέρειας ψευδολέξεων ανεξάρτητα από τις επιδόσεις των µαθητών σε όλες τις υπόλοιπες δοκιµασίες ανάγνωσης (και της ορθογραφίας). *** Επίδοση στη δοκιµασία αναγνωστικής ευχέρειας λέξεων στη δεύτερη µέτρηση σε σχέση µε την επίδοση στις δοκιµασίες ορθογραφίας και αναγνωστικής ευχέρειας ψευδολέξεων από την πρώτη µέτρηση. Πίνακας 5. Στατιστικά σηµαντικοί δείκτες µερικής συσχέτισης µε τη δοκιµασία TORP-5 (ακρίβεια ανάγνωσης λέξεων). Συγχρονική συνάφεια ιαχρονική συνάφεια Πρώτη µέτρηση εύτερη µέτρηση Πρώτη --> εύτερη µέτρηση **** Ορθογραφία *,158,094,098 Ευχέρεια στην ανάγνωση ψευδολέξεων ** Ακρίβεια ανάγνωσης ψευδολέξεων***,143,144,133,256,290,230 * είκτης µερικής συνάφειας µεταξύ ορθογραφίας και αναγνωστικής ακρίβειας λέξεων ανεξάρτητα από τις επιδόσεις των µαθητών σε όλες τις υπόλοιπες δοκιµασίες ανάγνωσης. ** είκτης µερικής συνάφειας µεταξύ αναγνωστικής ευχέρειας ψευδολέξεων και αναγνωστικής ακρίβειας λέξεων ανεξάρτητα από τις επιδόσεις των µαθητών σε όλες τις υπόλοιπες δοκιµασίες ανάγνωσης. *** είκτης µερικής συνάφειας µεταξύ αναγνωστικής ακρίβειας ψευδολέξεων και αναγνωστικής ακρίβειας λέξεων ανεξάρτητα από τις επιδόσεις των µαθητών σε όλες τις υπόλοιπες δοκιµασίες ανάγνωσης. **** Επίδοση στη δοκιµασία TORP-5 στη δεύτερη µέτρηση σε σχέση µε την επίδοση στις δοκιµασίες ορθογραφίας, αναγνωστικής ευχέρειας ψευδολέξεων και ακρίβειας ανάγνωσης ψευδολέξεων από την πρώτη µέτρηση. 20

21 Πίνακας 6. Στατιστικά σηµαντικοί δείκτες µερικής συσχέτισης µε τη δοκιµασία TORP-6 (ακρίβεια ανάγνωσης ψευδολέξεων). Συγχρονική συνάφεια ιαχρονική συνάφεια Πρώτη µέτρηση εύτερη µέτρηση Πρώτη --> εύτερη µέτρηση *** Ορθογραφία *,166,195,134 Ακρίβεια ανάγνωσης λέξεων**,290,310,291 * είκτης µερικής συνάφειας µεταξύ ορθογραφίας και ακρίβειας ανάγνωσης ψευδολέξεων ανεξάρτητα από τις επιδόσεις των µαθητών σε όλες τις υπόλοιπες δοκιµασίες ανάγνωσης. ** είκτης µερικής συνάφειας µεταξύ ακρίβειας ανάγνωσης λέξεων και ακρίβεια ανάγνωσης ψευδολέξεων ανεξάρτητα από τις επιδόσεις των µαθητών σε όλες τις υπόλοιπες δοκιµασίες ανάγνωσης. *** Επίδοση στη δοκιµασία TORP-6 στη δεύτερη µέτρηση σε σχέση µε την επίδοση στις δοκιµασίες ορθογραφίας και ακρίβειας ανάγνωσης λέξεων από την πρώτη µέτρηση. 4. Συζήτηση Τα τελευταία χρόνια η διδασκαλία και αξιολόγηση της ορθογραφίας, έχουν προσελκύσει το ενδιαφέρον επιστηµόνων και εκπαιδευτικών για πολλούς λόγους: Καταρχήν, οι σύγχρονες θεωρίες ανάπτυξης του γραµµατισµού (π.χ. αναδυόµενος γραµµατισµός, ολική γλώσσα) δίνουν έµφαση σε µια ενιαία διδασκαλία ανάγνωσης και γραφής από την πρώτη κιόλας επαφή του παιδιού µε το γραπτό λόγο και ενθαρρύνουν τη χρήση επινοηµένης γραφής από το παιδί/αρχάριο αναγνώστη για προσωπική έκφραση και επικοινωνία. Επιπλέον, πολλές από τις παραδοσιακές διδακτικές τακτικές είναι συχνά αναποτελεσµατικές ή βαρετές για τους µαθητές (Graham, 2000). Από την άλλη µεριά, η είσοδος της τεχνολογίας των υπολογιστών στην εκπαίδευση και η χρήση επεξεργαστών κειµένου µε αυτοµατοποιηµένες λειτουργίες διόρθωσης των ορθογραφικών λαθών έχουν επηρεάσει τις διδακτικές πρακτικές και τη µεθοδολογία αξιολόγησης σε χώρες που οι υπολογιστές χρησιµοποιούνται στην σχολική τάξη για την παραγωγή του γραπτού λόγου (Moats, 2005). Στην Ελλάδα, όπου η χρήση των 21

22 υπολογιστών δεν έχει ακόµη γενικευτεί σε επίπεδο σχολικής τάξης, δεν είναι δυνατό να µελετηθεί το αποτέλεσµα που έχει η χρήση επεξεργαστών κειµένου στην παραγωγή του γραπτού λόγου και στην ορθογραφία των µαθητών. Η διδασκαλία και αξιολόγηση της ορθογραφίας έχει παραµείνει στατική, παρουσιάζοντας ποσοτικές κυρίως µεταβολές που αφορούν στα κριτήρια επίδοσης των µαθητών, τα οποία λόγω έλλειψης σαφούς προσδιορισµού από το Αναλυτικό Πρόγραµµα παραµένουν πολλές φορές αυθαίρετα. Για παράδειγµα, η παράλειψη χρήσης του τόνου από τους µαθητές, η οποία µετά την κατάργηση του πολυτονικού συστήµατος δηλώνεται από πολλούς εκπαιδευτικούς ότι αποτελεί γενικευµένο φαινόµενο που δεν υπόκειται στην εκπαιδευτική αξιολόγηση. Παράλληλα, η έλλειψη δεδοµένων αναφοράς (νόρµες) σχετικών µε τις ορθογραφικές επιδόσεις των µαθητών, παρά τη χρήση του ίδιου ακριβώς περιεχοµένου για τη διδασκαλία και αξιολόγηση της ορθογραφίας σε εθνικό επίπεδο, στερεί από τους εκπαιδευτικούς τη δυνατότητα να τεκµηριώσουν εµπειρικά τις ορθές, στην πλειονότητά τους, αξιολογικές κρίσεις. Η δηµιουργία εργαλείων αξιολόγησης της ορθογραφικής δεξιότητας των µαθητών τα οποία παρέχουν συγκεκριµένα κριτήρια αναφοράς (norm referenced) µπορούν να αποβούν εξαιρετικά χρήσιµα στους εκπαιδευτικούς οι οποίοι συνυπολογίζουν τις αδυναµίες και δυνατότητες των µαθητών στο σχεδιασµό της διδασκαλίας τους. Το συγκεκριµένο τεστ ορθογραφίας δηµιουργήθηκε για να παρέχει µια ευρεία αντιπροσώπευση ορθογραφικών µοτίβων συχνών στην ελληνική γλώσσα αλλά και λέξεις που αποτελούν εξαίρεση σε γνωστούς κανόνες. Η αντιπροσώπευση αυτή έχει δοµηθεί µε βάση την εµφάνιση και διδασκαλία των γραµµατικών φαινοµένων σε κάθε τάξη του δηµοτικού σχολείου σε αντιστοιχία µε το αναλυτικό πρόγραµµα και έχει επιχειρηθεί να είναι ισόρροπη ως προς τη χρήση διαφορετικών µερών του λόγου και της ποικιλίας των λεκτικών µορφηµάτων που παρουσιάζονται στην ελληνική ορθογραφία. Το τεστ αρχίζει µε λέξεις εξαιρετικά απλές (π.χ. από, έλα, και) που δίνουν τη δυνατότητα σε αρχάριους ορθογράφους και αναγνώστες να 22

23 εφαρµόσουν απλές γραφο-φωνηµικές αντιστοιχίες αλλά και ορθογραφικές συµβάσεις. Οι λέξεις έχουν επιλεχθεί από το βασικό λεξιλόγιο των αναγνωστικών βιβλίων µε σκοπό να παρέχουν µια οικολογικά έγκυρη αντιπροσώπευση κάθε επιπέδου της αναπτυσσόµενης ορθογραφικής δεξιότητας. Κατά αυτόν τον τρόπο είναι δυνατή η χορήγηση και σε µαθητές µε αναγνωστικές και ορθογραφικές διαταραχές οι οποίοι έχουν τη δυνατότητα να εξετασθούν στην ορθογραφία χωρίς τα συναισθήµατα ανεπάρκειας που συνήθως απορρέουν από τη χρήση δοκιµασιών που αντικατοπτρίζουν τυπικές δεξιότητες για συγκεκριµένες ηλικιακές οµάδες ή τάξεις φοίτησης. Επιπλέον, η χρήση κανόνα διακοπής (ceiling rule) µετά από 6 διαδοχικά ορθογραφικά σφάλµατα (σε ισάριθµες λέξεις) προστατεύει τους µαθητές από µαταιωτικά συναισθήµατα ή ανία και µειώνει το χρόνο χορήγησης για το δάσκαλο. Το συγκεκριµένο εργαλείο αξιολόγησης της ορθογραφίας πληρεί βασικά ψυχοµετρικά χαρακτηριστικά χαρακτηριζόµενο από (i) υψηλή εσωτερική συνέπεια (ενδεικτική του γεγονότος ότι κάθε λέξη του αποτελεί αξιόπιστο δείκτη της γενικότερης έννοιας της ορθογραφικής ικανότητας), (ii) υψηλή σταθερότητα στο χρόνο (αξιοπιστία επανεξέτασης) ακόµα και σε µετρήσεις που πραγµατοποιήθηκαν µε διαφορά ενός έτους, (iii) µονοδιάστατη σύνθεση (µετρά µία την επιθυµητή διάσταση επίτευξης), (iv) ικανοποιητική διάταξη των επιµέρους λέξεων κατά σειρά δυσκολίας (προτείνεται αλλαγή στη σειρά των λέξεων µε βάση το µετρηµένο βαθµό δυσκολίας), και (v) αξιοσηµείωτη προβλεπτική σχέση µε επιδόσεις σε αναγνωστικές δοκιµασίες ιδιαίτερα δε µε τη δοκιµασία αναγνωστικής ευχέρειας. Η σχέση αυτή συνάδει µε εµπειρικά δεδοµένα των τελευταίων ετών που υποστηρίζουν την ύπαρξη ενός κοινού µηχανισµού ανάµεσα στην αναγνωστική και ορθογραφική λειτουργία τον πυρήνα του οποίου αποτελεί η φωνολογική επεξεργασία (Ehri, 1997). Η ορθογραφική δεξιότητα όχι µόνο συνδέεται στενά µε την αναγνωστική λειτουργία αλλά επηρεάζει σηµαντικά και την ανάπτυξή της τελευταίας, µιας και απαιτεί συστηµατική εξάσκηση µε το γραπτό λόγο στο επίπεδο της λέξης (Treiman, 1998). 23

