Εισαγωγή. Στάδια ανάπτυξης. ιαδοχή της µάθησης. Η Ανάπτυξη και η Ψυχολογία των Φάσεων της Ζωής. Παράγοντες που επηρεάζουν την ανάπτυξη

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Εισαγωγή. Στάδια ανάπτυξης. ιαδοχή της µάθησης. Η Ανάπτυξη και η Ψυχολογία των Φάσεων της Ζωής. Παράγοντες που επηρεάζουν την ανάπτυξη"

Transcript

1 Εισαγωγή Η Ανάπτυξη και η Ψυχολογία των Φάσεων της Ζωής ρ Λυράκος Γεώργιος Φυσικοθεραπεία Ψυχολογία της Υγείας 2014 Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ του ανθρώπου χαρακτηρίζεται από µία προοδευτική σειρά µεταβολών, που καθορίζονται από γενετικούς παράγοντες σε συνδυασµό και µε τις επιδράσεις του περιβάλλοντος. Περιλαµβάνει, δε, όχιµόνοτηνέννοιατηςαύξησης, αλλάκαιτηνέννοιατηςµείωσηςήφθοράς. Στην πορεία της ζωής, τα σωµατικά και ψυχολογικά χαρακτηριστικά υφίστανται πολλές µεταβολές και το άτοµο αντιµετωπίζει νέες καταστάσεις στις οποίες είναι αναγκαίοναπροσαρµοστεί. Οι µεταβολές στη διάρκεια της ζωής του ανθρώπου, από τη σύλληψη έως το θάνατο, αποτελούν αντικείµενο µελέτης του κλάδου της Ψυχολογίας, που ονοµάζεται ΕξελικτικήΨυχολογία. Παράγοντες που επηρεάζουν την ανάπτυξη Οάνθρωποςεξαρτάταιαπότηµητέρατουγιαπολύ µεγαλύτεροχρονικόδιάστηµααπ' όσοταάλλαζώα. Έτσι, το παιδί περνάει από µια µακρά περίοδο µάθησης και αλληλεπιδράσεων µε τους άλλους, πριν ανεξαρτητοποιηθεί. Οι εµπειρίες σε όλη αυτή την περίοδο επηρεάζουν σε σηµαντικό βαθµό την τελική διαµόρφωση του ατόµου. Έµφυτοι όµως παράγοντες (γενετικοί) επιδρούν και καθορίζουν την ανάπτυξη, τόσο κατά την εµβρυϊκή ζωή όσοκαιµετάτηγέννηση. Έτσι, οι αλλαγές που παρατηρούνται κατά την ανάπτυξη είναι προκαθορισµένες και σε µεγάλο βαθµό ανεξάρτητεςαπόεπιδράσειςτουπεριβάλλοντος. Στάδια ανάπτυξης Το παιδί πρώτα θα µπουσουλήσει, στη συνέχεια θα σταθείόρθιοκαιτελικάθαπερπατήσει. Η οργανωµένη αυτή σειρά εµφάνισης της συµπεριφοράς ούτε καθορίζεται ούτε µπορεί να µεταβληθεί από εξωτερικέςεπεµβάσεις (άσκησηκαιεµπειρία). Για να πραγµατοποιηθεί η γενετικά προκαθορισµένη ανάπτυξη, πρέπει και το περιβάλλον να είναι ευνοϊκό. Παρατεταµένη παρεµπόδιση µιας λειτουργίας καθυστέρηση της εµφάνισης της λειτουργίας αυτής. µε παρατεταµένο περιορισµό της κινητικότητάς τους µαθαίνουν να βαδίζουν αργότερα από το µέσο φυσιολογικό παιδί. Προδιαθεσικοί παράγοντες συµπεριφοράς Οι βιολογικοί παράγοντες, ή κληρονοµικότητα, προδιαθέτουν τοάτοµοαπότηστιγµήπουθαγεννηθείγιαορισµένουςτύπους συµπεριφοράς. Τα βρέφη διαφέρουν ως προς: το επίπεδο κινητικότητας και δραστηριότητας που τα χαρακτηρίζει τις συναισθηµατικές τους αντιδράσεις και τηνκοινωνικότητα, πρινακόµαεπιδράσεισεαυτάτοπεριβάλλον. Η διαφορετική γενετική δοµή του κάθε ατόµου το διαφοροποιεί από ταάλλαάτοµαωςπρος: τη σωµατική του διάπλαση τις νοητικές του ικανότητες το φύλο το ρυθµό ανάπτυξης τις δυνατότητες για µάθηση τη δραστηριότητα τηνευαισθησίαήτηνανοχήτουστιςαπογοητεύσεις. ιαδοχή της µάθησης Ο ρόλος των ενδογενών παραγόντων είναι µεγαλύτερος κατά τους πρώτους µήνες της ανάπτυξηςτουπαιδιού. Οι ενδογενείς παράγοντες καθορίζουν µια συγκεκριµένη διαδοχή των διαφόρων τύπων συµπεριφοράς Ο ρυθµός εµφάνισής τους κυµαίνεται από παιδί σεπαιδίαπόοέως 5 µήνες. Οι περισσότεροι τύποι συµπεριφοράς προκύπτουν από το συνδυασµό της µάθησης και της βιολογικής ωρίµανσης 1

2 Ωρίµανση και µάθηση Ηχρονικήστιγµήπουτοάτοµοθαείναι έτοιµο να µάθει καθορίζεται από τη βιολογική ωρίµανση. Τοπαιδίπ.χ. πρέπειναφθάσεισε κάποια συγκεκριµένη ηλικία (ωρίµανση) για να µπορέσει να µιλήσει µιλάει όµως ακούοντας τους άλλους να µιλούν (µάθηση) Αλληλεπίδραση της ωρίµανσης και της µάθησης Οι ικανότητες ή οι δεξιότητες, που οικοδοµούνται σε αναπτυσσόµενα πρότυπα συµπεριφοράς, έχουν ως αποτέλεσµατηγρηγορότερηµάθηση. ΟιπρώτεςλέξειςΠ.χ. πουπροφέρειτοπαιδί, όπως «µαµά», «µπαµπά», «ντα-ντά», «άτα», διευκολύνονται από την αυτόµατη εκποµπή των ήχων αυτώναπότοπαιδί. Όσο ωριµότερος είναι ο οργανισµός τόσο ταχύτερη είναι η µάθηση. Ηπρόωρηµάθησηέχειπρόσκαιρααποτελέσµαταήκαικανένα. Ηπρόωρηµάθησηµπορείναέχεικαιαρνητικάαποτελέσµατα, στην περίπτωση που το παιδί κουράζεται για να αφοµοιώσει γνώσεις, γιατιςοποίεςδενείναιακόµαβιολογικάώριµο. Κινδυνεύει έτσι να χάσει το ενδιαφέρον του για το αντικείµενο της µάθησης. Η πορεία της ανάπτυξης Ηανάπτυξηακολουθείσυγκεκριµένη, προβλέψιµη, πορείαανάστάδια. Κάθε στάδιο τυπικές µορφές συµπεριφοράς που το διαφοροποιούν από τα άλλα. Σε πολλές µελέτες έχουν περιγράφει στάδια που αφορούν διαφορετικούς τοµείς ανάπτυξης, όπως: ο τοµέας της κινητικής της ψυχοκοινωνικής της ψυχοσεξουαλικής της νοητικής ανάπτυξης Οιτοµείςαυτοίδενείναιανεξάρτητοιοέναςαπότον άλλο. Συνθέτουν τις διαφορετικές όψεις της ψυχοκοινωνικής ζωής του ανθρώπου. Οι φάσεις της ψυχοκοινωνικής ζωής και τα τυπικά χαρακτηριστικά τους Ανάπτυξη ατόµου Κληρονοµική προδιάθεση Επίδραση περιβάλλοντος Εµπειρίες Περίοδοι πορείας εξέλιξης 1. Βρεφικήηλικία (0-2 ετών) 2. Πρώτηπαιδικήήνηπιακήηλικία (3-5 ετών) 3. εύτερη παιδική ή σχολική ηλικία (6-12 ετών) 4. Εφηβική περίοδος (13-19 ετών) 5. Αρχική ενήλικη περίοδος (20-40 ετών), 6. Μέσηενήλικηπερίοδος (41-65 ετών) 7. Γεροντική ηλικία (άνω των 65 ετών) 1. Βρεφική Ηλικία Ραγδαία σωµατική ανάπτυξη Σηµαντικότατα εξελικτικά βήµατα: το βρέφος αποκτά τον έλεγχο του µυϊκού συστήµατος και λίγο µετά το τέλος του 1ουέτουςτηνόρθιαστάσηκαιβάδιση. Νοητικά, σύµφωνα µε τη θεωρία του J. Piaget: Ξεκινά ο µετασχηµατισµός των πρωτόγονων νοητικών σχηµάτων (αντανακλαστικές κινήσεις) σε πιο πολύπλοκα σχήµατα που θα οδηγήσουν προοδευτικά στη νοητική ανάπτυξη. Τοβρέφοςαρχίζεινακατανοείτονκόσµοµέσααπότις αισθήσειςκαιτηνκίνησηκαιτηνάµεσηεπαφήτουµετα συγκεκριµένα αντικείµενα «αισθησιοκινητική περίοδος» 2

