Mέθοδοι ιαχείρισης του Oικοτουρισµού και του Τουρισµού σε Προστατευόµενες Περιοχές

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Mέθοδοι ιαχείρισης του Oικοτουρισµού και του Τουρισµού σε Προστατευόµενες Περιοχές"

Transcript

1 Mέθοδοι ιαχείρισης του Oικοτουρισµού και του Τουρισµού σε Προστατευόµενες Περιοχές E. ΣΒΟΡΩΝΟΥ À OÀƒ πo ƒπµ O O ÃøƒO π KAI ªO πø ƒ ø

2 2

3 E. ΣΒΟΡΩΝΟΥ Mέθοδοι ιαχείρισης του Oικοτουρισµού και του Τουρισµού σε Προστατευόµενες Περιοχές Úı Aθήνα 2003

4 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ & ΗΜΟΣΙΩΝ ΕΡΓΩΝ ΓENIKH IEYΘYNΣH ΠPOΓPAMMATIΣMOY & EPΓΩN IEYΘYNΣH OPΓANΩΣHΣ TMHMA EΠIKOINΩNIAΣ ΓENIKH IEYΘYNΣH ΠEPIBAΛΛONTOΣ IEYΘYNΣH ΠEPIBAΛΛONTIKOY ΣXE IAΣMOY TMHMA IAXEIPIΣHΣ ΦYΣIKOY ΠEPIBAΛΛONTOΣ Φορέας Yλοποίησης: WWF EΛΛAΣ H έκδοση αυτή έχει χρηµατοδοτηθεί από το Yπουργείο Περιβάλλοντος Xωροταξίας & ηµοσίων Έργων και συγκεκριµένα από το E.T.E.P.Π.Σ. ISBN X H έκδοση αυτή τυπώθηκε σε αντίτυπα. Κείµενα: Ελένη Σβορώνου Γλωσσική επιµέλεια: Ντίνα Τσιώρου Eικονογράφηση: Gear Print Γενική επιµέλεια εντύπου: Ελένη Σβορώνου, Μαρίνα Συµβουλίδου Σχεδιασµός & Εκτύπωση: «ΣΧΗΜΑ & ΧΡΩΜΑ» Παραγωγική µονάδα του ΚΕΘΕΑ Aθήνα 2003 Copyright YΠOYPΓEIO ΠEPIBAΛΛONTOΣ XΩPOTAΞIAΣ & HMOΣIΩN EPΓΩN 4

5 ÂÚÈÂ fiìâó Συντοµογραφίες Oδηγός Χρήσης Εγχειριδίου: Τα συνηθέστερα ερωτήµατα και οι απαντήσεις τους Πρόλογος Εισαγωγή ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: Σκοπός και θέµα του εγχειριδίου ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: υνατότητες και περιορισµοί στην αξιοποίηση της διεθνούς εµπειρίας για τον οικοτουρισµό ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Ιστορική αναδροµή: οι αρχικές προσδοκίες, οι διαψεύσεις και τα εργαλεία σχεδιασµού και διαχείρισης του οικοτουρισµού ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4: ιευκρινίσεις για τον οικοτουρισµό ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5: Αγροτοτουρισµός και οικοτουρισµός ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6: Σχεδιασµός και διαχείριση του οικοτουρισµού και του τουρισµού. Στρατηγικές επιλογές ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7: Αξιολόγηση της υφιστάµενης κατάστασης στον τουρισµό και των προοπτικών ανάπτυξης του οικοτουρισµού ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8: Η φέρουσα ικανότητα, το σύστηµα παρακολούθησης και το σύστηµα διαχείρισης επισκεπτών Η έννοια της φέρουσας ικανότητας Σύστηµα παρακολούθησης επιπτώσεων από τον τουρισµό. Παραδείγµατα από την Ελλάδα Σύστηµα διαχείρισης επισκεπτών. Παραδείγµατα από την Ελλάδα ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9: Τα διεθνή συστήµατα παρακολούθησης των επιπτώσεων από τον τουρισµό ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10: Ένα υποθετικό παράδειγµα σχεδιασµού του οικοτουρισµού σε περιοχή Νatura Επίλογος ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι: Κώδικες ορθής πρακτικής και συµπεριφοράς ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙ: Συστήµατα πιστοποίησης ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙΙ: Εργαλεία οικονοµικής ενίσχυσης της προστασίας της φύσης

6 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ IV: Τρόποι συµβολής των γραφείων τουρισµού περιπέτειας στην προστασία ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ V: είγµα Κανόνων Oρθής Συµπεριφοράς ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙ: Προδιαγραφές οικολογικών καταλυµάτων ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙI: Συγκριτική παρουσίαση των κυριότερων συστηµάτων παρακολούθησης επιπτώσεων από τον τουρισµό ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VIII: Ένα επιτυχηµένο παράδειγµα οκοτουρισµού από το εξωτερικό: Η Προστατευόµενη Περιοχή Ταµποπάτα στον Αµαζόνιο, Περού Βιβλιογραφία ÓÙÔÌÔÁÚ Ê Â Ε : ηµοτική Επιχείρηση αδιάς Ε.Ε.: Ευρωπαϊκή Ένωση ΕΚΒΥ: Ελληνικό Κέντρο Βιοτόπων-Υγροτόπων ΕΘΠΑΒΣ: Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Αλοννήσου και Βορείων Σποράδων ΕΘΠΖ: Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Ζακύνθου EΠΠ: Εταιρεία Προστασίας Πρεσπών KYA: Kοινή Υπουργική Απόφαση ΜΚO: Μη Κυβερνητικές Oργανώσεις EMAS: Eco-Management and Audit Scheme IUCN: International Union for Conservation of Nature and Natural Resources MOm: Εταιρεία για τη Μελέτη και Προστασία της Μεσογειακής Φώκιας TUI: Touristic Union International UNEP: United Nations Environmental Program WWF: World Wide Fund for Nature 6

7 Ï ÛÈ ΠΛΑΙΣΙΟ 1: Εφαρµοσµένη έρευνα στον οικοτουρισµό ΠΛΑΙΣΙΟ 2: O οικοτουρισµός δεν ορίζεται χωρίς αναφορά σε αρχές και προϋποθέσεις ΠΛΑΙΣΙΟ 3: Oι πιο έγκυροι ορισµοί: διαφωτιστικοί αλλά χρήζουν προσαρµογής ΠΛΑΙΣΙΟ 4: Oρισµός του οικοτουρισµού στις προστατευόµενες περιοχές ΠΛΑΙΣΙΟ 5: Το Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Ζακύνθου ΠΛΑΙΣΙΟ 6: Πρακτική συµβουλή ΠΛΑΙΣΙΟ 7: Τα έσοδα από τον οικοτουρισµό ΠΛΑΙΣΙΟ 8: Το δάσος αδιάς-λευκίµης-σουφλίου ΠΛΑΙΣΙΟ 9: Oι βασικές δράσεις σχεδιασµού και ανάπτυξης του οικοτουρισµού στη αδιά ΠΛΑΙΣΙΟ 10: Τα χαρακτηριστικά «άριστης πρακτικής» του διαχειριστικού φορέα που αναλαµβάνει ενεργό συµµετοχή στο σχεδιασµό του οικοτουρισµού ΠΛΑΙΣΙΟ 11: Oλοκληρωµένος σχεδιασµός ΠΛΑΙΣΙΟ 12: Όσο λιγότερο ανεπτυγµένος είναι ο τουρισµός σε µια περιοχή, τόσο µεγαλύτερες είναι οι πιθανότητες ανάπτυξης του οικοτουρισµού ΠΛΑΙΣΙΟ 13: Σύστηµα παρακολούθησης επιπτώσεων από τον τουρισµό ΠΛΑΙΣΙΟ 14: Η σηµασία της κατάρτισης για τη συµµετοχή της τοπικής κοινωνίας ΠΛΑΙΣΙΟ 15: Τα παραδείγµατα του ΕΘΠΖ, του ΕΘΠΑΒΣ και της Κερκίνης ΠΛΑΙΣΙΟ 16: Παραδείγµατα από το ΕΘΠΖ, την Εταιρεία Προστασίας Πρεσπών και το Εθνικό Πάρκο Garrotxa της Ισπανίας ΠΛΑΙΣΙΟ 17: Το πρόβληµα της αισθητικής των τουριστικών υποδοµών ΠΛΑΙΣΙΟ 18: Το παράδειγµα της Κερκίνης ΠΛΑΙΣΙΟ 19: Oι εµπλεκόµενες οµάδες και πιθανά πλεονεκτήµατα και αδυναµίες για την ορθή εφαρµογή του οικοτουρισµού ΠΛΑΙΣΙΟ 20: Η ελκυστικότητα των εθνικών πάρκων ΠΛΑΙΣΙΟ 21: Η ζήτηση για οικοτουρισµό αυξάνεται ΠΛΑΙΣΙΟ 22: Χωροθέτηση προσβάσεων ΠΛΑΙΣΙΟ 23: Η φέρουσα ικανότητα και ο τουρισµός περιπέτειας ΠΛΑΙΣΙΟ 24: Ερµηνεία και ανάδειξη περιβάλλοντος ΠΛΑΙΣΙΟ 25: Τα µέσα ερµηνείας και ανάδειξης

8 O ËÁfi ÃÚ ÛË Á ÂÈÚÈ Ô : Û ÓËı ÛÙÂÚ ÂÚˆÙ Ì Ù Î È ÔÈ apple ÓÙ ÛÂÈ ÙÔ π; OÀ; Τι είναι ο οικοτουρισµός; Σελ. 26 & 30 O οικοτουρισµός αφορά µόνο στην ορεινή Ελλάδα ή µπορεί να αναπτυχθεί και σε νησιωτικές ή παράκτιες περιοχές; Σελ. 28 Πώς οργανώνω ολοκληρωµένο σχεδιασµό οικοτουρισµού σε ένα Εθνικό Πάρκο; Σελ. 30 O τουρισµός περιπέτειας είναι οικοτουρισµός; Σελ. 33 Τι είναι ο αγροτοτουρισµός και πώς συνδέεται µε τον οικοτουρισµό; Σελ. 38 Τα έσοδα από τον οικοτουρισµό µπορούν να χρηµατοδοτήσουν τη λειτουργία µιας προστατευόµενης περιοχής; Σελ. 45 O οικοτουρισµός ως µέσο ευαισθητοποίησης της τοπικής κοινωνίας Σελ Πότε υπάρχει δυνατότητα ανάπτυξης οικοτουριστικού «προϊόντος»; Σελ Η αισθητική των τουριστικών υποδοµών Σελ. 63 O οικοτουρισµός στην Ελλάδα αφορά κυρίως στον εσωτερικό τουρισµό; Σελ. 68 Ποια είναι η σηµερινή κατάσταση της περιοχής µου όσον αφορά στον τουρισµό; Σελ O ρόλος των ταξιδιωτικών γραφείων Σελ. 76 O ρόλος των γραφείων τουρισµού περιπέτειας Σελ. 76 O ρόλος των ξενοδοχείων και των λοιπών καταλυµάτων Σελ. 77 O ρόλος των τουριστών Σελ. 77 O ρόλος των Κέντρων Πληροφόρησης και των ΜΚO Σελ. 79 O ρόλος του κράτους Σελ. 79 Τα εργαλεία για τη διαχείριση του οικοτουρισµού Σελ. 84 Τι είναι η φέρουσα ικανότητα; Σελ. 85 Τι είναι το σύστηµα παρακολούθησης επισκεπτών; Σελ. 87 Τι είναι σύστηµα διαχείρισης επισκεπτών; Σελ. 91 Τι είναι τα Όρια Αποδεκτών Αλλαγών; Σελ. 96 Τι είναι η ερµηνεία και ανάδειξη περιβάλλοντος; Σελ. 99 Πώς γίνεται η ερµηνεία και ανάδειξη του περιβάλλοντος στην ύπαιθρο; Σελ. 100 Πώς επιτυγχάνω ολοκληρωµένο σχεδιασµό οικοτουρισµού σε µια περιοχή Natura; Σελ

9 ÚfiÏÔÁÔ Η διαχείριση των προστατευόµενων φυσικών περιοχών στη χώρα µας έχει εισέλθει σε µια νέα φάση. Η δηµιουργία των 27 φορέων διαχείρισης όπως επίσης και το πρόγραµµα του ΥΠΕΧΩ Ε «ιαχείριση προστατευόµενων περιοχών» παρέχουν τη δυνατότητα συγκρότησης ενός ολοκληρωµένου δικτύου που απλώνεται σε όλη την επικράτεια και καλύπτει τις σηµαντικότερες από τις προστατευόµενες περιοχές της χώρας µας. Τόσο η διεθνής όσο και η, οµολογουµένως µικρή, Ελληνική εµπειρία δείχνουν ότι αποτελεσµατική προστασία των περιοχών αυτών δεν µπορεί να επιτευχθεί ερήµην των τοπικών πληθυσµών. Αντίθετα οι σύγχρονες αντιλήψεις για ενεργό προστασία επιβάλλουν την ταυτόχρονη εξασφάλιση της προστασίας του περιβάλλοντος µε τη διατήρηση των ανθρωπίνων δραστηριοτήτων ήπιας µορφής που προωθούν τη βιώσιµη ανάπτυξη της περιοχής. O τουρισµός και ειδικά ο οικοτουρισµός αποτελεί µια από τις δραστηριότητες που µπορούν να παίξουν σηµαντικό ρόλο όχι µόνο στην ανάδειξη αλλά και στην οικονοµική αναζωογόνηση των προστατευόµενων περιοχών. Υπολογίζεται ότι ένα ποσοστό που κυµαίνεται από 40%-60% του συνολικού διεθνούς τουρισµού έχει ως αντικείµενο περιοχές ιδιαίτερου φυσικού κάλλους. Το ποσοστό αυτό αυξάνεται εάν οι οικο-προορισµοί συνδυαστούν µε ιστορικά ή πολιτιστικά µνη- µεία. Ο οικοτουρισµός για την Ελλάδα είναι µια «νέα» πρόκληση. Όχι µόνο γιατί µπορεί να αναδιανείµει το τουριστικό προϊόν της χώρας και σε περιοχές που µέχρι σήµερα δεν αποτελούν τουριστικούς προορισµούς, αλλά κυρίως γιατί µπορεί να προ(σ)καλέσει νέας ποιότητας τουριστικό ρεύµα στη χώρα. Ο οικοτουρισµός δεν είναι πανάκεια. Είναι όµως ένα πολύ καλό εργαλείο για την ανάδειξη και την ανάπτυξη µίας περιοχής το οποίο θα πρέπει να χρησιµοποιηθεί σωστά και κυρίως µε σύνεση. Σε αντίθετη περίπτωση µπορεί να επιφέρει τελείως αρνητικά αποτελέσµατα. 9

10 Η φέρουσα ικανότητα και η διαχείριση των επισκεπτών αποτελούν ορισµένα µόνο από τα ζητήµατα που πρέπει να ληφθούν υπόψη. Στο τεύχος αυτό γίνεται προσπάθεια να καταγραφούν οι σχετικές εµπειρίες του WWF. Νοµίζουµε ότι είναι πολύ χρήσιµες και θα βοηθήσουν τις διαχειριστικές αρχές των προστατευόµενων περιοχών να αναπτύξουν µε µεγαλύτερη αποτελεσµατικότητα τις πρωτοβουλίες τους σε αυτόν τον τοµέα. Β.Παπανδρέου ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ, ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ ΚΑΙ ΗΜΟΣΙΩΝ EΡΓΩΝ 10

11 EÈÛ ÁˆÁ Είναι προφανές ότι η Ελλάδα µε την πλούσια φυσική και πολιτιστική της κληρονοµιά έχει την δυνατότητα να αναπτύξει την εξειδικευµένη αυτή µορφή τουρισµού που ονοµάζεται οικοτουρισµός. Οι προστατευόµενες περιοχές αποτελούν το κατ εξοχήν πεδίο εφαρµογής δράσεων οικοτουρισµού και ως εκ τούτου o οικοτουρισµός µπορεί να αποτελέσει σηµαντική ευκαιρία για την ανάπτυξη της υπαίθρου µε πολλαπλά οφέλη: συµβολή στην προστασία της φύσης και της πολιτιστικής κληρονοµιάς, στήριξη στην τοπική οικονοµία και την περιφερειακή ανάπτυξη, συγκράτηση πληθυσµών σε αποµακρυσµένες περιοχές, ευαισθητοποίηση του κοινού για την προστασία του περιβάλλοντος κλπ. Όµως, για µια χώρα όπου ο τουρισµός έχει εξελιχθεί σε µείζον «κεφάλαιο», δηµιουργώντας και συχνά παράλληλα φαινόµενα αλλοίωσης τοπίου και υποβάθµισης φυσικών πόρων, είναι σηµαντικό στον σχεδιασµό του οικοτουρισµού να τεθούν εξ αρχής οι σωστές βάσεις και να εντοπιστούν οι βασικές προκλήσεις στις οποίες καλούµαστε να ανταποκριθούµε. Κυρίως, είναι σηµαντικό να αντιληφθούµε όλοι τι ακριβώς εστί οικοτουρισµός και πως µπορεί κανείς να τον σχεδιάσει έτσι ώστε να συµβάλλει ενεργά τόσο στην προστασία της φύσης και όσο και στην ανάπτυξη µιας περιοχής και την διατήρηση του κοινωνικού της ιστού. Η εξειδικευµένη αυτή µορφή τουρισµού για να κερδίσει την µάχη της ανταγωνιστικότητας, να ικανοποιήσει τον συχνά απαιτητικό πελάτη, και κυρίως, να µην διακυβεύσει το µέλλον του φυσικού πόρου, ζητά γνώσεις σχετικές µε το αντικείµενο. Αυτήν ακριβώς την γνώση επιθυµεί να µεταφέρει το WWF Ελλάς µέσα από τι συγκεκριµένο εγχειρίδιο. Με την υποστήριξη του ΥΠΕΧΩ Ε, επιδίωξη µας είναι να µοιραστούµε µε τον αναγνώστη τα κρίσιµα, κατά την άποψη µας, θέµατα σχετικά µε τον σχεδιασµό και την οργάνωση του οικοτουρισµού στην χώρα µας και να δώσουµε µε τρόπο πρακτικό το όποιο απόσταγµα εµπειρίας που διαθέτει η οργάνωση από την πολυετή της δράση στην Ελλάδα και τον υπόλοιπο κόσµο. 11

12 Μέχρι στιγµής, η Ελλάδα διαθέτει λίγα, πλην όµως φωτεινά παραδείγµατα σχεδιασµού και οργάνωσης οικοτουριστικών δραστηριοτήτων. Ελπίδα µας είναι µέσα στα επόµενα χρόνια, ο οικοτουρισµός να αποτελέσει ένα ουσιαστικό εργαλείο για την διατήρηση και αειφόρο ανάπτυξη των προστατευόµενων περιοχών της χώρας µας. Ας το επιχειρήσουµε. ηµήτρης Καραβέλλας ΙΕΥΘΥΝΤΗΣ WWF ΕΛΛΑΣ 12

13 º π 1 Σκοπός και θέµα του εγχειριδίου 13

14 1 To ıâó appleú Û ÓÈÛÌ, greenwashing. ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΕΓΧΕΙΡΙ ΙΟΥ ΑΥΤΟΥ είναι να προσφέρει πρακτικά εργαλεία για το σχεδιασµό και τη διαχείριση του οικοτουρισµού, αλλά και του τουρισµού γενικότερα, στις προστατευόµενες περιοχές. O οικοτουρισµός αποτελεί µια υπόσχεση για την ήπια ανάπτυξη ιδίως της ενδοχώρας. Μπορεί όµως να µετατραπεί και σε «δούρειο ίππο» για την αλόγιστη ανάπτυξη, εάν δε σχεδιαστεί ορθά. Έχουν εκφραστεί έντονες διαµαρτυρίες για την κατάχρηση του όρου «οικοτουρισµός» µε στόχο το «πρασίνισµα» 1 τουριστικών επιχειρήσεων και την εκµετάλλευση του φυσικού πλούτου των αναπτυσσόµενων χωρών προς όφελος των ανεπτυγµένων. Oι αντιρρήσεις διευρύνονται για να συµπεριλάβουν το επιχείρηµα ότι ο οικοτουρισµός είναι απλώς ένα άλλοθι και ένα πρώτο βήµα για την άναρχη ανάπτυξη νέων περιοχών µε πολύτιµα οικοσυστήµατα. Τι είναι τελικά ο οικοτουρισµός; O τρόπος µε τον οποίο τον ορίζει κανείς προϋποθέτει και συνεπάγεται µια ιδεολογική και πολιτική τοποθέτηση για το µέλλον των προστατευόµενων περιοχών και την έννοια της ήπιας ανάπτυξης. Η επιλογή που προτείνεται είναι σαφής: ο οικοτουρισµός πρέπει να συµβάλλει στην προστασία της φύσης, αλλά και της πολιτιστικής κληρονοµιάς, στην κοινωνική και οικονο- µική ανάπτυξη µια προστατευόµενης περιοχής. Εάν δεν συµβάλλει, δεν είναι οικοτουρισµός. Πιθανόν είναι «ήπιος τουρισµός», δηλαδή τουρισµός που δεν υποβαθµίζει το περιβάλλον. Αυτή δεν είναι µια αυθαίρετη τοποθέτηση. Έχει τις ρίζες της στο παρελθόν και στη γέννηση της έννοιας, όπως θα δειχθεί στο τρίτο κεφάλαιο. Με ποιους όρους, όµως, µπορεί ο οικοτουρισµός να αναπτυχθεί σωστά και να µην εκφυλιστεί σε συγκαλυµµένη µορφή µαζικού τουρισµού; υστυχώς, δεν υπάρχουν λύσεις «γενικής χρήσης». Κάτι που αρµόζει σε µια περιοχή µπορεί να είναι ακατάλληλο για µια άλλη. Παρά τους περιορισµούς που τίθενται για την αξιοποίηση της διεθνούς εµπειρίας στον οικοτουρισµό (βλ. κεφ.2), υπάρχουν διδάγµατα και µέθοδοι χρήσιµες σε κάποιον φορέα που αποφασίζει να ασχοληθεί µε το θέµα σε µια προστατευόµενη περιοχή. ε χρειάζεται να ανακαλύψει κανείς από την αρχή πώς θα σχεδιάσει το «προϊόν» που θα προσφέρει στους τουρίστες, πώς θα το προβάλει, πώς θα εξασφαλίσει έσοδα 14