24 Εργαλεία σαν και αυτό που αξιολογείται στην παρούσα µελέτη µπορούν να προσφέρουν στον έµπειρο εκπαιδευτικό επιβεβαίωση προσωπικών παρατηρήσεων και αξιολογικών κρίσεων και ενίσχυση της αυτοπεποίθησης για την επαγγελµατική του αποτελεσµατικότητα. Από την άλλη µεριά, νέοι εκπαιδευτικοί µπορούν να τα χρησιµοποιήσουν για να µάθουν αναγνωρίζουν διάφορα περιγράµµατα ατοµικών επιδόσεων και να αξιολογούν ατοµικές διαφορές των µαθητών στις ακριβείς τους διαστάσεις. Παράλληλα, µε τη χρήση σταθµισµένων δοκιµασιών στη σχολική τάξη, ενισχύεται η εγκυρότητα και η αξιοπιστία της εκτίµησης των δεξιοτήτων των µαθητών, γεγονός που αποτελεί βάση για µια γόνιµη συνεργασία γονέων και δασκάλων και βοηθά αποφασιστικά τόσο στο σχεδιασµό διαφοροποιηµένης διδασκαλίας όσο και στην παροχή εξατοµικευµένωνυποστηρικτικών προγραµµάτων. Τέλος, θα πρέπει να σηµειωθεί ότι η πλήρης αξιολόγηση της ορθογραφικής δεξιότητας των µαθητών θα πρέπει να περιλαµβάνει οπωσδήποτε και ποιοτική ανάλυση των ορθογραφικών λαθών (Moats, 1995, Treiman, 1993), πιθανώς δε στα πλαίσια µιας δοκιµασίας ορθής γραφής κειµένου. Ο δάσκαλος και ερευνητής επιβάλλεται να προχωρήσει πέρα από τον χαρακτηρισµό του «σωστού» και «λάθους» και να διαµορφώσει ένα αναλυτικό και σαφές περίγραµµα των αδυναµιών και δυνατοτήτων των µαθητών µέσα από τα είδη των λαθών που παρατηρούνται και τη συχνότητά τους. Το περίγραµµα αυτό θα του επιτρέψει, είτε να κατατάξει τον µαθητή σε κάποιο αναπτυξιακό ορθογραφικό στάδιο είτε να καταλάβει τις συγκεκριµένες στρατηγικές που χρησιµοποιεί κατά την παραγωγή του γραπτού λόγου (Bear, Invernizzi, Templeton, & Johnston, 1996). Για αυτό ακριβώς το λόγο απαιτούνται διαχρονικές µελέτες που θα µας επιτρέψουν να µελετήσουµε όλο το εύρος ανάπτυξης της συγκεκριµένης δεξιότητας στο ελληνικό ορθογραφικό σύστηµα και επίσης αναλύσεις των συχνότερων λαθών που κάνουν οι µαθητές και συσχετίσεις µε άλλες αναγνωστικές δεξιότητες. Όλα τα παραπάνω θα αποτελέσουν αντικείµενο ξεχωριστών µελετών µας, καθώς η παρούσα εργασία αποτελεί 24

25 τµήµα µιας συνεχιζόµενης διαχρονικής µελέτης (Mouzaki & Sideridis, υπό δηµοσίευση, Sideridis, Mouzaki, Simos & Protopapas, υπό δηµοσίευση) που θα µας επιτρέψει να µελετήσουµε σε βάθος όχι µόνο τα ορθογραφικά λάθη που κάνουν οι Έλληνες µαθητές αλλά και την ανάπτυξη της ορθογραφικής τους δεξιότητας κατά τη διαδοχή των τάξεων του δηµοτικού σχολείου και τη σχέση της µε τις αναγνωστικές και γλωσσικές τους δεξιότητες. 25

26 Βιβλιογραφία Αϊδίνης, Α. (2000). Η χρήση µορφολογικών στρατηγικών στην ορθογραφηµένη γραφή. Πρακτικά συνεδρίου «Μάθηση και διδασκαλία της Ελληνικής ως µητρικής και ως δεύτερης γλώσσας» (σελ ). Ρέθυµνο. Aidinis, A. & Nunes, T. (2001). The role of different levels of phonological awareness in the development of reading and spelling in Greek. Reading and Writing: An Interdisciplinary Journal, 14, Αϊδίνης, Α. & αλακλή, Χ. (2004). Φωνήµατα, µορφήµατα και κατάκτηση της αναγνωστικής ικανότητας στις δύο πρώτες τάξεις του δηµοτικού σχολείου. Στο Ν. Μακρής &. εσλή (Eπιµ.), Η γνωστική ψυχολογία σήµερα: Γέφυρες για τη µελέτη της νόησης (σ ). Αθήνα: Τυπωθήτω- αρδανός. Αϊδίνης, Α. & Παράσχου,. (2004). Ανάπτυξη της ορθογραφηµένης γραφής στο δηµοτικό σχολείο: Λάθη και στρατηγικές των παιδιών. Στο Ν. Μακρής, &. εσλή (Eπιµ.). Η γνωστική ψυχολογία σήµερα: Γέφυρες για τη µελέτη της νόησης (σ ). Αθήνα: Τυπωθήτω- αρδανός. Bakamidis, S., & Carayannis, G. (1987). Phonemia : A phoneme transcription system for speech synthesis in Modern Greek. Speech Communication, 6, Βάµβουκας, Μ. (1994). Αξιολόγηση αναγνωστικών δεξιοτήτων. Αθήνα: Γρηγόρης. Βάµβουκας, Μ. (2004). Θέµατα ψυχοπαιδαγωγικής της ανάγνωσης. Αθήνα: Ατραπός. Βάµβουκας, Μ. & Πεδιαδίτης, Α. (2005). Μια δοκιµασία της ορθογραφικής δεξιότητας µαθητών δηµοτικού σχολείου, ηλικίας 7-12 ετών. Επιστήµες Αγωγής, 1, Bear, D.R., Invernizzi, M., Templeton, S., & Johnston, F. (1996). Words their way: Word study for phonics, vocabulary, and spelling instruction. Upper Saddle River, NJ: Merrill. Beers, J. & Henderson, E. (1977). A study of developing orthographic concepts among first graders. Research in the Teaching of English, 11,

27 Blachman, B.A. (1984). Relationship of rapid naming ability and language analysis skill to kindergarten and first-grade reading achievement. Journal of Educational Psychology, 76, Bradley, L. & Bryant, P. (1983). Categorizing sounds and learning to read: A causal connection. Nature, 30, Bryant, P., Nunes, T., & Aidinis, A.(1999). Different morphemes, same spelling problems: cross-linguistic developmental studies. In M. Harris & G. Hatano (Eds.), Learning to Read and Write: A cross-linguistic perspective (pp ). Cambridge, U.K.: Cambridge University Press. Carlisle, J.F. (1995). Morphological awareness and early reading achievement. In L.B. Feldman (Ed.), Morphological aspects of language processing (pp ). Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum Associates. Chliounaki, K. & Bryant, P. (2002). Construction and learning to spell. Cognitive Development, 17, Chomsky, C. (1979). Approaching reading through invented spelling. In L.B. Resnick and P.A. Weaver (Eds.) Theory and practice of early reading, Vol.2. Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum Associates. ιακογιώργη, Κ., Βαλµάς, Θ. & Μπαρής, Θ. (2006). Η εξαίρεση στον κανόνα: µια γνωστική προσέγγιση του φαινοµένου στην ορθογραφία της Ελληνικής γλώσσας. Στο Π. Παπούλια- Τζελέπη, Α. Φτερνιάτη, & Κ. Θηβαίος (Επιµ.) Έρευνα και πρακτική του γραµµατισµού στην Ελληνική κοινωνία. Αθήνα: Ελληνικά Γράµµατα. ιακογιώργη, Κ., Μπαρής, Θ., Βαλµάς, Θ. (2005). Ικανότητα χρήσης µορφολογικών στρατηγικών στην ορθογραφηµένη γραφή από µαθητές της Α τάξης του δηµοτικού. Ψυχολογία, 12, Ehri, L. (1997).Learning to read and learning to spell are one and the same, almost. In C. 27

