Εισαγωγή. Στάδια ανάπτυξης. ιαδοχή της µάθησης. Η Ανάπτυξη και η Ψυχολογία των Φάσεων της Ζωής. Παράγοντες που επηρεάζουν την ανάπτυξη

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Εισαγωγή. Στάδια ανάπτυξης. ιαδοχή της µάθησης. Η Ανάπτυξη και η Ψυχολογία των Φάσεων της Ζωής. Παράγοντες που επηρεάζουν την ανάπτυξη"

Transcript

1 Εισαγωγή Η Ανάπτυξη και η Ψυχολογία των Φάσεων της Ζωής ρ Λυράκος Γεώργιος Φυσικοθεραπεία Ψυχολογία της Υγείας 2014 Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ του ανθρώπου χαρακτηρίζεται από µία προοδευτική σειρά µεταβολών, που καθορίζονται από γενετικούς παράγοντες σε συνδυασµό και µε τις επιδράσεις του περιβάλλοντος. Περιλαµβάνει, δε, όχιµόνοτηνέννοιατηςαύξησης, αλλάκαιτηνέννοιατηςµείωσηςήφθοράς. Στην πορεία της ζωής, τα σωµατικά και ψυχολογικά χαρακτηριστικά υφίστανται πολλές µεταβολές και το άτοµο αντιµετωπίζει νέες καταστάσεις στις οποίες είναι αναγκαίοναπροσαρµοστεί. Οι µεταβολές στη διάρκεια της ζωής του ανθρώπου, από τη σύλληψη έως το θάνατο, αποτελούν αντικείµενο µελέτης του κλάδου της Ψυχολογίας, που ονοµάζεται ΕξελικτικήΨυχολογία. Παράγοντες που επηρεάζουν την ανάπτυξη Οάνθρωποςεξαρτάταιαπότηµητέρατουγιαπολύ µεγαλύτεροχρονικόδιάστηµααπ' όσοταάλλαζώα. Έτσι, το παιδί περνάει από µια µακρά περίοδο µάθησης και αλληλεπιδράσεων µε τους άλλους, πριν ανεξαρτητοποιηθεί. Οι εµπειρίες σε όλη αυτή την περίοδο επηρεάζουν σε σηµαντικό βαθµό την τελική διαµόρφωση του ατόµου. Έµφυτοι όµως παράγοντες (γενετικοί) επιδρούν και καθορίζουν την ανάπτυξη, τόσο κατά την εµβρυϊκή ζωή όσοκαιµετάτηγέννηση. Έτσι, οι αλλαγές που παρατηρούνται κατά την ανάπτυξη είναι προκαθορισµένες και σε µεγάλο βαθµό ανεξάρτητεςαπόεπιδράσειςτουπεριβάλλοντος. Στάδια ανάπτυξης Το παιδί πρώτα θα µπουσουλήσει, στη συνέχεια θα σταθείόρθιοκαιτελικάθαπερπατήσει. Η οργανωµένη αυτή σειρά εµφάνισης της συµπεριφοράς ούτε καθορίζεται ούτε µπορεί να µεταβληθεί από εξωτερικέςεπεµβάσεις (άσκησηκαιεµπειρία). Για να πραγµατοποιηθεί η γενετικά προκαθορισµένη ανάπτυξη, πρέπει και το περιβάλλον να είναι ευνοϊκό. Παρατεταµένη παρεµπόδιση µιας λειτουργίας καθυστέρηση της εµφάνισης της λειτουργίας αυτής. µε παρατεταµένο περιορισµό της κινητικότητάς τους µαθαίνουν να βαδίζουν αργότερα από το µέσο φυσιολογικό παιδί. Προδιαθεσικοί παράγοντες συµπεριφοράς Οι βιολογικοί παράγοντες, ή κληρονοµικότητα, προδιαθέτουν τοάτοµοαπότηστιγµήπουθαγεννηθείγιαορισµένουςτύπους συµπεριφοράς. Τα βρέφη διαφέρουν ως προς: το επίπεδο κινητικότητας και δραστηριότητας που τα χαρακτηρίζει τις συναισθηµατικές τους αντιδράσεις και τηνκοινωνικότητα, πρινακόµαεπιδράσεισεαυτάτοπεριβάλλον. Η διαφορετική γενετική δοµή του κάθε ατόµου το διαφοροποιεί από ταάλλαάτοµαωςπρος: τη σωµατική του διάπλαση τις νοητικές του ικανότητες το φύλο το ρυθµό ανάπτυξης τις δυνατότητες για µάθηση τη δραστηριότητα τηνευαισθησίαήτηνανοχήτουστιςαπογοητεύσεις. ιαδοχή της µάθησης Ο ρόλος των ενδογενών παραγόντων είναι µεγαλύτερος κατά τους πρώτους µήνες της ανάπτυξηςτουπαιδιού. Οι ενδογενείς παράγοντες καθορίζουν µια συγκεκριµένη διαδοχή των διαφόρων τύπων συµπεριφοράς Ο ρυθµός εµφάνισής τους κυµαίνεται από παιδί σεπαιδίαπόοέως 5 µήνες. Οι περισσότεροι τύποι συµπεριφοράς προκύπτουν από το συνδυασµό της µάθησης και της βιολογικής ωρίµανσης 1

2 Ωρίµανση και µάθηση Ηχρονικήστιγµήπουτοάτοµοθαείναι έτοιµο να µάθει καθορίζεται από τη βιολογική ωρίµανση. Τοπαιδίπ.χ. πρέπειναφθάσεισε κάποια συγκεκριµένη ηλικία (ωρίµανση) για να µπορέσει να µιλήσει µιλάει όµως ακούοντας τους άλλους να µιλούν (µάθηση) Αλληλεπίδραση της ωρίµανσης και της µάθησης Οι ικανότητες ή οι δεξιότητες, που οικοδοµούνται σε αναπτυσσόµενα πρότυπα συµπεριφοράς, έχουν ως αποτέλεσµατηγρηγορότερηµάθηση. ΟιπρώτεςλέξειςΠ.χ. πουπροφέρειτοπαιδί, όπως «µαµά», «µπαµπά», «ντα-ντά», «άτα», διευκολύνονται από την αυτόµατη εκποµπή των ήχων αυτώναπότοπαιδί. Όσο ωριµότερος είναι ο οργανισµός τόσο ταχύτερη είναι η µάθηση. Ηπρόωρηµάθησηέχειπρόσκαιρααποτελέσµαταήκαικανένα. Ηπρόωρηµάθησηµπορείναέχεικαιαρνητικάαποτελέσµατα, στην περίπτωση που το παιδί κουράζεται για να αφοµοιώσει γνώσεις, γιατιςοποίεςδενείναιακόµαβιολογικάώριµο. Κινδυνεύει έτσι να χάσει το ενδιαφέρον του για το αντικείµενο της µάθησης. Η πορεία της ανάπτυξης Ηανάπτυξηακολουθείσυγκεκριµένη, προβλέψιµη, πορείαανάστάδια. Κάθε στάδιο τυπικές µορφές συµπεριφοράς που το διαφοροποιούν από τα άλλα. Σε πολλές µελέτες έχουν περιγράφει στάδια που αφορούν διαφορετικούς τοµείς ανάπτυξης, όπως: ο τοµέας της κινητικής της ψυχοκοινωνικής της ψυχοσεξουαλικής της νοητικής ανάπτυξης Οιτοµείςαυτοίδενείναιανεξάρτητοιοέναςαπότον άλλο. Συνθέτουν τις διαφορετικές όψεις της ψυχοκοινωνικής ζωής του ανθρώπου. Οι φάσεις της ψυχοκοινωνικής ζωής και τα τυπικά χαρακτηριστικά τους Ανάπτυξη ατόµου Κληρονοµική προδιάθεση Επίδραση περιβάλλοντος Εµπειρίες Περίοδοι πορείας εξέλιξης 1. Βρεφικήηλικία (0-2 ετών) 2. Πρώτηπαιδικήήνηπιακήηλικία (3-5 ετών) 3. εύτερη παιδική ή σχολική ηλικία (6-12 ετών) 4. Εφηβική περίοδος (13-19 ετών) 5. Αρχική ενήλικη περίοδος (20-40 ετών), 6. Μέσηενήλικηπερίοδος (41-65 ετών) 7. Γεροντική ηλικία (άνω των 65 ετών) 1. Βρεφική Ηλικία Ραγδαία σωµατική ανάπτυξη Σηµαντικότατα εξελικτικά βήµατα: το βρέφος αποκτά τον έλεγχο του µυϊκού συστήµατος και λίγο µετά το τέλος του 1ουέτουςτηνόρθιαστάσηκαιβάδιση. Νοητικά, σύµφωνα µε τη θεωρία του J. Piaget: Ξεκινά ο µετασχηµατισµός των πρωτόγονων νοητικών σχηµάτων (αντανακλαστικές κινήσεις) σε πιο πολύπλοκα σχήµατα που θα οδηγήσουν προοδευτικά στη νοητική ανάπτυξη. Τοβρέφοςαρχίζεινακατανοείτονκόσµοµέσααπότις αισθήσειςκαιτηνκίνησηκαιτηνάµεσηεπαφήτουµετα συγκεκριµένα αντικείµενα «αισθησιοκινητική περίοδος» 2

3 Βρεφική Ηλικία Το περιβάλλον αρχίζει να έχει σηµαντική επίδραση ήδη από την πρώιµη αυτή περίοδο της ανάπτυξης Οι εµπειρίες του πρώτου έτους της ζωής παίζουν καθοριστικό ρόλο στην ψυχοκοινωνική ανάπτυξη και στη διάπλασητηςπροσωπικότητας. Ενώ οι πρώτες συναισθηµατικές αντιδράσεις εκδηλώνονται µε γενικό και ακαθόριστο τρόπο ως γενική διέγερση ή έξαψη, σύντοµα διαφοροποιούνται, πρώτα τα αρνητικά και αργότερα τα θετικά συναισθήµατα, ενώ κατάτοτέλοςτου 2ουέτουςτοβρέφοςεκφράζει συγκεκριµένασυναισθήµατα, όπωςφόβο, θυµό, ζήλια, χαρά, στοργήκ.ά. Βρεφική Ηλικία Στονπρώτοχρόνοτηςζωήςτουτοβρέφοςβρίσκεταισε απόλυτη εξάρτηση από τη µητέρα και έχει ανάγκη την αδιάκοπη παρουσία της για την ικανοποίηση των βασικώντουαναγκών (διατροφή, καθαριότητα). Έχει αποδειχθεί από µελέτες που έγιναν σε ζώα (πειράµατα Harlow) ότι η απλή ικανοποίηση των βιολογικών αναγκών του παιδιού από τη µητέρα, χωρίς η µητρικήφροντίδανασυνοδεύεταιαπόανάλογηστοργή, αφήνεισυναισθηµατικάανικανοποίητοτοβρέφος. Το βρέφος έχει την ανάγκη της σωµατικής επαφής, την ανάγκη να πιπιλίσει και γενικότερα την ανάγκη να νιώσει άνεση και συναισθηµατική ασφάλεια Βρεφική Ηλικία Μπιµπερό µε µεγάλη τρύπα που βραχύνουν τη διάρκεια του θηλασµού έχουν ως αποτέλεσµα το βρέφος να πιπιλίζει εντονότερα τα δάκτυλα, τα σεντόνια κ.λπ., συµπεριφορές «συναισθηµατικήςπείνας». Θέµατα στα οποία εκφράζονται αντίθετες απόψεις όπως αυτό της διατροφής στο στήθος ή στο µπιµπερό φαίνεται να έχουν δευτερεύουσα σηµασία κάτω από την παραπάνω οπτική ως προς τις ψυχολογικές τους διαστάσεις. Πρωτεύουσα σηµασία φαίνεται, αντίθετα, να έχει η ζεστή αγκαλιάτηςµητέρας, ητρυφερότητακαιηστοργή, ανεξάρτητα από τη συγκεκριµένη πρακτική της διατροφής. Εκδηλώσεις του βρέφους που αποκρυσταλλώνονται στην περίοδο αυτή Εκδηλώσεις που συνδέονται µε τη συναισθηµατική και κοινωνική εξέλιξη: το χαµόγελο και η προσκόλληση στο µητρικό πρόσωπο (ή στο υποκατάστατό του) Το χαµόγελο πρώτη µορφή κοινωνικής αντίδρασης. Προοδευτικά και µέσω µιας διαδικασίας ενίσχυσης της συµπεριφοράςτουπαιδιούαπότηµητέρα (π.χ. χαµόγελο, τρυφερά λόγια) και αντίστοιχα της µητέρας από το παιδί (ανταπαντά στηµητέραµεχαµόγελοκαιµεκραυγούλες), δηµιουργείται ο συναισθηµατικός δεσµός µεταξύ µητέρας και παιδιού που είναι καθοριστικής σηµασίας στην οµαλή ψυχολογική του εξέλιξη. Προσκόλληση Η προσκόλληση στο µητρικό πρόσωπο έχει ως συνέπεια δύο βασικές ψυχολογικές αντιδράσειςτουβρέφους: τοάγχοςπροςταάγνωσταπρόσωπακαι τοάγχοςαποχωρισµούαπότηµητέρα. Ηθεωρίατου Erik Eriksonγιατην ψυχοκοινωνική ανάπτυξη Κατά τη βρεφική ηλικία ο άνθρωπος αντιµετωπίζει την πρώτηβασικήσύγκρουση, Είναι η σύγκρουση µεταξύ βασικής εµπιστοσύνης και βασικής δυσπιστίας. Η απόκτηση του συναισθήµατος της βασικής εµπιστοσύνης εξαρτάται από την ποιότητα της φροντίδας πουπαρέχειηµητέραπροςτοπαιδίγιατην ικανοποίηση των βασικών του αναγκών. Ηποιότητατηςσχέσηςτουβρέφουςµετηµητέραθα καθορίσει αν θα επικρατήσει το αίσθηµα της βασικής εµπιστοσύνης προς το περιβάλλον και τον εαυτό του ή τοαίσθηµατηςδυσπιστίαςκαιτηςανασφάλειας. 3