15 από αυτό, πώς θα αποφύγει την αλόγιστη τουριστική ανάπτυξη και ποικίλα άλλα σχετικά θέµατα. Oι υφιστάµενες µέθοδοι, βέβαια, θα πρέπει πάντα να προσαρµόζονται στα δεδοµένα του συγκεκριµένου χώρου. Όσο γενικότερα µιλά κανείς για τον οικοτουρισµό, τόσο πιο αόριστος κινδυνεύει να γίνει. Γι αυτό, τα συγκεκριµένα παραδείγµατα από εφαρµογές στην Ελλάδα που περιλαµβάνονται σε αυτό το εγχειρίδιο στοχεύουν να βοηθήσουν στην πληρέστερη κατανόηση της ορθής πρακτικής. Σε καµία περίπτωση δεν ενδείκνυται να αντιγραφεί ένα «οικοτουριστικό προϊόν» από µια περιοχή σε µια άλλη. Στοιχεία που µπορεί να αντιγραφούν είναι η µεθοδολογία, το σκεπτικό και τα εργαλεία που εξασφάλισαν την επιτυχία. Χρήσιµα διδάγµατα, επίσης, αντλούνται από τα λάθη ή τις παραλείψεις που σηµειώνονται σε αυτό τον τοµέα. Oι περισσότερες προστατευόµενες περιοχές της Ελλάδας έχουν ήδη αναπτύξει, σε µεγαλύτερο ή µικρότερο βαθµό, τουρισµό. Σπάνιες είναι πια οι εντελώς ανέγγιχτες από τουριστική ανάπτυξη περιοχές της χώρας. Σπάνιες, κατά συνέπεια, θα είναι και οι περιπτώσεις κατά τις οποίες ένας φορέας θα έχει την ευκαιρία να συλλάβει και να σχεδιάσει τον οικοτουρισµό µε όρους βιωσιµότητας από την αρχή. Γεννάται, λοιπόν, το ερώτηµα πώς θα εκτιµήσει και πώς θα αποφασίσει αν και πώς πρέπει να παρέµβει στην υπάρχουσα τουριστική ανάπτυξη. Αυτός ο προβληµατισµός προεκτείνει, αναγκαστικά, τη συζήτηση από τον οικοτουρισµό στον τουρισµό, γενικότερα, στις προστατευό- µενες περιοχές. O σκοπός όµως παραµένει ένας: να αναχθεί ο τουρισµός σε µέσο ήπιας ανάπτυξης και συµβολής στην προστασία της φύσης, της πολιτιστικής κληρονοµιάς και της τοπικής οικονοµίας και κοινωνίας. Το κείµενο αυτό, κατά συνέπεια, πραγµατεύεται τον οικοτουρισµό και τον τουρισµό, αποκλειστικά µε στόχο τη συµβολή του στην προστασία της φύσης και στην ήπια ανάπτυξη. Απευθύνεται στους φορείς που έχουν αναλάβει τη διαχείριση προστατευόµενων περιοχών ή συµµετέχουν σε µια τέτοια διαδικασία (Φορείς ιαχείρισης Εθνικών Πάρκων, OΤΑ, Αναπτυξιακές Εταιρείες, ΜΚO κ.ά. φορείς) και αποφασίζουν να αναλάβουν συντονι- 15

16 σµένη δράση για το σχεδιασµό και τη διαχείριση του οικοτουρισµού και του τουρισµού. Ως προς τη χρήση όρων που χρησιµοποιούνται συχνά στη συζήτηση για τον οικοτουρισµό, για τους σκοπούς αυτού του εγχειριδίου, ως µαζικός τουρισµός νοείται ο συµβατικός τουρισµός που αναπτύχθηκε στην Ελλάδα τις τελευταίες δεκαετίες κυρίως στα νησιά και στις παράκτιες περιοχές και συνδέθηκε µε την άναρχη ανάπτυξη και την υποβάθµιση του περιβάλλοντος. Oι λεγόµενες «εναλλακτικές µορφές τουρισµού», στις οποίες συγκαταλέγεται και ο οικοτουρισµός, είναι εναλλακτικές προς το πρότυπο του µαζικού τουρισµού που κυριάρχησε παγκοσµίως κατά τις µεταπολεµικές δεκαετίες. Συνοψίζοντας το κεφάλαιο 1, το θέµα του εγχειριδίου είναι ο οικοτουρισµός και ο τουρισµός στις προστατευόµενες περιοχές. O οικοτουρισµός πρέπει να συµβάλλει στην προστασία της φύσης, του πολιτισµού και των τοπικών οικονοµιών και κοινωνιών, ενώ όλες οι άλλες µορφές τουρισµού στις περιοχές αυτές θα πρέπει, τουλάχιστον, να µην υποβαθµίζουν το περιβάλλον. Το εγχειρίδιο απευθύνεται σε φορείς που κύριο στόχο έχουν την προστασία και διαχείριση προστατευό- µενων περιοχών. 16

17 º π 2 υνατότητες και περιoρισµoί στην αξιoπoίηση της διεθνoύς εµπειρίας για τoν oικoτoυρισµό 17

18 AΠΟ ΤΟ 1990 ΠΕΡΙΠΟΥ ΚΙ ΥΣΤΕΡΑ, άρχισε να χρησιµοποιείται στη χώρα µας ο όρος «οικοτουρισµός» και πολύ γρήγορα εντάχθηκε στο λεξιλόγιο και στις επιλογές των Ελλήνων ως εναλλακτική µορφή διακοπών, ως ελπίδα αναζωογόνησης της οικονοµίας της υπαίθρου και, για τις ΜΚO κυρίως, ως πιθανό µέσο προστασίας της φύσης. Πρόκειται για έναν όρο και ένα φαινόµενο που εισάγεται από το εξωτερικό για να περιγράψει µια νέα µορφή τουρισµού που ανέδειξε ως τουριστικούς προορισµούς τις χώρες του αναπτυσσόµενου, κυρίως, κόσµου. Μαζί µε τον όρο και το φαινόµενο, εµφανίστηκε στην Ελλάδα και ο σχετικός προβληµατισµός, καθώς και οι εφαρµογές στο πεδίο, η έρευνα και η βιβλιογραφία. Ωστόσο, οι βασικές πηγές γνώσης για τον οικοτουρισµό προέρχονται κατ εξοχήν από τη διεθνή εµπειρία και έρευνα. Το κυριότερο πρόβληµα για τον έλληνα αναγνώστη που αναζητεί τεχνογνωσία είναι ότι τα παραδείγµατα προέρχονται, κατά κύριο λόγο, από χώρες της Κεντρικής και Νότιας Αµερικής, της Αφρικής, και της Ν.Α. Ασίας, από όπου και ξεκίνησε ο οικοτουρισµός. Παραδείγµατα επίσης διαθέτουµε από τις ΗΠΑ, τον Καναδά και την Αυστραλία. Αντίστοιχα, τα εργαλεία και οι µέθοδοι που προτείνονται ανταποκρίνονται στις συνθήκες αυτών των χωρών. Τα διαφορετικά κοινωνικο-οικονοµικά δεδοµένα και, κυρίως, η διαφορετική κλίµακα και ποιότητα της άγριας φύσης σε αυτές τις χώρες καθιστούν τη µεταφορά αυτής της εµπειρίας προβληµατική. Oι απέραντες εκτάσεις άγριας φύσης που εντοπίζονται στις χώρες αυτές δεν υπάρχουν στην Ευρώπη και στην Ελλάδα. Το πρακτικό συµπέρασµα είναι ότι η αξιοποίηση της διεθνούς εµπειρίας και βιβλιογραφίας έχει νόηµα, όταν γίνεται µε πνεύµα προσαρ- µογής στα δεδοµένα της χώρας µας, αλλά και της κάθε περιοχής χωριστά. Για τους παραπάνω λόγους, σε αυτό το εγχειρίδιο προτείνονται έννοιες, µέθοδοι και εργαλεία που κρίθηκε ότι ανταποκρίνονται στην ελληνική πραγµατικότητα. Αξιοποιούνται, επίσης, παραδείγµατα οικοτουρισµού από την Ελλάδα. Η ανάλυσή τους βασίζεται σε εµπειρικά δεδοµένα, καθώς οι επιστηµονικές έρευνες αξιολόγησης οικοτουριστικών προορισµών και «προϊόντων» είναι ακόµη περιορισµένες. 18

19 Πρέπει να τονιστεί ότι η επιλογή των συγκεκριµένων παραδειγµάτων δεν έχει στόχο να προβάλει συγκεκριµένες περιοχές και φορείς ή, αντίστοιχα, να ασκήσει κριτική. Υπάρχουν, άλλωστε, πολλά άλλα παραδείγµατα ορθής ή στρεβλής εφαρµογής του οικοτουρισµού, τα οποία δεν χρησιµοποιήθηκαν λόγω έλλειψης επαρκούς γνώσης των δεδο- µένων τους. Η ανάλυση και αξιολόγησή τους θα συνιστούσε το αντικείµενο αυτόνοµης µελέτης. Για τους σκοπούς αυτού του εγχειριδίου, αξιοποιήθηκε η διαθέσιµη εµπειρία και γνώση από τα προγράµµατα πεδίου και την έρευνα του WWF Ελλάς, καθώς και από τις συνεργασίες της οργάνωσης µε άλλους φορείς, όπως ο EOT, και ΜΚO που δραστηριοποιούνται στον οικοτουρισµό. Μοναδικός στόχος των παραδειγµάτων είναι να προτείνουν κάποια κριτήρια και ένα σκεπτικό προσέγγισης του οικοτουρισµού. Συνοψίζοντας το κεφάλαιο 2, η διεθνής βιβλιογραφία για τον οικοτουρισµό αναφέρεται κυρίως στα δεδοµένα χωρών του αναπτυσσό- µενου κόσµου ή χωρών που διαθέτουν µεγάλες εκτάσεις άγριας φύσης, ώστε η προσαρµογή στα ελληνικά δεδοµένα καθίσταται, πολλές φορές, προβληµατική. Για το λόγο αυτό, τα παραδείγµατα στο παρόν εγχειρίδιο προέρχονται κυρίως από την Ελλάδα. 19

20 π π 1 ñ Ê ÚÌoÛÌ ÓË ÚÂ Ó ÛÙoÓ ÔÈÎoÙo ÚÈÛÌfi Àapple Ú ÂÈ Ó ÁÎË appleúoòıëûë ÂÊ ÚÌoÛÌ ÓË ÚÂ Ó ÛÙoÓ ÙoÌ Ùo oèîoùo ÚÈÛÌo ÛÙËÓ ÏÏ.  appleo Ó ÂappleÈÛÙËÌoÓÈÎ ÌoÓÙ Ï È Â ÚÈÛË Ùo oèîoùo ÚÈÛÌo appleo Ó ÂÊ ÚÌfi oóù È Î È Ó oîèì oóù È ÛÙo appleâ o, Ó ÂÏÙÈÒÓoÓÙ È Î È Ó appleúoˆıo ÓÙ È ÁÈ appleâú ÈÙ Úˆ ÂÊ ÚÌoÁ. OÈ ÌÂÙ - appleù È Î ÌÂÏ Ù appleâú appleùˆûë ÂÓ Î Ï appleùo Ó Ùfi Ùo ÎÂÓfi, Êo oè appleâúèû- ÛfiÙÂÚ ÂÓ ÂÊ ÚÌfi oóù È. ıóèî ÚÎ Î È, ÁÂÓÈÎfiÙÂÚ, oè appleúoûù - Ù fiìâóâ appleâúèo ÌappleoÚo Ó Ó appleoùâï Ûo Ó appleúfiûêoú appleâ ÂÊ Ú- ÌoÁÒÓ. OÈ ÂÓ È ÊÂÚfiÌÂÓoÈ ÊoÚ o Ó ÙË Ó ÙfiÙËÙ Ó appleúoˆı Ûo Ó ÙË Û ÓÂÚÁ Û Ì ٠apple ÓÂappleÈÛÙËÌÈ Î È Ú Ì Ù ÙË ÒÚ, ÙÈ ª O, È Èˆ- ÙÈÎo ÊoÚ Î.Ïapple., ÁÈ ÙËÓ appleúoòıëûë ÙË ÂÊ ÚÌoÛÌ ÓË ÚÂ Ó ÛÙoÓ oèîoùo ÚÈÛÌfi. Ú ÂÈÁÌ : O Ìo à ÌÈ ÁÚoÙoappleÈÎ appleúoûù Ù fiìâóë appleâúèo È appleèûùòóâè fiùè Í ÓÂÙ È Ë ÂappleÈÛΠÈÌfiÙËÙ Ùo ÁÚoÙfiappleo Î È Ì ÏÈÛÙ oè ÍÂÓ Á ÛÂÈ Ì ÚÎ ÁÈ apple Ú Ù ÚËÛË appleo ÏÈÒÓ. appleoê Û ÂÈ Ó appleúoùâ - ÓÂÈ Û ÓÂÚÁ Û Ì Πappleoèo Û ÂÙÈÎfi ÂÚ ÓËÙÈÎfi Ú Ì, Ì ı Ì ÙËÓ apple Ú - ÎoÏo ıëûë ÙË Ùo ÚÈÛÙÈÎ Ó appleù ÍË ÛÙoÓ ÁÚfiÙoappleo Î È ÙˆÓ ÂappleÈappleÙÒÛÂÒÓ ÙË ÛÙoÓ ÈfiÙoappleo. È ÎÚÈÓ ÂÈ fiùè Ë ÚÂ Ó ı appleú appleâè Ó Î Ù Ï ÁÂÈ ÛÂ Û ÁÎÂ- ÎÚÈÌ Ó appleúoù ÛÂÈ ÁÈ Ï Ë Ì ÙÚˆÓ, Ó apple Ú - ÎoÏo ıâ Î È Ó ÍÈoÏoÁ ÙËÓ ÂÊ ÚÌoÁ Ùo Î È Ó Ù Ó appleúoû ÚÌfi ÂÈ, Ó ÏoÁ Ì ٠appleoùâï ÛÌ Ù ÙË ÍÈoÏfiÁËÛË. 20

21 º π 3 Ιστορική αναδροµή: οι αρχικές προσδοκίες, οι διαψεύσεις και τα εργαλεία σχεδιασµού και διαχείρισης του οικοτουρισµού 21

22 2 Wight, P. (2001). Η ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΗΣ Ι ΕΑΣ ΤΟΥ ΟΙΚΟΤΟΥΡΙΣΜΟΥ, ήδη από τη δεκαετία του 1970, είναι άµεσα συνυφασµένη µε το περιβαλλοντικό κίνηµα και τις προσπάθειες προστασίας της φύσης των χωρών του αναπτυσσόµενου κόσµου. O οικοτουρισµός γεννήθηκε µε την ελπίδα ότι θα µπορούσε να συµβάλει στην προστασία των πολύτιµων οικοσυστηµάτων των χωρών αυτών, προσφέροντας µια εναλλακτική πηγή εισοδηµάτων σε αντιστάθµισµα των οικονοµικών δραστηριοτήτων που έπρεπε να απαγορευτούν ως ασύµβατες µε την προστασία των φυσικών πόρων. Πράγµατι, σχετική έρευνα που έγινε στην Κένυα στη δεκαετία του έδειξε ότι οι πρόσοδοι από το διεθνή τουρισµό που ερχόταν για την παρατήρηση της άγριας ζωής ξεπερνούσαν τις αντίστοιχες που εξοικονοµούνταν από το κυνήγι. Η φύση, µε αυτό τον τρόπο, αποκτούσε οικονοµική αξία αυτή καθαυτή και, άρα, η τοπική κοινωνία είχε κάθε συµφέρον να την προστατεύσει. Oι αντιδράσεις των οµάδων που θίγονταν από το καθεστώς των προστατευόµενων περιοχών θα µπορούσαν να εξαλειφθούν, όταν τα οφέλη του οικοτουρισµού θα γίνονταν αντιληπτά. Στη συνέχεια, στη δεκαετία του 1980, όταν η βιοποικιλότητα των τροπικών δασών έγινε αντικείµενο πλήθους επιστηµονικών µελετών και ελκυστικό θέµα για ντοκιµαντέρ, ιδρύθηκαν και λειτούργησαν στις χώρες της Κεντρικής και Νότιας Αµερικής πολλές µικρές επιχειρήσεις που αναλάµβαναν να οδηγήσουν τους επιστήµονες και τους σκηνοθέτες στις πιο απόµακρες περιοχές του δάσους. Καθώς αυτές οι µικρές επιχειρήσεις στην Κόστα Ρίκα και στον Ισηµερινό ανθούσαν οικονοµικά, δηµιουργήθηκαν και άλλες, περισσότερο οργανωµένες, επιχειρήσεις που εξυπηρετούσαν το εξειδικευµένο τουριστικό κοινό που ανακάλυπτε παραδείσους για παρατήρηση άγριας ζωής. Σε πολλές περιοχές του κόσµου, πρωτοπόροι επιχειρηµατίες οργάνωναν εξειδικευµένα ταξίδια για το κοινό αυτό και επέκτειναν τις δραστηριότητές τους σε άλλες χώρες, που διέθεταν πολύτιµα οικοσυστήµατα και άγρια ζωή. Άρχισαν, µάλιστα, να ενισχύουν την προστασία της φύσης, υποστηρίζοντας οικονοµικά τοπικές περιβαλλοντικές οργανώσεις. Γρήγορα συνειδητοποίησαν ότι µπορούσαν να λειτουργήσουν καλύτερα τις επιχειρήσεις τους αξιοποιώντας το τοπικό ανθρώ- 22