28 Perfetti, L. Riebe, & M. Fayol (Eds.), Learning to spell (pp ). Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum Associates. Ehri, L. (1998). Grapheme-Phoneme Knowledge is essential for learning to read words in English. In J.L. Metsala & L.C. Ehri (Eds.), Word recognition in beginning literacy (pp. 3-40). Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum Associates. Ehri, L. (2005). Learning to read words: Theory, findings, and issues. Scientific Studies of Reading, 9, Ehri, L. and Snowling, M.J. (2004). Developmental variation in word recognition. In Stone, C.A., Silliman, E.R., Ehren, B.J., and Apel, K. (Eds.), Handbook of language and literacy: Development and disorders, (pp ). New York: Guilford Press. Fowler, A.E., & Liberman, I.Y. (1995). The role of phonology and orthography in morphological awareness. In L.B. Feldman (Ed.), Morphological aspects of language processing (pp ). New Jersey: Erlbaum. Gorsuch, T. (1983). Factor analysis. New York: Erlbaum. Graham, S. (2000). Should the natural learning approach replace spelling instruction? Journal of Educational Psychology, 92(2), Juel, C., Griffith, P., & Gough, P. (1986). Acquisition of literacy: A longitudinal study of children in first and second grade. Journal of Educational Psychology, 78, Kaufman, A.S. (1994). Intelligence testing with the WISC-III. New York: Wiley. Καρατζάς, A.. (2005). Μάθηση της ορθογραφικής δεξιότητας. Γνωστικο-ψυχογλωσσική προσέγγιση. Αθήνα: Γρηγόρης. Kotoulas V. & Padeliadou, S. (2000). The nature of spelling errors in the Greek Language: The case of students with reading disabilities. Στο K. Nikolaidis & M. Matheoudakis (Επιµ.) 13 th International Symposium on Theoretical and Applied Linguistics-Proceedings (pp ). Thessaloniki: School of English-Aristotle University. 28

29 Ludlow, L.H., & Haley, S.M. (1995). Rasch model logits: Interpretation, use, and transformation. Educational and Psychological Measurement, 55, Lundberg, I., Olofsson, A., & Wall, S. (1980). Reading and spelling skill in the first school years predicted from phonemic awareness skills in kindergarten. Scandinavian Journal of Psychology, 21, Moats, L.C. (2005). How spelling supports reading. And why it is more regular and predictable than you may think. American Educator, 6, Moats, L.C. (1995). Spelling: Development, disability and instruction. Baltimore, MD: York Press. Moustaki, I. (2001). A review of exploratory factor analysis for ordinal categorical data. In R. Cudeck, S. du Toit, & D. Sorbom (Eds.), Structural equation modelling: Present and future (pp ). Lincolnwood, IL: Scientific Software International. Mouzaki, A. & Sideridis, G. (υπό δηµοσίευση). Profiles of poor readers among Greek students of elementary school. Hellenic Journal of Psychology. Muter, V. & Snowling, M. (1997). Grammar and phonology predict spelling in middle childhood. Reading and writing: an interdisciplinary Journal, 9, Nation, K. & Hulme, C. (1997). Phonemic segmentation, not onset-rime segmentation, predicts early reading and spelling skills. Reading Research Quarterly, 32, Nunes, T., Bryant, P., & Bindman, M. (1997). Morphological spelling strategies: Developmental stages and processes, Developmental Psychology, 33, Padeliadu, S. & Sideridis, G.D. (2000). Discriminant validation of the Test of Reading Performance (TORP) for identification of children with reading difficulties. European Journal of Psychological Assessment, 16, Perfetti, C.A., & Hart, L. (2001). The lexical bases of comprehension skill. In D. S. Gorfien (Ed.), On the consequences of meaning selection: Perspectives on resolving lexical 29

30 ambiguity (pp. 6786). Washington, DC: American Psychological Association. Perfetti, C.A., & Hart, L. (2002). The lexical quality hypothesis. In L. Verhoeven, C. Elbro, & P. Reitsma (Eds.), Precursors of functional literacy (pp ). Amsterdam/Philadelphia: John Benjamins. Πετρούνιας, Ε.Β. (2002). Νεοελληνική γραµµατική και συγκριτική («αντιπαραθετική») ανάλυση, Τόµος Α: Φωνητική και εισαγωγή στη φωνολογία. Θεσσαλονίκη: Ζήτη. Porpodas, C.D. (2001). Cognitive processes in first grade reading and spelling of Greek. Ψυχολογία, 8, Porpodas, C. (1993). The relation between phonemic awareness and reading and spelling of Greek words in the first school year. In M. Caretero, M. Pope, R. Simons, & J. Pozo (eds.), Learning and instruction (Vol. 3, pp ). Oxford: Pergamon Press. Porpodas, C. (1999). Patterns of phonological and memory processing in beginning readers and spellers of Greek. Journal of Learning Disabilities, 32(5), Protopapas, A. & Skaloumbakas, C. (2007). Traditional and computer based screening and diagnosis of reading disabilities in Greek. Journal of Learning Disabilities, 40(1), Rasch, G. (1980). Probabilistic models for some intelligence and attainment tests. Chicago: University of Chicago Press. Read, C. (1971). Preschool children s knowledge of English phonology. Harvard Educational Review. 41, Read, C. (1986). Children s creative spelling. London: Routledge. Seymour, P.H.K, Aro, M., & Erskine, J.M. (2003). Foundation literacy acquisition in European orthographies. The British Journal of Psychology, 94, Share, D.L. (1995). Phonological recoding and self-teaching: sine qua non of reading acquisition. Cognition, 55,

31 Sideridis, G., Mouzaki, A., Simos, P. & Protopapas, A. (υπό έκδοση). Classification of students with reading comprehension difficulties: The roles of motivation, affect, and psychopathology. Learning Disability Quarterly. Singson, M., Mahony, D., & Mann, V. (2000). The Relation between reading ability and morphological skills: Evidence from derivational suffixes. Reading and Writing: An Interdisciplinary Journal, 12, Smith, E.V. & Smith, R.M. (2004). Introduction to Rasch measurement: Theory, models and applications. Maple Grove, MN: JAM Press. Snow, C.E., Burns, M.S., & Griffin, P. (Eds.) (1998). Preventing reading difficulties in young children. Washington, D.C.: National Academy Press. Templeton, S. (1991). Teaching and learning the English spelling system: Reconceptualizing method and purpose. Elementary School Journal, 92, Treiman, R. (1993). Beginning to spell: A study of first-grade children. New York: Oxford University Press. Treiman, R. (1997) Spelling in normal children and dyslexics. In B. Blachman (Ed.), Foundations of reading acquisition and dyslexia: Implications for early intervention (pp ). Mahwah, NJ: Erlbaum. Treiman, R., Cassar, M., & Zukowski, A. (1994). What types of linguistic information do children use in spelling? The case of flaps. Child Development, 65, Treiman, R. (1998). Why Spelling? The benefits of incorporating spelling into beginning reading instruction. In J.L.Metsala & L.C. Ehri (Eds.) Word recognition in beginning literacy (pp ). Hillsdale, NJ: Lawence Erlbaum Associates. Tsesmeli, S.N. & Seymour, P.H.K. (2006). Derivational morphology and spelling in dyslexia. Reading & Writing, 19,

Τρέχον τίτλος: ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΣΗ. Μαθησιακές Δυσκολίες στην Ανάγνωση και η Αντιμετώπισή τους. Αγγελική Μουζάκη

Τρέχον τίτλος: ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΣΗ. Μαθησιακές Δυσκολίες στην Ανάγνωση και η Αντιμετώπισή τους. Αγγελική Μουζάκη Τρέχον τίτλος: ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΣΗ Μαθησιακές Δυσκολίες στην Ανάγνωση και η Αντιμετώπισή τους Αγγελική Μουζάκη Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης Σχολή Επιστημών Αγωγής Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Λογισµικό αυτοµατοποιηµένου εντοπισµού µαθητών δηµοτικού µε πιθανές ειδικές µαθησιακές δυσκολίες: Ανάπτυξη και εφαρµογή

Λογισµικό αυτοµατοποιηµένου εντοπισµού µαθητών δηµοτικού µε πιθανές ειδικές µαθησιακές δυσκολίες: Ανάπτυξη και εφαρµογή Πρακτικά 5 ου Πανελλήνιου Συνεδρίου Ε.Τ.Π.Ε. «Οι τεχνολογίες της πληροφορίας και των επικοινωνιών στην εκπαίδευση» Θεσσαλονίκη, 5 8 Οκτωβρίου 2006 Λογισµικό αυτοµατοποιηµένου εντοπισµού µαθητών δηµοτικού

Διαβάστε περισσότερα

«Δυσλεξία» (Ειδική Αναγνωστική Διαταραχή)

«Δυσλεξία» (Ειδική Αναγνωστική Διαταραχή) «Δυσλεξία» (Ειδική Αναγνωστική Διαταραχή) Τι είναι, τι δεν είναι, τι μπορούμε να κάνουμε για το παιδί Παναγιώτης Σίμος, Ph.D. Επίκτητη vs. Αναπτυξιακή δυσκολία ανάγνωσης Δυσλεξία vs. «φτωχή» αναγνωστική

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΤΕΣΤ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗΣ ΤΗΣ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ ΣΤΟΥΣ ΕΝΗΛΙΚΕΣ(DAST) Δριδάκη Αργυρώ Α.Μ.: 10909 Κόλλια Δήμητρα Α.Μ.: 11283

ΤΟ ΤΕΣΤ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗΣ ΤΗΣ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ ΣΤΟΥΣ ΕΝΗΛΙΚΕΣ(DAST) Δριδάκη Αργυρώ Α.Μ.: 10909 Κόλλια Δήμητρα Α.Μ.: 11283 ΤΟ ΤΕΣΤ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗΣ ΤΗΣ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ ΣΤΟΥΣ ΕΝΗΛΙΚΕΣ(DAST) Δριδάκη Αργυρώ Α.Μ.: 10909 Κόλλια Δήμητρα Α.Μ.: 11283 Αναπτυξιακή Δυσλεξία Παγκόσμια Ομοσπονδία Νευρολογίας το 1968 «μια διαταραχή στα παιδιά τα οποία,