4 Ο αµερικανός ψυχολόγος Hαrry Hαrlow και οι συνεργάτες του, σε πειράµατα που έκαναν σε πιθήκους, απέδειξαν τη σηµασία, για τα µικρά πιθηκάκια, του συναισθήµατος της ασφάλειας πουπαρέχειηµητέρα. Όταν δόθηκε η δυνατότητα στα πεινασµένα νεογέννητα πιθηκάκια να επιλέξουν µεταξύ δύο οµοιωµάτων µητέρας εκείνη που εξασφάλιζε την τροφήαλλάηαγκαλιάτηςήτανψυχρή (κατασκευή από σύρµα) από εκείνη που προσέφερε ζεστή αγκαλιά (κατασκευή από χνουδωτό ύφασµα), αυτά κατέληγαν στη ζεστή αγκαλιά, παραβλέποντας τη βιολογική τους ανάγκη για τροφή. Σε άλλο πείραµα οι ίδιοι ερευνητές απέδειξαν ότι η αποστέρηση από τη µητέρα και τις φροντίδες τηςστουςπρώτους 6 µήνεςτηςζωήςέχει επιπτώσεις στην κοινωνική τους συµπεριφορά (οι πίθηκοι γίνονται δειλοί ή ιδιαίτερα επιθετικοί απέναντι στους άλλους πιθήκους), δηµιουργεί δυσκολίες στο ζευγάρωµα αργότερα ενώ έχει ως αποτέλεσµα στη θηλυκή µητέρα πίθηκο την εκδήλωση παθολογικής συµπεριφοράς προς το δικό της παιδί (κακοποίηση) (Harlow & Zimmermann, 1959). Η προτίµηση από το πιθηκάκι της χνουδωτής µητέρας παρόλο που η συρµάτινηµητέραπαρέχειτροφή. Πηγή: Baron, Πρώτη Παιδική ή Νηπιακή Ηλικία Η πρώτη παιδική ή νηπιακή ηλικία εκτείνεται περίπουαπότο 3οέωςτο 6οέτος. Η ανάπτυξη της οµιλίας συµβάλλει στην περαιτέρωνοητικήανάπτυξη. Στηφάσηαυτήτηςζωήςτονήπιοείναισεθέση να κάνει τους πρώτους νοητικούς συλλογισµούς Στηρίζονται αποκλειστικά στις οπτικές εντυπώσεις και στις προσωπικές αντιλήψεις και έχουν χαρακτήρα εγωκεντρικό Οι συναισθηµατικές αντιδράσεις της πρώτης παιδικής ηλικίας Εξειδικεύονται περισσότερο και τα διάφορα συναισθήµατα αποκτούν µεγάλη ποικιλία έκφρασης. Βασική συναισθηµατική αντίδραση είναι ο Θυµός, που εκφράζεται συχνάµεεκρήξειςοργής. Τοπαιδίσυνεχίζειναέχειµεγάληανάγκητηςεπαφήςκαιτης στοργήςτηςµητέρας. Rene Spitz (1945) παιδιά που στερήθηκαν τη µητρική φροντίδα στη νηπιακή ηλικία ή δεν γνώρισαν καθόλου µητέρα παρουσίασαν γλωσσική και νοητική καθυστέρηση και σοβαρά προβλήµατα προσαρµογής. Wayne Dennis et al (1973) σε ορφανοτροφείο του Λιβάνου, όπου επιφοιτούσαν ιδιαίτερα δυσµενείς συνθήκες για την ανάπτυξη των παιδιών από πλευράς ερεθισµάτων και ανθρώπινης επαφής και επικοινωνίας η παρατεταµένη παραµονή στο ίδρυµα είχε σοβαρέςεπιπτώσειςστηνοητικήκαικοινωνικήτουςανάπτυξη. Οι συναισθηµατικές αντιδράσεις της πρώτης παιδικής ηλικίας Αρχίζει να γίνεται σηµαντικός και ο ρόλος του πατέρα, των αδελφών ή και άλλων προσώπων της οικογένειας Από την προσχολική περίοδο ο κοινωνικός ορίζοντας διευρύνεται εκτός της οικογένειας, για να συµπεριλάβει συνοµήλικους και άλλα πρόσωπα. Τα σηµαντικά πρόσωπα συµβάλλουν στην κοινωνικοποίησή = προοδευτική διαµόρφωση συµπεριφορών συµβατέςµετηνκοινωνίαµέσαστηνοποίαζει. Οι γονείς επιδρούν στην κοινωνικοποίηση και στη διαµόρφωση της συµπεριφοράς και της προσωπικότητας µέσω κυρίως των προτύπων που προσφέρουν προς µίµηση και ταύτιση στα παιδιά τους και µέσω της επιδοκιµασίας ή της αποδοκιµασίας (µέθοδοιπειθαρχίας). Οι συναισθηµατικές αντιδράσεις της πρώτης παιδικής ηλικίας Όσο το παιδί µεγαλώνει, περνάει ένα µεγάλο µέρος του χρόνου του µε τους συνοµήλικους βοηθάστηναπόκτησηκοινωνικώνδεξιοτήτων. Μαθαίνει: ναπαίρνεικαιναδίνει, να µοιράζεται και να συνεργάζεται να απολαµβάνει την παρέα των άλλων να αντιλαµβάνεται τα συναισθήµατά τους. Οι συνοµήλικοι γίνονται µοντέλα προς µίµηση και πηγές επιβράβευσης ή τιµωρίας. Ο εγωκεντρισµός και ο εγωισµός που µπορεί να έχει αναπτυχθεί στο στενό οικογενειακό περιβάλλον συχνά δεν γίνεται ανεκτός από τα άλλα παιδιά και προοδευτικά αποβάλλεται. Έτσιτοπαιδίαποκτά σαφέστερηεικόνα τουεαυτού. ηµιουργία φυλετικού ρόλου Το παιδί αρχίζει να αντιλαµβάνεται τις διαφορές µεταξύ των δύο φύλων µέσωτηςταύτισηςµετογονέατουιδίουφύλουυιοθετείτονφυλετικότου ρόλο. Στους φυλετικούς ρόλους επιδρούν οι κοινωνικές επιρροές ή τα στερεότυπα που µεταφέρονται από τους γονείς στο παιδί στο πλαίσιο της διαπαιδαγώγησης. Οι γονείς, πριν το παιδί µεγαλώσει αρκετά για να µπορεί να αντιληφθεί την ύπαρξη των δύο φύλων, τού συµπεριφέρονται µε διαφορετικό τρόπο ανάλογαµετοφύλοτου. ντύνουν το κοριτσάκι στα ροζ, να του προσφέρουν παιχνίδια όπως κούκλες, κουζινικά κ.λπ., να του συµπεριφέρονται µε περισσότερη λεπτότητααπόό,τιστοαγόρι. ντύνουντοαγόρισταγαλάζια, τουδίνουνπαιχνίδιαόπωςαυτοκίνητα, όπλακ.λπ., ενώοπατέραςσυνήθωςπαίζειπιοάγριαπαιχνίδιαµαζίτου. Ενισχύουν την εξάρτηση στα κορίτσια και την ανεξαρτησία στα αγόρια. µεταφέρουν τα στερεότυπα των φυλετικών ρόλων της κοινωνίας στα παιδιάτουςαπότηνπολύµικρήηλικία. Οι έµφυτες διαφορές µεταξύ των δύο φύλων µορφοποιούνται και ενισχύονται από την επίδραση των κοινωνικών και πολιτιστικών παραγόντων. 4

5 Οι συγκρούσεις της νηπιακής ηλικίας σύµφωνα µε τον Erikson έχειναεπιλύσειδύοβασικέςσυγκρούσεις: µεταξύτηςαυτονοµίαςκαιτηςντροπής/αµφιβολίας (2 ος και 3 ος χρόνος) µεταξύτηςπρωτοβουλίαςκαιτηςενοχής (4 ος και 5 ος χρόνος). Στηδιάρκειατου 2ουκαι 3ουχρόνου εγκαταλείπει την παθητική εξάρτηση της βρεφικής ηλικίας προσπαθείναασκείέλεγχοστοσώµατουκαιστο περιβάλλον Εάν η τάση για αυτενέργεια ενισχυθεί αίσθηµα της αυτονοµίας. Εάν η τάση για αυτονοµία εµποδιστεί, αισθήµατα τηςντροπήςκαιτηςαµφιβολίας. Αυτονοµία ντροπή- αµφιβολία Η τάση του παιδιού για αυτονοµία ενισχύεται εάν σε καθηµερινές εργασίες τού δίνονται οι ευκαιρίες να δοκιµάζειτιςικανότητέςτου. Οι γονείς: δενπρέπειναβοηθούνσυνέχειατοπαιδίεκείόπουδεν χρειάζεται βοήθεια πρέπει να το ενθαρρύνουν να αυτενεργεί Πρέπει να το διδάσκουν ότι η αποτυχία δεν είναι ντροπή, αλλά µιαευκαιρίαγιαναξαναπροσπαθεί. Χρειάζονται λογικά όρια στην ελευθερία αυτή, ώστε το παιδί να µην αφήνεται εκτεθειµένο σε αλλεπάλληλες αποτυχίες µέσα σε έναν κόσµο πολύπλοκο, που θα το κάνουν να νιώθει ντροπή και αµφιβολία για τις ικανότητέςτου. Αυτονοµία ντροπή- αµφιβολία Το παιδίαποκτάνέεςσωµατικέςκαι νοητικές ικανότητες κατά τη διάρκεια του 4ουκαι 5ουχρόνουτηςζωής δυνατότητα να παίρνει πρωτοβουλίες και να γίνεται δηµιουργικό Η περίοδοςαυτήσυµπίπτειµετην ανάπτυξη των ηθικών κανόνων της συµπεριφοράς (υπερεγώ) το παιδί είναι επιρρεπές σε αισθήµατα ενοχής Ποιος ήταν ο Erikson Ο Erik Erikson ( ) γεννήθηκεστηγερµανία. Το 1927 γνωρίστηκεστηβιέννηµετηνοµάδατουφρόυντ, καικυρίωςµε την κόρη του Αννα Φρόυντ, και έγινε µέλος της ψυχαναλυτικής εταιρείαςµεειδίκευσηστηνπαιδοψυχανάλυση. Το 1933 µετανάστευσε στην Αµερική και έγινε ο πρώτος παιδοψυχαναλυτήςστηβοστώνη. Οι απόψεις του έχουν την αφετηρία τους στην Ψυχαναλυτική παράδοση. Υποστηρίζει, όµως σε αντίθεση µε τον Φρόυντ, ότι η προσωπικότητα µεταβάλλεται σε όλη τη διάρκεια της ζωής του ανθρώπου. ίνει επίσης έµφαση στους κοινωνικοπολιτιστικούς παράγοντες εις βάρος των ψυχοσεξουαλικών παραγόντων που εισήγαγε ο Φρόυντ ιατυπώνει την άποψη ότι η προσωπικότητα των ανθρώπων περνάµέσααπόορισµέναψυχοκοινωνικάστάδιαεξέλιξης. Κάθε στάδιο χαρακτηρίζεται από µία κρίση ή σύγκρουση, την οποία το άτοµο πρέπει να ξεπεράσει επιτυχώς, προκειµένου να συνεχιστεί οµαλά η ανάπτυξη της προσωπικότητάς του. Η επίλυση των συγκρούσεων αυτών, οι οποίες είναι συνολικά οκτώ, αποτελεί τον πυρήνα της θεωρίας του Erikson για τη διαµόρφωσητηςπροσωπικότητας (Erikson, 1950, 1987). 3. εύτερη Παιδική ή Σχολική Ηλικία Η δεύτερη παιδική ή σχολική ηλικία εκτείνεται περίπου απότο 6 ο έωςτο 12 ο έτος. Η είσοδος στο σχολείο είναι ένας σηµαντικός σταθµόςστηζωήτουπαιδιού. Αποµακρύνεται από το στενό οικογενειακό περιβάλλον καιµπαίνειστονευρύτεροχώροτουσχολείου. Βασικότατο ρόλο στη συναισθηµατική και κοινωνική του ανάπτυξη παίζει η ένταξή του στην οµάδα των συνοµήλικωνκαιηαποδοχήτουαπόαυτούς. 5