23 πινο δυναµικό, ύστερα από κατάλληλη εκπαίδευση που προσέφεραν οι ίδιοι. Με αυτό τον τρόπο, δηµιουργούσαν, συγχρόνως, θέσεις εργασίας για τους ντόπιους. Ανάµεσα στους πρώτους οικοτουριστικούς προορισµούς αυτών των επιχειρήσεων ήταν τα Νησιά Γκαλάπαγκος, η Κόστα Ρίκα, η Κένυα και το Νεπάλ. Με την προοδευτική ευαισθητοποίηση της κοινής γνώµης για το περιβαλλοντικό ζήτηµα, ιδίως για τα απειλούµενα είδη και οικοσυστή- µατα, ο οικοτουρισµός διαδόθηκε σε ευρύτερα στρώµατα τουριστικού κοινού. Το ενδιαφέρον για άµεση θέαση ειδών υπό εξαφάνιση αποτέλεσε κίνητρο για ταξίδι. Η σχετική τουριστική βιοµηχανία αναπτύχθηκε και πολλοί νέοι προορισµοί ανοίχτηκαν στην αγορά. Καθώς αυξανόταν η ζήτηση και κυριαρχούσαν οι νόµοι της αγοράς, ο οικοτουρισµός δεν εφαρµοζόταν παντού µε τρόπο που να ενισχύει την προστασία της φύσης και τις τοπικές κοινωνίες, όπως ήταν η αρχική προσδοκία. Προορισµοί, όπως η Κόστα Ρίκα, φαίνεται (από τη σχετική κριτική που έχει ασκηθεί) ότι απέκτησαν χαρακτηριστικά µαζικού τουρισµού, ως προς τους αριθµούς επισκεπτών, τις επιπτώσεις στο περιβάλλον και τη διαφυγή των προσόδων προς ξένους επιχειρηµατίες. Η διάδοση του οικοτουρισµού και η χρήση του όρου για «προϊόντα»που δεν ανταποκρίνονταν στις αρχικές προσδοκίες του περιβαλλοντικού κινήµατος προκάλεσαν έντονο σκεπτικισµό σε διάφορους φορείς, όπως ανθρωπιστικές και περιβαλλοντικές οργανώσεις. Χαρακτηριστικές ήταν οι αντιδράσεις που εκφράστηκαν, εκ µέρους οργανώσεων προστασίας των δικαιωµάτων στον αναπτυσσόµενο κόσµο, στην παγκόσµια συνδιάσκεψη για το διεθνές έτος οικοτουρισµού, που πραγµατοποιήθηκε τον Μάιο του 2002 στο Κεµπέκ. Το ζητούµενο της έντονης συζήτησης που διεξάγεται διεθνώς είναι κατά πόσο ο οικοτουρισµός αποβαίνει πράγµατι προς όφελος του περιβάλλοντος και των τοπικών κοινωνιών. Το συµπέρασµα φαίνεται να προκύπτει αβίαστα από τα διεθνή δεδοµένα. O οικοτουρισµός, για να λειτουργήσει προς όφελος του φυσικού και κοινωνικο-οικονο- µικού περιβάλλοντος, πρέπει να υπόκειται σε ορισµένες αρχές που υποστηρίζονται από ένα στέρεο σύστηµα διαχείρισης, αλλιώς είναι 23

24 απλώς τουρισµός στη φύση ή κάποια άλλη µορφή τουρισµού. Τα βασικά εργαλεία που έχει στη διάθεσή του ένας φορέας, προκειµένου να σχεδιάσει και να διαχειριστεί σωστά τον οικοτουρισµό σε µια προστατευόµενη περιοχή, είναι: Το Προεδρικό ιάταγµα, η Κοινή Υπουργική Απόφαση, το Σχέδιο ιαχείρισης και το σύστηµα ζώνωσης (εφόσον υπάρχουν), που προβλέπουν τους όρους ανάπτυξης O ολοκληρωµένος σχεδιασµός χωροθέτησης των οικοτουριστικών υποδοµών και της διακίνησης των επισκεπτών (βλ. παράδειγµα αδιάς στο Πλαίσιο 9) Το σύστηµα παρακολούθησης επιπτώσεων από τον τουρισµό Το σύστηµα διαχείρισης επισκεπτών Τα συστήµατα εθελοντικών δεσµεύσεων εκ µέρους της τουριστικής βιοµηχανίας (Κώδικες Oρθής Πρακτικής) Tα συστήµατα πιστοποίησης Τεχνικές marketing Τεχνικές ερµηνείας και ανάδειξης περιβάλλοντος για την ευαισθητοποίηση του κοινού Κατάρτιση για εξασφάλιση συµµετοχής της τοπικής κοινωνίας. Τα εργαλεία αυτά θα παρουσιαστούν µέσα από συγκεκριµένα παραδείγµατα στα επόµενα κεφάλαια. Συνοψίζοντας το κεφάλαιο 3, η γέννηση του οικοτουρισµού είναι άµεσα συνυφασµένη µε το κίνηµα προστασίας της φύσης. Παρά τις παρεκκλίσεις και τους κινδύνους να οδηγήσει τελικά σε αλόγιστη ανάπτυξη, ο οικοτουρισµός διέπεται από αρχές, µεθόδους και εργαλεία που µπορούν να εξασφαλίσουν την ορθή εφαρµογή του. 24

25 π π 2 ñ O ÔÈÎÔÙÔ ÚÈÛÌfi ÂÓ ÔÚ ÂÙ È ˆÚ Ó ÊÔÚ ÛÂ Ú Î È appleúô appleôı ÛÂÈ O ÔÈÎÔÙÔ ÚÈÛÌfi, ÁÈ Ó appleú ÁÌ ÙÒÛÂÈ ÙËÓ appleúôû ÔÎ ÙË Û Ì ÔÏ ÛÙËÓ appleúôûù Û ÙË Ê ÛË Î È ÙˆÓ ÙÔappleÈÎÒÓ ÎÔÈÓˆÓÈÒÓ, fiappleˆ ÙËÓ ÂÍ ÊÚ Û Ó ÔÈ appleúˆùôapplefiúôè ÙÔ appleâúè ÏÏÔÓÙÈÎÔ ÎÈÓ Ì ÙÔ, ÂÓ ÌappleÔÚÂ apple Ú Ó applefi- ÎÂÈÙ È ÛÂ ÔÚÈÛÌ ÓÂ Ú Î È ÛÂ Ó Û ÛÙËÌ È Â ÚÈÛË. Ó ÊÂıÂ appleôîïâèûùèî ÛÙÔ ÓfiÌÔ ÙË ÂÏÂ ıâúë ÁÔÚ, ÎÈÓ ÓÂ ÂÈ Ó ÂappleÈ- Ê ÚÂÈ Ù ÓÙ ıâù applefi Ù appleúôû ÔÎÒÌÂÓ appleôùâï ÛÌ Ù. Ùfi ÂÈ Á ÓÂÈ Û ÌÂÚ Â Ú ˆ appleô ÂÎÙfi, fiappleˆ Ê ÓÂÙ È applefi ÙÔ ÔÚÈÛÌÔ appleô Ô Ó ÒÛÂÈ ÈÂıÓÔ Î ÚÔ ÔÚÁ ÓÈÛÌÔ ÛÙÔÓ ÔÈÎÔÙÔ ÚÈÛÌfi. 25

26 π π 3 ñ OÈ appleèô ÁÎ ÚÔÈ ÔÚÈÛÌÔ : È ÊˆÙÈÛÙÈÎÔ ÏÏ Ú Ô Ó appleúôû ÚÌÔÁ 3 The Ecotourism Society (2000) 4 Ceballos- Lascurain, H. (1996) «OÈÎÔÙÔ ÚÈÛÌfi Â Ó È ÙÔ Ù Í È ÛÙË Ê ÛË ÙÔ ÔappleÔ Ô Û Ì ÏÏÂÈ ÛÙËÓ appleúô- ÛÙ Û ÙÔ appleâúè ÏÏÔÓÙÔ Î È ÛÙËÓ ÂÈÊfiÚÔ Ó appleù ÍË.» (The Ecotourism Society 3 ) «OÈÎÔÙÔ ÚÈÛÌfi Â Ó È ÙÔ appleâúè ÏÏÔÓÙÈÎ appleâ ı ÓÔ Ù Í È Î È Ë Âapple ÛÎÂ Ë ÛÂ Û ÂÙÈÎ ıèîùâ Ê ÛÈÎ appleâúèô, Ì ÛÙfi Ô ÙËÓ applefiï ÛË Î È ÙËÓ ÂÎÙ - ÌËÛË ÙË Ê ÛË (Î È Ù fió appleôïèùèûùèîòó ÛÙÔÈ Â ˆÓ ÙÔ apple ÚÂÏıfiÓÙÔ Î È apple ÚfiÓÙÔ ). «ÂÚÈ ÏÏÔÓÙÈÎ appleâ ı ÓÔ Ù Í È» Â Ó È Ùfi appleô appleúôˆıâ ÙËÓ appleúôûù Û ÙË Ê ÛË, ÂÏ ÈÛÙÔappleÔÈ ÙÈ ÚÓËÙÈÎ ÂappleÈ Ú ÛÂÈ ÛÙÔ appleâúè- ÏÏÔÓ Î È appleúô ÁÂÈ ÙËÓ ÂÓÂÚÁfi ÎÔÈÓˆÓÈÎÔ-ÔÈÎÔÓÔÌÈÎ Û ÌÌÂÙÔ ÙˆÓ ÙÔappleÈÎÒÓ appleïëı ÛÌÒÓ.» (. Ceballos-Lascurain 4 ) Œ Ô Ó È Ù appleˆıâ apple Óˆ applefi 10 ÔÚÈÛÌÔ ÁÈ ÙÔÓ ÔÈÎÔÙÔ ÚÈÛÌfi. OÈ apple Ú - apple Óˆ ÔÚÈÛÌÔ, È Ù appleˆì ÓÔÈ applefi ÁÎ ÚÔ ÊÔÚÂ Î È ÂappleÈÛÙ ÌÔÓÂ, Î Ù - ÂÈÎÓ Ô Ó ÙËÓ Ó ÁÎ ÈfiÙËÙ Ó ÊÔÚ ÛÂ Ú Î È appleúô appleôı ÛÂÈ ÁÈ ÙËÓ appleâúèáú Ê ÙÔ ÔÈÎÔÙÔ ÚÈÛÌÔ. øûùfiûô, fiúôè Î appleˆ ÁÂÓÈÎÔ (fiappleˆ ÂÈ- ÊfiÚÔ Ó appleù ÍË) Î È Ó ÊÔÚ Û «ıèîùâ Ê ÛÈÎ appleâúèô» Î ıèûùô Ó ÂappleÈÙ ÎÙÈÎ ÙËÓ Ó ÁÎË ÁÈ Ó Ó ÏÂÈÙÔ ÚÁÈÎfiÙÂÚÔ, ÁÈ Ù ÂÁ ÒÚÈ Â ÔÌ Ó, ÔÚÈÛÌfi. È Ùfi appleúôùâ ÓÂÙ È Ô ÔÚÈÛÌfi appleô apple Ú ÂÈ ÛÙÔ Ï ÛÈÔ 4. 26

27 º π 4 ιευκρινίσεις για τον οικοτουρισµό 27

28 5 Ò ÌÂ ÙËÓ appleú ÁÌ ÙÈÎ ÓÓÔÈ ÙÔ appleú ÛÈÓ ÛÌ ÙÔ, ËÏ ÙË Ï Ë Ì ÙÚˆÓ ÁÈ ÙËÓ appleúôûù Û ÙÔ appleâúè ÏÏÔÓÙÔ. ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗ ΣΕΙΡΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ, απαντήσεων και οδηγιών για τον οικοτουρισµό που ακολουθεί, επιχειρείται να διευκρινιστεί πληρέστερα τι νοείται ως οικοτουρισµός και πώς µπορεί κανείς να επηρεάσει τον τουρισµό στην περιοχή του, ώστε να προσεγγίζει όσο το δυνατόν περισσότερο την έννοια του οικοτουρισµού. t Συνήθως, ως οικοτουριστικοί προορισµοί στην Ελλάδα θεωρούνται τα βουνά, τα δάση και οι υγρότοποι της ηπειρωτικής Ελλάδας. Νοείται οικοτουρισµός στις παράκτιες και νησιωτικές περιοχές; Εξαρτάται από την ποιότητα του περιβάλλοντος και την αρµονική ή όχι συνύπαρξη προστασίας και τουρισµού. Αν πρόκειται για έντονα υποβαθµισµένη από τον τουρισµό περιοχή, είναι αυτονόητο ότι δεν είναι δυνατόν να γίνεται λόγος για οικοτουρισµό, ακόµη και αν δηµιουργηθεί µια «οικοτουριστική εµπειρία» (π.χ. παρατήρηση βυθού). Πρέπει να γίνει αρχή από την ελαχιστοποίηση των επιπτώσεων από τον τουρισµό στο περιβάλλον γενικά (π.χ. θαλάσσια ρύπανση, κατασπατάληση νερού, άναρχη δόµηση κ.λπ.) και, ειδικότερα, εφόσον πρόκειται για προστατευόµενη περιοχή, στα προστατευόµενα είδη και οικοσυστήµατα. Σε αυτή την περίπτωση, µιλάµε για «πρασίνισµα» 5 του τουρισµού ή «ήπιο τουρισµό». (βλ. Πλαίσιο 5). O οικοτουρισµός όµως σε µια προστατευόµενη περιοχή, σύµφωνα µε τον ορισµό εργασίας, οφείλει όχι µόνο να µην υποβαθµίζει αλλά και να συµβάλλει στην προστασία. Πρέπει επίσης να προσφέρει ποιότητα εµπειρίας στον επισκέπτη, απαίτηση που δε συµβαδίζει µε την αισθητική υποβάθµιση του τοπίου και τον συνωστισµό. Τα ίδια κριτήρια ισχύουν και για µια τουριστική περιοχή στο βουνό. Απλώς στη χώρα µας η παράκτια ζώνη είναι αυτή που έχει υποστεί τις µεγαλύτερες πιέσεις, κι έτσι είναι συνήθως περιοχές της ενδοχώρας αυτές που προσφέρονται για ανάπτυξη οικοτουρισµού. Στην παράκτια ζώνη, ερευνήστε τρόπους µείωσης των επιπτώσεων του µαζικού τουρισµού. Συνήθως, χρειάζονται παρεµβάσεις για τη διάθεση και διαχείριση στερεών και υγρών αποβλήτων, την εξοικονόµηση νερού και την τήρηση των όρων δόµησης (βλ. Πλαίσιο 5). 28

29 Στην ενδοχώρα της νησιωτικής περιοχής, µπορείτε να ερευνήσετε τρόπους ανάπτυξης του οικοτουρισµού: οικοτουριστικές διαδροµές και διασυνδέσεις µε αρχαιολογικούς χώρους, µνηµεία και παραδοσιακούς οικισµούς. Παράδειγµα: Η Ικαρία αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγµα νησιού που προσφέρεται για ανάπτυξη του οικοτουρισµού στην ενδοχώρα. Ήδη στην περιοχή του Xριστού Pαχών έχει σχεδιαστεί και αναδειχθεί ένα δίκτυο οικοτουριστικών διαδροµών. Η διάνοιξη µονοπατιών, η σήµανσή τους και η έκδοση χάρτη διαµορφώνουν µια στοιχειώδη υποδοµή προσέλκυσης επισκεπτών. Μια τέτοια προσπάθεια µπορεί να συνεχιστεί µε εµπλουτισµό των πόλων έλξης και των δραστηριοτήτων που έχει τη δυνατότητα να επιλέξει ο επισκέπτης στην περιοχή (προφορικές ξεναγήσεις, ανάδειξη παραδοσιακού οικισµού και στοιχείων του αγροτικού χώρου κ.λπ.), µε την ενθάρρυνση λειτουργίας καταλυµάτων σε υπάρχοντα κτίρια, µε την προώθηση παραγωγής και προβολής ντόπιων προϊόντων κ.λπ. Μπορεί επίσης, στα πλαίσια του προγράµµατος ερµηνείας και ανάδειξης της περιοχής 6, να ενηµερώνεται ο επισκέπτης για τη σηµασία των περιοχών Natura του νησιού, την ανάγκη προστασίας τους και την ορθή συµπεριφορά κατά την επίσκεψη σε αυτές. Έτσι θα συνέβαλλε ο οικοτουρισµός στην ευαισθητοποίηση του κοινού απέναντι στις προστατευόµενες περιοχές του νησιού. 6 ªÂ ÙÔÓ fiúô «appleúfiáú ÌÌ ÂÚÌËÓÂ Î È Ó ÂÈÍË» ÓÔÔ ÓÙ È ÔÈ appleïëúôêôú  appleô apple Ú ÔÓÙ È ÛÙÔÓ ÂappleÈÛÎ appleùë Ì Ûˆ Ê ÏÏ ˆÓ, appleúôêôúèîòó ÍÂÓ Á ÛˆÓ, Î ÓÙÚˆÓ ÂÓËÌ ÚˆÛË Î.Ïapple. 29

30 π π 4 ñ OÚÈÛÌfi ÙÔ ÔÈÎÔÙÔ ÚÈÛÌÔ ÛÙÈ appleúôûù Ù fiìâóâ appleâúèô OÈÎÔÙÔ ÚÈÛÌfi ÛÙÈ appleúôûù Ù fiìâ- Ó appleâúèô Â Ó È Ô ÙÔ ÚÈÛÌfi appleô Ó appleù ÛÛÂÙ È ÛÙË Ê ÛË, Ô ÔappleÔ Ô, ÓÙ ıâù applefi ÙÔÓ Ì ÈÎfi ÙÔ ÚÈÛÌfi, ÂÓ appleâú ÓÂÈ ÙË Ê ÚÔ Û ÈÎ Ófi- ÙËÙ ÙË appleâúèô, ÂÓÒ Ù Ùfi ÚÔÓ appleúôˆıâ ÙËÓ appleúôûù Û ÙÔ Ê ÛÈÎÔ, Ú ÈÎ, ÏÏ Î È ÙÔ appleôïèùèûùèîô appleâúè ÏÏÔÓÙÔ Î È Û Ì ÏÏÂÈ ÛÙËÓ ÙÔappleÈÎ ÔÈÎÔÓÔÌ Î È ÛÙË È Ù ÚËÛË ÙË Û ÓÔ ÙÔ ÎÔÈÓˆÓÈÎÔ ÈÛÙÔ. π π 5 ñ TÔ EıÓÈÎfi Ï ÛÛÈÔ ÚÎÔ Z Î ÓıÔ 7 ÓÙ, π. (2001). Ô ıóèîfi Ï ÛÛÈÔ ÚÎÔ Î ÓıÔ ( ), appleô È Ú ıëîâ ÙÔ 1999, appleôùâïâ ÌÈ Ú ÎÙËÚÈÛÙÈÎ appleâú appleùˆûë appleúôûù Ù fiìâóë appleâúèô appleô Û Ìapple appleùâè Ì appleâúèô ÓÙÔÓË ÙÔ ÚÈÛÙÈÎ Ó appleù ÍË ÌÂ Ú ÎÙËÚÈÛÙÈÎ Ì ÈÎÔ ÙÔ ÚÈÛÌÔ. Î ÓıÔ ÂÙ È appleâú ÙÔ ÂappleÈÛÎ appleùâ ÙÔ ÚfiÓÔ, ÙÔ 70% ÙˆÓ ÔappleÔ ˆÓ È Ì ÓÂÈ ÛÙËÓ appleâúèô ÙÔ 7 ÙË ÚËÛÈÌÔappleÔÈÂ. O ºÔÚ È Â ÚÈÛË, appleô È Ú ıëîâ ÙÔ 2000, apple ÚÂÌ - ÓÂÈ ÛÙÔÓ ÙÔÌ ÙÔ ÙÔ ÚÈÛÌÔ Ì ÙÔ ÎfiÏÔ ıô ÙÚfiappleÔ : ÚÔˆı ÙËÓ ÂÊ ÚÌÔÁ ÙÔ ÚÔ ÚÈÎÔ È Ù ÁÌ ÙÔ ÛÂÈ ÙÔ ÔappleÔ Ô È Ú ıëîâ ÙÔ ÚÎÔ Î È ÙˆÓ Û ÂÙÈÎÒÓ Î ÓÔÓÈÛÌÒÓ ÁÈ ÙÔ fiúô ÏÂÈ- ÙÔ ÚÁ ÙˆÓ ÙÔ ÚÈÛÙÈÎÒÓ ÂappleÈ ÂÈÚ ÛˆÓ. Ï Á ÂÈ Î È Ó Ê ÚÂÈ ÛÙÈ 30