3 Βρεφική Ηλικία Το περιβάλλον αρχίζει να έχει σηµαντική επίδραση ήδη από την πρώιµη αυτή περίοδο της ανάπτυξης Οι εµπειρίες του πρώτου έτους της ζωής παίζουν καθοριστικό ρόλο στην ψυχοκοινωνική ανάπτυξη και στη διάπλασητηςπροσωπικότητας. Ενώ οι πρώτες συναισθηµατικές αντιδράσεις εκδηλώνονται µε γενικό και ακαθόριστο τρόπο ως γενική διέγερση ή έξαψη, σύντοµα διαφοροποιούνται, πρώτα τα αρνητικά και αργότερα τα θετικά συναισθήµατα, ενώ κατάτοτέλοςτου 2ουέτουςτοβρέφοςεκφράζει συγκεκριµένασυναισθήµατα, όπωςφόβο, θυµό, ζήλια, χαρά, στοργήκ.ά. Βρεφική Ηλικία Στονπρώτοχρόνοτηςζωήςτουτοβρέφοςβρίσκεταισε απόλυτη εξάρτηση από τη µητέρα και έχει ανάγκη την αδιάκοπη παρουσία της για την ικανοποίηση των βασικώντουαναγκών (διατροφή, καθαριότητα). Έχει αποδειχθεί από µελέτες που έγιναν σε ζώα (πειράµατα Harlow) ότι η απλή ικανοποίηση των βιολογικών αναγκών του παιδιού από τη µητέρα, χωρίς η µητρικήφροντίδανασυνοδεύεταιαπόανάλογηστοργή, αφήνεισυναισθηµατικάανικανοποίητοτοβρέφος. Το βρέφος έχει την ανάγκη της σωµατικής επαφής, την ανάγκη να πιπιλίσει και γενικότερα την ανάγκη να νιώσει άνεση και συναισθηµατική ασφάλεια Βρεφική Ηλικία Μπιµπερό µε µεγάλη τρύπα που βραχύνουν τη διάρκεια του θηλασµού έχουν ως αποτέλεσµα το βρέφος να πιπιλίζει εντονότερα τα δάκτυλα, τα σεντόνια κ.λπ., συµπεριφορές «συναισθηµατικήςπείνας». Θέµατα στα οποία εκφράζονται αντίθετες απόψεις όπως αυτό της διατροφής στο στήθος ή στο µπιµπερό φαίνεται να έχουν δευτερεύουσα σηµασία κάτω από την παραπάνω οπτική ως προς τις ψυχολογικές τους διαστάσεις. Πρωτεύουσα σηµασία φαίνεται, αντίθετα, να έχει η ζεστή αγκαλιάτηςµητέρας, ητρυφερότητακαιηστοργή, ανεξάρτητα από τη συγκεκριµένη πρακτική της διατροφής. Εκδηλώσεις του βρέφους που αποκρυσταλλώνονται στην περίοδο αυτή Εκδηλώσεις που συνδέονται µε τη συναισθηµατική και κοινωνική εξέλιξη: το χαµόγελο και η προσκόλληση στο µητρικό πρόσωπο (ή στο υποκατάστατό του) Το χαµόγελο πρώτη µορφή κοινωνικής αντίδρασης. Προοδευτικά και µέσω µιας διαδικασίας ενίσχυσης της συµπεριφοράςτουπαιδιούαπότηµητέρα (π.χ. χαµόγελο, τρυφερά λόγια) και αντίστοιχα της µητέρας από το παιδί (ανταπαντά στηµητέραµεχαµόγελοκαιµεκραυγούλες), δηµιουργείται ο συναισθηµατικός δεσµός µεταξύ µητέρας και παιδιού που είναι καθοριστικής σηµασίας στην οµαλή ψυχολογική του εξέλιξη. Προσκόλληση Η προσκόλληση στο µητρικό πρόσωπο έχει ως συνέπεια δύο βασικές ψυχολογικές αντιδράσειςτουβρέφους: τοάγχοςπροςταάγνωσταπρόσωπακαι τοάγχοςαποχωρισµούαπότηµητέρα. Ηθεωρίατου Erik Eriksonγιατην ψυχοκοινωνική ανάπτυξη Κατά τη βρεφική ηλικία ο άνθρωπος αντιµετωπίζει την πρώτηβασικήσύγκρουση, Είναι η σύγκρουση µεταξύ βασικής εµπιστοσύνης και βασικής δυσπιστίας. Η απόκτηση του συναισθήµατος της βασικής εµπιστοσύνης εξαρτάται από την ποιότητα της φροντίδας πουπαρέχειηµητέραπροςτοπαιδίγιατην ικανοποίηση των βασικών του αναγκών. Ηποιότητατηςσχέσηςτουβρέφουςµετηµητέραθα καθορίσει αν θα επικρατήσει το αίσθηµα της βασικής εµπιστοσύνης προς το περιβάλλον και τον εαυτό του ή τοαίσθηµατηςδυσπιστίαςκαιτηςανασφάλειας. 3

4 Ο αµερικανός ψυχολόγος Hαrry Hαrlow και οι συνεργάτες του, σε πειράµατα που έκαναν σε πιθήκους, απέδειξαν τη σηµασία, για τα µικρά πιθηκάκια, του συναισθήµατος της ασφάλειας πουπαρέχειηµητέρα. Όταν δόθηκε η δυνατότητα στα πεινασµένα νεογέννητα πιθηκάκια να επιλέξουν µεταξύ δύο οµοιωµάτων µητέρας εκείνη που εξασφάλιζε την τροφήαλλάηαγκαλιάτηςήτανψυχρή (κατασκευή από σύρµα) από εκείνη που προσέφερε ζεστή αγκαλιά (κατασκευή από χνουδωτό ύφασµα), αυτά κατέληγαν στη ζεστή αγκαλιά, παραβλέποντας τη βιολογική τους ανάγκη για τροφή. Σε άλλο πείραµα οι ίδιοι ερευνητές απέδειξαν ότι η αποστέρηση από τη µητέρα και τις φροντίδες τηςστουςπρώτους 6 µήνεςτηςζωήςέχει επιπτώσεις στην κοινωνική τους συµπεριφορά (οι πίθηκοι γίνονται δειλοί ή ιδιαίτερα επιθετικοί απέναντι στους άλλους πιθήκους), δηµιουργεί δυσκολίες στο ζευγάρωµα αργότερα ενώ έχει ως αποτέλεσµα στη θηλυκή µητέρα πίθηκο την εκδήλωση παθολογικής συµπεριφοράς προς το δικό της παιδί (κακοποίηση) (Harlow & Zimmermann, 1959). Η προτίµηση από το πιθηκάκι της χνουδωτής µητέρας παρόλο που η συρµάτινηµητέραπαρέχειτροφή. Πηγή: Baron, Πρώτη Παιδική ή Νηπιακή Ηλικία Η πρώτη παιδική ή νηπιακή ηλικία εκτείνεται περίπουαπότο 3οέωςτο 6οέτος. Η ανάπτυξη της οµιλίας συµβάλλει στην περαιτέρωνοητικήανάπτυξη. Στηφάσηαυτήτηςζωήςτονήπιοείναισεθέση να κάνει τους πρώτους νοητικούς συλλογισµούς Στηρίζονται αποκλειστικά στις οπτικές εντυπώσεις και στις προσωπικές αντιλήψεις και έχουν χαρακτήρα εγωκεντρικό Οι συναισθηµατικές αντιδράσεις της πρώτης παιδικής ηλικίας Εξειδικεύονται περισσότερο και τα διάφορα συναισθήµατα αποκτούν µεγάλη ποικιλία έκφρασης. Βασική συναισθηµατική αντίδραση είναι ο Θυµός, που εκφράζεται συχνάµεεκρήξειςοργής. Τοπαιδίσυνεχίζειναέχειµεγάληανάγκητηςεπαφήςκαιτης στοργήςτηςµητέρας. Rene Spitz (1945) παιδιά που στερήθηκαν τη µητρική φροντίδα στη νηπιακή ηλικία ή δεν γνώρισαν καθόλου µητέρα παρουσίασαν γλωσσική και νοητική καθυστέρηση και σοβαρά προβλήµατα προσαρµογής. Wayne Dennis et al (1973) σε ορφανοτροφείο του Λιβάνου, όπου επιφοιτούσαν ιδιαίτερα δυσµενείς συνθήκες για την ανάπτυξη των παιδιών από πλευράς ερεθισµάτων και ανθρώπινης επαφής και επικοινωνίας η παρατεταµένη παραµονή στο ίδρυµα είχε σοβαρέςεπιπτώσειςστηνοητικήκαικοινωνικήτουςανάπτυξη. Οι συναισθηµατικές αντιδράσεις της πρώτης παιδικής ηλικίας Αρχίζει να γίνεται σηµαντικός και ο ρόλος του πατέρα, των αδελφών ή και άλλων προσώπων της οικογένειας Από την προσχολική περίοδο ο κοινωνικός ορίζοντας διευρύνεται εκτός της οικογένειας, για να συµπεριλάβει συνοµήλικους και άλλα πρόσωπα. Τα σηµαντικά πρόσωπα συµβάλλουν στην κοινωνικοποίησή = προοδευτική διαµόρφωση συµπεριφορών συµβατέςµετηνκοινωνίαµέσαστηνοποίαζει. Οι γονείς επιδρούν στην κοινωνικοποίηση και στη διαµόρφωση της συµπεριφοράς και της προσωπικότητας µέσω κυρίως των προτύπων που προσφέρουν προς µίµηση και ταύτιση στα παιδιά τους και µέσω της επιδοκιµασίας ή της αποδοκιµασίας (µέθοδοιπειθαρχίας). Οι συναισθηµατικές αντιδράσεις της πρώτης παιδικής ηλικίας Όσο το παιδί µεγαλώνει, περνάει ένα µεγάλο µέρος του χρόνου του µε τους συνοµήλικους βοηθάστηναπόκτησηκοινωνικώνδεξιοτήτων. Μαθαίνει: ναπαίρνεικαιναδίνει, να µοιράζεται και να συνεργάζεται να απολαµβάνει την παρέα των άλλων να αντιλαµβάνεται τα συναισθήµατά τους. Οι συνοµήλικοι γίνονται µοντέλα προς µίµηση και πηγές επιβράβευσης ή τιµωρίας. Ο εγωκεντρισµός και ο εγωισµός που µπορεί να έχει αναπτυχθεί στο στενό οικογενειακό περιβάλλον συχνά δεν γίνεται ανεκτός από τα άλλα παιδιά και προοδευτικά αποβάλλεται. Έτσιτοπαιδίαποκτά σαφέστερηεικόνα τουεαυτού. ηµιουργία φυλετικού ρόλου Το παιδί αρχίζει να αντιλαµβάνεται τις διαφορές µεταξύ των δύο φύλων µέσωτηςταύτισηςµετογονέατουιδίουφύλουυιοθετείτονφυλετικότου ρόλο. Στους φυλετικούς ρόλους επιδρούν οι κοινωνικές επιρροές ή τα στερεότυπα που µεταφέρονται από τους γονείς στο παιδί στο πλαίσιο της διαπαιδαγώγησης. Οι γονείς, πριν το παιδί µεγαλώσει αρκετά για να µπορεί να αντιληφθεί την ύπαρξη των δύο φύλων, τού συµπεριφέρονται µε διαφορετικό τρόπο ανάλογαµετοφύλοτου. ντύνουν το κοριτσάκι στα ροζ, να του προσφέρουν παιχνίδια όπως κούκλες, κουζινικά κ.λπ., να του συµπεριφέρονται µε περισσότερη λεπτότητααπόό,τιστοαγόρι. ντύνουντοαγόρισταγαλάζια, τουδίνουνπαιχνίδιαόπωςαυτοκίνητα, όπλακ.λπ., ενώοπατέραςσυνήθωςπαίζειπιοάγριαπαιχνίδιαµαζίτου. Ενισχύουν την εξάρτηση στα κορίτσια και την ανεξαρτησία στα αγόρια. µεταφέρουν τα στερεότυπα των φυλετικών ρόλων της κοινωνίας στα παιδιάτουςαπότηνπολύµικρήηλικία. Οι έµφυτες διαφορές µεταξύ των δύο φύλων µορφοποιούνται και ενισχύονται από την επίδραση των κοινωνικών και πολιτιστικών παραγόντων. 4