6 Σύµφωναµετον Piaget Η νοητική ικανότητα του παιδιού της σχολικής ηλικίας χαρακτηρίζεται από: Ικανότητα για λογικούς συλλογισµούς Αντιστρεψιµότητα Αντίληψη των αριθµών Κατηγοριοποίηση συλλογισµών. εν έχει κατακτήσει δηλαδή ακόµα τη δυνατότητα να σκέφτεται µε αφηρηµένες έννοιες. Η επίδραση του σχολείου Το σχολείο επιδρά σηµαντικά στην διαµόρφωση της προσωπικότητας και της συµπεριφοράς τού εύπλαστου στην περίοδοαυτήπαιδιού. Ο δάσκαλος αποτελεί πρότυπο ταύτισης στην ηλικία αυτή και τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητάς του, οι αξίες, οι πεποιθήσεις επηρεάζουντηνπροσωπικότητατουπαιδιού. Η ατµόσφαιρα του σχολείου επηρεάζει την προσωπικότητα του παιδιού Η δηµοκρατική ατµόσφαιρα καλλιεργεί την ευελιξία, τη συνεργατικότητα και το οµαδικό πνεύµα Η αυταρχική ατµόσφαιρα ευνοεί την υποτακτικότητα ή την επαναστατικότητα, ενώ Η ατµόσφαιρα απόλυτης ελευθερίας ευνοεί τη δηµιουργία σύγχυσης στουςστόχουςκαιτιςεπιδιώξειςτουπαιδιού. Σύµφωνα µε τη θεωρία του Erikson Το άτοµο έχει να επιλύσει τη βασική σύγκρουση µεταξύ παραγωγικότητας καικατωτερότητας (6οςέως 12οςχρόνος). Το παιδί έχει τώρα τις δυνατότητες όχι µόνο να παίρνει πρωτοβουλίες αλλά καιναολοκληρώνειό,τιαρχίζει. Θέλειναείναιπαραγωγικό. Αν ενθαρρύνεται και ενισχύεται στην προσπάθειά του να κατακτήσει τον κόσµο της γνώσης και να καλλιεργήσει τις επιδεξιότητές του και αν δεν αντιµετωπίζεται απαξιωτικά από τους γονείς του στη σύγκρισή του µε τα άλλαπαιδιάτηςηλικίαςτου θα ενισχυθεί η τάση για φιλοπονία και θα επικρατήσει το αίσθηµα της επάρκειας και της παραγωγικότητας. Αν το περιβάλλον αναχαιτίζει τον ενθουσιασµό και την ορµή του παιδιού µε άστοχες παρεµβάσεις, που το µειώνουν και το κάνουν να αισθάνεται ανίκανο, ή αν το φέρνει διαρκώς αντιµέτωπο µε συνεχείς µαταιώσεις τότε θα ενισχυθεί το αίσθηµα της ανεπάρκειας και κατωτερότητας. Κίνδυνος να ενισχυθεί υπερβολικά η τάση του παιδιού για παραγωγικότητα, µε αποτέλεσµα το παιδί να θεωρεί την εργασία τη µοναδική αξία της ζωής. 4. Εφηβική Περίοδος Ηεφηβικήπερίοδοςαρχίζειπερίπουαπότο 12 ο περίπουέτος τηςηλικίαςκαιφθάνειµέχριπερίπουτο 19 ο. Χαρακτηρίζεται από: Ταχύτατη σωµατική ανάπτυξη Ραγδαίες βιολογικές µεταβολές στα αναπαραγωγικά όργανα και βιολογικές µεταβολές στα δευτερογενή χαρακτηριστικά του φύλου Έναρξη της εµµηνόρροιας στα κορίτσια Έναρξη της σπερµατογένεσης στα αγόρια Σηµατοδοτούν την έναρξη της εφηβείας. Ηηλικίαέναρξηςαπότα 11 έωςτα 17, µέσηηλικίαπερίπουτα 13, Τα αγόρια µπαίνουν στην εφηβεία κατά µέσο όρο δυο χρόνια αργότερααπότακορίτσια. Η σεξουαλική ωρίµανση οδηγεί το ερωτικό ενδιαφέρον του εφήβου κατά κανόνα προς το άλλο φύλο και ξεκινά η ενεργός σεξουαλική ζωή. Άλλο βιολογική άλλο ψυχολογική!!! Η ολοκλήρωση της βιολογικής ωρίµανσης δεν συµπίπτει απαραίτητα µε την ενηλικίωση από ψυχολογικήςπλευράς. Κάτω από τις σηµερινές συνθήκες ζωής, η παράταση των σπουδών στους νέους και η καθυστέρηση στην απόκτηση αυτονοµίας και ανεξαρτητοποίησης από την οικογένεια επιβραδύνει την ψυχολογική ωρίµανσή τους. Οι σωµατικές µεταβολές ασκούν σηµαντική επιρροή στην ψυχολογική κατάσταση του εφήβου Σε αρκετές περιπτώσεις δυσκολεύεται να αντεπεξέλθει και να βρει θετικές διεξόδους στα προβλήµατα που αντιµετωπίζει. Χαρακτηριστικά της εφηβικής περιόδου Αποδέσµευση από τις γονικές εξαρτήσεις Έντονο ενδιαφέρον για κοινωνικές συναναστροφές µε συνοµήλικους Τάση για ευθυγράµµιση και συµµόρφωσηµεαυτούς, εν εγκαταλείπονται τελείως οι αρχές που ήδη έχουν αποκτηθεί µέσα στην οικογένεια κατά τη διάρκεια της παιδικής ηλικίας. 6

7 Αν η οικογένεια δυσλειτουργεί Η ανεπαρκής λειτουργία της οικογένειας και η ελλειµµατική επικοινωνία του εφήβου µε τους γονείς µπορεί να οδηγήσει στην: υπερβολική προσκόλληση στην παρέα αύξηση των κινδύνων υιοθέτησης συµπεριφορών µε αρνητικές επιπτώσεις όπως χρήση και κατάχρηση αλκοόλ χρήση και κατάχρηση ναρκωτικών παραβατικήσυµπεριφοράκ.λπ. Θεωρία του Piaget Στην εφηβική περίοδο, και έως την ηλικία περίπου των 15 ετών ολοκληρώνεται η νοητική ανάπτυξη του παιδιού χαρακτηριστικό της σκέψης είναι ότι παύει να είναι προσκολληµένη στην άµεση οπτική αντίληψη και στα συγκεκριµένα αντικείµενα µπορεί πλέον να χειριστεί αφηρηµένες έννοιες όπως αυτές της επιστήµης, της θρησκείας, της ηθικής κ.λπ. «στάδιο αφαιρετικών συλλογισµών» θεωρία του Erikson η βασική σύγκρουση που πρέπει να επιλυθεί κατά την περίοδο αυτή είναι η σύγκρουση µεταξύ ταυτότητας και σύγχυσηςρόλων (12 ο έως 19 ο έτος). Οέφηβοςαναζητάτηνπροσωπικήτουταυτότητα. Η ανάπτυξη της αφαιρετικής σκέψης δίνει τη δυνατότητα : να αποκτήσει σαφή εικόνα για το ποιος είναι από πού προέρχεται και πού κατευθύνεται να διαµορφώσει τα ατοµικά του ιδεώδη να βρει έναν τρόπο συµπεριφοράς συµβατό και αποδεκτό από τονίδιο, απότουςσυνοµηλίκουςτου, απότουςγονείςτουκαι γενικά από την κοινωνία. Στρατηγικές επίλυσης της κρίσης οκιµάζει διάφορες στρατηγικές για να επιλύσει την κρίσηστηνοποίαβρίσκεται: οκιµάζει ρόλους, όπως ο ρόλος του καλού παιδιού, του επαναστάτη, του αθλητή κ.ά. Εξετάζει πολλούς πιθανούς εαυτούς έως ότου κατασταλάξεισεαυτόπουοίδιοςθέλειναγίνει Μέσα από τις διάφορες εµπειρίες κτίζει σταδιακά το γνωσιακό οικοδόµηµα που θα τον βοηθήσει να κατανοήσει τον εαυτό του και να αποκτήσει ταυτότητα Ανδενεπιτύχειναβρειτηνπροσωπικήτουταυτότητα, καταλαµβάνεται από σύγχυση ρόλων και κρίση ταυτότητας 5. Αρχική Ενήλικη Περίοδος Με το τέλος της εφηβείας έχει συντελεστεί η βασική ψυχοσωµατική διαµόρφωση του ανθρώπου ορισµένες ψυχολογικές λειτουργίες εξακολουθούν να εξελίσσονται µέχρικαιτηγεροντικήηλικία. Το άτοµο µπαίνει στην αρχική ενήλικη περίοδο που εκτείνεται από τηνηλικίατων 20 έως 40 ετών, διαθέτονταςόποιαεφόδια - ψυχολογικά και πνευµατικά- έχει αποκτήσει κατά τα προηγούµενα χρόνια. Πρέπει να προσαρµοστεί στις επιταγές της εξωτερικής πραγµατικότητας, που είναι συνυφασµένες µε τη συγκεκριµένη αυτή περίοδο και που κατά βάση είναι κοινωνικοπολιτισµικά προσδιορισµένες. Στην προσπάθειά του αυτή αντιµετωπίζει κρίσιµες φάσεις που πρέπει να ξεπεράσει για να επιτύχει µια οµαλή προσαρµογή Βασικά καθήκοντα της φάσης αυτής Να ξεκινήσει µια επαγγελµατική σταδιοδροµία Να επιλέξειένανσύντροφογιατηζωήτου Να δηµιουργήσει καινούργια οικογένεια και απογόνους Να παίξει έναν συγκεκριµένο κοινωνικό ρόλο, συµβατό µε την κοινωνικοπολιτισµική πραγµατικότητα. Στη νοητική σφαίρα, έχει ήδη κατακτήσει το επίπεδο των αφαιρετικώνσυλλογισµών. Οι τρόποι σκέψης που χαρακτηρίζουν τα προηγούµενα στάδια νοητικήςανάπτυξηςδενέχουνπάψειναυφίστανται. Παραµένουν, σε πιο εξελιγµένη µορφή χρησιµοποιούνται µε τον πλέον κατάλληλο και αποτελεσµατικό τρόπο, ανάλογαµετιςαπαιτήσειςτωνπεριστάσεων. 7

