Ðñþ ôç Ýê äï óç: Απρίλιος 2012 ISBN

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ðñþ ôç Ýê äï óç: Απρίλιος 2012 ISBN 978-960-496-023-1"

Transcript

1

2 ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΩΤΟΤΥΠΟΥ: THE FIRST CLASH Από τις Εκδόσεις Bantam Books, Νέα Υόρκη 2011 ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: Μαραθώνας Η μάχη των μαχών ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: Jim Lacey ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: Παναγιώτα Γκουμέα ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΟΡΘΩΣΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ: Φώτης Τερζάκης ΣΥΝΘΕΣΗ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ: Βίκυ Αυδή ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΣΕΛΙΔΟΠΟΙΗΣΗ: Ραλλού Ρουχωτά ΕΚΤΥΠΩΣΗ: Άγγελος Ελεύθερος & ΣΙΑ Ο.Ε. ΒΙΒΛΙΟΔΕΣΙΑ: Κωνσταντίνα Παναγιώτου & ΣΙΑ Ο.Ε. James Lacey, 2011 This translation published by arrangement with Bantam Books, an imprint of The Random House Publishing Group, a division of Random House, Inc. Χαρτών: Jeffrey L. Ward EÊÄÏ ÓÅÉÓ ØÕΧÏ ÃÉÏÓ Á.Å., ÁèÞ íá 2012 Ðñþ ôç Ýê äï óç: Απρίλιος 2012 ISBN Τυπώθηκε σε χαρτί ελεύθερο χημικών ουσιών, προερχόμενο αποκλειστικά και μόνο από δάση που καλλιεργούνται για την παραγωγή χαρτιού. To ðá ñüí Ýñ ãï ðíåõ ìá ôé êþò éäé ï êôç óß áò ðñï óôá ôåý å ôáé êá ôü ôéò äé á ôü îåéò ôïõ Åë ëç íé êïý Íü ìïõ (Í. 2121/1993 üðùò Ý åé ôñï ðï ðïé ç èåß êáé éó ý åé óþ ìå ñá) êáé ôéò äé å èíåßò óõì âü óåéò ðå ñß ðíåõ ìá ôé êþò éäé ï êôç óß áò. Áðá ãï ñåý å ôáé áðïëý ôùò ç Üíåõ ãñá ðôþò αäåίáò ôïõ åê äü ôç êá ôü ïðïéïν äþ ðï ôå ôñü ðï Þ ìý óï áíôé ãñá öþ, öù ôï á íá ôý ðù óç êáé åí ãýíåé áíá ðá ñá ãù ãþ, åê ìß óèù óç Þ äá íåé óìüò, ìå ôü öñá óç, äé á óêåõþ, áíá ìå ôü äï óç óôï êïé íü óå ïðïéá äþ ðï ôå ìïñ öþ (çëå êôñï íé êþ, ìç á íé êþ Þ Üë ëç) êáé ç åí ãý íåé åê ìå ôüë ëåõ óç ôïõ óõ íü ëïõ Þ ìý ñïõò ôïõ Ýñ ãïõ. ÅÊ ÄÏ ÓÅÉÓ ØÕ XÏ ÃÉÏÓ Á.Å. PSICHOGIOS PUBLICATIONS S.A. äñá: Ôá ôï À ïõ 121 Head office: 121, Tatoiou Str Ìå ôá ìüñ öù óç Metamorfossi, Greece Âé âëé ï ðù ëåßï: Ìáõ ñï ìé Ü ëç 1 Bookstore: 1, Mavromichali Str ÁèÞ íá Áthens, Greece Ôçë.: Tel.: Telefax: Telefax:

3 Μετάφραση: Παναγιώτα Γκουμέα Πρόλογος στην ελληνική έκδοση: Αναστάσης Βιστωνίτης

4 Αφιερωμένο στον Άλι και τον Τζέιμς

5 Τα βουνά το μεγάλο Μαραθώνα θωράνε κ η αθάνατη βλέπει τα πελάγη κοιλάδα. Εδώ πέρα μονάχος συλλογιόμουν πως να ναι θα μπορούσε και πάλε μια ελεύτερη Ελλάδα! Γιατί πώς να κοιτάζω το Περσάνικο μνήμα, Και να λέγω πως είμαι της σκλαβιάς κ εγώ θύμα! Λόρδος Βύρων «Τα Νησιά της Ελλάδας»* * Η μετάφραση είναι του Αργύρη Εφταλιώτη. (Σ.τ.Μ.)

6 Περιεχομενα Πρόλογος στην ελληνική έκδοση Dramatis Personae Εισαγωγή Χάρτες Πρόλογος: Η στιγμή της Μάχης ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΜΙΑ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ ΣΦΥΡΗΛΑΤΗΜΕΝΗ ΣΤΟΝ ΠΟΛΕΜΟ 1. Η γέννηση μιας αυτοκρατορίας Με το βλέμμα στραμμένο προς τη Δύση Η εδραίωση της αυτοκρατορίας Η άνοδος του Δαρείου Στην πυρά Η δύναμη της Περσίας ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ Η ΑΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ 7. Η άνοδος της Αθήνας Ένα κράτος φτιαγμένο για πόλεμο Σπάρτη εναντίον Αθήνας

7 ΜΕΡΟΣ ΤΡΙΤΟ ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΕΣ ΚΙΝΗΣΕΙΣ 10. Η Περσία επιστρέφει στον πόλεμο Η Ιωνική Επανάσταση Η Σπάρτη σώζει την Αθήνα ΜΕΡΟΣ ΤΕΤΑΡΤΟ ΕΙΔΗ ΠΟΛΕΜΟΥ 13. Δαβίδ εναντίον Γολιάθ Ο Περσικός πόλεμος Ο οπλιτικός πόλεμος Ο δυτικός τρόπος πολέμου ΜΕΡΟΣ ΠΕΜΠΤΟ Η ΜΑΧΗ 17. Οι Πέρσες στο Αιγαίο Η πεδιάδα του Μαραθώνα Η παραμονή της μάχης Η μάχη Οι μεγάλες αντιπαραθέσεις Συμπέρασμα Σημειώσεις Ευρετήριο Ευχαριστίες

8 Προλογοσ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΟΥΤΕ ΓΗ ΟΥΤΕ ΥΔΩΡ Η σημασία της Μάχης του Μαραθώνα Αἰσχύλον Εὐφορίωνος Ἀθηναῖον τόδε κεύθει μνῆμα καταφθίμενον πυροφόροιο Γέλας ἀλκὴν δ εὐδόκιμον Mαραθώνιον ἄλσος ἄν εἴποι καὶ βαθυχαιτήεις Μῆδος ἐπιστάμενος. Αυτό το μνήμα σκεπάζει τον Αισχύλο, το γιο του Ευφορίωνα, Αθηναίο, που πέθανε στη σιτοφόρα Γέλα^ Για την ευδόκιμη ανδρεία του μπορεί να μιλήσει το άλσος του Μαραθώνα Κι ο Πέρσης με την πυκνή χαίτη που τη γνώρισε καλά. (Επιτάφιο επίγραμμα του Αισχύλου) Οταν ο Μέγας Βασιλέας των Περσών Δαρείος Α έστελνε την άνοιξη του 490 π.χ. απεσταλμένους στην Αθήνα και τη Σπάρτη να ζητήσουν από τους κατοίκους τους «γην και ύδωρ» ως αποδείξεις υποταγής, δεν θα το φανταζόταν ενδεχομένως πως οι δύο αυτές ισχυρότερες ελληνικές πόλεις ασήμαντες ωστόσο σε δύναμη συγκριτικά με

9 14 ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ την περσική αυτοκρατορία θα τολμούσαν όχι μόνο να μην υπακούσουν αλλά και να εκτελέσουν τους απεσταλμένους του. Οι μεν Σπαρτιάτες να τους ρίξουν σε ένα πηγάδι όπου «θα εύρισκαν όση γην και ύδωρ επιθυμούσαν» οι δε Αθηναίοι να τους περάσουν από λεπίδι παραβιάζοντας την αρχή ότι οι απεσταλμένοι είναι ιερά πρόσωπα. Οι Έλληνες λοιπόν έπρεπε να τιμωρηθούν. Πρώτα οι Αθη ναίοι και κατόπιν οι Σπαρτιάτες. Όχι τόσο γιατί τόλμησαν να εκτελέσουν τους απεσταλμένους του Δαρείου όσο γιατί είχαν αναμειχθεί οι Αθηναίοι πρωτίστως στην εξέγερση των Ιωνικών πόλεων μερικά χρόνια νωρίτερα και ταυτοχρόνως επειδή ο ελλαδικός χώρος αποτελούσε μέρος του σχεδίου για την επέκταση προς δυσμάς της Περσικής Αυτοκρατορίας, της μεγαλύτερης που είχε ως τότε γνωρίσει ο κόσμος, η οποία κάλυπτε μια τεράστια γεωγραφική έκταση από την Ινδία ως τις ακτές της Μικράς Ασίας. Κι ας σημειωθεί ότι, όπως πολύ σωστά τονίζει ο Τζιμ Λέισι σ αυτό το εξαίρετο βιβλίο του για τη Μάχη του Μαραθώνα, η Περσική Αυτοκρατορία δημιουργήθηκε μέσω συνεχών πολέμων και κατακτήσεων κατορθώνοντας κάτι πρωτοφανές για τα τότε δεδομένα: όχι μόνο να υποτάξει αλλά και να ενσωματώσει μέσω του συστήματος των σατραπειών εκατό διαφορετικούς λαούς. Αυτά είναι τα συμπεράσματα στα οποία έχουν καταλήξει οι σύγχρονοι ιστορικοί όσον αφορά τα αίτια των περσικών πολέμων. Η συμπλήρωση όμως χρόνων από τη μάχη του Μαραθώνα δίνει την αφορμή και για επιπλέον προβληματισμούς. Τι θα συνέβαινε αν στη μάχη δεν νικούσαν οι Αθηναίοι αλλά οι Πέρσες; Το πρώτο συμπέρασμα είναι πως Αθηναϊκή Δημοκρατία δεν θα υπήρχε εφεξής. Κατά συνέπεια, μας είναι δύσκολο να φανταστούμε ποια θα ήταν η μελλοντική εξέλιξη των πολιτειακών συστημάτων στον δυτικό κόσμο. Αν μάλιστα εξετάσει κανείς τα δεδομένα σε συγκριτικό πλαίσιο (λ.χ. ποιες ήταν οι εξελίξεις στην Ασία) καταλήγει στο δεύτερο συμπέρασμα, επακόλουθο του πρώτου: πως η μορφή των πολιτευμάτων στη Δύση, ο πολιτισμός, η κουλτούρα της, οι μορφές αναγνώρισης της πραγματικότητας, η κοινωνική συμπεριφορά και ο κόσμος της επιστήμης και των τεχνών θα είχαν ακολουθήσει άλλους δρόμους. Ο γεωπολιτικός, οικονομικός και πολιτειακός χάρτης, η ανθρωπότητα στο σύνολό της θα έπαιρναν εντελώς διαφορετική μορφή γιατί άλλα θα ήταν τα δεδομένα που θα καθόριζαν τις ιστορικές εξελίξεις.

10 ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ 15 Η νίκη των Αθηναίων αποκτά μεγαλύτερη σημασία, αν σκεφτούμε πως η αθηναϊκή δημοκρατία το 490 π.χ. δεν είχε ακόμη διαμορφωθεί όπως τη γνωρίζουμε σήμερα, ότι βρισκόταν στις απαρχές της. Πέραν του ότι στον Μαραθώνα συγκρούονταν δύο άνισες δυνάμεις: οι δέκα χιλιάδες Αθηναίοι οπλίτες εναντίον ενός στρατού τρεις φορές μεγαλύτερου, στον οποίο κανείς δεν τολμούσε να αντισταθεί ή όταν αντιστεκόταν γνώριζε τη συντριβή και στη συνέχεια τον εξανδραποδισμό, τη δήωση και την υποδούλωση, είχαμε στο συμβολικό επίπεδο τη σύγκρουση ανάμεσα στον ολοκληρωτισμό και τη δημοκρατία, ή τη δημοκρατία εναντίον της αυτοκρατο ρίας. Μεταφορικά μιλώντας, επομένως, θα μπορούσαμε να πούμε ότι στον Μαραθώνα οι Αθηναίοι οπλίτες και οι στρατηγοί τους, ο Καλλίμαχος και ο Μιλτιάδης, «υπέγραψαν» με τη νίκη τους την ιδρυτική πράξη της Αθηναϊκής Δημοκρατίας. Δεν είναι λοιπόν τυχαίο που ο Τζιμ Λέισι στο βιβλίο του θεωρεί τη μάχη αυτή «θαύμα». Πρώτον γιατί η νίκη εναντίον ενός αντιπάλου που διαθέτει συντριπτικά υπέρτερες δυνάμεις αποτελεί καθαυτή γεγονός σπάνιο και δεύτερον γιατί από το «θαύμα» αυτό προέκυψε ένας κόσμος που μπορεί να μην ήταν ο καλύτερος, ήταν όμως σαφώς ανώτερος, όπως κι αν το εξετάσει κανείς, από εκείνον που θα προέκυπτε αν νικούσαν οι Πέρσες. Σε μια εποχή όπου οι νέας κοπής αναθεωρητικοί ιστορικοί επιχειρούν να ξαναγράψουν ή καλύτερα να ερμηνεύσουν κατά το δοκούν την Ιστορία αλλάζοντας την οπτική γωνία κι αμφισβητώντας την αρχή ότι το παρελθόν εξηγεί το παρόν και όχι το αντίστροφο, ένα βιβλίο σαν κι αυτό έρχεται να μας θυμίσει πως δεν είναι η επίδραση της ιστορικής μνήμης σε διαφορετικές κατηγορίες ανθρώπων που ορίζει την ποιότητα των αναλύσεων αλλά οι αξίες που προκύπτουν μέσα από την ερμηνεία των γεγονότων, δηλαδή η σημασία τους για το παρόν και το μέλλον. Έτσι λοιπόν θα πρέπει να θεωρούμε σημαντικό που ένας ιστορικός, ειδικός σε στρατιωτικά θέματα, προερχόμενος μάλιστα από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού, μας θυμίζει το αυτονόητο. Τίποτε δυστυχώς δεν είναι αυτονόητο την σήμερον ημέρα. Όλα θα πρέπει να τονίζονται συνεχώς σε μια εποχή διάλυσης και σχετικισμού όπου κινδυνεύουν να σπάσουν οι άξονες που ορίζουν το πεδίο αξιών στο οποίο συγκροτούνται οι πολιτισμοί και οι κοινωνίες.