5 Οι συγκρούσεις της νηπιακής ηλικίας σύµφωνα µε τον Erikson έχειναεπιλύσειδύοβασικέςσυγκρούσεις: µεταξύτηςαυτονοµίαςκαιτηςντροπής/αµφιβολίας (2 ος και 3 ος χρόνος) µεταξύτηςπρωτοβουλίαςκαιτηςενοχής (4 ος και 5 ος χρόνος). Στηδιάρκειατου 2ουκαι 3ουχρόνου εγκαταλείπει την παθητική εξάρτηση της βρεφικής ηλικίας προσπαθείναασκείέλεγχοστοσώµατουκαιστο περιβάλλον Εάν η τάση για αυτενέργεια ενισχυθεί αίσθηµα της αυτονοµίας. Εάν η τάση για αυτονοµία εµποδιστεί, αισθήµατα τηςντροπήςκαιτηςαµφιβολίας. Αυτονοµία ντροπή- αµφιβολία Η τάση του παιδιού για αυτονοµία ενισχύεται εάν σε καθηµερινές εργασίες τού δίνονται οι ευκαιρίες να δοκιµάζειτιςικανότητέςτου. Οι γονείς: δενπρέπειναβοηθούνσυνέχειατοπαιδίεκείόπουδεν χρειάζεται βοήθεια πρέπει να το ενθαρρύνουν να αυτενεργεί Πρέπει να το διδάσκουν ότι η αποτυχία δεν είναι ντροπή, αλλά µιαευκαιρίαγιαναξαναπροσπαθεί. Χρειάζονται λογικά όρια στην ελευθερία αυτή, ώστε το παιδί να µην αφήνεται εκτεθειµένο σε αλλεπάλληλες αποτυχίες µέσα σε έναν κόσµο πολύπλοκο, που θα το κάνουν να νιώθει ντροπή και αµφιβολία για τις ικανότητέςτου. Αυτονοµία ντροπή- αµφιβολία Το παιδίαποκτάνέεςσωµατικέςκαι νοητικές ικανότητες κατά τη διάρκεια του 4ουκαι 5ουχρόνουτηςζωής δυνατότητα να παίρνει πρωτοβουλίες και να γίνεται δηµιουργικό Η περίοδοςαυτήσυµπίπτειµετην ανάπτυξη των ηθικών κανόνων της συµπεριφοράς (υπερεγώ) το παιδί είναι επιρρεπές σε αισθήµατα ενοχής Ποιος ήταν ο Erikson Ο Erik Erikson ( ) γεννήθηκεστηγερµανία. Το 1927 γνωρίστηκεστηβιέννηµετηνοµάδατουφρόυντ, καικυρίωςµε την κόρη του Αννα Φρόυντ, και έγινε µέλος της ψυχαναλυτικής εταιρείαςµεειδίκευσηστηνπαιδοψυχανάλυση. Το 1933 µετανάστευσε στην Αµερική και έγινε ο πρώτος παιδοψυχαναλυτήςστηβοστώνη. Οι απόψεις του έχουν την αφετηρία τους στην Ψυχαναλυτική παράδοση. Υποστηρίζει, όµως σε αντίθεση µε τον Φρόυντ, ότι η προσωπικότητα µεταβάλλεται σε όλη τη διάρκεια της ζωής του ανθρώπου. ίνει επίσης έµφαση στους κοινωνικοπολιτιστικούς παράγοντες εις βάρος των ψυχοσεξουαλικών παραγόντων που εισήγαγε ο Φρόυντ ιατυπώνει την άποψη ότι η προσωπικότητα των ανθρώπων περνάµέσααπόορισµέναψυχοκοινωνικάστάδιαεξέλιξης. Κάθε στάδιο χαρακτηρίζεται από µία κρίση ή σύγκρουση, την οποία το άτοµο πρέπει να ξεπεράσει επιτυχώς, προκειµένου να συνεχιστεί οµαλά η ανάπτυξη της προσωπικότητάς του. Η επίλυση των συγκρούσεων αυτών, οι οποίες είναι συνολικά οκτώ, αποτελεί τον πυρήνα της θεωρίας του Erikson για τη διαµόρφωσητηςπροσωπικότητας (Erikson, 1950, 1987). 3. εύτερη Παιδική ή Σχολική Ηλικία Η δεύτερη παιδική ή σχολική ηλικία εκτείνεται περίπου απότο 6 ο έωςτο 12 ο έτος. Η είσοδος στο σχολείο είναι ένας σηµαντικός σταθµόςστηζωήτουπαιδιού. Αποµακρύνεται από το στενό οικογενειακό περιβάλλον καιµπαίνειστονευρύτεροχώροτουσχολείου. Βασικότατο ρόλο στη συναισθηµατική και κοινωνική του ανάπτυξη παίζει η ένταξή του στην οµάδα των συνοµήλικωνκαιηαποδοχήτουαπόαυτούς. 5

6 Σύµφωναµετον Piaget Η νοητική ικανότητα του παιδιού της σχολικής ηλικίας χαρακτηρίζεται από: Ικανότητα για λογικούς συλλογισµούς Αντιστρεψιµότητα Αντίληψη των αριθµών Κατηγοριοποίηση συλλογισµών. εν έχει κατακτήσει δηλαδή ακόµα τη δυνατότητα να σκέφτεται µε αφηρηµένες έννοιες. Η επίδραση του σχολείου Το σχολείο επιδρά σηµαντικά στην διαµόρφωση της προσωπικότητας και της συµπεριφοράς τού εύπλαστου στην περίοδοαυτήπαιδιού. Ο δάσκαλος αποτελεί πρότυπο ταύτισης στην ηλικία αυτή και τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητάς του, οι αξίες, οι πεποιθήσεις επηρεάζουντηνπροσωπικότητατουπαιδιού. Η ατµόσφαιρα του σχολείου επηρεάζει την προσωπικότητα του παιδιού Η δηµοκρατική ατµόσφαιρα καλλιεργεί την ευελιξία, τη συνεργατικότητα και το οµαδικό πνεύµα Η αυταρχική ατµόσφαιρα ευνοεί την υποτακτικότητα ή την επαναστατικότητα, ενώ Η ατµόσφαιρα απόλυτης ελευθερίας ευνοεί τη δηµιουργία σύγχυσης στουςστόχουςκαιτιςεπιδιώξειςτουπαιδιού. Σύµφωνα µε τη θεωρία του Erikson Το άτοµο έχει να επιλύσει τη βασική σύγκρουση µεταξύ παραγωγικότητας καικατωτερότητας (6οςέως 12οςχρόνος). Το παιδί έχει τώρα τις δυνατότητες όχι µόνο να παίρνει πρωτοβουλίες αλλά καιναολοκληρώνειό,τιαρχίζει. Θέλειναείναιπαραγωγικό. Αν ενθαρρύνεται και ενισχύεται στην προσπάθειά του να κατακτήσει τον κόσµο της γνώσης και να καλλιεργήσει τις επιδεξιότητές του και αν δεν αντιµετωπίζεται απαξιωτικά από τους γονείς του στη σύγκρισή του µε τα άλλαπαιδιάτηςηλικίαςτου θα ενισχυθεί η τάση για φιλοπονία και θα επικρατήσει το αίσθηµα της επάρκειας και της παραγωγικότητας. Αν το περιβάλλον αναχαιτίζει τον ενθουσιασµό και την ορµή του παιδιού µε άστοχες παρεµβάσεις, που το µειώνουν και το κάνουν να αισθάνεται ανίκανο, ή αν το φέρνει διαρκώς αντιµέτωπο µε συνεχείς µαταιώσεις τότε θα ενισχυθεί το αίσθηµα της ανεπάρκειας και κατωτερότητας. Κίνδυνος να ενισχυθεί υπερβολικά η τάση του παιδιού για παραγωγικότητα, µε αποτέλεσµα το παιδί να θεωρεί την εργασία τη µοναδική αξία της ζωής. 4. Εφηβική Περίοδος Ηεφηβικήπερίοδοςαρχίζειπερίπουαπότο 12 ο περίπουέτος τηςηλικίαςκαιφθάνειµέχριπερίπουτο 19 ο. Χαρακτηρίζεται από: Ταχύτατη σωµατική ανάπτυξη Ραγδαίες βιολογικές µεταβολές στα αναπαραγωγικά όργανα και βιολογικές µεταβολές στα δευτερογενή χαρακτηριστικά του φύλου Έναρξη της εµµηνόρροιας στα κορίτσια Έναρξη της σπερµατογένεσης στα αγόρια Σηµατοδοτούν την έναρξη της εφηβείας. Ηηλικίαέναρξηςαπότα 11 έωςτα 17, µέσηηλικίαπερίπουτα 13, Τα αγόρια µπαίνουν στην εφηβεία κατά µέσο όρο δυο χρόνια αργότερααπότακορίτσια. Η σεξουαλική ωρίµανση οδηγεί το ερωτικό ενδιαφέρον του εφήβου κατά κανόνα προς το άλλο φύλο και ξεκινά η ενεργός σεξουαλική ζωή. Άλλο βιολογική άλλο ψυχολογική!!! Η ολοκλήρωση της βιολογικής ωρίµανσης δεν συµπίπτει απαραίτητα µε την ενηλικίωση από ψυχολογικήςπλευράς. Κάτω από τις σηµερινές συνθήκες ζωής, η παράταση των σπουδών στους νέους και η καθυστέρηση στην απόκτηση αυτονοµίας και ανεξαρτητοποίησης από την οικογένεια επιβραδύνει την ψυχολογική ωρίµανσή τους. Οι σωµατικές µεταβολές ασκούν σηµαντική επιρροή στην ψυχολογική κατάσταση του εφήβου Σε αρκετές περιπτώσεις δυσκολεύεται να αντεπεξέλθει και να βρει θετικές διεξόδους στα προβλήµατα που αντιµετωπίζει. Χαρακτηριστικά της εφηβικής περιόδου Αποδέσµευση από τις γονικές εξαρτήσεις Έντονο ενδιαφέρον για κοινωνικές συναναστροφές µε συνοµήλικους Τάση για ευθυγράµµιση και συµµόρφωσηµεαυτούς, εν εγκαταλείπονται τελείως οι αρχές που ήδη έχουν αποκτηθεί µέσα στην οικογένεια κατά τη διάρκεια της παιδικής ηλικίας. 6