31 ÚÌfi ÈÂ Ú ÙÈ apple Ú ÓÔÌÂ Ú ÛÙËÚÈfiÙËÙ appleô Û ÓÈÛÙÔ Ó ÌÂÛË appleâèï ÁÈ ÙÔÓ ÈfiÙÔappleÔ ÙË ÂÏÒÓ Î È appleúô Ú ÔÓÙ È applefi ÙËÓ ÙÔ ÚÈ- ÛÙÈÎ Ó appleù ÍË (fiappleˆ Â Ó È Ë ÙÔappleÔı ÙËÛË ÂÓÔÈÎÈ fiìâóˆó ÔÌappleÚÂÏÒÓ Û ÌÂÁ ÏË apple ÎÓfiÙËÙ ÛÙËÓ apple Ú Ï Î È Ë Ú ÛË ËÏÂÎÙÚÈÎÒÓ ÊÒÙˆÓ ÛÙ ÍÂÓÔ Ô Â ). appleëúâ ÂÈ ÙË ÏÂÈÙÔ ÚÁ ÙˆÓ ÙÔ ÚÈÛÙÈÎÒÓ ÂappleÈ ÂÈÚ ÛˆÓ. Ó Ù ÍÂ Î È «appleúô È ÁÚ Ê ÁÈ ÙË Ú ÛË Ù ÓËÙÒÓ ÊÒÙˆÓ» Î È ÙÈ È Ó ÌÂÈ ˆÚÂ Ó ÛÙÈ ÂappleÈ ÂÈÚ ÛÂÈ appleô Ó appleù ÛÛÔ Ó Ú ÛÙËÚÈfiÙËÙ ÎÔÓÙ ÛÙÈ apple Ú - Ï Â ˆÔÙÔÎ ÙË ÂÏÒÓ. Ï Á ÂÈ ÙËÓ ÔÈÎÈÛÙÈÎ Ú ÛÙËÚÈfiÙËÙ Î È Ó Ê ÚÂÈ ÛÙÈ ÚÌfi ÈÂ Ú ÙÈ ˆÚÔÙ ÍÈÎ Î È appleôïâô ÔÌÈÎ apple Ú ÓÔÌ Â. ÚÔˆı appleúôáú ÌÌ Ù appleèûùôappleô ËÛË 8 appleô ÔÌÒÓ Î È appleëúâûèòó, Û Ì- ÊˆÓ Ì ÙÔÓ Î ÓÔÓÈÛÌfi EMAS, Î ıò Î È appleúô fióùˆó. ÀappleÔÛÙËÚ ÂÈ ÙËÓ ÈÔı ÙËÛË Îˆ ÎˆÓ ÔÚı appleú ÎÙÈÎ 9 applefi ÙÔ Âapple Á- ÁÂÏÌ Ù Â ÙÔ ÙÔ ÚÈÛÌÔ. ÚÔˆıÂ, apple.., «Ò ÈÎ ÔÚı apple Ú Ù ÚËÛË ÙË ı Ï ÛÛÈ ÂÏÒÓ», appleô ı appleôùâï ÛÂÈ ÙË ÛË Û ÌÊˆÓ Ì ÙÔ ÂappleÈ ÂÈÚËÌ Ù Â appleô Ú ÛÙËÚÈÔappleÔÈÔ ÓÙ È ÛÙËÓ apple Ú Ù ÚËÛË ÙË ı Ï ÛÛÈ ÂÏÒÓ ÛÙËÓ appleâúèô ÙÔ ÎfiÏappleÔ ÙÔ Á Ó. OÈ ÂappleÈ ÂÈ- ÚËÌ Ù Â appleô ı appleôáú Ô Ó ı appleôîùô Ó ÙÔÓ Ù ÙÏÔ ÙˆÓ «ÓÂÚÁ - ÙÒÓ ÙÔ», È ÈÎ Û appleô Û ÓÈÛÙ Ó Â Ô appleèûùôappleô ËÛË. ÂÎÈÓ Û ÓÂÚÁ Û Ì ÙËÓ TUI, Ó applefi Ù ÙÔ ÚÈÛÙÈÎ appleú ÎÙÔÚ appleô Ê ÚÓÂÈ ÁÎÚÔ apple ÛÙË Î ÓıÔ Î È ÙËÚ ÎÒ ÈÎ ÔÚı Û ÌappleÂÚÈÊÔÚ ˆ appleúô ÙÔ appleâúè ÏÏÔÓ. Z 8 È Ù Û ÛÙ Ì Ù appleèûùôappleô ËÛË, Ï. Ú ÚÙËÌ ππ. 9 È ÙÔ Î ÓfiÓ ÔÚı appleú ÎÙÈÎ ( codes of ethics ), Ï. Ú ÚÙËÌ π. 31

32 ÓÙ ÛÛÂÈ ÙÔ ÛÙË Europarc Federation, Ó Â Úˆapple Îfi ÎÙ Ô appleúô- ÛÙ Ù fiìâóˆó appleâúèô ÒÓ appleô ÏÂÈÙÔ ÚÁ ˆ Ó Â Ô Û ÛÙ Ì ÙÔ appleèûùôappleô ËÛË ÁÈ Ù ÚËÛË appleâúè ÏÏÔÓÙÈÎÒÓ appleúô È ÁÚ ÊÒÓ ÛÙÔÓ ÙÔ ÚÈÛÌfi ( Ï. Î È Ï ÛÈÔ 16). Ú ÁÌ ÙÔappleÔÈÂ Ú ÛÙËÚÈfiÙËÙ ÂÓËÌ ÚˆÛË Î È Â ÈÛıËÙÔappleÔ ËÛË ÙˆÓ ÙÔ ÚÈÛÙÒÓ. ÈÂÚÂ Ó ÙË Ó ÙfiÙËÙ appleúôûêôú ÔÈÎÔÙÔ ÚÈÛÙÈÎÒÓ ÂÌappleÂÈÚÈÒÓ ÛÙÔ ÂappleÈÛÎ appleùâ, Î Ù ÙÚfiappleÔ ÛÊ Ï ÁÈ ÙÔÓ appleïëı ÛÌfi ÙË ÂÏÒÓ Î È ÌÂ Û Ì appleèûùôappleô ËÛË. Ù Â Ó È Ë ÏÔÁÈÎ appleôúâ apple Ú Ì ÛË ÂÓfi ÊÔÚ È Â ÚÈÛË Û appleúô- ÛÙ Ù fiìâóë appleâúèô Ì ÓÙÔÓË ÙÔ ÚÈÛÙÈÎ Ó appleù ÍË. ÚfiÎÂÈÙ È, Û Ùfi ÙÔ ÛÙ ÈÔ, ÁÈ appleúôûapple ıâè «appleú ÛÈÓ ÛÌ ÙÔ» ÙÔ ÙÔ ÚÈÛÌÔ, ÒÛÙÂ Ó Á ÓÂÈ appleèô appleèô Î È Ó appleúôûâáá ÛÂÈ ÙÈ Ú ÙÔ ÔÈÎÔÙÔ ÚÈÛÌÔ.  ÂapplefiÌÂÓÔ ÛÙ ÈÔ, Î È ÂÊfiÛÔÓ ÂÍ ÛÊ ÏÈÛÙÔ Ó ÔÈ appleúô È ÁÚ Ê ÏÂÈÙÔ ÚÁ ÙˆÓ ÊÈ- ÛÙ ÌÂÓˆÓ ÂappleÈ ÂÈÚ ÛˆÓ, ÌappleÔÚÂ Ó ÈÂÚ ÓËıÂ Ë Ó ÙfiÙËÙ ÂÌappleÏÔ ÙÈ- ÛÌÔ ÙË ÔÈÎÔÙÔ ÚÈÛÙÈÎ ÂÌappleÂÈÚ. ø ÙËÓ appleú ÁÌ ÙˆÛË fiìˆ ÙÔ ÔÈÎÔ- ÙÔ ÚÈÛÌÔ, Ì ÙËÓ ÓÓÔÈ appleô fiıëîâ ÛÙÔÓ ÔÚÈÛÌfi ÂÚÁ Û, apple Ú ÂÈ Ì ÎÚ ÚfiÌÔ appleô appleú appleâè Ó È Ó ıâ. º ÓÂÙ È appleèô ÏÔÁÈÎfi Û ÌÈ Ù ÙÔÈ appleâúèô, ÛÙfi Ô Ó Â Ó È Ô appleèô ÙÔ ÚÈÛÌfi Ì ÏÏÔÓ, apple Ú Ô ÔÈÎÔÙÔ ÚÈ- ÛÌfi. apple ÛË, Û ÓÈÛÙ Ù È Ó ÈÂÚ ÓËıÂ Ë Ó ÙfiÙËÙ ÔÈÎÔÓÔÌÈÎ Û Ì- ÔÏ ÙÔ ÙÔ ÚÈÛÌÔ ÛÙËÓ appleúôûù Û Ì Ûˆ ÂıÂÏÔÓÙÈÎÒÓ ˆÚÂÒÓ ÂÎ Ì ÚÔ ÂappleÈÛÎÂappleÙÒÓ Î È ÂappleÈ ÂÈÚ ÛÂˆÓ ( Î È ÂÛfi ˆÓ applefi ÂÈÛÈÙ ÚÈ, appleâúè ÏÏÔ- ÓÙÈÎÔ ÊfiÚÔ, appleˆï ÛÂÈ Î.Ïapple.). t  appleúôûù Ù fiìâóâ appleâúèô ÌÂ Ì ÈÎfi ÙÔ ÚÈÛÌfi ÚËÛÈÌÔappleÔÈ ÛÙÂ: ÙÈ Ó ÙfiÙËÙ ÂÏ Á Ô ÙË ÙÔ ÚÈÛÙÈÎ Ó appleù ÍË appleô Û ÓÂÈ Ô ÓfiÌÔ ÎÒ ÈΠÔÚı Û ÌappleÂÚÈÊÔÚ ( Ï. Ú ÚÙËÌ π) ÂappleÈÚÚÔ ÛÂ Û ÁÎÂÎÚÈÌ Ó Âapple ÁÁÂÏÌ ÙÈÎ ÔÌ Â ÙÔ ÙÔ ÚÈÛÌÔ, È ˆ Û ٠appleô appleúôûê ÚÔ Ó ÙÔ ÚÈÛÙÈÎ Ú ÛÙËÚÈfiÙËÙÂ, fiappleˆ apple Ú Ù ÚËÛË ÁÚÈ ˆ, Î È appleô ÂappleËÚÂ Ô Ó ÌÂÛ ÙÔÓ ÈfiÙÔappleÔ ÂÓËÌ ÚˆÛË ÙˆÓ ÙÔ ÚÈÛÙÒÓ Û ÛÙ Ì Ù appleèûùôappleô ËÛË ( Ï. Ú ÚÙËÌ ππ) 32

33 ÙÚfiappleÔ È ÛË ÙˆÓ ÂappleÈÛÎÂappleÙÒÓ ÛÙÔ ÚfiÓÔ Î È ÛÙÔ ÒÚÔ (ÂÊfiÛÔÓ ÌappleÔÚÂ ÙÂ Ó ÂappleËÚÂ ÛÂÙÂ ÙËÓ appleôïèùèî ÙˆÓ ÙÈÌÒÓ, appleúôˆı ÛÙÂ apple.. ÂÏÎ - ÛÙÈÎ ÙÈÌ ÛÙÈ ÂappleÔ ÊÂÛË ÙÔ ÙÔ ÚÈÛÌÔ ) ÂappleËÚÂ ÛÙÂ ÙÈ ÚÌfi ÈÂ Ú Ó ÂappleÈÏ ÛÔ Ó ÙË È Â ÚÈÛË ÙˆÓ ÁÚÒÓ Î È ÛÙÂÚÂÒÓ appleô Ï ÙˆÓ ÈÂÚÂ Ó ÛÙÂ ÙË Ó ÙfiÙËÙ ÂÍ ÛÊ ÏÈÛË ÂıÂÏÔÓÙÈÎ ÔÈÎÔÓÔÌÈÎ ÂÓ - Û ÛË ÙË appleúôûù ÙÂ fiìâóë appleâúèô ÂÎ Ì ÚÔ ÙˆÓ ÙÔ ÚÈÛÙÒÓ ( Ï. Ú ÚÙËÌ III). t Νοούνται ως οικοτουρισµός δραστηριότητες στη φύση, όπως καγιάκ, ράφτιγκ κ.λπ.; O όρος «τουρισµός περιπέτειας» ταιριάζει περισσότερο σε αυτό τον τύπο τουρισµού. Ανάλογα, πάντως, µε τον τρόπο µε τον οποίο ασκούνται αυτές οι δραστηριότητες, προσεγγίζουν την έννοια του οικοτουρισµού ή αποµακρύνονται από την ουσία του. Το βασικό ερώτηµα είναι κατά πόσο προκαλούν υποβάθµιση του οικοσυστήµατος. εν είναι εύκολο να µετρήσει κανείς τις επιπτώσεις από αυτές τις δραστηριότητες στο οικοσύστηµα (βλ. Πλαίσιο 23). Αν ασκούνται σε προστατευόµενη περιοχή και δεν υπάρχει πρόβλεψη στο Σχέδιο ιαχείρισης, τότε καλό είναι να λαµβάνονται κάποιες προφυλάξεις (όπως προσοχή κατά την αναπαραγωγική περίοδο απειλούµενων ειδών κ.λπ.). Ενδείκνυται η συνεργασία του γραφείου που οργανώνει αυτές τις δράσεις µε τους υπεύθυνους φορείς διαχείρισης της προστατευόµενης περιοχής. Η συνεργασία αυτή µπορεί να γίνει στη βάση της δέσµευσης για τήρηση κωδίκων ορθής πρακτικής. Υπάρχει η δυνατότητα να χρησιµοποιηθεί κάποιο από τα πολλά συστήµατα τέτοιων κανόνων που εφαρµόζονται διεθνώς (βλ. Παράρτηµα Ι) ή να καταρτιστεί ένα για τη συγκεκριµένη περιοχή (όπως ο «Κώδικας ορθής παρατήρησης της θαλάσσιας χελώνας» του ΕΘΠΖ, που αναφέρθηκε παραπάνω). Όσο περισσότερο συµβάλλει στην προστασία και στην τοπική οικονοµία και κοινωνία ο επιχειρηµατίας, τόσο 33

34 περισσότερο προσεγγίζει την έννοια του οικοτουρισµού (βλ. Παράρτηµα ΙV). Εάν στην προστατευόµενη περιοχή που σας αφορά προσφέρονται δραστηριότητες όπως καγιάκ και ράφτιγκ, επιδιώξτε συνεργασία µε τα αρµόδια ιδιωτικά γραφεία προκειµένου να τηρηθούν κάποιες ελάχιστες προδιαγραφές για την προστασία του βιοτόπου. Επιδιώξτε ενεργητική συµβολή του γραφείου στην προστασία µέσω των µεθόδων που προτείνονται στο Παράρτηµα IV. t Πόσο «οικοτουρίστας» είναι κάποιος που ασκεί οικοτουριστική δραστηριότητα (π.χ. πηγαίνει για ορνιθοπαρατήρηση) και, συγχρόνως, πετάει τα σκουπίδια του στο δάσος ή προκαλεί όχληση στην πανίδα φωνάζοντας; εν είναι οικοτουρίστας, αλλά δεν έχει τόση σηµασία η συζήτηση για το βαθµό περιβαλλοντικής συνείδησης του τουριστικού κοινού. Η υποχρέωση των φορέων που έχουν αναλάβει τη διαχείριση µιας προστατευόµενης περιοχής είναι να ευαισθητοποιήσει, µέσα από τον οικοτουρισµό, τον επισκέπτη. Αυτή η προσπάθεια είναι που θα συµβάλει στην πραγµάτωση της αποστολής του οικοτουρισµού. Χρησιµοποιήστε τα Κέντρα Ενηµέρωσης, τα φυλλάδια, τις ενη- µερωτικές πινακίδες, τα ηλεκτρονικά µέσα ανάδειξης του τόπου και τις προφορικές ξεναγήσεις, προκειµένου να ευαισθητοποιήσετε ουσιαστικά τον επισκέπτη για την αξία της προστατευόµενης περιοχής και την ορθή συµπεριφορά κατά την επίσκεψη σε αυτήν. Μην αρκεστείτε στην παροχή ξερών πληροφοριών για τη χλωρίδα και την πανίδα. Αναδείξτε τις διασυνδέσεις ανάµεσα στα είδη και τον βιότοπο και, κυρίως, την αλληλεπίδραση ανθρώπου και φύσης. Απευθυνθείτε στην ανάγκη του επισκέπτη να αντιληφθεί το λόγο για τον οποίο τον αφορά η προστασία της φύσης (βλ. Πλαίσιο 24). Μπορείτε να τυπώσετε ειδικό φυλλάδιο για τους κανόνες ορθής συµπεριφοράς (βλ. Παράρτηµα V). 34

35 t Πολύ συχνά οι τουρίστες επισκέπτονται µια προστατευόµενη περιοχή όχι αποκλειστικά για τη φύση αλλά και για πολλούς άλλους λόγους (γνωριµία µε τα µνηµεία και τον πολιτισµό, προσκύνηµα σε µοναστήρι, ησυχία, ξεκούραση κ.λπ.). Έχει, τελικά, νόηµα ο διαχωρισµός των εναλλακτικών µορφών τουρισµού σε πολιτιστικό, ιαµατικό, θρησκευτικό κ.λπ.; Πράγµατι, τα κίνητρα του επισκέπτη είναι συνήθως πολλαπλά. Αυτό συµβαίνει ιδίως στην Ελλάδα, όπου φύση και πολιτισµός είναι στοιχεία αλληλένδετα. εν είναι όµως τα αρχικά κίνητρα του επισκέπτη που ενδιαφέρουν τους φορείς που µεριµνούν για τη διαχείριση µιας προστατευόµενης περιοχής, αλλά η διεξαγωγή της επίσκεψης µε τους όρους που αναλύθηκαν παραπάνω. Η ύπαρξη πολλαπλών πόλων έλξης στην περιοχή αποτελεί πλεονέκτηµα, στο βαθµό που συµβάλλει στη διάχυση των επισκεπτών στο χώρο και στην παράταση της διαµονής τους. Μη θεωρήσετε ότι οι επισκέπτες στην προστατευόµενη περιοχή έρχονται αποκλειστικά για τη φύση. Εκµεταλλευτείτε το αυτό, προτρέποντάς τους να επισκεφθούν και άλλα αξιοθέατα και να ασχοληθούν και µε άλλες δραστηριότητες στην περιοχή ώστε να παρα- µείνουν περισσότερο και να συνεισφέρουν περισσότερο στην τοπική οικονοµία. Μπορείτε να το επιτύχετε αυτό µέσα από τα ενηµερωτικά φυλλάδια, τα Κέντρα Ενηµέρωσης, τα µουσεία, τις ενηµερωτικές πινακίδες κ.λπ. Εφόσον όµως δέχεστε και επισκέπτες ειδικού ενδιαφέροντος (αυτούς που έρχονται για παρατήρηση άγριας ζωής, επιστήµονες κ.λπ.), φροντίστε να ανταποκριθείτε και στις δικές τους απαιτήσεις. Προς αυτή την κατεύθυνση µπορείτε να συµβάλετε µε τις πιο εξειδικευµένες επεξηγήσεις που µπορεί να αναγράφονται στις ταµπέλες της έκθεσης του Κέντρου Ενηµέρωσης, µε έµπειρους οικοξεναγούς, ειδικές εκδόσεις κ.λπ. Συνοψίζοντας το κεφάλαιο 4, κάθε φορά που προκύπτει το ερώτηµα αν µια µορφή τουριστικής δραστηριότητας είναι οικοτουρισµός ή όχι, συνήθως η απάντηση είναι «ναι, υπό όρους...». Κάποιοι από τους όρους αυτούς διερευνήθηκαν µέσα από συγκεκριµένα παραδείγµατα. 35

36 36

37 º π 5 Aγροτοτουρισµός και οικοτουρισµός 37

38 10 ªÂ ÙÔÓ fiúô «ÎÒ ÈΠÔÚı appleú ÎÙÈλ ÓÔÔ ÓÙ È Û ÓÔÏ «Î ÓfiÓˆÓ» ÁÈ ÙËÓ appleâúè ÏÏÔÓÙÈÎ appleâ ı ÓË ÏÂÈÙÔ ÚÁ ÙˆÓ ÙÔ ÚÈÛÙÈÎÒÓ ÂappleÈ ÂÈÚ ÛÂˆÓ ÏÏˆÓ ÊÔÚ ˆÓ Î È ÙfiÌˆÓ appleô appleúôûê ÚÔ Ó appleëúâû  ÛÙÔÓ ÔÈÎÔÙÔ ÚÈÛÌfi. ÛÌ ÛË Ù ÚËÛ ÙÔ Á ÓÂÙ È Û ÂıÂÏÔÓÙÈÎ ÛË. ÂÓ apple Ú ÂÈ appleèûùôappleô ËÛË. O ΑΓΡΟΤΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ, ΟΠΩΣ ΠΡΟΩΘΗΘΗΚΕ από την Ευρωπαϊκή Ένωση (Ε.Ε.), είχε ως αρχικό στόχο την ενίσχυση του αγροτικού εισοδήµατος και την προβολή της αγροτικής ζωής και των προϊόντων στους επισκέπτες. Γι αυτό οι ενισχύσεις για αγροτοτουριστικές επιχειρήσεις δίνονταν στους αγρότες. Τώρα η εφαρ- µογή του αγροτοτουρισµού έχει γενικευτεί, µε αποτέλεσµα να καθίσταται δυσδιάκριτος ο ακριβής στόχος του αγροτοτουρισµού, καθώς και ο διαχωρισµός του αγροτοτουρισµού από τον οικοτουρισµό. Ειδικότερα δε στην Ελλάδα, εκτός από ελάχιστες περιπτώσεις στις οποίες εφαρµόζεται σύµφωνα µε την αρχική έννοια του όρου, τελικά ο αγροτοτουρισµός ταυτίζεται µε την κατασκευή και λειτουργία παραδοσιακού καταλύµατος σε ορεινή περιοχή. Κάποιες επιχειρηµατικές δραστηριότητες που αναδεικνύουν πραγ- µατικά την αγροτική ζωή και παραγωγή και τον παραδοσιακό πολιτισµό, όπως η παραγωγή, συσκευασία και πώληση τοπικών προϊόντων, καθώς και η λειτουργία παραδοσιακών καταλυµάτων από γυναικείους αγροτοτουριστικούς συνεταιρισµούς, συνδυάζονται αποτελεσµατικά και ολοκληρώνουν την εµπειρία του οικοτουρισµού σε µια προστατευόµενη περιοχή. O αγροτοτουρισµός υποστηρίζεται από ένα θεσµικό πλαίσιο που θέτει κάποιες προδιαγραφές για την οικονοµική ενίσχυση των αγροτοτουριστικών επιχειρήσεων. Αντίθετα, ο οικοτουρισµός, τόσο εδώ όσο και διεθνώς, βασίζεται αποκλειστικά στην εθελοντική τήρηση κωδίκων ορθής πρακτικής 10. Αυτό το κενό έρχεται να υποκαταστήσει το πλήθος συστηµάτων πιστοποίησης και κωδίκων ορθής πρακτικής που προτείνονται για τις επιχειρήσεις οικοτουρισµού. Πριν ξεκινήσετε το σχεδιασµό του οικοτουρισµού στην περιοχή σας, πληροφορηθείτε για τις σχεδιαζόµενες δράσεις στα πλαίσια του αγροτοτουρισµού. ιασφαλίστε ότι η ποιότητα των υποδοµών και δράσεων που επιδιώκεται να οργανωθούν ανταποκρίνεται στις προδιαγραφές του οικοτουρισµού που σκοπεύετε να υλοποιήσετε. Ελέγξτε, π.χ., την αισθητική των καταλυµάτων, τη χωροθέτησή τους, τον πιθανό κίνδυνο υπέρβασης της τουριστικής φέρουσας ικανότητας του τόπου κ.λπ. Εάν µπορείτε, επηρεάστε προς την κατεύθυνση που επιθυµείτε. 38