11 16 ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ Γιατί νίκησαν οι Αθηναίοι στον Μαραθώνα όταν ο συσχετισμός δυνάμεων ήταν συντριπτικά εναντίον τους; Η νίκη δεν ήταν τυχαία. Όχι μόνο επειδή είχαν καλύτερη στρατηγική, τακτική ή σχέδιο για τη μάχη αλλά και κυρίως διότι η στρατιωτική εκπαίδευσή τους βασιζόταν σε τελείως διαφορετικές αρχές. Οι επαγγελματίες, ας πούμε, στρατιώτες δεν ήταν οι Αθηναίοι αλλά οι Πέρσες, που είχαν πίσω τους μεγαλύτερη εμπειρία μαχών, αφού αποτελούσαν τμήμα του στρατού μιας επεκτατικής αυτοκρατορίας που συνεχώς διεξήγε πολέμους. Οι Αθηναίοι οπλίτες όμως ήταν πρωτίστως πολίτες. Και η εκπαίδευσή τους βασιζόταν στην αρχή «νους υγιής εν σώματι υγιεί», γι αυτό και το γύμνασμα του σώματος ήταν ομόλογο της πνευματικής καλλιέργειας. Ένας ολοκληρωμένος άνθρωπος γνωρίζει για ποιο λόγο πολεμά και τι σημαίνει η κάθε μάχη για τον ίδιο, για τον τόπο του και για το σύστημα αξιών στο οποίο συμμετέχει με τη θέλησή του. Σημαίνει με άλλα λόγια υπεράσπιση πρωτίστως ενός τρόπου ζωής. Για τούτο και ο πολίτης-οπλίτης, όντας γυμνασμένος άριστα, εμφανίζεται στη μάχη με υπέρτερες σωματικές δυνάμεις από τον αντίπαλο, αφού διαθέτει ισχυρότερο σώμα και πνεύμα. (Το δεύτερο έχει και μιαν άλλη παράμετρο στη στρατιωτική γλώσσα: επιδρά αποφασιστικά στο ηθικό τόσο του στρατεύματος όσο και του γενικού πληθυσμού.) Διαθέτοντας εξαιρετικά γυμνασμένα σώματα οι Αθηναίοι οπλίτες ήταν ικανοί με τις βαριές τους πανοπλίες όχι απλώς να κινούνται γρήγορα και όλοι μαζί, ως συμπαγής δύναμη, σιδερόφραχτοι ο ένας δίπλα στον άλλο, αλλά και τον γρήγορο βηματισμό τους να τον επιταχύνουν με τέτοιο ρυθμό ώστε σύντομα να τρέχουν, με αποτέλεσμα οι τοξότες των Περσών να μην προλαβαίνουν να στοχεύσουν σωστά και τα βέλη τους να πέφτουν πίσω από το στόχο. Επί του προκειμένου η περιγραφή της Μάχης του Μαραθώνα από τον Λέισι είναι εξαίρετη. Χωρίς να καταφεύγει στη φαντασία και συνθέτοντας μόνο τα στοιχεία που προκύπτουν από τις αρχαίες πηγές την ξαναζωντανεύει και μας την παρουσιάζει με όλη της τη δύναμη, τον ηρωισμό και την αγριότητά της. Πέραν όμως αυτών, στο πεδίο της σημασίας μπορεί κανείς διαβάζοντας αυτό το ελκυστικό βιβλίο να προβεί σε ορισμένα συμπεράσματα. Η Μάχη του Μαραθώνα στη συνείδηση των νεότερων ιστορικών έχει πολύ μικρότερη θέση από τη Ναυμαχία της Σαλαμίνας και τη Μάχη των Πλαταιών. Πολλοί μάλιστα, όπως μας θυμίζει ο Λέισι, υποστηρίζουν πως ανεξαρτήτως της έκβασής της οι μεγάλες φυσιο-

12 ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ 17 γνωμίες στην επιστήμη, τη λογοτεχνία και τη φιλοσοφία του χρυσού αιώνα της αθηναϊκής δημοκρατίας θα εμφανίζονταν ούτως ή άλλως. Ο συγγραφέας ωστόσο διαφωνεί και δικαίως. Οι σημαντικές προσωπικότητες, οι φυσιογνωμίες του πνεύματος και της επιστήμης, εμφανίζονται στο ιστορικό προσκήνιο όταν ο περίγυρος το ευνοεί, που σημαίνει ότι η δημιουργία συνιστά αναπόσπαστο τμήμα και επι πλέον συνέπεια της δημοκρατίας, αφού η τελευταία εδράζεται στην ελευθερία της σκέψης και της έκφρασης, η οποία επιτρέπει στον καθένα να παίρνει θέση απέναντι στα μεγάλα ερωτήματα για τον άνθρωπο, τον κόσμο και το σύμπαν και να προτείνει τις δικές του απαντήσεις. Σε καθεστώς ανατολίτικου δεσποτισμού (αυτό ήταν η Περσική Αυτοκρατορία) είναι τουλάχιστον αμφίβολο αν προσωπικότητες σαν τον Πλάτωνα, τον Αριστοτέλη, τον Αισχύλο, τον Σοφοκλή και τον Ευριπίδη θα είχαν την ευκαιρία ή θα εύρισκαν χώρο να εκφραστούν. Αν νικούσαν οι Πέρσες, το πιθανότερο είναι οι ελληνικές πόλεις να μήδιζαν στη συνέχεια πλην της Σπάρτης, που αναπόφευκτα θα απομονωνόταν από την υπόλοιπη Ελλάδα. Ο ελλαδικός χώρος θα μετατρεπόταν σε μιαν ακόμη σατραπεία μέσω της οποίας η Περσική Αυτοκρατορία θα ήλεγχε τη Μεσόγειο. Τον αποφασιστικό ρόλο για να μη συμβεί αυτό το τελευταίο τον έπαιξε βέβαια η ναυμαχία της Σαλαμίνας, ποιος μας βεβαιώνει όμως ότι οι Έλληνες θα νικούσαν στη Σαλαμίνα αν δέκα χρόνια νωρίτερα είχαν ηττηθεί στον Μαραθώνα κι επιπλέον ότι θα αποφάσιζαν να πολεμήσουν; Για να μην πούμε ότι δεν θα είχαν καν τη δυνατότητα να αντιμετωπίσουν τον περσικό στόλο αν όλη η Στερεά Ελλάδα και τα δύο τρίτα της Πελοποννήσου θα βρίσκονταν στην κατοχή των Περσών. Το πιθανότερο είναι ότι μετά τον Μαραθώνα οι Πέρσες, αν είχαν νικήσει, θα επετύγχαναν τον αντικειμενικό τους στόχο και θα καταλάμβαναν όλη την Ελλάδα. Αργά ή γρήγορα ακόμη και τη Σπάρτη. Οι Έλληνες όμως της εποχής και κατά κύριο λόγο οι Αθη ναίοι είχαν διαφορετική γνώμη όσον αφορά τη σημασία της μάχης του Μαραθώνα από αυτήν που διαμόρφωσαν οι νεότεροι ιστορικοί στην πλειονότητά τους. Τη θεωρούσαν μέγιστο γεγονός. Ήταν η πρώτη φορά που συγκρούο νταν με τους Πέρσες και το ότι τους νίκησαν γέννησε και στερέωσε μέσα τους την πίστη πως ο Μήδος δεν ήταν όσο ισχυρός παρουσιαζόταν και πως ο δικός τους κόσμος και ο τρόπος της ζωής τους αποδεικνυόταν καλύτερος. Ότι δηλαδή το πολιτι-

13 18 ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ κό περιεχόμενό του προσδιοριζόταν από εμφανή γνωρίσματα ανωτερότητας που επιβάλλονταν στο ανώτερο επίπεδο της ισχύος: στο πεδίο της μάχης. Η Μάχη του Μαραθώνα ήταν μάχη επιβίωσης της Αθήνας. Είχε όμως και πολιτισμικές διαστάσεις που σηματοδότησαν το μέλλον του κόσμου. Για ποια πολιτιστικά επιτεύγματα λ.χ. θα μιλούσαμε σήμερα, αν δεν υπήρχε η γενιά των μαραθωνομάχων; Και πώς θα δημιουργούσαν οι Έλληνες του χρυσού αιώνα όσα γέννησαν τον διε θνή θαυμασμό, αν είχαν εκπέσει στην κατάσταση του δούλου; Η απάντηση είναι απλή: τα επιτεύγματα αυτά απλούστατα δεν θα τα είχαμε. Ο Λέισι ωστόσο προχωρεί εδώ ένα βήμα περισσότερο και συμπεραίνει ότι απλούστατα δυτικός πολιτισμός δεν θα υπήρχε. ΑΝΑΣΤΑΣΗΣ ΒΙΣΤΩΝΙΤΗΣ

14 Dramatis Personae Άμασης Αιγύπτιος φαραώ που κατέλαβε το θρόνο με τη βία και τον κράτησε για 44 χρόνια. Αφιέρωσε αρκετά από τα τελευταία χρόνια της ζωής του στις προετοιμασίες της απόκρουσης μιας αναμενόμενης περσικής επίθεσης στην Αίγυπτο. Πέθανε λίγο πριν από την κρίσιμη Μάχη του Πηλουσίου, στην οποία ο αιγυπτιακός στρατός ηττήθηκε από τον Καμβύση Β. Αρισταγόρας Τύραννος της Μιλήτου. Λέγεται ότι ευθύνεται για την έναρξη της Ιωνικής Επανάστασης. Μετά την έναρξη της επανάστασης, ταξίδεψε στην Ελλάδα για να αποσπάσει την υποστήριξη της Σπάρτης. Αφού απέτυχε σε αυτό του το εγχείρημα, κατάφερε να αποσπάσει την περιορισμένη υποστήριξη της Αθήνας. Η μικρή δύναμη που έστειλε η Αθήνα στην Ιωνία κατόρθωσε να πυρπολήσει την πόλη των Σάρδεων προτού επιστρέψει στην πατρίδα. Η δίψα των Περσών να εκδικηθούν για την πυρπόληση των Σάρδεων ήταν ο πρωταρχικός λόγος της περσικής εισβολής στην Ελλάδα το 490 π.χ. και της Μάχης του Μαραθώνα. Αριστείδης Ένας από τους δέκα Αθηναίους στρατηγούς στον Μαραθώνα και αρχηγός της Αντιοχίδας φυλής. Αρκετά χρόνια μετά τη Μάχη του Μαραθώνα έχασε μια πολιτική μάχη με αντίπαλο τον Θεμιστοκλή και εξορίστηκε από την Αθήνα. Ωστόσο, κλήθηκε να επιστρέψει για να βοηθήσει την Αθήνα να αποκρούσει την εισβολή του Ξέρξη το 480 π.χ. και τέθηκε επικεφαλής του αθηναϊκού στρατού στην κρίσιμη Μάχη των Πλαταιών. Άρπαγος Μήδος στρατηγός που πρόδωσε το βασιλιά του, τον

15 20 JIM LACEY Αστυά γη, και πέρασε με μεγάλο μέρος του μηδικού στρατού στο πλευρό του Κύρου. Η στήριξη του Άρπαγου προς τον Κύρο χάρισε στον Κύρο την απόλυτη εξουσία. Αργότερα, ο Άρπαγος έγινε ο πιο έμπιστος στρατηγός του Κύρου και εξανάγκασε τις ελληνικές πόλεις της Ιωνίας να υποταχθούν στον περσικό ζυγό. Αρταφέρνης Πέρσης σατράπης της Λυδίας και της Ιωνίας στη διάρ κεια της Ιωνικής Επανάστασης. Αστυάγης Βασιλιάς των Μήδων. Εκθρονίστηκε από τον Κύρο και τους Πέρσες συμμάχους του. Στη συνέχεια, ο Κύρος διεκδίκησε το θρόνο του και χρησιμοποίησε τα συμμαχικά στρατεύματα των Περσών και των Μήδων για να χτίσει τη μεγαλύτερη αυτοκρατορία που είχε δει ποτέ ο αρχαίος κόσμος. Γωβρύας Βαβυλώνιος στρατηγός που συμμάχησε με τον Κύρο, θέτοντας στη διάθεσή του μεγάλο μέρος του βαβυλωνιακού στρατού το 541 π.χ. Βοήθησε τον Κύρο κατά την κατάκτηση της Βαβυλωνίας, αφού κατέλαβε τη Βαβυλώνα και την κράτησε μέχρι να φτάσει ο Κύρος. Δαρείος Πέρσης ευγενής, ο οποίος μαζί με άλλους 7 νεαρούς ευγενείς προσπάθησαν να καταλάβουν τον περσικό θρόνο μετά το θάνατο του Καμβύση Β. Μετά από ένα χρόνο εμφυλίου πολέμου, ο Δαρείος τελικά σταθεροποίησε τη θέση του στην εξουσία. Αποδείχτηκε πρώτης τάξεως δια χειριστής και ήταν υπεύθυνος για τη δημιουργία της υποδομής και των θεσμών της αυτοκρατορίας, στοιχεία που της επέτρεψαν να μείνει ζωντανή για 200 χρόνια. Με εντολή του Δαρείου έφτασε στην Αθήνα ο περσικός στρατός για να την καταστρέψει το 490 π.χ. Δάτης Πέρσης διοικητής στη Μάχη του Μαραθώνα. Δημάρατος Σπαρτιάτης που βασίλεψε μαζί με τον Κλεομένη. Μετά από μια τεταμένη σχέση, ο Κλεομένης δρομολόγησε την απομάκρυνση του Δημάρατου. Αργότερα κατέφυγε στην περσική αυλή και έγινε σύμβουλος του Ξέρξη κατά την περσική εισβολή του 480 π.χ.

16 ΜΑΡΑΘΩΝΑΣ Η ΜΑΧΗ ΤΩΝ ΜΑΧΩΝ 21 Θεμιστοκλής Ένας από τους 10 Αθηναίους στρατηγούς στον Μαραθώνα. Στη διάρκεια της μάχης διοίκησε τη Λεοντίδα φυλή. Το 480 π.χ., ήταν ο πιο ισχυρός πολιτικός στην Ελλάδα και ήρωας της κρίσιμης ναυμαχίας της Σαλαμίνας. Ιππίας Γιος του Πεισίστρατου. Ανέλαβε το ρόλο του τυράννου μετά το θάνατο του πατέρα του. Αν και ήταν ικανός, δεν ήταν τόσο επιδέξιος όσο ο Πεισίστρατος στο να διαχειριστεί τις πολλαπλές απειλές που αντιμετώπιζε η Αθήνα. Εκθρονίστηκε από τον Κλεισθένη και πήγε να ζήσει στην Περσική Αυτοκρατορία. Έφτασε στον Μαραθώνα μαζί με τον περσικό στρατό, ελπίζοντας να ανακτήσει τη θέση του ως τυράννου της Αθήνας αν νικούσαν οι Πέρσες. Ιστιαίος Τύραννος μιας ελληνικής πόλης της Περσικής Αυτοκρατορίας. Ήταν με τους Πέρσες κατά την εισβολή τους στη Θράκη και λέγεται ότι προστάτεψε τη γέφυρα που διέσχιζε τον Δούναβη, επιτρέποντας έτσι στον Δαρείο να γλιτώσει από την πανωλεθρία στη Σκυθία. Ήταν ένας Έλληνας ηγέτης που έπαιξε σημαντικό ρόλο στα μετέπειτα στάδια της Ιωνικής Επανάστασης. Ισαγόρας Εναντιώθηκε στον Κλεισθένη και κατέλαβε την εξουσία με τη στήριξη του Σπαρτιάτη βασιλιά Κλεομένη. Όταν η Εκκλησία του Δήμου αντέδρασε στα σχέδιά του για εξουσία, οι Σπαρτιάτες απέσυραν τη στήριξή τους και ο Ισαγόρας εξορίστηκε από την Αθήνα. Καλλίμαχος Αθηναίος πολέμαρχος (διοικητής) στη Μάχη του Μαραθώνα. Σκοτώθηκε κατά την κορύφωση της μάχης. Καμβύσης Β Γιος και διάδοχος του Κύρου. Μετά τη νίκη του στη Μάχη του Πηλουσίου το 525 π.χ., θέλησε να κατακτήσει την Αίγυπτο. Πέθανε από αδιευκρίνιστα αίτια το 522 π.χ., ενώ επέστρεφε στο κέντρο της αυτοκρατορίας του για να καταπνίξει μια εξέγερση. Κίμων Γιος του Μιλτιάδη και ήρωας του Β Περσικού Πολέμου εναντίον του Ξέρξη. Ήταν πολιτικά ισχυρός την εποχή που ο Ηρόδοτος παρουσίαζε την ιστορία του στην Αθήνα.