7 Αν η οικογένεια δυσλειτουργεί Η ανεπαρκής λειτουργία της οικογένειας και η ελλειµµατική επικοινωνία του εφήβου µε τους γονείς µπορεί να οδηγήσει στην: υπερβολική προσκόλληση στην παρέα αύξηση των κινδύνων υιοθέτησης συµπεριφορών µε αρνητικές επιπτώσεις όπως χρήση και κατάχρηση αλκοόλ χρήση και κατάχρηση ναρκωτικών παραβατικήσυµπεριφοράκ.λπ. Θεωρία του Piaget Στην εφηβική περίοδο, και έως την ηλικία περίπου των 15 ετών ολοκληρώνεται η νοητική ανάπτυξη του παιδιού χαρακτηριστικό της σκέψης είναι ότι παύει να είναι προσκολληµένη στην άµεση οπτική αντίληψη και στα συγκεκριµένα αντικείµενα µπορεί πλέον να χειριστεί αφηρηµένες έννοιες όπως αυτές της επιστήµης, της θρησκείας, της ηθικής κ.λπ. «στάδιο αφαιρετικών συλλογισµών» θεωρία του Erikson η βασική σύγκρουση που πρέπει να επιλυθεί κατά την περίοδο αυτή είναι η σύγκρουση µεταξύ ταυτότητας και σύγχυσηςρόλων (12 ο έως 19 ο έτος). Οέφηβοςαναζητάτηνπροσωπικήτουταυτότητα. Η ανάπτυξη της αφαιρετικής σκέψης δίνει τη δυνατότητα : να αποκτήσει σαφή εικόνα για το ποιος είναι από πού προέρχεται και πού κατευθύνεται να διαµορφώσει τα ατοµικά του ιδεώδη να βρει έναν τρόπο συµπεριφοράς συµβατό και αποδεκτό από τονίδιο, απότουςσυνοµηλίκουςτου, απότουςγονείςτουκαι γενικά από την κοινωνία. Στρατηγικές επίλυσης της κρίσης οκιµάζει διάφορες στρατηγικές για να επιλύσει την κρίσηστηνοποίαβρίσκεται: οκιµάζει ρόλους, όπως ο ρόλος του καλού παιδιού, του επαναστάτη, του αθλητή κ.ά. Εξετάζει πολλούς πιθανούς εαυτούς έως ότου κατασταλάξεισεαυτόπουοίδιοςθέλειναγίνει Μέσα από τις διάφορες εµπειρίες κτίζει σταδιακά το γνωσιακό οικοδόµηµα που θα τον βοηθήσει να κατανοήσει τον εαυτό του και να αποκτήσει ταυτότητα Ανδενεπιτύχειναβρειτηνπροσωπικήτουταυτότητα, καταλαµβάνεται από σύγχυση ρόλων και κρίση ταυτότητας 5. Αρχική Ενήλικη Περίοδος Με το τέλος της εφηβείας έχει συντελεστεί η βασική ψυχοσωµατική διαµόρφωση του ανθρώπου ορισµένες ψυχολογικές λειτουργίες εξακολουθούν να εξελίσσονται µέχρικαιτηγεροντικήηλικία. Το άτοµο µπαίνει στην αρχική ενήλικη περίοδο που εκτείνεται από τηνηλικίατων 20 έως 40 ετών, διαθέτονταςόποιαεφόδια - ψυχολογικά και πνευµατικά- έχει αποκτήσει κατά τα προηγούµενα χρόνια. Πρέπει να προσαρµοστεί στις επιταγές της εξωτερικής πραγµατικότητας, που είναι συνυφασµένες µε τη συγκεκριµένη αυτή περίοδο και που κατά βάση είναι κοινωνικοπολιτισµικά προσδιορισµένες. Στην προσπάθειά του αυτή αντιµετωπίζει κρίσιµες φάσεις που πρέπει να ξεπεράσει για να επιτύχει µια οµαλή προσαρµογή Βασικά καθήκοντα της φάσης αυτής Να ξεκινήσει µια επαγγελµατική σταδιοδροµία Να επιλέξειένανσύντροφογιατηζωήτου Να δηµιουργήσει καινούργια οικογένεια και απογόνους Να παίξει έναν συγκεκριµένο κοινωνικό ρόλο, συµβατό µε την κοινωνικοπολιτισµική πραγµατικότητα. Στη νοητική σφαίρα, έχει ήδη κατακτήσει το επίπεδο των αφαιρετικώνσυλλογισµών. Οι τρόποι σκέψης που χαρακτηρίζουν τα προηγούµενα στάδια νοητικήςανάπτυξηςδενέχουνπάψειναυφίστανται. Παραµένουν, σε πιο εξελιγµένη µορφή χρησιµοποιούνται µε τον πλέον κατάλληλο και αποτελεσµατικό τρόπο, ανάλογαµετιςαπαιτήσειςτωνπεριστάσεων. 7

8 Χαρακτηριστικός τρόπος σκέψης Ένας επιστήµονας µπορεί να χρησιµοποιεί: Κυρίως αφαιρετικούς συλλογισµούς όταν επιλύει ένα θεωρητικό πρόβληµα Συγκεκριµένους συλλογισµούς όταν διεκπεραιώνει τις καθηµερινές του υποθέσεις Προσυλλογιστική σκέψη όταν επιδίδεται στα καλλιτεχνικά του ενδιαφέροντα και Αισθησιοκινητικές διεργασίες στις ψυχικές και σωµατικές ικανοποιήσειςκαιαπολαύσεις. Η νοητική αυτή ικανότητα, δηλαδή η κατάλληλη χρησιµοποίησητωνδιαφορετικώνµορφώνσυλλογισµού, χαρακτηρίζειτοωριµότεροεπίπεδονοητικήςανάπτυξης, που επιτυγχάνεται κατά την αρχική ενήλικη περίοδο. Ψυχοκοινωνική θεωρία του Erikson Το άτοµο έχει να επιλύσει τη βασική σύγκρουση µεταξύ συντροφικότηταςκαιαποµόνωσης. Καλείται να αναπτύξει σχέσεις οικειότητας και συντροφικότητας µε άλλα άτοµα, µέσα από τις οποίες να µπορεί να µοιράζεται συναισθήµατα και καταστάσεις χωρίς όµως να χάνει την αυτονοµία τουεαυτούτου. Η ικανότητα αυτή δεν περιορίζεται µόνο στις ερωτικές σχέσεις Σχετίζεται κυρίως µε την ικανότητα του ατόµου να αγαπήσει και να ενδιαφερθείβαθιάκαιµεσυνέπειαγιαάλλουςανθρώπους, κατακτώνταςέτσιτησυντροφικότητα. Αν δεν καταφέρει να επιτύχει τους στόχους αυτούς, τότε θα διακατέχεται πάντα από ένα αίσθηµα αποµόνωσης µε επιπτώσεις σεόλητηµετέπειταπορείατου. 6. Μέση Ενήλικη Περίοδος Εκτείνεται περίπου από την ηλικία των 40 έως την ηλικίατων 65 ετών. Κατά την περίοδο αυτή ο άνθρωπος φθάνει στο υψηλότεροεπίπεδοτηςπαραγωγικήςτουδηµιουργίας. Στον επαγγελµατικό τοµέα, γύρω στα 50 περίπου χρόνια, το άτοµο θεωρείται ότι βρίσκεται στο υψηλότερο σηµείοτηςσταδιοδροµίαςτου. Η γυναίκα, κατά την περίοδο αυτή, απαλλαγµένη σε σηµαντικό βαθµό από τις υπευθυνότητες και φροντίδες του σπιτιού και της ανατροφής των παιδιών, έχει το χρόνοναεπιδοθείσεάλλεςδραστηριότητες. Κρίσιµες φάσεις που πρέπει να ξεπεράσει ο άνθρωπος Η µέση ενήλικη περίοδος επιφυλάσσει πολλές κρίσιµες φάσεις, που ο άνθρωπος πρέπει να ξεπεράσει. Το άτοµο αντιλαµβάνεται και συνειδητοποιεί πλέονκαθαράποιαήτανταόριατων προσωπικών του δυνατοτήτων και ικανοτήτων Αντιλαµβάνεται τη διάσταση που υπάρχει µεταξύ των νεανικών του φιλοδοξιών και των όσωνέχειπετύχειστηζωήτου. Αρχίζει να σκέφτεται ότι τα περιθώρια να πραγµατοποιήσει τις νεανικές του φιλοδοξίες έχουν πλέον στενέψει σηµαντικά Η αντίληψη για τη διάρκεια της ζωής αλλάζει Αντίναβλέπειτηζωήσαντοχρονικόδιάστηµα πουπέρασεαπότηγέννησητουέωςεδώ, όπως κάνουν τα νεότερα άτοµα, αρχίζει να τη βλέπει σαν τα χρόνια που του υπολείπονται ακόµηναζήσει, Άλλες δυσκολίες.. Η περίοδος αυτή συµπίπτει συνήθως µε την εποχή κατά την οποία τα παιδιά έχουν πλέον µεγαλώσει και εγκαταλείπουν το σπίτι, είτε για σπουδές είτε για να κάνουν τη δική τους οικογένεια. Η «έρηµηφωλιά»πουαποµένειοδηγείσεµιακρίσιµηφάσηιδίωςτη γυναίκα, δεδοµένου του παραδοσιακά καθορισµένου ρόλου της που τώρατονβλέπειναέχειπλέονλήξει. Η «έρηµη φωλιά» αποτελεί επίσης τη µαρτυρία ότι η νεότητα έχει περάσει. Επιπρόσθετα, η εµµηνόπαυση στη γυναίκα, που συµπίπτει µε την εποχή αυτή, συνοδεύεται συνήθως από µια συναισθηµατική αναστάτωση, για την οποία πιθανόν ευθύνονται βιολογικοί παράγοντες, σηµαδεύει όµως το τέλος της γονιµότητας, ενισχύοντας την αίσθηση της χαµένης νεότητας. Η θεωρία του Erickson Η βασικήσύγκρουσηπουέχειναεπιλύσει ο άνθρωπος κατά την περίοδο αυτή είναι µεταξύ γενεσιουργικότητας και αυτοαπορρόφησης Εάν ο άνθρωπος νιώθει την ικανοποίηση ότιηµέχριτώρασυµβολήτουστην κοινωνία ήταν αξιόλογη, αρχίζει να στρέφει το ενδιαφέρον του προς την καθοδήγηση τηςνέαςγενιάς. «Οάνθρωποςέχειτηνανάγκηνανιώθει 8