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστικές και ακαδημαϊκές δεξιότητες παιδιών με δυσκολίες μάθησης στις πρώτες τάξεις του δημοτικού σχολείου

Γνωστικές και ακαδημαϊκές δεξιότητες παιδιών με δυσκολίες μάθησης στις πρώτες τάξεις του δημοτικού σχολείου Γνωστικές και ακαδημαϊκές δεξιότητες παιδιών με δυσκολίες μάθησης στις πρώτες τάξεις του δημοτικού σχολείου Μιχάλης Βάμβουκας 1, Ιωάννης Σπαντιδάκης 2 και Αγγελική Μουζάκη 3 1 2 3 Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΥΣΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ. Ονοματεπώνυμα: Ηλιάνα Στάμογλου, 4635

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΥΣΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ. Ονοματεπώνυμα: Ηλιάνα Στάμογλου, 4635 ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΥΣΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ Ονοματεπώνυμα: Ηλιάνα Στάμογλου, 4635 Γεωργία Φυντάνη, 4838 Μάθημα: Μαθησιακές Δυσκολίες Διδάσκων:

Διαβάστε περισσότερα

Ανάγνωση. Ικανότητα γρήγορης και αυτόματης αναγνώρισης λέξεων. Γνώση γραμμάτων και αντιστοιχίας γραμμάτων φθόγγων. Κατανόηση κειμένου

Ανάγνωση. Ικανότητα γρήγορης και αυτόματης αναγνώρισης λέξεων. Γνώση γραμμάτων και αντιστοιχίας γραμμάτων φθόγγων. Κατανόηση κειμένου Ανάγνωση Ικανότητα γρήγορης και αυτόματης αναγνώρισης λέξεων Γνώση γραμμάτων και αντιστοιχίας γραμμάτων φθόγγων Γνώση σημασίας λέξεων (λεξιλόγιο πρόσληψης) Κατανόηση κειμένου Οικειότητα με γραπτέςλέξειςκαι

Διαβάστε περισσότερα

Είδη Ερωτήσεων σε Προσαρμοστική Δοκιμασία Κατάταξης στην Αγγλική Γλώσσα

Είδη Ερωτήσεων σε Προσαρμοστική Δοκιμασία Κατάταξης στην Αγγλική Γλώσσα Γκιούρογλου, Χ. & Οικονομίδης, Α.A.: Είδη ερωτήσεων σε προσαρμοστική δοκιμασία κατάταξης στην Αγγλική γλώσσα, 5 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ε.Τ.Π.Ε- Οι Τεχνολογίες της Πληροφορίας και των Επικοινωνιών στην Εκπαίδευση,

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

1. Ορισµός της ΕΓΔ. 2.1. Χαρακτηριστικά της ΕΓΔ

1. Ορισµός της ΕΓΔ. 2.1. Χαρακτηριστικά της ΕΓΔ Ο λόγος είναι ίσως η σηµαντικότερη µορφή έκφρασης όσο για την επικοινωνία αλλά και για την περαιτέρω ανάπτυξη του ανθρώπου από τον προφορικό στον γραπτό λόγο. Γιατί αν ένα παιδί δεν συνειδητοποιήσει πλήρως

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος μαθήματος: Παιδιά με ειδικές ανάγκες: Διδασκαλία και μάθηση

Τίτλος μαθήματος: Παιδιά με ειδικές ανάγκες: Διδασκαλία και μάθηση Τίτλος μαθήματος: Παιδιά με ειδικές ανάγκες: Διδασκαλία και μάθηση Κωδικός Μαθήματος: ΠΔ1380 Διδάσκων: Βασίλης Στρογγυλός, vstroggilos@uth.gr Είδος Μαθήματος: Επιλογής Εξάμηνο: 7 ο Μονάδες ECTS: 5 Διαδικτυακός

Διαβάστε περισσότερα

Μαθησιακές Δυσκολίες Εκπαιδευτική αξιολόγηση. Πηνελόπη Κονιστή ΠΕ 70 Med Ειδικής Αγωγής pkonisti@gmail.com

Μαθησιακές Δυσκολίες Εκπαιδευτική αξιολόγηση. Πηνελόπη Κονιστή ΠΕ 70 Med Ειδικής Αγωγής pkonisti@gmail.com Μαθησιακές Δυσκολίες Εκπαιδευτική αξιολόγηση Πηνελόπη Κονιστή ΠΕ 70 Med Ειδικής Αγωγής pkonisti@gmail.com Τι είναι Μαθησιακές Δυσκολίες; Καμπύλη Νοημοσύνης Δείκτης Νοημοσύνης ποσοστό % κατηγορία πάνω από

Διαβάστε περισσότερα

Αίτια - Διάγνωση Μαθησιακές Δυσκολίες

Αίτια - Διάγνωση Μαθησιακές Δυσκολίες Βασίλειος Κωτούλας Σχολικός Σύμβουλος 2ης Εκπ. Περ. ΠΕ Καρδίτσας vaskotoulas@sch.gr http://dipe.kar.sch.gr/grss Αίτια - Διάγνωση Μαθησιακές Δυσκολίες Δομή Εισήγησης Ορισμός - Χαρακτηριστικά Βασικές παραδοχές

Διαβάστε περισσότερα

«Μεταγλωσσικοί παράγοντες στην κατάκτηση της ορθογραφικής δεξιότητας σε μαθητές δημοτικού σχολείου. Προτάσεις για μαθητές με Μαθησιακές Δυσκολίες»

«Μεταγλωσσικοί παράγοντες στην κατάκτηση της ορθογραφικής δεξιότητας σε μαθητές δημοτικού σχολείου. Προτάσεις για μαθητές με Μαθησιακές Δυσκολίες» ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Μεταγλωσσικοί παράγοντες στην κατάκτηση της ορθογραφικής δεξιότητας σε μαθητές δημοτικού σχολείου.

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάπτυξη του προφορικού λόγου σε παιδιά προσχολικής ηλικίας: Συχνότητα διαταραχών και επιπτώσεις

Η ανάπτυξη του προφορικού λόγου σε παιδιά προσχολικής ηλικίας: Συχνότητα διαταραχών και επιπτώσεις Ανάπτυξη λόγου 1 Η ανάπτυξη του προφορικού λόγου σε παιδιά προσχολικής ηλικίας: Συχνότητα διαταραχών και επιπτώσεις Ιωάννης Βογινδρούκας, Ισµήνη Τσαµουρτζή, Βάγια Παπαγεωργίου Ιατροπαιδαγωγικό Κέντρο Βόρειας

Διαβάστε περισσότερα

Αντώνης Βεντούρης. Επίκουρος Καθηγητής Διδακτικής των Γλωσσών Τμήμα Ιταλικής Γλώσσας και Φιλολογίας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Αντώνης Βεντούρης. Επίκουρος Καθηγητής Διδακτικής των Γλωσσών Τμήμα Ιταλικής Γλώσσας και Φιλολογίας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Αντώνης Βεντούρης Επίκουρος Καθηγητής Διδακτικής των Γλωσσών Τμήμα Ιταλικής Γλώσσας και Φιλολογίας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Δυσκολία κειμένων Δυσκολία ερωτημάτων (items) Ίση βαρύτητα πιστοποιητικών

Διαβάστε περισσότερα

Η Χρήση Μέσων Οπτικής Ανατροφοδότησης στην Εξάσκηση Μεταγλωσσικών Φωνολογικών Δεξιοτήτων σε Παιδιά με Δυσκολίες στον Γραπτό Λόγο.

Η Χρήση Μέσων Οπτικής Ανατροφοδότησης στην Εξάσκηση Μεταγλωσσικών Φωνολογικών Δεξιοτήτων σε Παιδιά με Δυσκολίες στον Γραπτό Λόγο. Η Χρήση Μέσων Οπτικής Ανατροφοδότησης στην Εξάσκηση Μεταγλωσσικών Φωνολογικών Δεξιοτήτων σε Παιδιά με Δυσκολίες στον Γραπτό Λόγο. (*) Γιώργος Φούρλας, Λογοπεδικός, Μ.Εd., M.Sc.CCC, MRCSLT. λόγος, Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

Διαγνωστικά δοκίμια ελληνομάθειας για Γυμνάσια & Λύκεια /Τεχνικές Σχολές

Διαγνωστικά δοκίμια ελληνομάθειας για Γυμνάσια & Λύκεια /Τεχνικές Σχολές Πρόγραμμα Εκμάθησης της Ελληνικής ως δεύτερης /ξένης γλώσσας στη Μέση Εκπαίδευση Διαγνωστικά δοκίμια ελληνομάθειας για Γυμνάσια & Λύκεια /Τεχνικές Σχολές Σεπτέμβριος 2011 {επιμ. παρουσίασης: Μαρία Παπαλεοντίου,

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονες Μεθοδολογίες Μάθησης στην Α/βάθμια Εκπαίδευση. Ειρήνη Μαμάκου Μέλος Ε.Ε.ΔΙ.Π. Πανεπιστήμιο Πειραιά

Σύγχρονες Μεθοδολογίες Μάθησης στην Α/βάθμια Εκπαίδευση. Ειρήνη Μαμάκου Μέλος Ε.Ε.ΔΙ.Π. Πανεπιστήμιο Πειραιά Σύγχρονες Μεθοδολογίες Μάθησης στην Α/βάθμια Εκπαίδευση 1 Ειρήνη Μαμάκου Μέλος Ε.Ε.ΔΙ.Π. Πανεπιστήμιο Πειραιά 2 Περιεχόμενο παρουσίασης: Παρούσα κατάσταση-ελλείψεις-ανάγκες Μεθοδολογίες μάθησης συμβατές

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση Εκτελεστικών Λειτουργιών

Αξιολόγηση Εκτελεστικών Λειτουργιών Αξιολόγηση Εκτελεστικών Λειτουργιών Εισαγωγή: οκιμασίες Εκτελεστικών Λειτουργιών και η Συμβολή τους στην Επαγγελματική σας Επιλογή Η σημασία της αξιολόγησης των γνωστικών δεξιοτήτων Οι γνωστικές ικανότητες