17 22 JIM LACEY Κλεισθένης Γιος του Μεγακλή, λαμπρός πολιτικός και ορκισμένος εχθρός του Ιππία. Ήταν η κινητήριος δύναμη στην εδραίωση και την άμυνα της Αθηναϊκής Δημοκρατίας. Κλεομένης Σπαρτιάτης βασιλιάς τα 20 χρόνια που οδήγησαν στον Μαραθώνα. Αυτός ο αξιόλογος Σπαρτιάτης άσκησε επιρροή στην Αθήνα, αποδεκάτισε το στρατό των Αργείων και ταπείνωσε την Αίγινα. Οι μεγαλειώδεις πράξεις του Κλεομένη λίγα χρόνια πριν από την περσική εισβολή, κατέστησαν δυνατή τη νίκη των Ελλήνων στον Μαραθώνα. Κροίσος Βασιλιάς της Λυδίας ( π.χ.) μέχρι την ήττα του από τον Κύρο έξω από τις Σάρδεις. Η ήττα του σήμανε την κατάρρευση της αυτοκρατορίας των Λυδών και την ενσωμάτωσή της στην αναπτυσσόμενη Περσική Αυτοκρατορία. Κύλων Αθηναίος ολυμπιονίκης, ο οποίος με την υποστήριξη της πόλης των Μεγάρων επιχείρησε να ανακηρυχτεί τύραννος της Αθήνας. Απέτυχε, όμως, και παρόλο που κατάφερε να ξεφύγει, οι περισσότεροι από τους ακολούθους του σφαγιάστηκαν αμέσως μετά την παράδοσή τους. Αρχηγός των δραστών ήταν ένα μέλος του γένους των Αλκμεωνιδών. Το μίασμα από αυτή του την πράξη (Κυλώνειον Άγος) βάραινε την πόλη για περισσότερο από έναν αιώνα και πάντοτε επηρέαζε τα πολιτικά πράγματα στην Αθήνα. Κύρος Ξεκίνησε ως ο ασήμαντος βασιλιάς ενός μικρού περσικού βασι λείου, του Ανσάν, και ηγήθηκε μιας επιτυχημένης εξέγερσης κατά των Μήδων. Προτού πεθάνει, είχε υποτάξει την αυτοκρατορία της Λυδίας και της Βαβυλωνίας, και τις είχε ενσωματώσει στην Περσική Αυτοκρατορία. Ο Κύρος είχε δημιουργήσει τη μεγαλύτερη αυτοκρατορία που είχε δει ο αρχαίος κόσμος μέχρι τη στιγμή της εμφάνισης του Μεγάλου Αλεξάνδρου, πάνω από δύο αιώνες αργότερα. Ο Κύρος βασίλεψε από το 559 π.χ. μέχρι το 530 π.χ. Μαρδόνιος Πέρσης στρατηγός με καίριο ρόλο στην καταστολή της Ιωνικής Επανάστασης. Παραγκωνίστηκε από τον Δαρείο μετά από μιαν αποτυχημένη εκστρατεία στη Βόρεια Ελλάδα, αλλά πήρε

18 ΜΑΡΑΘΩΝΑΣ Η ΜΑΧΗ ΤΩΝ ΜΑΧΩΝ 23 μέρος στην εισβολή του 480 π.χ. ως ανώτατος στρατιωτικός διοικητής στο πλευρό του Ξέρξη. Μεγάβαζος Πέρσης στρατηγός υπό τις διαταγές του Δαρείου. Αφού απέτυχε να κατακτήσει τη Σκυθία, έμεινε πίσω για να ολοκληρώσει την κατάκτηση της Θράκης. Οι αμφιβολίες που έτρεφε για την αφοσίωση του Ιστιαίου, οδήγησαν τον τελευταίο στα Σούσα, όπου θα μπορούσε να τον ελέγχει καλύτερα. Μεγακλής Αρχικά σύμμαχος του Πεισίστρατου και αργότερα ορκισμένος εχθρός του. Δεν πρέπει να τον συγχέουμε με τον παλιότερο Μεγακλή που σκότωσε τον Κύλωνα (έναν ολυμπιονίκη που προσπάθησε να γίνει τύραννος της Αθήνας), αφού πρώτα του υποσχέθηκε ότι δεν θα τον πειράξει. Μιλτιάδης ο πρεσβύτερος Ο πρώτος τύραννος της Θρακικής Χερσονήσου, ο οποίος εστάλη εκεί από τον Πεισίστρατο για να προστατέψει την πρόσβαση της Αθήνας στα σιτηρά. Στενός σύμμαχος του Κροίσου και θείος ενός ήρωα του Μαραθώνα, του Μιλτιάδη του νεότερου. Μιλτιάδης Ανιψιός του Μιλτιάδη του πρεσβύτερου. Διετέλεσε τύραννος της Θρακικής Χερσονήσου, αλλά επέστρεψε στην Αθήνα μετά την Ιωνική Επανάσταση. Ένας από τους ηγέτες του αθηναϊκού στρατού στον Μαραθώνα. Ναβονίδης Βασιλιάς της Βαβυλώνας από το 556 π.χ. ως το 539 π.χ. Ηττήθηκε στη μάχη από τον Κύρο, ο οποίος γρήγορα προσάρτησε τη Βαβυλώνα στην αναπτυσσόμενη αυτοκρατορία του. Ο Ναβονίδης είχε προηγουμένως χάσει την υποστήριξη του ισχυρού ιερατικού κάστρου και το μεγαλύτερο μέρος του λαού του επειδή αρνήθηκε να τιμήσει δεόντως τους πατροπαράδοτους θεούς της Βαβυλώνας. Ξέρξης Διάδοχος του Δαρείου στο θρόνο της Περσίας. Επικεφαλής μιας δεύτερης, αποτυχημένης εισβολής στην Ελλάδα, 10 χρόνια μετά τη Μάχη του Μαραθώνα (480 π.χ.).

19 24 JIM LACEY Πεισίστρατος Ο πρώτος τύραννος της Αθήνας. Παρακολούθησε την εξέλιξη της Αθήνας σε εμπορική και πολιτική δύναμη. Σμέρδης Γιος του Κύρου και αδερφός του Καμβύση. Πιθανότατα δολοφονήθηκε με εντολή του Καμβύση λίγο πριν από την περσική εισβολή στην Αίγυπτο ή αμέσως μετά. Όταν ο Καμβύσης και ο περσικός στρατός βρίσκονταν στην Αίγυπτο, ένας ψεύτικος Σμέρδης εμφανίστηκε στην αυτοκρατορία και διεκδίκησε το θρόνο. Αυτό οδήγησε σε εμφύλιο πόλεμο, από τον οποίο μετά από πολλές αιματηρές συγκρούσεις αναδείχθηκε νικητής και νέος βασιλιάς της Περσικής Αυτοκρατορίας ο Δαρείος. Σόλων Ο σπουδαιότερος νομοθέτης της Αθήνας. Είναι ο δημιουργός της βασικής δομής διακυβέρνησης και του βασικού νομοθετικού συστήματος της Αθήνας. Σημαντικός ήταν ο ρόλος του στη συνέχιση της μάχης της Αθήνας με τα Μέγαρα, μέχρι την κατάληψη της Σαλαμίνας. Αν και υπήρχαν σκαμπανεβάσματα, αυτό το γεγονός σηματοδότησε την εκπληκτική ανάπτυξη της Αθήνας. Φάνης Έλληνας μισθοφόρος στρατηγός στην υπηρεσία των Αιγυπτίων. Άλλαξε στρατόπεδο πριν από την περσική εισβολή στην Αίγυπτο το 523 π.χ. Έπαιξε στρατηγικό ρόλο στην επιτυχία της περσικής εισβολής και έγινε ένας από τους πιο έμπιστους στρατηγούς του Καμβύση Β.

20 Εισαγωγή Από τις απαρχές του, περισσότερα από χρόνια πριν, ο δυτικός πολιτισμός αντιμετώπισε πολλές απειλές, αλλά ποτέ δεν κινδύνεψε πιο πολύ από τότε που ο ισχυρός στρατός της Περσίας επιχείρησε να τον συντρίψει στα πρώτα του βήματα. Τον τελευταίο καιρό, παρατηρείται στη Δύση μια τάση υποβάθμισης της απειλής που αντιπροσώπευε η Περσία. Εξάλλου, στη φαντασία του κόσμου, η αρχαία Ανατολή, και κυρίως η Περσική Αυτοκρατορία, δεν είναι τίποτα άλλο παρά ένα πλήθος θηλυπρεπών πολεμιστών χωρίς πολεμικές δεξιότητες. 1 Αυτό απέχει πολύ όμως από την αλήθεια. Στην πραγματικότητα, οι μεγάλες αυτοκρατορίες της Ανατολής χτίστηκαν και διατηρήθηκαν χάρη στον πόλεμο. Καθεμία με τη σειρά της στάθηκε στο ύψος της μόνο για όσο καιρό ο στρατός της αποδείχθηκε ο πιο ικανός, ο πιο άγριος και ανηλεής στην ευρύτερη περιο χή του. Όταν εμφανιζόταν ένας εχθρός που είχε τη δύναμη να ανατρέψει τη στρατιωτική δύναμη των ηγετικών λαών, τότε ο ηττημένος κατακρημνιζόταν από το βάθρο του και ένας νέος λαός και μια νέα αυτοκρατορία ανέβαινε στην κορυφή. Τον 6ο αιώνα π.χ., μέσω αυτής ακριβώς της διαδικασίας, γεννήθηκε η Περσική Αυτοκρατορία του σπου δαίου κατακτητή Κύρου. Για ένα χρονικό διάστημα αρκετών δεκαετιών, με αφετηρία το 559 π.χ., ο περσικός στρατός του Κύρου σάρωνε τα πάντα στο πέρασμά του, δημιουργώντας μιαν αυτοκρατορία που εκτεινόταν από τη Βόρεια Ινδία ως την Αίγυπτο. Για τα επόμενα 200 χρόνια, τα περσικά όπλα βασίλεψαν σε μια περιοχή αντίστοιχη της Ρωμαϊκής Αυτοκρατο ρίας όταν βρισκόταν στο απόγειό της και το μόνο που τη σταμάτησε ήταν τα διαδοχικά σφυροκοπήματα από το στρατό του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Στη διάρκεια αυτών των 200 ετών, η Περσία βίωσε μόνο δύο

21 26 JIM LACEY με γά λες ήττες. Η πρώτη ήταν από τους Σκύθες νομάδες στις αχανείς στέπες της Νότιας Ασίας. Συγκεκριμένα, οι περσικές δυνάμεις προέ λασαν ενα ντίον εχθρών που δεν κατείχαν πόλεις ή χειροπιαστό πλούτο που να απαιτεί υπεράσπιση, αλλά είχαν στη διάθεσή τους μιαν αχανή ενδοχώρα για να κρυφτούν. Σε αυτό το άγονο τοπίο, το οποίο είχε ρημάξει ακόμη περισσότερο εξαιτίας εχθρών που έκαιγαν τα πάντα στο πέρασμά τους, ο περσικός στρατός κάλυπτε ατελείωτα χιλιόμετρα, αναζητώντας έναν άπια στο εχθρό που δεν δεχόταν να αναμετρηθεί μαζί του σε μάχη. Αποτυχημένοι και εξουθενωμένοι, οι Πέρσες ήταν αναγκασμένοι, για να γλιτώσουν από τον αφανισμό, να επιστρέψουν στην αυτοκρατορία τους, με τους αδυσώπητους Σκύθες να τους καταδιώκουν λυσσαλέα κατά μήκος των συνόρων τους. Η δεύτερη στρατιωτική αποτυχία ήρθε όταν ο περσικός στρατός προέλασε εναντίον των Ελλήνων, ένα εντελώς διαφορετικό είδος εχθρού από τους Σκύθες. Οι Πέρσες βασιλείς νόμιζαν ότι οι ανυπότακτες πόλεις-κράτη της Ελλάδας ήταν εύκολος στόχος, επειδή οι Έλληνες δεν είχαν άλλη επιλογή από το να υπερασπιστούν τις πόλεις που καθόριζαν εξολοκλήρου την ταυτότητά τους, γι αυτό και δεν θα το έβαζαν στα πόδια μπροστά στις περσικές δυνάμεις. Επιπλέον, απ όσο μπορούσαν να διακρίνουν οι Πέρσες, αυτές οι πόλεις ξόδευαν το μεγαλύτερο μέρος της δύναμής τους σε συνεχείς γύρους αλληλεξοντωτικού πολέμου. Φαινόταν απίθανο ότι οι Έλληνες θα μπορούσαν να αφήσουν στην άκρη το μίσος και τη δυσπιστία τους ο ένας για τον άλλο για πολύ καιρό, ώστε να ενωθούν απέναντι σε έναν κοινό εχθρό. Παρ όλ αυτά, στις αρχές του 5ου αιώνα, ακόμα και μια ενωμένη Ελλάδα δεν έμοιαζε αρκετά μεγάλο εμπόδιο για τον «Μεγάλο Βασιλιά» της Περσίας. Όσο για τις μεμονωμένες πόλεις-κράτη, στα μάτια των Περσών δεν ήταν παρά σταγόνες στον περσικό ωκεανό που σάρωνε τα πάντα στο πέρασμά του. Αυτός ο συλλογισμός των Περσών βασιλέων, είχε δύο λάθη. Το πρώτο ήταν ότι παρά τον τρόμο που ενέπνεε η περσική στρατιω τική δύναμη, πολλές ελληνικές πόλεις, υπό την ηγεσία της Αθήνας και της Σπάρτης, ήταν έτοιμες να ενωθούν απέναντι στους εισβολείς. Το μεγαλύτερο, όμως, λάθος των Περσών ήταν ότι υποτίμησαν τη μαχητικότητα των στρατιωτών αυτών των μεμονωμένων πόλεων στο πεδίο της μάχης και στις συγκρούσεις σώμα με σώμα.

22 ΜΑΡΑΘΩΝΑΣ Η ΜΑΧΗ ΤΩΝ ΜΑΧΩΝ 27 Ο περσικός στρατός επιχείρησε δύο φορές να κατακτήσει την Ελλάδα. Η πρώτη εισβολή τελείωσε με τη συντριβή του περσικού στρατού από τους Αθηναίους στη Μάχη του Μαραθώνα. Εξαιτίας του μεγέθους της, η δεύτερη εισβολή, το 480 π.χ. η οποία έμεινε στην ιστορία χάρη στη θυσία των 300 Σπαρτιατών στις Θερμοπύλες είναι η πιο γνωστή. Σπάνια αναφέρεται ότι οι Έλληνες βρήκαν το σθένος να αντισταθούν σε αυτή τη δεύτερη εισβολή χάρη στην ηρωική στάση της Αθήνας στον Μαραθώνα δέκα χρόνια πιο πριν. Διότι τότε, οι Αθηναίοι οπλίτες στάθηκαν σχεδόν μόνοι τους στην πεδιάδα του Μαραθώνα, αντιμέτωποι με τον συντριπτικό περσικό στρατό, μερικά μόλις χιλιόμετρα από την πόλη τους. 2 Μην μπορώντας να περιμένουν άλλο τη βοήθεια των Σπαρτιατών που βρίσκονταν καθ οδόν, και χωρίς καμία στήριξη από κάποια άλλη πόλη, οι Αθηναίοι διοικητές διέταξαν τους οπλίτες τους να επιτεθούν. Μέσα σε λιγότερο από δύο ώρες, η περσική δύναμη είχε διαλυθεί και οι σκόρπιοι επιζώντες οπισθοχωρούσαν ατάκτως προς τη θάλασσα. Στα χιλιάδες χρόνια που πέρασαν από τη Μάχη του Μαραθώνα, γεννήθηκε η φήμη ότι ο αθηναϊκός στρατός ήταν ένα συνονθύλευμα αγροτών με μικρή εμπειρία στον πόλεμο. Και μόνο η απειλή μιας επικείμενης περσικής εισβολής κατέστησε επιτακτική ανάγκη τη μεταμόρφωση όσο το δυνατόν περισσότερων αγροτών και εμπόρων ανάμεσά τους σε οπλίτες. Αν αυτό είναι αλήθεια, τότε η νίκη της Αθήνας στον Μαραθώνα ήταν όντως θαύμα. Στην πραγματικότητα, το ότι επέλεξαν να ξεκινήσουν κατευθείαν με μάχη ήταν από μόνο του ένα θαύμα ή μια κλασική περίπτωση παρά νοιας. Όπως διασαφηνίζει αυτό το βιβλίο, ο αθηναϊ κός στρατός παρόλο που θα προτιμούσε να έχει τη στήριξη των Σπαρτια τών, δεν ήταν καθόλου ερασιτεχνικός. Αντιθέτως, ήταν ένας έμπειρος και σκληραγωγημένος στη μάχη στρατός, που λίγο πριν από τον Μαραθώνα είχε σταθεί απέναντι στον σπαρτιατικό στρατό και είχε αφήσει έκπληκτους τους Σπαρτιάτες. Παρ όλ αυτά, η νίκη της Αθήνας επί της τρομακτικής δύναμης της Περσίας ξάφνιασε και κατέπληξε συγχρόνως τις άλλες ελληνικές πόλεις. Είναι σίγουρο ότι ξάφνιασε εξίσου και την Περσική Αυτοκρατορία. Όσο για τους Έλληνες, το παράδειγμα του Μαραθώνα ακόνισε τα δόρατά τους και τους έδωσε την αυτοπεποίθηση να αντιμετωπίσουν την ακόμη πιο ισχυρή περσική εισβολή του 480

