Διάγνωση και αντιμετώπιση οδοντιατρικών ασθενών με γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση και οδοντική διάβρωση

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Διάγνωση και αντιμετώπιση οδοντιατρικών ασθενών με γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση και οδοντική διάβρωση"

Transcript

1 Πρακτικό θέμα Πρακτικό θέμα - Ακίνητη Προσθετική ΣTOMA 2010; 38 : Bιβλιογραφική ανασκόπηση Διάγνωση και αντιμετώπιση οδοντιατρικών ασθενών με γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση και οδοντική διάβρωση Δ. ΤΟΡΤΟΠΙΔΗΣ 1, M. MANTA 2, Γ. KONTIZAΣ 3, Π. KOΪΔHΣ 4 Εργαστήριο Ακίνητης Προσθετικής και Προσθετικής Εμφυτευματολογίας, Οδοντιατρική Σχολή Α.Π.Θ. Diagnosis and management of dental patients with Gastro-oesophageal reflux disease and dental erosion D. TORTOPIDIS 1, M. MANTA 2, G. KONTIZAS 3, P. KOIDIS 4 Dept. of Fixed Prosthesis and Implant Prosthodontics, School of Dentistry, Aristotle University of Thessaloniki. Περίληψη Η γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση (ΓΟΠ) είναι μια σχετικά συνήθης πάθηση του πεπτικού συστήματος, η οποία οφείλεται σε ανεπάρκεια του κατώτερου οισοφαγικού σφιγκτήρα και προκαλεί επεισόδια παλινδρόμησης του γαστρικού υγρού ή της τροφής από το στομάχι στον οισοφάγο και από εκεί στη στοματική κοιλότητα, όπου μπορεί να προκληθεί διάβρωση των δοντιών. Οδοντική διάβρωση είναι η παθολογική, μη αναστρέψιμη απώλεια των σκληρών οδοντικών ιστών που οφείλεται στη δράση όξινων παραγόντων εξωγενούς ή ενδογενούς προέλευσης, και όχι σε βακτήρια. Σκοπός της παρούσας μελέτης είναι η παρουσίαση των σύγχρονων επιστημονικών δεδομένων που αφορούν στην αιτιοπαθογένεια, διάγνωση και αντιμετώπιση της ΓΟΠ και της οδοντικής διάβρωσης, καθώς και στη συσχέτισή τους. Η διάγνωση της ΓΟΠ και της οδοντικής διάβρωσης βασίζεται κυρίως στην εκτίμηση του ιατρικού και οδοντιατρικού ιστορικού για την ταυτοποίηση της αιτιολογικής προέλευσης των βλαβών. Το αίσθημα οπισθοστερνικού καύσου και η ανάρροια γαστρικού υγρού είναι τα πιο τυπικά συμπτώματα στους ασθενείς με ΓΟΠ. Φαίνεται ότι υπάρχει ισχυρή συσχέτιση μεταξύ της ΓΟΠ και της εμφάνισης διαβρώσεων στα δόντια εξαιτίας της βλαπτικής επίδρασης των παλινδρομούντων οξέων του γαστρικού περιεχομένου και του χαμηλού ph στη στοματική κοιλότητα. Οι λείες και γυαλισμένες επιφάνειες της αδαμαντίνης και η υαλοειδής όψη στις υπερώιες επιφάνειες των προσθίων δοντιών είναι η πιο χαρακτηριστική κλινική εικόνα των διαβρώσεων σε ασθενείς με ΓΟΠ. Η αντιμετώπιση των συμπτωμάτων της ΓΟΠ και των βλαβών των δοντιών επιβάλλει τη συνεργασία του θεράποντος γαστρεντερολόγου και του οδοντίατρου προκειμένου να δοθούν οδηγίες για προληπτικά μέτρα, κατάλληλη φαρμακευτική αγωγή στον ασθενή με ΓΟΠ νόσο και να γίνει η αποκατάσταση των οδοντικών διαβρώσεων. ΛEΞEIΣ KΛEIΔIA: Γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση, διάβρωση, αιτιολογία, κλινική εικόνα, αντιμετώπιση, συσχέτιση. Στάλθηκε στις Εγκρίθηκε στις Επίκουρος Καθηγητής 2 Οδοντίατρος, Yποψήφια Διδάκτορας 3 Ιατρός, Γαστρεντερολόγος 4 Καθηγητής, Διευθυντής Summary Gastro-oesophageal reflux disease (GERD) is a relatively common condition, in which stomach acid may be refluxed up through the esophagus and into the oral cavity, resulting in dental erosion. Dental erosion is defined as irreversible loss of dental hard tissue by a chemical process (acids) that does not involve bacteria. Dissolution of mineralized tooth structure occurs upon contact with acids that are introduced into oral cavity from intrinsic or extrinsic sources. It seems that there is strong association between GERD and dental erosion. Additionally, the severity of erosion seems to be correlated with the presence of GEDR symptoms. Management of GERD include preventive measures having the patient raise the height of his head when sleeping, avoid particular foods and avoid meals close to bedtime. Histamine 2-receptors antagonists such as omeprazole, metoclopramide, ranitidine are available in prescription form only. Identification of the etiology is important as a first step in management of dental erosion. Diminish the frequency and severity of acidic foods or drinks, increase salivary flow and pellicle formation, and application of fluoride in the office 2-4 times a year are recommended as preventive measures. Depending on the degree of dental erosion, restorative treatment can range from bonding composites in a few areas of erosion to porcelain laminate veneer restorations, all-ceramic and metal-ceramic crowns if the tooth wear is extensive. KEY WORDS: Gastro-oesophageal reflux disease, dental erosion, association,etiology, diagnosis, management. Received on 23 th Nov., Accepted on 20 th Jan., Assistant Professor 2 Ph.D. candidate 3 Doctor of Medicine, Division of Gastroenterology 4 Professor and Head

2 22 Εισαγωγή Με τον όρο γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση (ΓΟΠ) περιγράφεται κάθε παθολογική κλινική κατάσταση, η οποία προέρχεται από επεισόδια παλινδρόμησης του γαστρικού υγρού ή της τροφής από το στομάχι στον οισοφάγο με αποτέλεσμα την πρόκληση διαφόρων συμπτωμάτων 1,2. Τα συμπτώματα αυτά μπορεί να συνοδεύονται από διαφορετικού βαθμού βλεννογόνιες αλλοιώσεις (οισοφαγίτιδα λόγω της βλαπτικής επίδρασης του παλινδρομούντος υδροχλωρικού οξέος και της πεψίνης του στομάχου, στενώσεις, οισοφάγος Barrett) ή να μη συνοδεύονται από βλεννογόνια αλλοίωση 3,4. Η συχνότητα εμφάνισης της ΓΟΠ αυξάνεται σημαντικά μετά την ηλικία των 40 ετών και η νόσος προσβάλλει τους ενήλικες, τους εφήβους, τα παιδιά, ακόμη και τα βρέφη 5,6. Στους ενήλικες η συχνότητα εμφάνισης της νόσου στις διάφορες χώρες της Δυτικής Ευρώπης κυμαίνεται από 21% μέχρι και 56%, ενώ στις Η.Π.Α. τα συμπτώματα της νόσου παρουσιάζονται σε ποσοστό 16% 5. Η νόσος εμφανίζει μεταξύ άλλων - σημεία και συμπτώματα στα δόντια, στις αποκαταστάσεις και στον βλεννογόνο της στοματικής κοιλότητας, με σημαντικότερη οδοντιατρική εκδήλωση την οδοντική διάβρωση 1,7. Με τον όρο οδοντική διάβρωση (dental erosion) χαρακτηρίζουμε τη μη αναστρέψιμη, σταδιακή απώλεια των σκληρών οδοντικών ιστών, μη τερηδονικής αιτιολογίας, που οφείλεται στη δράση όξινων παραγόντων 8,9. Έχει διαπιστωθεί ότι η συχνότητα εμφάνισης οδοντικών διαβρώσεων σε ασθενείς με ΓΟΠ κυμαίνεται μεταξύ 5% και 47,5% με ένα μέσο όρο 32,5% 10,11. Η αντιμετώπιση των συμπτωμάτων της ΓΟΠ και των βλαβών των δοντιών επιβάλλει τη συνεργασία του θεράποντος γαστρεντερολόγου και του οδοντίατρου προκειμένου να δοθεί η κατάλληλη φαρμακευτική αγωγή στον ασθενή και να γίνει η αποκατάσταση των οδοντικών διαβρώσεων. Σκοπός της παρούσας μελέτης είναι η παρουσίαση και ανάλυση των σύγχρονων επιστημονικών δεδομένων που αφορούν στην αιτιοπαθογένεια, διάγνωση και αντιμετώπιση της ΓΟΠ και της οδοντικής διάβρωσης, καθώς και στη συσχέτισή τους. Αιτιοπαθογένεια διάγνωση ΓΟΠ Η αιτιοπαθογένεια της ΓΟΠ δεν έχει διευκρινιστεί πλήρως μέχρι σήμερα. Υπό φυσιολογικές συνθήκες ο κατώτερος οισοφαγικός σφιγκτήρας που βρίσκεται στο κατώτερο τμήμα του οισοφάγου (γαστροοισοφαγική ένωση) διατηρεί μια συνεχή τονική λειτουργία, η οποία εμποδίζει την παλινδρόμηση του γαστρικού περιεχομένου στον οισοφάγο 12. Μετά από στιγμιαία χαλάρωση του τόνου του, κατά την κατάποση, ο σφιγκτήρας επιτρέπει τη δίοδο των τροφών από τον οισοφάγο στο στομάχι. Τορτοπίδης και συν Βασική αιτία της ΓΟΠ θεωρείται ο «υποτονικός» κατώτερος οισοφαγικός σφιγκτήρας 2,3. Ο σφιγκτήρας αυτός χαλαρώνει μεταξύ των δύο καταπόσεων ή και μετά από γεύμα, με αποτέλεσμα να επιτρέπεται στο περιεχόμενο του στομάχου και στα διαβρωτικά γαστρικά υγρά να έλθουν προς τα επάνω και να προκαλέσουν βλάβη στο εσωτερικό επιθήλιο του οισοφάγου 2,3. Βλάβη του οισοφάγου ως επακόλουθο της ΓΟΠ παρατηρείται εφόσον το γαστρικό υγρό είναι καυστικό για τον βλεννογόνο του οισοφάγου. Βλαπτική επίδραση μπορούν να ασκήσουν το υδροχλωρικό οξύ, η πεψίνη του στομάχου και τα χολικά ένζυμα 13. Στους παράγοντες που εξασθενούν ή χαλαρώνουν τον τόνο του κατώτερου οισοφαγικού σφιγκτήρα και προκαλούν τη ΓΟΠ περιλαμβάνονται το δωδεκαδακτυλικό έλκος, η ελάττωση του αντισταθμιστικού μηχανισμού της πιέσεως του σφιγκτήρα όταν η ενδοκοιλιακή πίεση αυξάνεται (ασκίτης), η βλάβη των λείων μυϊκών ινών (προοδευτική συστηματική σκλήρυνση), η εγχείρηση της οισοφαγογαστρικής συμβολής και η παρατεταμένη μετεγχειρητική χρήση του ρινογαστρικού καθετήρα 13,14. Ο κίνδυνος εμφάνι-σης της ΓΟΠ αυξάνεται επίσης από γενετικούς παράγοντες (κίνδυνος γενετικών αλλαγών που συνοδεύεται με δομικά η μυϊκά προβλήματα του στομάχου ή του οισοφάγου), άσθμα (ο βήχας και ο πταρμός που συνοδεύει το άσθμα πιθανώς προκαλεί θωρακική πίεση που μπορεί να προκαλέσει παλινδρόμηση), διαφραγματοκήλη και αυξημένη ανοσιακή αντίδραση σε ερεθιστικές ουσίες στον οισοφάγο, οι οποίες οδηγούν στην απελευθέρωση συγκεκριμένων παραγόντων που προκαλούν φλεγμονή 14. Επιπρόσθετα, χάλαση του κατώτερου οισοφαγικού σφιγκτήρα προκαλείται από τις διατροφικές συνήθειες (χρήση οινοπνεύματος, κάπνισμα, καφεΐνη, τηγανισμένες τροφές, καρυκεύματα, λήψη λιπαρών μεγάλων γευμάτων πριν από τον ύπνο), αυξημένη γαστρική πίεση λόγω παχυσαρκίας ή εγκυμοσύνης, διάφορα φάρμακα (αντιισταμινικά, ανταγωνιστές των διαύλων ασβεστίου) και άλλα ιατρικά προβλήματα (διαβήτης, εγκεφαλικό) 15. Η διάγνωση βασίζεται στο ιστορικό του ασθενούς σχετικά με παθήσεις του πεπτικού συστήματος και την ηλικία. Τεκμηριώνεται από τα ενδοσκοπικά ευρήματα διαβρωτικής οισοφαγίτιδας, όταν υπάρχουν. Τα κλινικά σημεία και συμπτώματα της ΓΟΠ είναι ποικίλα. Το αίσθημα οπισθοστερνικού καύσου και οι όξινες αναγωγές είναι το πιο τυπικό σύμπτωμα, το οποίο επιδεινώνεται με την πρόοδο της φλεγμονώδους διαδικασίας του οισοφαγικού βλεννογόνου 15. Το αίσθημα καύσου στο στόμα, εμετός, οπισθοστερνικός πόνος σε απουσία στεφανιαίας νόσου, δυσπεψία, ναυτία, ξηρός βήχας, βράγχος φωνής, λαρυγγίτιδα, πνευμονικές επιπλοκές και δυσοσμία του στόματος είναι επίσης συχνά συμπτώματα 15. Συμπτώματα στα παιδιά είναι το συνεχές κλάμα, ευερεθιστότητα, διαταραχές του ύπνου, αναπνευστική δυσκολία, λαρυγγίτιδα, ανορεξία και αναιμία. Σε παιδιά που υποπτευόμαστε ότι έχουν ΓΟΠ το ιστορικό είναι

3 Διάγνωση και αντιμετώπιση οδοντιατρικών ασθενών με Γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση και οδοντική διάβρωση 23 απαραίτητο για να ανακαλύψουμε τη φύση των συμπτωμάτων και τη συσχέτιση με τα αναπνευστικά συμπτώματα 14. Αιματολογικές εξετάσεις και γενική ούρων πρέπει να γίνονται σε νεογνά με πολύ έντονη παλινδρόμηση, για να αποκλειστούν άλλες αιτίες, όπως είναι η γαστρεντερίτιδα ή η πυλωρική στένωση 13,15. Τέλος, ειδικά διαγνωστικά τεστ ενδείκνυνται για ασθενείς με άτυπα ιστορικά, ανθεκτική συμπτωματολογία ή οισοφαγίτιδα. Η 24ωρη ph-μετρία του οισοφάγου πραγματοποιείται κυρίως σε περιπτώσεις διαφορικής διάγνωσης από τη στηθάγχη. Αιτιοπαθογένεια - διάγνωση οδοντικής διάβρωσης Οδοντική διάβρωση ονομάζεται η μη αναστρέψιμη και σταδιακή παθολογική αποδόμηση των σκληρών οδοντικών ιστών, που οφείλεται στη δράση χημικών ή ηλεκτρολυτικών διαβρωτικών παραγόντων, και όχι σε βακτήρια Η συχνότητα εμφάνισης της οδοντικής διάβρωσης σε παιδιά ηλικίας ετών ποικίλλει ευρέως σε επιδημιολογικές μελέτες στις διάφορες χώρες: 37% αναφέρεται στη Μεγάλη Βρετανία 19, 41% στις Η.Π.Α. 19, 17% στην Κούβα 20 και 26% στη Σαουδική Αραβία 21. Γενικά η διάβρωση θεωρείται πολυπαραγοντική κατάσταση, η οποία προκαλείται από τη χρόνια δράση όξινων παραγόντων εξωγενούς ή ενδογενούς προέλευσης. Οι εξωγενείς παράγοντες είναι οξέα τα οποία προέρχονται από : α. διαιτητικές συνήθειες (κατανάλωση ανθρακούχων αναψυκτικών, εσπεριδοειδών φρούτων, συμπληρωμάτων διατροφής) β. τρόπο ζωής και προσωπικές συνήθειες (κολύμβηση σε πισίνες με ατμούς χλωρίου, λανθασμένος τρόπος βουρτσίσματος των δοντιών με σκληρή οδοντόβουρτσα) γ. εργασιακές συνθήκες (έκθεση σε ατμούς οξέων χημικών εργοστασίων) και, τέλος, δ. φαρμακευτική αγωγή (όπως ηρεμιστικά φάρμακα), την οποία λαμβάνει ο ασθενής με ψυχολογικές και ψυχιατρικές διαταραχές. Eνδογενείς παράγοντες που οδηγούν στην αναγωγή του γαστρικού υγρού ή/και εμετών στη στοματική κοιλότητα και τελικά την πρόκληση οδοντικών διαβρώσεων θεωρούνται 25,26 : α. παθήσεις του πεπτικού συστήματος (Γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση, πεπτικό έλκος), β. διατροφικές διαταραχές (νευρική ανορεξία, βουλιμία, χρόνιος αλκοολισμός) και, τέλος, γ. παρενέργειες από τη χρήση φαρμακευτικής αγωγής (κυτοστατικά φάρμακα, χημειοθεραπεία, άσθμα βαριάς μορφής). Επίσης, η εμφάνιση των οδοντικών διαβρώσεων εξαρτάται από την αλληλεπίδραση διαφόρων παραγόντων, όπως η αντοχή των σκληρών οδοντικών ιστών στα οξέα, το ph, ο ρυθμός ροής (σε ηρεμία και διέγερση) και η ρυθμιστική ικανότητα του σάλιου Το κρίσιμο ph της αδαμαντίνης είναι 5,5, οπότε και κάθε διάλυμα με χαμηλότερο ph μπορεί να προκαλέσει διάβρωση, ιδιαίτερα εάν η δράση του είναι επαναλαμβανόμενη και με μεγάλο χρόνο παραμονής στη στοματική κοιλότητα. Η λειτουργία του σάλιου είναι σημαντική για την εξουδετέρωση των οξέων και μειώνει τη διαβρωτική τους επίδραση στα δόντια. To ph του σάλιου κυμαίνεται μεταξύ των τιμών 5,2-7,8 (μέση τιμή 6,7 που θεωρείται η φυσιολογική). Το ph αυξάνει με την αύξηση του ρυθμού ροής 30. Σε περιπτώσεις χαμηλού ρυθμού ροής του σάλιου, μειώνεται αντίστοιχα η ρυθμιστική ικανότητα του ph του σάλιου και η ικανότητα εξουδετέρωσης των διαβρωτικών οξέων. Έτσι, σε ασθενείς με εκτεταμένη οδοντική διάβρωση έχει διαπιστωθεί χαμηλή ρυθμιστική ικανότητα του σάλιου σε σύγκριση με ομάδες ελέγχου 31. Οι βλάβες που οφείλονται στη δράση εξωγενών παραγόντων εντοπίζονται κυρίως στην προστομιακή επιφάνεια της αδαμαντίνης και σε μεγάλο αριθμό δοντιών του ίδιου φραγμού, ενώ οι βλάβες που οφείλονται σε ενδογενείς παράγοντες εντοπίζονται στις υπερώιες και μασητικές επιφάνειες των άνω και στις γλωσσικές επιφάνειες των κάτω δοντιών 32,33. Η κλινική εικόνα των διαβρώσεων περιλαμβάνει συνήθως λείες, γυαλισμένες, αποστρογγυλευμένες επιφάνειες αδαμαντίνης, με υαλοειδή όψη, επίπεδες ή κυπελλοειδείς μασητικές επιφάνειες, μείωση του ύψους της κλινικής μύλης, φθορά των κοπτικών άκρων και έκθεση της οδοντίνης. Ειδικότερα, οι περισσότερες μελέτες που εξετάζουν τις διαβρώσεις που οφείλονται σε οξέα από ενδογενείς παράγοντες αναφέρουν βλάβες στους τομείς, τους προγομφίους και τους γομφίους της άνω γνάθου με εμπλεκόμενες κυρίως τις υπερώιες και τις μασητικές τους επιφάνειες Στην κάτω γνάθο, οι διαβρώσεις εμφανίζονται στις γλωσσικές ή στις παρειακές και συγκλεισιακές επιφάνειες. Ακόμη, στους ασθενείς με ΓΟΠ το κύριο διαφοροδιαγνωστικό στοιχείο αποτελεί η επέκταση των χημικών βλαβών στις υπερώιες επιφάνειες των άνω προσθίων δοντιών και στα πρόσθια δόντια της κάτω γνάθου. Γλωσσικές βλάβες σε συνδυασμό με την παρουσία φθοράς στα κοπτικά άκρα των προσθίων δοντιών της κάτω γνάθου αποτελούν ισχυρή ένδειξη υπάρχουσας νόσου της ΓΟΠ 25. Η διαγνωστική μεθοδολογία, για την αντιμετώπιση ασθενών με εκτεταμένη απώλεια οδοντικών ιστών περιλαμβάνει 32 : Εκτίμηση λεπτομερούς ιατρικού ιστορικού για την ταυτοποίηση αιτιολογικής προέλευσης της βλάβης. Στο ιστορικό εξετάζονται ηλικία, διαιτητικές συνήθειες, λήψη φαρμάκων, παθήσεις του πεπτικού συστήματος, εργασιακό περιβάλλον και πιθανές παραλειτουργικές έξεις (βρυγμός) του ασθενή Ενδοστοματική και εξωστοματική εξέταση, ακτινογραφικός έλεγχος Κλινική ανάλυση της σύγκλεισης και εκτίμηση της κατακόρυφης διάστασης σε σύγκλειση (ΚΔΣ) Καταγραφή της εξέλιξης της διαβρωτικής διαδικασίας μέσω ενδοστοματικών φωτογραφιών ή/και διαγνωστικών εκμαγείων.

4 24 Παρόλο που δεν υπάρχουν μέχρι σήμερα έγκυρες μεθοδολογίες για την εκτίμηση του βαθμού και της έκτασης των οδοντικών διαβρώσεων, ωστόσο έχουν αναπτυχθεί κάποιοι δείκτες για την αξιολόγηση της μεταβολής των οδοντικών ιστών. Οι τεχνικές αυτές αφορούν τον δείκτη σιλικόνης / Silicone Index 39, τον δείκτη οδοντικής απώλειας / The Tooth Wear Index 40,41, τον δείκτη του Johansson 42 και, τέλος, τη φωτογραφική παρακολούθηση της βλάβης. Ο πλέον προτεινόμενος σήμερα είναι ο κλινικός δείκτης καταγραφής και αξιολόγησης βαρύτητας των διαβρώσεων του Johansson και συν. 42 (Πινακας Ι). ΠΙΝΑΚΑΣ Ι Κλίμακα για τη διαβάθμιση της βαρύτητας των οδοντικών διαβρώσεων στις παρειακές και γλωσσικές περιοχές των προσθίων δοντιών της άνω γνάθου 42 Διαβάθμιση Κριτήρια Μη ορατές αλλαγές, διατήρηση οδοντικής δομής και ανέπαφη μακρο-μορφολογία. Λεία αδαμαντίνη, ολική ή μερική απουσία αναπτυξιακών δομών. Η επιφάνεια της αδαμαντίνης είναι στιλπνή, αδιαφανής, ακανόνιστη, μαλθακή, αποστρογγυλεμένη ή επίπεδη. Η μακρο-μορφολογία είναι ανέπαφη. Η επιφάνεια της αδαμαντίνης περιγράφεται όπως στο βαθμό 1. Η μακρο-μορφολογία είναι εμφανώς μεταβεβλημένη, διαμόρφωση κοιλοτήτων εντός της αδαμαντίνης, μη έκθεση οδοντίνης. Η επιφάνεια της αδαμαντίνης όπως περιγράφεται στους βαθμούς 1 και 2. Η μακρο-μορφολογία είναι εμφανώς μεταβεβλημένη (πλησίον της έκθεσης επιφανειών οδοντίνης) ή έκθεση της οδοντίνης 1 / 3. Η επιφάνεια της αδαμαντίνης όπως περιγράφεται στους βαθμούς 1, 2 και 3. Έκθεση της οδοντίνης > 1 / 3 ή ορατότητα του πολφού μέσω της οδοντίνης. Σημείωση: κατά προσέγγιση διαβρώσεις, παρουσία «βάθρων» και «κοιλοτήτων» θα πρέπει να καταγράφονται. Κλίμακα για τη βαθμολογία της εξέλιξης της μασητικής / κοπτικής απώλειας οδοντικής ουσίας 42 Διαβάθμιση Κριτήρια Μη ορατές αλλαγές Ορατές αλλαγές, όπως εμφάνιση λείων «φασετών», χωρίς μετρήσιμη μείωση του μήκους του δοντιού, μεταβολή της μασητικής / κοπτικής μορφολογίας σε σύγκριση με την πρώτη εξέταση. Μετρήσιμη μείωση του μήκους της κλινικής μύλης του δοντιού, <1 χιλ. Σημαντική μείωση της κλινικής μύλης του δοντιού, 1 χιλ. ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΓΟΠ- ΟΔΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΒΡΩΣΗΣ Τορτοπίδης και συν Η πρώτη αναφορά περιστατικού (case report) για εμφάνιση οδοντικών διαβρώσεων σε ασθενείς με ΓΟΠ αποδίδεται στον Howden πριν 35 χρόνια 43. Ακολούθησαν από τότε πολλές κλινικές και ερευνητικές μελέτες σχετικά με την επίδραση των οξέων γαστρικού περιεχομένου στα δόντια και στις αποκαταστάσεις 10,25,28,38, Σε πρόσφατη συστηματική ανασκόπηση που περιλαμβάνει 17 μελέτες (5 μελέτες σε παιδιά με ΓΟΠ και 12 σε ενήλικες με ΓΟΠ) διαπιστώνεται ισχυρή συσχέτιση μεταξύ ΓΟΠ και εμφάνισης οδοντικών διαβρώσεων 53. Η πιθανότητα εμφάνισης οδοντικών διαβρώσεων βρέθηκε πολύ μεγαλύτερη στους ενήλικες ασθενείς με ΓΟΠ (μέσος όρος επιπολασμού 50%) σε σχέση με τη συχνότητα εμφάνισης των βλαβών στον γενικό πληθυσμό (μέσος όρος επιπολασμού 5%). Η έκταση απώλειας οδοντικών ιστών φαίνεται επίσης να συσχετίζεται με την ένταση και τη διάρκεια των συμπτωμάτων της ΓΟΠ νόσου και κυρίως με την παρουσία παλινδρομούντος γαστρικού υγρού και όξινου περιβάλλοντος στον οισοφάγο και τη στοματική κοιλότητα 53. Πολλοί ερευνητές αναφέρουν ότι η κλινική εκδήλωση της διάβρωσης ως αποτέλεσμα της νόσου του ΓΟΠ συμβαίνει όταν το γαστρικό υγρό έρχεται σε επαφή με τα δόντια για αρκετές φορές την εβδομάδα κατά τη διάρκεια 1-2 ετών Όσον αναφορά την επίδραση του γαστρικού υγρού στις μεταλλοκεραμικές αποκαταστάσεις, πρόσφατη βραχείας διάρκειας in vitro μελέτη έδειξε ότι η επιφανειακή αδρότητα τριών διαφορετικών κεραμικών δεν εμφάνισε σημαντικές διαφορές μετά την επίδραση όξινου διαλύματος προσομοιωμένου γαστρικού υγρού 57. Τέλος, σε πρόσφατη ερευνητική μελέτη έγινε συγκριτική αξιολόγηση των προτύπων χημικής διάβρωσης σε ασθενείς με ΓΟΠ (πειραματική ομάδα) και σε οδοντιατρικούς ασθενείς (ομάδα ελέγχου) με όξινες διαιτητικές συνήθειες. Διαπιστώθηκε ότι ο αριθμός των διαβρώσεων στις υπερώιες επιφάνειες των άνω τομέων στους ασθενείς με ΓΟΠ είναι αυξημένος, αλλά όχι στατιστικά σημαντικά μεγαλύτερος σε σχέση με τον αριθμό των βλαβών στους ασθενείς οι οποίοι είχαν διατροφικές συνήθειες που περιελάμβαναν όξινες τροφές 58. Αντίθετα, τα κλινικά ευρήματα τα οποία διαφοροποιούσαν τη μία ομάδα από την άλλη είναι ότι στους ασθενείς που έπασχαν από ΓΟΠ τα κοπτικά άκρα των προσθίων δοντιών τόσο της άνω όσο και της κάτω γνάθου εμφάνιζαν διαβρωτικές βλάβες, ενώ τα κοπτικά άκρα των ασθενών οι οποίοι ελάμβαναν όξινες τροφές εμφάνιζαν σημεία αποτριβής. Θεραπευτική αντιμετώπιση ΓΟΠ και Διάβρωσης Η θεραπεία της ΓΟΠ μπορεί να είναι συντηρητική ή χειρουργική, ανάλογα με τη σοβαρότητα της παλινδρό-

5 Διάγνωση και αντιμετώπιση οδοντιατρικών ασθενών με Γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση και οδοντική διάβρωση 25 μησης, την έναρξη των επιπλοκών, την παθογένεια και την ατομική ανταπόκριση στη θεραπευτική αγωγή 15. Τα θεραπευτικά μέσα πρέπει να στοχεύουν στην ελάττωση του παλινδρομούντος γαστρικού υγρού, στη βελτίωση της οισοφαγικής λειτουργίας, στην αύξηση της έκκρισης σάλιου, στη διέγερση της γαστρικής κένωσης και στην υποβοήθηση της οισοφαγικής επούλωσης. Ως εκ τούτου η συντηρητική θεραπεία περιλαμβάνει αλλαγές στον τρόπο ζωής ή/και φαρμακευτική αγωγή. Οι αλλαγές στον τρόπο ζωής των ενηλίκων που μπορούν να ανακουφίσουν από τα συμπτώματα της νόσου είναι 59 : Ανύψωση της κεφαλής του κρεβατιού (περίπου 15 εκατοστά, ώστε με μηχανικό τρόπο να περιορισθεί η ΓΟΠ 60. Ελάττωση του σωματικού βάρους για παχύσαρκους ασθενείς και αποφυγή καταστάσεων που αυξάνουν την ενδοκοιλιακή πίεση, όπως είναι η χρήση στενών ζωνών. Αποφυγή λήψης τροφής και μεγάλων γευμάτων 3 ώρες πριν από την κατάκλιση 61,62. Αποφυγή λιπαρών φαγητών και πιθανών ερεθιστικών τροφών, όπως είναι τα εσπεριδοειδή, ο καφές, τα πικάντικα φαγητά, το τσάι, η σοκολάτα, το αλκοόλ και τα ανθρακούχα αναψυκτικά 63,64. Διακοπή καπνίσματος. Το κάπνισμα εξασθενίζει τον κατώτερο οισοφαγικό σφιγκτήρα και αυξάνει την παλινδρόμηση 65. Η φαρμακευτική αγωγή μπορεί να είναι χρήσιμη στην αύξηση του τόνου του σφιγκτήρα του οισοφάγου ή στην ελάττωση της οξύτητας του στομάχου. Ως εκ τούτου οι Η-2 ανταγωνιστές των υποδοχέων της ισταμίνης (σιμετιδίνη, ρανιτιδίνη και φαμοτιδίνη), οι αναστολείς της αντλίας πρωτονίων (ομεπραζόλη, λανσοπραζόλη, παντοπραζόλη, ραμπεπραζόλη και ισομεπραζόλη) χορηγούνται για να ελαττώσουν τη γαστρική έκκριση 59,60. Προκινητικά φάρμακα (μετοκλοπραμίδη, δομπεριδόνη) χορηγούνται για να αυξήσουν τη βασική πίεση του κατώτερου οισοφαγικού σφιγκτήρα και αντιόξινα για να αδρανοποιήσουν το γαστρικό οξύ σε ενήλικες και παιδιά 59,60,63,64, Τέλος, η χειρουργική θεραπεία μπορεί να είναι λύση εκλογής σε ασθενείς που έχουν τις παρακάτω καταστάσεις: στένωση του οισοφάγου, έλκος, οισοφάγο Barrett, και σε περιπτώσεις αποτυχίας της φαρμακευτικής αγωγής με επιμονή των συμπτωμάτων 72. Στα παιδιά η επέμβαση πρέπει να επιφυλάσσεται σε περιπτώσεις επίμονου εμετού, ανθεκτικής σε θεραπεία οισοφαγίτιδος, στενώσεων, υποτροπιάζουσας πνευμονίας και επιπλοκών απειλητικών για τη ζωή, όπως είναι η αναπνευστική παύση 72. Ο οδοντιατρικός σχεδιασμός πρέπει να στοχεύει στην πρόληψη της περαιτέρω βλάβης των δοντιών με αποτελεσματικό τρόπο και στη θεραπεία των υπαρκτών διαβρωτικών βλαβών. Λόγω της ιδιαιτερότητας της αιτιοπαθογένειας του προβλήματος, η αντιμετώπιση της διάβρωσης λόγω ΓΟΠ επιβάλλει τον συνδυασμό περισσότερων της μιάς ιατρικών/οδοντιατρικών ειδικοτήτων, οι οποίες περιλαμβάνουν τη Γαστρεντερολογία, την Προσθετική και Προληπτική Οδοντιατρική, καθώς και τη Διατροφολογία / Διαιτολογία 73. Ανάλογα με την έκταση της διάβρωσης, τις λειτουργικές και αισθητικές απαιτήσεις του ασθενή η αντιμετώπιση που προτείνεται περιλαμβάνει προληπτικά μέτρα, συντηρητικές-αντιστρεπτές μεθόδους και προσθετικές αποκαταστάσεις. Η πρόληψη κατέχει βασικό ρόλο στη διαχείριση αυτών των βλαβών. Η τροποποίηση των συνηθειών του ασθενή, η αποφυγή λήψης όξινων τροφών, αναψυκτικών και ποτών, η αποφυγή βουρτσίσματος των δοντιών μετά την έκθεση των δοντιών σε οξέα ή την παλινδρόμηση γαστρικού υγρού, η εφαρμογή φθοριούχων σκευασμάτων, η λήψη αντιόξινων ουσιών αμέσως μετά την παλινδρόμηση του γαστρικού υγρού στο στόμα, η ενεργοποίηση της ροής του σάλιου με τη χρήση καραμέλας ή μαστίχας χωρίς ζάχαρη μπορούν να προσφέρουν προστασία των δοντιών από τη διαβρωτική διαδικασία 74,75. Η εφαρμογή προστατευτικών μαλακών ναρθήκων με καλή εφαρμογή αποτελεί μία αποτελεσματική ανάσχεση στη δράση του γαστρικού υγρού κατά τις ώρες μεγάλης επικινδυνότητας (ώρες ύπνου) για τους ασθενείς με ΓΟΠ 75,76. Εάν οι βλάβες έχουν επεκταθεί στην οδοντίνη, επιβάλλεται η συντηρητική-αντιστρεπτή αποκατάσταση με τη χρήση σύνθετων ρητινών και ειδικότερα με υβριδικές και μικροϋβριδικές ρητίνες 77. Τέλος, αν υπάρχει αντιαισθητική εμφάνιση των δοντιών ή λειτουργική διαταραχή της μάσησης και της ομιλίας, η προσθετική προσέγγιση μπορεί να περιλαμβάνει, κατά περίπτωση, την τοποθέτηση : α. ολοκεραμικών όψεων ή στεφανών στην πρόσθια περιοχή, β. μεταλλοκεραμικών αποκαταστάσεων με μεταλλικό σκελετό από πολύτιμα (ευγενή) κράματα με αυξημένη αντίσταση στις διαβρωτικές εξεργασίες και, τέλος, γ. γαλβανο-κεραμικών προσθέσεων. Το πρωτόκολλο παρέμβασης σε επίπεδο προσθετικής περιλαμβάνει ένα διαγνωστικό στάδιο ενδοστοματικής και εξωστοματικής αξιολόγησης παραμέτρων, το οποίο στοχεύει κυρίως στην εκτίμηση: α. απώλειας οδοντικής ουσίας, β. απώλειας κατακόρυφης διάστασης, γ. ελεύθερου μεσοφραγματικού χώρου, δ. κεντρικής σχέσης και ε. συνύπαρξης άλλων παραγόντων απώλειας οδοντικής ουσίας (π.χ. βρυγμού) 80,81. Η συνεκτίμηση των παραπάνω παραγόντων σε κλινικό, αλλά και σε εργαστηριακό επίπεδο (διαγνωστική ανάρτηση και διαγνωστική κέρωση) θα καθορίσει τον τύπο και τις διαδικασίες της θεραπευτικής προσθετικής προσέγγισης. Συμπεράσματα Η γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση είναι μια σχετικά συνήθης, χρόνια πάθηση του πεπτικού συστήματος που χαρακτηρίζεται από μη φυσιολογική παλινδρόμηση του γαστρικού υγρού ή των οξέων από το στομάχι στον οισοφάγο και από εκεί στη στοματική κοιλότητα, όπου μπορεί να προκληθεί διάβρωση των δοντιών. Κλασικά

6 26 συμπτώματα της ΓΟΠ είναι ο οπισθοστερνικός καύσος, η ανάρροια γαστρικού υγρού και ο οπισθοστερνικός πόνος σε απουσία στεφανιαίας νόσου. Οι διαβρώσεις είναι μη αντιστρεπτές βλάβες των σκληρών οδοντικών ιστών, πολυπαραγοντικής φύσης, οι οποίες προκαλούνται από τη δράση όξινων παραγόντων εξωγενούς ή ενδογενούς προέλευσης. Φαίνεται ότι υπάρχει ισχυρή συσχέτιση μεταξύ της ΓΟΠ και της εμφάνισης οδοντικών διαβρώσεων, οι οποίες προκαλούνται από τη χρόνια ανάρροια όξινου γαστρικού υγρού στη στοματική κοιλότητα. Οι διαβρωτικές βλάβες στην αδαμαντίνη έχουν λεία, υαλοειδή εμφάνιση και εντοπίζονται κυρίως στις υπερώιες επιφάνειες των άνω προσθίων δοντιών. Η αντιμετώπιση των συμπτωμάτων της ΓΟΠ και των οδοντικών διαβρώσεων επιβάλλει τη συνεργασία του θεράποντος γαστρεντερολόγου και του οδοντίατρου προκειμένου να δοθούν οδηγίες για προληπτικά μέτρα που θα εμποδίσουν την περαιτέρω εξέλιξη των βλαβών, να δοθεί η κατάλληλη φαρμακευτική αγωγή στον ασθενή με ΓΟΠ και να γίνει η συντηρητική ή προσθετική αποκατάσταση των διαβρωτικών βλαβών. Βιβλιογραφία 1. Bartlett DW, Evans DF, Smith BG. Oral regurgitation after reflux provoking meals: a possible cause of dental erosion? J Oral Rehabil. 1997; 24: Dent J. Gastro-oesophageal reflux disease. Digestion. 1998; 59: Αρχιμανδρίτης Α. Παθήσεις πεπτικού συστήματος. Από την παθοφυσιολογία στη θεραπεία. Τεχνόγραμμα 1999: Sleisenger MH, Fordtan JS. Gastrointestinal disease: Pathophysiology / diagnosis / management. ed 7 Philadelphia: Saunders, 1998; Heading RC. Prevalence of upper gastrointestinal symptoms in the general population: a systematic review. Scand J Gastroenterol Suppl. 1999; 231: O'Sullivan EA, Curzon ME, Roberts GJ, Milla PJ, Stringer MD. Gastroesophageal reflux in children and its relationship to erosion of primary and permanent teeth. Eur J Oral Sci. 1998; 106: Gandara BK, Truelove EL. Diagnosis and management of dental erosion. J Contemp Dent Pract ;1: Pindborg JJ. Chemical and physical injuries. In Pindborg JJ, Pathology of the dental hard tissues. Philadelphia: WB Saunders, 1970; Bartlett DW. The role of erosion in tooth wear: aetiology, prevention and management. Int Dent J 2005; 55: Munoz JV, Herreros B, Sanchiz V et al. Dental and periodontal lesions with gastro-oesophageal reflux disease. Dig Liver Dos 2003; 35: Jarvinen V, Meurman JH, Hyvarinen H, Rytomaa I, Murtomaa H. Dental erosion and upper gastrointestinal disorders. Oral Surg Oral Med Oral Pthol 1998; 65: Τορτοπίδης και συν 12. Colin-Jones DG. Gastro-oesophageal reflux disease. Prescribers J 1996; 36: Johnson LF, Mc Nally PR. Gastro-oesophageal reflux disease. In: PR McNally (ed). GI/Liver secrets, Handley & Belfus, Inc, Mosby Philadelphia, 1996, Broliato GA, Volcato DB, Reston EG, Kramer PF, Marquezan M, Ruzzarin F, Spiguel MH.Esthetic and functional dental rehabilitation in a patient with gastroesophageal reflux.quintessence Int 2008; 39: Vakil N, van Zanten SV, Kahrilas P, Dent J, Jones R. The Global Consensus Group. The Montreal definition and classification of gastroesophageal reflux disease: a global evidence-based consensus. Am J Gastroenterol. 2006; 101: Milosevic A. Tooth wear: an aetiological and diagnostic problem. Eur J Prosthodont Restor Dent. 1993;1: Smith BGN. Toothwear: Aetiology and diagnosis. Dent Update 1989; 16: Eccles JD, Jenkins WG. Dental erosion and diet.j Dent 1974; 2: Deery C, Wagner ML, Longbottom C, Simon R, Nugent ZT. The prevelance of dental erosion in a United States and a United Kingdom sample of adolescents. Pediatr Dent 2000; 22: Ganss C, Klimek J, Giese K. Dental erosion in children and adolescents - a crosssectional and longitudinal investigation using study models. Community Dent Oral Epidemiol 2001; 29: Al - Majed I, Maguire A, Murray JJ. Risk factors for dental erosion in 5-6 year old and year old boys in Saudi Arabia. Community Dent Oral Epidemiol 2002; 30: Zero DT. Etiology of dental erosion: Extrinsic Factors. Eur J Oral Sci 1996; 104: Oʼ Sullivan EA. Cuzzon ME. A comparison of acidic dietary factors in children with and without dental erosion. ASDC J Dent Child 2000; 67: Tuominen ML, Tuominen RJ, Fubusa F, Mgalula N. Tooth surface loss and exposure to organic and inorganic acid fumes in workplace. Community Dent Oral Epidemiol 1991; 19: Bartlett DW, Evans DF, Anggiansah A et al. A study of the association between gastro-oesophageal reflux and palatal dental erosion. Br Dent J 1996;181: Aranha ACC, Eduardo CP, Cordas TA. Eating disorders. Part I: Psychiatric Diagnosis and dental implications. J Contemp Dent Pract 2008; 9: Imfeld T. Dental erosion. Definition, Classification and links. Eur J Oral Sci 1996; 104: Meurman JH, Frank RM. Scanning electron microscopic study of the effect of salivary pellicle on enamel erosion. Caries Res 1991; 25: Amaechi BT, Higham SM, Edgar WM, Milosevic A. Thickness of acquired salivary pellicle as a determinant of the dental erosion. J Dent Res 1999; 78: Jenkins G. The physiology and Biochemistry of the mouth. Blackwell Scientific Publications 1978; Piangprach T, Hengtrakool C, Kukiattrakoon B, Kedjarune-Leggat U. The effect of salivary factors on dental erosion in various age groups and tooth surfaces. JADA 2009; 140:

7 Διάγνωση και αντιμετώπιση οδοντιατρικών ασθενών με Γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση και οδοντική διάβρωση Hattab FN, Yassin OM. Etiology and diagnosis of tooth wear: A literature Review and presentation of selected cases. Int J Prosthod 2000; 13: Litonjua LA, Andreana S, Bush PJ, Cohen RE. Tooth wear:attrition, erosion and abrasion. Quintessence Int 2003; 34: Schroeder PL, Filler SJ, Ramirez B, Lazarchik DA, Vaezi MF, Richter JE. Dental erosion and acid reflux disease. Ann Intern Med ; 122: Lazarchik DA, Filler SJ. Effects of gastroesophageal reflux on the oral cavity. Am J Med 1997; 103:107S- 113S. 36. Ali DA, Brown RS, Rodriguez LO, Moody EL, Nasr MF. Dental erosion caused by silent gastroesophageal reflux disease. J Am Dent Assoc 2002; 133: Groen JN, Smout AJ. Supra-oesophageal manifestations of gastro-oesophageal reflux disease. Eur J Gastroenterol Hepatol 2003; 15: Moazzez R, Bartlett D, Anggiansah A. Dental erosion, gastro-oesophageal reflux disease and saliva: how are they related? J Dent 2004; 32: Shaw L, Smith AJ. Dental erosion--the problem and some practical solutions. Br Dent J 1999; 186: Smith BG, Knight JK. An index for measuring the wear of teeth. Br Dent J 1984; 156: Wickens JL. Tooth surface loss. 6. Prevention and maintenance. Br Dent J 1999; 186: Johansson A, Johansson AK, Omar R, Carlsson GE. Rehabilitation of the worn dentition. J Oral Rehabil 2008; 35: Howden GF. Erosion as a preventing symptom in hiatus hernia. Br Dent J 1979; 131: Gregory-Head BL, Curtis DA, Kim L, Cello J. Evaluation of dental erosion in patients with gastroesophageal reflux disease. J Prosthet Dent 2000; 83: Loffeld RJ. Incisor teeth status in patients with reflux oesophagitis. Digestion. 1996; 57: Myklebust S, Espelid I, Svalestad S, Tveit AB. Dental health behavior, gastroesophageal disorders and dietary habits among Norwegian recruits in 1990 and Acta Odontol Scand 2003; 61: Oginni AO, Agbakwuru EA, Ndububa DA. The prevalence of dental erosion in Nigerian patients with gastrooesophageal reflux disease. BMC Oral Health. 2005; 5: Dahshan A, Patel H, Delaney J, Wuerth A, Thomas R, Tolia V. Gastroesophageal reflux disease and dental erosion in children. J Pediatr 2002; 140: Linnet V, Seow WK, Connor F, Shepherd R. Oral health of children with Gastro-oesophageal relux disease: a controlled study. Aust Dent J 2002; 47: Jensdottir T, Arnadottir IB, Thorsdottir I, Bardow A, Gudmundsson K, Theodors A, Holbrook WP. Relationship between dental erosion, soft drink consumption, and gastroesophageal reflux among Icelanders. Clin Oral Investig 2004; 8: Alfaro EV, Aps JK, Martens LC. Oral implications in children with gastroesophageal reflux disease. Curr Opin Pediatr 2008; 20: Di Fede O, Di Liberto C, Occhipinti G, Vigneri S, Lo Russo L, Fedele S, Lo Muzio L, Campisi G. Oral manifestations in patients with gastro-oesophageal reflux disease: a single-center case-control study. J Oral Pathol Med 2008; 37: Pace F, Pallota S, Tonini M, Vakil N, Porro GB. Systematic review: gastro-oesophageal reflux disease and dental lesions. Aliment Pharmacol Ther 2008; 27: Stafne E, Lovestedt S. Dissolution of tooth substance by lemon juice, acid beverages and acids from some other sources. J Am Dent Assoc 1947; 34: Hellstrom I. Oral complications in anorexia nervosa. Scan J Dent Res 1977; 85; Silva MA, Damante JH, Stipp AC, Tolentino MM, Carlotto PR, Fleury RN. Gastroesophageal reflux disease: new oral findings. Oral Surg Oral Med Oral Pathol 2001; 1: Μάτσου Ειρήνη Ινώ. Διερεύνηση της επίδρασης του γαστρικού υγρού στην επιφανειακή αδρότητα κεραμικών μεταλλοκεραμικών αποκαταστάσεων. In vitro μελέτη. Διπλωματική διατριβή, Οδοντιατρική Σχολή Α.Π.Θ., Θεσσαλονίκη, Valena V, Young WG. Dental erosion patterns from intrinsic acid regurgitation and vomiting. Aust Dent J 2002; 47: Ray SW, Secrest J, Chien APY, Corey RSC. Managing gastoesophageal reflux disease. The nature practitioner 2002; 27: Scott M, Gelhot AR. Gastroesophageal reflux disease:diagnosis and management. Am Fam Physician 1999; 59: Fraser-Moodie CA, Norton B, Gornall C. Weight loss has an independent beneficial effect on symptoms of gastoesophageal reflux in patients who are overweight. Scand J Gastroenterol 1999; 4: Ruhl CE, Everhart JE: Overweight, but not high dietary fat intake, increases risk of gastroesophageal reflux disease hospitalization: Th NHANES I epidemiologic followup study. Ann Epidemiol 1999; 9: Anderson DC. New approaches to treatment of GERD. Drug Topics 2000; 19: De Vault KR, Castell DO. Updated guidelines for the diagnosis and treatment of gastroesophageal relux disease. Am J Gastroenterol 1999; 94: Smit CF, Copper MP, van Leeuwen JA, Schoots IG, Stanojcic LD. Effect of cigarette smoking on gastropharyngeal and gastroesophageal reflux. Ann Otol Rhinol Laryngol 2001; 110: Williams BD. Gastroesophageal reflux disease. In: DiPiro IT, Talbert RI, Yee GC (eds). Pharmacotherapy: A pathophysiologic approach. Stamford, Conn:Appleton and Lange, 1999; Johnson DA. Gastroesophageal reflux disease. Shorterm management strategies. Consultant 1997; 37: Katz PO. Treatment of gastroesophageal reflux disease:use of algorithms to aid in management. Am J Gastroenterol 1999; 94: Katz PO, Castell DO. Medical therapy of supraesophageal gastroesophageal reflux disease. Am J Med 2000; 18: Tytgat GN. Possibilities and shortcomings of mainte-

8 26 Τορτοπίδης και συν nance therapy in gastroesophageal reflux disease. Dig Surg 1999; 16: Smith CD. Surgical therapy for gastroesophageal reflux disease. Indications, evaluation, procedures. Gastrointes Endoscop Clin North AM 2009; 19: Sunku B, Marino RV, Sockolow R. A primary care to paediatric gastroesophageal reflux.jaoa 2000; 100: Barron RP, Carmichael RP, Marcon MA, Sàndor GK. Dental erosion in gastroesophageal reflux disease. J Can Dent Assoc 2003; 69: Marques LS, Rey AC, Torres R. Dental demineralization associated with gastroesophageal reflux in an orthodontic patient. Am J Orthodont Dentofacial Orthoped 2007; 131: Lussi A, Schaffner M, Ben TJ. Dental erosion-diagnosis and prevention in children and adults. Int Dent J 2007; 57: Liberali SAC. Oral impact of gastro-oesophageal reflux disease: a case report. Austr Dent Assoc 2008; 53: Moshado NAG, Fonseca RB, Branco CA, Barbosa GAS, Fernandes Neto AJ, Soares CJ. Dental wear caused by association between bruxism and gastroesophageal reflux disease: a rehabilitation report. J Appl Oral Sci 2007; 15: Guldag MU, Buyukkaplan US, Ay ZY, Katirci G. A multidisciplinary approach to dental erosion: a case report. Eur J Dent 2008; 2: Bavbek AB, Dogan OM, Yilmaz T, Dogan A. The role of saliva in dental erosion and a prosthetic approach to treatment: a case report. J Contemp Dent Pract 2009; 10: Τορτοπίδης Δ, Τσίγγος Ν, Χατζηκυριάκος Α. Απώλεια σκληρών οδοντικών ιστών. Μέρος ΙΙ. Σύγχρονες απόψεις για τη διάγνωση και τη θεραπευτική αντιμετώπιση. Ελληνικά στοματολογικά χρονικά 2007; 51: Van Roekel NB. Gastroesophageal reflux disease, tooth erosion, and prosthodontic rehabilitation: a clinical report. J Prosthodont 2003; 12:255-9.

ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΙΣΟΦΑΓΟΥ. Δημήτριος Θεοδώρου Επίκουρος Καθηγητής Χειρουργικής. Α Προπαιδευτική Χειρουργική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών

ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΙΣΟΦΑΓΟΥ. Δημήτριος Θεοδώρου Επίκουρος Καθηγητής Χειρουργικής. Α Προπαιδευτική Χειρουργική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΙΣΟΦΑΓΟΥ Δημήτριος Θεοδώρου Επίκουρος Καθηγητής Χειρουργικής Μονάδα Χειρουργικής Ανωτέρου Πεπτικού Α Προπαιδευτική Χειρουργική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Οδοντιατρική Επιστήμη

Οδοντιατρική Επιστήμη Οδοντιατρική Επιστήμη Επιστήμη της Yγείας του Στόματος & των Δοντιών «Επιστήμη των Mεταμορφώσεων» Ανδρεάδης Δημήτριος Οδοντίατρος-Στοματολόγος Λέκτορας Εργαστηρίου Στοματολογίας Οδοντιατρικής Σχολής ΑΠΘ

Διαβάστε περισσότερα

Γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση Διαγνωστικά και θεραπευτικά διλήμματα

Γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση Διαγνωστικά και θεραπευτικά διλήμματα Γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση Διαγνωστικά και θεραπευτικά διλήμματα Χ. Αγακίδης Παιδογαστρεντερολόγος Επιστημονικός συνεργάτης Α Παιδιατρική Κλινική Α.Π.Θ. 34η Ενημερωτική Ημερίδα της Α Παιδιατρικής Κλινικής

Διαβάστε περισσότερα

Οδοντική διάβρωση σε παιδιά και εφήβους

Οδοντική διάβρωση σε παιδιά και εφήβους 14 ΠΑΙΔΟΔΟΝΤΙΑ 2011 25(2): Οδοντική διάβρωση σε παιδιά και εφήβους Λαζαρίδη Κ. 1, Μάστορα Α. 1, Βαδιάκας Γ. 2 Ολοένα και περισσότερες μελέτες των τελευταίων χρόνων, δείχνουν την συνεχώς αυξανόμενη συχνότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟΠΑΘΕΙΣ ΚΙΝΗΤΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΟΙΣΟΦΑΓΟΥ Κοτσικόρος Νικόλαος Ειδικευόµενος Β Γαστρεντερολογικής Κλινικής ΓΝΑ «Ο Ευαγγελισµός» ΠΡΩΤΟΠΑΘΕΙΣ ΚΙΝΗΤΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΟΙΣΟΦΑΓΟΥ 1. Ιδιοπαθής αχαλασία 2. Ιδιοπαθής

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιάζοντας το τέλειο χαμόγελο

Σχεδιάζοντας το τέλειο χαμόγελο Νίκος Τσέλιος Eιδικός Προσθετολόγος Απόφοιτος University of Michigan και Baylor College of Dentistry, USA Επιστημονικός Συνεργάτης Προσθετικής Οδοντιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Σχεδιάζοντας το

Διαβάστε περισσότερα

Dental Expert. Ο Εξειδικευµένος Συνεργάτης του Οδοντιατρείου σας

Dental Expert. Ο Εξειδικευµένος Συνεργάτης του Οδοντιατρείου σας Dental Expert Ο Εξειδικευµένος Συνεργάτης του Οδοντιατρείου σας Αεροαποτριβή Άννα Ελµάογλου Ε.Π.Ε. - Φειδιππίδου 30, 11527, Aθήνα Tηλ 210 7770739, 210 7770757 Φαξ 210 7770716 email: info@dental-expert.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΟΣ ΑΣΘΕΝΗΣ

ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΟΣ ΑΣΘΕΝΗΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΟΣ ΑΣΘΕΝΗΣ ISBN 978-960-372-099-7 ΘΕΣΣΑΛΙΑ ΑΘΑΝΑΣΟΥΛΗ Ομότιμη Καθηγήτρια Προληπτικής και Κοινωνικής Οδοντιατρικής Πανεπιστημίου Αθηνών ΟΥΡΑΝΙΑ ΝΙΚΟΛΑΤΟΥ - ΓΑΛΙΤΗ Αναπληρώτρια

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές του στομάχου.

Διαταραχές του στομάχου. Διαταραχές του στομάχου. Δυσπεψία Η δυσπεψία δεν είναι μια ασθένεια αλλά ένα σύνολο συμπτωμάτων. Πρόκειται για κατάσταση κακής λειτουργίας του πεπτικού συστήματος που δημιουργεί δυσχέρειες κατά την πέψη.

Διαβάστε περισσότερα

7 ο ετήσιο συνέδριο αθηροσκλήρωσης. Θεσσαλονίκη 10-12 Μαρτίου 2011

7 ο ετήσιο συνέδριο αθηροσκλήρωσης. Θεσσαλονίκη 10-12 Μαρτίου 2011 7 ο ετήσιο συνέδριο αθηροσκλήρωσης Θεσσαλονίκη 10-12 Μαρτίου 2011 Κάπνισμα, περιοδοντική νόσος και υγιεινή του στόματος Νίκος Α. Ευθυμιάδης, D.D.S., M.Sc. Οδοντίατρος-Περιοδοντολόγος Τι είναι η περιοδοντίτιδα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ

ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΕΙΔΙΚΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ Είναι γνωστό πως η στοματική υγεία είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τη συστηματική υγεία, κάτι που αποδεικνύεται από τις επιπλοκές που μπορεί

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Σακχαρώδης Διαβήτης Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Number of people with diabetes by IDF Region, 2013 IDF Diabetes Atlas.

Διαβάστε περισσότερα

Ενημέρωση και συγκατάθεση για χειρουργική τοποθέτηση οδοντικών εμφυτευμάτων

Ενημέρωση και συγκατάθεση για χειρουργική τοποθέτηση οδοντικών εμφυτευμάτων Ενημέρωση και συγκατάθεση για χειρουργική τοποθέτηση οδοντικών εμφυτευμάτων Προτεινόμενη θεραπεία: Μετά από προσεκτική κλινική και ακτινογραφική εξέταση του στόματος και εκτίμηση της κατάστασης μου, ο

Διαβάστε περισσότερα

Δυσπεψία στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας στην Ελλάδα: Δεδομένα από δύο διδακτορικές διατριβές

Δυσπεψία στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας στην Ελλάδα: Δεδομένα από δύο διδακτορικές διατριβές ΘεραπευτικΑ προβληματα ÐÑÁÊÔÉÊÁ συσχετιζομενα 12ïõ ÅËËÇÍÉÊÏÕ με ÓÕÍÅÄÑÉÏÕ το ΕλικοβακτηρΙδιο ÃÉÁ ÔÏ ÅËÉÊÏÂÁÊÔÇÑÉÄÉÏ του πυλωρου ÔÏÕ ÐÕËÙÑÏÕ ÁèÞíá, 2007 Δυσπεψία στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας στην Ελλάδα:

Διαβάστε περισσότερα

«Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014

«Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014 «Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014 Κοιλιοκάκη Ι Η κοιλιοκάκη είναι ανοσολογική πάθηση, που προκαλεί κυρίως βλάβες στο λεπτό έντερο αλλά και

Διαβάστε περισσότερα

Η στοματική υγεία στην τρίτη ηλικία

Η στοματική υγεία στην τρίτη ηλικία ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΠΕΙΡΑΙΑ Η στοματική υγεία στην τρίτη ηλικία Ενημερωτική Ομιλία για την επιτροπή Προληπτικής, Σεληνίδου Αγγελική Οδοντίατρος Δημόσιας Υγείας Πρόεδρος της Επιτροπής Προληπτικής ΟΣΠ

Διαβάστε περισσότερα

Μία Περίπτωση Σύντηξης/Διδυμίας Κάτω Τρίτου Γομφίου με Υπεράριθμο Τέταρτο Γομφίο

Μία Περίπτωση Σύντηξης/Διδυμίας Κάτω Τρίτου Γομφίου με Υπεράριθμο Τέταρτο Γομφίο Μία Περίπτωση Σύντηξης/Διδυμίας Κάτω Τρίτου Γομφίου με Υπεράριθμο Τέταρτο Γομφίο ΓΝΑΘΙΟΝ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ & ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΧΕΙΡ/ΚΗ www.gnathion.gr Μια ασυνήθης αναπτυξιακή διαταραχή των δοντιών είναι και η σύντηξη/διδυμία,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΥΛΙΚΟ. για την έρευνα. «Πανελλήνια Επιδημιολογική Μελέτη Καταγραφής Στοματικής Υγείας»

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΥΛΙΚΟ. για την έρευνα. «Πανελλήνια Επιδημιολογική Μελέτη Καταγραφής Στοματικής Υγείας» ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΥΛΙΚΟ για την έρευνα «Πανελλήνια Επιδημιολογική Μελέτη Καταγραφής Στοματικής Υγείας» Η Έρευνα - γενικά Η έρευνα αυτή αφορά τη σχεδίαση και διεξαγωγή μιας πανελλαδικής έρευνας για την καταγραφή

Διαβάστε περισσότερα

Temporomandibular Dysfunction: Considerations in the Surgical- Orthodontic Patient M. Tucker, W. Proffit. Παρουσίαση Αργυρώ Κεχαγιά

Temporomandibular Dysfunction: Considerations in the Surgical- Orthodontic Patient M. Tucker, W. Proffit. Παρουσίαση Αργυρώ Κεχαγιά Temporomandibular Dysfunction: Considerations in the Surgical- Orthodontic Patient M. Tucker, W. Proffit Παρουσίαση Αργυρώ Κεχαγιά Σκοπός Να μελετήσει τη σχέση ανάμεσα στις συγκλεισιακές ανωμαλίες & στην

Διαβάστε περισσότερα

1. Ορισµός Νόσου. 4. Συµπτωµατολογία / Κλινική εικόνα / Ευρήµατα (εργαστηριακά κ.α.)

1. Ορισµός Νόσου. 4. Συµπτωµατολογία / Κλινική εικόνα / Ευρήµατα (εργαστηριακά κ.α.) 1. Ορισµός Νόσου 2. Παθογένεια: η µελέτη της δηµιουργίας µιας παθολογικής κατάστασης, µια παθολογική κατάσταση σε συνάρτηση µε το αίτιο που την προκαλεί 3. Επιδηµιολογία: είναι η επιστηµονική µελέτη των

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΥΓΙΕΙΝΗ ΤωνφοιτητώντηςΝοσηλευτικής

ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΥΓΙΕΙΝΗ ΤωνφοιτητώντηςΝοσηλευτικής ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΥΓΙΕΙΝΗ ΤωνφοιτητώντηςΝοσηλευτικής ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Τι σημαίνει σωστή στοματική υγιεινή; Η σωστή στοματική υγιεινή μας εξασφαλίζει στόμα υγιές και ευχάριστη αναπνοή. Αυτό σημαίνει ότι: 1. Τα

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΠΝΙΣΤΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΓΟΝΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΡΡΟΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ Ονοματεπώνυμο Φοιτήτριας: Χριστοφόρου Έλενα

Διαβάστε περισσότερα

Ανιχνευτικές εξετάσεις (screening) στη φροντίδα του παιδιού

Ανιχνευτικές εξετάσεις (screening) στη φροντίδα του παιδιού Ανιχνευτικές εξετάσεις (screening) στη φροντίδα του παιδιού Μάιος 2007 Τ. Παναγιωτόπουλος Τομέας υγείας του παιδιού Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας «Όλα τα προγράμματα screening προκαλούν βλάβη, ορισμένα

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ο νευροπαθητικός πόνος; 1,2

Τι είναι ο νευροπαθητικός πόνος; 1,2 Αυτές οι πληροφορίες προορίζονται για γενική πληροφόρηση και ενημέρωση του κοινού και σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τη συμβουλή ιατρού ή άλλου αρμοδίου επαγγελματία υγείας Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Στοματική Υγιεινή & Φροντίδα: Τεχνικές Προσέγγισης και Επικοινωνίας Πελάτη στο Φαρμακείο

Στοματική Υγιεινή & Φροντίδα: Τεχνικές Προσέγγισης και Επικοινωνίας Πελάτη στο Φαρμακείο Στοματική Υγιεινή & Φροντίδα: Τεχνικές Προσέγγισης και Επικοινωνίας Πελάτη στο Φαρμακείο Το στόμα μας: καθρέφτης Υγείας, Ευεξίας, Ομορφιάς ΟΜΟΡΦΟ ΧΑΜΟΓΕΛΟ ΚΑΘΡΕΦΤΗΣ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Η ΠΑΡΑΜΕΛΗΣΗ ΤΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

10/4/2013. Οδοντικός τύπος του κουνελιού

10/4/2013. Οδοντικός τύπος του κουνελιού Οδοντικά προβλήματα των κουνελιών και των τρωκτικών Σεραφείμ Αθ. Παπαδημητρίου επ. καθηγητής Κλινική Ζώων Συντροφιάς Κτηνιατρική Σχολή Α.Π.Θ. Διάφορες μελέτες έχουν δείξει ότι τόσο τα κουνέλια όσο και

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες οδηγίες στη διερεύνηση της χρόνιας πνευμονοπάθειας στα παιδιά

Κατευθυντήριες οδηγίες στη διερεύνηση της χρόνιας πνευμονοπάθειας στα παιδιά Κατευθυντήριες οδηγίες στη διερεύνηση της χρόνιας πνευμονοπάθειας στα παιδιά 2012 Ελπίδα Χατζηαγόρου Παιδοπνευµονολογική Μονάδα Ιπποκράτειο Νοσοκοµείο Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Χρόνια πνευµονοπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΕ ΩΝ ΘΝΗΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΑΙΤΙΩΝ ΠΡΟΚΛΗΣΗΣ ΘΑΝΑΤΟΥ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΨΥΧΟΓΕΝΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ Γεωργία Χαραλάµπους Λεµεσός

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα I Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι για την τροποποίηση των όρων αδειών κυκλοφορίας

Παράρτημα I Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι για την τροποποίηση των όρων αδειών κυκλοφορίας Παράρτημα I Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι για την τροποποίηση των όρων αδειών κυκλοφορίας Επιστημονικά πορίσματα Λαμβάνοντας υπόψη την έκθεση αξιολόγησης της PRAC σχετικά με την PSUR για το ζολεδρονικό

Διαβάστε περισσότερα

Οδοντιατρικός Σύλλογος Πειραιά

Οδοντιατρικός Σύλλογος Πειραιά Οδοντιατρικός Σύλλογος Πειραιά Οδηγίες προς τους εθελοντές οδοντιάτρους, για τη συμπλήρωση του δελτίου οδοντιατρικής εξέτασης των παιδιών των νηπιαγωγείων, δημοτικών και γυμνασίων. Σκοπός αυτής της παρουσίασης

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΚΑΡΚΙΝΟΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΚΑΡΚΙΝΟΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S The "Annual Report to the Nation on the Status of Cancer,, 1975-2001*"

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΓΟΝΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΑ. Πρόληψη: Το κλειδί για την στοματική υγεία

ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΓΟΝΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΑ. Πρόληψη: Το κλειδί για την στοματική υγεία ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΓΟΝΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΑ Πρόληψη: Το κλειδί για την στοματική υγεία Η πρώτη επίσκεψη στον οδοντίατρο, συνήθως αποτελεί μια δυσάρεστη δοκιμασία για το παιδί. Και αυτό γιατί, ακόμη και

Διαβάστε περισσότερα

* Αισθητικές άμεσες και έμμεσες εμφράξεις (λευκά σφραγίσματα): Η χρήση υλικών, όπως

* Αισθητικές άμεσες και έμμεσες εμφράξεις (λευκά σφραγίσματα): Η χρήση υλικών, όπως ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗ: Η Διαφορά της ΓΕΝΙΚΗΣ απο την ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ οδοντιατρικής,είναι: Γενικη οδοντιατρκή: Αφορά την υγεία του στόματος,καθώς και την πρόληψη, διάγνωση και θεραπεία των παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ 12 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2013 TI ENNOOYME ΛΕΓΟΝΤΑΣ «ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ» Ο όρος «ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ» περιλαμβάνει μια ομάδα μυοσκελετικών παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Συμβόλαιο Οδοντιατρικής Φροντίδας και Υποστήριξης Dental Care. Πίνακας Οδοντιατρικών Πράξεων

Συμβόλαιο Οδοντιατρικής Φροντίδας και Υποστήριξης Dental Care. Πίνακας Οδοντιατρικών Πράξεων Συμβόλαιο Οδοντιατρικής Φροντίδας και Υποστήριξης Dental Care Πίνακας Οδοντιατρικών Πράξεων Κόστος συμμετοχής Ασφαλισμένου (Ποσό σε ) 1. ΓΕΝΙΚΑ Οδοντιατρική εξέταση 6 Καθαρισμός οδόντων μέχρι δύο (2) φορές

Διαβάστε περισσότερα

παράκαμψη κατά Roux-en-Y σε 4 ασθενείς με κρανιοφαρυγγίωμα

παράκαμψη κατά Roux-en-Y σε 4 ασθενείς με κρανιοφαρυγγίωμα παράκαμψη κατά Roux-en-Y 1 Hôpital Bichat-Claude Berard, Paris, 2 ΓΝΑ «ΛΑΪΚΟ», Αθήνα, 3 Hôpital Bichat-Claude Berard, Paris, 4Hôpital Bichat-Claude Berard, Paris, 5 Hôpital Bichat-Claude Berard, Paris,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΠΕΠΤΙΚΟΥ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΠΕΠΤΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΠΕΠΤΙΚΟΥ ΕΠΙ ΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ( Η.Π.Α ) Νόσοι πεπτικού και ήπατος : 50 εκατοµµύρια επισκέψεις σε : Ιατρούς Νοσοκοµεία Τµήµατα επειγόντων Πιο συχνές διαγνώσεις : Τροφικές γαστρεντερίτιδες

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση της Ελληνικής Οδοντιατρικής Ομοσπονδίας: Συνεργασίες και κοινές δράσεις

Η θέση της Ελληνικής Οδοντιατρικής Ομοσπονδίας: Συνεργασίες και κοινές δράσεις Η θέση της Ελληνικής Οδοντιατρικής Ομοσπονδίας: Συνεργασίες και κοινές δράσεις Παναγιώτης Βίγλας, Οδοντίατρος, Γενικός Γραμματέας Ελληνικής Οδοντιατρικής Ομοσπονδίας Η Ελληνική Οδοντιατρική Ομοσπονδία

Διαβάστε περισσότερα

σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου επί τουλάχιστον 3

σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου επί τουλάχιστον 3 Το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (ΣΕΕ) ανήκει σε μια ομάδα λειτουργικών διαταραχών του πεπτικού σωλήνα. Το κοιλιακό άλγος, ο μετεωρισμός και η εναλλαγή των συνηθειών του εντέρου αποτελούν τυπικά συμπτώματα.

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΠΑΓΚΑΛΑΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΝΕΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Γ.Ν.Θ. Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ

ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΠΑΓΚΑΛΑΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΝΕΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Γ.Ν.Θ. Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΠΑΓΚΑΛΑΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΝΕΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Γ.Ν.Θ. Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Η Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια είναι μια νόσος που μπορεί να προληφθεί και να θεραπευθεί, και περιλαμβάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουμε Αιμίλιος Τίγκος Χειρουργός Οδοντίατρος - Ενδοδοντολόγος Κάθε δόντι αποτελείται από τη «μύλη», το τμήμα δηλαδή που βρίσκεται έξω από τα ούλα και είναι ορατό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D σχετιζόμενα με το βρογχικό άσθμα στα παιδιά και στους έφηβους Κουρομπίνα Αλεξάνδρα Λεμεσός [2014] i ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης.

Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης. Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης. Αν είστε 55-70 ετών ελάτε και εσείς για ΔΩΡΕΑΝ προληπτικές εξετάσεις για τον καρκίνο παχέος εντέρου, από 1-31 Μαρτίου σε Αθήνα-Πειραιά, Θεσσαλονίκη, Πάτρα και Ηράκλειο. Πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΝΕΥΡΙΚΗΣ ΑΝΟΡΕΞΙΑΣ ΣΤΟ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΝΕΥΡΙΚΗΣ ΑΝΟΡΕΞΙΑΣ ΣΤΟ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΝΕΥΡΙΚΗΣ ΑΝΟΡΕΞΙΑΣ ΣΤΟ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΘΕΟΔΩΡΟΥ - ΝΤΕΛΙΜΙΧΑΛΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ MSc ΕΚΠΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Ι.ΙΕΚ ΒΑΪΑ ΜΠΑΛΩΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ ΜΕΘ ΠΓΝ ΛΑΡΙΣΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗ: ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ Λουκία Βασιλείου 2010646298 Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Δρ.

Διαβάστε περισσότερα

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Μακροχρόνια επιστημονική έρευνα έχει αποδείξει ότι πολλά από

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Ποια είναι τα αίτια που προκαλούν την οστεοπόρωση ;

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Ποια είναι τα αίτια που προκαλούν την οστεοπόρωση ; ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Ο σ τ ε ο π ό ρ ω σ η καλείται η ελάττωση της οστικής μάζας, χωρίς όμως να έχουμε διαταραχή της χημικής σύστασης του οστού. Η φυσιολογική αποδόμηση του οστού δεν ακολουθείται από αντίστοιχη

Διαβάστε περισσότερα

«ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΣ» Ευστάθιος Χρονόπουλος Επίκουρος Καθηγητής ΕΚΠΑ Β Πανεπιστημιακή ήορθοπαιδική ήκλινική Κωνσταντοπούλειο Νοσοκομείο Ν.

«ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΣ» Ευστάθιος Χρονόπουλος Επίκουρος Καθηγητής ΕΚΠΑ Β Πανεπιστημιακή ήορθοπαιδική ήκλινική Κωνσταντοπούλειο Νοσοκομείο Ν. «ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΣ» Ευστάθιος Χρονόπουλος Επίκουρος Καθηγητής ΕΚΠΑ Β Πανεπιστημιακή ήορθοπαιδική ήκλινική Κωνσταντοπούλειο Νοσοκομείο Ν.ΙΩΝΙΑΣ Εισαγωγή: γή Η συνηθέστερη των παθήσεων που προσβάλλει τους ενήλικες

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Β. Α. Παπαγεωργίου MD, Med, Δρ. Α.Π.Θ. Παιδοψυχίατρος - TEACCH Consultant τ. Επίκουρος Καθηγήτρια Παιδοψυχιατρικής Οι Δ.Π.Τ. Δεν είναι απλώς αποκλίνουσες διατροφικές

Διαβάστε περισσότερα

Μακαρίτη Χ. Παναγιώτα Τσάρτα Ν. Δάφνη. Επιβλέπουσα καθ/τρια: Αβραμίκα Μαρία

Μακαρίτη Χ. Παναγιώτα Τσάρτα Ν. Δάφνη. Επιβλέπουσα καθ/τρια: Αβραμίκα Μαρία Μακαρίτη Χ. Παναγιώτα Τσάρτα Ν. Δάφνη Επιβλέπουσα καθ/τρια: Αβραμίκα Μαρία Σκοπός της παρούσας μελέτης είναι η διερεύνηση της ποιότητας ζωής των ασθενών με αναπνευστικά νοσήματα και ιδιαίτερα με χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου

Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου Προστάτεψε την καρδία σου Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου Καρδιοαγγειακές παθήσεις και γυναικείο φύλο Εισαγωγή Οι καρδιαγγειακές παθήσεις αποτελούν σε παγκόσμιο επίπεδο την κυριότερη αιτία θανάτου στο γυναικείο

Διαβάστε περισσότερα

Συγκοπτικά επεισόδια καρδιαγγειακής αιτιολογίας: διαγνωστική προσπέλαση

Συγκοπτικά επεισόδια καρδιαγγειακής αιτιολογίας: διαγνωστική προσπέλαση There are no translations available. Γιώργος Κολιός Καρδιολόγος Οι ασθενείς με συγκοπή αποτελούν το 2% των επισκέψεων στα τμήματα έκτακτων περιστατικών. Η ετήσια επίπτωση συγκοπτικών επεισοδίων στα ηλικιωμένα

Διαβάστε περισσότερα

Η Παιδική Παχυσαρκία στην Κύπρο. Σάββας Χρ Σάββα MD, PhD Ερευνητικό και Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Υγεία του Παιδιού

Η Παιδική Παχυσαρκία στην Κύπρο. Σάββας Χρ Σάββα MD, PhD Ερευνητικό και Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Υγεία του Παιδιού Η Παιδική Παχυσαρκία στην Κύπρο Σάββας Χρ Σάββα MD, PhD Ερευνητικό και Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Υγεία του Παιδιού Επιδημία Παχυσαρκίας Source: IASOWebsite 2013 Αν δεν πάρουμε σύντομα αποτελεσματικά μέτρα,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΔΙΑΤΡΗΣΗΣ ΓΑΣΤΡΟΔΩΔΕΚΑΔΑΚΤΥΛΙΚΟΥ ΕΛΚΟΥΣ ΣΕ ΥΨΗΛΟΥ ΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΥΠΕΡΗΛΙΚΕΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ.

ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΔΙΑΤΡΗΣΗΣ ΓΑΣΤΡΟΔΩΔΕΚΑΔΑΚΤΥΛΙΚΟΥ ΕΛΚΟΥΣ ΣΕ ΥΨΗΛΟΥ ΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΥΠΕΡΗΛΙΚΕΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ. Νικολέτα Στόγια, Μάριος Φερφέλης, Γ.Ν. Αθηνών, "ΕΛΠΙΣ", Β Χειρουργική Κλινική Εισαγωγή Παρά την σημαντικότατη μείωση της γαστρικής χειρουργικής την τελευταία 20ετία, λόγω της ευρείας χρήσης των νεότερων

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές Διαταραχές & η αντιμετώπιση τους

Διατροφικές Διαταραχές & η αντιμετώπιση τους Διατροφικές Διαταραχές & η αντιμετώπιση τους www.cydadiet.org www.iph.com.cy Προσφορά Συνδέσμου Διαιτολόγων και Διατροφολόγων Κύπρου σε συνεργασία με την εταιρεία Iacovos Photiades Foodstuff Suppliers

Διαβάστε περισσότερα

Αντιυπερτασικά & σεξ. Σοκολάκης Ιωάννης, MD, MSc Ειδικευόμενος Β Ουρολογικής Κλινικής ΑΠΘ, ΓΝΘ «Παπαγεωργίου»

Αντιυπερτασικά & σεξ. Σοκολάκης Ιωάννης, MD, MSc Ειδικευόμενος Β Ουρολογικής Κλινικής ΑΠΘ, ΓΝΘ «Παπαγεωργίου» Αντιυπερτασικά & σεξ Σοκολάκης Ιωάννης, MD, MSc Ειδικευόμενος Β Ουρολογικής Κλινικής ΑΠΘ, ΓΝΘ «Παπαγεωργίου» Υπέραταση & ED Η Υπέρταση αποτελεί ανεξάρτητο παράγοντα κινδύνου για ED Feldman et al. J Urol

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΡΟΜΑ ΕΠΙΚΑΛΥΨΗΣ. Καλλιόπη Ζάχου. 12 Ο Πανελλήνιο Ηπατολογικό Συνέδριο. Παθολόγος Παθολογική Κλινική & Ερευνητικό Εργαστήριο Παν/μίου Θεσσαλίας

ΣΥΝΔΡΟΜΑ ΕΠΙΚΑΛΥΨΗΣ. Καλλιόπη Ζάχου. 12 Ο Πανελλήνιο Ηπατολογικό Συνέδριο. Παθολόγος Παθολογική Κλινική & Ερευνητικό Εργαστήριο Παν/μίου Θεσσαλίας ΣΥΝΔΡΟΜΑ ΕΠΙΚΑΛΥΨΗΣ Καλλιόπη Ζάχου Παθολόγος Παθολογική Κλινική & Ερευνητικό Εργαστήριο Παν/μίου Θεσσαλίας 12 Ο Πανελλήνιο Ηπατολογικό Συνέδριο Χανιά 12-15 Μαΐου 2011 ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η φλεγμονή των βρόγχων προκαλεί οίδημα και παραγωγή εκκρίσεων, και έτσι περιορίζεται περισσότερο η ροή του αέρα μέσα από τους βρόγχους.

Η φλεγμονή των βρόγχων προκαλεί οίδημα και παραγωγή εκκρίσεων, και έτσι περιορίζεται περισσότερο η ροή του αέρα μέσα από τους βρόγχους. Βρογχικό Άσθμα Το άσθμα είναι μια πάθηση που χαρακτηρίζεται από χρόνια κυτταρική φλεγμονή των αεραγωγών και βρογχική υπεραντιδραστικότητα. Έτσι προκαλείται μια μεταβλητή απόφραξη των αεροφόρων οδών που

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΟΥΣΙΩΝ ΚΑΙ ΠΕΨΗ. Φύλλο Εργασίας 7 Διατροφή & υγεία. Βιολογία A Γυμνασίου Ονοματεπώνυμο Τμήμα Ημερομηνία.

ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΟΥΣΙΩΝ ΚΑΙ ΠΕΨΗ. Φύλλο Εργασίας 7 Διατροφή & υγεία. Βιολογία A Γυμνασίου Ονοματεπώνυμο Τμήμα Ημερομηνία. ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΟΥΣΙΩΝ ΚΑΙ ΠΕΨΗ Ενότητα λογισμικού Τροφή Θρέψη Φύλλο Εργασίας 7 Διατροφή & υγεία Βιολογία A Γυμνασίου Ονοματεπώνυμο Τμήμα Ημερομηνία. Στις αρχές του 20ου αιώνα ένας νομπελίστας ιατροφιλόσοφος,

Διαβάστε περισσότερα

Στοματική Υγιεινή: Οι Πολύτιμοι Φίλοι, τα Δόντια μου!

Στοματική Υγιεινή: Οι Πολύτιμοι Φίλοι, τα Δόντια μου! 3 ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΑΛΜΥΡΟΥ Στοματική Υγιεινή: Οι Πολύτιμοι Φίλοι, τα Δόντια μου! ΤΑΞΕΙΣ: Β1 Β2 Υπεύθυνες εκπαιδευτικοί: Καραβασίλη Ελένη, Σκλαβούνου Σοφία Σχολική χρονιά 2014 2015 1 1) Εισαγωγή Στα πλαίσια

Διαβάστε περισσότερα

Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010)

Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010) Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010) Καραγιάννη Δ. 1, Μπάμπα Α. 2, Σουμανίδησ τ. 2, Ρίζοσ Π 2., Μπαλτζήσ Δ. 3, κούτασ Δ., ΚοτςαμίδηΙ.

Διαβάστε περισσότερα

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Πανταζής Α. Ιορδανίδης Διδάκτωρ Ψυχιατρικής Α.Π.Θ Καθηγητής Ψυχολογίας & Διατροφής, ΑΤΕΙ Ιορδανίδης,, 10/3/11 1 ρ.πανταζής Ιορδανίδης, 10/3/11 2

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ (2005)

ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ (2005) ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ (2005) Αγαπητοί Συνάδελφοι, Κυρίες και Κύριοι, Αρχίζουμε την ενδιαφέρουσα αυτή στρογγυλή τράπεζα που έχει θέμα της, την Χρόνια οσφυαλγία, ελπίζοντας

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΑΡΧΟΜΕΝΩΝ ΤΕΡΗΔΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ

ΟΔΗΓΟΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΑΡΧΟΜΕΝΩΝ ΤΕΡΗΔΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ TMHMA ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΔΟΝΤΙΚΗΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΑΙΔΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗΣ ΟΔΗΓΟΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΑΡΧΟΜΕΝΩΝ ΤΕΡΗΔΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ σε Παιδιά, Εφήβους και Ενήλικες

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 14: ΤΡΑΥΜΑ Η διατροφική υποστήριξη κρίνεται απαραίτητη κατά την φλεγμονώδη και μεταβολική φάση διότι βελτιώνει σημαντικά την έκβαση του ασθενούς. Η μέτρια

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις & Απαντήσεις

Ερωτήσεις & Απαντήσεις Ερωτήσεις & Απαντήσεις Μεσοδόντιo Ζελέ (Gel) με Φθόριο της TePe www.placcontrol.gr/interdentalgel Ερωτήσεις & Απαντήσεις Μεσοδόντιo Ζελέ (Gel) με Φθόριο της TePe 1. Τι είναι το Μεσοδόντιο Ζελέ (Gel) της

Διαβάστε περισσότερα

Με την κλίμακα ph μετράμε το πόσο όξινο ή βασικό είναι ένα διάλυμα.

Με την κλίμακα ph μετράμε το πόσο όξινο ή βασικό είναι ένα διάλυμα. Ουδέτερα Οξέα Με την κλίμακα ph μετράμε το πόσο όξινο ή βασικό είναι ένα διάλυμα. Βάσεις Για να δείτε περίπου πως μετριέται η ποσότητα οξέος ή βάσης στα διαλύματα, σε σχέση με το ph, δείτε αυτό τον πινάκα!!!

Διαβάστε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Journalist Handbook 1 Πληροφορίες για Δημοσιογράφους Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Νοσος Cushing 3 TΙ ΕΙΝΑΙ Η ΝΟΣΟΣ CUSHING; Πριν μιλήσουμε για τη Νόσο Cushing, θα πρέπει να κατανοήσουμε την ασθένεια

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΝΝ ΣΕ ΕΞΩΝΕΦΡΙΚΗ ΚΑΘΑΡΣΗ*

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΝΝ ΣΕ ΕΞΩΝΕΦΡΙΚΗ ΚΑΘΑΡΣΗ* ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 E-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΔΥΣΠΛΑΣΙΕΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΔΥΣΠΛΑΣΙΕΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΔΥΣΠΛΑΣΙΕΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ...... Εισαγωγή. Μετωπορινογενείς δυσπλασίες (δυσπλασίες μέσης γραμμής)... Κρανιοσυνοστώσεις ή κρανιοσυνοστεώσεις.. Βραγχιακές

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Καρδιοπάθειες

Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συγγραφική ομάδα: Φλουρής Ανδρέας, Ερευνητής Βογιατζής Ιωάννης, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΦΑΑ, ΕΚΠΑ Σταυρόπουλος- Καλίνογλου Αντώνης, Ερευνητής Σύγχρονες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Αναστολή αντλίας πρωτονίων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Αναστολή αντλίας πρωτονίων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Αναστολή αντλίας πρωτονίων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ Περιγραφή της περίπτωσης Άνδρας 43 ετών εισάγεται σε κλινική λόγω επιγαστραλγίας. Μετά από έλεγχο ετέθη η διάγνωση του πεπτικού

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ Φοινίκη Αλεξάνδρου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

UROCOURSE 2014. ELENI GAGARI DMD, DMSc. ΕΠΙΚ. ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ, Α ΠΑΝΕΠ. ΚΛΙΝΙΚΙΗ ΔΕΡΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ ΕΚΠΑ

UROCOURSE 2014. ELENI GAGARI DMD, DMSc. ΕΠΙΚ. ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ, Α ΠΑΝΕΠ. ΚΛΙΝΙΚΙΗ ΔΕΡΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ ΕΚΠΑ UROCOURSE 2014 ELENI GAGARI DMD, DMSc. ΕΠΙΚ. ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ, Α ΠΑΝΕΠ. ΚΛΙΝΙΚΙΗ ΔΕΡΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ ΕΚΠΑ ΔΗΛΩΣΗ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΩΝ: ΚΑΝΕΝΑ ΣΥΜΦΕΡΟΝ Σίελος (Σάλιο) και Στοματική Κοιλότητα Σάλιο: Σύνθεση Αρχικά ισότονο και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠ/ΚΟΣ: ΠΑΠΑΛΕΞΗ ΓΑΡΥΦΑΛΙΑ 14.02 Δ/ΝΤΡΙΑ: ΡΑΠΤΗ ΜΑΡΙΑ

ΕΚΠ/ΚΟΣ: ΠΑΠΑΛΕΞΗ ΓΑΡΥΦΑΛΙΑ 14.02 Δ/ΝΤΡΙΑ: ΡΑΠΤΗ ΜΑΡΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ 1o ΕΠΑΛ ΑΓ. Ι. ΡΕΝΤΗ ΜΑΘΗΤΕΣ: 1 η ΟΜΑΔΑ: 1. ΒΡΑΚΑΣ ΑΓΓΕΛΟΣ 2. ΕΜΙΝ ΜΑΡΙΛΝΤΙ 3. ΝΤΟΥΝΤΙΤΣ ΣΑΝΤΡΑ 4. ΦΑΛΙΑΓΚΑ ΧΡΥΣΑΥΓΗ 2

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΕΡΗΧΟΤΟΜΟΓΡΑΦΙΚΑ. 048. ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΒΡΕΦΟΥΣ ΜΕ ΕΠΑΝΑΛΑΜΒΑΝΟΜΕΝΟΥΣ ΤΡΟΦΩΔΕΙΣ ΕΜΕΤΟΥΣ ΜΕΤΑ ΤΗ ΛΗΨΗ ΓΕΥΜΑΤΟΣ & ΑΝΑΔΕΙΞΗ Γ.Ο.Π. ΥΠΕΡΗΧΟΤΟΜΟΓΡΑΦΙΚΑ.

ΥΠΕΡΗΧΟΤΟΜΟΓΡΑΦΙΚΑ. 048. ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΒΡΕΦΟΥΣ ΜΕ ΕΠΑΝΑΛΑΜΒΑΝΟΜΕΝΟΥΣ ΤΡΟΦΩΔΕΙΣ ΕΜΕΤΟΥΣ ΜΕΤΑ ΤΗ ΛΗΨΗ ΓΕΥΜΑΤΟΣ & ΑΝΑΔΕΙΞΗ Γ.Ο.Π. ΥΠΕΡΗΧΟΤΟΜΟΓΡΑΦΙΚΑ. Α ΑΚΤΙΝΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Γ.Ν. ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ. Εισαγωγή Η γαστρο-οισοφαγική παλινδρόμηση είναι ένα συχνό φαινόμενο της βρεφικής ηλικίας, το οποίο συνήθως υποστρέφεται με την πάροδο του χρόνου.

Διαβάστε περισσότερα

Αλλεργία στο γάλα αγελάδας Από τη θεωρία στην πράξη

Αλλεργία στο γάλα αγελάδας Από τη θεωρία στην πράξη Αλλεργία στο γάλα αγελάδας Από τη θεωρία στην πράξη Χαράλαμπος Αγακίδης Παιδογαστρεντερολόγος Πανεπιστημιακός Υπότροφος Α Παιδιατρική Κλινική Α.Π.Θ. Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης Τροφική αλλεργία

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 5: ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΙΔΙΟΠΑΘΗΣ ΦΛΕΓΜΟΝΩΔΗΣ ΝΟΣΟΣ ΤΟΥ ΕΝΤΕΡΟΥ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 5: ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΙΔΙΟΠΑΘΗΣ ΦΛΕΓΜΟΝΩΔΗΣ ΝΟΣΟΣ ΤΟΥ ΕΝΤΕΡΟΥ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 5: ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΙΔΙΟΠΑΘΗΣ ΦΛΕΓΜΟΝΩΔΗΣ ΝΟΣΟΣ ΤΟΥ ΕΝΤΕΡΟΥ Νόσος Crohn ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Πρόληψη και αντιμετώπιση της κακής θρέψης Πρόληψη της απώλειας

Διαβάστε περισσότερα

Φυσικοθεραπευτική Προσέγγιση της

Φυσικοθεραπευτική Προσέγγιση της Φυσικοθεραπευτική Προσέγγιση της Ακράτειας μετά από Προστατεκτομή Ελένη Κωνσταντινίδου Φυσικοθεραπεύτρια M.Sc Specialist Phys Continence U.E.L Επιστημονικός συν. ΙΜΟΠ Εργαστηριακός συν. ΤΕΙΘ Φυσικοθεραπευτική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Adult Treatment In: The Alexander Discipline 297-320. Παρουσίαση Αργυρώ Κεχαγιά

Adult Treatment In: The Alexander Discipline 297-320. Παρουσίαση Αργυρώ Κεχαγιά Adult Treatment In: The Alexander Discipline 297-320 Παρουσίαση Αργυρώ Κεχαγιά Ορθοδοντική Θεραπεία Στόχος της ορθοδοντικής θεραπείας ανεξάρτητα από την ηλικία των ασθενών είναι βελτίωση της στοματικής

Διαβάστε περισσότερα

Χρόνια βρογχίτιδα στην τρίτη ηλικία. Χρυσόστομος Αρβανιτάκης 7ο εξάμηνο

Χρόνια βρογχίτιδα στην τρίτη ηλικία. Χρυσόστομος Αρβανιτάκης 7ο εξάμηνο Χρόνια βρογχίτιδα στην τρίτη ηλικία Χρυσόστομος Αρβανιτάκης 7ο εξάμηνο Τι είναι η χρόνια βρογχίτιδα? Βρογχίτιδα είναι μια φλεγμονή των βρογχικών σωλήνων, που μεταφέρουν τον αέρα στους πνεύμονες. Χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη της οξείας επίδρασης της κατανάλωσης μπύρας στην ενδοθηλιακή λειτουργία και την αρτηριακή σκληρία

Μελέτη της οξείας επίδρασης της κατανάλωσης μπύρας στην ενδοθηλιακή λειτουργία και την αρτηριακή σκληρία Μελέτη της οξείας επίδρασης της κατανάλωσης μπύρας στην ενδοθηλιακή λειτουργία και την αρτηριακή σκληρία υγιών εθελοντών Κ. Καράτζη, PhD (Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο) Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας-Διατροφής

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΥΓΙΕΙΝΗ. Επιμέλεια: Φρίντα Εγγλεζάκη (Χημικός)

ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΥΓΙΕΙΝΗ. Επιμέλεια: Φρίντα Εγγλεζάκη (Χημικός) ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΥΓΙΕΙΝΗ Επιμέλεια: Φρίντα Εγγλεζάκη (Χημικός) Η φροντίδα της καθαριότητας και υγείας των δοντιών και γενικά της στοματικής κοιλότητας επιβάλλεται για να αποφεύγονται δυσάρεστα συμπτώματα όπως......πόνος,

Διαβάστε περισσότερα

Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη

Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη 3 η Πανελλήνια Συνάντηση Συλλόγων Ατόμων και Γονέων Παιδιών με Ρευματικές παθήσεις Αθήνα 3-4 Οκτωβρίου 2014 Κατερίνα Κουτσογιάννη Πρόεδρος Σ Ρ Κ Ορισμός Ως "συμμόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

Συμμόρφωση στη δίαιτα, ποιότητα ζωής, έρευνα Ο ρόλος του διαιτολόγου. Δρ. Μερόπη Κοντογιάννη Λέκτορας «Κλινικής Διατροφής» Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο

Συμμόρφωση στη δίαιτα, ποιότητα ζωής, έρευνα Ο ρόλος του διαιτολόγου. Δρ. Μερόπη Κοντογιάννη Λέκτορας «Κλινικής Διατροφής» Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Συμμόρφωση στη δίαιτα, ποιότητα ζωής, έρευνα Ο ρόλος του διαιτολόγου Δρ. Μερόπη Κοντογιάννη Λέκτορας «Κλινικής Διατροφής» Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο 6 σημεία κλειδιά στην αντιμετώπιση ασθενών με κοιλιοκάκη

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί σε κάποιες περιπτώσεις, οι αλλεργίες μπορεί να είναι θανατηφόρες; Το αλλεργικό shock

Γιατί σε κάποιες περιπτώσεις, οι αλλεργίες μπορεί να είναι θανατηφόρες; Το αλλεργικό shock Γιατί σε κάποιες περιπτώσεις, οι αλλεργίες μπορεί να είναι θανατηφόρες; Το αλλεργικό shock 1 Τι συμβαίνει στο σώμα σας σε μια αλλεργική αντίδραση; Μια ξένη ουσία εισέρχεται μέσω της τροφής στο σώμα Τα

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Καρδιακής Αποκατάστασης & Εργομετρικού Ελέγχου. www.cardiorehab.com.cy

Κέντρο Καρδιακής Αποκατάστασης & Εργομετρικού Ελέγχου. www.cardiorehab.com.cy Κέντρο Καρδιακής Αποκατάστασης & Εργομετρικού Ελέγχου www.cardiorehab.com.cy Καλωσορίσατε στο Κέντρο Καρδιακής Αποκατάστασης & Εργομετρικού Ελέγχου Στόχος του κέντρου Το κέντρο Καρδιακής Αποκατάστασης

Διαβάστε περισσότερα

Διάγνωση της ουρολοίμωξης

Διάγνωση της ουρολοίμωξης Διάγνωση της ουρολοίμωξης Κων. Κολλιός Γ Παιδιατρική Κλινική ΑΠΘ 13-5-2015 1 Οι ουρολοιμώξεις στα παιδιά Είναι συχνό πρόβλημα Η αναγνώρισή τους: δεν είναι εύκολη, ιδιαίτερα στην ηλικία < 24 μηνών Η συλλογή

Διαβάστε περισσότερα

18 η Διεθνής Διημερίδα Ηπατίτιδας Β & C Μέρος έκτο: Οι μελέτες του ΚΕΕΛΠΝΟ Επόμενα Βήματα και Προοπτικές 30-1-2011

18 η Διεθνής Διημερίδα Ηπατίτιδας Β & C Μέρος έκτο: Οι μελέτες του ΚΕΕΛΠΝΟ Επόμενα Βήματα και Προοπτικές 30-1-2011 18 η Διεθνής Διημερίδα Ηπατίτιδας Β & C Μέρος έκτο: Οι μελέτες του ΚΕΕΛΠΝΟ Επόμενα Βήματα και Προοπτικές 30-1-2011 Καθηγητής Γεώργιος N. Νταλέκος Δ/ντής Παθολογικής Κλινικής και Ερευνητικού Εργαστηρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΥΠΝΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΚΑΙ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ. Νικολέτα Καρτάλη Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ

ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΥΠΝΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΚΑΙ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ. Νικολέτα Καρτάλη Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΥΠΝΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΚΑΙ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ Νικολέτα Καρτάλη Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ Burwell et al, Am J Med 1956 SLEEP BREATHING DISORDERS ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΩΝ ΑΠΝΟΙΩΝ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ.

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. Η στυτική δυσλειτουργία είναι ένα από τα συχνότερα νοσήματα των ανδρών στην σημερινή εποχή.σε νεαρότερες ηλικίες το 30% οφείλεται σε οργανικές αιτίες και το 70 % σε ψυχολογικά αίτια

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΣΟΣ ΓΑΣΤΡΟΟΙΣΟΦΑΓΙΚΗΣ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΗΣΗΣ Παθοφυσιολογική προσέγγιση

ΝΟΣΟΣ ΓΑΣΤΡΟΟΙΣΟΦΑΓΙΚΗΣ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΗΣΗΣ Παθοφυσιολογική προσέγγιση 169 ΝΟΣΟΣ ΓΑΣΤΡΟΟΙΣΟΦΑΓΙΚΗΣ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΗΣΗΣ Παθοφυσιολογική προσέγγιση Αθανάσιος Αρχιμανδρίτης Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Αθηνών ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση (ΓΟΠ) είναι σχετικά συχνή,

Διαβάστε περισσότερα

Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας.

Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας. ΤΟ ΠΑΙΔΙΚΟ ΑΣΘΜΑ Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας. Αν από το τρέξιμο, τη γυμναστική ή άλλη εργασία, δυσκολεύεται η αναπνοή, αυτό λέγεται άσθμα. Αρεταίος Καππαδόκης, 100 μχ Οι γυναίκες ήταν

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1

Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1 Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1 1 Μονάδα Αναπνευστικής Ανεπάρκειας, Α.Π.Θ., Γ.Π.Ν. «Γ.Παπανικολάου» 2 Τμήμα Ιατρικής, Δημοκρίτειο

Διαβάστε περισσότερα

Λαρυγγοφαρυγγική παλινδρόμηση. Πόσο ενήμεροι είναι οι ιατροί της πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας;

Λαρυγγοφαρυγγική παλινδρόμηση. Πόσο ενήμεροι είναι οι ιατροί της πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας; 000-000_ XORTI 22/1/2008 11:54 ÂÏ 165 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ M. Χόρτη Β. Λαχανάς Ζ. Μπέσσας Ι. Παπαγιάννης Γ. Καρατζιάς Σ. Παπουλιάκος Θ. Καφφές Ωτορινολαρυγγολογική κλινική Γενικού Νοσοκομείου Καρδίτσας,

Διαβάστε περισσότερα

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τελικό κείμενο της Μελέτης Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τα τελικά προϊόντα προχωρημένης γλυκοζυλίωσης (Advanced Glycation End products, ) είναι μόρια υψηλής δραστικότητας, τα οποία

Διαβάστε περισσότερα