9 Αν αποτύχει η επένδυση αυτή Αν αποτύχει στη διεύρυνση αυτή των ενδιαφερόντων του, κατέχεται από το αίσθηµα της στασιµότητας και της προσωπικής πτώχευσης Αισθάνεται πως ό,τι έχει µέχρι τώρα προσφέρει δεν ήταν σηµαντικό Αρχίζει ναδείχνειυπερβολικήεπιείκειαστονεαυτότου, «σανναεπρόκειτογιατοίδιοτουτοµοναχοπαίδι», και αυτοαπορροφάται Το ενδιαφέρον του αρχίζει να στρέφεται αποκλειστικά προςτονίδιοτουτονεαυτό, µεέµφασηστησωµατική καιψυχικήτουευεξίακαισταυλικάαποκτήµατα. 7. Γεροντική Ηλικία Αρχίζει περίπου στα 65 χρόνια Καινούργια προβλήµατα και κρίσιµες φάσεις που πρέπει να ξεπεράσει Κατά την περίοδο αυτή αποδεσµεύεται σε µεγάλο βαθµό από υποχρεώσειςκαιαποσύρεταιαπότηνενεργόκοινωνικήεργασία, γεγονόςπουσηµατοδοτείταιµετησυνταξιοδότηση. Η συνταξιοδότηση ενδέχεται να εισπραχθεί σαν τιµωρία, µε επακόλουθο την πτώση της αυτοεκτίµησης και της αίσθησης της αξίαςτουεαυτού, καιµετηνέννοιααυτήαποτελείµιακρίσιµηφάση γιατονάνθρωπο. Η αποδέσµευση από τις υποχρεώσεις είναι πιθανό να επιφέρει τη µείωση του ενδιαφέροντος για τις κοινωνικές συναλλαγές και γενικότερα τη µείωση του ενδιαφέροντος για τη συναισθηµατική επαφήµετουςάλλους, µεκατάληξητηναπόσυρσηκαιτην παραίτηση. Ενίσχυση της παραίτησης Ενισχύεται απότηνεµφάνισηορισµένωνφυσιολογικώνµεταβολών. Παράγοντες που καθιστούν τον άνθρωπο αδύναµο, περιορίζουν τις δραστηριότητές του και συχνά τον κάνουν να αισθάνεται ανήµπορος και αποθαρρηµένος είναι: Η εξασθένηση της σωµατικής αντοχής Η παρουσία ορισµένων ασθενειών και ηγεροντικήέκπτωσητωννοητικώνλειτουργιών. Οθάνατοςπροσφιλώνπροσώπων (συζύγου, αδελφών, φίλων), πέρα από τη συναισθηµατική αναταραχή που συνεπάγεται, έχει συνήθως ως επακόλουθο µια ζωή αφόρητα µοναχική για τον άνθρωπο, ιδιαίτεραότανταπαιδιάτουζουνµακριά. Το αίσθηµα της µοναξιάς είναι δυνατόν να διαποτίσει όλη του την ύπαρξη, µε αποτέλεσµα να µην αισθάνεται καµία ικανοποίηση από τηζωή. Τα θετικά της γεροντικής ηλικίας Ο άνθρωποςκατάτηνπερίοδοαυτήτηςζωήςτουείναι: απαλλαγµένος από υποχρεώσεις και δεσµεύσεις έχει ελεύθερο χρόνο στη διάθεσή του µπορεί, στο βαθµό που του επιτρέπουν οι σωµατικές του δυνατότητες και στο µέτρο που του εξασφαλίζονται ορισµένες κοινωνικές παροχές, να επιδοθεί σε ποικίλες δραστηριότητες, τόσο στον τοµέα της προσωπικής του αναψυχής όσο και στον τοµέα της προσφοράς του προς τουςάλλους. Ηπροσφοράπροςταπαιδιάκαιταεγγόνιααποτελείµία πολύ σηµαντική πηγή συναισθηµατικής ικανοποίησης. Θεωρίατου Erikson O άνθρωπος έχει να αντιµετωπίσει την 8η και τελευταία ψυχοκοινωνική κρίση, που είναι η κρίση µεταξύ ακεραιότητας και απόγνωσης. Αφορά τοντρόποµετονοποίοτοάτοµοαντικρίζειτοτέλοςτης ζωής, τοθάνατο. Η γεροντική ηλικία είναι η εποχή της περισυλλογής και της αναπόλησηςτωνπεπραγµένωνκατάτηδιάρκειατηςζωής. Ανοάνθρωποςαναπολείτηζωήτουµεένααίσθηµαθλίψης, βλέποντάς την σαν µια σειρά από χαµένες ευκαιρίες και απογοητεύσεις και νιώθοντας ότι ο χρόνος που του αποµένει είναι ελάχιστος για να προσπαθήσει να ξεκινήσει µια άλλη ζωή και να δοκιµάσει άλλες εναλλακτικές λύσεις, τότε διακατέχεται από το φόβο του θανάτου και οδηγείται στην απόγνωση. Προηγούµενη σωστή ανάπτυξη.. Στο βαθµό που έχει αντεπεξέλθει ικανοποιητικά στις προηγούµενες φάσεις της ζωής του και κυρίως στο βαθµό που έχει αποδεχτεί τις επιτυχίες του και τις απογοητεύσεις του, που είναι συνυφασµένες µε την ανθρώπινη ύπαρξη, τότε ωριµάζει βαθµιαία µέσα του ο καρπός των επτά προηγούµενων σταδίων, που είναι η ακεραιότητα του εγώ. Αποδέχεται τον έναν και µοναδικό κύκλο ζωής αναγνωρίζειότιηατοµικήτουζωήδενείναιπαράη τυχαία σύµπτωση ενός µονάχα κύκλου ζωής µε ένα τµήµα της πανανθρώπινης ιστορίας και ο θάνατος πλέον χάνει τη σηµασία του. 9

10 Βασική βιβλιογραφία Σας ευχαριστώ Βοσνιάδου, Στ. (2007), ΕισαγωγήστηνΨυχολογία, ΤόµοςΑ', Αθήνα, Gutenberg. Β aron, R. Α. (1992), Psychology, USA, Allyn and Bacon. Cole, Μ., Cole, S. R. (1996) (3rd ed.), The Development ΟΙ Children, New York, Scientific American Books [ΕλληνικήΜετάφραση: ΗΑνάπτυξητωνΠαιδιών (Μτφρ. Μ. Σόλµαν), Αθήνα, τυ'πωθήτω -Γιώργος αρδανός]. Graig, G. 1. & Baucum, D. (2008), ΗΑνάπτυξητουΑνθρώπου [9 η αµερικ. έκδοση (Επιστ. Επιµ. Π. Βορριά)], Αθήνα, Παπαζήσης. Τίτλος πρωτοτύπου: Ηιιmαn Develoment (2002), USA, Pearson Education,Inc. Elman,1. L., Bates, Ε. Α., Johnson, Μ. Η., Karmiloff-Smith, Α., Pavisi, D. & Plunkett, Κ. (1996), Rethinking Innαteness, Cam-bridge, ΜΑ, Bradford Press. Ginsburg, Η. Ρ. & Opper, S. (1988), Piαget's Theory ΟΙΙntellectιιαl Development, New Jersey, Prentice Hall. Goldhaber, D. (1986), Lile-spαn Humαn Development, San Diego, Harcourt Brace Jovanovich. Κουγιουµτζάκης,1. (1997), Η Αναπτυξιακή Ψυχολογία: Παρελθόν, Παρόν και Μέλλον (Επιµ. Ι. Κουγιουµτζάκης), Ηράκλειο, ΠανεπιστηµιακέςΕκδόσειςΚρήτης. Miller, Ρ. Η. (2001), TheoriesΟf Developmental Psychology (4th ed.), San Francisco, Worth Publishers. 10

ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΤΑ ΤΗ ΝΗΠΙΑΚΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΤΑ ΤΗ ΝΗΠΙΑΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΤΑ ΤΗ ΝΗΠΙΑΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΓΕΝΙΚΑ Τα κυρίαρχα χαρακτηριστικά στη διαμόρφωση της προσωπικότητας κατά τη νηπιακή ηλικία είναι οι 2 αναπτυξιακές κρίσεις στην αρχή της περιόδου η απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Ι. Εισαγωγή. Κεφάλαιο 1. Η ψυχολογία ως επιστήμη: σύντομη γνωριμία... 25

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Ι. Εισαγωγή. Κεφάλαιο 1. Η ψυχολογία ως επιστήμη: σύντομη γνωριμία... 25 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος... 13 Το αντικείμενο του συγγράμματός μας... 13 Οι στόχοι και το κοινό μας... 14 Οργάνωση του βιβλίου... 15 Άλλα χαρακτηριστικά του βιβλίου... 16 Ευχαριστίες... 18 ΜΕΡΟΣ Ι Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη. οι οντογενετικές αλλαγές

Ανάπτυξη. οι οντογενετικές αλλαγές Ανάπτυξη οι οντογενετικές αλλαγές Η ψυχολογία της ανάπτυξης Η ψυχολογία της ανάπτυξης µελετά τις αλλαγές στη συµπεριφορά και νόηση µε την ηλικία από τη σύλληψη έως το θάνατο Μελετά οντογενετικές αλλαγές

Διαβάστε περισσότερα

του παιδιού στο σπίτι και στο σχολείο Δρ Παναγιώηης Γαλάνης Σσνηονιζηής Εκπαίδεσζης Γραθείοσ Εκπαίδεσζης Σηοσηγάρδης

του παιδιού στο σπίτι και στο σχολείο Δρ Παναγιώηης Γαλάνης Σσνηονιζηής Εκπαίδεσζης Γραθείοσ Εκπαίδεσζης Σηοσηγάρδης του παιδιού στο σπίτι και στο σχολείο Δρ Παναγιώηης Γαλάνης Σσνηονιζηής Εκπαίδεσζης Γραθείοσ Εκπαίδεσζης Σηοσηγάρδης Κοινωνικοποίηση του παιδιού στο σπίτι και στο σχολείο Στους ρυθμούς με τους οποίους

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης. Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης. Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Η κάθε αναπηρία ή η κάθε ιδιαιτερότητα συνήθως έχει επιπτώσεις

Διαβάστε περισσότερα

«Παίζοντας με ασφάλεια. Χαρακτηριστικά και ανάγκες παιδικής ηλικίας»

«Παίζοντας με ασφάλεια. Χαρακτηριστικά και ανάγκες παιδικής ηλικίας» «Παίζοντας με ασφάλεια. Χαρακτηριστικά και ανάγκες παιδικής ηλικίας» Ελένη ΜΟΥΣΕΝΑ Δρ. Επιστημών της Αγωγής Επιστημονικός Συνεργάτης ΤΕΙ Αθήνας ΠΕΕΓΕΠ,13 Μαρτίου 2015 Πνευματικό Κέντρο Δήμου Αθηναίων Αμφιθέατρο