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων : Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Διδάσκων : Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Διδάσκων : Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 1 επίκτητη και ειδική ή εξελικτική δυσλεξία Η δυσλεξία ως πρόβλημα της ανάγνωσης, διακρίνεται σε δύο μεγάλες

Διαβάστε περισσότερα

Επώνυµα / Όνοµα Λοϊζίδου Ιερείδου Νάταλη ιεύθυνση ηµητρίου Χαραλάµπους, 3, 3020 Λεµεσός

Επώνυµα / Όνοµα Λοϊζίδου Ιερείδου Νάταλη ιεύθυνση ηµητρίου Χαραλάµπους, 3, 3020 Λεµεσός Βιογραφικό Σηµείωµα Προσωπικές πληροφορίες Επώνυµα / Όνοµα Λοϊζίδου Ιερείδου Νάταλη ιεύθυνση ηµητρίου Χαραλάµπους, 3, 3020 Λεµεσός Τηλέφωνα επικοινωνίας (357) 25372130, (357) 99851998 Ηλεκτρονικό ταχυδροµείο

Διαβάστε περισσότερα

Εκµάθηση προµαθηµατικών εννοιών για ΑµεΑ στο φάσµα του Αυτισµού µε το λογισµικό LT125-ThinkingMind

Εκµάθηση προµαθηµατικών εννοιών για ΑµεΑ στο φάσµα του Αυτισµού µε το λογισµικό LT125-ThinkingMind Εκµάθηση προµαθηµατικών εννοιών για ΑµεΑ στο φάσµα του Αυτισµού µε το λογισµικό LT125-ThinkingMind Λαδιάς Αναστάσιος, Σχολικός Σύµβουλος Πληροφορικής Β Αθήνας Μπέλλου Ιωάννα, Σχολικός Σύµβουλος Πληροφορικής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ ΓΕΝΙΚΑ Βασικός στόχος είναι η ανατροφοδότηση της εκπαιδευτικής διαδικασίας και ο εντοπισμός των μαθησιακών ελλείψεων με σκοπό τη βελτίωση της παρεχόμενης σχολικής εκπαίδευσης. Ειδικότερα

Διαβάστε περισσότερα

-,,.. Fosnot. Tobbins Tippins -, -.,, -,., -., -,, -,.

-,,.. Fosnot. Tobbins Tippins -, -.,, -,., -., -,, -,. παιδαγωγικά ρεύµατα στο Αιγαίο Προσκήνιο 77 : patrhenis@keda.gr -,,.. Fosnot. Tobbins Tippins -, -.,, -,., -., -,, -,. Abstract Constructivism constitutes a broad theoretical-cognitive movement encompassing

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2008 ( ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ 3Π /2008) ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ Κλάδοι: ΠΕ 05 ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 06 ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 07 ΓΕΡΜΑΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ,

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων : Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Διδάσκων : Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Διδάσκων : Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 1 Η ορθογραφία ως σύνθετη μηχανιστική δεξιότητα. 2 Η εκμάθηση της γραφής αποτελεί ένα από τα πιο σημαντικά

Διαβάστε περισσότερα

Χρήση Υπολογιστή στο Σπίτι από Έφηβους Μαθητές και Μαθήτριες

Χρήση Υπολογιστή στο Σπίτι από Έφηβους Μαθητές και Μαθήτριες Χρήση Υπολογιστή στο Σπίτι από Έφηβους Μαθητές και Μαθήτριες ρ. Κλεοπάτρα Νικολοπούλου kleopatra@internet.gr ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η εργασία αυτή εξετάζει τη χρήση υπολογιστών στο σπίτι από έφηβους µαθητές και µαθήτριες.

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση μιας κλίμακας μαθησιακής αξιολόγησης για την εξέταση των μαθησιακων δυσκολιών και στοιχεία από τη χορήγησή της σε μαθητές γυμνασίου

Παρουσίαση μιας κλίμακας μαθησιακής αξιολόγησης για την εξέταση των μαθησιακων δυσκολιών και στοιχεία από τη χορήγησή της σε μαθητές γυμνασίου Παρουσίαση μιας κλίμακας μαθησιακής αξιολόγησης για την εξέταση των μαθησιακων δυσκολιών και στοιχεία από τη χορήγησή της σε μαθητές γυμνασίου Χρήστος Σκαλούμπακας Ιατροπαιδαγωγικό Κέντρο Ραφήνας Παιδοψυχιατρικό

Διαβάστε περισσότερα

Διαφορική Διάγνωση Παιδιών με Μαθησιακές Διαταραχές

Διαφορική Διάγνωση Παιδιών με Μαθησιακές Διαταραχές Διαφορική Διάγνωση Παιδιών με Μαθησιακές Διαταραχές Τιμόθεος Κ. Παπαδόπουλος Τμήμα Ψυχολογίας, Πανεπιστήμιο Κύπρου Εισαγωγή Τα παιδιά που αποτυγχάνουν στο σχολείο, παρά το γεγονός ότι έχουν τυπική νοημοσύνη,

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο Γραμματισμό Περίγραμμα μαθήματος Μαρία Παπαδοπούλου ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ

Εισαγωγή στο Γραμματισμό Περίγραμμα μαθήματος Μαρία Παπαδοπούλου ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ Εισαγωγή στο Γραμματισμό Περίγραμμα μαθήματος Μαρία Παπαδοπούλου ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ 1.. Ενημέρωση για το μάθημα και Εισαγωγή Θεματικές περιοχές, Σύστημα αξιολόγησης. Το πλαίσιο του γραμματισμού. Γραμματισμός,

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Ορισμός μαθησιακών διαταραχών Η αδυναμία των μαθητών να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ενός κανονικού σχολείου. Τα μαθησιακά προβλήματα ΔΕΝ οφείλονται

Διαβάστε περισσότερα

Το πρώτο πιστοποιημένο Σεμινάριο διάρκειας 20 ωρών για την επαγγελματική χρήση του WAIS-IV GR

Το πρώτο πιστοποιημένο Σεμινάριο διάρκειας 20 ωρών για την επαγγελματική χρήση του WAIS-IV GR Το πρώτο πιστοποιημένο Σεμινάριο διάρκειας 20 ωρών για την επαγγελματική χρήση του WAIS-IV GR Συνεργασία ΜΟΤΙΒΟ ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΑΕ & ΚΥΠΡΙΑΚΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ στην Κύπρο 9,10&11 Οκτωβρίου 2015 Θα παρέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Πρακτικά του Ελληνικού Ινστιτούτου Εφαρµοσµένης Παιδαγωγικής και Εκπαίδευσης (ΕΛΛ.Ι.Ε.Π.ΕΚ.), 6 ο Πανελλήνιο Συνέδριο, 5-7 Οκτωβρίου 2012

Πρακτικά του Ελληνικού Ινστιτούτου Εφαρµοσµένης Παιδαγωγικής και Εκπαίδευσης (ΕΛΛ.Ι.Ε.Π.ΕΚ.), 6 ο Πανελλήνιο Συνέδριο, 5-7 Οκτωβρίου 2012 H διδασκαλία του λεξιλογίου κατά την ανάγνωση των ιστοριών και η επίδρασή της στην ανάπτυξη του λεξιλογίου ελληνόφωνων και αλλοδαπών παιδιών προσχολικής ηλικίας Χλαπάνα Ελισσάβετ, ρ. στις Επιστήµες της

Διαβάστε περισσότερα

Παραδοτέο Π.1 (Π.1.1) Εκθέσεις για προµήθεια εκπαιδευτικού υλικού

Παραδοτέο Π.1 (Π.1.1) Εκθέσεις για προµήθεια εκπαιδευτικού υλικού 1 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ Μέτρο 2.2 Αναµόρφωση Προγραµµάτων Προπτυχιακών Σπουδών ιεύρυνση Τριτοβάθµιας Κατ. Πράξης 2.2.2.α Αναµόρφωση Προγραµµάτων

Διαβάστε περισσότερα

Μαρία Δροσινού 153, Δρ ψυχολογίας, Πάρεδρος ειδικής αγωγής-μαθησιακών δυσκολιών ε.θ. στο Παιδαγωγικό Ινστιτούτο

Μαρία Δροσινού 153, Δρ ψυχολογίας, Πάρεδρος ειδικής αγωγής-μαθησιακών δυσκολιών ε.θ. στο Παιδαγωγικό Ινστιτούτο ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΠΡΟΦΟΡΙΚΟ ΛΟΓΟ ΜΕ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΟΙΜΟΤΗΤΑΣ. ΤΟ ΕΝΤΥΠΟ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ ΤΗΣ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗΣ. Μαρία Δροσινού 153, Δρ ψυχολογίας, Πάρεδρος ειδικής αγωγής-μαθησιακών δυσκολιών

Διαβάστε περισσότερα

«Η ΧΩΡΑ ΤΩΝ ΛΕΝΟΥ» ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

«Η ΧΩΡΑ ΤΩΝ ΛΕΝΟΥ» ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «Η ΧΩΡΑ ΤΩΝ ΛΕΝΟΥ» ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Τη Δευτέρα 17 Δεκεμβρίου 2007 πραγματοποιήθηκε παρουσίαση του προγράμματος «Η ΧΩΡΑ ΤΩΝ ΛΕΝΟΥ» στο συνεδριακό κέντρο

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία

Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία Στόχοι του Προγράμματος Ο γενικός στόχος του προγράμματος είναι η ανάπτυξη επιστημονικής γνώσης στη θεωρία και στην εφαρμογή των ψυχολογικών και κοινωνικών

Διαβάστε περισσότερα

Πιστοποίηση επάρκειας της ελληνομάθειας. Οδηγίες για την ανάπτυξη εξεταστικών ερωτημάτων