23 28 JIM LACEY π.χ. Όσο για τα υπόδουλα έθνη εντός της Περσικής Αυτοκρατορίας, ο Μαραθώνας τούς χάρισε την ελπίδα ότι μια μέρα θα αποτινάξουν τον περσικό ζυγό. Ήταν η χειροπιαστή απόδειξη ότι τα περσικά όπλα δεν ήταν άτρωτα. Πράγματι, λίγο μετά τον Μαραθώνα, στην Αίγυπτο ξέσπασε εξέγερση, για την καταστολή της οποίας χρειάστηκε μεγάλη προσπάθεια από τον περσικό στρατό. Λόγω της εξέγερσης στην Αίγυπτο και της ολοένα αυξανόμενης ανησυχίας εντός της αυτοκρατορίας, ο Μεγάλος Βασιλιάς της Περσίας δεν μπορούσε πλέον να μη δράσει μετά την έκβαση της μάχης στον Μαραθώνα. Αν και η Περσία υπερίσχυσε, η θυσία των Αιγυπτίων έδωσε στους Έλληνες το χρόνο να προετοιμαστούν για τη δεύτερη εισβολή που όλοι περίμεναν. Ωστόσο αν οι οπλίτες του Μαραθώνα είχαν αποτύχει, δεν θα είχε χρεια στεί δεύτερη εισβολή. Οι Πέρσες θα είχαν καταστρέψει την Αθήνα και ένας ενισχυμένος περσικός στρατός πιθανότατα θα είχε κατακτήσει ή εξαναγκάσει σε υποταγή την υπόλοιπη Ελλάδα στη διάρκεια της επόμενης εκστρατευτικής περιόδου. Αν η Αθήνα είχε χαθεί και η υπόλοιπη Ελλάδα είχε απορροφηθεί από τη μεγάλη Αυτοκρατορία της Ανατολής, ο δυτικός πολιτισμός θα είχε στραγγαλιστεί στο λίκνο του. Γι αυτό δεν μας κάνει εντύπωση που όταν ο Έντουαρντ Κρίζι (Edward Creasy) έγραψε το βιβλίο του Οι Δεκαπέντε Κρισιμότερες Μάχες του Κόσμου (The Fifteen Decisive Battles of the World) το 1854, άρχιζε με τη Μάχη του Μαραθώνα. 3 Στα 150 χρόνια που έχουν περάσει από τότε που ο Κρίζι έγραψε το έργο του, ο κόσμος συγκλονίστηκε από δύο Παγκόσμιους Πολέμους και σχεδόν αμέτρητες άλλες συγκρούσεις. Ωστόσο, ο ισχυρισμός του εξακολουθεί να ισχύει. Όσον αφορά το μέλλον του δυτικού πολιτισμού, καμία μάχη δεν ήταν τόσο σημαντική, ή τόσο αποφασιστικής σημασίας, όπως αυτή του Μαραθώνα, πριν από χιλιάδες χρόνια. Για τους ιστορικούς, οι Περσικοί Πόλεμοι και πάνω απ όλα η Μάχη του Μαραθώνα έχουν μοναδική σημασία, αφού αντιπροσωπεύουν την πρώτη μεγάλη σύγκρουση ανάμεσα στον αναδυόμενο δυτικό πολιτισμό και τους ήδη παλιούς πολιτισμούς της Ανατολής. Η πολιτισμική διαχωριστική γραμμή ανάμεσα σε Ανατολή και Δύση, η οποία επιβλήθηκε από τους Περσικούς Πολέμους, παραμένει εστία πολιτισμικής διαμάχης εδώ και χρόνια.

24 ΜΑΡΑΘΩΝΑΣ Η ΜΑΧΗ ΤΩΝ ΜΑΧΩΝ 29 Όσο σημαντικός κι αν ήταν ο Μαραθώνας για την επιβίωση των πολιτικών και πολιτισμικών πτυχών του δυτικού πολιτισμού, για τον φοιτητή στρατιωτικής ιστορίας ο Μαραθώνας έχει ένα επι πλέον ειδικό ενδιαφέρον, αφού είναι η πρώτη στρατιωτική συμπλοκή της αρχαιότητας για την οποία διαθέτουμε λεπτομερή συγχρονική καταγραφή της μάχης, των γεγονότων που προηγήθηκαν και του αντίκτυπού της. Κι ενώ η πρωταρχική πηγή μας, ο Ηρόδοτος, αποκαλείται «Πατέρας του Ψεύδους» σχεδόν όσο συχνά χαρακτηρίζεται και «Πατέρας της Ιστορίας», τα συγκεντρωμένα στοιχεία στο σύνολό τους αποδεικνύουν ότι η περιγραφή του για τη μάχη είναι εξαιρετικά ακριβής. 4 Δυστυχώς, ο ίδιος ο Ηρόδοτος παραδέχτηκε ότι τον ενδιέφερε μόνο η εξιστόρηση των «σπουδαίων» κατορθωμάτων των Ελλήνων (και όχι όλες οι λεπτομέρειες), και ο απολογισμός του αποτελείται από ορισμένες σύντομες παραγράφους που παρουσιάζουν μόνο τις κορυφαίες στιγμές της μάχης. 5 Το χειρότερο, όμως, είναι ότι ο Ηρόδοτος δεν στάθηκε ποτέ στη γραμμή της μάχης ως οπλίτης, γι αυτό και οι περιγραφές του για τις μάχες και τα στρατιωτικά ζητήματα πρέπει πάντα να μας προβληματίζουν. Αυτό ακριβώς με τη σειρά του οδήγησε στη δημιουργία μιας μικρής «βιομηχανίας» μεταξύ των αρχαίων ιστορικών, αφού καθένας από αυτούς πασχίζει να παρουσιάσει την πιο αυθεντική ερμηνεία των όσων εκθέτει ο Ηρόδοτος. Δυστυχώς, είναι πάρα πολλοί οι σπουδαίοι ιστορικοί των κλασικών χρόνων που προσπάθησαν να ερμηνεύσουν τον Ηρόδοτο ως ιστορία, ενώ θα ήταν πιο ασφαλές αν είχαν μελετήσει τα έργα του ως προϊόν προκατειλημμένης δημοσιογραφίας. Είναι πολλοί επίσης αυτοί που ξεχνούν ότι ο Ηρόδοτος έβγαζε τα προς το ζην διαβάζοντας το υλικό του μπροστά στο αθηναϊκό κοινό, το οποίο τον πλήρωνε γι αυτό. Δεδομένου ότι η ευημερία του στηριζόταν στην ικανοποίηση των Αθηναίων που τον άκουγαν, ο Ηρόδοτος σπάνια εξιστορούσε γεγονότα που θα εξαγρίωναν το κοινό του. Επιπλέον, όπως κάθε καλός δημοσιογράφος, ο Ηρόδοτος ήξερε να προστατεύει τις πηγές του. Όσοι του μιλούσαν, είχαν ευνοϊκή μεταχείριση. Όσοι τον απέφευγαν, συχνά έβλεπαν τη θέση των προγόνων τους στην ιστορία να απαξιώνεται. Ο Ηρόδοτος δεν δίσταζε να κατασκευάζει συζητήσεις για να δώσει ζωή στις ιστορίες του και να τις κάνει να φαίνονται αληθινές. Εκτός των άλλων, παρόλο που αυτοί οι λόγιοι που σταδιοδρόμησαν

25 30 JIM LACEY μελετώντας τον Ηρόδοτο ήταν σπουδαίοι στο χώρο των κλασικών σπουδών, ελάχιστοι από αυτούς υπήρξαν ποτέ στρατιώ τες ή είχαν κάποιο ιδιαίτερο ενδιαφέρον ή γνώσεις για τη στρατιωτική ιστορία. 6 Στο πέρασμα των χρόνων, αυτό τους οδήγησε σε μια σειρά από αμφισβητούμενες δια φωνίες για τη φύση και το χαρακτήρα του πολέμου και των μαχών, ειδικά της Μάχης του Μαραθώνα. Παρ όλ αυτά, επειδή τον ιστορικό τον κάνουν οι πηγές του, για τους ιστορικούς των Περσικών Πολέμων, ο Ηρόδοτος παραμένει η σημαντικότερη αρχαία πηγή. Γι αυτό και έχει χυθεί τόσο μελάνι σχετικά με την αξιοπιστία του, ξεκινώντας από την επίθεση του Πλουτάρχου εναντίον του στο Περί της Ηροδότου Κακοηθείας μέχρι σήμερα. 7 Το βασικό πρόβλημα που αντιμετωπίζουν οι ιστορικοί όταν προσπαθούν να κρίνουν την αξιοπιστία του Ηροδότου είναι η ανεπάρκεια άλλου υλικού από την περίοδο που περιγράφει ο Ηρόδοτος, με το οποίο θα μπορούσαν να συγκρίνουν το έργο του. Αναμφίβολα, υπάρχουν στιγμές που ο Ηρόδοτος λέει τόσο παράξενα πράγματα που είναι αδύνατο να τον πάρεις στα σοβαρά. Ωστόσο, όσον αφορά τα βασικά στάδια των Περσικών Πολέμων και κυρίως την πορεία προς τη Μάχη του Μαραθώνα, αυτά που έχει να πει ο μεγάλος ιστορικός φαίνονται αληθοφανή. Μάλιστα, ο Ηρόδοτος όπου υπάρχουν άλλα ακριβή στοιχεία για την περίο δο εκείνη τα καταφέρνει πολύ καλά. Συγκεκριμένα, η εξιστόρησή του για τα γεγονότα στην Περσία συμπίπτει με τις πληροφορίες που μας παρέχει η Επιγραφή του Μπεχιστούν και τα Βαβυλωνιακά Χρονικά. 8 Επι πλέον, κάθε νέο αρχαιολογικό εύρημα φαίνεται να επιβεβαιώνει την ουσία όσων λέει ο Ηρόδοτος. Εν συντομία, παρόλο που οι ιστορικοί θα πρέπει να είναι προσεκτικοί σε ό,τι αφορά τον Ηρόδοτο, όπως πρέπει να κάνουν με κάθε μεμονωμένη τους πηγή, καλό θα είναι να μην ξεμακραίνουν από όσα έχει να πει ο «Πατέρας της Ιστορίας» για οποιοδήποτε γεγονός. Βέβαια, πολλοί ιστορικοί αγνόησαν αυτή τη συμβουλή. Στο πλαίσιο της αναζήτησης ενός «εναλλακτικού Ηροδότου», πολλοί επωφελήθηκαν από μια εναλλακτική αφήγηση που εμφανίστηκε σχεδόν 100 χρόνια μετά τη Μάχη του Μαραθώνα. Πρόκειται για την ιστορία του Κτησία, ενός Έλληνα στην υπηρεσία των Περσών. Πολλοί από τους πασίγνωστους ιστορικούς των κλασικών χρόνων κατά τον 19ο αιώνα, θεώρησαν πολύ σημαντική την εκδοχή του Κτησία για τα γεγονότα

26 ΜΑΡΑΘΩΝΑΣ Η ΜΑΧΗ ΤΩΝ ΜΑΧΩΝ 31 εκείνα. Δυστυχώς γι αυτούς τους ιστορικούς, η μεταγενέστερη αποκρυπτογράφηση περσικών πηγών της εποχής εκείνης απέδειξε ότι ο Κτησίας ήταν ένας επιεικώς αναξιόπιστος αφηγητής. Παρά την αποδεδειγμένη αναξιοπιστία του, πολλοί ιστορικοί εξακολουθούν να τον χρησιμοποιούν αβίαστα ως πηγή. Ο Α. R. Burn λέει: «Το όνομα του Κτησία εξακολουθεί να καραδοκεί με απογοη τευτική συχνότητα στις υποσημειώσεις των σύγχρονων μελετών για τους Περσικούς Πολέμους». 9 Σε αυτό το σημείο, θα πρέπει να παραδεχτώ κι εγώ την ενοχή μου. Κι εγώ στο παρόν βιβλίο αναφέρομαι στο έργο του Κτησία, αλλά το κάνω σπάνια και προσεκτικά. Φυσικά υπάρχουν κι άλλες, δευτερεύουσες πηγές που μας παρέχουν ορισμένες επιπλέον πληροφορίες για τη Μάχη στον Μαραθώνα, αλλά όλες πρέπει να χρησιμοποιούνται με σύνεση. Για παράδειγμα, υπάρχει ο Κορνήλιος Νέπως, ένας Ρωμαίος χρονικογράφος του 1ου αιώνα, ο οποίος ενδέχεται να είχε πρόσβαση σε ένα παλιότερο έργο, το έργο του Εφόρου. 10 Αρκετές γενιές συγγραφέων χρησιμοποίησαν την μαρτυρία του όπως αναπαράχθηκε από το βυζαντινό λεξικό Σούδα χρόνια μετά το θάνατό του, ως απόδειξη ότι τα περσικά άλογα αποβιβάστηκαν στον Μαραθώνα, αλλά την ημέρα της μάχης βοσκούσαν μακριά από το πεδίο της σύγκρουσης. Παρ όλ αυτά, δεν θα πρέπει να ρίχνουμε τόσο μεγάλο βάρος σε μια ιστορία που γράφτηκε 500 χρόνια μετά τη μάχη και αναπαράχθηκε από μια πηγή που απέχει από τον αυθεντικό συγγραφέα όσα χρόνια χωρίζουν εμάς από την ακμή της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Το ίδιο ισχύει και για τον Πλούταρχο, ο οποίος μας παρέχει τις βιογραφίες δύο Αθηναίων στρατηγών του Μαραθώνα του Αριστείδη και του Θεμιστοκλή. Και εκείνος έγραψε αρκετούς αιώνες μετά τα γεγονότα στον Μαραθώνα και μαζί με έναν άλλο ιστορικό της εποχής εκείνης, τον Διόδωρο τον Σικελιώτη, φαίνεται να έχει επηρεαστεί από τα γραπτά του Κτησία. Όπως και να χει, εκεί που ο Ηρόδοτος σιωπά, οι ιστορικοί μπορούν να αντλούν πληροφορίες από αυτές τις πηγές, δεδομένου ότι εκείνες με τη σειρά τους είχαν αντλήσει στοιχεία από τα γραπτά συγκαιρινών ιστορικών τα οποία δε σώζονται στις μέρες μας. Κι ενώ το έργο των σπουδαίων κλασικών ιστορικών αποτελεί θαυμάσια βάση, μόνο η βαθιά γνώση της στρατιωτικής ιστορίας, της φύσης του πολέμου και οι αλήθειες της σύγκρουσης σώμα με σώμα