8 Χαρακτηριστικός τρόπος σκέψης Ένας επιστήµονας µπορεί να χρησιµοποιεί: Κυρίως αφαιρετικούς συλλογισµούς όταν επιλύει ένα θεωρητικό πρόβληµα Συγκεκριµένους συλλογισµούς όταν διεκπεραιώνει τις καθηµερινές του υποθέσεις Προσυλλογιστική σκέψη όταν επιδίδεται στα καλλιτεχνικά του ενδιαφέροντα και Αισθησιοκινητικές διεργασίες στις ψυχικές και σωµατικές ικανοποιήσειςκαιαπολαύσεις. Η νοητική αυτή ικανότητα, δηλαδή η κατάλληλη χρησιµοποίησητωνδιαφορετικώνµορφώνσυλλογισµού, χαρακτηρίζειτοωριµότεροεπίπεδονοητικήςανάπτυξης, που επιτυγχάνεται κατά την αρχική ενήλικη περίοδο. Ψυχοκοινωνική θεωρία του Erikson Το άτοµο έχει να επιλύσει τη βασική σύγκρουση µεταξύ συντροφικότηταςκαιαποµόνωσης. Καλείται να αναπτύξει σχέσεις οικειότητας και συντροφικότητας µε άλλα άτοµα, µέσα από τις οποίες να µπορεί να µοιράζεται συναισθήµατα και καταστάσεις χωρίς όµως να χάνει την αυτονοµία τουεαυτούτου. Η ικανότητα αυτή δεν περιορίζεται µόνο στις ερωτικές σχέσεις Σχετίζεται κυρίως µε την ικανότητα του ατόµου να αγαπήσει και να ενδιαφερθείβαθιάκαιµεσυνέπειαγιαάλλουςανθρώπους, κατακτώνταςέτσιτησυντροφικότητα. Αν δεν καταφέρει να επιτύχει τους στόχους αυτούς, τότε θα διακατέχεται πάντα από ένα αίσθηµα αποµόνωσης µε επιπτώσεις σεόλητηµετέπειταπορείατου. 6. Μέση Ενήλικη Περίοδος Εκτείνεται περίπου από την ηλικία των 40 έως την ηλικίατων 65 ετών. Κατά την περίοδο αυτή ο άνθρωπος φθάνει στο υψηλότεροεπίπεδοτηςπαραγωγικήςτουδηµιουργίας. Στον επαγγελµατικό τοµέα, γύρω στα 50 περίπου χρόνια, το άτοµο θεωρείται ότι βρίσκεται στο υψηλότερο σηµείοτηςσταδιοδροµίαςτου. Η γυναίκα, κατά την περίοδο αυτή, απαλλαγµένη σε σηµαντικό βαθµό από τις υπευθυνότητες και φροντίδες του σπιτιού και της ανατροφής των παιδιών, έχει το χρόνοναεπιδοθείσεάλλεςδραστηριότητες. Κρίσιµες φάσεις που πρέπει να ξεπεράσει ο άνθρωπος Η µέση ενήλικη περίοδος επιφυλάσσει πολλές κρίσιµες φάσεις, που ο άνθρωπος πρέπει να ξεπεράσει. Το άτοµο αντιλαµβάνεται και συνειδητοποιεί πλέονκαθαράποιαήτανταόριατων προσωπικών του δυνατοτήτων και ικανοτήτων Αντιλαµβάνεται τη διάσταση που υπάρχει µεταξύ των νεανικών του φιλοδοξιών και των όσωνέχειπετύχειστηζωήτου. Αρχίζει να σκέφτεται ότι τα περιθώρια να πραγµατοποιήσει τις νεανικές του φιλοδοξίες έχουν πλέον στενέψει σηµαντικά Η αντίληψη για τη διάρκεια της ζωής αλλάζει Αντίναβλέπειτηζωήσαντοχρονικόδιάστηµα πουπέρασεαπότηγέννησητουέωςεδώ, όπως κάνουν τα νεότερα άτοµα, αρχίζει να τη βλέπει σαν τα χρόνια που του υπολείπονται ακόµηναζήσει, Άλλες δυσκολίες.. Η περίοδος αυτή συµπίπτει συνήθως µε την εποχή κατά την οποία τα παιδιά έχουν πλέον µεγαλώσει και εγκαταλείπουν το σπίτι, είτε για σπουδές είτε για να κάνουν τη δική τους οικογένεια. Η «έρηµηφωλιά»πουαποµένειοδηγείσεµιακρίσιµηφάσηιδίωςτη γυναίκα, δεδοµένου του παραδοσιακά καθορισµένου ρόλου της που τώρατονβλέπειναέχειπλέονλήξει. Η «έρηµη φωλιά» αποτελεί επίσης τη µαρτυρία ότι η νεότητα έχει περάσει. Επιπρόσθετα, η εµµηνόπαυση στη γυναίκα, που συµπίπτει µε την εποχή αυτή, συνοδεύεται συνήθως από µια συναισθηµατική αναστάτωση, για την οποία πιθανόν ευθύνονται βιολογικοί παράγοντες, σηµαδεύει όµως το τέλος της γονιµότητας, ενισχύοντας την αίσθηση της χαµένης νεότητας. Η θεωρία του Erickson Η βασικήσύγκρουσηπουέχειναεπιλύσει ο άνθρωπος κατά την περίοδο αυτή είναι µεταξύ γενεσιουργικότητας και αυτοαπορρόφησης Εάν ο άνθρωπος νιώθει την ικανοποίηση ότιηµέχριτώρασυµβολήτουστην κοινωνία ήταν αξιόλογη, αρχίζει να στρέφει το ενδιαφέρον του προς την καθοδήγηση τηςνέαςγενιάς. «Οάνθρωποςέχειτηνανάγκηνανιώθει 8

9 Αν αποτύχει η επένδυση αυτή Αν αποτύχει στη διεύρυνση αυτή των ενδιαφερόντων του, κατέχεται από το αίσθηµα της στασιµότητας και της προσωπικής πτώχευσης Αισθάνεται πως ό,τι έχει µέχρι τώρα προσφέρει δεν ήταν σηµαντικό Αρχίζει ναδείχνειυπερβολικήεπιείκειαστονεαυτότου, «σανναεπρόκειτογιατοίδιοτουτοµοναχοπαίδι», και αυτοαπορροφάται Το ενδιαφέρον του αρχίζει να στρέφεται αποκλειστικά προςτονίδιοτουτονεαυτό, µεέµφασηστησωµατική καιψυχικήτουευεξίακαισταυλικάαποκτήµατα. 7. Γεροντική Ηλικία Αρχίζει περίπου στα 65 χρόνια Καινούργια προβλήµατα και κρίσιµες φάσεις που πρέπει να ξεπεράσει Κατά την περίοδο αυτή αποδεσµεύεται σε µεγάλο βαθµό από υποχρεώσειςκαιαποσύρεταιαπότηνενεργόκοινωνικήεργασία, γεγονόςπουσηµατοδοτείταιµετησυνταξιοδότηση. Η συνταξιοδότηση ενδέχεται να εισπραχθεί σαν τιµωρία, µε επακόλουθο την πτώση της αυτοεκτίµησης και της αίσθησης της αξίαςτουεαυτού, καιµετηνέννοιααυτήαποτελείµιακρίσιµηφάση γιατονάνθρωπο. Η αποδέσµευση από τις υποχρεώσεις είναι πιθανό να επιφέρει τη µείωση του ενδιαφέροντος για τις κοινωνικές συναλλαγές και γενικότερα τη µείωση του ενδιαφέροντος για τη συναισθηµατική επαφήµετουςάλλους, µεκατάληξητηναπόσυρσηκαιτην παραίτηση. Ενίσχυση της παραίτησης Ενισχύεται απότηνεµφάνισηορισµένωνφυσιολογικώνµεταβολών. Παράγοντες που καθιστούν τον άνθρωπο αδύναµο, περιορίζουν τις δραστηριότητές του και συχνά τον κάνουν να αισθάνεται ανήµπορος και αποθαρρηµένος είναι: Η εξασθένηση της σωµατικής αντοχής Η παρουσία ορισµένων ασθενειών και ηγεροντικήέκπτωσητωννοητικώνλειτουργιών. Οθάνατοςπροσφιλώνπροσώπων (συζύγου, αδελφών, φίλων), πέρα από τη συναισθηµατική αναταραχή που συνεπάγεται, έχει συνήθως ως επακόλουθο µια ζωή αφόρητα µοναχική για τον άνθρωπο, ιδιαίτεραότανταπαιδιάτουζουνµακριά. Το αίσθηµα της µοναξιάς είναι δυνατόν να διαποτίσει όλη του την ύπαρξη, µε αποτέλεσµα να µην αισθάνεται καµία ικανοποίηση από τηζωή. Τα θετικά της γεροντικής ηλικίας Ο άνθρωποςκατάτηνπερίοδοαυτήτηςζωήςτουείναι: απαλλαγµένος από υποχρεώσεις και δεσµεύσεις έχει ελεύθερο χρόνο στη διάθεσή του µπορεί, στο βαθµό που του επιτρέπουν οι σωµατικές του δυνατότητες και στο µέτρο που του εξασφαλίζονται ορισµένες κοινωνικές παροχές, να επιδοθεί σε ποικίλες δραστηριότητες, τόσο στον τοµέα της προσωπικής του αναψυχής όσο και στον τοµέα της προσφοράς του προς τουςάλλους. Ηπροσφοράπροςταπαιδιάκαιταεγγόνιααποτελείµία πολύ σηµαντική πηγή συναισθηµατικής ικανοποίησης. Θεωρίατου Erikson O άνθρωπος έχει να αντιµετωπίσει την 8η και τελευταία ψυχοκοινωνική κρίση, που είναι η κρίση µεταξύ ακεραιότητας και απόγνωσης. Αφορά τοντρόποµετονοποίοτοάτοµοαντικρίζειτοτέλοςτης ζωής, τοθάνατο. Η γεροντική ηλικία είναι η εποχή της περισυλλογής και της αναπόλησηςτωνπεπραγµένωνκατάτηδιάρκειατηςζωής. Ανοάνθρωποςαναπολείτηζωήτουµεένααίσθηµαθλίψης, βλέποντάς την σαν µια σειρά από χαµένες ευκαιρίες και απογοητεύσεις και νιώθοντας ότι ο χρόνος που του αποµένει είναι ελάχιστος για να προσπαθήσει να ξεκινήσει µια άλλη ζωή και να δοκιµάσει άλλες εναλλακτικές λύσεις, τότε διακατέχεται από το φόβο του θανάτου και οδηγείται στην απόγνωση. Προηγούµενη σωστή ανάπτυξη.. Στο βαθµό που έχει αντεπεξέλθει ικανοποιητικά στις προηγούµενες φάσεις της ζωής του και κυρίως στο βαθµό που έχει αποδεχτεί τις επιτυχίες του και τις απογοητεύσεις του, που είναι συνυφασµένες µε την ανθρώπινη ύπαρξη, τότε ωριµάζει βαθµιαία µέσα του ο καρπός των επτά προηγούµενων σταδίων, που είναι η ακεραιότητα του εγώ. Αποδέχεται τον έναν και µοναδικό κύκλο ζωής αναγνωρίζειότιηατοµικήτουζωήδενείναιπαράη τυχαία σύµπτωση ενός µονάχα κύκλου ζωής µε ένα τµήµα της πανανθρώπινης ιστορίας και ο θάνατος πλέον χάνει τη σηµασία του. 9

10 Βασική βιβλιογραφία Σας ευχαριστώ Βοσνιάδου, Στ. (2007), ΕισαγωγήστηνΨυχολογία, ΤόµοςΑ', Αθήνα, Gutenberg. Β aron, R. Α. (1992), Psychology, USA, Allyn and Bacon. Cole, Μ., Cole, S. R. (1996) (3rd ed.), The Development ΟΙ Children, New York, Scientific American Books [ΕλληνικήΜετάφραση: ΗΑνάπτυξητωνΠαιδιών (Μτφρ. Μ. Σόλµαν), Αθήνα, τυ'πωθήτω -Γιώργος αρδανός]. Graig, G. 1. & Baucum, D. (2008), ΗΑνάπτυξητουΑνθρώπου [9 η αµερικ. έκδοση (Επιστ. Επιµ. Π. Βορριά)], Αθήνα, Παπαζήσης. Τίτλος πρωτοτύπου: Ηιιmαn Develoment (2002), USA, Pearson Education,Inc. Elman,1. L., Bates, Ε. Α., Johnson, Μ. Η., Karmiloff-Smith, Α., Pavisi, D. & Plunkett, Κ. (1996), Rethinking Innαteness, Cam-bridge, ΜΑ, Bradford Press. Ginsburg, Η. Ρ. & Opper, S. (1988), Piαget's Theory ΟΙΙntellectιιαl Development, New Jersey, Prentice Hall. Goldhaber, D. (1986), Lile-spαn Humαn Development, San Diego, Harcourt Brace Jovanovich. Κουγιουµτζάκης,1. (1997), Η Αναπτυξιακή Ψυχολογία: Παρελθόν, Παρόν και Μέλλον (Επιµ. Ι. Κουγιουµτζάκης), Ηράκλειο, ΠανεπιστηµιακέςΕκδόσειςΚρήτης. Miller, Ρ. Η. (2001), TheoriesΟf Developmental Psychology (4th ed.), San Francisco, Worth Publishers. 10

Ο παιδικός σταθμός, είναι πράγματι ένας «σταθμός» στην πορεία ανάπτυξης και ζωής του ανθρώπου!

Ο παιδικός σταθμός, είναι πράγματι ένας «σταθμός» στην πορεία ανάπτυξης και ζωής του ανθρώπου! Η μετάβαση στον παιδικό σταθμό---ψυχολογία αναπτυξιακού σταδίου στο νήπιο και οφέλη ένταξης Γράφει: Δανάη Χορομίδου, Ψυχολόγος, Απόφοιτος Παν/μίου Αθηνών, Ψυχοθεραπεύτρια-Ψυχοδραματιστής, Συνεργάτης του

Διαβάστε περισσότερα

Η εφηβεία ως αναπτυξιακό στάδιο

Η εφηβεία ως αναπτυξιακό στάδιο Η εφηβεία ως αναπτυξιακό στάδιο Ο Erikson (1968) θεώρησε ότι η εφηβεία είναι μία από τις εξελικτικές βαθμίδες που καλύπτουν όλη τη ζωή του ατόμου, από τη βρεφική ως τη γεροντική ηλικία (βλ. Πίνακα 1.1}.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΙΙ. ΝΗΠΙΑΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Αναπτυξιακά επιτεύγματα. Καλλιρρόη Παπαδοπούλου και Λήδα Αναγνωστάκη ΤΕΑΠΗ/ΕΚΠΑ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΙΙ. ΝΗΠΙΑΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Αναπτυξιακά επιτεύγματα. Καλλιρρόη Παπαδοπούλου και Λήδα Αναγνωστάκη ΤΕΑΠΗ/ΕΚΠΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΙΙ ΝΗΠΙΑΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Αναπτυξιακά επιτεύγματα Καλλιρρόη Παπαδοπούλου και Λήδα Αναγνωστάκη ΤΕΑΠΗ/ΕΚΠΑ 2016-17 Βάδιση, έλεγχος σφιγκτήρων, το «όχι» του παιδιού, γλωσσική ανάπτυξη Βάδιση

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Ψυχολογία Μάθημα 2 ο. Γνωστικές Θεωρίες για την Ανάπτυξη: Θεωρητικές Αρχές και Εφαρμογές στην Εκπαίδευση

Εκπαιδευτική Ψυχολογία Μάθημα 2 ο. Γνωστικές Θεωρίες για την Ανάπτυξη: Θεωρητικές Αρχές και Εφαρμογές στην Εκπαίδευση Εκπαιδευτική Ψυχολογία Μάθημα 2 ο Γνωστικές Θεωρίες για την Ανάπτυξη: Θεωρητικές Αρχές και Εφαρμογές στην Εκπαίδευση Αντιπαράθεση φύσης ανατροφής η ανάπτυξη είναι προκαθορισμένη κατά την γέννηση από την

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΤΑ ΤΗ ΝΗΠΙΑΚΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΤΑ ΤΗ ΝΗΠΙΑΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΤΑ ΤΗ ΝΗΠΙΑΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΓΕΝΙΚΑ Τα κυρίαρχα χαρακτηριστικά στη διαμόρφωση της προσωπικότητας κατά τη νηπιακή ηλικία είναι οι 2 αναπτυξιακές κρίσεις στην αρχή της περιόδου η απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες Προστασίας και Κινδύνου

Παράγοντες Προστασίας και Κινδύνου Η ψυχική ζωή του παιδιού οικοδομείται μέσα από μια σχέση αλληλεπίδρασης με τους σημαντικούς Άλλους, τη μητέρα και τον πατέρα αρχικά και το ευρύτερο περιβάλλον στη συνέχεια. Μέσα από αυτήν τη συναισθηματική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ. Ανάπτυξη Στέλλα Βοσνιάδου

ΑΝΑΠΤΥΞΗ. Ανάπτυξη Στέλλα Βοσνιάδου 1 ΑΝΑΠΤΥΞΗ Η ψυχολογία της ανάπτυξης µελετά τις αλλαγές στη συµπεριφορά και νόηση µε την ηλικία από τη σύλληψη έως το θάνατο 2 Περιγραφή των αλλαγών Ερµηνεία των αλλαγών Αλληλεπίδραση γενετικών και περιβαλλοντικών

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτυξιακή Ψυχολογία. Διάλεξη 6: Η ανάπτυξη της εικόνας εαυτού - αυτοαντίληψης

Αναπτυξιακή Ψυχολογία. Διάλεξη 6: Η ανάπτυξη της εικόνας εαυτού - αυτοαντίληψης Αναπτυξιακή Ψυχολογία Διάλεξη 6: Η ανάπτυξη της εικόνας εαυτού - αυτοαντίληψης Θέματα διάλεξης Η σημασία της αυτοαντίληψης Η φύση και το περιεχόμενο της αυτοαντίληψης Η ανάπτυξη της αυτοαντίληψης Παράγοντες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΙΙ Καλλιρρόη Παπαδοπούλου ΕΚΠΑ/ΤΕΑΠΗ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΙΙ Καλλιρρόη Παπαδοπούλου ΕΚΠΑ/ΤΕΑΠΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΙΙ 2015-16 Καλλιρρόη Παπαδοπούλου ΕΚΠΑ/ΤΕΑΠΗ 1.Έννοια του εαυτού 2.Αναπτυξιακές συγκρούσεις 3. Hθικότητα Βασική βιβλιογραφία 1. Craig,J. & Baucum, D. (2007) Η Ανάπτυξη του Ανθρώπου.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Ι. Εισαγωγή. Κεφάλαιο 1. Η ψυχολογία ως επιστήμη: σύντομη γνωριμία... 25

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Ι. Εισαγωγή. Κεφάλαιο 1. Η ψυχολογία ως επιστήμη: σύντομη γνωριμία... 25 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος... 13 Το αντικείμενο του συγγράμματός μας... 13 Οι στόχοι και το κοινό μας... 14 Οργάνωση του βιβλίου... 15 Άλλα χαρακτηριστικά του βιβλίου... 16 Ευχαριστίες... 18 ΜΕΡΟΣ Ι Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Κορίτσι ή Αγόρι: Η Ανάπτυξη της Ταυτότητας Φύλου. Ίλια Χατζή Ψυχολόγος MSc

Κορίτσι ή Αγόρι: Η Ανάπτυξη της Ταυτότητας Φύλου. Ίλια Χατζή Ψυχολόγος MSc Κορίτσι ή Αγόρι: Η Ανάπτυξη της Ταυτότητας Φύλου Ίλια Χατζή Ψυχολόγος MSc Τι είναι Ταυτότητα; Περιγράφει τα χαρακτηριστικά που μας προσδιορίζουν και μας διαφοροποιούν ή μας ταξινομούν σε ομάδες ή υποομάδες.

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη. οι οντογενετικές αλλαγές

Ανάπτυξη. οι οντογενετικές αλλαγές Ανάπτυξη οι οντογενετικές αλλαγές Η ψυχολογία της ανάπτυξης Η ψυχολογία της ανάπτυξης µελετά τις αλλαγές στη συµπεριφορά και νόηση µε την ηλικία από τη σύλληψη έως το θάνατο Μελετά οντογενετικές αλλαγές

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Ψυχολογία Μάθημα 2 ο. Γνωστικές Θεωρίες για την Ανάπτυξη: Θεωρητικές Αρχές και Εφαρμογές στην Εκπαίδευση

Εκπαιδευτική Ψυχολογία Μάθημα 2 ο. Γνωστικές Θεωρίες για την Ανάπτυξη: Θεωρητικές Αρχές και Εφαρμογές στην Εκπαίδευση Εκπαιδευτική Ψυχολογία Μάθημα 2 ο Γνωστικές Θεωρίες για την Ανάπτυξη: Θεωρητικές Αρχές και Εφαρμογές στην Εκπαίδευση Αντιπαράθεση φύσης ανατροφής η ανάπτυξη είναι προκαθορισμένη κατά την γέννηση από την

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία. Πώς επιδρά η σημερινή κοινωνία την ανάπτυξη του εφήβου; 21 ΓΕΛ ΑΘΗΝΑΣ ΤΜΗΜΑ Α1, ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Ν. ΖΑΧΑΡΟΠΟΥΛΟΣ

Εφηβεία. Πώς επιδρά η σημερινή κοινωνία την ανάπτυξη του εφήβου; 21 ΓΕΛ ΑΘΗΝΑΣ ΤΜΗΜΑ Α1, ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Ν. ΖΑΧΑΡΟΠΟΥΛΟΣ Εφηβεία Πώς επιδρά η σημερινή κοινωνία την ανάπτυξη του εφήβου; ΤΜΗΜΑ Α1, ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Ν. ΖΑΧΑΡΟΠΟΥΛΟΣ 21 ΓΕΛ ΑΘΗΝΑΣ 1.Χαρακτηριστικά Εφηβεία 2.Δραστηριότητες 3.Κοινωνικοποίηση 1.Χαρακτηριστικά

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτυξιακή Ψυχολογία. Διάλεξη 3: Η ανάπτυξη της σκέψης του παιδιού Η γνωστική-εξελικτική θεωρία του J. Piaget Μέρος ΙI

Αναπτυξιακή Ψυχολογία. Διάλεξη 3: Η ανάπτυξη της σκέψης του παιδιού Η γνωστική-εξελικτική θεωρία του J. Piaget Μέρος ΙI Αναπτυξιακή Ψυχολογία Διάλεξη 3: Η ανάπτυξη της σκέψης του παιδιού Η γνωστική-εξελικτική θεωρία του J. Piaget Μέρος ΙI Θέματα διάλεξης Το στάδιο ανάπτυξης της συγκεκριμένης λογικής σκέψης Tο στάδιο ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

του παιδιού στο σπίτι και στο σχολείο Δρ Παναγιώηης Γαλάνης Σσνηονιζηής Εκπαίδεσζης Γραθείοσ Εκπαίδεσζης Σηοσηγάρδης

του παιδιού στο σπίτι και στο σχολείο Δρ Παναγιώηης Γαλάνης Σσνηονιζηής Εκπαίδεσζης Γραθείοσ Εκπαίδεσζης Σηοσηγάρδης του παιδιού στο σπίτι και στο σχολείο Δρ Παναγιώηης Γαλάνης Σσνηονιζηής Εκπαίδεσζης Γραθείοσ Εκπαίδεσζης Σηοσηγάρδης Κοινωνικοποίηση του παιδιού στο σπίτι και στο σχολείο Στους ρυθμούς με τους οποίους

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης. Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης. Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Η κάθε αναπηρία ή η κάθε ιδιαιτερότητα συνήθως έχει επιπτώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Οι γνώμες είναι πολλές

Οι γνώμες είναι πολλές Η Ψυχολογία στη Φυσική Αγωγή στο πλαίσιο του σχολικού περιβάλλοντος ΚασταμονίτηςΚωνσταντίνος Ψυχολόγος Οι γνώμες είναι πολλές Πολλές είναι οι γνώμες στο τι προσφέρει τελικά ο αθλητισμός στην παιδική ηλικία

Διαβάστε περισσότερα

Πώς Μπορούμε να. Θετικό Τρόπο με τα. Αλληλεπιδράσουμε με. Παιδιά μας ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΥ ΕΙΡΗΝΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ

Πώς Μπορούμε να. Θετικό Τρόπο με τα. Αλληλεπιδράσουμε με. Παιδιά μας ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΥ ΕΙΡΗΝΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ Πώς Μπορούμε να Αλληλεπιδράσουμε με Θετικό Τρόπο με τα Παιδιά μας ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΥ ΕΙΡΗΝΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ Η Σχέση Γονέα Παιδιού Αν ένα παιδί μεγαλώνει με επικρίσεις, μαθαίνει να καταδικάζει.