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος ΤΙ ΡΟΛΟ ΠΑΙΖΕΙ Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Η ανατροφή των παιδιών, οι αξίες, τα κίνητρα που δίνει

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Το να είσαι γονιός δεν είναι εύκολο πράγμα. Δεν υπάρχει ευκαιρία για πρόβα, δεν υπάρχουν σχολεία. Το μόνο που κουβαλάμε

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα της παρουσίασης. Οικογενειακό περιβάλλον και αγωγή. Η οικογένεια. Στάδια κοινωνικοποίησης µέσα από την οικογένεια:

Θέµατα της παρουσίασης. Οικογενειακό περιβάλλον και αγωγή. Η οικογένεια. Στάδια κοινωνικοποίησης µέσα από την οικογένεια: ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Θέµατα της παρουσίασης Οικογενειακό περιβάλλον και αγωγή Σακελλαρίου Κίµων Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα H οικογένεια ως

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Ενισχύστε την Αυτοπεποίθηση των Παιδιών Βελτιώνοντας & Μαθαίνοντας τον Γονεϊκό Τύπο!!! ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Κλεισθένους 12 (Στοά Κοββατζή) 1 ος όροφος Τηλ.: 2742029421 Κιν.: 6979985566

Διαβάστε περισσότερα

«Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς

«Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς «Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς Ξενοδοχείο President 18 Νοεμβρίου 2015 1 η Συνάντηση Άρτεμις Κ. Τσίτσικα Επικ. Καθηγήτρια Παιδιατρικής-Εφηβικής Ιατρικής Επιστ. Υπεύθυνος Μονάδας Εφηβικής

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Το παιχνίδι της χαράς

Το παιχνίδι της χαράς Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Κατερίνα Πουλέα Παιδαγωγός Το παιχνίδι της χαράς Το παιχνίδι της χαράς Αετιδέων 15 & Βουτσινά Χολαργός 6944 773597 Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Το Παιδαγωγικό Κέντρο Προσχολικής

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

G.J. Craig, D. Baucum. (2007). Η ανάπτυξη του ανθρώπου. (Επιμέλεια μετάφρασης Α. Ιωαννίδου), τ. Α, 656-657. Αθήνα: Παπαζήση (διασκευή).

G.J. Craig, D. Baucum. (2007). Η ανάπτυξη του ανθρώπου. (Επιμέλεια μετάφρασης Α. Ιωαννίδου), τ. Α, 656-657. Αθήνα: Παπαζήση (διασκευή). ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Κείμενο 1 [Η φιλία] Τα παιδιά ωφελούνται πολύ από στενές φιλικές σχέσεις στις οποίες υπάρχει αμοιβαία εμπιστοσύνη. Οι φιλίες τα βοηθούν να συνειδητοποιήσουν κοινωνικές έννοιες, να συνυπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

Οι δεξιότητες πέρα από τη χαρισματικότητα

Οι δεξιότητες πέρα από τη χαρισματικότητα Οι δεξιότητες πέρα από τη χαρισματικότητα Βίκη Παυλίδη Εκπαιδευτική Ψυχολόγος, ΜΑ,MSc Τμήμα Συμβουλευτικής & Ψυχολογίας Εκπαιδευτήρια Γείτονα Χαρακτηριστικά της χαρισματικότητας Γνωστικές Δεξιότητες Τρόποι

Διαβάστε περισσότερα

12/5/2015 Ι ΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΦΗΒΕΙΑΣ

12/5/2015 Ι ΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΦΗΒΕΙΑΣ Ι ΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΦΗΒΕΙΑΣ 1 ΕΦΗΒΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ 2 Εφηβεία είναι η περίοδος της αύξησης και της ανάπτυξης του ατόμου κατά την ο- ποία συμβαίνουν σημαντικές μεταβολές στο σώμα, στη συμπεριφορά

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ

ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ Η κοινωνία μας περνά ένα στάδιο ταχύτατων μεταλλαγών και ανακατατάξεων, όπου αμφισβητούνται αξίες και θεσμοί. Σήμερα οι θεσμοί έχουν γίνει πολύμορφοι και σύνθετοι, ενώ ταυτόχρονα όσοι άντεξαν

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Δ: ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Δ: ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Δ: ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΣΧΟΛΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ Η οικογένεια αποτελεί τεράστια μορφοποιό δύναμη για την ανάπτυξη του παιδιού, γιατί το άτομο

Διαβάστε περισσότερα

Ασφαλής χρήση διαδικτύου και κινητού τηλεφώνου σε παιδιά και εφήβους

Ασφαλής χρήση διαδικτύου και κινητού τηλεφώνου σε παιδιά και εφήβους Ασφαλής χρήση διαδικτύου και κινητού τηλεφώνου σε παιδιά και εφήβους Ι. Τσιάντης MD, DPM, FRC Psych. Αν. Καθηγητής Παιδοψυχιατρικής Επιστημονικός Υπεύθυνος ΕΨΥΠΕ Ψυχαναλυτικός Ψυχοθεραπευτής Πρόεδρος Ιατρικών

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Φύλο (sex) Σεξουαλικότητα (sexuality) Σεξουαλική υγεία (sexual health) Κοινωνική ταυτότητα (γένος) (gender) Κοινωνική ταυτότητα φύλου (gender identity) Σεξουαλικός προσανατολισµός

Διαβάστε περισσότερα

«Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας

«Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας «Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας Οι παππούδες κ οι γιαγιάδες ανά τον κόσμο Κοινό εύρημα ότι όλοι επιθυμούν

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µεσήλικης γυναίκας µε Aποφευκτική ιαταραχή Προσωπικότητας και Αγοραφοβία 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14 17 Μαϊου 2009, Βόλος, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Χ. Βαρβέρη-Γ.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη TETARTH 15 ΜΑΪΟΥ 2013 14.00-15.00 ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗ ΣΥΝΕΔΡΩΝ-ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ, ΝΕΑ ΧΗΛΗ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΑΙΘΟΥΣΑ 10 ΑΙΘΟΥΣΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ 15.00-17.00 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Σκέφτομαι & Πράττω

Διαβάστε περισσότερα

Η συγγραφέας και ψυχολόγος Γιούλη Μιγγείρου στο agrinio-life Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι!

Η συγγραφέας και ψυχολόγος Γιούλη Μιγγείρου στο agrinio-life Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι! Η συγγραφέας και ψυχολόγος Γιούλη Μιγγείρου στο agrinio-life Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι! Με ένα πραγματικά απλό και κατανοητό λόγο, η κυρία Μιγγείρου στο νέο της βιβλίο Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι, που

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Δρ Ανδρέας Κυθραιώτης Δρ Δημήτρης Δημητρίου Δρ Παναγιώτης Αντωνίου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Νεοπροαχθέντων. Διευθυντών Σχολείων Δημοτικής Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά»

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» «Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» Θεοδώρα Πάσχου α.μ 12181 Τμήμα Λογοθεραπείας-Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ Εισαγωγικές επισημάνσεις 1) η εκδήλωση διαταραχών στην κατάκτηση μαθησιακών δεξιοτήτων προκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ

ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Γκορέζης Παναγιώτης Επιστημονικός Συνεργάτης ΑΠΘ Μπέλλου Βικτώρια Επίκ. Καθηγήτρια ΠΘ 2 Αντίληψη Διαδικασία λήψης & ερμηνείας των ερεθισμάτων του περιβάλλοντος Βοηθούν στην επεξεργασία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ:«ΠΩ,ΠΩ, ΠΟΣΟ ΜΕΓΑΛΩΣΕΣ!!!!»

ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ:«ΠΩ,ΠΩ, ΠΟΣΟ ΜΕΓΑΛΩΣΕΣ!!!!» ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ:«ΠΩ,ΠΩ, ΠΟΣΟ ΜΕΓΑΛΩΣΕΣ!!!!» Υπεύθυνες Προγράμματος: Κιοσκερίδου Αικατερίνη Σχολική Νοσηλεύτρια. Παπαγερίδου Φωτεινή Κοινωνική Λειτουργός ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ: Διαφυλικές

Διαβάστε περισσότερα

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Κατανάλωση οινοπνευματωδών στους Έλληνες μαθητές (2011) Στην Ελλάδα, τα αγόρια

Διαβάστε περισσότερα

MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1

MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1 MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1 ΔΟΜΗ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Η ψυχοδυναμική προσέγγιση Η συμπεριφορική προσέγγιση P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 2 ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΡΕΥΜΑΤΑ ΠΟΥ ΑΝΑΠΤΥΧΘΗΚΑΝ

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα

Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η συμπεριφορική θεραπεία ζεύγους συνδέεται με ορισμένες τεχνικές οι οποίες βασίζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΑναπτυξιακήΨυχολογίαΙ. ιδάσκουσα: ΣµαράγδαΚαζή

ΑναπτυξιακήΨυχολογίαΙ. ιδάσκουσα: ΣµαράγδαΚαζή ΑναπτυξιακήΨυχολογίαΙ ιδάσκουσα: ΣµαράγδαΚαζή Γιατίδιατυπώνονταιθεωρίεςγιατην ανάπτυξη; Γιατί η παρατήρηση της συµπεριφοράς (τόσοτωνπαιδιώνόσοκαιτωνενηλίκων) προκαλείενδιαφέρονταερωτήµατα. Oπως. είχνουµεσεέναπαιδί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ

ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΙΣΗΣ ΜΚ 0501, Διάλεξη 1η ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικό Έτος: 2014-2015 Α Τετράμηνο Τάξη: Α Λυκείου Εργασία: «Συναισθήματα και εφηβεία» Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Κα Γιανναρά

Σχολικό Έτος: 2014-2015 Α Τετράμηνο Τάξη: Α Λυκείου Εργασία: «Συναισθήματα και εφηβεία» Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Κα Γιανναρά Σχολικό Έτος: 2014-2015 Α Τετράμηνο Τάξη: Α Λυκείου Εργασία: «Συναισθήματα και εφηβεία» Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Κα Γιανναρά Τα συναισθήματα παίζουν καθοριστικό ρόλο στην καθημερινή ζωή των έφηβων μαθητών.