27 32 JIM LACEY μπορούν να βοηθήσουν κάποιον να δημιουργήσει μια ακριβή αναπαράσταση μιας μάχης, οι πραγματικές διαστάσεις της οποίας δεν είναι κατανοητές από τους ιστορικούς. Επίσης, είναι πολύ σημαντικό να καταλάβουμε πώς αναπτύχθηκε το περσικό και το ελληνικό στρατιωτικό σύστημα, καθώς επίσης και τα στοιχεία της κρατικής δύναμης που έδωσαν τη δυνατότητα και στις δύο πλευρές να κηρύξουν πόλεμο. Μόνο αν τοποθετήσουμε τον Μαραθώνα σε αυτό το ευρύτερο ιστορικό και θεσμικό πλαίσιο θα μπορέσουμε να κατανοήσουμε την έκβαση αυτής της μάχης. Επί 200 χρόνια σχεδόν, οι ιστορικοί αναρωτιούνται με θαυμασμό πώς μια υποτιθέμενη μάζα αγροτών που επιστρατεύτηκαν άρον άρον νίκησαν τον επαγγελματικό σκληραγωγημένο στη μάχη περσικό στρατό. Για τους περισσότερους από αυτούς, αυτό το παράδοξο αποτέλεσμα νεκροί Πέρσες έναντι λιγότερων από 200 Αθηναίους είναι ένα από τα ανεξιχνίαστα μυστήρια της Ιστορίας. Παρ όλ αυτά, δεδομένων των γεγονότων, αυτό που είναι πραγματικά αξιοσημείωτο δεν είναι το ότι οι Έλληνες νίκησαν, αλλά μάλλον το ότι κανένας Πέρσης δεν έφυγε από την πεδιάδα του Μαραθώνα ζωντανός. Αυτό μας κάνει να αναλογιστούμε μία από τις μεγαλύτερες διαφω νίες που εξακολουθούν να μαίνονται μεταξύ των στρατιωτικών ιστορικών: Υπάρχει άραγε ένας συγκεκριμένος τρόπος δυτικού πολέμου που είναι ανώτερος από τον τρόπο πολέμου όλων των άλλων πολιτισμών; Ο Βίκτορ Χάνσον (Victor Hanson), ο οποίος ξεκίνησε αυτή τη συζήτηση, χαρακτηρίζει τον Μαραθώνα ως την πρώτη ένδειξη μιας διακριτής διαφοράς ανάμεσα στις πολεμικές μεθόδους της Δύσης και της Ανατολής. Κι επειδή ο καθηγητής Χάνσον (τουλάχιστον σε αυτό το θέμα) αποχώρησε από το ακαδημαϊκό πεδίο της μάχης, όλο και περισσότεροι ιστορικοί άρχισαν να αμφιβάλλουν για την ύπαρξη ενός «δυτικού τρόπου πολέμου» και την υποτιθέμενη υπεροχή του έναντι των άλλων μεθόδων πολέμου. Με σαφείς όρους, αυτό το βιβλίο τούς διαψεύδει και παίρνει τη σκυτάλη από εκεί που την άφησε ο καθηγητής Χάνσον. Αν και διαφωνώ με κάποια από τα γραφόμενα του Χάνσον, σε αυτό το βασικό θέμα έχει δίκιο. Η συγγραφή αυτού του βιβλίου ήταν μια περιπέτεια με πολλές αποκαλύψεις. Εύχομαι ειλικρινά ο συνδυασμός της πανεπιστη-

28 ΜΑΡΑΘΩΝΑΣ Η ΜΑΧΗ ΤΩΝ ΜΑΧΩΝ 33 μιακής γνώσης και της εμπειρίας μου να πυροδοτήσει ένα νέο γύρο συζητήσεων, όχι μόνο για τη Μάχη του Μαραθώνα, αλλά συνολικά για την αρχαία στρατιωτική ιστορία. Η τελευταία λέξη για τους Περσικούς Πολέμους δεν έχει γραφτεί ακόμη. Το πιθανότερο είναι να μην γραφτεί ποτέ. Αν στο μέλλον δεν έρθει στο φως κάποιο σπουδαίο εύρημα που να μας αναγκάσει να επανεξετάσουμε όλα τα στοιχεία που έχουμε στη διάθεσή μας, οι ιστορικοί θα πρέπει να συνεχίσουν να χρησιμοποιούν τις περιορισμένες πηγές που έχουν σήμερα στη διάθεσή τους. Θεωρώ ότι το πρόβλημα που αντιμετωπίζει κάποιος που μελετά τη Μάχη του Μαραθώνα είναι ότι τα σχετικά στοιχεία έχουν σε τέτοιο βαθμό διαστρεβλωθεί και παρερμηνευθεί από πολλές γενιές ιστορικών, ώστε τα αληθινά γεγονότα της μάχης έχουν από καιρό χαθεί στο χρόνο. Αυτό που ακολουθεί είναι η προσωπική μου ερμηνεία για τα γεγονότα. Πιστεύω ότι θα αποτελέσει το υλικό για μια σοβαρή συζήτηση, στην οποία ανυπομονώ να πάρω μέρος.

29 σ ό γ ε ΤΟ ΑΙΓΑΙΟ Ι Α Α δ ρ ι α τ ι κ ή Θ ά λ α σ σ α Ι Λ Λ Υ Ρ Μ Α Κ Ε Δ Ο Ν Ι Α Μύρκινος Πέλλα ΘΑΣΟΣ ΗΠΕΙΡΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ Β ΕΥΒΟΙΑ Χαλκίδα Δελφοί Ερέρια ΒΟΙΩΤΙΑ Θήβα Πλαταιές Μαραθώνας Μέγαρα Αθήνα Κάρυστος ΑΤΤΙΚΗ Κόρινθος ΑΙΓΙΝΑ Άργος ΑΡΚΑΔΙΑ Tegea ΜΕΣΣΗΝΙΑ Σπάρτη Μεσσηνία ΛΑΚΩΝΙΑ Μ ε ι ο ς Θ ά λ α σ σ α 0 Μίλια Χιλιόμετρα

30 Μ α ύ ρ η Θ ά λ α σ σ α Θ Ρ Α Κ Η Βυζάντιο Χαλκηδόνα Θάλασσα του Μαρμαρά Παισός ΒΙΘΥΝΙΑ Περκώτη Λάμψακος Άβυδος Δάρδανος ΜΥΣΙΑ Π Ε ΛΗΜΝΟΣ ΛΥΔΙΑ ΛΕΣΒΟΣ Φώκαια Κύμη Σάρδεις Ρ Σ Ι Κ Η Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Α ι γ α ί ο ΧΙΟΣ ΙΩΝΙΑ Ερυθρές Τίος Έφεσος ΣΑΜΟΣ Πριήνη Λάδη Μυκάλη Μυούς Μίλητος ΚΑΡΙΑ ΠΑΡΟΣ ΔΗΛΟΣ ΝΑΞΟΣ Αλικαρνασσός ΚΩΣ ΜΗΛΟΣ ΡΟΔΟΣ α ΚΡΗΤΗ Μ ε σ ό γ ε ι ο ς Θ ά σ λ α σ 2010 Jeffrey L. Ward

31 Η ΕΛΛΑΔΑ ΚΑ Ι Η ΠΕΡΣΙΚΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ Μαύρη Θάλασσα Θ Ρ Α Κ Η Μ ε σ ό γ ε ι ο Athens Ε Λ Λ Α Δ Α ς Θ ά λ α Σάρδεις σ σ Λ Υ Δ α Ι Α Μέμφιδα Κ Α Π Π Α Δ Ο Κ Ι Α Κ Ι Λ Ι Κ Ι Α Κύπρος Δαμασκός Τύρος Ιερουσαλήμ Αμμάν ΦΟΙ Ν ΙΚ Η ΙΟΥΔ Α Ι Α ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΟΔΟΣ Α Σ Σ Υ Ρ Τίγρης Α Ρ Μ Ε Ν Ι Α Ι Α Ευφράτ ης Νινευή Βαβυλώνα Β Α Β Υ Λ Ω Ν Ι Α Α Ι Γ Υ Π Νείλος Τ Ο Σ Θήβα Α Ρ Α Β Ι Α 0 Μίλια 500 Ερυθρά Θάλασσα 0 Χιλιόμετρα 500

32 Σ Ο Γ Δ Ι Α Ν Η Β Κ α σ π ί α Θ ά λ α σ σ α Εκβάτανα Μ Η Δ Ι Α Βάκτρα Β Α Κ Τ Ρ Ι Α Ν Η Σούσα ΠΕΡΣΙΑ Περσέπολη Ινδός Α ρ α β ι κ ή Θ ά λ α σ σ α Ι Ν Δ Ι Α 2010 Jeffrey L. Ward

33 Πρόλογος Η στιγμή της μάχης Στην αυγή του 5ου αιώνα π.χ., η Περσία έστεκε θριαμβεύτρια. Για περισσότερες από 5 δεκαετίες, οι πολεμιστές της είχαν συντρίψει όποιον της αντιστεκόταν. Εκείνο τον καιρό, καμία πόλη δεν είχε ποτέ καταφέρει να αντέξει την περσική πολιορκία, ενώ όλα τα στρατεύματα των ισχυρότερων αυτοκρατοριών του τότε γνωστού κόσμου είχαν γνωρίσει την πανωλεθρία στην προσπάθειά τους να αναχαιτίσουν την αδυσώπητη επεκτατική πολιτική της Περσίας. Χάρη στους σχεδόν αήττητους πολεμιστές της, οι βασιλείς της Περσίας έχτισαν την πρώτη πολυεθνική αυτοκρατορία του κόσμου, η οποία εκτεινόταν από τη Μεσόγειο Θάλασσα ως την Ινδία, αφού στο μεταξύ είχε καταστρέψει δεκάδες μικρότερες αυτοκρατορίες και είχε απορροφήσει τον πληθυσμό εκατοντάδων λαών. Το 490 π.χ., ο ισχυρός Πέρσης βασιλιάς Δαρείος είχε στρέψει το βλέμμα του προς τη δύση, σε δύο ασήμαντες ελληνικές πόλειςκράτη που είχαν προσβάλει την αυτοκρατορία του. Η μικροσκοπική Σπάρτη είχε στείλει απεσταλμένους στην περσική πρωτεύουσα για να προειδοποιήσουν τον «Μεγάλο Βασιλιά» να σταματήσει τις επιθέσεις του στις ελληνικές πόλεις της Ασίας. Και το ακόμη πιο προσβλητικό ήταν ότι η Αθήνα είχε το θράσος να στείλει στρατεύματα στο περσικό έδαφος, τα οποία πυρπόλησαν μια περσική πόλη, τις Σάρδεις, προτού επιστρέψουν βιαστικά στην ασφάλεια της πατρίδας τους. Απαυδισμένος από τις προσβολές, ο βασιλιάς Δαρείος έστειλε απεσταλμένους στην Αθήνα και τη Σπάρτη ζητώντας τα δώρα της υποταγής τους γη και ύδωρ. Ως απάντηση, οι Σπαρ-

34 40 JIM LACEY τιάτες έριξαν τους απεσταλμένους του βασιλιά μέσα σε ένα πηγάδι και τους είπαν να πάρουν μόνοι τους όσο χώμα και νερό επιθυμούσαν, ενώ οι Αθηναίοι απλά έσφαξαν τους Πέρσες απεσταλμένους. Εξοργισμένος, ο Δαρείος διέταξε το στρατό του να καταστρέψει την Αθήνα και να αιχμαλωτίσει τους επιζώντες. Ωστόσο, η αναταραχή εντός της αυτοκρατορίας ανάγκασε τον Δαρείο να καθυστερήσει την εκτέλεση των αντιποίνων. Οκτώ χρόνια μετά την πυρπόληση των Σάρδεων από την Αθήνα, ο τρομακτικός περσικός στρατός είχε καταφέρει τελικά να φτάσει στην Ελλάδα και να συγκεντρώσει τις δυνάμεις του στην πεδιάδα του Μαραθώνα, 40 μόλις χιλιόμετρα από την Αθήνα. Για 9 μέρες, Αθηναίοι οπλίτες παρακολουθούσαν τον περσικό στρατό να προετοιμάζεται για τη μάχη και αναρωτιόνταν πώς θα κατάφερναν να αντιμετωπίσουν ένα στρατό επαγγελματιών πολεμιστών, τριπλάσιο σε μέγεθος από τον δικό τους. Κάποιοι προσεύχονταν στους θεούς να τους βοηθήσουν, ενώ άλλοι ήλπιζαν ότι οι Πέρσες θα καθυστερούσαν μία-δύο μέρες ακόμη. Διότι κάθε Αθηναίος που ήταν παρών στον Μαραθώνα ήξερε ότι ο σπαρτιατικός στρατός, ο οποίος καυχιόταν ότι είχε τους καλύτερους πολεμιστές του κόσμου, βρισκόταν καθ οδόν για να τους βοηθήσει. Στις 12 Σεπτεμβρίου του 490 π.χ., η αναμονή έλαβε τέλος. Οι Πέρσες είχαν αρχίσει να κινούνται και η Αθήνα, αντιμέτωπη με μια θανάσιμη απειλή, δεν μπορούσε να περιμένει άλλο. Με ή χωρίς τους Σπαρτιάτες, οι Αθηναίοι διοικητές προετοιμάστηκαν για επίθεση. Λίγο πριν ξημερώσει, οπλίτες παρατάχθηκαν σε σχηματισμό φάλαγγας και περίμεναν το σύνθημα της προέλασης από τις σάλπιγγες. Με βάθος 8 άνδρες στα πλαϊνά και 4 άνδρες βάθος στο κέντρο, η φάλαγγα με τις ορθωμένες αιχμές των δοράτων και τις απαστράπτουσες ασπίδες άρχισε τον αργό, αμείλικτο βηματισμό της προς τον εχθρό. Στην αρχή, οι Πέρσες δεν μπορούσαν να πιστέψουν στα μάτια τους και αναρωτιόνταν πώς μια τέτοια ισχνή δύναμη ήλπιζε ποτέ ότι θα μπορούσε να σπάσει τις γραμμές τους. Κάποιοι πίστεψαν ότι ήταν απλώς μια επίδειξη, η οποία θα κατέληγε σε βιαστική οπισθοχώρηση. Άλλοι σκέφτηκαν απλώς ότι οι Έλληνες είχαν παραφρονήσει. Οι Αθηναίοι οπλίτες άρχισαν να επιταχύνουν, υιοθετώντας αρχικά έναν γοργό βηματισμό και έπειτα τροχάδην. Οι οπλίτες στριμώ-

35 ΜΑΡΑΘΩΝΑΣ Η ΜΑΧΗ ΤΩΝ ΜΑΧΩΝ 41 χνονταν ο ένας δίπλα στον άλλο, ώμο με ώμο και ασπίδα με ασπίδα, στην προσπάθειά τους να καλύψουν όσο καλύτερα μπορούσαν τη δεξιά τους πλευρά πίσω από την ασπίδα του διπλανού τους. Ο τρόμος και ο φόβος είχαν διαλυθεί τη στιγμή της προέλασης του στρατού. Οι άνδρες που τα είχαν κάνει πάνω τους στις γραμμές, έπαιρναν δύναμη από τους γύρω τους που ορμούσαν κατά κύματα. Μετά από 500 περίπου μέτρα, ο κύριος όγκος των ανδρών άρχισαν να βγάζουν την τρομακτική και διαπεραστική πολεμική τους κραυγή: Αλαλαί! Βιαστικά, οι Πέρσες διοικητές παρέταξαν τα στρατεύματά τους. Άνδρες που κρατούσαν καλαμένιες ασπίδες μπήκαν στην πρώτη γραμμή, μπροστά από χιλιάδες τοξότες που είχαν παραταχθεί πίσω τους. Ο περσικός στρατός δεν φάνηκε να πανικοβάλλεται. Ήταν επαγγελματίες στρατιώτες, οι οποίοι είχαν κερδίσει εκατοντάδες αιματηρές μάχες. Σε λίγο, οι τοξότες θα εκτόξευαν δεκάδες χιλιάδες φονικά βέλη στον ουρανό. Οι δορυφόροι θα περίμεναν τα τόξα να αποδεκατίσουν τον εχθρό και μετά θα προέλαυναν για να αποτελειώσουν τα απομεινάρια του. Οι Πέρσες, όμως, δεν είχαν έρθει ποτέ αντιμέτωποι με έναν τέτοιο στρατό. Οι Αθηναίοι οπλίτες έμαθαν την τέχνη του πολέμου εναντίον άλλων οπλιτών, και αυτό το είδος πολέμου δεν κρίθηκε από αυτή την καταιγίδα βελών. Κρίθηκε από τη σύγκρουση ξύλινων ασπίδων και δοράτων με θανατηφόρες αιχμές, τα οποία χειρίζονταν άνδρες με βαρύ εξοπλισμό. Ήταν μια φρικτή και τρομακτική αναμέτρηση με σπρωξίματα, κραυγές, εκστασιασμένους άνδρες που έσφαζαν, μαχαίρωναν και κλότσαγαν τους αντιπάλους τους μέχρι που η άλλη πλευρά δεν άντεξε την πίε ση και έσπασε. Στη συνέχεια, οι νικητές εξαπέλυσαν φονική επίθεση εναντίον των ηττημένων αντιπάλων τους, αφού η δίψα τους για αίμα τους ωθούσε όλο και πιο μπροστά. Αυτό ήταν το είδος του πολέμου που αντιμετώπισαν οι Πέρσες, και όλα έγιναν με απίστευτη ταχύτητα, αφού μετά 200 περίπου μέτρα, το τροχάδην των Αθηναίων μετατράπηκε σε αγώνα ταχύτητας. Τελικά, οι Πέρσες τοξότες εξαπέλυσαν τα βέλη τους, αλλά μάταια. Δεδομένου ότι δεν είχαν ξαναδεχτεί ποτέ μια τόσο γρήγορη επίθεση, αστόχησαν και τα περισσότερα από τα βέλη ρίχτηκαν πάνω στους επιτιθέμενους οπλίτες χωρίς να βρουν το στόχο τους. Όπως

36 42 JIM LACEY όπως, οι τοξότες ξαναόπλισαν, ενώ οι στρατιώ τες με τις ασπίδες άρχισαν να κινούνται αμήχανα προς τα πίσω, καθώς κατάφρακτοι φονιάδες έρχονταν κατά πάνω τους. Σε μια ανατριχιαστική στιγμή, οι οπλίτες έπεσαν ορμητικά πάνω στους ελαφρά εξοπλισμένους Πέρσες και διέλυσαν την αμυντική τους γραμμή. Και τότε άρχισε το μακελειό.