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος ΤΙ ΡΟΛΟ ΠΑΙΖΕΙ Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Η ανατροφή των παιδιών, οι αξίες, τα κίνητρα που δίνει

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Το να είσαι γονιός δεν είναι εύκολο πράγμα. Δεν υπάρχει ευκαιρία για πρόβα, δεν υπάρχουν σχολεία. Το μόνο που κουβαλάμε

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτυξιακή Ψυχολογία Ενότητα 12: Πρώτη Παιδική Ηλικία: Κοινωνική & Συναισθηματική Ανάπτυξη

Αναπτυξιακή Ψυχολογία Ενότητα 12: Πρώτη Παιδική Ηλικία: Κοινωνική & Συναισθηματική Ανάπτυξη Αναπτυξιακή Ψυχολογία Ενότητα 12: Πρώτη Παιδική Ηλικία: Κοινωνική & Συναισθηματική Ανάπτυξη Διδάσκουσα: Ειρήνη Σκοπελίτη Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Σκοποί ενότητας

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτυξιακή Ψυχολογία Ενότητα 1: Εισαγωγή στην Αναπτυξιακή Ψυχολογία

Αναπτυξιακή Ψυχολογία Ενότητα 1: Εισαγωγή στην Αναπτυξιακή Ψυχολογία Αναπτυξιακή Ψυχολογία Ενότητα 1: Εισαγωγή στην Αναπτυξιακή Ψυχολογία Διδάσκουσα: Ειρήνη Σκοπελίτη Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Σκοποί ενότητας Εισαγωγή στο γνωστικό

Διαβάστε περισσότερα

«Παίζοντας με ασφάλεια. Χαρακτηριστικά και ανάγκες παιδικής ηλικίας»

«Παίζοντας με ασφάλεια. Χαρακτηριστικά και ανάγκες παιδικής ηλικίας» «Παίζοντας με ασφάλεια. Χαρακτηριστικά και ανάγκες παιδικής ηλικίας» Ελένη ΜΟΥΣΕΝΑ Δρ. Επιστημών της Αγωγής Επιστημονικός Συνεργάτης ΤΕΙ Αθήνας ΠΕΕΓΕΠ,13 Μαρτίου 2015 Πνευματικό Κέντρο Δήμου Αθηναίων Αμφιθέατρο

Διαβάστε περισσότερα

Παιδιά µε ειδικές ανάγκες στην προσχολική ηλικία

Παιδιά µε ειδικές ανάγκες στην προσχολική ηλικία Παιδιά µε ειδικές ανάγκες στην προσχολική ηλικία Από το βιβλίο των Lerner J., Lowenthal B., Egan R. Prechool children with special needs, Boston: Allyn & Bacon Τα τελευταία χρόνια η κοινωνία αλλά και η

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα της παρουσίασης. Οικογενειακό περιβάλλον και αγωγή. Η οικογένεια. Στάδια κοινωνικοποίησης µέσα από την οικογένεια:

Θέµατα της παρουσίασης. Οικογενειακό περιβάλλον και αγωγή. Η οικογένεια. Στάδια κοινωνικοποίησης µέσα από την οικογένεια: ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Θέµατα της παρουσίασης Οικογενειακό περιβάλλον και αγωγή Σακελλαρίου Κίµων Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα H οικογένεια ως

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Μια νέα σχέση με τους συνομηλίκους (6621)

Κείμενο Μια νέα σχέση με τους συνομηλίκους (6621) Κείμενο Μια νέα σχέση με τους συνομηλίκους (6621) Καθώς τα παιδιά μπαίνουν στην εφηβεία, οι σχέσεις με τους συνομηλίκους τους μεταβάλλονται. Στις σύγχρονες κοινωνίες τέσσερις είναι οι βασικές αλλαγές που

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Ενισχύστε την Αυτοπεποίθηση των Παιδιών Βελτιώνοντας & Μαθαίνοντας τον Γονεϊκό Τύπο!!! ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Κλεισθένους 12 (Στοά Κοββατζή) 1 ος όροφος Τηλ.: 2742029421 Κιν.: 6979985566

Διαβάστε περισσότερα

Έφηβοι και αυτοεκτίμηση

Έφηβοι και αυτοεκτίμηση Έφηβοι και αυτοεκτίμηση Με τον όρο αυτοεκτίμηση εννοούμε τον βαθμό στον οποίο εκτιμούμε, σεβόμαστε αλλά και αποδεχόμαστε τον εαυτό μας όπως είναι. Με λίγα και απλά λόγια, είναι η εσωτερική αντίληψη που

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Δανιηλίδου Νικολίνα, Ψυχολόγος, MSc στην Ψυχολογία της Υγείας

Γράφει: Δανιηλίδου Νικολίνα, Ψυχολόγος, MSc στην Ψυχολογία της Υγείας Γράφει: Δανιηλίδου Νικολίνα, Ψυχολόγος, MSc στην Ψυχολογία της Υγείας Η ιατρική ορίζει ως χρόνια ασθένεια την ασθένεια που είναι μακρόχρονη ή με συχνά επεισόδια. Παλαιότερα, η διάγνωση μιας σημαντικής

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτυξιακή Ψυχολογία

Αναπτυξιακή Ψυχολογία Αναπτυξιακή Ψυχολογία Διάλεξη 2: Η ανάπτυξη της σκέψης του παιδιού Η γνωστική-εξελικτική θεωρία του J. Piaget Μέρος Ι Θέματα διάλεξης Νοημοσύνη Ανάπτυξη Μάθηση Οι κύριοι παράγοντες που ορίζουν την ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

«Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς

«Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς «Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς Ξενοδοχείο President 18 Νοεμβρίου 2015 1 η Συνάντηση Άρτεμις Κ. Τσίτσικα Επικ. Καθηγήτρια Παιδιατρικής-Εφηβικής Ιατρικής Επιστ. Υπεύθυνος Μονάδας Εφηβικής

Διαβάστε περισσότερα

Εξελικτική Ψυχολογία

Εξελικτική Ψυχολογία Εξελικτική Ψυχολογία Ενότητα 8: Αναπτυξιακά χαρακτηριστικά της σχολικής ηλικίας IΙ Ασημίνα Ράλλη Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Φιλοσοφίας, Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας Σχολική Ηλικία Η ψυχοκοινωνική ανάπτυξη κατά

Διαβάστε περισσότερα

Λόγοι και παράγοντες που οδηγούν τους νέους σε χρήση αλκοόλ. Παιπέτης Νίκος Τσάκα Μαρία Κρητικός Γιώργος Μέριανος Αλέξανδρος

Λόγοι και παράγοντες που οδηγούν τους νέους σε χρήση αλκοόλ. Παιπέτης Νίκος Τσάκα Μαρία Κρητικός Γιώργος Μέριανος Αλέξανδρος Λόγοι και παράγοντες που οδηγούν τους νέους σε χρήση αλκοόλ Παιπέτης Νίκος Τσάκα Μαρία Κρητικός Γιώργος Μέριανος Αλέξανδρος Κοινωνικοί παράγοντες που οδηγούν στη χρήση αλκοόλ τους νέους Ο πιο συχνός λόγος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΙΙ. ΒΡΕΦΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Κοινωνική και συναισθηματική ανάπτυξη. Καλλιρρόη Παπαδοπούλου και Λήδα Αναγνωστάκη ΤΕΑΠΗ/ΕΚΠΑ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΙΙ. ΒΡΕΦΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Κοινωνική και συναισθηματική ανάπτυξη. Καλλιρρόη Παπαδοπούλου και Λήδα Αναγνωστάκη ΤΕΑΠΗ/ΕΚΠΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΙΙ ΒΡΕΦΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Κοινωνική και συναισθηματική ανάπτυξη Καλλιρρόη Παπαδοπούλου και Λήδα Αναγνωστάκη ΤΕΑΠΗ/ΕΚΠΑ 2016-17 Ιδιοσυγκρασία Τα βρέφη γεννιούνται με ατομικές διαφορές ως προς

Διαβάστε περισσότερα

Η ΦΥΣΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΗΛΙΚΙΑ

Η ΦΥΣΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Η ΦΥΣΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Το καθήκον

Διαβάστε περισσότερα

Εξελικτική Ψυχολογία

Εξελικτική Ψυχολογία Εξελικτική Ψυχολογία Ενότητα 12: Αναπτυξιακά χαρακτηριστικά της εφηβικής ηλικίας ΙII Ασημίνα Ράλλη Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Φιλοσοφίας, Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας Εφηβική Ηλικία ΙΙΙ Αναπτυξιακά χαρακτηριστικά

Διαβάστε περισσότερα

«Ο ρόλος της οικογένειας στην ανάπτυξη του παιδιού»

«Ο ρόλος της οικογένειας στην ανάπτυξη του παιδιού» «Ο ρόλος της οικογένειας στην ανάπτυξη του παιδιού» Είναι γενικά αποδεκτό ότι σε μια κοινωνία πρέπει να υπάρχει ισορροπία μεταξύ αγάπης και εξουσίας, μεταξύ αλληλεγγύης και ανταγωνισμού. Στην «κοινωνία»

Διαβάστε περισσότερα

Πολλοί άνθρωποι θεωρούν λανθασμένα ότι δεν είναι «ψυχικά δυνατοί». Άλλοι μπορεί να φοβούνται μήπως δεν «φανούν» ψυχικά δυνατοί στο περιβάλλον τους.

Πολλοί άνθρωποι θεωρούν λανθασμένα ότι δεν είναι «ψυχικά δυνατοί». Άλλοι μπορεί να φοβούνται μήπως δεν «φανούν» ψυχικά δυνατοί στο περιβάλλον τους. Πολλοί άνθρωποι θεωρούν λανθασμένα ότι δεν είναι «ψυχικά δυνατοί» Άλλοι μπορεί να φοβούνται μήπως δεν «φανούν» ψυχικά δυνατοί στο περιβάλλον τους Η αυτοεικόνα μας «σχηματίζεται» ως ένα σχετικά σταθερό

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρίες για την Ανάπτυξη

Θεωρίες για την Ανάπτυξη Θεωρίες για την Ανάπτυξη Πολιτισμική προσέγγιση (Vygotsky) Βιο-οικολογική προσέγγιση Bronfenbrenner ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ Ι 2015-16 Καλλιρρόη Παπαδοπούλου ΕΚΠΑ/ΤΕΑΠΗ ΒΑΣΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Vygotsky, L.S. (1978/1997)

Διαβάστε περισσότερα

Ασφαλής χρήση διαδικτύου και κινητού τηλεφώνου σε παιδιά και εφήβους

Ασφαλής χρήση διαδικτύου και κινητού τηλεφώνου σε παιδιά και εφήβους Ασφαλής χρήση διαδικτύου και κινητού τηλεφώνου σε παιδιά και εφήβους Ι. Τσιάντης MD, DPM, FRC Psych. Αν. Καθηγητής Παιδοψυχιατρικής Επιστημονικός Υπεύθυνος ΕΨΥΠΕ Ψυχαναλυτικός Ψυχοθεραπευτής Πρόεδρος Ιατρικών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΙΙ Καλλιρρόη Παπαδοπούλου ΕΚΠΑ/ΤΕΑΠΗ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΙΙ Καλλιρρόη Παπαδοπούλου ΕΚΠΑ/ΤΕΑΠΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΙΙ 2015-16 Καλλιρρόη Παπαδοπούλου ΕΚΠΑ/ΤΕΑΠΗ 1.Συνομήλικοι, φιλίες 2.Οικογένεια Βασική βιβλιογραφία 1. Craig,J. & Baucum, D. (2007) Η Ανάπτυξη του Ανθρώπου. Αθήνα: Εκδόσεις Παπαζήση

Διαβάστε περισσότερα

Το παιχνίδι της χαράς

Το παιχνίδι της χαράς Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Κατερίνα Πουλέα Παιδαγωγός Το παιχνίδι της χαράς Το παιχνίδι της χαράς Αετιδέων 15 & Βουτσινά Χολαργός 6944 773597 Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Το Παιδαγωγικό Κέντρο Προσχολικής

Διαβάστε περισσότερα

«Η ανάπτυξη είναι μια σειρά από διαδοχικές γεννήσεις» Μαρία Μοντεσσόρι, Δεκτικός Νους

«Η ανάπτυξη είναι μια σειρά από διαδοχικές γεννήσεις» Μαρία Μοντεσσόρι, Δεκτικός Νους «Η ανάπτυξη είναι μια σειρά από διαδοχικές γεννήσεις» Μαρία Μοντεσσόρι, Δεκτικός Νους Αθήνα, 2017 Μοντεσσοριανή Σχολή Αθηνών ΜΑΡΙΑ ΓΟΥΔΕΛΗ Έλσα Χωριανοπούλου, δασκάλα και διευθύντρια Τριαντάφυλλος Τριανταφυλλάκος,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ

ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ Η κοινωνία μας περνά ένα στάδιο ταχύτατων μεταλλαγών και ανακατατάξεων, όπου αμφισβητούνται αξίες και θεσμοί. Σήμερα οι θεσμοί έχουν γίνει πολύμορφοι και σύνθετοι, ενώ ταυτόχρονα όσοι άντεξαν

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες κινδύνου και προστατευτικοί παράγοντες για τη χρήση ουσιών στους εφήβους. Καραμπίνου Κυριακή Ρουσάλη Θωμαϊς Χατζή Γεωργία Χριστάκη Ελένη

Παράγοντες κινδύνου και προστατευτικοί παράγοντες για τη χρήση ουσιών στους εφήβους. Καραμπίνου Κυριακή Ρουσάλη Θωμαϊς Χατζή Γεωργία Χριστάκη Ελένη Παράγοντες κινδύνου και προστατευτικοί παράγοντες για τη χρήση ουσιών στους εφήβους. Καραμπίνου Κυριακή Ρουσάλη Θωμαϊς Χατζή Γεωργία Χριστάκη Ελένη Ορισμός Παράγοντες κινδύνου: Παράγοντες που αυξάνουν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑ- ΕΡΓΑΣΙΑ ΟΡΙΣΜΟΙ ΕΙΔΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑ- ΕΡΓΑΣΙΑ ΟΡΙΣΜΟΙ ΕΙΔΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑ- ΕΡΓΑΣΙΑ ΟΡΙΣΜΟΙ Επάγγελμα είναι η κύρια και μόνιμη εργασία που επιτελεί κάποιος και από την οποία εξασφαλίζει τα απαραίτητα για τη ζωή του αγαθά. Εργασία είναι η σκόπιμη και συνειδητή προσπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της οικογένειας στις εκπαιδευτικές και επαγγελματικές επιλογές των μαθητών

Ο ρόλος της οικογένειας στις εκπαιδευτικές και επαγγελματικές επιλογές των μαθητών Ο ρόλος της οικογένειας στις εκπαιδευτικές και επαγγελματικές επιλογές των μαθητών Η οικογένεια είναι το κατ εξοχήν περιβάλλον στο οποίο ζει, αναπτύσσεται και διαμορφώνεται το παιδί. Αντιλαμβάνεται λοιπόν

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Ευγενία Μαυρομάτη Παιδοψυχολόγος Δήμος Πειραιά

Ευγενία Μαυρομάτη Παιδοψυχολόγος Δήμος Πειραιά Ευγενία Μαυρομάτη Παιδοψυχολόγος Δήμος Πειραιά Η Συναισθηματική Νοημοσύνη είναι η σύνθεση όλων εκείνων των παραγόντων που κάνουν έναν άνθρωπο να πετυχαίνει στη ζωή του Αυτοεπίγνωση (αναγνώριση των συναισθημάτων

Διαβάστε περισσότερα

12/5/2015 Ι ΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΦΗΒΕΙΑΣ

12/5/2015 Ι ΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΦΗΒΕΙΑΣ Ι ΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΦΗΒΕΙΑΣ 1 ΕΦΗΒΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ 2 Εφηβεία είναι η περίοδος της αύξησης και της ανάπτυξης του ατόμου κατά την ο- ποία συμβαίνουν σημαντικές μεταβολές στο σώμα, στη συμπεριφορά

Διαβάστε περισσότερα

Το μεγάλωμα των παιδιών και πως οι γονείς μπορούν να βοηθήσουν τα παιδιά τους να εξελιχθούν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο

Το μεγάλωμα των παιδιών και πως οι γονείς μπορούν να βοηθήσουν τα παιδιά τους να εξελιχθούν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο Το μεγάλωμα των παιδιών και πως οι γονείς μπορούν να βοηθήσουν τα παιδιά τους να εξελιχθούν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο Θεώνη Μαυρόγιαννη, Ψυχολόγος, ΚΕΔΔΥ Αχαΐας Οι γονείς πρέπει να προσφέρουν στα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

G.J. Craig, D. Baucum. (2007). Η ανάπτυξη του ανθρώπου. (Επιμέλεια μετάφρασης Α. Ιωαννίδου), τ. Α, 656-657. Αθήνα: Παπαζήση (διασκευή).

G.J. Craig, D. Baucum. (2007). Η ανάπτυξη του ανθρώπου. (Επιμέλεια μετάφρασης Α. Ιωαννίδου), τ. Α, 656-657. Αθήνα: Παπαζήση (διασκευή). ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Κείμενο 1 [Η φιλία] Τα παιδιά ωφελούνται πολύ από στενές φιλικές σχέσεις στις οποίες υπάρχει αμοιβαία εμπιστοσύνη. Οι φιλίες τα βοηθούν να συνειδητοποιήσουν κοινωνικές έννοιες, να συνυπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος των συγγραφέων για την ελληνική έκδοση... xxiii ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Κεφάλαιο 1. Παρουσίαση της ψυχολογίας της ανάπτυξης...

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος των συγγραφέων για την ελληνική έκδοση... xxiii ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Κεφάλαιο 1. Παρουσίαση της ψυχολογίας της ανάπτυξης... ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Εισαγωγή της επιμελήτριας της έκδοσης... xix Πρόλογος των συγγραφέων για την ελληνική έκδοση... xxiii Πρόλογος... xxv ΜΑΘΗΜΑΤΑ Κεφάλαιο 1. Παρουσίαση της ψυχολογίας της ανάπτυξης... 1 1. Επιστημολογικά

Διαβάστε περισσότερα

Για να μπορέσουν να κατανοήσουν πλήρως τη νέα κατάσταση και να αποδεχτούν πως είναι οριστική, θα χρειαστεί να περάσουν αρκετοί μήνες.

Για να μπορέσουν να κατανοήσουν πλήρως τη νέα κατάσταση και να αποδεχτούν πως είναι οριστική, θα χρειαστεί να περάσουν αρκετοί μήνες. Όταν οι γονείς χωρίζουν-οι συνέπειες ενός διαζυγίου στα παιδιά. Ο χωρισμός των δύο γονέων, θεωρείται ένα από τα πιο στρεσσογόνα συμβάντα για όλα τα μέλη που αποτελούν μια οικογένεια. Τα παιδιά βιώνουν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΙΙ. ΒΡΕΦΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Κοινωνικο-συναισθηματική ανάπτυξη. Καλλιρρόη Παπαδοπούλου ΤΕΑΠΗ/ΕΚΠΑ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΙΙ. ΒΡΕΦΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Κοινωνικο-συναισθηματική ανάπτυξη. Καλλιρρόη Παπαδοπούλου ΤΕΑΠΗ/ΕΚΠΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΙΙ ΒΡΕΦΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Κοινωνικο-συναισθηματική ανάπτυξη Καλλιρρόη Παπαδοπούλου ΤΕΑΠΗ/ΕΚΠΑ 2015-16 Βιβλιογραφικές πηγές παρουσίασης Η παρουσίαση που ακολουθεί βασίζεται στην παρακάτω βιβλιογραφία:

Διαβάστε περισσότερα

«Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας

«Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας «Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας Οι παππούδες κ οι γιαγιάδες ανά τον κόσμο Κοινό εύρημα ότι όλοι επιθυμούν

Διαβάστε περισσότερα

Οι δεξιότητες πέρα από τη χαρισματικότητα

Οι δεξιότητες πέρα από τη χαρισματικότητα Οι δεξιότητες πέρα από τη χαρισματικότητα Βίκη Παυλίδη Εκπαιδευτική Ψυχολόγος, ΜΑ,MSc Τμήμα Συμβουλευτικής & Ψυχολογίας Εκπαιδευτήρια Γείτονα Χαρακτηριστικά της χαρισματικότητας Γνωστικές Δεξιότητες Τρόποι

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Ειρήνη Τζελέπη, Συμβουλευτική Ψυχολόγος-Ψυχοθεραπεύτρια, Pg.Dipl., MSc., City University, Λονδίνο

Γράφει: Ειρήνη Τζελέπη, Συμβουλευτική Ψυχολόγος-Ψυχοθεραπεύτρια, Pg.Dipl., MSc., City University, Λονδίνο Γράφει: Ειρήνη Τζελέπη, Συμβουλευτική Ψυχολόγος-Ψυχοθεραπεύτρια, Pg.Dipl., MSc., City University, Λονδίνο Για πολλούς ανθρώπους αποτελεί ένα τεράστιο ερωτηματικό το ζήτημα της ποιότητας της σεξουαλικής

Διαβάστε περισσότερα

Ο καθημερινός άνθρωπος ως «ψυχολόγος» της προσωπικότητάς του - Νικόλαος Γ. Βακόνδιος - Ψυχο

Ο καθημερινός άνθρωπος ως «ψυχολόγος» της προσωπικότητάς του - Νικόλαος Γ. Βακόνδιος - Ψυχο Έ να πολύ μεγάλο ποσοστό ανθρώπων που αντιμετωπίζουν έντονο άγχος, δυσθυμία, «κατάθλιψη» έχει την «τάση» να αποδίδει λανθασμένα τις ψυχικές αυτές καταστάσεις, σε έναν «προβληματικό εαυτό του», (μία δυστυχώς

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο. Εφηβεία (4596)

Κείμενο. Εφηβεία (4596) Κείμενο Εφηβεία (4596) Η εφηβεία αποτελεί μία μεταβατική περίοδο στη ζωή του ανθρώπου, η οποία αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Κατά τη διάρκειά της, συντελούνται βιολογικές,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕ 800 Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης (κοινωνικοποίηση διαπολιτισμικότητα)

ΚΕ 800 Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης (κοινωνικοποίηση διαπολιτισμικότητα) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΚΕ 800 Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης (κοινωνικοποίηση διαπολιτισμικότητα) Ενότητα 3: Θεωρίες-μοντέλα κοινωνικοποίησης Αναστασία Κεσίδου

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρίες ανάπτυξης και μάθησης του παιδιού σε σχέση με τη μουσική

Θεωρίες ανάπτυξης και μάθησης του παιδιού σε σχέση με τη μουσική Θεωρίες ανάπτυξης και μάθησης του παιδιού σε σχέση με τη μουσική Κληρονομικότητα ή Περιβάλλον; Ζωή Διονυσίου Χρηματοδότηση Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό έχει αναπτυχθεί στα πλαίσια του εκπαιδευτικού έργου

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µεσήλικης γυναίκας µε Aποφευκτική ιαταραχή Προσωπικότητας και Αγοραφοβία 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14 17 Μαϊου 2009, Βόλος, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Χ. Βαρβέρη-Γ.

Διαβάστε περισσότερα

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά»

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» «Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» Θεοδώρα Πάσχου α.μ 12181 Τμήμα Λογοθεραπείας-Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ Εισαγωγικές επισημάνσεις 1) η εκδήλωση διαταραχών στην κατάκτηση μαθησιακών δεξιοτήτων προκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1: Γάμος Οικογένεια. Οικογενειακή Αγωγή I Καζέλα Αργυρώ

Κεφάλαιο 1: Γάμος Οικογένεια. Οικογενειακή Αγωγή I Καζέλα Αργυρώ Κεφάλαιο 1: Γάμος Οικογένεια Οικογενειακή Αγωγή I Καζέλα Αργυρώ Στόχοι Οι μαθητές να: αναφέρουν και επεξηγούν ανάγκες που ικανοποιούνται μέσα από το γάμο. δικαιολογούν τη σημασία που έχει ο γάμος ως κοινωνικός

Διαβάστε περισσότερα

Η συγγραφέας και ψυχολόγος Γιούλη Μιγγείρου στο agrinio-life Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι!

Η συγγραφέας και ψυχολόγος Γιούλη Μιγγείρου στο agrinio-life Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι! Η συγγραφέας και ψυχολόγος Γιούλη Μιγγείρου στο agrinio-life Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι! Με ένα πραγματικά απλό και κατανοητό λόγο, η κυρία Μιγγείρου στο νέο της βιβλίο Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι, που

Διαβάστε περισσότερα

Μανώλης Ισχάκης - Πνευματικά δικαιώματα -www.manolisischakis.gr για περισσότερη εκπαίδευση

Μανώλης Ισχάκης - Πνευματικά δικαιώματα -www.manolisischakis.gr για περισσότερη εκπαίδευση 1 Τέταρτο Μάθημα Οδηγός Δραστηριότητας Επισκόπηση... 3 Περίληψη... 3-5 Ώρα για δράση... 6-14 Σημειώσεις... 15 2 Μάθημα Πέμπτο- Επισκόπηση Σε αυτό το μάθημα θα μάθεις πώς να διαχειριστείς την λεπτή γραμμή

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία, μία δυστοπία. Ερευνητική εργασία Α τετραμήνου της Α Λυκείου των Λ.Τ. Αρμενίου Σχολικό έτος

Εφηβεία, μία δυστοπία. Ερευνητική εργασία Α τετραμήνου της Α Λυκείου των Λ.Τ. Αρμενίου Σχολικό έτος Εφηβεία, μία δυστοπία Ερευνητική εργασία Α τετραμήνου της Α Λυκείου των Λ.Τ. Αρμενίου Σχολικό έτος 2012-13 Τομείς έρευνας: Συμπεριφορά των εφήβων Τρόπος ζωής και καθημερινότητα Ασχολίες και δραστηριότητες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες. Θεματική Ενότητα 6: Σχολές σκέψης στην ψυχολογία: IV

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες. Θεματική Ενότητα 6: Σχολές σκέψης στην ψυχολογία: IV ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες Θεματική Ενότητα 6: Σχολές σκέψης στην ψυχολογία: IV Θεματική Ενότητα 6 Στόχοι: Η εισαγωγή των φοιτητών στις κλινικές καταβολές της ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτυξιακή Ψυχολογία Ενότητα 9: Βρεφική Ηλικία: Κοινωνική & Συναισθηματική Ανάπτυξη

Αναπτυξιακή Ψυχολογία Ενότητα 9: Βρεφική Ηλικία: Κοινωνική & Συναισθηματική Ανάπτυξη Αναπτυξιακή Ψυχολογία Ενότητα 9: Βρεφική Ηλικία: Κοινωνική & Συναισθηματική Ανάπτυξη Διδάσκουσα: Ειρήνη Σκοπελίτη Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Σκοποί ενότητας Παρουσίαση

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων : Επίκουρος Καθηγητής Στάθης Παπασταθόπουλος. Τμήμα: Φιλοσοφίας, Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας

Διδάσκων : Επίκουρος Καθηγητής Στάθης Παπασταθόπουλος. Τμήμα: Φιλοσοφίας, Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας Τίτλος Μαθήματος: ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ Ι Ενότητα: Η ΘΕΩΡΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΤΟΥ L. S. Vygotsky Διδάσκων : Επίκουρος Καθηγητής Στάθης Παπασταθόπουλος Τμήμα: Φιλοσοφίας, Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Φύλο (sex) Σεξουαλικότητα (sexuality) Σεξουαλική υγεία (sexual health) Κοινωνική ταυτότητα (γένος) (gender) Κοινωνική ταυτότητα φύλου (gender identity) Σεξουαλικός προσανατολισµός

Διαβάστε περισσότερα

Αλληλεπίδραση μαθητού/γονέα/σχολείου σε. επαγγελματικές επιλογές

Αλληλεπίδραση μαθητού/γονέα/σχολείου σε. επαγγελματικές επιλογές Αλληλεπίδραση μαθητού/γονέα/σχολείου σε θέματα που σχετίζονται με εκπαιδευτικές και επαγγελματικές επιλογές Δρ. Κατερίνα Αργυροπούλου Οικογένεια & επιλογή σταδιοδρομίας {1} Αναπαραγωγή του σχεδίου οικογενειακής

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ

ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Γκορέζης Παναγιώτης Επιστημονικός Συνεργάτης ΑΠΘ Μπέλλου Βικτώρια Επίκ. Καθηγήτρια ΠΘ 2 Αντίληψη Διαδικασία λήψης & ερμηνείας των ερεθισμάτων του περιβάλλοντος Βοηθούν στην επεξεργασία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη TETARTH 15 ΜΑΪΟΥ 2013 14.00-15.00 ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗ ΣΥΝΕΔΡΩΝ-ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ, ΝΕΑ ΧΗΛΗ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΑΙΘΟΥΣΑ 10 ΑΙΘΟΥΣΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ 15.00-17.00 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Σκέφτομαι & Πράττω

Διαβάστε περισσότερα

18 \ 01\ 2015 Κείμενο : Σχέσεις γονέων εφήβων

18 \ 01\ 2015 Κείμενο : Σχέσεις γονέων εφήβων ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΚΦΡΑΣΗ - ΕΚΘΕΣΗ 10 Ον\ μο :.. Α Λυκείου 18 \ 01\ 2015 Κείμενο : Σχέσεις γονέων εφήβων Μελετώντας κανείς τις σχέσεις των εφήβων και των γονέων μέσα από το πρίσμα της επικράτησης ενός γενικότερου

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικά ιδρύματα

Εκπαιδευτικά ιδρύματα Παιδαγωγικές ομάδες ή κοινότητες Εκπαιδευτικά ιδρύματα Κοινωνικό πλαίσιο της παιδαγωγικής διαδικασίας http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια 1 Η αγωγή είναι κοινωνικό φαινόμενο Κατά τη διάρκεια της κοινωνικοποίησης

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτυξιακή Ψυχολογία Ενότητα 5: Προγεννητική Ανάπτυξη & Γέννηση

Αναπτυξιακή Ψυχολογία Ενότητα 5: Προγεννητική Ανάπτυξη & Γέννηση Αναπτυξιακή Ψυχολογία Ενότητα 5: Προγεννητική Ανάπτυξη & Γέννηση Διδάσκουσα: Ειρήνη Σκοπελίτη Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Σκοποί ενότητας Παρουσίαση των θεμάτων

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτυξιακή Ψυχολογία. Διάλεξη 5: H ανάπτυξη της ηθικότητας και της προκοινωνικής

Αναπτυξιακή Ψυχολογία. Διάλεξη 5: H ανάπτυξη της ηθικότητας και της προκοινωνικής Αναπτυξιακή Ψυχολογία Διάλεξη 5: H ανάπτυξη της ηθικότητας και της προκοινωνικής συμπεριφοράς Θέματα Διάλεξης Οι κανόνες συμπεριφοράς Η σκέψη για τους ηθικούς κανόνες Η θεωρία του Piaget για την ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ:«ΠΩ,ΠΩ, ΠΟΣΟ ΜΕΓΑΛΩΣΕΣ!!!!»

ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ:«ΠΩ,ΠΩ, ΠΟΣΟ ΜΕΓΑΛΩΣΕΣ!!!!» ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ:«ΠΩ,ΠΩ, ΠΟΣΟ ΜΕΓΑΛΩΣΕΣ!!!!» Υπεύθυνες Προγράμματος: Κιοσκερίδου Αικατερίνη Σχολική Νοσηλεύτρια. Παπαγερίδου Φωτεινή Κοινωνική Λειτουργός ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ: Διαφυλικές

Διαβάστε περισσότερα

Η πρώτη µέρα που το παιδί θα πάει στον παιδικό σταθµό είναι σηµαντική στη ζωή του.

Η πρώτη µέρα που το παιδί θα πάει στον παιδικό σταθµό είναι σηµαντική στη ζωή του. ΗΜΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ /ΝΣΗ ΠΑΙ ΙΚΩΝ ΣΤΑΘΜΩΝ ιεύθυνση Ταχ. Κώδικας Πληροφορίες Τηλέφωνο FAX e-mail Ελευθερίας 24 Τριανδρία 55337 Ι.Βαφειάδης 2313 3317726 2313 305464 Προς Θεσσαλονίκη, 15/ 09/2016 Αρ. Πρωτ.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙ ΙΑ ΚΑΙ ΕΦΗΒΟΙ ΜΕ ΓΟΝΕΙΣ ΜΕ ΨΥΧΙΚΕΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ

ΠΑΙ ΙΑ ΚΑΙ ΕΦΗΒΟΙ ΜΕ ΓΟΝΕΙΣ ΜΕ ΨΥΧΙΚΕΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΠΑΙ ΙΑ ΚΑΙ ΕΦΗΒΟΙ ΜΕ ΓΟΝΕΙΣ ΜΕ ΨΥΧΙΚΕΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ Ανώτατο Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυµα Θεσσαλονίκης Σχολή Επαγγελµάτων Υγείας και Πρόνοιας Τµήµα Νοσηλευτικής Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Κα. Μελισσά Θεσσαλονίκη

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος του εκπαιδευτικού στην πρόληψη και καταπολέµηση του αλκοολισµού στην εφηβεία

Ο ρόλος του εκπαιδευτικού στην πρόληψη και καταπολέµηση του αλκοολισµού στην εφηβεία Ο ρόλος του εκπαιδευτικού στην πρόληψη και καταπολέµηση του αλκοολισµού στην εφηβεία Αικατερίνη Φλώρου Εκπαιδευτικός Νοµικός Σύµβουλος ΣΕΠ ΓΕΛ Αναβύσσου Το σχολείο βασικός φορέας κοινωνικοποίησης Οι σύγχρονες

Διαβάστε περισσότερα

Η αξία του παιχνιδιού ως παιδαγωγικό και θεραπευτικό μέσο.

Η αξία του παιχνιδιού ως παιδαγωγικό και θεραπευτικό μέσο. Η αξία του παιχνιδιού ως παιδαγωγικό και θεραπευτικό μέσο. Η λέξη παιχνίδι έχει τις ρίζες της στην αρχαία ελληνική γλώσσα. Παιχνίδι, παιγνίδιο ή παίγνιο όπως αλλιώς λέγεται είναι μία δομημένη δραστηριότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Δ: ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Δ: ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Δ: ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΣΧΟΛΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ Η οικογένεια αποτελεί τεράστια μορφοποιό δύναμη για την ανάπτυξη του παιδιού, γιατί το άτομο

Διαβάστε περισσότερα

Εξελικτική Ψυχολογία

Εξελικτική Ψυχολογία Εξελικτική Ψυχολογία Ενότητα 13: Αναπτυξιακά χαρακτηριστικά της εφηβικής ηλικίας ΙIII Ασημίνα Ράλλη Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Φιλοσοφίας, Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας Εφηβική ηλικία ΙΙΙΙ Αναπτυξιακά χαρακτηριστικά

Διαβάστε περισσότερα

1o ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ 7 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2006 «ΣΩΣΤΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΑ ΑΤΟΜΑ ΥΓΙΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΕΟΥΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΥΠΡΟΥ»

1o ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ 7 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2006 «ΣΩΣΤΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΑ ΑΤΟΜΑ ΥΓΙΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΕΟΥΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΥΠΡΟΥ» 1o ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ 7 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2006 «ΣΩΣΤΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΑ ΑΤΟΜΑ ΥΓΙΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΕΟΥΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΥΠΡΟΥ» ΕΥΑ ΝΕΟΦΥΤΟΥ Βοηθός ιευθύντρια Σχολείων Μέσης Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα της παρουσίασης. O ρόλος του εκπαιδευτικού στο µαθητοκεντρικό σχολείο. Βοηθητικός ρόλος

Θέµατα της παρουσίασης. O ρόλος του εκπαιδευτικού στο µαθητοκεντρικό σχολείο. Βοηθητικός ρόλος ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Θέµατα της παρουσίασης O ρόλος του εκπαιδευτικού στο µαθητοκεντρικό σχολείο Σακελλαρίου Κίµων Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

Διαβάστε περισσότερα

Προβλήματα ομιλίας στην παιδική ηλικία

Προβλήματα ομιλίας στην παιδική ηλικία Προβλήματα ομιλίας στην παιδική ηλικία Το μικρό μας δεν μιλάει όπως τα άλλα παιδιά της ηλικίας του. Τι μπορεί να συμβαίνει; Το κοινωνικό περιβάλλον, οι συνθήκες ζωής, και οι παραδόσεις επηρεάζουν θετικά

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία: Συμβουλές για... γονείς σε απόγνωση (1951)

Εφηβεία: Συμβουλές για... γονείς σε απόγνωση (1951) Κείμενο Εφηβεία: Συμβουλές για... γονείς σε απόγνωση (1951) Έχετε περάσει την αγωνία των πρώτων ημερών της ζωής του παιδιού σας. Έχετε (ξε)περάσει εκείνες τις νύχτες που έπρεπε να σηκώνεστε στις 3 τα ξημερώματα

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Ψυχολογία Ενότητα 5: Θεωρίες για την ανθρώπινη ανάπτυξη: Γνωστική Ανάπτυξη

Εισαγωγή στην Ψυχολογία Ενότητα 5: Θεωρίες για την ανθρώπινη ανάπτυξη: Γνωστική Ανάπτυξη Εισαγωγή στην Ψυχολογία Ενότητα 5: Θεωρίες για την ανθρώπινη ανάπτυξη: Γνωστική Ανάπτυξη Διδάσκουσα: Ειρήνη Σκοπελίτη Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Σκοποί ενότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Κάθε επιλογή, κάθε ενέργεια ή εκδήλωση του νηπιαγωγού κατά τη διάρκεια της εκπαιδευτικής διαδικασίας είναι σε άμεση συνάρτηση με τις προσδοκίες, που

Κάθε επιλογή, κάθε ενέργεια ή εκδήλωση του νηπιαγωγού κατά τη διάρκεια της εκπαιδευτικής διαδικασίας είναι σε άμεση συνάρτηση με τις προσδοκίες, που ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι προσδοκίες, που καλλιεργούμε για τα παιδιά, εμείς οι εκπαιδευτικοί, αναφέρονται σε γενικά κοινωνικά χαρακτηριστικά και παράλληλα σε ατομικά ιδιοσυγκρασιακά. Τέτοια γενικά κοινωνικο-συναισθηματικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ

ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΙΣΗΣ ΜΚ 0501, Διάλεξη 1η ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

Μέση παιδική ηλικία Γνωστική ανάπτυξη. Ανάπτυξη του παιδιού ΙΙ Καλλιρρόη Παπαδοπούλου- Λήδα Αναγνωστάκη ΕΚΠΑ/ΤΕΑΠΗ

Μέση παιδική ηλικία Γνωστική ανάπτυξη. Ανάπτυξη του παιδιού ΙΙ Καλλιρρόη Παπαδοπούλου- Λήδα Αναγνωστάκη ΕΚΠΑ/ΤΕΑΠΗ Μέση παιδική ηλικία Γνωστική ανάπτυξη Ανάπτυξη του παιδιού ΙΙ Καλλιρρόη Παπαδοπούλου- Λήδα Αναγνωστάκη ΕΚΠΑ/ΤΕΑΠΗ Βασική βιβλιογραφία Craig,J. & Baucum, D. (2007) Η Ανάπτυξη του Ανθρώπου. Αθήνα: Εκδόσεις

Διαβάστε περισσότερα