Πιστοποίηση επάρκειας της ελληνομάθειας. Οδηγίες για την ανάπτυξη εξεταστικών ερωτημάτων Πιστοποίηση επάρκειας της ελληνομάθειας. Οδηγίες για την ανάπτυξη εξεταστικών ερωτημάτων Εισαγωγή Από το Μάιο του 2011 έγιναν ουσιαστικές και ριζικές αλλαγές στο πιστοποιητικό ελληνομάθειας, που αφορούν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 01-03-2014 (3 Ο ΜΑΘΗΜΑ) Σύνοψη Μαθησιακών Δυσκολιών Διεπιστημονική

Διαβάστε περισσότερα

Εργαλείο Αυτοαξιολόγησης

Εργαλείο Αυτοαξιολόγησης Εργαλείο Αυτοαξιολόγησης Οδηγίες [1] Περιεχόμενα [2] 1.0 Αιτιολογία Η διαδικασία αυτοαξιολόγησης περιλαμβάνει παιδιά με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες (ΕΕΑ), γονείς παιδιών με ΕΕΑ, διευθυντές, εκπαιδευτικούς

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΚΑΙ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ Β, ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ -----

Διαβάστε περισσότερα

, α µα.., asotirakis@aegean.gr, 2241025931 α α α, α µα.., kmath@otenet.gr, 2241065194. α α α α α α α α α «α µα. α α µ «α α µα» α

, α µα.., asotirakis@aegean.gr, 2241025931 α α α, α µα.., kmath@otenet.gr, 2241065194. α α α α α α α α α «α µα. α α µ «α α µα» α , α µα.., asotirakis@aegean.gr, 2241025931 α α α, α µα.., kmath@otenet.gr, 2241065194 ΠΕΡΙΛΗΨΗ α α α α µα α 04. α α α α α α α α α α «α µα µα» µ µ α µα α α α α µ α α µ «α α µα» α µα α α µ α µ α α α α α

Διαβάστε περισσότερα

5 Ψυχολόγοι Προτείνουν Τις 5 Πιο Αποτελεσματικές Τεχνικές Μάθησης

5 Ψυχολόγοι Προτείνουν Τις 5 Πιο Αποτελεσματικές Τεχνικές Μάθησης 5 Ψυχολόγοι Προτείνουν Τις 5 Πιο Αποτελεσματικές Τεχνικές Μάθησης Μια πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση για τις πιο αποτελεσματικές στρατηγικές και τεχνικές μάθησης για τους μαθητές όλων των ηλικιών ανοίγουν

Διαβάστε περισσότερα

Γενική οργάνωση σεναρίου. 1. Προαπαιτούμενες γνώσεις και πρότερες γνώσεις των μαθητών

Γενική οργάνωση σεναρίου. 1. Προαπαιτούμενες γνώσεις και πρότερες γνώσεις των μαθητών Παράρτημα 1: Τεχνική έκθεση τεκμηρίωσης σεναρίου Το εκπαιδευτικό σενάριο που θα σχεδιαστεί πρέπει να συνοδεύεται από μια τεχνική έκθεση τεκμηρίωσής του. Η τεχνική αυτή έκθεση (με τη μορφή του παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Ονοματεπώνυμο: Ευαγγελία Π. Γαλανάκη Βαθμίδα: Καθηγήτρια Γνωστικό αντικείμενο: Εξελικτική Ψυχολογία

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Ονοματεπώνυμο: Ευαγγελία Π. Γαλανάκη Βαθμίδα: Καθηγήτρια Γνωστικό αντικείμενο: Εξελικτική Ψυχολογία ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Ονοματεπώνυμο: Ευαγγελία Π. Γαλανάκη Βαθμίδα: Καθηγήτρια Γνωστικό αντικείμενο: Εξελικτική Ψυχολογία Διεύθυνση: Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης Σχολή Επιστημών Αγωγής Εθνικό

Διαβάστε περισσότερα

ιοίκηση Ανθρωπίνων Πόρων

ιοίκηση Ανθρωπίνων Πόρων ιοίκηση Ανθρωπίνων Πόρων Επιλογή Προσωπικού Ιωάννης Νικολάου inikol@aueb.gr Λέκτορας Οργανωσιακής Συµπεριφοράς Οικονοµικό Πανεπιστήµιο Αθηνών Τµήµα ιοικητικής Επιστήµης και Τεχνολογίας Τα Στάδια της Συστηµατικής

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτυξιακές Γλωσσικές ιαταραχές. Ένας σηµαντικός αριθµός παιδιών παρουσιάζουν προβλήµατα

Αναπτυξιακές Γλωσσικές ιαταραχές. Ένας σηµαντικός αριθµός παιδιών παρουσιάζουν προβλήµατα Εισαγωγή Ένας σηµαντικός αριθµός παιδιών παρουσιάζουν προβλήµατα κατά τη γλωσσική ανάπτυξη, καθώς η γλωσσική τους συµπεριφορά δεν είναι η αναµενόµενη για τη χρονολογική τους ηλικία (βλέπε, Schwartz, 2008,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΠΟΥ ΕΠΙ ΡΟΥΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΠΟΥ ΕΠΙ ΡΟΥΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΠΟΥ ΕΠΙ ΡΟΥΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Με την ολοένα και ταχύτερη ανάπτυξη των τεχνολογιών και των επικοινωνιών και ιδίως τη ραγδαία, τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014-2015 ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014-2015 ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 014-015 ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 014-15 ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Στο πλαίσιο του εκσυγχρονισμού του Εκπαιδευτικού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΜΕΝΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΣ ΣΤΗΝ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΔΥΣΚΟΛΙΩΝ Educator Certified in Learning Difficulties Screening SYLLABUS. Έκδοση 1.

ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΜΕΝΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΣ ΣΤΗΝ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΔΥΣΚΟΛΙΩΝ Educator Certified in Learning Difficulties Screening SYLLABUS. Έκδοση 1. ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΜΕΝΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΣ ΣΤΗΝ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΔΥΣΚΟΛΙΩΝ Educator Certified in Learning Difficulties Screening SYLLABUS Vellum Global Educational Services A.E. 2015 Έκδοση 1.0 Εξεταστέα Ύλη 2015

Διαβάστε περισσότερα

Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο

Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο Βασίλης Παυλόπουλος Τομέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήμιο Αθηνών Ανακοίνωση στο 7 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας, Λευκωσία,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ παραρτημα_layout 1 17/9/2013 10:13 μμ Page 775 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Πρόλογος... 7 Εισαγωγή... 11 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΔΙΑΣΑΦΗΣΕΙΣ ΒΑΣΙΚΩΝ ΕΝΝΟΙΩΝ ΓΕΝΙΚΕΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΟΠΟΙΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΛΛΑ ΣΥΝΑΦΗ ΘΕΜΑΤΑ 1.1. Εισαγωγή...

Διαβάστε περισσότερα

ΑΜΑΛΙΑ ΑΡΒΑΝΙΤΗ, University of California, San Diego (UCSD)

ΑΜΑΛΙΑ ΑΡΒΑΝΙΤΗ, University of California, San Diego (UCSD) 1 APPENDIX I Εισαγωγικό Επίπεδο ΑΜΑΛΙΑ ΑΡΒΑΝΙΤΗ, University of California, San Diego (UCSD) ΠΡΟΦΟΡΑ ΚΑΙ ΕΠΙΤΟΝΙΣΜΟΣ Η επιτυχία της επικοινωνίας εξαρτάται από την ικανότητα να αντιλαμβάνεται κανείς τον

Διαβάστε περισσότερα

Πληροφορίες για το νέο HSK

Πληροφορίες για το νέο HSK Πληροφορίες για το νέο HSK Μετάφραση από την ιστοσελίδα http://www.chinesetesting.cn/gosign.do?id=1&lid=0# Το νέο HSK δημιουργήθηκε από το Χανπάν σε μια προσπάθεια καλύτερης εξυπηρέτησης των σπουδαστών

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΦΩΤΕΙΝΗΣ ΜΠΟΝΩΤΗ

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΦΩΤΕΙΝΗΣ ΜΠΟΝΩΤΗ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΦΩΤΕΙΝΗΣ ΜΠΟΝΩΤΗ Ακαδημαϊκή Θέση Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Αναπτυξιακής Ψυχολογίας, Παιδαγωγικό Τμήμα Προσχολικής Εκπαίδευσης, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας. email: fbonoti@uth.gr Εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΗΓΜΕΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ Αξιολόγηση της αποδιδόμενης

Διαβάστε περισσότερα

Οι µαθητές δήλωσαν ολογράφως το σχολείο τους. Τα δεδοµένα κωδικοποιήθηκαν ως εξής : ΠΙΝΑΚΑΣ 1

Οι µαθητές δήλωσαν ολογράφως το σχολείο τους. Τα δεδοµένα κωδικοποιήθηκαν ως εξής : ΠΙΝΑΚΑΣ 1 3 ΙΙ. ΤΟ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΚΑΙ ΤΑ Ε ΟΜΕΝΑ. Σχολείο Οι µαθητές δήλωσαν ολογράφως το σχολείο τους. Τα δεδοµένα κωδικοποιήθηκαν ως εξής : ΠΙΝΑΚΑΣ 1 Συχνότητα Γυµνάσιο 773 37.93% Λύκειο 1006 49.36% ΤΕΕ 259 12.71%

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΩΜΑΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ιδαχής της µεθόδου Phoneme Touch and Say για την Ανάπτυξη του Λόγου, της Οµιλίας και της Φωνολογικής Ενηµερότητας

ΒΙΩΜΑΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ιδαχής της µεθόδου Phoneme Touch and Say για την Ανάπτυξη του Λόγου, της Οµιλίας και της Φωνολογικής Ενηµερότητας ΕΤΑΙΡΙΑ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΠΑΙ ΙΟΥ ΚΑΙ ΕΦΗΒΟΥ ΝΟΜΟΥ ΑΙΤΩΛΟΑΚΑΡΝΑΝΙΑΣ - ΕΨΥΠΕΑ Κ. Τζαβέλα 12 και Επ. εληγιώργη Τ.Κ. 30 200, Μεσολόγγι Τηλ. 26310 55661, fax: 26310 55615, e-mail: epsypea1@otenet.gr ΒΙΩΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Μαρίνα Ματθαιουδάκη. Περίληψη

Μαρίνα Ματθαιουδάκη. Περίληψη Μαρίνα Ματθαιουδάκη Περίληψη Τα Ηλεκτρονικά Σώματα Κειμένων (ΗΣΚ) αποτελούνται από σειρά κειμένων (γραπτών ή προφορικών) και είναι αποθηκευμένα σε ηλεκτρονική μορφή και προσβάσιμα με τη χρήση εργαλείων

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΜΟΡΦΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΩΝ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΜΟΡΦΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΟΔΗΓΙΕΣ ΜΟΡΦΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΘΕΩΡΙΑ & ΠΡΑΞΗ στην εκπαιδευση Το έγγραφο αυτό παρέχει πληροφορίες και οδηγίες μορφοποίησης που θα σας βοηθήσουν να προετοιμάσετε καλύτερα την εργασία σας.... Αποστολή Εργασιών

Διαβάστε περισσότερα

Διαφοροποιημένη διδασκαλία: Τι, Πώς, Γιατί

Διαφοροποιημένη διδασκαλία: Τι, Πώς, Γιατί Διαφοροποιημένη διδασκαλία: Τι, Πώς, Γιατί Επιμέλεια: Μαρία Λαζαρίδου Σχολική Σύμβουλος 14 ης Περιφέρειας Π.Ε. Θεσσαλονίκης 3 Μαρτίου 2015-13 ο Δημ. Σχολείο Σταυρούπολης Ενεργός συμμετοχή Καλλιέργεια των

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ. Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ. Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών Ειδίκευση: Εκπαίδευση Κωφών & Βαρήκοων παιδιών «Το Ορθογραφικό Προφίλ

Διαβάστε περισσότερα

Προσχολική ηλικία και περιβάλλων γραπτός λόγος

Προσχολική ηλικία και περιβάλλων γραπτός λόγος Προσχολική ηλικία και περιβάλλων γραπτός λόγος Ελένη Γκανά Λέκτορας, Π.Τ.Ε.Α., Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας egana@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι στον γραμματισμό Συνοπτική παρουσίαση

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα αξιολόγησης εκπαιδευτικού λογισµικού

Θέµατα αξιολόγησης εκπαιδευτικού λογισµικού Θέµατα αξιολόγησης εκπαιδευτικού λογισµικού Όνοµα: Τάσος Αναστάσιος Επώνυµο: Μικρόπουλος Τίτλος: Αναπληρωτής Καθηγητής, Εργαστήριο Εφαρµογών Εικονικής Πραγµατικότητας στην Εκπαίδευση, Πανεπιστήµιο Ιωαννίνων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Οι Απόψεις των Εκπαιδευτικών για την Εφαρμογή της Ενισχυτικής Διδασκαλίας στη Δημοτική Εκπαίδευση

Οι Απόψεις των Εκπαιδευτικών για την Εφαρμογή της Ενισχυτικής Διδασκαλίας στη Δημοτική Εκπαίδευση Οι Απόψεις των Εκπαιδευτικών για την Εφαρμογή της Ενισχυτικής Διδασκαλίας στη Δημοτική Εκπαίδευση Ιλιάδα Ηλία, Σοφία Βλάμη & Κωνσταντίνος Λουκαΐδης Κέντρο Εκπαιδευτικής Έρευνας και Αξιολόγησης Περίληψη

Διαβάστε περισσότερα

Σ.Κ.Ε.Π. - Σύνδεσμος Κοινωνικής Ευθύνης για Παιδιά και Νέους Αθήνα, Ιούνιος 2015

Σ.Κ.Ε.Π. - Σύνδεσμος Κοινωνικής Ευθύνης για Παιδιά και Νέους Αθήνα, Ιούνιος 2015 Η Επίδραση της Επαφής και της Διαδραστικής Συνεργασίας με Νέους με Αναπηρίες στη Στάση των Μαθητών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης: Ένα Πιλοτικό Πρόγραμμα Παρέμβασης Σ.Κ.Ε.Π. - Σύνδεσμος Κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

Λογισμικό Ανίχνευσης Μαθησιακών Δεξιοτήτων και Αδυναμιών ΛΑΜΔΑ. Χρήστος Σκαλούμπακας Ειδικός Παιδαγωγός

Λογισμικό Ανίχνευσης Μαθησιακών Δεξιοτήτων και Αδυναμιών ΛΑΜΔΑ. Χρήστος Σκαλούμπακας Ειδικός Παιδαγωγός Λογισμικό Ανίχνευσης Μαθησιακών Δεξιοτήτων και Αδυναμιών ΛΑΜΔΑ Τάξεις Β Δ Δημοτικού και Ε Δημοτικού Β Γυμνασίου Χρήστος Σκαλούμπακας Ειδικός Παιδαγωγός Αθανάσιος Πρωτόπαπας Κύριος Ερευνητής Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

Χρίστος Γιασεμής Π.Ι.Κ.-Κέντρο Εκπαιδευτικής Έρευνας και Αξιολόγησης Οκτώβριος 2012

Χρίστος Γιασεμής Π.Ι.Κ.-Κέντρο Εκπαιδευτικής Έρευνας και Αξιολόγησης Οκτώβριος 2012 Χρίστος Γιασεμής Π.Ι.Κ.-Κέντρο Εκπαιδευτικής Έρευνας και Αξιολόγησης Οκτώβριος 2012 «Assessment literacy» «Εγγράμματος στην αξιολόγηση» Εκπαιδευτικοί, εγγράμματοι στην αξιολόγηση. Με τον όρο «assessment

Διαβάστε περισσότερα

(Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.) ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ Δ3-5_3 1 ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΕ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ. Vocational Technology Enhanced Learning (VocTEL) 2015

(Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.) ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ Δ3-5_3 1 ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΕ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ. Vocational Technology Enhanced Learning (VocTEL) 2015 ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ (Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.) «Αρχιμήδης ΙΙΙ Ενίσχυση Ερευνητικών ομάδων στην Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.» Υποέργο: 3 Τίτλος: «Σχεδιασμός, Ανάπτυξη και Αξιολόγηση Σεναρίων Μικτής

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗΣ 2008

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗΣ 2008 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗΣ 2008 ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΟΥ: "Μελέτη της χρηματοοικονομικής αποτύπωσης περιβαλλοντικών πληροφοριών, της περιβαλλοντικής διαχείρισης, επίδοσης και αποτελεσματικότητας των ελληνικών επιχειρήσεων"

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Μαρία Παπαδοπούλου Αν. Καθηγήτρια, Π.Τ.Π.Ε., Π.Θ. mariapap@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Η παιδαγωγική αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και των Επικοινωνιών στη διδασκαλία της αγγλικής γλώσσας

Η παιδαγωγική αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και των Επικοινωνιών στη διδασκαλία της αγγλικής γλώσσας Η παιδαγωγική αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και των Επικοινωνιών στη διδασκαλία της αγγλικής γλώσσας Κεραμίδα Αρετή Σχολική Σύμβουλος ΠΕ06 (Αγγλικής Γλώσσας), Ν. Ιωαννίνων και Θεσπρωτίας akeramida@hotmail.com

Διαβάστε περισσότερα

Αθανασιάδης Ηλίας Επίκουρος Καθηγητής. Αθήνα, Ελλάς athanasiadis@rhodes.aegean.gr

Αθανασιάδης Ηλίας Επίκουρος Καθηγητής. Αθήνα, Ελλάς athanasiadis@rhodes.aegean.gr H Αδελφοποίηση σχολικών τάξεων µε Ηλεκτρονική Σύνδεση στη διδασκαλία της Αγγλικής ως ξένης γλώσσας σε µαθητές ηµοτικού σχολείου Το πρόγραµµα The Euro e-pals Κοσµάς Βλάχος Υποψήφιος ιδάκτορας- Καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΜΟΥΖΑΚΗ

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΜΟΥΖΑΚΗ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΜΟΥΖΑΚΗ Ι. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Παιδαγωγικό Τμήμα amouzaki@edc.uoc.gr Δημοτικής Εκπαίδευσης http://angelikimouzaki.weebly.com/ Πανεπιστήμιο Κρήτης Tel. +30 28310 77606 Γάλλος,

Διαβάστε περισσότερα

EDU.20 Μια διαδικτυακή πλατφόρμα, ένα περιβάλλον αυτόνομης και διαφοροποιημένης διδασκαλίας και μάθησης στα Αγγλικά στη Δημοτική εκπαίδευση

EDU.20 Μια διαδικτυακή πλατφόρμα, ένα περιβάλλον αυτόνομης και διαφοροποιημένης διδασκαλίας και μάθησης στα Αγγλικά στη Δημοτική εκπαίδευση EDU.20 Μια διαδικτυακή πλατφόρμα, ένα περιβάλλον αυτόνομης και διαφοροποιημένης διδασκαλίας και μάθησης στα Αγγλικά στη Δημοτική εκπαίδευση Ημερίδα για την ενσωμάτωση των ΤΠΕ στην εκπαίδευση, Λεμεσός 23/2/13

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής. Συντάκτης: Δημήτριος Κρέτσης

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής. Συντάκτης: Δημήτριος Κρέτσης ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Συντάκτης: Δημήτριος Κρέτσης 1. Ο κλάδος της περιγραφικής Στατιστικής: α. Ασχολείται με την επεξεργασία των δεδομένων και την ανάλυση

Διαβάστε περισσότερα

Οικολογικό-πολιτισμικό πλαίσιο, συνιστώσες επιπολιτισμοποίησης και προσαρμογή:

Οικολογικό-πολιτισμικό πλαίσιο, συνιστώσες επιπολιτισμοποίησης και προσαρμογή: Οικολογικό-πολιτισμικό πλαίσιο, συνιστώσες επιπολιτισμοποίησης και προσαρμογή: Μελέτη περίπτωσης οικισμού Δροσερού Ξάνθης Διδώ Παπαθεοδώρου, Βασίλης Παυλόπουλος Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή Επίπεδο *Τιμή

Περιγραφή Επίπεδο *Τιμή MULTIMEDIA ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ - CD ROM για Διαδραστικό Πίνακα Περιγραφή Επίπεδο *Τιμή ΑΚΤΙΝΕΣ v5.0 Πακέτο 112 εκπαιδευτικών προγραμμάτων το οποίο εστιάζει στην υποστήριξη της διδασκαλίας των διαφορετικών

Διαβάστε περισσότερα

Σύστημα Μετα-αξιολόγησης του ΠΣΑ

Σύστημα Μετα-αξιολόγησης του ΠΣΑ ΙΧ Σύστημα Μετα-αξιολόγησης του ΠΣΑ Σκοποί του Συστήματος Μετα-Αξιολόγησης Η άποψη πως όλα τα άτομα, όλες οι σχολικές μονάδες και όλα τα συστήματα μπορούν και πρέπει συνεχώς να βελτιώνονται αποτελεί μια

Διαβάστε περισσότερα

Dr Marios Vryonides. Curriculum Vitae I. PERSONAL DETAILS.. 2 II. EDUCATION... 3 III. WORK EXPERIENCE. 4

Dr Marios Vryonides. Curriculum Vitae I. PERSONAL DETAILS.. 2 II. EDUCATION... 3 III. WORK EXPERIENCE. 4 Curriculum Vitae Dr Marios Vryonides I. PERSONAL DETAILS.. 2 II. EDUCATION.... 3 III. WORK EXPERIENCE. 4 IV. PRESENTATIONS IN CONFERENCES AND SEMINARS... 5 V. PUBLICATIONS.... 6-1 - I. PERSONAL DETAILS

Διαβάστε περισσότερα

i. Μηχανογράφηση δεδομένων και στατιστική ανάλυση απαντήσεων ερωτηματολογίου Β

i. Μηχανογράφηση δεδομένων και στατιστική ανάλυση απαντήσεων ερωτηματολογίου Β i. Μηχανογράφηση δεδομένων και στατιστική ανάλυση απαντήσεων ερωτηματολογίου Β Μ. ΓΡΥΠΑΡΗΣ 1 & Θ. ΜΠΑΡΤΖΑΝΑΣ" Περίληψη Στην παρούσα εργασία παρουσιάζεται η μηχανογραφημένη μορφή των δεδομένων και η στατιστική

Διαβάστε περισσότερα

ECTS κατ ιδίαν μελέτη (μελέτη, προετοιμασία ασκήσεων, εργασίας, παρουσίασης)

ECTS κατ ιδίαν μελέτη (μελέτη, προετοιμασία ασκήσεων, εργασίας, παρουσίασης) 1 Κωδικός: ΥΔ0008 Τίτλος: Διδασκαλία γλώσσας και νέες τεχνολογίες Διδακτικές Μονάδες European Credit Transfer System Συνολικός Φόρτος εργασίας δια ζώσης συμμετοχή (διάλεξη, εργαστήρια, σεμινάρια, φροντιστηριακή

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΕΞΙΑ Το πολύ μεγάλο κενό μεταξύ των γραμμάτων βελτιώνει την ανάγνωση

ΔΥΣΛΕΞΙΑ Το πολύ μεγάλο κενό μεταξύ των γραμμάτων βελτιώνει την ανάγνωση ΔΥΣΛΕΞΙΑ Το πολύ μεγάλο κενό μεταξύ των γραμμάτων βελτιώνει την ανάγνωση από τη Μαρία Φουσέκα, φιλόλογο Παρόλο που οι αιτίες της δυσλεξίας ακόμη επανεξετάζονται, όλοι οι ερευνητές συμφωνούν ότι η κύρια

Διαβάστε περισσότερα

Μαθησιακά στυλ και προτιµώµενες στρατηγικές λύσης προβληµάτων. Παναγιώτα Μεταλλίδου Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας & Μαρία Πλατσίδου Πανεπιστήµιο Μακεδονίας

Μαθησιακά στυλ και προτιµώµενες στρατηγικές λύσης προβληµάτων. Παναγιώτα Μεταλλίδου Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας & Μαρία Πλατσίδου Πανεπιστήµιο Μακεδονίας Μεταλλίδου, Π., & Πλατσίδου, Μ. (2004). Μαθησιακά στυλ και προτιµώµενες στρατηγικές λύσης προβληµάτων. Στο: Ν. Μακρής & εσλή,. (Επιµ.Εκδ.), Η γνωστική ψυχολογία σήµερα: Γέφυρες για τη µελέτη της νόησης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΣΠΙΤΙ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΠΕΝΤΕ ΙΑΦΟΡΕΤΙΚΩΝ ΛΟΓΙΣΜΙΚΩΝ

ΜΙΑ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΣΠΙΤΙ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΠΕΝΤΕ ΙΑΦΟΡΕΤΙΚΩΝ ΛΟΓΙΣΜΙΚΩΝ ΜΙΑ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΣΠΙΤΙ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΠΕΝΤΕ ΙΑΦΟΡΕΤΙΚΩΝ ΛΟΓΙΣΜΙΚΩΝ ΕΝΤΥΠΟ Α ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ Ιώ Παπαδηµητρίου 757 Σηµείωση: Θα πρέπει εδώ να σηµειωθεί ότι στην προσχολική αγωγή δε συνηθίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΚΜΑΘΗΣΗ ΞΕΝΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΔΥΣΛΕΞΙΑ. Ράπτη Ειρήνη ΑΜ 10420

Η ΕΚΜΑΘΗΣΗ ΞΕΝΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΔΥΣΛΕΞΙΑ. Ράπτη Ειρήνη ΑΜ 10420 Η ΕΚΜΑΘΗΣΗ ΞΕΝΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΔΥΣΛΕΞΙΑ Ράπτη Ειρήνη ΑΜ 10420 Ορισμός μαθησιακών διαταραχών - δυσλεξίας Οι μαθησιακές δυσκολίες ορίζονται ως ειδικές αναπτυξιακές διαταραχές των σχολικών ικανοτήτων,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΕ ΩΝ ΘΝΗΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΑΙΤΙΩΝ ΠΡΟΚΛΗΣΗΣ ΘΑΝΑΤΟΥ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΨΥΧΟΓΕΝΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ Γεωργία Χαραλάµπους Λεµεσός

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1. ΓΕΝΙΚΑ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΠΙΠΕΔΟ ΣΠΟΥΔΩΝ 7 ο ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΑΥ3 ΕΞΑΜΗΝΟΣΠΟΥΔΩΝ Α ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΙΙ ΠΟΙΟΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ 5 Ο Διεθνές Επιστηµονικό Συνέδριο ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ: ΣΤΟ ΣΤΑΥΡΟΔΡΟΜΙ ΤΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ Πάντειο Πανεπιστήµιο, 8-10 Μαίου 2014 ΜΕΛΕΤΗ ΤΟΥ ΠΡΟΦΙΛ

Διαβάστε περισσότερα

Ποσοτικές ερευνητικές προσεγγίσεις

Ποσοτικές ερευνητικές προσεγγίσεις ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ (PROJECT) Ποσοτικές ερευνητικές προσεγγίσεις (Quantitative Approaches to Research) Δρ ΚΟΡΡΕΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΑΘΗΝΑ 2013 Ποσοτικές ερευνητικές προσεγγίσεις (Quantitative Research

Διαβάστε περισσότερα

Το Σχολείο του 21 ου Αιώνα Ε ενδύοντας στη Γνώση. Πρόταση για το νέο. Γυμνάσιο

Το Σχολείο του 21 ου Αιώνα Ε ενδύοντας στη Γνώση. Πρόταση για το νέο. Γυμνάσιο Το Σχολείο του 21 ου Αιώνα Ε ενδύοντας στη Γνώση Πρόταση για το νέο Γυμνάσιο Συντάκτες: Παναγιώτης Ε. Καταγής Θανάσης Ι. Νικολόπουλος Νίκος Ι. Παρίκος Γυμνάσιο Κατευθύνσεις 1. Γενική 2. Τεχνολογική 3.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΓΕΡΜΑΝΙΚΩΝ

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΓΕΡΜΑΝΙΚΩΝ ΤΑΞΗ Δ : ΒΙΒΛΙΑ : * Paul, Lisa & CO 1 Kursbuch (αναγνωστικό) * Paul, Lisa & CO 1 Arbeitsbuch (βιβλίο ασκήσεων) * Paul, Lisa & CO 1 Glossar (βιβλίο λεξιλογίου + CD) * GRAMMATIKLAND 1 (Βιβλίο γραμματικής)

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Στόχος 5 ος ιαβάζει και γράφει λέξεις που περιέχουν δίψηφα φωνήεντα και συνδυασµούς ει, ευ, ου, ια, αυ) π.χ. ευτυχία, ουρανός, αυτός κλπ.

Στόχος 5 ος ιαβάζει και γράφει λέξεις που περιέχουν δίψηφα φωνήεντα και συνδυασµούς ει, ευ, ου, ια, αυ) π.χ. ευτυχία, ουρανός, αυτός κλπ. ΕΝΟΤΗΤΑ 8 η Ι ΑΧΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΓΡΑΦΗΣ Κατά την Φλωράτου (2002) για τη διδαχή της πρώτης ανάγνωσης βάζουµε τους εξής στόχους : Στόχος 1 ος Αναγνωρίζει και γράφει κάθε γράµµα της αλφαβήτας χωρίς δισταγµούς.

Διαβάστε περισσότερα