Erol User, 2011 Εικόνας εξωφύλλου: STOCK Photography. Πρώτη έκδοση: Ιούνιος 2011 ΙSBN 978-960-496-343-0

Erol User, 2011 Εικόνας εξωφύλλου: STOCK Photography. Πρώτη έκδοση: Ιούνιος 2011 ΙSBN 978-960-496-343-0 ΣΕΙΡΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΩΤΟΤΥΠΟΥ: ETHICAL ECONOMY Από τις Εκδόσεις Cinius, Κωνσταντινούπολη 2009 TIΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: Ηθική Οικονομία ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: Erol User ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: Βάσω Κρις ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΟΡΘΩΣΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ:

Διαβάστε περισσότερα

Από τις Εκδόσεις Puffin Books, Λονδίνο 2008. Roald Dahl Nominee Ltd., 1978 Εικονογράφησης: Quentin Blake, 1978. Ðñþ ôç Ýê äï óç: Μάρτιος 2012

Από τις Εκδόσεις Puffin Books, Λονδίνο 2008. Roald Dahl Nominee Ltd., 1978 Εικονογράφησης: Quentin Blake, 1978. Ðñþ ôç Ýê äï óç: Μάρτιος 2012 ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΩΤΟΤΥΠΟΥ: THE ENORMOUS CROCODILE Από τις Εκδόσεις Puffin Books, Λονδίνο 2008 TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Ο Πελώριος Κροκόδειλος ÓÕÃ ÃÑÁ ÖÅ ÁÓ: Roald Dahl ÅÉ ÊÏ ÍÏ ÃÑÁ ÖÇ ÓÇ: Quentin Blake ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: Χαρά

Διαβάστε περισσότερα

Ειρήνη Καµαράτου-Γιαλλούση, 2009. Ðñþôç Ýêäïóç: Σεπτέµβριος 2009 ÉSBN 978-960-453-617-7

Ειρήνη Καµαράτου-Γιαλλούση, 2009. Ðñþôç Ýêäïóç: Σεπτέµβριος 2009 ÉSBN 978-960-453-617-7 TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Η πεισµατάρα ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Ειρήνη Καµαράτου-Γιαλλούση ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΙΟΡΘΩΣΗ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Χρυσούλα Τσιρούκη ÅÉÊÏÍÏÃÑÁÖÇÓÇ ΕΞΩΦΥΛΛΟ: ηµήτρης Καρατζαφέρης ÇËÅÊÔÑÏÍÉÊÇ ÓÅËÉÄÏÐÏÉÇÓÇ: Μερσίνα Λαδοπούλου

Διαβάστε περισσότερα

TAK TAK ΕΡΧΟΝΤΑΙ ΟΙ ΠΕΡΣΕΣ! Σ ΕΦΑΓΑ, ΠΑΛΙΟΒΑΡΒΑΡΕ! Σ ΕΜΕΝΑ ΜΙΛΑΣ, ΣΚΟΥΛΗΚΙ ΑΘΗΝΑΙΕ;

TAK TAK ΕΡΧΟΝΤΑΙ ΟΙ ΠΕΡΣΕΣ! Σ ΕΦΑΓΑ, ΠΑΛΙΟΒΑΡΒΑΡΕ! Σ ΕΜΕΝΑ ΜΙΛΑΣ, ΣΚΟΥΛΗΚΙ ΑΘΗΝΑΙΕ; ΕΝΑ ΗΛΙΟΛΟΥΣΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙΝΟ ΠΡΩΙΝΟ ΤΟΥ 490 Π.Χ., ΣΕ ΚΑΠΟΙΟ ΡΟΜΑΚΙ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ. TAK TAK Σ ΕΦΑΓΑ, ΠΑΛΙΟΒΑΡΒΑΡΕ! Σ ΕΜΕΝΑ ΜΙΛΑΣ, ΣΚΟΥΛΗΚΙ ΑΘΗΝΑΙΕ; ΕΡΧΟΝΤΑΙ ΟΙ ΠΕΡΣΕΣ! ΛΕΝΕ ΠΩΣ ΕΙΝΑΙ ΠΕΛΩΡΙΟΙ ΣΑΝ ΤΟΥΣ ΚΥΚΛΩΠΕΣ.

Διαβάστε περισσότερα

Από τις Εκδόσεις Puffin Books, Λονδίνο 2008. Roald Dahl Nominee Ltd., 1990 Εικονογράφησης: Quentin Blake, 1990. Ðñþ ôç Ýê äï óç: Ιούνιος 2010

Από τις Εκδόσεις Puffin Books, Λονδίνο 2008. Roald Dahl Nominee Ltd., 1990 Εικονογράφησης: Quentin Blake, 1990. Ðñþ ôç Ýê äï óç: Ιούνιος 2010 ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΩΤΟΤΥΠΟΥ: ESIO TROT Από τις Εκδόσεις Puffin Books, Λονδίνο 2008 TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Άνω Λεχ ÓÕÃ ÃÑÁ ÖÅ ÁÓ: Roald Dahl ÅÉ ÊÏ ÍÏ ÃÑÁ ÖÇ ÓÇ: Quentin Blake ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: Χαρά Γιαννακοπούλου ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΙΟΡΘΩΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ISBN 978-960-484-159-2

ISBN 978-960-484-159-2 Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ Ο Μέγας Αλέξανδρος Κείμενο: Φίλιππος Μανδηλαράς Επιμέλεια κειμένου: Ράνια Ζωίδη Εικονογράφηση: Ναταλία Καπατσούλια Διόρθωση: Αντωνία Κιλεσσοπούλου 2010, Εκδόσεις Κυριάκος Παπαδόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική πρόταση 3: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι κατά την Αρχαϊκή Εποχή;

Διδακτική πρόταση 3: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι κατά την Αρχαϊκή Εποχή; Διδακτική πρόταση 3: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι κατά την Αρχαϊκή Εποχή; Ερωτήματα κλειδιά: 2 Ποιες ήταν οι σχέσεις ανάμεσα στις ομάδες; Ποιοι ήταν οι αρχηγοί των ομάδων; Σύνδεση με προηγούμενα μαθήματα

Διαβάστε περισσότερα

την κοινωνική συμπεριφορά

την κοινωνική συμπεριφορά ΕΥΕΛΙΚΤΗ ΖΩΝΗ ΦΙΛΑΝΑΓΝΩΣΙΑ την κοινωνική συμπεριφορά ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: Μεγαλύτερες κουβέντες με τη μαμά ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: Αθηνά Ανδρουτσοπούλου ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΟΡΘΩΣΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ: Ευδοξία Μπινοπούλου ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: Κατερίνα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΑΣΙΚΗ ΕΠΟΧΗ 479 323 π.χ.

ΚΛΑΣΙΚΗ ΕΠΟΧΗ 479 323 π.χ. ΚΛΑΣΙΚΗ ΕΠΟΧΗ 479 323 π.χ. Α. Η ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΤΗΣ ΔΗΛΟΥ Ή Α ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ (478 431 π.χ.) ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΑΚΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ 1. Οι ελληνικές πόλεις παραμέρισαν τις διαφορές τους και συμμάχησαν για την αντιμετώπιση

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5. Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη

Κεφάλαιο 5. Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη Κεφάλαιο 5 Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη Έφτασε μια μισάνοιχτη πόρτα, ένα μικρό κενό στο χώρο και το χρόνο, σαν ένα ασήμαντο λάθος της Ιστορίας για να πέσει η Πόλη. Εκείνο

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Αρχαία Ελληνική Ιστορία (55ΑΥ2) Διδάσκων: Α. Farrington (email: eduserv@otenet.gr. Έλεγχος προόδου (Ενότητες 4 5)

Εισαγωγή στην Αρχαία Ελληνική Ιστορία (55ΑΥ2) Διδάσκων: Α. Farrington (email: eduserv@otenet.gr. Έλεγχος προόδου (Ενότητες 4 5) Εισαγωγή στην Αρχαία Ελληνική Ιστορία (55ΑΥ2) Διδάσκων: Α. Farrington (email: eduserv@otenet.gr 1. Ποια από τις ακόλουθες μάχες δεν έχει σχέση με τους Μηδικούς Πολέμους; α. η μάχη της Μυκάλης β. η μάχη

Διαβάστε περισσότερα

600 π.χ. - 300 π.χ. Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΟΠΛΙΤΗΣ

600 π.χ. - 300 π.χ. Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΟΠΛΙΤΗΣ 600 π.χ. - 300 π.χ. Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΟΠΛΙΤΗΣ ΠΛΗΣΙΑΣΕ, ΝΥΞΕ ΜΕ ΤΗ ΜΑΚΡΙΑ ΛΟΓΧΗ Ή ΤΟ ΞΙΦΟΣ ΕΚ ΤΟΥ ΣΥΝΕΓΓΥΣ ΚΑΙ ΦΟΝΕΥΣΕ ΕΝΑΝ ΑΝΔΡΑ. ΑΝΤΙΤΑΞΕ ΠΕΛΜΑ ΣΤΟ ΠΕΛΜΑ, ΘΕΣΕ ΑΣΠΙΔΑ ΣΤΗΝ ΑΣΠΙΔΑ, ΠΡΟΤΑΞΕ ΛΟΦΙΟ ΣΤΟ ΛΟΦΙΟ, ΚΡΑΝΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 1.Α. Ο ρόλος και η λειτουργία του Προλόγου ως δομικό στοιχείο της τραγωδίας: Ο πρόλογος μιας τραγωδίας αποτελεί τα πρώτο από τα απαγγελλόμενα μέρη και εκτελείται από τους

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΗΣ ΚΑΙ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Η ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΜΑΡΑΘΩΝΑ 490 π.χ. Στην Ανατολική κεντρική Ελλάδα, στον κόλπο του Μαραθώνα έγινε μια μάχη το 490 π.χ που θεμελίωσε τον

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ α. η αραβική εξάπλωση με την καθοδήγηση των δύο πρώτων χαλιφών οι Άραβες εισέβαλαν και κατέκτησαν σε σύντομο χρονικό διάστημα τις πλούσιες χώρες της Εγγύς

Διαβάστε περισσότερα

ΘΟΥΚΥΔΙΔΗΣ H ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ Στην εποχή του Θουκυδίδη πραγματοποιείται ένα σπουδαίο γεγονός που έγινε βασική αιτία να εξασθενίσουν οι Αρχαίες Ελληνικές πόλεις καθώς να συντριβή το πολιτισμικό μεγαλείο της αρχαίας

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ

Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ 1ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΛΑΤΥΚΑΜΠΟΥ ΛΑΡΙΣΑΣ Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ σε βιβλίο με εικόνες. LET S SHARE OUR CULTURE (ΑΣ ΜΟΙΡΑΣΤΟΥΜΕ ΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΜΑΣ) Αυτό το πρόγραμμα πραγματοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Μάθημα: Ιστορία Τάξη: Α Λυκείου Χρόνος εξέτασης: 2 ώρες και 30 λεπτά ΜΕΡΟΣ Α (20 μονάδες) Να απαντήσετε ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΑ και στις δύο (2) ερωτήσεις. 1. Κάθε

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΥΠΕΛ, ΧΡΗΣΤΟΥ ΖΑΛΟΚΩΣΤΑ. Ονοματεπώνυμο: Χρήστος Αριστείδου Τάξη: Γ 6

ΡΟΥΠΕΛ, ΧΡΗΣΤΟΥ ΖΑΛΟΚΩΣΤΑ. Ονοματεπώνυμο: Χρήστος Αριστείδου Τάξη: Γ 6 ΡΟΥΠΕΛ, ΧΡΗΣΤΟΥ ΖΑΛΟΚΩΣΤΑ Ονοματεπώνυμο: Χρήστος Αριστείδου Τάξη: Γ 6 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ.. Τι είναι το Ρούπελ; Το Ρούπελ είναι οχυρό και πρόκειται για το μεγαλύτερο συγκρότημα της οχυρωμένης τοποθεσίας κατά μήκος

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΤΑ: α. Γιατί μετακινούνταν οι άνθρωποι της Κύπρου κατά την Αρχαϊκή Εποχή; Ποιοι μετακινούνταν; Πού μετακινούνταν; Πώς μετακινούνταν;

ΚΑΡΤΑ: α. Γιατί μετακινούνταν οι άνθρωποι της Κύπρου κατά την Αρχαϊκή Εποχή; Ποιοι μετακινούνταν; Πού μετακινούνταν; Πώς μετακινούνταν; ΚΑΡΤΑ: α Πηγή 1: Κείμενο αρχαιολόγου Χιλιάδες ειδώλια, μικρά και μεγάλα, βρέθηκαν σε διάφορα ιερά της Κύπρου. Οι προσκυνητές αφιέρωναν τα ειδώλια στους θεούς και τις θέες τους. Πολλοί άνθρωποι όπως αγρότες,

Διαβάστε περισσότερα

Alex Flinn, 2007 Published by arrangement with HarperCollins Publishers. Πρώτη έκδοση: Απρίλιος 2011 Πρώτη ανατύπωση: Απρίλιος 2011

Alex Flinn, 2007 Published by arrangement with HarperCollins Publishers. Πρώτη έκδοση: Απρίλιος 2011 Πρώτη ανατύπωση: Απρίλιος 2011 ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΩΤΟΤΥΠΟΥ: BEASTLY Aπό τις Εκδόσεις HarperTeen, Νέα Υόρκη 2007 ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: Beastly ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: Alex Flinn ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: Κάσσυ Μπουλούκου ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΟΡΘΩΣΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ: Αναστασία Σακελλαρίου ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

1. Χρωματίζω στη γραμμή του χρόνου την εποχή του χαλκού:

1. Χρωματίζω στη γραμμή του χρόνου την εποχή του χαλκού: ΕΠΟΧΗ ΧΑΛΚΟΥ 1. Χρωματίζω στη γραμμή του χρόνου την εποχή του χαλκού: 3000 1100 π. Χ. 1100-800 πχ 800-500 πχ 500-323 πχ 323-146 πχ 146πΧ-330 μχ 2. Καταγράφω τους τρεις (3) σημαντικότερους πολιτισμούς που

Διαβάστε περισσότερα

ÅéêïíïãñÜöçóç: Μάρω Αλεξάνδρου

ÅéêïíïãñÜöçóç: Μάρω Αλεξάνδρου ÅéêïíïãñÜöçóç: Μάρω Αλεξάνδρου TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Ο Ελληνούλης, το χάρτινο καραβάκι ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Χρυσηίδα ηµουλίδου ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ ΕΞΩΦΥΛΛΟ: Μάρω Αλεξάνδρου ÅÐÉÌÅËÅÉÁ ÄÉÏÑÈÙÓÇ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Χρυσούλα Τσιρούκη ÇËÅÊÔÑÏÍÉÊÇ

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

Σ Ε Ι Ρ Α Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Σ O 114 Α, Β & Γ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ

Σ Ε Ι Ρ Α Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Σ O 114 Α, Β & Γ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΕΥΕΛΙΚΤΗ ΖΩΝΗ ΦΙΛΑΝΑΓΝΩΣΙΑ Αγκαλιά με παραμύθια ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: Αγκαλιά με παραμύθια ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: Γαλάτεια Γρηγοριάδου-Σουρέλη ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΟΡΘΩΣΗ: Χρυσούλα Τσιρούκη ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: Κατερίνα Χαδουλού ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Τι είναι η φιλοσοφία; Φιλοσοφία είναι η επιστήμη που ασχολείται με: ερωτήματα προβλήματα ή απορίες που μπορούμε να αποκαλέσουμε οριακά,

Διαβάστε περισσότερα

Το κατά κεφαλή ΑΕΠ σε σχέση με τον κοινοτικό μέσο όρο. Παραγωγικότητα της εργασίας.

Το κατά κεφαλή ΑΕΠ σε σχέση με τον κοινοτικό μέσο όρο. Παραγωγικότητα της εργασίας. 1 Κος ΘΕΟΣ: (Μηχανικός. Την περίοδο των Ολυμπιακών Αγώνων κατείχε θέση στον κρατικό μηχανισμό, η οποία είχε σχέση με τη χρηματοδότηση των Ολυμπιακών έργων και γενικότερα της αναπτυξιακής πολιτικής της

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Γ. ΕΡΓΑΣΙΕΣ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Με βάση τα στοιχεία που παρέχει το κεφάλαιο ΚΒ του σχολικού σας βιβλίου (σσ. 73-119) να συντάξετε έναν χρονολογικό πίνακα

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ

ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ Στην Αττική οι Αρβανίτες κατοικούσαν στο μεγαλύτερο μέρος της υπαίθρου. Ουσιαστικά την ελληνική γλώσσα την διατηρήσαν οι κλειστές ελληνικές κοινωνίες των Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

«H ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ»

«H ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ» «H ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ» Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ Η ΘΑΛΑΣΣΑ Οι χρησιμότητες της θάλασσας είναι πολλές όπως πολλές είναι κι οι ωφέλειες που η θάλασσα παρέχει στον άνθρωπο. Ο ι

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία Εισαγωγή «Όποιος έχει υγεία, έχει ελπίδα. Και όποιος έχει ελπίδα, έχει τα πάντα.» Τόμας Κάρλαϊλ Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο Ο πατέρας μου είναι γιατρός, ένας από τους καλύτερους παθολόγους που

Διαβάστε περισσότερα

1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει: 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 "ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;"

1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 <i>το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει:</i> 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 <b>ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;</b> 1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει: 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 "ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;" 3 00:00:17,967 --> 00:00:20,395 Οι Ζαπατίστας είναι ένα κίνημα.

Διαβάστε περισσότερα

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη γερμανική εφημερίδα Die Welt, στο οποίο εξηγεί στους Γερμανούς Το συγκλονιστικό άρθρο του Γλέζου στη Welt Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 γερμανική

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ. Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις στις τρεις (3). Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με τέσσερις (4) μονάδες.

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ. Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις στις τρεις (3). Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με τέσσερις (4) μονάδες. ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ Μάθημα: Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Τάξη: Β Γυμνασίου Ενότητα: Οι πρώτοι αιώνες του Βυζαντίου Χρόνος εξέτασης: 45 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Το ταξίδι στην 11η διάσταση

Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το κείμενο αυτό δεν αντιπροσωπεύει το πώς παρουσιάζονται οι 11 διστάσεις βάση της θεωρίας των υπερχορδών! Είναι περισσότερο «τροφή για σκέψη» παρά επιστημονική άποψη. Οι σκέψεις

Διαβάστε περισσότερα

Η μετατροπή της Αθηναϊκής Συμμαχίας σε Ηγεμονία

Η μετατροπή της Αθηναϊκής Συμμαχίας σε Ηγεμονία Θέμα της διδακτικής πρότασης Η μετατροπή της Αθηναϊκής Συμμαχίας σε Ηγεμονία Τάξη: Α Γυμνασίου Στοχοθεσία Επιδιώκεται οι μαθητές/τριες να προσδιορίσουν την πορεία που οδήγησε την Αθήνα σε ρόλο ηγεμόνα

Διαβάστε περισσότερα

Πόλεμος για το νερό. Συγγραφική ομάδα. Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική

Πόλεμος για το νερό. Συγγραφική ομάδα. Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική Πόλεμος για το νερό Συγγραφική ομάδα Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική 3 ο Δημοτικό Σχολείο Ωραιοκάστρου Τάξη ΣΤ1 Θεσσαλονίκη 2006 ΠΟΛΕΜΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΡΟ Άκουγα

Διαβάστε περισσότερα

Ευρύκλεια Κολέζα ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843)

Ευρύκλεια Κολέζα ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843) μεγάλες εδαφικές απώλειες ενίσχυση ελληνικότητας νέοι θεσμοί πλαίσιο μέσα στο οποίον το Βυζάντιο

Διαβάστε περισσότερα

11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες

11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες 11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες Συλλογή-επιλογή:Μ. ΛΟΟΣ Μετάφραση: Μ. ΣΚΟΜΠΑ Επιµέλεια: Β. ΚΑΝΤΖΑΡΑ Κλεοπάτρα 69 30 π.χ. Αίγυπτος -Βασίλισσα Η Κλεοπάτρα γεννήθηκε το 69 π.χ. Βασίλεψε στην Αίγυπτο

Διαβάστε περισσότερα

Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες. Έρευνα-επιλογή:Μ. Λόος Μετάφραση: Μ. Σκόµπα Επιµέλεια: Β. Καντζάρα

Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες. Έρευνα-επιλογή:Μ. Λόος Μετάφραση: Μ. Σκόµπα Επιµέλεια: Β. Καντζάρα Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες Έρευνα-επιλογή:Μ. Λόος Μετάφραση: Μ. Σκόµπα Επιµέλεια: Β. Καντζάρα Cleopatra (Κλεοπάτρα) 69 30 π.χ. Αίγυπτος Βασίλισσα Η Κλεοπάτρα γεννήθηκε το 69 π.x και βασίλεψε στην

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Δημητριάννα Σκουρτσή Γ2 Σχολικό έτος 2014-15 Τάξη Γ Γυμνασίου Λογοτεχνικό Εξωσχολικό

Διαβάστε περισσότερα

Aφιερωμένο στην Παυλίνα Κ. για το νόστο και τη θλίψη πού έχει για το Μαγικό Ψάρι του Αιγαίου

Aφιερωμένο στην Παυλίνα Κ. για το νόστο και τη θλίψη πού έχει για το Μαγικό Ψάρι του Αιγαίου Aφιερωμένο στην Παυλίνα Κ. για το νόστο και τη θλίψη πού έχει για το Μαγικό Ψάρι του Αιγαίου Ένα Ψάρι στο Αγκίστρι Μια φορά και έναν καιρό πριν περίπου δυο αιώνες μεγάλη καταιγίδα με βροντές και αστραπές

Διαβάστε περισσότερα

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Ημερομηνία 25/2/2015 Μέσο Συντάκτης Link diastixo.gr Ελπιδοφόρος Ιντζέμπελης http://diastixo.gr/sinentefxeis/xenoi/3524-william-landay ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Δημοσιεύτηκε

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή*

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Το ζήτημα της αποτελεσματικής Διοίκησης - Ηγεσίας, απασχόλησε, απασχολεί και θα απασχολεί όλους εκείνους που επιδιώκουν την αποτελεσματικότητα, την προσωπική βελτίωση, την κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α1 α. σχολικό βιβλίο, σελ. 46. Φεντερασιόν: ήταν μεγάλη πολυεθνική εργατική οργάνωση της Θεσσαλονίκης, με πρωτεργάτες σοσιαλιστές από την ανοικτή σε νέες ιδέες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΕΠ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ 2009. Κλάδος: ΠΕ 02 Φιλολόγων ΕΙΔΙΚΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

ΑΣΕΠ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ 2009. Κλάδος: ΠΕ 02 Φιλολόγων ΕΙΔΙΚΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΑΣΕΠ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ 2009 Κλάδος: ΠΕ 02 Φιλολόγων ΕΙΔΙΚΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Ερώτημα 1 Ο α) Στόχοι - να γνωρίσουν οι μαθητές το στρατηγικό σχέδιο του Περικλή και να το εντάξουν στο ευρύτερο ιστορικό πλαίσιο

Διαβάστε περισσότερα

Η Νίκη ήταν κόρη της Στύγας και του Πάλλαντα. Είχε αδέρφια της το Κράτος, το Ζήλο και τη Βία.

Η Νίκη ήταν κόρη της Στύγας και του Πάλλαντα. Είχε αδέρφια της το Κράτος, το Ζήλο και τη Βία. Η Νίκη σε νομίσματα Νίκη: θεά της ελληνικής μυθολογίας προσωποποιούσε τη δόξα του ελληνικού πολιτισμού. Η Νίκη στέλνονταν από το Δία για να εξυμνήσει μία νίκη, να προσφέρει σπονδές ή να στεφανώσει ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΟΜΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΙΚΗ ΕΩΣ ΤΗ ΡΩΜΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ. Χρονολογία. 100.000 ως 20.000 10.000. 7000 ως 6000. Νεότερη

ΣΥΝΤΟΜΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΙΚΗ ΕΩΣ ΤΗ ΡΩΜΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ. Χρονολογία. 100.000 ως 20.000 10.000. 7000 ως 6000. Νεότερη ΣΥΝΤΟΜΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΙΚΗ ΕΩΣ ΤΗ ΡΩΜΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ Χρονολογία Ελλάδα - Αιγαίο 100.000 ως 20.000 Μέση και Νεότερη Παλαιολιθική 10.000 Μεσολιθική εποχή 7000 ως 6000 Έναρξη Νεολιθικής 5600 Μέση

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο εργασίας E ομάδας

Φύλλο εργασίας E ομάδας Φύλλο εργασίας E ομάδας «δημοκρατικὸν μὲν εἶναι τὸ κληρωτὰς εἶναι τὰς ἀρχάς, τὸ δ αἰρετὰς ὀλιγαρχικόν» (Η ανάδειξη στα αξιώματα με κλήρωση θεωρείται δημοκρατική, ενώ με εκλογή ολιγαρχική ) Αριστοτέλους,

Διαβάστε περισσότερα

Θεογονία: Πώς ξεκίνησαν όλα.

Θεογονία: Πώς ξεκίνησαν όλα. Θεογονία: Πώς ξεκίνησαν όλα. Μέσα από τα πολύχρωµα σύννεφα του ουρανού της Μυθοχώρας ξεπροβάλλει ο Πήγασος, το φτερωτό άλογο που χάρισε ο θεός της θάλασσας, ο Ποσειδώνας, στο γιο του τον Βελλερεφόντη.

Διαβάστε περισσότερα

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις 7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις πώς διαχειρίστηκε ο Ηράκλειος τόσο τους κινδύνους που απειλούσαν τα σύνορα του ανατολικού ρωμαϊκού κράτους όσο και τα σοβαρά προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

Naoki HigasHida. Γιατί χοροπηδώ. Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού. david MiTCHELL. Εισαγωγή:

Naoki HigasHida. Γιατί χοροπηδώ. Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού. david MiTCHELL. Εισαγωγή: Naoki HigasHida Γιατί χοροπηδώ Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού Εισαγωγή: david MiTCHELL 41 Ε13 Προτιμάς να είσαι μόνος σου; «Α, μην ανησυχείτε γι αυτόν προτιμά να είναι μόνος του». Πόσες φορές το

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις ανοικτού τύπου

Ερωτήσεις ανοικτού τύπου 3. Ξενοφών Γρύλλου Ερχιεύς Ερωτήσεις ανοικτού τύπου 1. Η ΖΩΗ ΤΟΥ 1. Να δώσετε βασικές πληροφορίες για την καταγωγή του Ξενοφώντα και για το οικογενειακό περιβάλλον µέσα στο οποίο µεγάλωσε. 2. Σε ποια εποχή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ

ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ - Α,α,α,α,α,α,α! ούρλιαξε η Νεφέλη - Τρομερό! συμπλήρωσε η Καλλιόπη - Ω, Θεέ μου! αναφώνησα εγώ - Απίστευτα τέλειο! είπε η Ειρήνη και όλες την κοιτάξαμε λες και είπε

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΑΜΑΝΕ

Η ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΑΜΑΝΕ 1 Η ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΑΜΑΝΕ Ο Σμυρναϊκός Μανές ή αλλιώς Μανέρως. Κατά τους Αρχαίους συγγραφείς ο Μανέρως ήταν θλιβερός ήχος και τον ονομάζανε Μανέρω ή Λίναιος θρήνος διότι κατά τα λεγόμενα με τον ήχο αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Οµιλία του Προέδρου Valéry GISCARD d ESTAING. Στα εγκαίνια της λατείας Jacqueline de Romilly. Ελληνικό Πολιτιστικό Κέντρο Παρισίων

Οµιλία του Προέδρου Valéry GISCARD d ESTAING. Στα εγκαίνια της λατείας Jacqueline de Romilly. Ελληνικό Πολιτιστικό Κέντρο Παρισίων 1 Οµιλία του Προέδρου Valéry GISCARD d ESTAING Στα εγκαίνια της λατείας Jacqueline de Romilly Ελληνικό Πολιτιστικό Κέντρο Παρισίων Αθήνα --- ευτέρα 16 Σε τεµβρίου 2013 2 Κύριε ήµαρχε, Κυρία Πρόεδρε του

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Ηγούμαι 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Ηγούμαι 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Ηγούμαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Τι είναι Ηγεσία «Η Ηγεσία, δεν είναι θέση! γιαυτό

Διαβάστε περισσότερα

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Συνέντευξη στη Μαίρη Γκαζιάνη «Τελικά οι σύγχρονοι Έλληνες φέρουμε στο αίμα μας το dna των αρχαίων προγόνων

Διαβάστε περισσότερα

Εικονογράφηση: Κατερίνα Χρυσοχόου ΠΡΩΤΗ ΕΚ ΟΣΗ. Αθηνά Ανδρουτσοπούλου, 2011. Ðñþôç Ýêäïóç: Μάιος 2011 ÉSBN 978-960-496-097-2

Εικονογράφηση: Κατερίνα Χρυσοχόου ΠΡΩΤΗ ΕΚ ΟΣΗ. Αθηνά Ανδρουτσοπούλου, 2011. Ðñþôç Ýêäïóç: Μάιος 2011 ÉSBN 978-960-496-097-2 TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Κουβέντες µε τη µαµά ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Αθηνά Ανδρουτσοπούλου ÅÉÊÏÍÏÃÑÁÖÇÓÇ: Κατερίνα Χρυσοχόου ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΙΟΡΘΩΣΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ: Ευδοξία Μπινοπούλου ÇËÅÊÔÑÏÍÉÊÇ ÓÅËÉÄÏÐÏÉÇÓÇ: Μερσίνα Λαδοπούλου EÊÔÕÐÙÓÇ:

Διαβάστε περισσότερα

Σύλλογος Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας «σὺν Ἀθηνᾷ»

Σύλλογος Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας «σὺν Ἀθηνᾷ» Σύλλογος Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας «σὺν Ἀθηνᾷ» Τμήμα 5 ης -6 ης Δημοτικού Σάββατο, 27 Οκτωβρίου 2012 Θαλής ο Μιλήσιος 630/635 π.χ. 543 π.χ. Ο πρώτος φιλόσοφος! Ο Θαλής ο Μιλήσιος ανήκει στους προσωκρατικούς

Διαβάστε περισσότερα

''Μιλω ντας επιγραμματικα για την ανα γκη δημιουργι ας του νε ου ανθρω που''

''Μιλω ντας επιγραμματικα για την ανα γκη δημιουργι ας του νε ου ανθρω που'' ''Μιλω ντας επιγραμματικα για την ανα γκη δημιουργι ας του νε ου ανθρω που'' ''Ο άνθρωπος δεν αρκείται πια στις μέχρι τώρα θεωρήσεις φιλοσοφικές και μη και νιώθει την ανάγκη δημιουργίας μιας δικής του

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Ελάτε να ζήσουμε τα όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Χριστούγεννα (μέσα από ιστορίες και χριστουγεννιάτικα παιχνίδια) 1 Στόχοι: Μέσα από διάφορες

Διαβάστε περισσότερα

Το παραμύθι της αγάπης

Το παραμύθι της αγάπης Το παραμύθι της αγάπης Μια φορά και ένα καιρό, μια βασίλισσα έφερε στον κόσμο ένα παιδί τόσο άσχημο που σχεδόν δεν έμοιαζε για άνθρωποs. Μια μάγισσα που βρέθηκε σιμά στη βασίλισσα την παρηγόρησε με τούτα

Διαβάστε περισσότερα

Μακέτα εξωφύλλου - Σελιδοποίηση: Ευθύµης Δηµουλάς Επιμέλεια κειμένου - Διορθώσεις: Νέστορας Χούνος

Μακέτα εξωφύλλου - Σελιδοποίηση: Ευθύµης Δηµουλάς Επιμέλεια κειμένου - Διορθώσεις: Νέστορας Χούνος ...... Δημοσθένης Μακέτα εξωφύλλου - Σελιδοποίηση: Ευθύµης Δηµουλάς Επιμέλεια κειμένου - Διορθώσεις: Νέστορας Χούνος 2010 ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΜΕΛΑ & EKΔOΣEIΣ «AΓKYPA» Δ.A. ΠAΠAΔHMHTPIOY A.B.E.E. Λάµπρου Κατσώνη

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣ. ΜΑΓΓΙΝΑΣ: Αναποτελεσματικές ενέργειες έγιναν αλλά η 19μηνη πορεία είναι ικανοποιητική

ΒΑΣ. ΜΑΓΓΙΝΑΣ: Αναποτελεσματικές ενέργειες έγιναν αλλά η 19μηνη πορεία είναι ικανοποιητική ΒΑΣ. ΜΑΓΓΙΝΑΣ: Αναποτελεσματικές ενέργειες έγιναν αλλά η 19μηνη πορεία είναι ικανοποιητική Υπάρχουν τριβές αλλά από ζήλο... Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ «Είμαι ικανοποιημένος από τη δεκαεννιάμηνη πορεία της κυβέρνησης.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΈΝΩΣΗ: ΣΥΓΚΛΙΣΕΙς ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΙΣΕΙς

ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΈΝΩΣΗ: ΣΥΓΚΛΙΣΕΙς ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΙΣΕΙς ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΈΝΩΣΗ: ΣΥΓΚΛΙΣΕΙς ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΙΣΕΙς International Conference Facilitating the Acquisition and Recognition of Key Competences ΑΡΧΙΚΗ ΙΔΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ Προβληματισμός αναφορικά

Διαβάστε περισσότερα

Ìéá áëçèéíþ éóôïñßá áðü ôï ÉñÜê

Ìéá áëçèéíþ éóôïñßá áðü ôï ÉñÜê Ìéá áëçèéíþ éóôïñßá áðü ôï ÉñÜê Η ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΑΡΙΟΣ ΤΗΣ ΒΑΣΟΡΑΣ Τίτλος πρωτοτύπου: The Librarian of Basra Κείμενο - Εικονογράφηση: Jeanette Winter Μετάφραση: Γιάννης Παπαδόπουλος Διόρθωση: Γιάννης Τσατσαρός

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ

Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ Η Μάχη της Κρήτης έχει µια ξεχωριστή θέση στη ροή των γεγονότων του Β' Παγκοσµίου Πολέµου. Ο Ελληνικός λαός στη Κρήτη, εγκαταλελειµµένος

Διαβάστε περισσότερα

Μεγάλο βραβείο, μεγάλοι μπελάδες. Μάνος Κοντολέων. Εικονογράφηση: Τέτη Σώλου

Μεγάλο βραβείο, μεγάλοι μπελάδες. Μάνος Κοντολέων. Εικονογράφηση: Τέτη Σώλου Συλλογή Περιστέρια 148 Εικονογράφηση εξωφύλλου: Εύη Τσακνιά 1. Το σωστό γράψιμο Έχεις προσέξει πως κάποια βιβλία παρακαλούμε να μην τελειώσουν ποτέ κι άλλα, πάλι, από την πρώτη κιόλας σελίδα τα βαριόμαστε;

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Ο Ηλίας ανεβαίνει Ψηλά Ψηλότερα Κάθε Μάρτιο, σε μια Χώρα Κοντινή, γινόταν μια Γιορτή! Η Γιορτή των Χαρταετών. Για πρώτη φορά,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ

ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ Τα παιδιά του Αδάμ είναι τα άκρα ενός σώματος, Μοιράζονται όλα την ίδια ρίζα. Όταν ένα άκρο περνάει τις μέρες του

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός»

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 «Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» (Φλώρινα - Μακεδονία Καύκασος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία Ενδεικτικοί διδακτικοί στόχοι Οι διδακτικοί στόχοι για τη διδασκαλία της εισαγωγής προσδιορίζονται στο βιβλίο για τον καθηγητή, Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι,

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας Πρόλογος Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας αποτελεί δημόσιο αγαθό, το οποίο πρέπει να παρέχεται χωρίς περιορισμούς και εμπόδια στα μέλη της κοινωνίας. Οι πολύπλευρα πληροφορημένοι

Διαβάστε περισσότερα

29 Μαΐου 1453: Η ΠΟΛΙΣ ΕΑΛΩ!

29 Μαΐου 1453: Η ΠΟΛΙΣ ΕΑΛΩ! Κωνσταντίνα Ευείδη 29 Μαΐου 1453: Η ΠΟΛΙΣ ΕΑΛΩ! Η χιλιόχρονη αυτοκρατορία έπεσε. Ο θρύλος λέει ότι «ήτανε θέλημα Θεού». Από τότε το φρόνημα των Ελλήνων το κρατάνε ζωντανό ακριβώς αυτοί οι θρύλοι για την

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Χάρτινη αγκαλιά Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Εργασίες 1 α ) Κατά τη γνώμη μου, το βιβλίο που διαβάσαμε κρύβει στις σελίδες του βαθιά και πολύ σημαντικά μηνύματα, που η συγγραφέας θέλει να μεταδώσει

Διαβάστε περισσότερα

Ορτυγία. Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος

Ορτυγία. Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος Ορτυγία Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος Τοποθεσία Πού βρίσκεται; Το νησί της Ορτυγίας βρίσκεται στην κάτω Ιταλία στις Συρακούσες. Τα αξιοθέατα: Ο ναός του Απόλλωνα üη πλατεία

Διαβάστε περισσότερα

Από ξύλο και ασήμι φτιαγμένο το νέο βιβλίο της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου

Από ξύλο και ασήμι φτιαγμένο το νέο βιβλίο της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου Ημερομηνία 19/3/2015 Μέσο Συντάκτης Link artpress.sundaybloody.com Βασίλης Κάργας http://artpress.sundaybloody.com/?it_books=%ce%b1%cf%80%cf%8c- %CE%BE%CF%8D%CE%BB%CE%BF-%CE%BA%CE%B1%CE%B9- %CE%B1%CF%83%CE%AE%CE%BC%CE%B9-

Διαβάστε περισσότερα

Το Περσικό Κράτος τον 6 ο π.χ αιώνα

Το Περσικό Κράτος τον 6 ο π.χ αιώνα Η Μάχη του Μαραθώνα του 490 π.χ. έσωσε όχι µόνο τον πολιτισµό της Ελλάδας αλλά και της Ευρώπης ΚΥΡΙΑΚΗ ΜΠΟΥΖΟΥΛΑ ιδασκάλισσα Το Περσικό Κράτος τον 6 ο π.χ αιώνα (από 601-500) είχε πολύ µεγάλη δύναµη. Οι

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΑΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕ Η ΧΩΡΙΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΑΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕ Η ΧΩΡΙΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ 556 3 Ο ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΑΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕ Η ΧΩΡΙΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ Ματούλας Γεώργιος άσκαλος Σ Ευξινούπολης

Διαβάστε περισσότερα

Η Βυζαντινή Κωνσταντινούπολη

Η Βυζαντινή Κωνσταντινούπολη Η Βυζαντινή Κωνσταντινούπολη ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Ε ΤΑΞΗ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Σελίδα 1 Κωνσταντινούπολη Η ξακουστή και δοξασµένη πολιτεία, µε τη λαµπρή, χιλιόχρονη ιστορία, που για δέκα αιώνες δέσποζε πρωτεύουσα της

Διαβάστε περισσότερα

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 ΕΝΑ ΓΟΗΤΕΥΤΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΧΡΟΝΙΑ, ΓΕΜΑΤΟ ΕΚΠΛΗΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΛΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ. 33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 Εικόνα 1 Εικόνα 2 Ρωμαϊκές λεγεώνες

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΣΟΛΕΑΣ Σχολική χρονιά 2008-2009

ΛΥΚΕΙΟ ΣΟΛΕΑΣ Σχολική χρονιά 2008-2009 ΛΥΚΕΙΟ ΣΟΛΕΑΣ Σχολική χρονιά 2008-2009 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2009 ΜΑΘΗΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 2 Ιουνίου 2009 ΩΡΑ: 07:45 10:15 Το εξεταστικό δοκίμιο αποτελείται από τρία μέρη και

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Η ΆΝΝΑ ΚΑΙ Ο ΑΛΈΞΗΣ ΕΝΆΝΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΠΑΡΑΧΑΡΆΚΤΕΣ

Η ΆΝΝΑ ΚΑΙ Ο ΑΛΈΞΗΣ ΕΝΆΝΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΠΑΡΑΧΑΡΆΚΤΕΣ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ EURO RUN www.nea-trapezogrammatia-euro.eu Η ΆΝΝΑ ΚΑΙ Ο ΑΛΈΞΗΣ ΕΝΆΝΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΠΑΡΑΧΑΡΆΚΤΕΣ - 2 - Η Άννα και ο Αλέξης είναι συμμαθητές και πολύ καλοί φίλοι. Μπλέκουν πάντοτε σε φοβερές καταστάσεις.

Διαβάστε περισσότερα

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της.

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Βρίσκεται στο κέντρο σχεδόν της ελληνικής χερσονήσου, πάνω στο

Διαβάστε περισσότερα

Ρένα Ρώσση-Ζαΐρη, 2015. Πρώτη έκδοση: Ιανουάριος 2015. Έντυπη έκδοση ISBN 978-618-01-0908-5 Ηλεκτρονική έκδοση ΙSBN 978-618-01-0909-2

Ρένα Ρώσση-Ζαΐρη, 2015. Πρώτη έκδοση: Ιανουάριος 2015. Έντυπη έκδοση ISBN 978-618-01-0908-5 Ηλεκτρονική έκδοση ΙSBN 978-618-01-0909-2 ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: Η Ντανιέλα και τα Επτά Λυκάκια ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: Ρένα Ρώσση-Ζαΐρη ΕΞΩΦΥΛΛΟ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: Σπύρος Γούσης ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΟΡΘΩΣΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ: Άννα Μαράντη ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΣΕΛΙΔΟΠΟΙΗΣΗ: Βάσω Βύρρα ΜΑΚΕΤΑ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ:

Διαβάστε περισσότερα

ÔÈÔÈ Ô ÏÂ Ó ÁÈ Ó Á ÓÂÈ ÙÔ È Ï Ô;

ÔÈÔÈ Ô ÏÂ Ó ÁÈ Ó Á ÓÂÈ ÙÔ È Ï Ô; È Ô ÌÂ Ó È Ï Ô; ÔÈÔÈ Ô ÏÂ Ó ÁÈ Ó Á ÓÂÈ ÙÔ È Ï Ô; Τι έκανε ο καθένας; Συγγραφέας Εικονογράφος Μεταφραστής Διορθωτής Βιβλιοδέτης Τυπογράφος Εκδότης Ο Charles Fuge είναι άγγλος συγγραφέας και έγραψε στα αγγλικά.

Διαβάστε περισσότερα

Ποιητικές καταθέσεις ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. ποιήματα. CaptainBook.gr

Ποιητικές καταθέσεις ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. ποιήματα. CaptainBook.gr Το παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται από τις διατάξεις της ελληνικής νομοθεσίας (Ν. 2121/1993 όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήμερα) και από τις διεθνείς συμβάσεις περί πνευματικής ιδιοκτησίας.

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο Ζ Ηανάπτυξητης Μακεδονίας.

Κεφάλαιο Ζ Ηανάπτυξητης Μακεδονίας. Πρόταση διδασκαλίας Κεφάλαιο Ζ Ηανάπτυξητης Μακεδονίας. Ενότητα 4. Το έργο του Αλέξανδρου Κύρια σημεία της ενότητας Περιγραφή της γεωγραφικής έκτασης και της ποικιλίας των λαών του κράτους που δημιούργησε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Γυμνάσιο Αγ. Βαρβάρας Λεμεσού. Τίτλος Εργασίας: Έμαθα από τον παππού και τη

Γυμνάσιο Αγ. Βαρβάρας Λεμεσού. Τίτλος Εργασίας: Έμαθα από τον παππού και τη Γυμνάσιο Αγ. Βαρβάρας Λεμεσού Σχολείο Ετος: 2013-2014 Τίτλος Εργασίας: Έμαθα από τον παππού και τη γιαγιά μου Όνομα Μαθήτριας: Νικολέττα Χρίστου Τάξη: Γ 4 Όνομα Καθηγήτριας: Σταυρούλας Ιωάννου Λεμεσός

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Επικοινωνία ΣυνΚίνησις 2155304973, 6973933877 info@sinkinisis.com www.sinkinisis.com ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό δασικό πάρκο Πέτρας του Ρωμιού

Εθνικό δασικό πάρκο Πέτρας του Ρωμιού Εθνικό δασικό πάρκο Πέτρας του Ρωμιού Στις 17 Φεβρουαρίου 2014, οι τετάρτες τάξεις του Θ Δημοτικού Σχολείου Πάφου πήγαν εκδρομή στο Εθνικό δασικό πάρκο Πέτρας του Ρωμιού. Ο σκοπός τους ήταν να περπατήσουν

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΑΡΤΙΑΤΕΣ. Οδυσσέας Περαντζάκης

ΣΠΑΡΤΙΑΤΕΣ. Οδυσσέας Περαντζάκης ΣΠΑΡΤΙΑΤΕΣ Οδυσσέας Περαντζάκης Α 2 Η Σπάρτη ήταν πόλη-κράτος στην Αρχαία Ελλάδα. Ήταν χτισμένη στις όχθες του ποταμού Ευρώτα στη Λακωνία. Η Σπάρτη έχει μείνει γνωστή στην παγκόσμια ιστορία για τη στρατιωτική

Διαβάστε περισσότερα

Ταξίδι στις ρίζες «Άραγε τι μπορεί να κρύβεται εδώ;»

Ταξίδι στις ρίζες «Άραγε τι μπορεί να κρύβεται εδώ;» Ταξίδι στις ρίζες Είχε φτάσει πια η μεγάλη ώρα για τα 6 αδέρφια Ήταν αποφασισμένα να δώσουν απάντηση στο ερώτημα που τόσα χρόνια τα βασάνιζε! Η επιθυμία τους ήταν να μάθουν την καταγωγή τους και να συλλέξουν

Διαβάστε περισσότερα