39 ηµιουργήστε συµµετοχικά σχήµατα για το συνολικό σχεδιασµό της τουριστικής ανάπτυξης της περιοχής, ώστε να µην γίνονται αποσπασµατικές και ασυντόνιστες ενέργειες. Καθορίστε όλοι µαζί το επίπεδο (ποσοτικό και ποιοτικό) της τουριστικής ανάπτυξης που επιθυµείτε και που «αντέχει» ο τόπος. Προωθήστε ιδέες για την ορθή εφαρµογή του αγροτοτουρισµού. Ενισχύστε προτάσεις για την πραγµατική ανάδειξη του αγροτικού βίου (παραδοσιακές καλλιέργειες, παραγωγή, συσκευασία και διάθεση ντόπιων προϊόντων, διατήρηση και ανάδειξη προβιοµηχανικών εγκαταστάσεων, όπως νερόµυλοι, αλώνια κ.λπ., διατήρηση και ανάδειξη παραγωγικών διαδικασιών, όπως µελισσοκο- µία, κτηνοτροφία, παραγωγή τυριού, κρασιού, τσίπουρου κ.λπ.). Όσο µεγαλύτερη ποικιλία εµπειριών από την παραδοσιακή αγροτική ζωή προσφέρετε, τόσο περισσότερο θα ευχαριστηθεί ο επισκέπτης, θα παρατείνει τη διαµονή του, θα έρθει ξανά και θα συστήσει τον προορισµό σε γνωστούς και φίλους. Παράδειγµα: Πρωτότυπη πρωτοβουλία συνδυασµού βιολογικής καλλιέργειας δηµητριακών, επαναλειτουργίας παραδοσιακού νερόµυλου (που έγινε επισκέψιµος από το κοινό, µετά από ερµηνεία και ανάδειξη του τρόπου λειτουργίας αυτού του µικρού «µνηµείου προβιοµηχανικής αρχαιολογίας») και διάθεσης βιολογικών προϊόντων στους επισκέπτες αλλά και στα καταστήµατα είναι τα «Μλέλια» στην περιοχή Ίππειος της Μυτιλήνης. Στην περίπτωση αυτή, έχουµε ολοκληρω- µένη την παραγωγική διαδικασία, από την καλλιέργεια ως τη µεταποίηση, συσκευασία και διάθεση των προϊόντων στην αγορά. Μια τέτοια πρωτοβουλία ανάδειξης αγροτοτουριστικού «προϊόντος» µπορεί να λειτουργήσει συµπληρωµατικά προς τον οικοτουρισµό. 39

40 π π 6 ñ Ú ÎÙÈÎ Û Ì Ô Ï ÓÙÈÎ Ù ÛÙ ÛÙ ÙÔ ÂÚÒÙËÌ «Â Ó È ÌÈ Ú ÛÙËÚÈfiÙËÙ ÔÈÎÔÙÔ ÚÈÛÌfi fi È» Ì ٠ÂÚˆÙ Ì Ù : ( ) Œ ÂÈ ÚÓËÙÈÎ ÂappleÈappleÙÒÛÂÈ ÛÙÔ appleâúè ÏÏÔÓ Î È Ì ÏÈÛÙ ÛÙË È Ù ÚËÛË ÙˆÓ Ê ÛÈÎÒÓ Ú ÎÙËÚÈÛÙÈÎÒÓ ÁÈ Ù ÔappleÔ Ó ÎËÚ ıëîâ Ë appleâúèô appleúô- ÛÙ Ù fiìâóë; Ó Ó È, ÂÓ Â Ó È ÔÈÎÔÙÔ ÚÈÛÌfi Î È appleú appleâè Ó ÏËÊıÔ Ó Ù Î Ù ÏÏËÏ Ì ÙÚ. Ú ÂÈÁÌ : π ȈÙÈÎfi ÁÚ ÊÂ Ô ÙÔ ÚÈÛÌÔ ÔÚÁ ÓÒÓÂÈ ÍÂÓ Á ÛÂÈ Ì Ú- ΠÛÂ Ó Ó ÁÚfiÙÔappleÔ Ramsar. ÚÔÎÂÈÌ ÓÔ Ó Â ÚÈÛÙ ÛÂÈ ÙÔ ÂappleÈ- ÛÎ appleùâ, appleïëûè ÂÈ appleôï ÙÈ appleôèî  appleô ÏÈÒÓ Î È appleúôî Ï fi ÏËÛË. ÂÓ appleúfiîâèù È, ÛÙËÓ appleâú appleùˆûë Ù, ÁÈ ÔÈÎÔÙÔ ÚÈÛÌfi. OÈ appleâ ı ÓÔÈ ÊÔÚ appleú appleâè Ó Ï Ô Ó Ù Î Ù ÏÏËÏ Ì ÙÚ. ( ) Ì ÏÏÂÈ ÛÙËÓ appleúôûù Û ÙÔ appleâúè ÏÏÔÓÙÔ Î È ÛÙËÓ ÙÔappleÈÎ ÔÈÎÔ- ÓÔÌ Î È ÎÔÈÓˆÓ ; Ó Ó È, Â Ó È ÔÈÎÔÙÔ ÚÈÛÌfi. Ó ÂÓ Û Ì ÏÏÂÈ, ÏÏ Ô ÙÂ Î È appleúôî Ï appleô ıìèûë, ÌappleÔÚÔ Ó ÔÈ ÚÌfi ÈÔÈ ÊÔÚÂ È -  ÚÈÛË ÙË appleúôûù Ù fiìâóë appleâúèô Ó ÈÂÚÂ Ó ÛÔ Ó ÙÚfiappleÔ ÁÈ Ó ÂÍ ÛÊ ÏÈÛÙÂ Ë Û Ì ÔÏ. Z 40

41 Ú ÂÈÁÌ : Ô apple Ú apple Óˆ È ÈˆÙÈÎfi ÁÚ ÊÂ Ô appleúôûê ÚÂÈ ÙÔ ÈÔ apple Î ÙÔ ÛÙÔ appleâï Ù ÙÔ ˆÚ Ó appleúôî Ï fi ÏËÛË. ÍÂÓ ÁËÛË appleô Á ÓÂÙ È Â Ó È ÛÙÔÈ ÂÈÒ Ë, appleâúèï Ì ÓÂÈ Î appleôèâ appleïëúôêôú  ÁÈ Ù appleô ÏÈ ÏÏ Î Ì ÁÈ ÙË ÏÂÈÙÔ ÚÁ ÙÔ ÔÈÎÔÛ ÛÙ Ì ÙÔ Î È ÙËÓ appleúôûù Û ÙÔ.  ٠ÙËÓ appleâú appleùˆûë, Ë Ú ÛÙËÚÈfiÙËÙ ÂÓ ÂÈ ÂappleÈappleÙÒÛÂÈ ÛÙÔ appleâúè ÏÏÔÓ, ÏÏ ÁÈ Ó appleïëúô ÙÈ Ú ÙÔ ÔÈÎÔÙÔ ÚÈÛÌÔ ı appleú appleâè Ó Û Ì ÏÏÂÈ ÛÙËÓ appleúôûù Û ÙË Ê ÛË Î È ÙË ÙÔappleÈÎ ÎÔÈÓˆÓ. Ùfi ı ÌappleÔÚÔ ÛÂ Ó ÂappleÈÙ ıâ ÌÂ Ó ıìèûë ÙË ÍÂÓ ÁËÛË ÒÛÙÂ Ó ÂappleÈÙ Á ÓÂÙ È Ë Â È- ÛıËÙÔappleÔ ËÛË (ËıÈÎ Û Ì ÔÏ ÛÙËÓ appleúôûù Û ), Ì ÂıÂÏÔÓÙÈÎ ÔÈÎÔÓÔÌÈÎ Û ÓÂÈÛÊÔÚ ÂÎ Ì ÚÔ ÙˆÓ ÂappleÈÛÎÂappleÙÒÓ Î È ÙÔ ÁÚ ÊÂ Ô ÛÙÔ ÚÁÔ ÙË appleúôûù Û (ÔÈÎÔÓÔÌÈÎ Û Ì ÔÏ ) Î È Ì apple Û fiïëûë ÓÙfiappleÈˆÓ ÛÙËÓ ÂappleÈ Â ÚËÛË (Û Ì ÔÏ ÛÙËÓ ÙÔappleÈÎ ÔÈÎÔÓÔÌ Î È ÎÔÈÓˆÓ ). Συνοψίζοντας το κεφάλαιο 5, ο αγροτοτουρισµός που προβάλλει πραγ- µατικά όψεις του αγροτικού πολιτισµού συµβαδίζει µε τον οικοτουρισµό σε µια περιοχή και τον ενισχύει. 41

Πίνακες και ερµάρια. διανοµής. ƒ 2010. Plexo 3 στεγανοί πίνακες από 2 έως 72 στοιχεία (σ. 59) Practibox χωνευτοί πίνακες από 6 έως 36 τοιχεία (σ.

Πίνακες και ερµάρια. διανοµής. ƒ 2010. Plexo 3 στεγανοί πίνακες από 2 έως 72 στοιχεία (σ. 59) Practibox χωνευτοί πίνακες από 6 έως 36 τοιχεία (σ. χωνευτοί σ. 56 Nedbox χωνευτοί από 12 έως 56 στοιχεία σ. 58 από 1 έως 6 στοιχεία σ. 62 XL 3 160 από 48 έως 144 στοιχεία και ερµάρια διανοµής ισχύος XL 3 σ. 68 Ράγες, πλάτες στήριξης και µετώπες σ. 77 0

Διαβάστε περισσότερα

(ON THE JOB TRAINING) ΟΡΓΑΝΩΝΕΙ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ «ΚΑΤΑ ΤΗ ΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ» ΕΠΙΒΛΕΠΕΙ ΤΗΝ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΗΜΟΣΙΩΝ ΧΩΡΩΝ /

(ON THE JOB TRAINING) ΟΡΓΑΝΩΝΕΙ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ «ΚΑΤΑ ΤΗ ΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ» ΕΠΙΒΛΕΠΕΙ ΤΗΝ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΗΜΟΣΙΩΝ ΧΩΡΩΝ / Επαγγελµατικό προφίλ: ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΟΣ ΟΡΟΦΩΝ (ΟΡΟΦΟΚΟΜΟΣ) Επίπεδο: 2 εξιότητες Θέµατα Συνδεδεµένες δεξιότητες C1 ΗΓΕΙΤΑΙ, ΕΠΙΒΛΕΠΕΙ ΚΑΙ ΣΧΕ ΙΑΖΕΙ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΟΥ ΓΙΝΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΤΗΣΗ π ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ π ΑΣΤΙΚΗΣ π ΕΥΘΥΝΗΣ ΠΡΟΣ ΤΡΙΤΟΥΣ π

ΑΙΤΗΣΗ π ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ π ΑΣΤΙΚΗΣ π ΕΥΘΥΝΗΣ ΠΡΟΣ ΤΡΙΤΟΥΣ π ΑΝΩΝΥΜΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ ΓΕΝΙΚΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΩΝ «Η ΕΘΝΙΚΗ» ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΗΣ 1891 ΕΤΑΙΡΙΑ ΤΟΥ ΟΜΙΛΟΥ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΑΡ.Μ.Α.Ε.: 12840/05 B 86/20 Α.Φ.Μ.: 094003849 Δ.Ο.Υ.: ΜΕΓΑΛΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΛΕΩΦ.

Διαβάστε περισσότερα

www.infosociety.gr www.hellaskps.gr www.observatory.gr www.ependyseis.gr www.e-oikonomia.gr www.kep.gov.gr www.culture.gr www.edet.

www.infosociety.gr www.hellaskps.gr www.observatory.gr www.ependyseis.gr www.e-oikonomia.gr www.kep.gov.gr www.culture.gr www.edet. www.infosociety.gr www.hellaskps.gr www.observatory.gr www.ependyseis.gr www.e-oikonomia.gr www.kep.gov.gr www.culture.gr www.edet.gr www.ebusinessforum.gr www.sch.gr www.ika.gr www.ekt.gr www.ktpae.gr

Διαβάστε περισσότερα

Î È appleúô Ï Ì Ù ÓÙ ÍË 36

Î È appleúô Ï Ì Ù ÓÙ ÍË 36 ƒπ ÃOª ƒo O π O ª πøª 9 º πo ƒøδo: Δ À ƒª Δ π ÀΔπ π π π 1.1 ÓÓÔÈ ÙÔ appleâúì ÛÔ 16 1.2 ÀappleÂÚÌ Û, ÎÔÈÓˆÓ Î È ÂÎapple  ÛË 18 1.3 ÂˆÚ Â Ì ıëûë Î È appleâúì Û 27 1.4 ÚfiÙ apple Ú ÛË appleôïôáèûùòó Î È

Διαβάστε περισσότερα

º πo 2: À ª π Ã πƒπ OπO π π ª ƒπø

º πo 2: À ª π Ã πƒπ OπO π π ª ƒπø º πo 2: À ª π Ã πƒπ OπO π π ª ƒπø Η βασική απαίτηση για ένα σύστηµα διαχείρισης ποιότητας είναι ότι ο οργανισµός θα πρέπει να προσδιορίσει και να διαχειριστεί την οικογένεια των απαραίτητων διεργασιών

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟ ΟΧΗΣ ΥΠΟ ΟΧΗ C10 ΑΝΑΧΩΡΗΣΕΙΣ C11 ΧΕΙΡΙΖΕΤΑΙ ΤΙΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΩΜΑΤΙΩΝ C9 ΑΦΙΞΕΙΣ C8 ΦΡΟΝΤΙΖΕΙ ΤΟΥΣ ΠΕΛΑΤΕΣ ΣΤΗΝ ΥΠΟ ΟΧΗ

ΥΠΟ ΟΧΗΣ ΥΠΟ ΟΧΗ C10 ΑΝΑΧΩΡΗΣΕΙΣ C11 ΧΕΙΡΙΖΕΤΑΙ ΤΙΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΩΜΑΤΙΩΝ C9 ΑΦΙΞΕΙΣ C8 ΦΡΟΝΤΙΖΕΙ ΤΟΥΣ ΠΕΛΑΤΕΣ ΣΤΗΝ ΥΠΟ ΟΧΗ Επαγγελµατικό Προφίλ: ΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΜΙΚΡΟΥ ΞΕΝΟ ΟΧΕΙΟΥ Επίπεδο: 3 Ικανότητες Θέµατα C1 ΣΧΕ ΙΑΖΕΙ M2 Συνδεδεµένες δεδιότητες M1 ιοίκηση ξενοδοχείου C1 Βασικές εφαρµογές ηλεκτρονικών υπολογιστών C2 ΕΠΙΒΛΕΠΕΙ

Διαβάστε περισσότερα

6. Aπόκριες 7. Πάσχα

6. Aπόκριες 7. Πάσχα TÈ Ù ÍË Â Ó È ÌÔ Ô appleôïèùèûìfi ; 1. O πολιτισµός του τόπου µας 2. Mια επίσκεψη στο µουσείο 3. Tι συµβαίνει στην περιοχή µας; 4. Kάθε τόπος τα έθιµά του και ο χρόνος τα δικά του... 5. Tο βιβλίο των παροιµιών

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί Πλαίσιο; Οι διακρίσεις μας!

Γιατί Πλαίσιο; Οι διακρίσεις μας! ΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Γιατί Πλαίσιο; 1. Ασυναγώνιστη υποστήριξη. Service Η/Υ μέσα σε 4 ώρες σε 20 σημεία στην Ελλάδα. 12ωρη δωρεάν τηλεφωνική υποστήριξη. Συναρμολόγηση Η/Υ στα μέτρα σας. ιαρκής αναβάθμιση Η/Υ 4ωρη

Διαβάστε περισσότερα

º ø 36 π MEGASTORE K. ΑΠΟΘΗΚΕΣ - ΕΚΘΕΣΗ. 17ο χλμ Λεωφ. Μαραθώνος, Παλλήνη. 17ο χλμ Λεωφ. Σπατών, Παλλήνη

º ø 36 π MEGASTORE K. ΑΠΟΘΗΚΕΣ - ΕΚΘΕΣΗ. 17ο χλμ Λεωφ. Μαραθώνος, Παλλήνη. 17ο χλμ Λεωφ. Σπατών, Παλλήνη MEGASTORE 17ο χλμ Λεωφ. Μαραθώνος, Παλλήνη ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΑΠΟ ΑΤΤΙΚΗ ΟΔΟ ΜΕ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΠΡΟΣ ΑΕΡΟΔΡΟΜΙΟ: Έξοδος Νο 15 (Παλλήνη), αριστερά για 2.5 km. ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΑΠΟ ΑΤΤΙΚΗ ΟΔΟ ΜΕ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΠΡΟΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑ: Έξοδος

Διαβάστε περισσότερα

ÁÈ Ù apple È È appleô ı apple ÓÂ ÛÙË μã Ù ÍË

ÁÈ Ù apple È È appleô ı apple Ó ÛÙË μã Ù ÍË ÁÈ Ù apple È È appleô ı apple Ó ÛÙË μã Ù ÍË Δ Àƒ π ø ø º π π π ª Δ ƒàªª π μàƒπ π ø π π π ª Δ Δƒ À π ƒ Àà ƒ ªÀ π π ª ª Δπ ø, π Δ Ã π, ø ƒ ºπ, ƒ Δ ƒ Δπ Δ Δ, ƒπ π ª ª ΚΑΛΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ Με το πέρασμα του χρόνου

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΟΣ ΙΝΤΕΑΛ ΑΒΕΕ ΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

ΟΜΙΛΟΣ ΙΝΤΕΑΛ ΑΒΕΕ ΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΟΜΙΛΟΣ ΙΝΤΕΑΛ ΑΒΕΕ ΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Σχετικά µε την τροποποίηση της χρήσης των αντληθέντων κεφαλαίων σύµφωνα µε την Απόφαση 64 του ιοικητικού Συµβουλίου του Χρηµατιστηρίου Αξιών Αθηνών Αθήνα, Ιούλιος

Διαβάστε περισσότερα

È ÛÎ Ï ÙË ÏÏËÓÈÎ ÏÒÛÛ (ˆ appleúòùë /ÌËÙÚÈÎ, Â ÙÂÚË /Í ÓË )

È ÛÎ Ï ÙË ÏÏËÓÈÎ ÏÒÛÛ (ˆ appleúòùë /ÌËÙÚÈÎ,  ÙÂÚË /Í ÓË ) π Δ ªπ ÀΔπ ª π TMHMA NH π ø ø ƒ Δ ƒπ ø π ƒ ƒ ªª Δø ø π π π π À ƒπ È ÛÎ Ï ÙË ÏÏËÓÈÎ ÏÒÛÛ (ˆ appleúòùë /ÌËÙÚÈÎ,  ÙÂÚË /Í ÓË ) ƒ ƒ ªª Àªº I º øƒπ 4, 5 Î È 6 ÂappleÙÂÌ Ú Ô 2009 E πδƒ π Δ ªO π πδƒo Úfi ÚÔ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΖΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ : ΠΟΣΟ «ΤΟΥΡΙΣΜΟ» ΑΝΤΕΧΕΙ Η ΦΥΣΗ ; Της Ελένης Σβορώνου

ΜΑΖΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ : ΠΟΣΟ «ΤΟΥΡΙΣΜΟ» ΑΝΤΕΧΕΙ Η ΦΥΣΗ ; Της Ελένης Σβορώνου 1 ΜΑΖΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ : ΠΟΣΟ «ΤΟΥΡΙΣΜΟ» ΑΝΤΕΧΕΙ Η ΦΥΣΗ ; Της Ελένης Σβορώνου Στη Μεσόγειο (και μάλιστα σε Ισπανία, Ιταλία, πρώην Γιουγκοσλαβία, Ελλάδα, Τουρκία, Κύπρο, Μάλτα, Τυνησία

Διαβάστε περισσότερα

ISBN 960-431-204-9. K ıâ ÁÓ ÛÈÔ ÓÙ Ù appleô appleôáú ÊÂÙ È applefi ÙÔÓ Û ÁÁÚ Ê Â ÙÂÚË Î ÔÛË 1993

ISBN 960-431-204-9. K ıâ ÁÓ ÛÈÔ ÓÙ Ù appleô appleôáú ÊÂÙ È applefi ÙÔÓ Û ÁÁÚ Ê Â ÙÂÚË Î ÔÛË 1993 2 K ıâ ÁÓ ÛÈÔ ÓÙ Ù appleô appleôáú ÊÂÙ È applefi ÙÔÓ Û ÁÁÚ Ê Â ÙÂÚË Î ÔÛË 1993 Copyright 1989, 1993,. ËÌËÙÚÔappleÔ ÏÔ - æˆìôappleô ÏÔ ISBN 960-431-204-9 Φωτοστοιχειοθεσία-Eκτ πωση: Bι λιοπωλείο: Π. ZHTH

Διαβάστε περισσότερα

Αυτοπροσωπογραφίες του Van Gogh

Αυτοπροσωπογραφίες του Van Gogh BÈÔÁÚ ÊÈÎ Â Ë Αυτοπροσωπογραφίες του Van Gogh µèôáú ÊÈÎ Â Ë ÙËÓ Ê ÁËÛË, ÂÎÙfi applefi ÙËÓ ËÛË, appleô ÌÂÏÂÙ Û Ì ÛÙËÓ appleúôëáô ÌÂ- ÓË ÂÓfiÙËÙ, Ó ÎÔ Ó Î È ÔÈ ÈËÁ ÛÂÈ Î È ÔÈ Ì ÚÙ Ú Â (appleúôêôúèî ÁÚ -

Διαβάστε περισσότερα

Yπεύθυνη και συνεπής

Yπεύθυνη και συνεπής Π ε λ ά τ η ς, Π ο ι ό τ η τ α, Έ ρ ε υ ν α, Α ν ά π τ υ ξ η Yπεύθυνη και συνεπής Καινοτομία Yψηλή προστιθέμενη αξία Aνάπτυξη ανθρωπίνου δυναμικού Ο σεβασμός στο περιβάλλον και τους φυσικούς πόρους αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

8. Συµπεράσµατα Προτάσεις

8. Συµπεράσµατα Προτάσεις 8. Συµπεράσµατα Προτάσεις Όπως φάνηκε από όλα τα παραπάνω ο οικότοπος των Μεσογειακών Εποχικών Λιµνίων αποτελεί συγκριτικό πλεονέκτηµα των περιοχών µελέτης και η διατήρηση του µπορεί να συνδυαστεί άµεσα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟ ΟΣ 2007-2013 TA ΝΕΑ Ε ΟΜΕΝΑ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟ ΟΣ 2007-2013 TA ΝΕΑ Ε ΟΜΕΝΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟ ΟΣ 2007-2013 TA ΝΕΑ Ε ΟΜΕΝΑ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Με βάση τους Κανονισµούς για τα διαρθρωτικά ταµεία, που ορίζουν κοινούς κανόνες διαχείρισης, οι κοινοτικές στρατηγικές κατευθυντήριες

Διαβάστε περισσότερα

ΥΑΛΟΚΑΘΑΡΙΣΤΗΡΕΣ ΕΠΙΒΑΤΙΚΩΝ STANDARD

ΥΑΛΟΚΑΘΑΡΙΣΤΗΡΕΣ ΕΠΙΒΑΤΙΚΩΝ STANDARD ΥΑΛΟΚΑΘΑΡΙΣΤΗΡΕΣ ΕΠΙΒΑΤΙΚΩΝ STANDARD Με προσυναρμολογημένο πολλαπλό προσαρμογέα Επανακλειόμενη, μεμονωμένη συσκευασία Δυνατότητα συνδυασμού διαφόρων μηκών Χαμηλό κόστος αποθήκευσης και ελάχιστες ανάγκες

Διαβάστε περισσότερα

ÎÔÏÔ ıòóù ÙËÓ ÏË ÙÔ Û ÔÏÈÎÔ È Ï Ô

ÎÔÏÔ ıòóù ÙËÓ ÏË ÙÔ Û ÔÏÈÎÔ È Ï Ô Á appleëùô ÁÔÓÂ Ô È Ï Ô Ùfi ÂÈ ÛÎÔapplefi Ó Ê ÚÂÈ ÙÔ Ì ıëù ÙË µã ËÌÔÙÈÎÔ Û Âapple Ê ÌÂ È ÊÔÚ Â Ë ÎÂÈÌ ÓˆÓ Î È Ù Ùfi ÚÔÓ Ó ÙÔ ÔËı ÛÂÈ Ó Ó appleù ÍÔ Ó ÙËÓ ÈÎ ÓfiÙËÙ ÙÔ Ó apple Ú ÁÔ Ó Î È ÔÈ ÈÔÈ Ó ÏÔÁ ÎÂ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 4 ης ΙΑΛΕΞΗΣ

ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 4 ης ΙΑΛΕΞΗΣ ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 4 ης ΙΑΛΕΞΗΣ ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Τα τελευταία χρόνια η ενδογενής ανάπτυξη, η αξιοποίηση δηλαδή του ενδογενούς φυσικού και πολιτιστικού πλούτου καθώς και του ανθρώπινου δυναµικού του κάθε τόπου,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΚΤΥΟ ΟΙΝΟΠΟΙΩΝ ΝΟΜΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ

ΙΚΤΥΟ ΟΙΝΟΠΟΙΩΝ ΝΟΜΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΙΚΤΥΟ ΟΙΝΟΠΟΙΩΝ ΝΟΜΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ Το ίκτυο Οινοποιών Νοµού Ηρακλείου ιδρύθηκε ως αστική µη κερδοσκοπική εταιρεία τον Νοέµβριο του 2006 και αποτελεί την κύρια συλλογική, συγκροτηµένη και συντονισµένη έκφραση

Διαβάστε περισσότερα

kefalaio 1_2 26-07-06 18:22 Page 7 Eισαγωγή

kefalaio 1_2 26-07-06 18:22 Page 7 Eισαγωγή kefalaio 1_2 26-07-06 18:22 Page 7 Eισαγωγή kefalaio 1_2 26-07-06 18:22 Page 8 8 kefalaio 1_2 26-07-06 18:22 Page 9 1. È Ù Î È appleò ÌÂÏÂÙÔ ÌÂ ÙËÓ πûùôú ÙÔ Ì ıëì Ùfi ı appleïëúôêôúëıô ÌÂ: τι είναι η Ιστορία

Διαβάστε περισσότερα

Η Διημερίδα υλοποείται στο πλαίσιο της Πράξης «Δράσεις Δια Βίου Μάθησης για το Περιβάλλον και την Αειφορία», μέσω του Επιχειρησιακού Προγράμματος

Η Διημερίδα υλοποείται στο πλαίσιο της Πράξης «Δράσεις Δια Βίου Μάθησης για το Περιβάλλον και την Αειφορία», μέσω του Επιχειρησιακού Προγράμματος Η Διημερίδα υλοποείται στο πλαίσιο της Πράξης «Δράσεις Δια Βίου Μάθησης για το Περιβάλλον και την Αειφορία», μέσω του Επιχειρησιακού Προγράμματος «Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση», με τη συγχρηματοδότηση

Διαβάστε περισσότερα

ΔÔ Ì Ó Ì ÙÔ Û Ì Ô ÏÔ :

ΔÔ Ì Ó Ì ÙÔ Û Ì Ô ÏÔ : ΔÔ Ì Ó Ì ÙÔ Û Ì Ô ÏÔ : Í ÙË appleôùâïâûì ÙÈÎ È Â ÚÈÛË ÎÚ ÛÂˆÓ ÛÙÈ ÂappleÈ ÂÈÚ ÛÂÈ Τι θα έκανες αν αύριο υπέβαλλε την παραίτησή του ο καλύτερος συνεργάτης σου; Αν το κτίριο των γραφείων όπου εργάζεσαι έπιανε

Διαβάστε περισσότερα

ø Ó ÒÛÂÙÂ π Δƒ ÛÙÔ apple ÏÏ ÏÔ Û 24 πª ª Δ Δπ π Δ ø Δ ƒ ø π Δ Δ Δ Ãøƒ ƒ π ANNE BRUCE

ø Ó ÒÛÂÙ π Δƒ ÛÙÔ apple ÏÏ ÏÔ Û 24 πª ª Δ Δπ π Δ ø Δ ƒ ø π Δ Δ Δ Ãøƒ ƒ π ANNE BRUCE ø Ó ÒÛÂÙ π Δƒ ÛÙÔ apple ÏÏ ÏÔ Û 24 πª ª Δ Δπ π Δ ø Δ ƒ ø π Δ Δ Δ Ãøƒ ƒ π ANNE BRUCE Àªμ À π ƒ Ã π Δƒø Δ ƒ Δπ À ªπ π Δ ƒ ø π Δ À ƒπ ƒ π π Δ ª ƒ ƒ ª πδàãπ Δ Δ πƒ π Ως διευθυντής, η επαγγελματική

Διαβάστε περισσότερα

ιαχείριση Προστατευόµενων Περιοχών: Οδηγός Ορθής Πρακτικής

ιαχείριση Προστατευόµενων Περιοχών: Οδηγός Ορθής Πρακτικής ιαχείριση Προστατευόµενων Περιοχών: Οδηγός Ορθής Πρακτικής. ΚΑΡΑΒΕΛΛΑΣ, Γ. ΚΑΤΣΑ ΩΡΑΚΗΣ, Π. ΜΑΡΑΓΚΟΥ, Θ. ΝΑΝΤΣΟΥ & Ε. ΣΒΟΡΩΝΟΥ À OÀƒ πo ƒπµ O O ÃøƒO π KAI ªO πø ƒ ø 2 . ΚΑΡΑΒΕΛΛΑΣ, Γ. ΚΑΤΣΑ ΩΡΑΚΗΣ, Π.

Διαβάστε περισσότερα

Aries Dual ÙÔÈ ÔÈ Ï ËÙÂ ÂÚ Ô C 145-01 BRAND NAME

Aries Dual ÙÔÈ ÔÈ Ï ËÙ ÂÚ Ô C 145-01 BRAND NAME GR Aries Dual ÙÔÈ ÔÈ Ï ËÙ ÂÚ Ô BRAND NAME C 145-01 apple ÙÔÈ ÔÈ Ï ËÙ ÂÚ Ô Aries Dual π º π À π Ã π À ƒ π π ªπ Àæ π Ï ËÙ ARIES DUAL LINE ÛÙËÓ Î ÔÛË CTFS Ó ÎÂÈ ÛÙËÓ Î ÙËÁÔÚ ÙÚÈÒÓ ÛÙÂÚÈÒÓ ( ) Ë ÔappleÔ

Διαβάστε περισσότερα

È ÛÎ Ï ÙË ÏÏËÓÈÎ ÏÒÛÛ (ˆ appleúòùë /ÌËÙÚÈÎ, Â ÙÂÚË /Í ÓË )

È ÛÎ Ï ÙË ÏÏËÓÈÎ ÏÒÛÛ (ˆ appleúòùë /ÌËÙÚÈÎ,  ÙÂÚË /Í ÓË ) π Δ ªπ ÀΔπ ª π TMHMA NH π ø ø ƒ Δ ƒπ ø π ƒ ƒ ªª Δø ø π π π π À ƒπ È ÛÎ Ï ÙË ÏÏËÓÈÎ ÏÒÛÛ (ˆ appleúòùë /ÌËÙÚÈÎ,  ÙÂÚË /Í ÓË ) ƒ ƒ ªª Àªº I º øƒπ 4, 5 Î È 6 ÂappleÙÂÌ Ú Ô 2009 E πδƒ π Δ ªO π πδƒo Úfi ÚÔ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Παρουσίαση εταιρείας Υπηρεσίες Ιστορικό Ιδρύτρια Μέλος Συνεργασίες Συνέδρια - Ημερίδες Αρθρογραφία Ενδεικτικά άρθρα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Παρουσίαση εταιρείας Υπηρεσίες Ιστορικό Ιδρύτρια Μέλος Συνεργασίες Συνέδρια - Ημερίδες Αρθρογραφία Ενδεικτικά άρθρα ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Παρουσίαση εταιρείας Υπηρεσίες Ιστορικό Ιδρύτρια Μέλος Συνεργασίες Συνέδρια - Ημερίδες Αρθρογραφία Ενδεικτικά άρθρα Άψον σημαίνει άναψε στην ποντιακή διάλεκτο. Γι αυτό και το λογότυπό μας είναι

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΚΕΡΔΙΖΕΙ! Kωδ. αρ. 0893 140 Βιομηχανικό καθαριστικό 500ml. Kωδ. αρ. 0890 25 Ενεργό καθαριστικό υαλοπινάκων 500ml

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΚΕΡΔΙΖΕΙ! Kωδ. αρ. 0893 140 Βιομηχανικό καθαριστικό 500ml. Kωδ. αρ. 0890 25 Ενεργό καθαριστικό υαλοπινάκων 500ml Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΚΕΡΔΙΖΕΙ! Οι αναγνώστες των γερμανικών περιοδικών Auohaus & Auo Service Praxis επέλεξαν τη Würh ως την καλύτερη μάρκα στο χώρο προϊόντων περιποίησης. Αποκτήστε τώρα κι εσείς την ποιότητα της

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΓΑΒΑΘΑ ΨΑΡΑΔΕΣ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ 2011

ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΓΑΒΑΘΑ ΨΑΡΑΔΕΣ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ 2011 ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΓΑΒΑΘΑ ΨΑΡΑΔΕΣ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ µ Àª È Ó Í applefiï ÙÔ Á Ú ˆ, ÌË ÌÂ Ï appleâè Î È ÁÂÏ Ì È Ï ÁÔ Ï ÓÈ ÚË, Û Ó Ú Î È Û Ó ÚÎ ÚË... I ÓÔ ÚÈÔ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24

Διαβάστε περισσότερα

HMHTPHΣ TZIOBAΣ O ΘEOTOKAΣ, H EΥΡΩΠΗ KAI H ΓENIA TOY 30

HMHTPHΣ TZIOBAΣ O ΘEOTOKAΣ, H EΥΡΩΠΗ KAI H ΓENIA TOY 30 HMHTPHΣ TZIOBAΣ O ΘEOTOKAΣ, H EΥΡΩΠΗ KAI H ΓENIA TOY 30 Συµπληρώνονται φέτος 100 χρόνια από τη γέννηση του Γιώργου Θεοτοκά στην Kωνσταντινούπολη το 1905 από Xιώτες γονείς και σχεδόν 40 χρόνια από το θάνατό

Διαβάστε περισσότερα

Η. Εκπαιδευτική δραστηριότητα: Ελληνικό Τραπεζικό Ινστιτούτο (ΕΤΙ)

Η. Εκπαιδευτική δραστηριότητα: Ελληνικό Τραπεζικό Ινστιτούτο (ΕΤΙ) Η. Εκπαιδευτική δραστηριότητα: Ελληνικό Τραπεζικό Ινστιτούτο (ΕΤΙ) Το 2005 ήταν χρονιά προκλήσεων και αυξηµένων απαιτήσεων για το ΕΤΙ. Το εκπαιδευτικό πρόγραµµα εµπλουτίστηκε µε νέα θεµατολογία, σηµαντικό

Διαβάστε περισσότερα

11ο. Παγκρήτιο Περιφερικό Συμπόσιο Γενικής Ιατρικής. 7 9 Οκτωβρίου 2011 Ξενοδοχείο Candia Maris Hράκλειο

11ο. Παγκρήτιο Περιφερικό Συμπόσιο Γενικής Ιατρικής. 7 9 Οκτωβρίου 2011 Ξενοδοχείο Candia Maris Hράκλειο ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Περιφερικό Τμήμα Κρήτης 11ο Παγκρήτιο Περιφερικό Συμπόσιο Γενικής Ιατρικής 7 9 Οκτωβρίου 2011 Ξενοδοχείο Candia Maris Hράκλειο ΟΡΓΑΝΩTIKH KAI EΠIΣTHMONIKH EΠITPOΠH Αντώνης

Διαβάστε περισσότερα

Αειφόρος ανάπτυξη αλιευτικών περιοχών» του ΕΠΑΛ 2007-2013 (Leader)

Αειφόρος ανάπτυξη αλιευτικών περιοχών» του ΕΠΑΛ 2007-2013 (Leader) Αειφόρος ανάπτυξη αλιευτικών περιοχών» του ΕΠΑΛ 2007-2013 (Leader) Αναμενέται σύντομα να προκυρηχθούν τοπικά προγράμματα Leader «Αειφόρου Ανάπτυξης Αλιευτικών Περιοχών», για τις περιοχές Εύβοιας και Χίου.

Διαβάστε περισσότερα

Pictor Dual C 146-01. Επίτοιχοι λέβητες αερίου θέρμανσης και παραγωγής ζεστού νερού χρήσης BRAND NAME

Pictor Dual C 146-01. Επίτοιχοι λέβητες αερίου θέρμανσης και παραγωγής ζεστού νερού χρήσης BRAND NAME GR Pictor Dual Επίτοιχοι λέβητες αερίου θέρμανσης και παραγωγής ζεστού νερού χρήσης BRAND NAME C 146-01 Επίτοιχοι λέβητες αερίου Pictor Dual π º π À π Ã π À ƒ π π ªπ Àæ π È Ï ËÙ PICTOR DUAL LINE ÛÙÈ

Διαβάστε περισσότερα

Συστη ματα επιισκέψιμων οροφών & Betoboard

Συστη ματα επιισκέψιμων οροφών & Betoboard Συστη ματα επιισκέψιμων οροφών & Betoboard Ô ˆ ÈÎfi Â Ô ÂÚÈÁÚ Ê Â Ô ª ÎÔ Ï ÙÔ ÈÌ Á µ ÚÔ (kg) 5.1 Ï Î ÔÚÔÊ Πλάκες ορυκτών ινών AMF* ( κατηγορία ακαυστότητας Α2 - s1,d0 ) Σύστημα C - Εμφανές σύστημα Σειρά

Διαβάστε περισσότερα

Mathimata 01-22 04-08-06 14:50 Page 1. Δ ÛÔ Ï ÈÙÛ ÓÔ - apple ÁÚËÁÔÚ Ô ÏÒÛÛ ËÌÔÙÈÎÔ. ª ı Óˆ Ó È ˆ Î È Ó ÁÚ Êˆ  ÎÔÏ Î È ÁÚ ÁÔÚ

Mathimata 01-22 04-08-06 14:50 Page 1. Δ ÛÔ Ï ÈÙÛ ÓÔ - apple ÁÚËÁÔÚ Ô ÏÒÛÛ ËÌÔÙÈÎÔ. ª ı Óˆ Ó È ˆ Î È Ó ÁÚ Êˆ  ÎÔÏ Î È ÁÚ ÁÔÚ Mathimata 01-22 04-08-06 14:50 Page 1 Δ ÛÔ Ï ÈÙÛ ÓÔ - apple ÁÚËÁÔÚ Ô ÏÒÛÛ ËÌÔÙÈÎÔ ª ı Óˆ Ó È ˆ Î È Ó ÁÚ Êˆ  ÎÔÏ Î È ÁÚ ÁÔÚ ø Mathimata 01-22 04-08-06 14:50 Page 9 ÚÔapple Ú ÛΠÛÙÈÎ ª ı Ì Ù Mathimata

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό Σχέδιο Στρατηγικής Αγροτικής Ανάπτυξης της Ελλάδας για την 4η προγραµµατική περίοδο. Σχόλια του WWF Ελλάς στο 3 ο προσχέδιο Μάιος 2006

Εθνικό Σχέδιο Στρατηγικής Αγροτικής Ανάπτυξης της Ελλάδας για την 4η προγραµµατική περίοδο. Σχόλια του WWF Ελλάς στο 3 ο προσχέδιο Μάιος 2006 Εθνικό Σχέδιο Στρατηγικής Αγροτικής Ανάπτυξης της Ελλάδας για την 4η προγραµµατική περίοδο Σχόλια του WWF Ελλάς στο 3 ο προσχέδιο Μάιος 2006 Γενικά σχόλια Το κείµενο παρουσιάζεται σε γενικές γραµµές ικανοποιητικό

Διαβάστε περισσότερα

Φορείς ιαχείρισης: Βασικό εργαλείο ιακυβέρνησης στην εφαρµογή πολιτικών προστασίας Ι.. Παντής & Τογρίδου Σ. Α.

Φορείς ιαχείρισης: Βασικό εργαλείο ιακυβέρνησης στην εφαρµογή πολιτικών προστασίας Ι.. Παντής & Τογρίδου Σ. Α. Φορείς ιαχείρισης: Βασικό εργαλείο ιακυβέρνησης στην εφαρµογή πολιτικών προστασίας Ι.. Παντής & Τογρίδου Σ. Α. Τοµέας Οικολογίας, Τµήµα Βιολογίας, Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Υφιστάµενη κατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

ΘΟΡΥΒΟΣ Αξιολόγηση και µέτρα αντιµετώπισης

ΘΟΡΥΒΟΣ Αξιολόγηση και µέτρα αντιµετώπισης TEE TKM ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΜΙΚΡΗΣ ΙΑΡΚΕΙΑ ΣΤ ΚΥΚΛΟΣ2005 ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΣΤΗΝ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΘΟΡΥΒΟΣ Αξιολόγηση και µέτρα αντιµετώπισης Ν. Μαραγκός Μηχανολόγος Mηχ. Msc ΚΙΛΚΙΣ 2005 ΘΟΡΥΒΟΣ Αξιολόγηση

Διαβάστε περισσότερα

Πρώτες Ύλες Χρ νος Παραγωγής (min ανά 12-άδα) Μείγμα Πλαστικο

Πρώτες Ύλες Χρ νος Παραγωγής (min ανά 12-άδα) Μείγμα Πλαστικο Γραμμικ ς Προγραμματισμ ς 7 Μια βιοτεχνία παιγνιδιών διαθέτει σε πανελλήνια βάση δ ο διαφορετικά είδη νεροπίστολων, το Space Ray και το Super X-Ray. Τα δ ο παιγνίδια, αποδείχτηκαν ιδιαίτερα δημοφιλή μεταξ

Διαβάστε περισσότερα

No 1 ÛÂ Aloe Vera ÛÙÔÓ ÎfiÛÌÔ!

No 1 ÛÂ Aloe Vera ÛÙÔÓ ÎfiÛÌÔ! No 1 ÛÂ Aloe Vera ÛÙÔÓ ÎfiÛÌÔ! I V I L P N G V I V E O D U I N G P O D U C T S E V E F O E V O E T C T S O U F U T U E U F U U T U E I S F O E V E V E E O E S F 1 9 9 7 8 8-0 2 0 3 1 3 H Forever ÓÂÈ Î

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΟΥΒΑΡΗ ΣΤΑΥΡΙΑΝΗ ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ 2014

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΟΥΒΑΡΗ ΣΤΑΥΡΙΑΝΗ ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ 2014 ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΟΥΒΑΡΗ ΣΤΑΥΡΙΑΝΗ ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ 2014 ΘΕΜΑ : «Η Θεωρητική και Κριτική Διάσταση των Εναλλακτικών και Ειδικών Μορφών Τουρισμού στην Ελλάδα» ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΔΟΙ 1. Η πρώτη τουριστική περίοδος

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Εισαγωγή. Αειφορία και Τουρισμός. 1.1 Σκοπός και Περίγραμμα τoυ Βιβλίου... 26

Περιεχόμενα. Εισαγωγή. Αειφορία και Τουρισμός. 1.1 Σκοπός και Περίγραμμα τoυ Βιβλίου... 26 κεφάλαιο 1 Εισαγωγή 1.1 Σκοπός και Περίγραμμα τoυ Βιβλίου... 26 κεφάλαιο 2 Αειφορία και Τουρισμός 2.0 Εισαγωγή... 29 2.1 Ανησυχία για το Μέλλον της Ανθρωπότητας... 30 2.2 Ιστορική Αναδρομή... 33 2.3 Ορισμός

Διαβάστε περισσότερα

ƒπ ƒ º À À Ã πª ƒ º ƒπ π Ã

ƒπ ƒ º À À Ã πª ƒ º ƒπ π Ã È ÛÙ ÚÔÛÂÎÙÈÎ Ù ÙÔ È ÏÈ Ú ÎÈ Ô ËÁÈÒÓ ˉÚ ÛË ÚÈÓ ÂÁÎ Ù ÛÙ ÛÂÙÂ Î È ˉÚËÛÈÌÔ ÔÈ ÛÂÙ ÙË Û ÛÎÂ. ª ÓÔÓ ÙÛÈ ı ÂÙ ˉÂÙÂ Ù Î Ï ÙÂÚ ÔÙÂÏ ÛÌ Ù Î È ÙË Ì ÁÈÛÙË ÛÊ ÏÂÈ Î Ù ÙË ˉÚ ÛË. ƒπ ƒ º À À (βλ. σχέδιο στο εξώφυλλο)

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές αειφορίας και διαχείρισης Βιολογία της Διατήρησης

Αρχές αειφορίας και διαχείρισης Βιολογία της Διατήρησης ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Αρχές αειφορίας και διαχείρισης Βιολογία της Διατήρησης Ενότητα 8: Προστατευόμενες φυσικές περιοχές, το παράδειγμα του Εθνικού Θαλάσσιου

Διαβάστε περισσότερα

Απόθεμα Βιόσφαιρας ΠΑΡΝΩΝΑ - ΜΑΛΕΑ

Απόθεμα Βιόσφαιρας ΠΑΡΝΩΝΑ - ΜΑΛΕΑ ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΟ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ ΤΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΤΟΠΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ LEADER ΣΤΗΝ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟ 3-4-5/12/2015 Συνεργασία για την Περιφερειακή Ανάπτυξη και τη διεθνή Αναγνώριση: Απόθεμα Βιόσφαιρας ΠΑΡΝΩΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

European Destinations of Excellence EDEN Άριστοι Ευρωπαϊκοί Προορισμοί. «Τουρισμός και Προστατευόμενες Περιοχές» ΕΝΤΥΠΟ ΑΙΤΗΣΗΣ

European Destinations of Excellence EDEN Άριστοι Ευρωπαϊκοί Προορισμοί. «Τουρισμός και Προστατευόμενες Περιοχές» ΕΝΤΥΠΟ ΑΙΤΗΣΗΣ European Destinations of Excellence EDEN Άριστοι Ευρωπαϊκοί Προορισμοί «Τουρισμός και Προστατευόμενες Περιοχές» ΕΝΤΥΠΟ ΑΙΤΗΣΗΣ Η αίτηση θα πρέπει απαραίτητα να υποβληθεί σε τυπωμένη (χειρόγραφες αιτήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΣΜΑΡΑΓΔΑ ΓΑΒΡΙΗΛ ΔΑΣΟΛΟΓΟΣ- ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΛΟΓΟΣ

ΣΜΑΡΑΓΔΑ ΓΑΒΡΙΗΛ ΔΑΣΟΛΟΓΟΣ- ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΛΟΓΟΣ ΣΜΑΡΑΓΔΑ ΓΑΒΡΙΗΛ ΔΑΣΟΛΟΓΟΣ- ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΛΟΓΟΣ 1 2 ΕΙΝΑΙ: ένας ουσιαστικός τρόπος να συμπληρώνει η οικογένεια το εισόδημά της όλο το χρόνο ένας τρόπος να βρουν απασχόληση οι νέοι, οι αγρότισσες, οι κάτοικοι

Διαβάστε περισσότερα

No 1 ÛÂ Aloe Vera ÛÙÔÓ ÎfiÛÌÔ!

No 1 ÛÂ Aloe Vera ÛÙÔÓ ÎfiÛÌÔ! No 1 ÛÂ Aloe Vera ÛÙÔÓ ÎfiÛÌÔ! I V I L P R N G V I R V E R R O D U I N G P R O D U C T S R E V E R F O E V O R E R T C T S O U R F U T U R E U R R F U U T U R E I S F O R E V E R V E R E O R E S F R 1

Διαβάστε περισσότερα

C 213-02. made in Italy. Tahiti Dual. Επίτοιχοι λέβητες αερίου μόνο για θέρμανση ή και με στιγμιαία παραγωγή ζεστού νερού χρήσης

C 213-02. made in Italy. Tahiti Dual. Επίτοιχοι λέβητες αερίου μόνο για θέρμανση ή και με στιγμιαία παραγωγή ζεστού νερού χρήσης C 213-02 made in Italy Tahiti Dual Επίτοιχοι λέβητες αερίου μόνο για θέρμανση ή και με στιγμιαία παραγωγή ζεστού νερού χρήσης GR apple ÙÔÈ ÔÈ Ï ËÙ ÂÚ Ô Tahiti Dual π ªπ π º π À π Ã π À ƒ π Àæ π È Ï ËÙÂ

Διαβάστε περισσότερα

/ ΤΗΛΕΦΩΝΙΚΑ ΚΕΝΤΡΑ ΚΟΣΙΚΙΔΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ - ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ / http://www.kosikidis.gr. ªπ ƒ SMALL πã πƒ π

/ ΤΗΛΕΦΩΝΙΚΑ ΚΕΝΤΡΑ ΚΟΣΙΚΙΔΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ - ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ / http://www.kosikidis.gr. ªπ ƒ SMALL πã πƒ π ªπ ƒ SMALL πã πƒ π BUSINESSES Essential apple Ú ÙËÙÂ Professional Âapple ÁÁÂÏÌ ÙÈÎ Telecommunications ÙËÏÂappleÈÎÔÈÓˆÓ Â Alcatel OmniPCX Office Compact Edition Alcatel OmniPCX Office Compact Edition *

Διαβάστε περισσότερα

την ποιότητα με αποδείξεις θωρακισμένες πόρτες Αντιδιάρρηξη Θερμομόνωση Ηχομόνωση Ανεμοπερατότητα Υδατοστεγάνωση Εξοικονόμηση ενέργειας Ποιότητα

την ποιότητα με αποδείξεις θωρακισμένες πόρτες Αντιδιάρρηξη Θερμομόνωση Ηχομόνωση Ανεμοπερατότητα Υδατοστεγάνωση Εξοικονόμηση ενέργειας Ποιότητα την ποιότητα με αποδείξεις θωρακισμένες πόρτες Αντιδιάρρηξη Θερμομόνωση Ηχομόνωση Ανεμοπερατότητα Υδατοστεγάνωση Εξοικονόμηση ενέργειας Ποιότητα Η METAL SYSTEM στη συνεχή προσπάθεια της να πρωτοστατεί

Διαβάστε περισσότερα

Χρηµατοδότηση Natura 2000 ΤΕΧΝΙΚΟΣ Ο ΗΓΟΣ

Χρηµατοδότηση Natura 2000 ΤΕΧΝΙΚΟΣ Ο ΗΓΟΣ Χρηµατοδότηση Natura 2000 ΤΕΧΝΙΚΟΣ Ο ΗΓΟΣ για έναν ζωντανό πλανήτη Ιόλη Χριστοπούλου, WWF Ελλάς Αθήνα, 14 εκεµβρίου 2006 Χρηµατοδότηση Natura 2000 ΤΕΧΝΙΚΟΣ Ο ΗΓΟΣ Εισαγωγή οµή & περιεχόµενο Παράδειγµα

Διαβάστε περισσότερα

Ó Ë Ó ÚÔÓÈ ı ÙË È ÊËÌ ÙÂ;

Ó Ë Ó ÚÔÓÈ ı ÙË È ÊËÌ ÙÂ; Ó Ë Ó ÚÔÓÈ Ù Ó appleúô fió appleò ı ÙË È ÊËÌ ÙÂ; ΤΙ ΩΡΑΙΑ ΠΟΥ ΘΑ ΗΤΑΝ ΝΑ ΕΚΡΥΒΕ ΤΟ 2011 ΠΟΛΛΑ ΚΙ ΟΜΟΡΦΑ ΠΡΑΓΜΑΤΑ, ΝΑ ΗΤΑΝ Η ΧΡΟΝΙΑ-ΟΡΟΣΗΜΟ ΣΤΗ ΝΕΩΤΕΡΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑ ΑΣ, ΟΠΩΣ Η ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

È ÛÙÂ ÚÔÛÂÎÙÈÎ Ù ÙÔ È ÏÈ Ú ÎÈ Ô ËÁÈÒÓ ˉÚ ÛË

È ÛÙÂ ÚÔÛÂÎÙÈÎ Ù ÙÔ È ÏÈ Ú ÎÈ Ô ËÁÈÒÓ ˉÚ ÛË È ÛÙÂ ÚÔÛÂÎÙÈÎ Ù ÙÔ È ÏÈ Ú ÎÈ Ô ËÁÈÒÓ ˉÚ ÛË ÚÈÓ ÂÁÎ Ù ÛÙ ÛÂÙÂ Î È ˉÚËÛÈÌÔ ÔÈ ÛÂÙÂ ÙË Û ÛÎÂ. ª ÓÔÓ ÙÛÈ ı ÂÙ ˉÂÙÂ Ù Î Ï ÙÂÚ ÔÙÂÏ ÛÌ Ù Î È ÙË Ì ÁÈÛÙË ÛÊ ÏÂÈ Î Ù ÙË ˉÚ ÛË. Πριν τη χρήση, βεβαιωθείτε ότι η

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ. με τη διατύπωση συγκεκριμένου Αναπτυξιακού Σχεδίου, με την στήριξη του Σχεδίου από μια ισχυρή και βιώσιμη εταιρική σχέση και

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ. με τη διατύπωση συγκεκριμένου Αναπτυξιακού Σχεδίου, με την στήριξη του Σχεδίου από μια ισχυρή και βιώσιμη εταιρική σχέση και ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Π 1. SWOT ΑΝΑΛΥΣΗ Στα πλαίσια του παρόντος επιχειρησιακού προγράμματος πρωτοβουλίας LEADER+ θα ενταχθούν περιοχές που θέλουν και μπορούν να σχεδιάσουν και να εφαρμόσουν μια ολοκληρωμένη, βιώσιμη

Διαβάστε περισσότερα

ª ı ÓÔÓÙ applefi ÙÈ ÈÎÔÁ ÓÂÈÂ

ª ı ÓÔÓÙ applefi ÙÈ ÈÎÔÁ ÓÂÈ ª ı ÓÔÓÙ applefi ÙÈ ÈÎÔÁ ÓÂÈ ÔÏÈÙÈÎ Î È Ú ÎÙÈÎ Ù appleôï ÌËÛË ÙÔ ÔÈÓˆÓÈÎÔ appleôîïâèûìô Û ÈÎÔÁ ÓÂÈ Ì ªÈÎÚ È È ÛÙËÓ ÚÒappleË ª ı ÓÔÓÙ applefi ÙÈ ÈÎÔÁ ÓÂÈ - Csalãadoktãol Tanulunk - Learning from Families

Διαβάστε περισσότερα

Ú ÛË 2 ºÂ ÚÔ ÚÈÔ 2009 - ΔÂ Ô 60. Î ÔÛË È Ó ÌÂÙ È ˆÚÂ Ó Ì Ì ÙËÓ ÂÊËÌÂÚ «ª ƒπ» 3

Ú ÛË 2 ºÂ ÚÔ ÚÈÔ 2009 - ΔÂ Ô 60. Î ÔÛË È Ó ÌÂÙ È ˆÚÂ Ó Ì Ì ÙËÓ ÂÊËÌÂÚ «ª ƒπ» 3 editorial Ú ÛË 2 ÙËÓ ÔÈÎÔÓÔÌ Ë ÎÚ ÛË apple ÂÈ ÛËÌ ÓÙÈÎfiÙ ÙÔ Úfi- ÏÔ. È fiù Ó Ï Ì ÎÚ ÛË ÂÓ Ó ÊÂÚfiÌ ÛÙ ÛÙË ÁÓˆÛÙ, ÏÏ ÛÙËÓ ÏÏË, Û ÂΠÓË appleô ÛÎÔapple - ̈ apple Ú ÌÂÏÔ ÌÂ. Ì ÛÙ fiïôè ÛÔÎ ÚÈÛÌ ÓÔÈ

Διαβάστε περισσότερα

ÓfiÙËÙ 1 ã ÂÚ Ô Ô ã ÂÚ Ô Ô ã ÂÚ Ô Ô ã ÂÚ Ô Ô ã ÂÚ Ô Ô

ÓfiÙËÙ 1 ã ÂÚ Ô Ô ã ÂÚ Ô Ô ã ÂÚ Ô Ô ã ÂÚ Ô Ô ã ÂÚ Ô Ô ÓfiÙËÙ ã appleâú Ô Ô ã appleâú Ô Ô ã appleâú Ô Ô ã appleâú Ô Ô ã appleâú Ô Ô Ì Ì È: ÀappleÂÓı ÌÈÛË ã T ÍË È Ó ÂappleÈÏ ÛÔ ÌÂ Ó appleúfi ÏËÌ, ÙÔ È Ô ÌÂ appleúôûâîùèî ÒÛÙÂ Ó Î Ù ÓÔ ÛÔ - ÌÂ ÙÈ appleïëúôêôú

Διαβάστε περισσότερα

Τουρισμός και φυσικό περιβάλλον

Τουρισμός και φυσικό περιβάλλον Τουρισμός και φυσικό περιβάλλον. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ / /20 Ελληνικός Ορειβατικός Σύλλογος Νιγρίτας Ο τουρισμός που βασίζεται στο φυσικό περιβάλλον περιλαμβάνει την εμπειρία τόπων ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, κυρίως

Διαβάστε περισσότερα

Northern Aegean Dolphin Project

Northern Aegean Dolphin Project Northern Aegean Dolphin Project Corporate Traveling Πρόταση Συνεργασίας MOm / Εταιρεία για τη Μελέτη και Προστασία της Μεσογειακής φώκιας Γενική Περίληψη του Προγράμματος: Το Northern Aegean Dolphin Project

Διαβάστε περισσότερα

ανάπτυξη ανταγωνιστικότητα καινοτομία ενέργεια εξωστρέφεια EΤΟΣ 5ο TEYXΟΣ 26 ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ-ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2011 ΑΚΑΔΗΜΙΑΣ 6 106 71 ΑΘΗΝΑ Kωδ.: 8467 Kωδ.

ανάπτυξη ανταγωνιστικότητα καινοτομία ενέργεια εξωστρέφεια EΤΟΣ 5ο TEYXΟΣ 26 ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ-ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2011 ΑΚΑΔΗΜΙΑΣ 6 106 71 ΑΘΗΝΑ Kωδ.: 8467 Kωδ. Page 1 EΤΟΣ 5ο TEYXΟΣ 26 ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ-ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2011 ΑΚΑΔΗΜΙΑΣ 6 106 71 ΑΘΗΝΑ Kωδ.: 8467 2124/09 18:03 2124/09 16-12-11 Kωδ.: 8467 ανάπτυξη EΤΟΣ 5ο TEYXΟΣ 26 ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ-ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2011 26o EXOFYLLO ανταγωνιστικότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α 2 Ô. º π. Πραγματικοί αριθμοί

ΜΕΡΟΣ Α 2 Ô. º π. Πραγματικοί αριθμοί ΜΕΡΟΣ Α º π Ô Πραγματικοί αριθμοί ΕΙΣΑΩΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ª ÚÈ ÙÒÚ Ô ÌÂ Û Ó ÓÙ ÛÂÈ Ê ÛÈÎÔ, Î Ú ÈÔ Î È ÚËÙÔ ÚÈıÌÔ. ÙÔ ÙÂÏÂ Ù Ô Â ÌÂ ÂÍÂÙ ÛÂÈ ÙË ÂÎ ÈÎ ÙÔ apple Ú ÛÙ ÛË, Ë ÔappleÔ Ù Ó ÁÓˆÛÙ ÛÂ appleï appleâúèô

Διαβάστε περισσότερα

υνατότητες οικοτουριστικής ανάπτυξης στους υγροτόπους των ήµων του προγράµµατος LIFE ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Μεσογειακοί υγρότοποι και λιµνοδεξαµενές

υνατότητες οικοτουριστικής ανάπτυξης στους υγροτόπους των ήµων του προγράµµατος LIFE ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Μεσογειακοί υγρότοποι και λιµνοδεξαµενές υνατότητες οικοτουριστικής ανάπτυξης στους υγροτόπους των ήµων του προγράµµατος LIFE ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Μεσογειακοί υγρότοποι και λιµνοδεξαµενές ήµος Ιεράπετρας, ήµος Αρκαλοχωρίου, ήµος Ρούβα, ήµος Θραψανού, ήµος

Διαβάστε περισσότερα

ÛÊ ÏÂÈ Î È appleôûù ÚÈÍË

ÛÊ ÏÂÈ Î È appleôûù ÚÈÍË EL ÛÊ ÏÂÈ Î È appleôûù ÚÈÍË Πριν χρησιμοποιήσετε αυτό το προϊόν, διαβάστε προσεχτικά όλο το πληροφοριακό υλικό του προϊόντος και κρατήστε το για μελλοντική αναφορά. 7011287 ƒ π π π È Ó appleôê ÁÂÙÂ ËÏÂÎÙÚÔappleÏËÍ,

Διαβάστε περισσότερα

Εισήγηση της ΓΓΠΠ Αγγέλας Αβούρη στην ενημερωτική συνάντηση για τη δημιουργία Οργανισμού Τουριστικής Ανάπτυξης (23-11-06)

Εισήγηση της ΓΓΠΠ Αγγέλας Αβούρη στην ενημερωτική συνάντηση για τη δημιουργία Οργανισμού Τουριστικής Ανάπτυξης (23-11-06) Εισήγηση της ΓΓΠΠ Αγγέλας Αβούρη στην ενημερωτική συνάντηση για τη δημιουργία Οργανισμού Τουριστικής Ανάπτυξης (23-11-06) Η χώρα μας είναι ένας από τους πλέον δημοφιλείς τουριστικούς προορισμούς παγκοσμίως.

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

ΟΙΚΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΟΙΚΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Παραδείγματα εκτός Ελλάδος Προέρχονται από χώρες της Κεντρικής και Νότιας Αμερικής, της Αφρικής και της Ν.Α. Ασίας, τις ΗΠΑ, Καναδά και Αυστραλία όπου οι απέραντες εκτάσεις και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟΥ ΚΙΝ ΥΝΟΥ

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟΥ ΚΙΝ ΥΝΟΥ TEE TKM ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΜΙΚΡΗΣ ΙΑΡΚΕΙΑ ΣΤ ΚΥΚΛΟΣ2005 ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΣΤΗΝ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟΥ ΚΙΝ ΥΝΟΥ Ν. Μαραγκός Μηχανολόγος Mηχ. Msc ΚΙΛΚΙΣ 2005 ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟΥ ΚΙΝ ΥΝΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΞΗ. E À ƒ À À. ñ æ ÁÂÈÔÎ Ù ÎÙÂ - No Frost ñ æ ÁÂÈÔÎ Ù ÎÙÂ - Στατική Ψύξη ñ appleôúù æ ÁÂ -

ΨΥΞΗ. E À ƒ À À. ñ æ ÁÂÈÔÎ Ù ÎÙÂ - No Frost ñ æ ÁÂÈÔÎ Ù ÎÙÂ - Στατική Ψύξη ñ appleôúù æ ÁÂ - ΤΙΜΟΚΑΤΑΛΟΓΟΣ 2010 ΨΥΞΗ ñ æ ÁÂÈÔÎ Ù ÎÙÂ - No Frost ñ æ ÁÂÈÔÎ Ù ÎÙÂ - Στατική Ψύξη ñ appleôúù æ ÁÂ - No Frost ñ appleôúù æ ÁÂ - Στατική Ψύξη ñ ªÔÓfiappleÔÚÙ æ ÁÂ ñ Συντηρητής Κρασιών ñ ıâùôè Î Ù ÎÙÂ ñ ÚÈ

Διαβάστε περισσότερα

Υπηρεσίες. 10 Κανόνες. δελτίο τύπου. αποδελτίωσης. ιεθνής αποδελτίωση από 90 χώρες. για ένα αποτελεσµατικό

Υπηρεσίες. 10 Κανόνες. δελτίο τύπου. αποδελτίωσης. ιεθνής αποδελτίωση από 90 χώρες. για ένα αποτελεσµατικό ΠΕΡΙΟ ΙΚΗ ΕΚ ΟΣΗ ΤΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΤΥΠΟΥ ΤΕΥΧΟΣ 1 - ΙΟΥΝΙΟΣ 2004 Υπηρεσίες αποδελτίωσης Τι είναι το Internet Clipping Internet Monitoring ιεθνής αποδελτίωση από 90 χώρες 10 Κανόνες για ένα αποτελεσµατικό

Διαβάστε περισσότερα

Γ Σ Α Τ Σ Ρ Τ Ο Ρ ΝΟ Ν ΜΙΚΕ Κ Σ Ε Δ ΙΑΔ Α ΡΟ Ρ ΜΕΣ

Γ Σ Α Τ Σ Ρ Τ Ο Ρ ΝΟ Ν ΜΙΚΕ Κ Σ Ε Δ ΙΑΔ Α ΡΟ Ρ ΜΕΣ ΓΑΣΤΡΟΝΟΜΙΚΕΣ ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ - Ο ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΓΕΥΣΕΩΝ Νοέμβριος 2014 H ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΤΩΝ ΔΙΑΔΡΟΜΩΝ Προσπαθήσαμε να σχεδιάσουμε διαδρομές που στηρίζονται στην τοπική ταυτότητα και στο γαστρονομικό,

Διαβάστε περισσότερα

TA EΠΙΠΕΔΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΤΗΣ ΖΩΗΣ

TA EΠΙΠΕΔΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΤΗΣ ΖΩΗΣ º π 3 TA EΠΙΠΕΔΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΤΗΣ ΖΩΗΣ μ ÛÈÎ ÂÚˆÙ ÛÂÈ ıâˆú 3.1 ΔÈ Â Ó È ÔÈ appleôèî Â ÙˆÓ ÌÔÓÔÎ ÙÙ ÚˆÓ ÔÚÁ ÓÈÛÌÒÓ; Μια appleôèî αποτελείται από πολλούς μονοκύτταρους οργανισμούς, οι οποίοι προέρχονται από

Διαβάστε περισσότερα

ŒÓ ı Ì Ì ÂÚˆÙ ÛÂÈ Î È apple ÓÙ ÛÂÈ

ŒÓ ı Ì Ì ÂÚˆÙ ÛÂÈ Î È apple ÓÙ ÛÂÈ Ï ÛÛÈÓfi Û ÔÏÂ Ô ŒÓ ı Ì Ì ÂÚˆÙ ÛÂÈ Î È apple ÓÙ ÛÂÈ ı Ï ÛÛÈÓfi ıfi ÛÙÔ Û ÔÏÂ Ô ÌÔ! Ù appleô Î Ù Ï applefiùâ apple Ú Û ÎÈ Ùfi ÙÔ Î ÏÔÎ ÚÈ. Ú - Û Ì ÎÈfiÏ ÛÙÔ Û ÔÏ Ô. ΔÔ Ì Ïfi ÌÔ fiìˆ Â Ó È ÛÙË ı Ï ÛÛ

Διαβάστε περισσότερα

EÈÛ ÁˆÁ ÛÙËÓ ÏËÚÔÊÔÚÈÎ

EÈÛ ÁˆÁ ÛÙËÓ ÏËÚÔÊÔÚÈÎ E π A π π ª π EÈÛ ÁˆÁ ÛÙËÓ ÏËÚÔÊÔÚÈÎ TfiÌÔ A' HÏ appleèù ÎË EÈÛ ÁˆÁ ÛÙËÓ EappleÈÛÙ ÌË ÙˆÓ YappleÔÏÔÁÈÛÙÒÓ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Σχολή Θετικών Επιστηµών και Τεχνολογίας Πρόγραµµα Σπουδών ΠΛHPOΦOPIKH

Διαβάστε περισσότερα

Μεταφορά Καινοτομίας και Τεχνογνωσίας σε Επίπεδο ΟΤΑ

Μεταφορά Καινοτομίας και Τεχνογνωσίας σε Επίπεδο ΟΤΑ ΔΙΕΘΝΗΣ ΗΜΕΡΙΔΑ «Διακυβέρνηση και καινοτομία: μοχλός αειφόρου ανάπτυξης, διαχείρισης και προστασίας των φυσικών πόρων» Τρίτη 22 Οκτωβρίου 2013 Μεταφορά Καινοτομίας και Τεχνογνωσίας σε Επίπεδο ΟΤΑ ΑΝΤΩΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ιδεών ιοίκησης Eπιχειρήσεων

Ιδεών ιοίκησης Eπιχειρήσεων Οδηγός Ιδεών ιοίκησης Eπιχειρήσεων Tim Hindle The Economist Ο ΗΓΌΣ Ι ΕΏΝ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ The Economist Ο ΗΓΌΣ Ι ΕΏΝ ΙOIKHΣHΣ EΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Tim Hindle ÙÏÔ ÙÔ appleúˆùôù appleô Guide to Management Ideas

Διαβάστε περισσότερα

 ÙÂÚË Î ÔÛË 1998. Copyright 1993, 1998, øma A. KYBENTI H

 ÙÂÚË Î ÔÛË 1998. Copyright 1993, 1998, øma A. KYBENTI H ii øma A. KYBENTI H ñ ÂÓÓ ıëîâ ÙÔ 947 ÛÙÔ N Ô ÂÙÚ ÙÛÈ ÙÔ N. ÂÚÚÒÓ. ñ TÔ 965 appleôêô ÙËÛ applefi ÙÔ ÂÍ Ù ÍÈÔ ÌÓ ÛÈÔ È ËÚÔÎ ÛÙÚÔ ÙÔ N. ÂÚÚÒÓ Î È ÂÁÁÚ ÊËΠÛÙÔ TÌ Ì M ıëì ÙÈÎÒÓ ÙÔ ÓÂappleÈÛÙËÌ Ô ÂÛÛ ÏÔÓ

Διαβάστε περισσότερα

Η Προοπτική Ανάπτυξης του Κυπριακού Τουρισµού µέσω των PPPs Αντώνης Πασχαλίδης Υπουργός Εµπορίου, Βιοµηχανίας και Τουρισµού 1 Τι είναι οι Συµπράξεις ηµοσίου Ιδιωτικού Τοµέα; PPP s: είναι ευρέως γνωστές,

Διαβάστε περισσότερα

Πρέβεζα, 8 9 Οκτωβρίου 2012. Πέπη Θεοδώρου. S.M.R. Consultants

Πρέβεζα, 8 9 Οκτωβρίου 2012. Πέπη Θεοδώρου. S.M.R. Consultants Training Session Ευκαιρίες χρηµατοδότησης για έργα σχετικά µε την προστασία του περιβάλλοντος στην Περιφερειακή Ενότητα Πρέβεζας και στην Περιφέρεια Ηπείρου γενικότερα Πρέβεζα, 8 9 Οκτωβρίου 2012 «Ειδικές

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το ΕΠΜ_2014 Εκπαιδευτικό Έργο «Το Κινητό Μουσείο»

Διαβάστε περισσότερα

Αντώνιος Μαζάρης, Λέκτορας Τομέα Οικολογίας, Τμήμα Βιολογίας, ΑΠΘ

Αντώνιος Μαζάρης, Λέκτορας Τομέα Οικολογίας, Τμήμα Βιολογίας, ΑΠΘ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΩΝ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥΣ ΚΑΙ ΧΟΡΗΓΗΣΗΣ ΣΗΜΑΤΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΦΟΡΕΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ Αντώνιος Μαζάρης, Λέκτορας Τομέα Οικολογίας, Τμήμα Βιολογίας, ΑΠΘ Στέλλα Χρυσαλίδου, Βιολόγος

Διαβάστε περισσότερα

Νέοι τόποι Περιπέτεια Φύση Παράδοση Ιστορία. Πολιτισμός Ζωή Μνημεία Ασφάλεια Χαρά

Νέοι τόποι Περιπέτεια Φύση Παράδοση Ιστορία. Πολιτισμός Ζωή Μνημεία Ασφάλεια Χαρά Νέοι τόποι Περιπέτεια Φύση Παράδοση Ιστορία Πολιτισμός Ζωή Μνημεία Ασφάλεια Χαρά 1 2 Η Εγνατία Οδός δίνει άλλες διαστάσεις και ευκαιρίες στην επισκεψιμότητα. Η δυνατότητα του επισκέπτη να διασχίσει όλη

Διαβάστε περισσότερα

Δεν μπορούσαμε λοιπόν, παρά να στηρίξουμε την πρωτοβουλία της Helexpo με κάθε τρόπο και βεβαίως να τη θέσουμε υπό την αιγίδα του Συνδέσμου.

Δεν μπορούσαμε λοιπόν, παρά να στηρίξουμε την πρωτοβουλία της Helexpo με κάθε τρόπο και βεβαίως να τη θέσουμε υπό την αιγίδα του Συνδέσμου. «Η Τουριστική αγορά και η δυναμική του Θρησκευτικού και πολιτιστικού τουρισμού» ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΕΛΩΝΗΣ, Πρόεδρος ΗΑΤΤΑ Θεσσαλονίκη, Πέμπτη 22 Νοεμβρίου 2012 Παναγιώτατε, Σεβάσμιοι Μητροπολίτες,. Αξιότιμε κύριε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ. ΔΡΑΣΗ 4: Εκπαίδευση και υποστήριξη προς τις τοπικές κοινωνίες

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ. ΔΡΑΣΗ 4: Εκπαίδευση και υποστήριξη προς τις τοπικές κοινωνίες ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ "ΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΒΑΣΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΠΕΛΑΓΙΤΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ" «Στήριξη και Ανάδειξη Πολυνησιωτικών ΑΕΙ» ΔΡΑΣΗ 4: Εκπαίδευση και

Διαβάστε περισσότερα

Ο νησιωτικός τουρισμός και η ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με τίτλο «Προκλήσεις και Ευκαιρίες για τον Παράκτιο και Θαλάσσιο Τουρισμό στην ΕΕ».

Ο νησιωτικός τουρισμός και η ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με τίτλο «Προκλήσεις και Ευκαιρίες για τον Παράκτιο και Θαλάσσιο Τουρισμό στην ΕΕ». Ο νησιωτικός τουρισμός και η ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με τίτλο «Προκλήσεις και Ευκαιρίες για τον Παράκτιο και Θαλάσσιο Τουρισμό στην ΕΕ». Εισηγήτρια κα Ελευθερία Φτακλάκη, Αντιπεριφερειάρχης

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΝΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΕΘΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΕΣ ΙΑ ΡΟΜΕΣ

ΟΙΝΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΕΘΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΕΣ ΙΑ ΡΟΜΕΣ ΟΙΝΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΕΘΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΕΣ ΙΑ ΡΟΜΕΣ Το προσφερόµενο τουριστικό «µενού» της Ελλάδας εξακολουθεί να είναι κατά κύριο λόγο οι διακοπές «κλασσικού τύπου» Μόλις πρόσφατη η συστηµατική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργικός Τουρισμός - Πολιτισμός

Δημιουργικός Τουρισμός - Πολιτισμός ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Δημιουργικός Τουρισμός - Πολιτισμός Προτεραιότητες Εθνικής και Περιφερειακής Στρατηγικής Έξυπνης Εξειδίκευσης Βούλγαρης Αριστείδης Αυτόνομο Γραφείο RIS 3 Τρίκαλα, 19 Νοεμβρίου 2015

Διαβάστε περισσότερα

ÌÂ ÌÂ Ù Ê ÛÈÎ Ê ÈÓfiÌÂÓ

ÌÂ ÌÂ Ù Ê ÛÈÎ Ê ÈÓfiÌÂÓ Εισαγωγικό Μάθημα 1 ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΣΤΗ ΦΥΣΗ Ύλη και ενέργεια Σ αυτό και στο επόμενο μάθημα, θα κάνουμε μια γενική αναφορά στα αντικείμενα μελέτης δύο βασικών φυσικών επιστημών, της φυσικής και της χημείας.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ Μάρτιος 2009

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ Μάρτιος 2009 Ελληνική Κεραμική Εταιρία ΕΔ. Τεύχος 3 - Μάρτιος 09 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΕΡΑΜΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ Ε.Κ.Ε Επιστημονικός Σύλλογος www.eke.gr Διοικητικό Συμβούλιο Κώστας Στουρνάρας (πρόεδρος) Βασίλης Δημητρόπουλος (αντιπρόεδρος)

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ, ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ, ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 1 ΗΣ ΙΑΛΕΞΗΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ, ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Ι. ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Τουρισµός είναι η επίσκεψη ενός τόπου της ηµεδαπής ή αλλοδαπής µε σκοπό την ξεκούραση ή ψυχαγωγία

Διαβάστε περισσότερα

e-magazine FRANCHISEE FOCUS

e-magazine FRANCHISEE FOCUS e-magazine FRANCHISEE FOCUS Ïé ðñùôáãùíéóôýò ðáñïõóßáæïõí / Óõíåíôåýîåéò óõíåñãáôþí äéêôýùí franchise Ôåý ïò 39, Ôåý ïò 40, Ôåý ïò 41 FRANCHISEE FOCUS ΔÀ π Àºπ Δ ª π FRANCHISEES π π Δπ Àƒ Δ ƒ π Δπ Δ ƒ

Διαβάστε περισσότερα

ÁÈ Ù apple È È appleô ı apple ÓÂ ÛÙË ã Ù ÍË

ÁÈ Ù apple È È appleô ı apple Ó ÛÙË ã Ù ÍË ÁÈ Ù apple È È appleô ı apple Ó ÛÙË ã Ù ÍË Δ Àƒ π ø ø º π π π ª Δ ƒàªª π μàƒπ π øπ π π ª Δ Δƒ À π ƒ Àà ƒ ªÀ π π ª ª Δπ ø, π Δ Ã π, ø ƒ ºπ, ƒ Δ ƒ Δπ Δ Δ, ƒπ π ª ª ΚΑΛΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ Το καλοκαίρι έχει έρθει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΑΣΗ ΧΟΡΗΓΙΑΣ Πολιτιστική Διαδρομή στα Αρχαία Θέατρα της Ηπείρου

ΠΡΟΤΑΣΗ ΧΟΡΗΓΙΑΣ Πολιτιστική Διαδρομή στα Αρχαία Θέατρα της Ηπείρου ΠΡΟΤΑΣΗ ΧΟΡΗΓΙΑΣ Πολιτιστική Διαδρομή στα Αρχαία Θέατρα της Ηπείρου Μάρτιος 2015 Ι. Φορέας Υλοποίησης Φορέας Υλοποίησης: Διάζωμα Το ΔΙΑΖΩΜΑ είναι ένα σωματείο που ιδρύθηκε με πρωτοβουλία του τέως Υπουργού

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ (ΕΛΕΓΕΙΑ)

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ (ΕΛΕΓΕΙΑ) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ (ΕΛΕΓΕΙΑ) 10ο Περιφερικό Τμήμα Κρήτης Παγκρήτιο Περιφερικό Συμπόσιο Γενικής Ιατρικής 23 24 Οκτωβρίου 2010 12 Aquila Rithymna Beach ***** Ρέθυμνο Θα δοθούν Μόρια Συνεχιζόμενης

Διαβάστε περισσότερα

applefi ÙË ÏÈÎÔÓ µ ÏÏÂ ÛÙÔÓ ÕÏÈÌÔ ÙË ÙÙÈÎ ÔÈ ÂÚÂ ÓËÙ ÙË Regulon ÛÙËÓ appleúòùë ÁÚ ÌÌ Ì Ë Î Ù ÙÔ Î ÚÎ ÓÔ

applefi ÙË ÏÈÎÔÓ µ ÏÏÂ ÛÙÔÓ ÕÏÈÌÔ ÙË ÙÙÈÎ ÔÈ ÂÚÂ ÓËÙ ÙË Regulon ÛÙËÓ appleúòùë ÁÚ ÌÌ Ì Ë Î Ù ÙÔ Î ÚÎ ÓÔ applefi ÙË ÏÈÎÔÓ µ ÏÏÂ ÛÙÔÓ ÕÏÈÌÔ ÙË ÙÙÈÎ ÔÈ ÂÚÂ ÓËÙ ÙË Regulon ÛÙËÓ appleúòùë ÁÚ ÌÌ Ì Ë Î Ù ÙÔ Î ÚÎ ÓÔ ÃÙ appleòóù ÙÔÓ Î ÚÎ ÓÔ ÌÂ «ÔÚÊ Ó» Ê ÚÌ Î ÙˆÓ N ÛÔ ÏÂ È fiappleô ÏÔ, ÓÈ ªappleÔ Ï Î * ÓÂ Â Ó È Ô

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2012 1 Ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας του αγροδιατροφικού τομέα

Διαβάστε περισσότερα