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ: ΕΓΓΕΝΗΣ Η ΕΠΙΚΤΗΤΗ; Η επιθετικότητα είναι η πιο κοινή συναισθηματική αντίδραση του νηπίου. Διαφορετικές απόψεις έχουν διατυπωθεί

Διαβάστε περισσότερα

Προβλήματα ομιλίας στην παιδική ηλικία

Προβλήματα ομιλίας στην παιδική ηλικία Προβλήματα ομιλίας στην παιδική ηλικία Το μικρό μας δεν μιλάει όπως τα άλλα παιδιά της ηλικίας του. Τι μπορεί να συμβαίνει; Το κοινωνικό περιβάλλον, οι συνθήκες ζωής, και οι παραδόσεις επηρεάζουν θετικά

Διαβάστε περισσότερα

21-24 μήνες...84 Ενδεικτικές καθημερινές αναπτυξιακές δραστηριότητες για εσάς και το παιδί σας (6-24 μηνών)...90 2 έως 3 ετών...93 Η εκπαίδευση στη

21-24 μήνες...84 Ενδεικτικές καθημερινές αναπτυξιακές δραστηριότητες για εσάς και το παιδί σας (6-24 μηνών)...90 2 έως 3 ετών...93 Η εκπαίδευση στη ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος...9 Εισαγωγή...11 Βασικές αρχές της ανάπτυξης... 13 Βρεφική ανάπτυξη (σωματική, κινητική, γνωστική, γλωσσική, ψυχοσυναισθηματική)...18 Η ανάπτυξη του εγκεφάλου...22 Η σημασία των ερεθισμάτων...24

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ Στις ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών για την ειδικότητα των νηπιαγωγών των εκπαιδευτικών πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση, ακριβώς λόγω του μεγάλου ανταγωνισμού και των υψηλών βαθμολογιών

Διαβάστε περισσότερα

ANTIKOIΝΩΝΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ KAI TΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ

ANTIKOIΝΩΝΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ KAI TΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ANTIKOIΝΩΝΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ KAI TΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ ΔΙΑΓΩΓΗΣ ΟΡΙΣΜΟΣ: Σύμφωνα με το Διαγνωστικό και στατιστικό εγχειρίδιο για τις ψυχικές νόσους DSM-IV,το κύριο

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Ορισμός μαθησιακών διαταραχών Η αδυναμία των μαθητών να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ενός κανονικού σχολείου. Τα μαθησιακά προβλήματα ΔΕΝ οφείλονται

Διαβάστε περισσότερα

Περίγραμμα Εισηγήσεων

Περίγραμμα Εισηγήσεων Περίγραμμα Εισηγήσεων Τίτλος Μαθήματος: Αναπτυξιακή ψυχολογία Κωδικός Μαθήματος: 724 Διάλεξη 1 Εισαγωγή στην αναπτυξιακή ψυχολογία πρέπει να γνωρίζουν: τους στόχους και το αντικείμενο της Εξελικτικής Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το Η δηµιουργία του παρόντος υλικού έγινε στο πλαίσιο της ενέργειας 2.4.3 κατηγορία πράξεων γ του ΕΠΕΑΕΚ 2 µε τίτλο: «Προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Αίτιες που οδηγούν στην παιδική εγκληματικότητα. Τρόποι πρόληψης. Ο ρόλος του εκπαιδευτικού

Αίτιες που οδηγούν στην παιδική εγκληματικότητα. Τρόποι πρόληψης. Ο ρόλος του εκπαιδευτικού Αίτιες που οδηγούν στην παιδική εγκληματικότητα. Τρόποι πρόληψης. Ο ρόλος του εκπαιδευτικού Χρήστος Γείτονας Πρόεδρος των Εκπαιδευτηρίων «ΚΩΣ TEA -ΓΕΙΤΟΝΑ» παιδική αθωότητα είναι ένας μύθος που έχει καταρριφθεί

Διαβάστε περισσότερα

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς των Α.Πορτσέλη, Μ. Κυριακίδου Η παρούσα εισήγηση αφορά στην παρουσίαση ενός καινοτόμου προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΝΑΤΡΟΦΗΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ. Ελευθέριος Μουτσάνας Παιδίατρος Παλαμάς 18/03/2012

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΝΑΤΡΟΦΗΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ. Ελευθέριος Μουτσάνας Παιδίατρος Παλαμάς 18/03/2012 Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΝΑΤΡΟΦΗΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ Ελευθέριος Μουτσάνας Παιδίατρος Παλαμάς 18/03/2012 Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΝΑΤΡΟΦΗΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ Γεννιόμαστε ή γινόμαστε;

Διαβάστε περισσότερα

Μάριος Γούδας. Ηθική ανάπτυξη και εκπαίδευση. Θέµα διάλεξης 10 Ηθική ανάπτυξη στον αθλητισµό. αναφορά σχετικών παραδειγµάτων αθλητών, µαθητών

Μάριος Γούδας. Ηθική ανάπτυξη και εκπαίδευση. Θέµα διάλεξης 10 Ηθική ανάπτυξη στον αθλητισµό. αναφορά σχετικών παραδειγµάτων αθλητών, µαθητών ΕΠΕΑΕΚ : AΝΑΜΟΡΦΩΣΗ A ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΜΚ 108) Θέµα διάλεξης 10 Ηθική ανάπτυξη στον αθλητισµό Μάριος Γούδας Ηθική ανάπτυξη - ορισµοί - ηθική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ.

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Ευσταθίου Γνωσιακή συµπεριφοριστική θεραπεία Σειρά προτάσεων παρέµβασης

Διαβάστε περισσότερα

Οεαυτός και η κοινωνική γνώση. Η έννοια του εαυτού διαφέρει σηµαντικά από πολιτισµό σε πολιτισµό.

Οεαυτός και η κοινωνική γνώση. Η έννοια του εαυτού διαφέρει σηµαντικά από πολιτισµό σε πολιτισµό. Οεαυτός και η κοινωνική γνώση. Η έννοια του εαυτού διαφέρει σηµαντικά από πολιτισµό σε πολιτισµό. Οεαυτός στο χώρο: Σε ατοµοκεντρικούς πολιτισµούς θα περιµέναµε ότι οι άνθρωποι θα προσπαθούσαν να διατηρήσουν

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΑ ΔΙΚΑ ΜΑΣ ΜΑΤΙΑ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΑ ΔΙΚΑ ΜΑΣ ΜΑΤΙΑ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΑ ΔΙΚΑ ΜΑΣ ΜΑΤΙΑ Οι μαθητές της ΣΤ Τάξης, στα πλαίσια του μαθήματος της Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής έγραψαν για το ρόλο της οικογένειας σε ό,τι αφορά τις συναισθηματικές

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ «Ο ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ» Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ Α. ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟΥ Σκοπός του Νηπιαγωγείου είναι να βοηθήσει τα παιδιά να αναπτυχθούν σωματικά, συναισθηματικά,

Διαβάστε περισσότερα

www.psychologyonline.gr Newsletter Αθλητικής Ψυχολογίας, Ιανουαρίου Φεβρουαρίου 2009 Αγαπητοί Φίλοι,

www.psychologyonline.gr Newsletter Αθλητικής Ψυχολογίας, Ιανουαρίου Φεβρουαρίου 2009 Αγαπητοί Φίλοι, Newsletter Αθλητικής Ψυχολογίας, Ιανουαρίου Φεβρουαρίου 2009 Αγαπητοί Φίλοι, Μετά την σύντοµη ανάπαυλα των Χριστουγεννιάτικων διακοπών µας, έφτασε ένας ορεξάτος και Ολόφρεσκος Νέος Χρόνος που κουβαλά µαζί

Διαβάστε περισσότερα

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Συντονισμός χεριού-ματιού Βοηθούν στην ανάπτυξη των κινητικών δεξιοτήτων του παιδιού. Παίζω με τους κύβους

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης

Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης Γ. Μπάρμπας Ε. Γκιργκινούδη θεωρητικό πλαίσιο βασικός πυρήνας

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΓΟΝΙΟΥ-ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ Η ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΜΜΕ

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΓΟΝΙΟΥ-ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ Η ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΜΜΕ Εισήγηση στο 12 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας (Μάιος, 2009) Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΓΟΝΙΟΥ-ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ Η ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΜΜΕ Μπετίνα Ντάβου, Πανεπιστήμιο Αθηνών Κατερίνα Σπετσιώτου, Πανεπιστήμιο Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες

Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες Κοκαρίδας Δημήτριος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Ορισμός Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

ΗΘεωρία του Πιαζέ. Στέλλα Βοσνιάδου Πανεπιστήμιο Αθηνών

ΗΘεωρία του Πιαζέ. Στέλλα Βοσνιάδου Πανεπιστήμιο Αθηνών ΗΘεωρία του Πιαζέ Στέλλα Βοσνιάδου Πανεπιστήμιο Αθηνών Jean Piaget (1896-1986) Γεννήθηκε στο Νιουσατέλ της Ελβετίας όπου και σπούδασε βιολογία. Δούλεψε στο εργαστήριο του Alferd Binet και ενδιαφέρθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΤΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΗΛΙΚΙΕΣ

Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΤΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΗΛΙΚΙΕΣ Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΤΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΗΛΙΚΙΕΣ Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΟΥ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟΥ ΚΑΛΥΤΕΡΟ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ ΚΑΛΥΤΕΡΟΙ ΠΑΙΚΤΕΣ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΛΥΤΕΡΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ Ο ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΗΜΕΡΑ Εμπειρικές γνώσεις Έλλειψη μεθοδολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ «ΛΗΤΩ ΠΑΠΑΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ» ΚΑΙ ΒΡΕΦΟΚΟΜΙΚΟΣ ΣΤΑΘΜΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΥΠΡΟY

ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ «ΛΗΤΩ ΠΑΠΑΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ» ΚΑΙ ΒΡΕΦΟΚΟΜΙΚΟΣ ΣΤΑΘΜΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΥΠΡΟY ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ «ΛΗΤΩ ΠΑΠΑΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ» ΚΑΙ ΒΡΕΦΟΚΟΜΙΚΟΣ ΣΤΑΘΜΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΥΠΡΟY Προσαρμογή- Αποχωρισμός Αγαπητοί γονείς, Κατανοώντας τους προβληματισμούς και τα ερωτήματα σας γύρω από θέματα

Διαβάστε περισσότερα

«Εφηβεία: Μια καταιγίδα στη ζωή;»

«Εφηβεία: Μια καταιγίδα στη ζωή;» «Εφηβεία: Μια καταιγίδα στη ζωή;» Η εφηβεία αποτελεί μία μεταβατική περίοδο στη ζωή του ανθρώπου. Αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Κατά τη διάρκειά της συντελούνται

Διαβάστε περισσότερα

Βασιλική Βυθούλκα Κωνσταντίνα Νησιώτη Νεονείλα Παπαδοπούλου

Βασιλική Βυθούλκα Κωνσταντίνα Νησιώτη Νεονείλα Παπαδοπούλου Βασιλική Βυθούλκα Κωνσταντίνα Νησιώτη Νεονείλα Παπαδοπούλου Μετάβαση Ο ρόλος των γονέων Αγωνίες και προβληµατισµοί των παιδιών Δράσεις του σχολείου Συζήτηση Λύπη και χαρά Προσµονή και ενδιαφέρον για καινούριες

Διαβάστε περισσότερα

Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων.

Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων. Σκέψη και ονειροπόληση της μητέρας Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων. Ο Bion εμπνεόμενος από το άρθρο του Freud του 1911,

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών είναι από τα σημαντικότερα κοινωνικά προβλήματα.

Η χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών είναι από τα σημαντικότερα κοινωνικά προβλήματα. Η χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών είναι από τα σημαντικότερα κοινωνικά προβλήματα. Το ΚΕΣΑΝ - Κέντρο Πρόληψη Ηρακλείου, σε συνεργασία με τον ΟΚΑΝΑ, λειτουργεί με σκοπό την πρόληψη της χρήσης ψυχοδραστικών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Νικόλαος Χ. Μπέκας Greek classroom of Masterστην "Κοινωνική Παιδαγωγική και μάχη ενάντια στη νεανική

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι φόβος και τι φοβια;

Τι είναι φόβος και τι φοβια; ΦΟΒΟΙ - ΦΟΒΙΕΣ Τι είναι φόβος και τι φοβια; Φόβος: η δυσάρεστη συναισθηματική κατάσταση που δημιουργείται απέναντι σε πραγματικό κίνδυνο, ή απειλή. Φοβία: ο επίμονος φόβος που παγιδεύει το άτομο περιορίζοντας

Διαβάστε περισσότερα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΟ ΓΥΝΑΙΚΕΙΟ ΦΥΛΟ ΣΤΟΝ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟ Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΛΟΥ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση των σκοπών και των στόχων...35. Ημερήσια πλάνα...53

Παρουσίαση των σκοπών και των στόχων...35. Ημερήσια πλάνα...53 Πίνακας Περιεχομένων Εισαγωγή... 5 Κεφάλαιο 1 Πώς μαθαίνουν τα παιδιά προσχολικής ηλικίας...11 Η Φυσική Αγωγή στην προσχολική ηλικία...14 Σχέση της Φυσικής Αγωγής με τους τομείς ανάπτυξης του παιδιού...16

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΜΕΡΑ ΣΤΟ ΠΑΙΔΚΟ ΣΤΑΘΜΟ

ΜΙΑ ΜΕΡΑ ΣΤΟ ΠΑΙΔΚΟ ΣΤΑΘΜΟ ΜΙΑ ΜΕΡΑ ΣΤΟ ΠΑΙΔΚΟ ΣΤΑΘΜΟ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΤΗΣ ΧΑΡΑΣ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΠΟΥΛΕΑ Μια μέρα στο παιδικό σταθμό «Το παιχνίδι της χαράς» Στο παιχνίδι της χαράς υπάρχει ένα περιβάλλον όπου παρέχει στα παιδιά ασφάλεια, φροντίδα,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Το Κέντρο Πρόληψης «ΦΑΕΘΩΝ» των δήµων Ιλίου, Πετρούπολης, Καµατερού, Αγίων Αναργύρων σε συνεργασία µε τον Οργανισµό κατά των Ναρκωτικών,

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Το Κέντρο Πρόληψης «ΦΑΕΘΩΝ» των δήµων Ιλίου, Πετρούπολης, Καµατερού, Αγίων Αναργύρων σε συνεργασία µε τον Οργανισµό κατά των Ναρκωτικών, ΙΛΙΟΝ,16/09/2009 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Το Κέντρο Πρόληψης «ΦΑΕΘΩΝ» των δήµων Ιλίου, Πετρούπολης, Καµατερού, Αγίων Αναργύρων σε συνεργασία µε τον Οργανισµό κατά των Ναρκωτικών, ΟΚΑΝΑ, συνεχίζει τις δράσεις στη τοπική

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικές Ανάγκες στον Αυτισμό. Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος»

Εκπαιδευτικές Ανάγκες στον Αυτισμό. Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» Εκπαιδευτικές Ανάγκες στον Αυτισμό Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» Παράγοντες που επιδρούν στη μάθηση Η σοβαρότητα του αυτισμού Το επίπεδο της νοητικής τους ικανότητας

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιχνίδια είναι δημιουργήματα του Ελληνικού πολιτισμού με ρίζες που φτάνουν στην

Διαβάστε περισσότερα

Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα

Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα 22 Μαρτίου 2014 Ανδρέας Ευαγόρου Ψυχολόγος Εφηβεία Ψυχική και σωματική ανάπτυξη Πέρασμα από την παιδική στην ενήλικη ζωή Ενδοψυχικές αναδομήσεις Ανάγκη αυτονομίας

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΦΥΣΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΦΥΣΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Φυσική αγωγή και προαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία

Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΟΑΕΔ Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: Μαρμαρινός Ιωάννης

Διαβάστε περισσότερα

Οι οργανισμοί αποτελούνται από ομάδες ατόμων, που. με κοινή προσπάθεια, αποβλέπουν στην επίτευξη. συγκεκριμένων στόχων και σκοπών

Οι οργανισμοί αποτελούνται από ομάδες ατόμων, που. με κοινή προσπάθεια, αποβλέπουν στην επίτευξη. συγκεκριμένων στόχων και σκοπών ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Γκορέζης Παναγιώτης Επιστημονικός Συνεργάτης ΑΠΘ Μπέλλου Βικτώρια Επίκ. Καθηγήτρια ΠΘ 2 Οι οργανισμοί αποτελούνται από ομάδες ατόμων, που με κοινή προσπάθεια, αποβλέπουν στην επίτευξη

Διαβάστε περισσότερα

Χαμηλή αυτοεκτίμηση. Γυρίζω σελίδα... στη. Καλλίοπη Εμμανουηλίδου. Πρακτικός όδηγός με εύκόλα βηματα

Χαμηλή αυτοεκτίμηση. Γυρίζω σελίδα... στη. Καλλίοπη Εμμανουηλίδου. Πρακτικός όδηγός με εύκόλα βηματα Καλλίοπη Εμμανουηλίδου Γυρίζω σελίδα... στη Χαμηλή αυτοεκτίμηση Πρακτικός όδηγός με εύκόλα βηματα Περιεχόμενα ΠΡΟΛΟΓΟΣ.... 13. ΕΙΣΑΓΩΓΗ.... 15 Αυτό το ταξίδι θα το κάνω μόνος ή με βοήθεια;... 15 Πόσο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Γ. ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) Ημ/νίες Διεξαγωγής: 16-17/11, 30/11, 01/12, 07 08/12, 2013, 11-12/01, 25-26/01, 01-02/02, 15-16/02,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΎΛΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 1. Τρέφοµαι σωστά - Ζω µε υγεία 1.1 ιατροφή και Υγεία 1.2 ιατροφή και καρδιοαγγειακά νοσήµατα 1.2.1 Υπερλιπιδαιµία Υπερχοληστερολαιµία 1.2.2 Αρτηριακή πίεση - Υπέρταση 1.3 ιατροφή

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση της αλλαγής στη σχολική μονάδα: Η περίπτωση της εισαγωγής των Νέων Αναλυτικών Προγραμμάτων

Διαχείριση της αλλαγής στη σχολική μονάδα: Η περίπτωση της εισαγωγής των Νέων Αναλυτικών Προγραμμάτων Διαχείριση της αλλαγής στη σχολική μονάδα: Η περίπτωση της εισαγωγής των Νέων Αναλυτικών Προγραμμάτων Εισηγητές: Μάριος Στυλιανίδης, ΕΔΕ Ανδρέας Θεοδωρίδης, Διευθυντής Σχολείου Ανδρέας Κυθραιώτης, Διευθυντής

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Εξαρτήσεις Τρόποι αντιμετώπισης και παρέμβασης

Εφηβεία και Εξαρτήσεις Τρόποι αντιμετώπισης και παρέμβασης Εφηβεία και Εξαρτήσεις Τρόποι αντιμετώπισης και παρέμβασης Όπως όλοι γνωρίζουμε η εφηβεία είναι η περίοδος μετάβασης από την παιδική ηλικία στην ενήλικη ζωή. Γίνονται γρήγορες αλλαγές στο σώμα και στο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ 5ο μάθημα Διδάσκουσα Δήμητρα Ιορδάνογλου ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΤΡΕΣ Διεθνές Εθνικό Οργανισμού Πανεπιστημίου Διαπροσωπικό Ατομικό ΜΕΡΙΚΟΙ ΟΡΙΣΜΟΙ ΑΓΧΟΣ: Ένας "μη

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός γονέων Διαταραχή Ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα (ΔΕΠ/Υ)

Οδηγός γονέων Διαταραχή Ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα (ΔΕΠ/Υ) Οδηγός γονέων Διαταραχή Ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα (ΔΕΠ/Υ) ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΔΕΠΥ; Αποτελεί μια ομάδα διαταραχών όπου τα συμπτώματα εμφανίζονται πριν από την ηλικία των 12 ετών. Τα κυριότερα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ

ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ Μυρτώ Λεμονούδη και Έλλη Κουβαράκη MSc Κλινική Ψυχολογία Παν/μίου Αθηνών -Ψυχοθεραπεύτριες Επόπτης: Γιώργος Ευσταθίου Διδάκτωρ Κλινικής Ψυχολογίας Παν/μίου Αθηνών-Ψυχοθεραπευτής

Διαβάστε περισσότερα

Τι Είναι η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητα;

Τι Είναι η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητα; Τι Είναι η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητα; Τα κύρια συμπτώματα των παιδιών με ΔΕΠ-Υ είναι η εκδήλωση συμπτωμάτων απροσεξίας, υπερκινητικότητας και/ή παρορμητικότητας σε βαθμό δυσανάλογο

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Β. Α. Παπαγεωργίου MD, Med, Δρ. Α.Π.Θ. Παιδοψυχίατρος - TEACCH Consultant τ. Επίκουρος Καθηγήτρια Παιδοψυχιατρικής Οι Δ.Π.Τ. Δεν είναι απλώς αποκλίνουσες διατροφικές

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Η απώλεια του «ονειρεμένου παιδιού» Οι γονείς βιώνουν μιαν απώλεια. Βιώνουν την απώλεια του παιδιού που έκτισαν μέσα στο

Διαβάστε περισσότερα

Φύση και Σχολικοί Κήποι. Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr

Φύση και Σχολικοί Κήποι. Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr Φύση και Σχολικοί Κήποι Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr Ιστορικά στοιχεία Η «μόρφωση» του ανθρώπου άρχισε άτυπα από την επαφή του με

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία.

Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία. Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία. Οικογενειακή Αγωγή Ι Σχολική Χρονιά: 2007 2008 Καθηγήτρια Οικιακής

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ

ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ 1449 ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΔΙΑΛΕΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΥ ΕΦΑΡΜΟΖΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα