Διάγνωση και αντιμετώπιση οδοντιατρικών ασθενών με γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση και οδοντική διάβρωση

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Διάγνωση και αντιμετώπιση οδοντιατρικών ασθενών με γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση και οδοντική διάβρωση"

Transcript

1 Πρακτικό θέμα Πρακτικό θέμα - Ακίνητη Προσθετική ΣTOMA 2010; 38 : Bιβλιογραφική ανασκόπηση Διάγνωση και αντιμετώπιση οδοντιατρικών ασθενών με γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση και οδοντική διάβρωση Δ. ΤΟΡΤΟΠΙΔΗΣ 1, M. MANTA 2, Γ. KONTIZAΣ 3, Π. KOΪΔHΣ 4 Εργαστήριο Ακίνητης Προσθετικής και Προσθετικής Εμφυτευματολογίας, Οδοντιατρική Σχολή Α.Π.Θ. Diagnosis and management of dental patients with Gastro-oesophageal reflux disease and dental erosion D. TORTOPIDIS 1, M. MANTA 2, G. KONTIZAS 3, P. KOIDIS 4 Dept. of Fixed Prosthesis and Implant Prosthodontics, School of Dentistry, Aristotle University of Thessaloniki. Περίληψη Η γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση (ΓΟΠ) είναι μια σχετικά συνήθης πάθηση του πεπτικού συστήματος, η οποία οφείλεται σε ανεπάρκεια του κατώτερου οισοφαγικού σφιγκτήρα και προκαλεί επεισόδια παλινδρόμησης του γαστρικού υγρού ή της τροφής από το στομάχι στον οισοφάγο και από εκεί στη στοματική κοιλότητα, όπου μπορεί να προκληθεί διάβρωση των δοντιών. Οδοντική διάβρωση είναι η παθολογική, μη αναστρέψιμη απώλεια των σκληρών οδοντικών ιστών που οφείλεται στη δράση όξινων παραγόντων εξωγενούς ή ενδογενούς προέλευσης, και όχι σε βακτήρια. Σκοπός της παρούσας μελέτης είναι η παρουσίαση των σύγχρονων επιστημονικών δεδομένων που αφορούν στην αιτιοπαθογένεια, διάγνωση και αντιμετώπιση της ΓΟΠ και της οδοντικής διάβρωσης, καθώς και στη συσχέτισή τους. Η διάγνωση της ΓΟΠ και της οδοντικής διάβρωσης βασίζεται κυρίως στην εκτίμηση του ιατρικού και οδοντιατρικού ιστορικού για την ταυτοποίηση της αιτιολογικής προέλευσης των βλαβών. Το αίσθημα οπισθοστερνικού καύσου και η ανάρροια γαστρικού υγρού είναι τα πιο τυπικά συμπτώματα στους ασθενείς με ΓΟΠ. Φαίνεται ότι υπάρχει ισχυρή συσχέτιση μεταξύ της ΓΟΠ και της εμφάνισης διαβρώσεων στα δόντια εξαιτίας της βλαπτικής επίδρασης των παλινδρομούντων οξέων του γαστρικού περιεχομένου και του χαμηλού ph στη στοματική κοιλότητα. Οι λείες και γυαλισμένες επιφάνειες της αδαμαντίνης και η υαλοειδής όψη στις υπερώιες επιφάνειες των προσθίων δοντιών είναι η πιο χαρακτηριστική κλινική εικόνα των διαβρώσεων σε ασθενείς με ΓΟΠ. Η αντιμετώπιση των συμπτωμάτων της ΓΟΠ και των βλαβών των δοντιών επιβάλλει τη συνεργασία του θεράποντος γαστρεντερολόγου και του οδοντίατρου προκειμένου να δοθούν οδηγίες για προληπτικά μέτρα, κατάλληλη φαρμακευτική αγωγή στον ασθενή με ΓΟΠ νόσο και να γίνει η αποκατάσταση των οδοντικών διαβρώσεων. ΛEΞEIΣ KΛEIΔIA: Γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση, διάβρωση, αιτιολογία, κλινική εικόνα, αντιμετώπιση, συσχέτιση. Στάλθηκε στις Εγκρίθηκε στις Επίκουρος Καθηγητής 2 Οδοντίατρος, Yποψήφια Διδάκτορας 3 Ιατρός, Γαστρεντερολόγος 4 Καθηγητής, Διευθυντής Summary Gastro-oesophageal reflux disease (GERD) is a relatively common condition, in which stomach acid may be refluxed up through the esophagus and into the oral cavity, resulting in dental erosion. Dental erosion is defined as irreversible loss of dental hard tissue by a chemical process (acids) that does not involve bacteria. Dissolution of mineralized tooth structure occurs upon contact with acids that are introduced into oral cavity from intrinsic or extrinsic sources. It seems that there is strong association between GERD and dental erosion. Additionally, the severity of erosion seems to be correlated with the presence of GEDR symptoms. Management of GERD include preventive measures having the patient raise the height of his head when sleeping, avoid particular foods and avoid meals close to bedtime. Histamine 2-receptors antagonists such as omeprazole, metoclopramide, ranitidine are available in prescription form only. Identification of the etiology is important as a first step in management of dental erosion. Diminish the frequency and severity of acidic foods or drinks, increase salivary flow and pellicle formation, and application of fluoride in the office 2-4 times a year are recommended as preventive measures. Depending on the degree of dental erosion, restorative treatment can range from bonding composites in a few areas of erosion to porcelain laminate veneer restorations, all-ceramic and metal-ceramic crowns if the tooth wear is extensive. KEY WORDS: Gastro-oesophageal reflux disease, dental erosion, association,etiology, diagnosis, management. Received on 23 th Nov., Accepted on 20 th Jan., Assistant Professor 2 Ph.D. candidate 3 Doctor of Medicine, Division of Gastroenterology 4 Professor and Head

2 22 Εισαγωγή Με τον όρο γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση (ΓΟΠ) περιγράφεται κάθε παθολογική κλινική κατάσταση, η οποία προέρχεται από επεισόδια παλινδρόμησης του γαστρικού υγρού ή της τροφής από το στομάχι στον οισοφάγο με αποτέλεσμα την πρόκληση διαφόρων συμπτωμάτων 1,2. Τα συμπτώματα αυτά μπορεί να συνοδεύονται από διαφορετικού βαθμού βλεννογόνιες αλλοιώσεις (οισοφαγίτιδα λόγω της βλαπτικής επίδρασης του παλινδρομούντος υδροχλωρικού οξέος και της πεψίνης του στομάχου, στενώσεις, οισοφάγος Barrett) ή να μη συνοδεύονται από βλεννογόνια αλλοίωση 3,4. Η συχνότητα εμφάνισης της ΓΟΠ αυξάνεται σημαντικά μετά την ηλικία των 40 ετών και η νόσος προσβάλλει τους ενήλικες, τους εφήβους, τα παιδιά, ακόμη και τα βρέφη 5,6. Στους ενήλικες η συχνότητα εμφάνισης της νόσου στις διάφορες χώρες της Δυτικής Ευρώπης κυμαίνεται από 21% μέχρι και 56%, ενώ στις Η.Π.Α. τα συμπτώματα της νόσου παρουσιάζονται σε ποσοστό 16% 5. Η νόσος εμφανίζει μεταξύ άλλων - σημεία και συμπτώματα στα δόντια, στις αποκαταστάσεις και στον βλεννογόνο της στοματικής κοιλότητας, με σημαντικότερη οδοντιατρική εκδήλωση την οδοντική διάβρωση 1,7. Με τον όρο οδοντική διάβρωση (dental erosion) χαρακτηρίζουμε τη μη αναστρέψιμη, σταδιακή απώλεια των σκληρών οδοντικών ιστών, μη τερηδονικής αιτιολογίας, που οφείλεται στη δράση όξινων παραγόντων 8,9. Έχει διαπιστωθεί ότι η συχνότητα εμφάνισης οδοντικών διαβρώσεων σε ασθενείς με ΓΟΠ κυμαίνεται μεταξύ 5% και 47,5% με ένα μέσο όρο 32,5% 10,11. Η αντιμετώπιση των συμπτωμάτων της ΓΟΠ και των βλαβών των δοντιών επιβάλλει τη συνεργασία του θεράποντος γαστρεντερολόγου και του οδοντίατρου προκειμένου να δοθεί η κατάλληλη φαρμακευτική αγωγή στον ασθενή και να γίνει η αποκατάσταση των οδοντικών διαβρώσεων. Σκοπός της παρούσας μελέτης είναι η παρουσίαση και ανάλυση των σύγχρονων επιστημονικών δεδομένων που αφορούν στην αιτιοπαθογένεια, διάγνωση και αντιμετώπιση της ΓΟΠ και της οδοντικής διάβρωσης, καθώς και στη συσχέτισή τους. Αιτιοπαθογένεια διάγνωση ΓΟΠ Η αιτιοπαθογένεια της ΓΟΠ δεν έχει διευκρινιστεί πλήρως μέχρι σήμερα. Υπό φυσιολογικές συνθήκες ο κατώτερος οισοφαγικός σφιγκτήρας που βρίσκεται στο κατώτερο τμήμα του οισοφάγου (γαστροοισοφαγική ένωση) διατηρεί μια συνεχή τονική λειτουργία, η οποία εμποδίζει την παλινδρόμηση του γαστρικού περιεχομένου στον οισοφάγο 12. Μετά από στιγμιαία χαλάρωση του τόνου του, κατά την κατάποση, ο σφιγκτήρας επιτρέπει τη δίοδο των τροφών από τον οισοφάγο στο στομάχι. Τορτοπίδης και συν Βασική αιτία της ΓΟΠ θεωρείται ο «υποτονικός» κατώτερος οισοφαγικός σφιγκτήρας 2,3. Ο σφιγκτήρας αυτός χαλαρώνει μεταξύ των δύο καταπόσεων ή και μετά από γεύμα, με αποτέλεσμα να επιτρέπεται στο περιεχόμενο του στομάχου και στα διαβρωτικά γαστρικά υγρά να έλθουν προς τα επάνω και να προκαλέσουν βλάβη στο εσωτερικό επιθήλιο του οισοφάγου 2,3. Βλάβη του οισοφάγου ως επακόλουθο της ΓΟΠ παρατηρείται εφόσον το γαστρικό υγρό είναι καυστικό για τον βλεννογόνο του οισοφάγου. Βλαπτική επίδραση μπορούν να ασκήσουν το υδροχλωρικό οξύ, η πεψίνη του στομάχου και τα χολικά ένζυμα 13. Στους παράγοντες που εξασθενούν ή χαλαρώνουν τον τόνο του κατώτερου οισοφαγικού σφιγκτήρα και προκαλούν τη ΓΟΠ περιλαμβάνονται το δωδεκαδακτυλικό έλκος, η ελάττωση του αντισταθμιστικού μηχανισμού της πιέσεως του σφιγκτήρα όταν η ενδοκοιλιακή πίεση αυξάνεται (ασκίτης), η βλάβη των λείων μυϊκών ινών (προοδευτική συστηματική σκλήρυνση), η εγχείρηση της οισοφαγογαστρικής συμβολής και η παρατεταμένη μετεγχειρητική χρήση του ρινογαστρικού καθετήρα 13,14. Ο κίνδυνος εμφάνι-σης της ΓΟΠ αυξάνεται επίσης από γενετικούς παράγοντες (κίνδυνος γενετικών αλλαγών που συνοδεύεται με δομικά η μυϊκά προβλήματα του στομάχου ή του οισοφάγου), άσθμα (ο βήχας και ο πταρμός που συνοδεύει το άσθμα πιθανώς προκαλεί θωρακική πίεση που μπορεί να προκαλέσει παλινδρόμηση), διαφραγματοκήλη και αυξημένη ανοσιακή αντίδραση σε ερεθιστικές ουσίες στον οισοφάγο, οι οποίες οδηγούν στην απελευθέρωση συγκεκριμένων παραγόντων που προκαλούν φλεγμονή 14. Επιπρόσθετα, χάλαση του κατώτερου οισοφαγικού σφιγκτήρα προκαλείται από τις διατροφικές συνήθειες (χρήση οινοπνεύματος, κάπνισμα, καφεΐνη, τηγανισμένες τροφές, καρυκεύματα, λήψη λιπαρών μεγάλων γευμάτων πριν από τον ύπνο), αυξημένη γαστρική πίεση λόγω παχυσαρκίας ή εγκυμοσύνης, διάφορα φάρμακα (αντιισταμινικά, ανταγωνιστές των διαύλων ασβεστίου) και άλλα ιατρικά προβλήματα (διαβήτης, εγκεφαλικό) 15. Η διάγνωση βασίζεται στο ιστορικό του ασθενούς σχετικά με παθήσεις του πεπτικού συστήματος και την ηλικία. Τεκμηριώνεται από τα ενδοσκοπικά ευρήματα διαβρωτικής οισοφαγίτιδας, όταν υπάρχουν. Τα κλινικά σημεία και συμπτώματα της ΓΟΠ είναι ποικίλα. Το αίσθημα οπισθοστερνικού καύσου και οι όξινες αναγωγές είναι το πιο τυπικό σύμπτωμα, το οποίο επιδεινώνεται με την πρόοδο της φλεγμονώδους διαδικασίας του οισοφαγικού βλεννογόνου 15. Το αίσθημα καύσου στο στόμα, εμετός, οπισθοστερνικός πόνος σε απουσία στεφανιαίας νόσου, δυσπεψία, ναυτία, ξηρός βήχας, βράγχος φωνής, λαρυγγίτιδα, πνευμονικές επιπλοκές και δυσοσμία του στόματος είναι επίσης συχνά συμπτώματα 15. Συμπτώματα στα παιδιά είναι το συνεχές κλάμα, ευερεθιστότητα, διαταραχές του ύπνου, αναπνευστική δυσκολία, λαρυγγίτιδα, ανορεξία και αναιμία. Σε παιδιά που υποπτευόμαστε ότι έχουν ΓΟΠ το ιστορικό είναι

3 Διάγνωση και αντιμετώπιση οδοντιατρικών ασθενών με Γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση και οδοντική διάβρωση 23 απαραίτητο για να ανακαλύψουμε τη φύση των συμπτωμάτων και τη συσχέτιση με τα αναπνευστικά συμπτώματα 14. Αιματολογικές εξετάσεις και γενική ούρων πρέπει να γίνονται σε νεογνά με πολύ έντονη παλινδρόμηση, για να αποκλειστούν άλλες αιτίες, όπως είναι η γαστρεντερίτιδα ή η πυλωρική στένωση 13,15. Τέλος, ειδικά διαγνωστικά τεστ ενδείκνυνται για ασθενείς με άτυπα ιστορικά, ανθεκτική συμπτωματολογία ή οισοφαγίτιδα. Η 24ωρη ph-μετρία του οισοφάγου πραγματοποιείται κυρίως σε περιπτώσεις διαφορικής διάγνωσης από τη στηθάγχη. Αιτιοπαθογένεια - διάγνωση οδοντικής διάβρωσης Οδοντική διάβρωση ονομάζεται η μη αναστρέψιμη και σταδιακή παθολογική αποδόμηση των σκληρών οδοντικών ιστών, που οφείλεται στη δράση χημικών ή ηλεκτρολυτικών διαβρωτικών παραγόντων, και όχι σε βακτήρια Η συχνότητα εμφάνισης της οδοντικής διάβρωσης σε παιδιά ηλικίας ετών ποικίλλει ευρέως σε επιδημιολογικές μελέτες στις διάφορες χώρες: 37% αναφέρεται στη Μεγάλη Βρετανία 19, 41% στις Η.Π.Α. 19, 17% στην Κούβα 20 και 26% στη Σαουδική Αραβία 21. Γενικά η διάβρωση θεωρείται πολυπαραγοντική κατάσταση, η οποία προκαλείται από τη χρόνια δράση όξινων παραγόντων εξωγενούς ή ενδογενούς προέλευσης. Οι εξωγενείς παράγοντες είναι οξέα τα οποία προέρχονται από : α. διαιτητικές συνήθειες (κατανάλωση ανθρακούχων αναψυκτικών, εσπεριδοειδών φρούτων, συμπληρωμάτων διατροφής) β. τρόπο ζωής και προσωπικές συνήθειες (κολύμβηση σε πισίνες με ατμούς χλωρίου, λανθασμένος τρόπος βουρτσίσματος των δοντιών με σκληρή οδοντόβουρτσα) γ. εργασιακές συνθήκες (έκθεση σε ατμούς οξέων χημικών εργοστασίων) και, τέλος, δ. φαρμακευτική αγωγή (όπως ηρεμιστικά φάρμακα), την οποία λαμβάνει ο ασθενής με ψυχολογικές και ψυχιατρικές διαταραχές. Eνδογενείς παράγοντες που οδηγούν στην αναγωγή του γαστρικού υγρού ή/και εμετών στη στοματική κοιλότητα και τελικά την πρόκληση οδοντικών διαβρώσεων θεωρούνται 25,26 : α. παθήσεις του πεπτικού συστήματος (Γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση, πεπτικό έλκος), β. διατροφικές διαταραχές (νευρική ανορεξία, βουλιμία, χρόνιος αλκοολισμός) και, τέλος, γ. παρενέργειες από τη χρήση φαρμακευτικής αγωγής (κυτοστατικά φάρμακα, χημειοθεραπεία, άσθμα βαριάς μορφής). Επίσης, η εμφάνιση των οδοντικών διαβρώσεων εξαρτάται από την αλληλεπίδραση διαφόρων παραγόντων, όπως η αντοχή των σκληρών οδοντικών ιστών στα οξέα, το ph, ο ρυθμός ροής (σε ηρεμία και διέγερση) και η ρυθμιστική ικανότητα του σάλιου Το κρίσιμο ph της αδαμαντίνης είναι 5,5, οπότε και κάθε διάλυμα με χαμηλότερο ph μπορεί να προκαλέσει διάβρωση, ιδιαίτερα εάν η δράση του είναι επαναλαμβανόμενη και με μεγάλο χρόνο παραμονής στη στοματική κοιλότητα. Η λειτουργία του σάλιου είναι σημαντική για την εξουδετέρωση των οξέων και μειώνει τη διαβρωτική τους επίδραση στα δόντια. To ph του σάλιου κυμαίνεται μεταξύ των τιμών 5,2-7,8 (μέση τιμή 6,7 που θεωρείται η φυσιολογική). Το ph αυξάνει με την αύξηση του ρυθμού ροής 30. Σε περιπτώσεις χαμηλού ρυθμού ροής του σάλιου, μειώνεται αντίστοιχα η ρυθμιστική ικανότητα του ph του σάλιου και η ικανότητα εξουδετέρωσης των διαβρωτικών οξέων. Έτσι, σε ασθενείς με εκτεταμένη οδοντική διάβρωση έχει διαπιστωθεί χαμηλή ρυθμιστική ικανότητα του σάλιου σε σύγκριση με ομάδες ελέγχου 31. Οι βλάβες που οφείλονται στη δράση εξωγενών παραγόντων εντοπίζονται κυρίως στην προστομιακή επιφάνεια της αδαμαντίνης και σε μεγάλο αριθμό δοντιών του ίδιου φραγμού, ενώ οι βλάβες που οφείλονται σε ενδογενείς παράγοντες εντοπίζονται στις υπερώιες και μασητικές επιφάνειες των άνω και στις γλωσσικές επιφάνειες των κάτω δοντιών 32,33. Η κλινική εικόνα των διαβρώσεων περιλαμβάνει συνήθως λείες, γυαλισμένες, αποστρογγυλευμένες επιφάνειες αδαμαντίνης, με υαλοειδή όψη, επίπεδες ή κυπελλοειδείς μασητικές επιφάνειες, μείωση του ύψους της κλινικής μύλης, φθορά των κοπτικών άκρων και έκθεση της οδοντίνης. Ειδικότερα, οι περισσότερες μελέτες που εξετάζουν τις διαβρώσεις που οφείλονται σε οξέα από ενδογενείς παράγοντες αναφέρουν βλάβες στους τομείς, τους προγομφίους και τους γομφίους της άνω γνάθου με εμπλεκόμενες κυρίως τις υπερώιες και τις μασητικές τους επιφάνειες Στην κάτω γνάθο, οι διαβρώσεις εμφανίζονται στις γλωσσικές ή στις παρειακές και συγκλεισιακές επιφάνειες. Ακόμη, στους ασθενείς με ΓΟΠ το κύριο διαφοροδιαγνωστικό στοιχείο αποτελεί η επέκταση των χημικών βλαβών στις υπερώιες επιφάνειες των άνω προσθίων δοντιών και στα πρόσθια δόντια της κάτω γνάθου. Γλωσσικές βλάβες σε συνδυασμό με την παρουσία φθοράς στα κοπτικά άκρα των προσθίων δοντιών της κάτω γνάθου αποτελούν ισχυρή ένδειξη υπάρχουσας νόσου της ΓΟΠ 25. Η διαγνωστική μεθοδολογία, για την αντιμετώπιση ασθενών με εκτεταμένη απώλεια οδοντικών ιστών περιλαμβάνει 32 : Εκτίμηση λεπτομερούς ιατρικού ιστορικού για την ταυτοποίηση αιτιολογικής προέλευσης της βλάβης. Στο ιστορικό εξετάζονται ηλικία, διαιτητικές συνήθειες, λήψη φαρμάκων, παθήσεις του πεπτικού συστήματος, εργασιακό περιβάλλον και πιθανές παραλειτουργικές έξεις (βρυγμός) του ασθενή Ενδοστοματική και εξωστοματική εξέταση, ακτινογραφικός έλεγχος Κλινική ανάλυση της σύγκλεισης και εκτίμηση της κατακόρυφης διάστασης σε σύγκλειση (ΚΔΣ) Καταγραφή της εξέλιξης της διαβρωτικής διαδικασίας μέσω ενδοστοματικών φωτογραφιών ή/και διαγνωστικών εκμαγείων.

4 24 Παρόλο που δεν υπάρχουν μέχρι σήμερα έγκυρες μεθοδολογίες για την εκτίμηση του βαθμού και της έκτασης των οδοντικών διαβρώσεων, ωστόσο έχουν αναπτυχθεί κάποιοι δείκτες για την αξιολόγηση της μεταβολής των οδοντικών ιστών. Οι τεχνικές αυτές αφορούν τον δείκτη σιλικόνης / Silicone Index 39, τον δείκτη οδοντικής απώλειας / The Tooth Wear Index 40,41, τον δείκτη του Johansson 42 και, τέλος, τη φωτογραφική παρακολούθηση της βλάβης. Ο πλέον προτεινόμενος σήμερα είναι ο κλινικός δείκτης καταγραφής και αξιολόγησης βαρύτητας των διαβρώσεων του Johansson και συν. 42 (Πινακας Ι). ΠΙΝΑΚΑΣ Ι Κλίμακα για τη διαβάθμιση της βαρύτητας των οδοντικών διαβρώσεων στις παρειακές και γλωσσικές περιοχές των προσθίων δοντιών της άνω γνάθου 42 Διαβάθμιση Κριτήρια Μη ορατές αλλαγές, διατήρηση οδοντικής δομής και ανέπαφη μακρο-μορφολογία. Λεία αδαμαντίνη, ολική ή μερική απουσία αναπτυξιακών δομών. Η επιφάνεια της αδαμαντίνης είναι στιλπνή, αδιαφανής, ακανόνιστη, μαλθακή, αποστρογγυλεμένη ή επίπεδη. Η μακρο-μορφολογία είναι ανέπαφη. Η επιφάνεια της αδαμαντίνης περιγράφεται όπως στο βαθμό 1. Η μακρο-μορφολογία είναι εμφανώς μεταβεβλημένη, διαμόρφωση κοιλοτήτων εντός της αδαμαντίνης, μη έκθεση οδοντίνης. Η επιφάνεια της αδαμαντίνης όπως περιγράφεται στους βαθμούς 1 και 2. Η μακρο-μορφολογία είναι εμφανώς μεταβεβλημένη (πλησίον της έκθεσης επιφανειών οδοντίνης) ή έκθεση της οδοντίνης 1 / 3. Η επιφάνεια της αδαμαντίνης όπως περιγράφεται στους βαθμούς 1, 2 και 3. Έκθεση της οδοντίνης > 1 / 3 ή ορατότητα του πολφού μέσω της οδοντίνης. Σημείωση: κατά προσέγγιση διαβρώσεις, παρουσία «βάθρων» και «κοιλοτήτων» θα πρέπει να καταγράφονται. Κλίμακα για τη βαθμολογία της εξέλιξης της μασητικής / κοπτικής απώλειας οδοντικής ουσίας 42 Διαβάθμιση Κριτήρια Μη ορατές αλλαγές Ορατές αλλαγές, όπως εμφάνιση λείων «φασετών», χωρίς μετρήσιμη μείωση του μήκους του δοντιού, μεταβολή της μασητικής / κοπτικής μορφολογίας σε σύγκριση με την πρώτη εξέταση. Μετρήσιμη μείωση του μήκους της κλινικής μύλης του δοντιού, <1 χιλ. Σημαντική μείωση της κλινικής μύλης του δοντιού, 1 χιλ. ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΓΟΠ- ΟΔΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΒΡΩΣΗΣ Τορτοπίδης και συν Η πρώτη αναφορά περιστατικού (case report) για εμφάνιση οδοντικών διαβρώσεων σε ασθενείς με ΓΟΠ αποδίδεται στον Howden πριν 35 χρόνια 43. Ακολούθησαν από τότε πολλές κλινικές και ερευνητικές μελέτες σχετικά με την επίδραση των οξέων γαστρικού περιεχομένου στα δόντια και στις αποκαταστάσεις 10,25,28,38, Σε πρόσφατη συστηματική ανασκόπηση που περιλαμβάνει 17 μελέτες (5 μελέτες σε παιδιά με ΓΟΠ και 12 σε ενήλικες με ΓΟΠ) διαπιστώνεται ισχυρή συσχέτιση μεταξύ ΓΟΠ και εμφάνισης οδοντικών διαβρώσεων 53. Η πιθανότητα εμφάνισης οδοντικών διαβρώσεων βρέθηκε πολύ μεγαλύτερη στους ενήλικες ασθενείς με ΓΟΠ (μέσος όρος επιπολασμού 50%) σε σχέση με τη συχνότητα εμφάνισης των βλαβών στον γενικό πληθυσμό (μέσος όρος επιπολασμού 5%). Η έκταση απώλειας οδοντικών ιστών φαίνεται επίσης να συσχετίζεται με την ένταση και τη διάρκεια των συμπτωμάτων της ΓΟΠ νόσου και κυρίως με την παρουσία παλινδρομούντος γαστρικού υγρού και όξινου περιβάλλοντος στον οισοφάγο και τη στοματική κοιλότητα 53. Πολλοί ερευνητές αναφέρουν ότι η κλινική εκδήλωση της διάβρωσης ως αποτέλεσμα της νόσου του ΓΟΠ συμβαίνει όταν το γαστρικό υγρό έρχεται σε επαφή με τα δόντια για αρκετές φορές την εβδομάδα κατά τη διάρκεια 1-2 ετών Όσον αναφορά την επίδραση του γαστρικού υγρού στις μεταλλοκεραμικές αποκαταστάσεις, πρόσφατη βραχείας διάρκειας in vitro μελέτη έδειξε ότι η επιφανειακή αδρότητα τριών διαφορετικών κεραμικών δεν εμφάνισε σημαντικές διαφορές μετά την επίδραση όξινου διαλύματος προσομοιωμένου γαστρικού υγρού 57. Τέλος, σε πρόσφατη ερευνητική μελέτη έγινε συγκριτική αξιολόγηση των προτύπων χημικής διάβρωσης σε ασθενείς με ΓΟΠ (πειραματική ομάδα) και σε οδοντιατρικούς ασθενείς (ομάδα ελέγχου) με όξινες διαιτητικές συνήθειες. Διαπιστώθηκε ότι ο αριθμός των διαβρώσεων στις υπερώιες επιφάνειες των άνω τομέων στους ασθενείς με ΓΟΠ είναι αυξημένος, αλλά όχι στατιστικά σημαντικά μεγαλύτερος σε σχέση με τον αριθμό των βλαβών στους ασθενείς οι οποίοι είχαν διατροφικές συνήθειες που περιελάμβαναν όξινες τροφές 58. Αντίθετα, τα κλινικά ευρήματα τα οποία διαφοροποιούσαν τη μία ομάδα από την άλλη είναι ότι στους ασθενείς που έπασχαν από ΓΟΠ τα κοπτικά άκρα των προσθίων δοντιών τόσο της άνω όσο και της κάτω γνάθου εμφάνιζαν διαβρωτικές βλάβες, ενώ τα κοπτικά άκρα των ασθενών οι οποίοι ελάμβαναν όξινες τροφές εμφάνιζαν σημεία αποτριβής. Θεραπευτική αντιμετώπιση ΓΟΠ και Διάβρωσης Η θεραπεία της ΓΟΠ μπορεί να είναι συντηρητική ή χειρουργική, ανάλογα με τη σοβαρότητα της παλινδρό-

5 Διάγνωση και αντιμετώπιση οδοντιατρικών ασθενών με Γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση και οδοντική διάβρωση 25 μησης, την έναρξη των επιπλοκών, την παθογένεια και την ατομική ανταπόκριση στη θεραπευτική αγωγή 15. Τα θεραπευτικά μέσα πρέπει να στοχεύουν στην ελάττωση του παλινδρομούντος γαστρικού υγρού, στη βελτίωση της οισοφαγικής λειτουργίας, στην αύξηση της έκκρισης σάλιου, στη διέγερση της γαστρικής κένωσης και στην υποβοήθηση της οισοφαγικής επούλωσης. Ως εκ τούτου η συντηρητική θεραπεία περιλαμβάνει αλλαγές στον τρόπο ζωής ή/και φαρμακευτική αγωγή. Οι αλλαγές στον τρόπο ζωής των ενηλίκων που μπορούν να ανακουφίσουν από τα συμπτώματα της νόσου είναι 59 : Ανύψωση της κεφαλής του κρεβατιού (περίπου 15 εκατοστά, ώστε με μηχανικό τρόπο να περιορισθεί η ΓΟΠ 60. Ελάττωση του σωματικού βάρους για παχύσαρκους ασθενείς και αποφυγή καταστάσεων που αυξάνουν την ενδοκοιλιακή πίεση, όπως είναι η χρήση στενών ζωνών. Αποφυγή λήψης τροφής και μεγάλων γευμάτων 3 ώρες πριν από την κατάκλιση 61,62. Αποφυγή λιπαρών φαγητών και πιθανών ερεθιστικών τροφών, όπως είναι τα εσπεριδοειδή, ο καφές, τα πικάντικα φαγητά, το τσάι, η σοκολάτα, το αλκοόλ και τα ανθρακούχα αναψυκτικά 63,64. Διακοπή καπνίσματος. Το κάπνισμα εξασθενίζει τον κατώτερο οισοφαγικό σφιγκτήρα και αυξάνει την παλινδρόμηση 65. Η φαρμακευτική αγωγή μπορεί να είναι χρήσιμη στην αύξηση του τόνου του σφιγκτήρα του οισοφάγου ή στην ελάττωση της οξύτητας του στομάχου. Ως εκ τούτου οι Η-2 ανταγωνιστές των υποδοχέων της ισταμίνης (σιμετιδίνη, ρανιτιδίνη και φαμοτιδίνη), οι αναστολείς της αντλίας πρωτονίων (ομεπραζόλη, λανσοπραζόλη, παντοπραζόλη, ραμπεπραζόλη και ισομεπραζόλη) χορηγούνται για να ελαττώσουν τη γαστρική έκκριση 59,60. Προκινητικά φάρμακα (μετοκλοπραμίδη, δομπεριδόνη) χορηγούνται για να αυξήσουν τη βασική πίεση του κατώτερου οισοφαγικού σφιγκτήρα και αντιόξινα για να αδρανοποιήσουν το γαστρικό οξύ σε ενήλικες και παιδιά 59,60,63,64, Τέλος, η χειρουργική θεραπεία μπορεί να είναι λύση εκλογής σε ασθενείς που έχουν τις παρακάτω καταστάσεις: στένωση του οισοφάγου, έλκος, οισοφάγο Barrett, και σε περιπτώσεις αποτυχίας της φαρμακευτικής αγωγής με επιμονή των συμπτωμάτων 72. Στα παιδιά η επέμβαση πρέπει να επιφυλάσσεται σε περιπτώσεις επίμονου εμετού, ανθεκτικής σε θεραπεία οισοφαγίτιδος, στενώσεων, υποτροπιάζουσας πνευμονίας και επιπλοκών απειλητικών για τη ζωή, όπως είναι η αναπνευστική παύση 72. Ο οδοντιατρικός σχεδιασμός πρέπει να στοχεύει στην πρόληψη της περαιτέρω βλάβης των δοντιών με αποτελεσματικό τρόπο και στη θεραπεία των υπαρκτών διαβρωτικών βλαβών. Λόγω της ιδιαιτερότητας της αιτιοπαθογένειας του προβλήματος, η αντιμετώπιση της διάβρωσης λόγω ΓΟΠ επιβάλλει τον συνδυασμό περισσότερων της μιάς ιατρικών/οδοντιατρικών ειδικοτήτων, οι οποίες περιλαμβάνουν τη Γαστρεντερολογία, την Προσθετική και Προληπτική Οδοντιατρική, καθώς και τη Διατροφολογία / Διαιτολογία 73. Ανάλογα με την έκταση της διάβρωσης, τις λειτουργικές και αισθητικές απαιτήσεις του ασθενή η αντιμετώπιση που προτείνεται περιλαμβάνει προληπτικά μέτρα, συντηρητικές-αντιστρεπτές μεθόδους και προσθετικές αποκαταστάσεις. Η πρόληψη κατέχει βασικό ρόλο στη διαχείριση αυτών των βλαβών. Η τροποποίηση των συνηθειών του ασθενή, η αποφυγή λήψης όξινων τροφών, αναψυκτικών και ποτών, η αποφυγή βουρτσίσματος των δοντιών μετά την έκθεση των δοντιών σε οξέα ή την παλινδρόμηση γαστρικού υγρού, η εφαρμογή φθοριούχων σκευασμάτων, η λήψη αντιόξινων ουσιών αμέσως μετά την παλινδρόμηση του γαστρικού υγρού στο στόμα, η ενεργοποίηση της ροής του σάλιου με τη χρήση καραμέλας ή μαστίχας χωρίς ζάχαρη μπορούν να προσφέρουν προστασία των δοντιών από τη διαβρωτική διαδικασία 74,75. Η εφαρμογή προστατευτικών μαλακών ναρθήκων με καλή εφαρμογή αποτελεί μία αποτελεσματική ανάσχεση στη δράση του γαστρικού υγρού κατά τις ώρες μεγάλης επικινδυνότητας (ώρες ύπνου) για τους ασθενείς με ΓΟΠ 75,76. Εάν οι βλάβες έχουν επεκταθεί στην οδοντίνη, επιβάλλεται η συντηρητική-αντιστρεπτή αποκατάσταση με τη χρήση σύνθετων ρητινών και ειδικότερα με υβριδικές και μικροϋβριδικές ρητίνες 77. Τέλος, αν υπάρχει αντιαισθητική εμφάνιση των δοντιών ή λειτουργική διαταραχή της μάσησης και της ομιλίας, η προσθετική προσέγγιση μπορεί να περιλαμβάνει, κατά περίπτωση, την τοποθέτηση : α. ολοκεραμικών όψεων ή στεφανών στην πρόσθια περιοχή, β. μεταλλοκεραμικών αποκαταστάσεων με μεταλλικό σκελετό από πολύτιμα (ευγενή) κράματα με αυξημένη αντίσταση στις διαβρωτικές εξεργασίες και, τέλος, γ. γαλβανο-κεραμικών προσθέσεων. Το πρωτόκολλο παρέμβασης σε επίπεδο προσθετικής περιλαμβάνει ένα διαγνωστικό στάδιο ενδοστοματικής και εξωστοματικής αξιολόγησης παραμέτρων, το οποίο στοχεύει κυρίως στην εκτίμηση: α. απώλειας οδοντικής ουσίας, β. απώλειας κατακόρυφης διάστασης, γ. ελεύθερου μεσοφραγματικού χώρου, δ. κεντρικής σχέσης και ε. συνύπαρξης άλλων παραγόντων απώλειας οδοντικής ουσίας (π.χ. βρυγμού) 80,81. Η συνεκτίμηση των παραπάνω παραγόντων σε κλινικό, αλλά και σε εργαστηριακό επίπεδο (διαγνωστική ανάρτηση και διαγνωστική κέρωση) θα καθορίσει τον τύπο και τις διαδικασίες της θεραπευτικής προσθετικής προσέγγισης. Συμπεράσματα Η γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση είναι μια σχετικά συνήθης, χρόνια πάθηση του πεπτικού συστήματος που χαρακτηρίζεται από μη φυσιολογική παλινδρόμηση του γαστρικού υγρού ή των οξέων από το στομάχι στον οισοφάγο και από εκεί στη στοματική κοιλότητα, όπου μπορεί να προκληθεί διάβρωση των δοντιών. Κλασικά

6 26 συμπτώματα της ΓΟΠ είναι ο οπισθοστερνικός καύσος, η ανάρροια γαστρικού υγρού και ο οπισθοστερνικός πόνος σε απουσία στεφανιαίας νόσου. Οι διαβρώσεις είναι μη αντιστρεπτές βλάβες των σκληρών οδοντικών ιστών, πολυπαραγοντικής φύσης, οι οποίες προκαλούνται από τη δράση όξινων παραγόντων εξωγενούς ή ενδογενούς προέλευσης. Φαίνεται ότι υπάρχει ισχυρή συσχέτιση μεταξύ της ΓΟΠ και της εμφάνισης οδοντικών διαβρώσεων, οι οποίες προκαλούνται από τη χρόνια ανάρροια όξινου γαστρικού υγρού στη στοματική κοιλότητα. Οι διαβρωτικές βλάβες στην αδαμαντίνη έχουν λεία, υαλοειδή εμφάνιση και εντοπίζονται κυρίως στις υπερώιες επιφάνειες των άνω προσθίων δοντιών. Η αντιμετώπιση των συμπτωμάτων της ΓΟΠ και των οδοντικών διαβρώσεων επιβάλλει τη συνεργασία του θεράποντος γαστρεντερολόγου και του οδοντίατρου προκειμένου να δοθούν οδηγίες για προληπτικά μέτρα που θα εμποδίσουν την περαιτέρω εξέλιξη των βλαβών, να δοθεί η κατάλληλη φαρμακευτική αγωγή στον ασθενή με ΓΟΠ και να γίνει η συντηρητική ή προσθετική αποκατάσταση των διαβρωτικών βλαβών. Βιβλιογραφία 1. Bartlett DW, Evans DF, Smith BG. Oral regurgitation after reflux provoking meals: a possible cause of dental erosion? J Oral Rehabil. 1997; 24: Dent J. Gastro-oesophageal reflux disease. Digestion. 1998; 59: Αρχιμανδρίτης Α. Παθήσεις πεπτικού συστήματος. Από την παθοφυσιολογία στη θεραπεία. Τεχνόγραμμα 1999: Sleisenger MH, Fordtan JS. Gastrointestinal disease: Pathophysiology / diagnosis / management. ed 7 Philadelphia: Saunders, 1998; Heading RC. Prevalence of upper gastrointestinal symptoms in the general population: a systematic review. Scand J Gastroenterol Suppl. 1999; 231: O'Sullivan EA, Curzon ME, Roberts GJ, Milla PJ, Stringer MD. Gastroesophageal reflux in children and its relationship to erosion of primary and permanent teeth. Eur J Oral Sci. 1998; 106: Gandara BK, Truelove EL. Diagnosis and management of dental erosion. J Contemp Dent Pract ;1: Pindborg JJ. Chemical and physical injuries. In Pindborg JJ, Pathology of the dental hard tissues. Philadelphia: WB Saunders, 1970; Bartlett DW. The role of erosion in tooth wear: aetiology, prevention and management. Int Dent J 2005; 55: Munoz JV, Herreros B, Sanchiz V et al. Dental and periodontal lesions with gastro-oesophageal reflux disease. Dig Liver Dos 2003; 35: Jarvinen V, Meurman JH, Hyvarinen H, Rytomaa I, Murtomaa H. Dental erosion and upper gastrointestinal disorders. Oral Surg Oral Med Oral Pthol 1998; 65: Τορτοπίδης και συν 12. Colin-Jones DG. Gastro-oesophageal reflux disease. Prescribers J 1996; 36: Johnson LF, Mc Nally PR. Gastro-oesophageal reflux disease. In: PR McNally (ed). GI/Liver secrets, Handley & Belfus, Inc, Mosby Philadelphia, 1996, Broliato GA, Volcato DB, Reston EG, Kramer PF, Marquezan M, Ruzzarin F, Spiguel MH.Esthetic and functional dental rehabilitation in a patient with gastroesophageal reflux.quintessence Int 2008; 39: Vakil N, van Zanten SV, Kahrilas P, Dent J, Jones R. The Global Consensus Group. The Montreal definition and classification of gastroesophageal reflux disease: a global evidence-based consensus. Am J Gastroenterol. 2006; 101: Milosevic A. Tooth wear: an aetiological and diagnostic problem. Eur J Prosthodont Restor Dent. 1993;1: Smith BGN. Toothwear: Aetiology and diagnosis. Dent Update 1989; 16: Eccles JD, Jenkins WG. Dental erosion and diet.j Dent 1974; 2: Deery C, Wagner ML, Longbottom C, Simon R, Nugent ZT. The prevelance of dental erosion in a United States and a United Kingdom sample of adolescents. Pediatr Dent 2000; 22: Ganss C, Klimek J, Giese K. Dental erosion in children and adolescents - a crosssectional and longitudinal investigation using study models. Community Dent Oral Epidemiol 2001; 29: Al - Majed I, Maguire A, Murray JJ. Risk factors for dental erosion in 5-6 year old and year old boys in Saudi Arabia. Community Dent Oral Epidemiol 2002; 30: Zero DT. Etiology of dental erosion: Extrinsic Factors. Eur J Oral Sci 1996; 104: Oʼ Sullivan EA. Cuzzon ME. A comparison of acidic dietary factors in children with and without dental erosion. ASDC J Dent Child 2000; 67: Tuominen ML, Tuominen RJ, Fubusa F, Mgalula N. Tooth surface loss and exposure to organic and inorganic acid fumes in workplace. Community Dent Oral Epidemiol 1991; 19: Bartlett DW, Evans DF, Anggiansah A et al. A study of the association between gastro-oesophageal reflux and palatal dental erosion. Br Dent J 1996;181: Aranha ACC, Eduardo CP, Cordas TA. Eating disorders. Part I: Psychiatric Diagnosis and dental implications. J Contemp Dent Pract 2008; 9: Imfeld T. Dental erosion. Definition, Classification and links. Eur J Oral Sci 1996; 104: Meurman JH, Frank RM. Scanning electron microscopic study of the effect of salivary pellicle on enamel erosion. Caries Res 1991; 25: Amaechi BT, Higham SM, Edgar WM, Milosevic A. Thickness of acquired salivary pellicle as a determinant of the dental erosion. J Dent Res 1999; 78: Jenkins G. The physiology and Biochemistry of the mouth. Blackwell Scientific Publications 1978; Piangprach T, Hengtrakool C, Kukiattrakoon B, Kedjarune-Leggat U. The effect of salivary factors on dental erosion in various age groups and tooth surfaces. JADA 2009; 140:

7 Διάγνωση και αντιμετώπιση οδοντιατρικών ασθενών με Γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση και οδοντική διάβρωση Hattab FN, Yassin OM. Etiology and diagnosis of tooth wear: A literature Review and presentation of selected cases. Int J Prosthod 2000; 13: Litonjua LA, Andreana S, Bush PJ, Cohen RE. Tooth wear:attrition, erosion and abrasion. Quintessence Int 2003; 34: Schroeder PL, Filler SJ, Ramirez B, Lazarchik DA, Vaezi MF, Richter JE. Dental erosion and acid reflux disease. Ann Intern Med ; 122: Lazarchik DA, Filler SJ. Effects of gastroesophageal reflux on the oral cavity. Am J Med 1997; 103:107S- 113S. 36. Ali DA, Brown RS, Rodriguez LO, Moody EL, Nasr MF. Dental erosion caused by silent gastroesophageal reflux disease. J Am Dent Assoc 2002; 133: Groen JN, Smout AJ. Supra-oesophageal manifestations of gastro-oesophageal reflux disease. Eur J Gastroenterol Hepatol 2003; 15: Moazzez R, Bartlett D, Anggiansah A. Dental erosion, gastro-oesophageal reflux disease and saliva: how are they related? J Dent 2004; 32: Shaw L, Smith AJ. Dental erosion--the problem and some practical solutions. Br Dent J 1999; 186: Smith BG, Knight JK. An index for measuring the wear of teeth. Br Dent J 1984; 156: Wickens JL. Tooth surface loss. 6. Prevention and maintenance. Br Dent J 1999; 186: Johansson A, Johansson AK, Omar R, Carlsson GE. Rehabilitation of the worn dentition. J Oral Rehabil 2008; 35: Howden GF. Erosion as a preventing symptom in hiatus hernia. Br Dent J 1979; 131: Gregory-Head BL, Curtis DA, Kim L, Cello J. Evaluation of dental erosion in patients with gastroesophageal reflux disease. J Prosthet Dent 2000; 83: Loffeld RJ. Incisor teeth status in patients with reflux oesophagitis. Digestion. 1996; 57: Myklebust S, Espelid I, Svalestad S, Tveit AB. Dental health behavior, gastroesophageal disorders and dietary habits among Norwegian recruits in 1990 and Acta Odontol Scand 2003; 61: Oginni AO, Agbakwuru EA, Ndububa DA. The prevalence of dental erosion in Nigerian patients with gastrooesophageal reflux disease. BMC Oral Health. 2005; 5: Dahshan A, Patel H, Delaney J, Wuerth A, Thomas R, Tolia V. Gastroesophageal reflux disease and dental erosion in children. J Pediatr 2002; 140: Linnet V, Seow WK, Connor F, Shepherd R. Oral health of children with Gastro-oesophageal relux disease: a controlled study. Aust Dent J 2002; 47: Jensdottir T, Arnadottir IB, Thorsdottir I, Bardow A, Gudmundsson K, Theodors A, Holbrook WP. Relationship between dental erosion, soft drink consumption, and gastroesophageal reflux among Icelanders. Clin Oral Investig 2004; 8: Alfaro EV, Aps JK, Martens LC. Oral implications in children with gastroesophageal reflux disease. Curr Opin Pediatr 2008; 20: Di Fede O, Di Liberto C, Occhipinti G, Vigneri S, Lo Russo L, Fedele S, Lo Muzio L, Campisi G. Oral manifestations in patients with gastro-oesophageal reflux disease: a single-center case-control study. J Oral Pathol Med 2008; 37: Pace F, Pallota S, Tonini M, Vakil N, Porro GB. Systematic review: gastro-oesophageal reflux disease and dental lesions. Aliment Pharmacol Ther 2008; 27: Stafne E, Lovestedt S. Dissolution of tooth substance by lemon juice, acid beverages and acids from some other sources. J Am Dent Assoc 1947; 34: Hellstrom I. Oral complications in anorexia nervosa. Scan J Dent Res 1977; 85; Silva MA, Damante JH, Stipp AC, Tolentino MM, Carlotto PR, Fleury RN. Gastroesophageal reflux disease: new oral findings. Oral Surg Oral Med Oral Pathol 2001; 1: Μάτσου Ειρήνη Ινώ. Διερεύνηση της επίδρασης του γαστρικού υγρού στην επιφανειακή αδρότητα κεραμικών μεταλλοκεραμικών αποκαταστάσεων. In vitro μελέτη. Διπλωματική διατριβή, Οδοντιατρική Σχολή Α.Π.Θ., Θεσσαλονίκη, Valena V, Young WG. Dental erosion patterns from intrinsic acid regurgitation and vomiting. Aust Dent J 2002; 47: Ray SW, Secrest J, Chien APY, Corey RSC. Managing gastoesophageal reflux disease. The nature practitioner 2002; 27: Scott M, Gelhot AR. Gastroesophageal reflux disease:diagnosis and management. Am Fam Physician 1999; 59: Fraser-Moodie CA, Norton B, Gornall C. Weight loss has an independent beneficial effect on symptoms of gastoesophageal reflux in patients who are overweight. Scand J Gastroenterol 1999; 4: Ruhl CE, Everhart JE: Overweight, but not high dietary fat intake, increases risk of gastroesophageal reflux disease hospitalization: Th NHANES I epidemiologic followup study. Ann Epidemiol 1999; 9: Anderson DC. New approaches to treatment of GERD. Drug Topics 2000; 19: De Vault KR, Castell DO. Updated guidelines for the diagnosis and treatment of gastroesophageal relux disease. Am J Gastroenterol 1999; 94: Smit CF, Copper MP, van Leeuwen JA, Schoots IG, Stanojcic LD. Effect of cigarette smoking on gastropharyngeal and gastroesophageal reflux. Ann Otol Rhinol Laryngol 2001; 110: Williams BD. Gastroesophageal reflux disease. In: DiPiro IT, Talbert RI, Yee GC (eds). Pharmacotherapy: A pathophysiologic approach. Stamford, Conn:Appleton and Lange, 1999; Johnson DA. Gastroesophageal reflux disease. Shorterm management strategies. Consultant 1997; 37: Katz PO. Treatment of gastroesophageal reflux disease:use of algorithms to aid in management. Am J Gastroenterol 1999; 94: Katz PO, Castell DO. Medical therapy of supraesophageal gastroesophageal reflux disease. Am J Med 2000; 18: Tytgat GN. Possibilities and shortcomings of mainte-

8 26 Τορτοπίδης και συν nance therapy in gastroesophageal reflux disease. Dig Surg 1999; 16: Smith CD. Surgical therapy for gastroesophageal reflux disease. Indications, evaluation, procedures. Gastrointes Endoscop Clin North AM 2009; 19: Sunku B, Marino RV, Sockolow R. A primary care to paediatric gastroesophageal reflux.jaoa 2000; 100: Barron RP, Carmichael RP, Marcon MA, Sàndor GK. Dental erosion in gastroesophageal reflux disease. J Can Dent Assoc 2003; 69: Marques LS, Rey AC, Torres R. Dental demineralization associated with gastroesophageal reflux in an orthodontic patient. Am J Orthodont Dentofacial Orthoped 2007; 131: Lussi A, Schaffner M, Ben TJ. Dental erosion-diagnosis and prevention in children and adults. Int Dent J 2007; 57: Liberali SAC. Oral impact of gastro-oesophageal reflux disease: a case report. Austr Dent Assoc 2008; 53: Moshado NAG, Fonseca RB, Branco CA, Barbosa GAS, Fernandes Neto AJ, Soares CJ. Dental wear caused by association between bruxism and gastroesophageal reflux disease: a rehabilitation report. J Appl Oral Sci 2007; 15: Guldag MU, Buyukkaplan US, Ay ZY, Katirci G. A multidisciplinary approach to dental erosion: a case report. Eur J Dent 2008; 2: Bavbek AB, Dogan OM, Yilmaz T, Dogan A. The role of saliva in dental erosion and a prosthetic approach to treatment: a case report. J Contemp Dent Pract 2009; 10: Τορτοπίδης Δ, Τσίγγος Ν, Χατζηκυριάκος Α. Απώλεια σκληρών οδοντικών ιστών. Μέρος ΙΙ. Σύγχρονες απόψεις για τη διάγνωση και τη θεραπευτική αντιμετώπιση. Ελληνικά στοματολογικά χρονικά 2007; 51: Van Roekel NB. Gastroesophageal reflux disease, tooth erosion, and prosthodontic rehabilitation: a clinical report. J Prosthodont 2003; 12:255-9.

Γράφει: Χρίστος Κουνούδης, Χειρουργός

Γράφει: Χρίστος Κουνούδης, Χειρουργός Γράφει: Χρίστος Κουνούδης, Χειρουργός Οι "καούρες" (οπισθοστερικός καύσος) μετά από ένα πλούσιο γεύμα, η παλινδρόμηση και οι αναγωγές μετά από κατανάλωση οινοπνεύματος ή εσπεριδοειδών, είναι συμπτώματα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ. «Καούρα» «Ξινίλες» ΑΘΗΝΑΙ 2008

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ. «Καούρα» «Ξινίλες» ΑΘΗΝΑΙ 2008 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ & «Καούρα» «Ξινίλες» ΑΘΗΝΑΙ 2008 Γαστροοισοφαγική Παλινδρομική Νόσος Απλό κάψιμο στο στήθος και ξινίλα ή κάτι περισσότερο; Τι είναι και πως εκδηλώνεται η

Διαβάστε περισσότερα

ΓΑΣΤΡΟ-ΟΙΣΟΦΑΓΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Η ΜΙΖΕΡΙΑ ΤΗΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑΣ

ΓΑΣΤΡΟ-ΟΙΣΟΦΑΓΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Η ΜΙΖΕΡΙΑ ΤΗΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΑΣΤΡΟ-ΟΙΣΟΦΑΓΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Η ΜΙΖΕΡΙΑ ΤΗΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΑΣΤΡΟ-ΟΙΣΟΦΑΓΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Αίτιο Χαλάρωση σφιγκτήρα κατώτερου οισοφάγου Συχνή παλινδρόμηση (μετακίνηση προς τα πάνω) υγρών του

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΙΣΟΦΑΓΟΥ. Δημήτριος Θεοδώρου Επίκουρος Καθηγητής Χειρουργικής. Α Προπαιδευτική Χειρουργική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών

ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΙΣΟΦΑΓΟΥ. Δημήτριος Θεοδώρου Επίκουρος Καθηγητής Χειρουργικής. Α Προπαιδευτική Χειρουργική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΙΣΟΦΑΓΟΥ Δημήτριος Θεοδώρου Επίκουρος Καθηγητής Χειρουργικής Μονάδα Χειρουργικής Ανωτέρου Πεπτικού Α Προπαιδευτική Χειρουργική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Γαστροοισοφαγική Παλινδρόμηση. Γιώργος Σ. Ποταμίτης Γαστρεντερολόγος-Παθολόγος Ηπατολόγος

Γαστροοισοφαγική Παλινδρόμηση. Γιώργος Σ. Ποταμίτης Γαστρεντερολόγος-Παθολόγος Ηπατολόγος Γαστροοισοφαγική Παλινδρόμηση Από την διάγνωση στην θεραπεία Γιώργος Σ. Ποταμίτης Γαστρεντερολόγος-Παθολόγος Ηπατολόγος Γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση φυσιολογική ΓΟΠ ένα φυσιολογικό φαινόμενο, που κατά

Διαβάστε περισσότερα

Οδοντιατρική Επιστήμη

Οδοντιατρική Επιστήμη Οδοντιατρική Επιστήμη Επιστήμη της Yγείας του Στόματος & των Δοντιών «Επιστήμη των Mεταμορφώσεων» Ανδρεάδης Δημήτριος Οδοντίατρος-Στοματολόγος Λέκτορας Εργαστηρίου Στοματολογίας Οδοντιατρικής Σχολής ΑΠΘ

Διαβάστε περισσότερα

Γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση

Γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση 5 ο Σεμινάριο Συνεχιζόμενης Ιατρικής Εκπαίδευσης Ημέρες Άσθματος 2016 «Βρογχικό άσθμα: μύθοι και πραγματικότητες» Γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση Δημήτριος Ζ. Λάτσιος, MD, PhD Βόλος, 20-22 Μαΐου 2016 Μύθοι

Διαβάστε περισσότερα

Γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση Διαγνωστικά και θεραπευτικά διλήμματα

Γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση Διαγνωστικά και θεραπευτικά διλήμματα Γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση Διαγνωστικά και θεραπευτικά διλήμματα Χ. Αγακίδης Παιδογαστρεντερολόγος Επιστημονικός συνεργάτης Α Παιδιατρική Κλινική Α.Π.Θ. 34η Ενημερωτική Ημερίδα της Α Παιδιατρικής Κλινικής

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη με τον Γαστρεντερολόγο Δημήτρη Καραγιάννη, ενδοσκοπικού τμήματος Ιατρικού Κέντρου Αθηνών

Συνέντευξη με τον Γαστρεντερολόγο Δημήτρη Καραγιάννη, ενδοσκοπικού τμήματος Ιατρικού Κέντρου Αθηνών 10 ερωτήσεις στον γαστρεντερολόγο για την γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση - Ο Δρόμος για την Συνέντευξη με τον Γαστρεντερολόγο Δημήτρη Καραγιάννη, ενδοσκοπικού τμήματος Ιατρικού Κέντρου Αθηνών Διευθυντή

Διαβάστε περισσότερα

Οδοντική διάβρωση σε παιδιά και εφήβους

Οδοντική διάβρωση σε παιδιά και εφήβους 14 ΠΑΙΔΟΔΟΝΤΙΑ 2011 25(2): Οδοντική διάβρωση σε παιδιά και εφήβους Λαζαρίδη Κ. 1, Μάστορα Α. 1, Βαδιάκας Γ. 2 Ολοένα και περισσότερες μελέτες των τελευταίων χρόνων, δείχνουν την συνεχώς αυξανόμενη συχνότητα

Διαβάστε περισσότερα

Βλέννα, υδαρές υγρό. ή τοιχωματικό ή οξυπαραγωγικό = HCl + ενδογενή παράγοντα. βλέννα. ή ζυμογόνο ή πεπτικό = πεψινογόνο

Βλέννα, υδαρές υγρό. ή τοιχωματικό ή οξυπαραγωγικό = HCl + ενδογενή παράγοντα. βλέννα. ή ζυμογόνο ή πεπτικό = πεψινογόνο Στόμαχος Δομή βλεννογόνου στομάχου - Γαστρικοί αδένες Βλέννα, υδαρές υγρό ή τοιχωματικό ή οξυπαραγωγικό = HCl + ενδογενή παράγοντα βλέννα ή ζυμογόνο ή πεπτικό = πεψινογόνο Κύτταρα G = γαστρίνη Διάσπαρτα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟΠΑΘΕΙΣ ΚΙΝΗΤΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΟΙΣΟΦΑΓΟΥ Κοτσικόρος Νικόλαος Ειδικευόµενος Β Γαστρεντερολογικής Κλινικής ΓΝΑ «Ο Ευαγγελισµός» ΠΡΩΤΟΠΑΘΕΙΣ ΚΙΝΗΤΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΟΙΣΟΦΑΓΟΥ 1. Ιδιοπαθής αχαλασία 2. Ιδιοπαθής

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΟΣ ΑΣΘΕΝΗΣ

ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΟΣ ΑΣΘΕΝΗΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΟΣ ΑΣΘΕΝΗΣ ISBN 978-960-372-099-7 ΘΕΣΣΑΛΙΑ ΑΘΑΝΑΣΟΥΛΗ Ομότιμη Καθηγήτρια Προληπτικής και Κοινωνικής Οδοντιατρικής Πανεπιστημίου Αθηνών ΟΥΡΑΝΙΑ ΝΙΚΟΛΑΤΟΥ - ΓΑΛΙΤΗ Αναπληρώτρια

Διαβάστε περισσότερα

Dental Expert. Ο Εξειδικευµένος Συνεργάτης του Οδοντιατρείου σας

Dental Expert. Ο Εξειδικευµένος Συνεργάτης του Οδοντιατρείου σας Dental Expert Ο Εξειδικευµένος Συνεργάτης του Οδοντιατρείου σας Αεροαποτριβή Άννα Ελµάογλου Ε.Π.Ε. - Φειδιππίδου 30, 11527, Aθήνα Tηλ 210 7770739, 210 7770757 Φαξ 210 7770716 email: info@dental-expert.gr

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιάζοντας το τέλειο χαμόγελο

Σχεδιάζοντας το τέλειο χαμόγελο Νίκος Τσέλιος Eιδικός Προσθετολόγος Απόφοιτος University of Michigan και Baylor College of Dentistry, USA Επιστημονικός Συνεργάτης Προσθετικής Οδοντιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Σχεδιάζοντας το

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Σακχαρώδης Διαβήτης Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Number of people with diabetes by IDF Region, 2013 IDF Diabetes Atlas.

Διαβάστε περισσότερα

Οδοντιατρική Επιστήμη

Οδοντιατρική Επιστήμη Οδοντιατρική Επιστήμη Επιστήμη Yγείας Στόματος Δοντιών www.dent.auth.gr dandrea@dent.auth.gr Ανδρεάδης Δημήτριος Στοματολόγος-Οδοντίατρος Επίκουρος Καθηγητής Οδοντιατρικής Σχολής ΑΠΘ Στόμα & Δόντια Πολύτιμο

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Σκληρόδερµα;

Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ρόλος της Μανομετρίας στην Χειρουργική της Γαστροοισοφαγικής Συμβολής Δημήτριος Θεοδώρου Χειρουργός Μονάδα Χειρουργικής Ανώτερου Πεπτικού Ά Προπ. Χειρουργική Κλιν. Πανεπιστημίου Αθηνών Χειρουργική της

Διαβάστε περισσότερα

Γαστροστομία. Αθηνά Καπράλου,MD. Γενικός Χειρουργός. Δεκέμβριος, 2013

Γαστροστομία. Αθηνά Καπράλου,MD. Γενικός Χειρουργός. Δεκέμβριος, 2013 Γαστροστομία Αθηνά Καπράλου,MD Γενικός Χειρουργός Δεκέμβριος, 2013 ΕΠΙΛΟΓΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΓΙΑ ΓΑΣΤΡΟΣΤΟΜΙΑ Νευρολογικές παθήσεις Ογκολογικές παθήσεις Άλλες κλινικές καταστάσεις Α.Ε.Ε. Όγκοι ώτων Ανορεξία/ Άρνηση

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές του στομάχου.

Διαταραχές του στομάχου. Διαταραχές του στομάχου. Δυσπεψία Η δυσπεψία δεν είναι μια ασθένεια αλλά ένα σύνολο συμπτωμάτων. Πρόκειται για κατάσταση κακής λειτουργίας του πεπτικού συστήματος που δημιουργεί δυσχέρειες κατά την πέψη.

Διαβάστε περισσότερα

Ατρησία Οισοφάγου και Τραχειοοισοφαγικό Συρίγγιο : Επιπλοκές

Ατρησία Οισοφάγου και Τραχειοοισοφαγικό Συρίγγιο : Επιπλοκές Ατρησία Οισοφάγου και Τραχειοοισοφαγικό Συρίγγιο : Επιπλοκές Δημήτρης Χ. Αντωνίου Χειρουργός Παίδων Νοσοκομείο Παίδων «Η Αγία Σοφία» Αθήνα Μετεκπαιδευτικά μαθήματα ΕΕΧΠ 28-05-14 Χειρουργική αποκατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

Ενημέρωση και συγκατάθεση για χειρουργική τοποθέτηση οδοντικών εμφυτευμάτων

Ενημέρωση και συγκατάθεση για χειρουργική τοποθέτηση οδοντικών εμφυτευμάτων Ενημέρωση και συγκατάθεση για χειρουργική τοποθέτηση οδοντικών εμφυτευμάτων Προτεινόμενη θεραπεία: Μετά από προσεκτική κλινική και ακτινογραφική εξέταση του στόματος και εκτίμηση της κατάστασης μου, ο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ H ΑΝΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΤΟΠΙΡΑΜΑΤΗΣ ΣΤΙΣ ΠΑΙΔΙΚΕΣ ΗΜΙΚΡΑΝΙΕΣ Σταύρος Έλληνας Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

7 ο ετήσιο συνέδριο αθηροσκλήρωσης. Θεσσαλονίκη 10-12 Μαρτίου 2011

7 ο ετήσιο συνέδριο αθηροσκλήρωσης. Θεσσαλονίκη 10-12 Μαρτίου 2011 7 ο ετήσιο συνέδριο αθηροσκλήρωσης Θεσσαλονίκη 10-12 Μαρτίου 2011 Κάπνισμα, περιοδοντική νόσος και υγιεινή του στόματος Νίκος Α. Ευθυμιάδης, D.D.S., M.Sc. Οδοντίατρος-Περιοδοντολόγος Τι είναι η περιοδοντίτιδα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΩΝ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ. Μεταβολικό Σύνδρομο. Νεδελκοπούλου Ναταλία Τριανταφύλλου Παναγιώτα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΩΝ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ. Μεταβολικό Σύνδρομο. Νεδελκοπούλου Ναταλία Τριανταφύλλου Παναγιώτα ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΩΝ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ 9 Μεταβολικό Σύνδρομο Νεδελκοπούλου Ναταλία Τριανταφύλλου Παναγιώτα Εισαγωγή Το Μεταβολικό Σύνδρομο (ΜΣ) αποτελεί ένα οργανικό σύνδρομο που χαρακτηρίζεται από την

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ

ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΕΙΔΙΚΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ Είναι γνωστό πως η στοματική υγεία είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τη συστηματική υγεία, κάτι που αποδεικνύεται από τις επιπλοκές που μπορεί

Διαβάστε περισσότερα

Temporomandibular Dysfunction: Considerations in the Surgical- Orthodontic Patient M. Tucker, W. Proffit. Παρουσίαση Αργυρώ Κεχαγιά

Temporomandibular Dysfunction: Considerations in the Surgical- Orthodontic Patient M. Tucker, W. Proffit. Παρουσίαση Αργυρώ Κεχαγιά Temporomandibular Dysfunction: Considerations in the Surgical- Orthodontic Patient M. Tucker, W. Proffit Παρουσίαση Αργυρώ Κεχαγιά Σκοπός Να μελετήσει τη σχέση ανάμεσα στις συγκλεισιακές ανωμαλίες & στην

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Εισαγωγή. Σκοπός

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Εισαγωγή. Σκοπός ΠΕΡΙΛΗΨΗ Εισαγωγή Η παιδική παχυσαρκία έχει φτάσει σε επίπεδα επιδημίας στις μέρες μας. Μαστίζει παιδιά από μικρές ηλικίες μέχρι και σε εφήβους. Συντείνουν αρκετοί παράγοντες που ένα παιδί γίνεται παχύσαρκο

Διαβάστε περισσότερα

Διαφορές Νεογιλών Μόνιμων Δοντιών

Διαφορές Νεογιλών Μόνιμων Δοντιών Κεφάλαιο 1 Διαφορές Νεογιλών Μόνιμων Δοντιών Στο κεφάλαιο αυτό περιγράφονται τα εξής: Η μορφολογία των νεογιλών δοντιών. Οι βασικές διαφορές ως προς τη μύλη, τη ρίζα και τον πολφό στα νεογιλά και τα μόνιμα

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχοφαρμακολογία των διατροφικών διαταραχών στην παιδική και εφηβική ηλικία. Pediatr Clin N Am 58 (2011) 121-138

Ψυχοφαρμακολογία των διατροφικών διαταραχών στην παιδική και εφηβική ηλικία. Pediatr Clin N Am 58 (2011) 121-138 Ψυχοφαρμακολογία των διατροφικών διαταραχών στην παιδική και εφηβική ηλικία Pediatr Clin N Am 58 (2011) 121-138 a Nevile H. Golden, MD, b Evelyn Attia, MD a Division of Adolescent Medicine, Stanford University

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΥΛΙΚΟ. για την έρευνα. «Πανελλήνια Επιδημιολογική Μελέτη Καταγραφής Στοματικής Υγείας»

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΥΛΙΚΟ. για την έρευνα. «Πανελλήνια Επιδημιολογική Μελέτη Καταγραφής Στοματικής Υγείας» ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΥΛΙΚΟ για την έρευνα «Πανελλήνια Επιδημιολογική Μελέτη Καταγραφής Στοματικής Υγείας» Η Έρευνα - γενικά Η έρευνα αυτή αφορά τη σχεδίαση και διεξαγωγή μιας πανελλαδικής έρευνας για την καταγραφή

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ Παναγιώτου Νεοφύτα 2008969752 Επιβλέπων καθηγητής Δρ. Νίκος Μίτλεττον,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΓΚΌΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΝΕΦΡΟΥ 2017 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΠΑΓΚΌΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΝΕΦΡΟΥ 2017 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Παχυσαρκία και νεφρική νόσος ΠΑΓΚΌΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΝΕΦΡΟΥ 2017 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΝΕΦΡΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Κριτήρια* Η διαπίστωση για 3 μήνες: Νεφρικής βλάβης GFR < 60 ml/min/1.73m2 με ή χωρίς νεφρική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ. HELLENIC SOCIETY of ENDODONTICS. Ενδοδοντική θεραπεία. Τι θα πρέπει να γνωρίζουμε

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ. HELLENIC SOCIETY of ENDODONTICS. Ενδοδοντική θεραπεία. Τι θα πρέπει να γνωρίζουμε ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ HELLENIC SOCIETY of ENDODONTICS Ενδοδοντική θεραπεία Τι θα πρέπει να γνωρίζουμε Ενδοδοντική θεραπεία Τι θα πρέπει να γνωρίζουμε Το δόντι αποτελείται από σκληρούς ενασβεστιωμένους

Διαβάστε περισσότερα

Η στοματική υγεία στην τρίτη ηλικία

Η στοματική υγεία στην τρίτη ηλικία ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΠΕΙΡΑΙΑ Η στοματική υγεία στην τρίτη ηλικία Ενημερωτική Ομιλία για την επιτροπή Προληπτικής, Σεληνίδου Αγγελική Οδοντίατρος Δημόσιας Υγείας Πρόεδρος της Επιτροπής Προληπτικής ΟΣΠ

Διαβάστε περισσότερα

«Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014

«Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014 «Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014 Κοιλιοκάκη Ι Η κοιλιοκάκη είναι ανοσολογική πάθηση, που προκαλεί κυρίως βλάβες στο λεπτό έντερο αλλά και

Διαβάστε περισσότερα

Μέτρηση του κνημοβραχιόνιου δείκτη, ΤcPO 2, δακτυλικών πιέσεων. Ιωάννα Ελευθεριάδου Επιστημονικός Συνεργάτης Διαβητολογικό Κέντρο ΓΝΑ Λαϊκό

Μέτρηση του κνημοβραχιόνιου δείκτη, ΤcPO 2, δακτυλικών πιέσεων. Ιωάννα Ελευθεριάδου Επιστημονικός Συνεργάτης Διαβητολογικό Κέντρο ΓΝΑ Λαϊκό Μέτρηση του κνημοβραχιόνιου δείκτη, ΤcPO 2, δακτυλικών πιέσεων Ιωάννα Ελευθεριάδου Επιστημονικός Συνεργάτης Διαβητολογικό Κέντρο ΓΝΑ Λαϊκό Περιφερική αγγειοπάθεια και σακχαρώδης διαβήτης Μια από τις κύριες

Διαβάστε περισσότερα

Υπάρχουν κάποια συμπτώματα που τις περισσότερες φορές δηλώνουν κάποια σοβαρή νόσο.

Υπάρχουν κάποια συμπτώματα που τις περισσότερες φορές δηλώνουν κάποια σοβαρή νόσο. Υπάρχουν κάποια συμπτώματα που τις περισσότερες φορές δηλώνουν κάποια σοβαρή νόσο. Τα συμπτώματα αυτά δεν πρέπει ποτέ να τα αγνοούμε γιατί η έγκαιρη διάγνωση και αντιμετώπιση της νόσου μπορεί να σώσει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΕΛΕΥΘΕΡΩΝ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΟΜΑΔΑΣ ΜΑΣ ΤΗΣ ΣΤΟΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ

ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΕΛΕΥΘΕΡΩΝ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΟΜΑΔΑΣ ΜΑΣ ΤΗΣ ΣΤΟΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΕΛΕΥΘΕΡΩΝ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΟΜΑΔΑΣ ΜΑΣ ΣΤΟ 53 ο ΕΤΗΣΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΗΣ ΣΤΟΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ 49: ΕΑ ΠΕΡΙΕΜΦΥΤΕΥΜΑΤΙΤΙΔΑ - Η ΝΟΣΟΣ ΤΗΣ ΤΡΙΤΗΣ ΓΕΝΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑΣ Epidemiology and Public Health Dept of Epidemiology and Public Health N. TZANAKIS M.D. Consultant in Respiratory Medicine Assistant Professor in Epidemiology P.O. Box 1352, 71110

Διαβάστε περισσότερα

Αμινοσαλικυλικά στη νόσο Crohn

Αμινοσαλικυλικά στη νόσο Crohn Αμινοσαλικυλικά στη νόσο Crohn Κατηγορία και δοσολογία στην επαγωγή και διατήρηση της ύφεσης Σταυρούλα Β. Κοιλάκου Γαστρεντερολόγος Η χρήση των αμινοσαλικυλικών ως θεραπεία επίτευξης της ύφεσης στην νόσο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ Ι

ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ Ι ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ Ι MK1118 ΑΣΚΗΣΗ ΣΕ ΚΛΙΝΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ ΔΙΑΛΕΞΗ 4 ΑΝΤΩΝΙΑ ΚΑΛΤΣΑΤΟΥ, PHD ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΑΙΤΙΕΣ ΘΝΗΤΟΤΗΤΑΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΘΑΝΑΤΩΝ 450,000 400,000 350,000 300,000 250,000 200,000 150,000 100,000

Διαβάστε περισσότερα

Μία Περίπτωση Σύντηξης/Διδυμίας Κάτω Τρίτου Γομφίου με Υπεράριθμο Τέταρτο Γομφίο

Μία Περίπτωση Σύντηξης/Διδυμίας Κάτω Τρίτου Γομφίου με Υπεράριθμο Τέταρτο Γομφίο Μία Περίπτωση Σύντηξης/Διδυμίας Κάτω Τρίτου Γομφίου με Υπεράριθμο Τέταρτο Γομφίο ΓΝΑΘΙΟΝ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ & ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΧΕΙΡ/ΚΗ www.gnathion.gr Μια ασυνήθης αναπτυξιακή διαταραχή των δοντιών είναι και η σύντηξη/διδυμία,

Διαβάστε περισσότερα

Δυσπεψία στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας στην Ελλάδα: Δεδομένα από δύο διδακτορικές διατριβές

Δυσπεψία στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας στην Ελλάδα: Δεδομένα από δύο διδακτορικές διατριβές ΘεραπευτικΑ προβληματα ÐÑÁÊÔÉÊÁ συσχετιζομενα 12ïõ ÅËËÇÍÉÊÏÕ με ÓÕÍÅÄÑÉÏÕ το ΕλικοβακτηρΙδιο ÃÉÁ ÔÏ ÅËÉÊÏÂÁÊÔÇÑÉÄÉÏ του πυλωρου ÔÏÕ ÐÕËÙÑÏÕ ÁèÞíá, 2007 Δυσπεψία στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας στην Ελλάδα:

Διαβάστε περισσότερα

1. Ορισµός Νόσου. 4. Συµπτωµατολογία / Κλινική εικόνα / Ευρήµατα (εργαστηριακά κ.α.)

1. Ορισµός Νόσου. 4. Συµπτωµατολογία / Κλινική εικόνα / Ευρήµατα (εργαστηριακά κ.α.) 1. Ορισµός Νόσου 2. Παθογένεια: η µελέτη της δηµιουργίας µιας παθολογικής κατάστασης, µια παθολογική κατάσταση σε συνάρτηση µε το αίτιο που την προκαλεί 3. Επιδηµιολογία: είναι η επιστηµονική µελέτη των

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΙΦΝΕ ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ ΚΑΙ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΗΣ ΕΝΔΟΣΚΟΠΙΚΗΣ ΚΑΨΟΥΛΑΣ. Νίκος Βιάζης Β Γαστρεντερολογικό Τμήμα Γ.Ν.Α. «Ο Ευαγγελισμός»

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΙΦΝΕ ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ ΚΑΙ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΗΣ ΕΝΔΟΣΚΟΠΙΚΗΣ ΚΑΨΟΥΛΑΣ. Νίκος Βιάζης Β Γαστρεντερολογικό Τμήμα Γ.Ν.Α. «Ο Ευαγγελισμός» ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΙΦΝΕ ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ ΚΑΙ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΗΣ ΕΝΔΟΣΚΟΠΙΚΗΣ ΚΑΨΟΥΛΑΣ Νίκος Βιάζης Β Γαστρεντερολογικό Τμήμα Γ.Ν.Α. «Ο Ευαγγελισμός» ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ Έτος Σημαντικά γεγονότα 1981 G. Iddan,, P. Scapa η ιδέα

Διαβάστε περισσότερα

3. ΙΑΚΟΠΗ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΙΑΚΟΠΗ. Σταυρούλα Μπουσμουκίλια /ντρια Β Πνευμονολογικής κλινικής Γ.Ν.Ν.Καβάλας

3. ΙΑΚΟΠΗ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΙΑΚΟΠΗ. Σταυρούλα Μπουσμουκίλια /ντρια Β Πνευμονολογικής κλινικής Γ.Ν.Ν.Καβάλας 3. ΙΑΚΟΠΗ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΙΑΚΟΠΗ Σταυρούλα Μπουσμουκίλια /ντρια Β Πνευμονολογικής κλινικής Γ.Ν.Ν.Καβάλας Κάπνισμα: η κυρίαρχη αιτία νόσων και θανάτων δυνάμενων να προληφθούν Οι 3 Κορυφαίες Αποδιδόμενες

Διαβάστε περισσότερα

"ΑΓΧΟΣ ΣΤΟ ΕΡΓΑΣΙΑΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ"

ΑΓΧΟΣ ΣΤΟ ΕΡΓΑΣΙΑΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ "ΑΓΧΟΣ ΣΤΟ ΕΡΓΑΣΙΑΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ" Γεώργιος Σ. Γκουμάς MD, PhD, FESC Αν. Διευθυντής Καρδιολογικής Κλινικής, Ευρωκλινική Αθηνών Πρόεδρος Ομάδας Εργασίας Πρόληψης και Επιδημιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 Διάλεξη 5: Σακχαρώδης Διαβήτης και Άσκηση Υπεύθυνη Μαθήματος: Χ. Καρατζαφέρη Διδάσκοντες: Χ. Καρατζαφέρη, Γ. Σακκάς, Α. Καλτσάτου 2013-2014 Διάλεξη 5 ΤΕΦΑΑ, ΠΘ

Διαβάστε περισσότερα

Εκτίμηση ορθοδοντικών προβλημάτων από τον Γενικό Οδοντίατρο

Εκτίμηση ορθοδοντικών προβλημάτων από τον Γενικό Οδοντίατρο ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ 3 η ΥΠΕ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΗΜΕΡΙΔΑ ΓΙΑ ΤΗ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑ Κ.Υ.Α.Τ. ΕΥΟΣΜΟΥ Νοέμβριος, 2015 Εκτίμηση ορθοδοντικών προβλημάτων από τον Γενικό Οδοντίατρο Ιουλία Ιωαννίδου-Μαραθιώτου Αναπληρώτρια

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΓΟΝΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΑ. Πρόληψη: Το κλειδί για την στοματική υγεία

ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΓΟΝΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΑ. Πρόληψη: Το κλειδί για την στοματική υγεία ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΓΟΝΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΑ Πρόληψη: Το κλειδί για την στοματική υγεία Η πρώτη επίσκεψη στον οδοντίατρο, συνήθως αποτελεί μια δυσάρεστη δοκιμασία για το παιδί. Και αυτό γιατί, ακόμη και

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Αλεξία Θωμοπούλου MSc, Διατροφολόγος- Κλινική Διαιτολόγος, Ειδική στον καρκίνο

Γράφει: Αλεξία Θωμοπούλου MSc, Διατροφολόγος- Κλινική Διαιτολόγος, Ειδική στον καρκίνο Γράφει: Αλεξία Θωμοπούλου MSc, Διατροφολόγος- Κλινική Διαιτολόγος, Ειδική στον καρκίνο Η αντιμετώπιση του ογκολογικού ασθενή είναι μια περίπλοκη υπόθεση διότι εκτός από την κύρια θεραπεία (είτε χημειοθεραπεία

Διαβάστε περισσότερα

ΓΑΣΤΡΟΟΙΣΟΦΑΓΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΗΣΗ Η ΑΣΘΕΝΕΙΑ ΠΟΥ ΔΕΝ ΣΕ ΑΦΗΝΕΙ ΝΑ ΔΙΑΣΚΕΔΑΣΕΙΣ

ΓΑΣΤΡΟΟΙΣΟΦΑΓΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΗΣΗ Η ΑΣΘΕΝΕΙΑ ΠΟΥ ΔΕΝ ΣΕ ΑΦΗΝΕΙ ΝΑ ΔΙΑΣΚΕΔΑΣΕΙΣ ΓΑΣΤΡΟΟΙΣΟΦΑΓΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΗΣΗ Η ΑΣΘΕΝΕΙΑ ΠΟΥ ΔΕΝ ΣΕ ΑΦΗΝΕΙ ΝΑ ΔΙΑΣΚΕΔΑΣΕΙΣ Της Δρ. Καραφώκα Μαύρου Ελένη Γιατρέ μου δεν αντέχω άλλο Θέλω να βγω, να διασκεδάσω, να φάω και να πιω χωρίς άγχος, να μην φοβάμαι

Διαβάστε περισσότερα

Διαγνωστική και θεραπευτική προσέγγιση ασθενoύς με νεφραγγειακή υπέρταση

Διαγνωστική και θεραπευτική προσέγγιση ασθενoύς με νεφραγγειακή υπέρταση Διαγνωστική και θεραπευτική προσέγγιση ασθενoύς με νεφραγγειακή υπέρταση Γκαλιαγκούση Ευγενία MD, PhD Medical School, King s College University of London Νεφραγγειακή νόσος Safian RD,NEJM,2001 Αιτίες στένωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ 12 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2013 TI ENNOOYME ΛΕΓΟΝΤΑΣ «ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ» Ο όρος «ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ» περιλαμβάνει μια ομάδα μυοσκελετικών παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Η αξιολόγηση της κατάποσης στον ογκολογικό ασθενή ΚΥΝΗΓΟΥ ΜΑΡΙΑ ΚΟΥΤΣΙΜΑΝΗ ΘΕΑΝΩ

Η αξιολόγηση της κατάποσης στον ογκολογικό ασθενή ΚΥΝΗΓΟΥ ΜΑΡΙΑ ΚΟΥΤΣΙΜΑΝΗ ΘΕΑΝΩ Η αξιολόγηση της κατάποσης στον ογκολογικό ασθενή ΚΥΝΗΓΟΥ ΜΑΡΙΑ ΚΟΥΤΣΙΜΑΝΗ ΘΕΑΝΩ ΚΥΝΗΓΟΥ ΜΑΡΙΑ ΚΥΝΗΓΟΥ ΜΑΡΙΑ, MD, PhD, ΕΠΙΜΕΛ. Α «ΘΕΑΓΕΝΕΙΟΥ» A.Ν.Θ. ΙΔΡΥΤΙΚΟ ΜΕΛΟΣ ΚΑΙ ΜΕΛΟΣ Δ.Σ. ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

6. ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ ΠΡΩΤΟΥ ΚΑΙ ΔΕΥΤΕΡΟΥ ΠΡΟΓΟΜΦΙΟΥ ΤΗΣ ΑΝΩ ΓΝΑΘΟΥ

6. ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ ΠΡΩΤΟΥ ΚΑΙ ΔΕΥΤΕΡΟΥ ΠΡΟΓΟΜΦΙΟΥ ΤΗΣ ΑΝΩ ΓΝΑΘΟΥ 6. ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ ΠΡΩΤΟΥ ΚΑΙ ΔΕΥΤΕΡΟΥ ΠΡΟΓΟΜΦΙΟΥ ΤΗΣ ΑΝΩ ΓΝΑΘΟΥ Σύνοψη Στο κεφάλαιο αυτό γίνεται αναλυτική περιγραφή της μορφολογίας της μύλης και της ρίζας του πρώτου και δεύτερου προγομφίου της άνω γνάθου,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΑΣΤΡΟΙΣΟΦΑΓΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΗΣΗ ΔΙΑΦΡΑΓΜΑΤΟΚΗΛΗ

ΓΑΣΤΡΟΙΣΟΦΑΓΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΗΣΗ ΔΙΑΦΡΑΓΜΑΤΟΚΗΛΗ ΓΑΣΤΡΟΙΣΟΦΑΓΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΗΣΗ ΔΙΑΦΡΑΓΜΑΤΟΚΗΛΗ ΛΑΠΑΡΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΔΙΑΦΡΑΓΜΑΤΟΚΗΛΗΣ ΚΑΙ ΓΑΣΤΡΟΟΙΣΟΦΑΓΙΚΗΣ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΗΣΗΣ GERD (γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση) Montreal consensus: Kατάσταση που αναπτύσσεται

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2.

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2. ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2. Χαράλαμπος Ταμβάκος, Αναστάσιος Κουτσοβασίλης, Αλέξης Σωτηρόπουλος, Μαρία Παππά, Ουρανία Αποστόλου,

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Χρίστος Κουνούδης, Χειρουργός

Γράφει: Χρίστος Κουνούδης, Χειρουργός Γράφει: Χρίστος Κουνούδης, Χειρουργός Το ανώτερο τμήμα του γαστρεντερικού μας συστήματος αποτελείται από τον οισοφάγο, το στομάχι και το δωδεκαδάκτυλο (εικ.1). Τα όργανα αυτά, και ιδιαίτερα ο οισοφάγος

Διαβάστε περισσότερα

Το θωρακικό άλγος, όχι σπάνιο

Το θωρακικό άλγος, όχι σπάνιο Προσέγγιση του παιδιού με θωρακικό άλγος Steven M. Selbst, MD Pediatr Clin N Am 57 (2010) 1221 1234 Παρουσίαση : Νίκος Α. Καρανταγλής Επιστημονικός Συνεργάτης Γ ΠΔ Α.Π.Θ. 10/01/2011 www.pd3.gr Το θωρακικό

Διαβάστε περισσότερα

Οι στοματικές εκδηλώσεις της νευρογενούς ανορεξίας και βουλιμίας

Οι στοματικές εκδηλώσεις της νευρογενούς ανορεξίας και βουλιμίας Γναθοπροσωπική χειρουργική ΣTOMA 2015; 43 : 79-83 Βιβλιογραφική ανασκόπηση Οι στοματικές εκδηλώσεις της νευρογενούς ανορεξίας και βουλιμίας Ι.-ΓΡ. ΑΛ ΜΟΧΑΜΑΝΤ 1, Β. ΓΙΩΤΗΣ 1, Α. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ 1, Λ. ΖΟΥΛΟΥΜΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΥΓΙΕΙΝΗ ΤωνφοιτητώντηςΝοσηλευτικής

ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΥΓΙΕΙΝΗ ΤωνφοιτητώντηςΝοσηλευτικής ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΥΓΙΕΙΝΗ ΤωνφοιτητώντηςΝοσηλευτικής ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Τι σημαίνει σωστή στοματική υγιεινή; Η σωστή στοματική υγιεινή μας εξασφαλίζει στόμα υγιές και ευχάριστη αναπνοή. Αυτό σημαίνει ότι: 1. Τα

Διαβάστε περισσότερα

Δυσκοίλιο, θεωρούμε ένα άτομο όταν εμφανίζει δύο τουλάχιστον από τα παρακάτω προβλήματα για 3 ή περισσότερους μήνες:

Δυσκοίλιο, θεωρούμε ένα άτομο όταν εμφανίζει δύο τουλάχιστον από τα παρακάτω προβλήματα για 3 ή περισσότερους μήνες: Δυσκοιλιότητα. Η δυσκοιλιότητα αποτελεί ένα από τα πιο συχνά συμπτώματα του κατώτερου πεπτικού σωλήνα, επηρεάζοντας κάθε χρόνο ένα μεγάλο αριθμό ασθενών, κυρίως των χωρών του δυτικού κόσμου. Εικόνα 1.

Διαβάστε περισσότερα

Ενδείξεις της δοκιμασίας κόπωσης σε παιδιά με χρόνια αναπνευστικά προβλήματα. Θ. Τσιλιγιάννης

Ενδείξεις της δοκιμασίας κόπωσης σε παιδιά με χρόνια αναπνευστικά προβλήματα. Θ. Τσιλιγιάννης Ενδείξεις της δοκιμασίας κόπωσης σε παιδιά με χρόνια αναπνευστικά προβλήματα Θ. Τσιλιγιάννης Παιδίατρος Εξειδικευμένος Παιδοπνευμονολόγος Διευθυντής Παιδοπνευμονολογικού Παιδιατρική Κλινική ΜΗΤΕΡΑ Φυσική

Διαβάστε περισσότερα

Ιατρική των Καταστροφών: Η άλλη διάσταση της Επείγουσας Ιατρικής

Ιατρική των Καταστροφών: Η άλλη διάσταση της Επείγουσας Ιατρικής Ιατρική των Καταστροφών: Η άλλη διάσταση της Επείγουσας Ιατρικής ηµήτριος Γ. Πύρρος, MD, EMDM /ντης Ιατρικών Υπηρεσιών, ΚΥ ΕΚΑΒ President-elect, elect, WADEM Ορισµοί Υπάρχουν τουλάχιστον 50 ορισµοί για

Διαβάστε περισσότερα

Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ

Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Δυσλιπιδαιμίες LDL-C HDL-C < 40 mg/dl Τριγλυκερίδια 150-199 mg/dl : οριακά

Διαβάστε περισσότερα

Η σημασία του προληπτικού ελέγχου για τον ΚΠΕ. Όλγα Ι Γιουλεμέ Επίκουρη Καθηγήτρια Γαστρεντερολογίας ΑΠΘ Β Προπ. Παθολογική Κλινική ΓΠΝΘ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ

Η σημασία του προληπτικού ελέγχου για τον ΚΠΕ. Όλγα Ι Γιουλεμέ Επίκουρη Καθηγήτρια Γαστρεντερολογίας ΑΠΘ Β Προπ. Παθολογική Κλινική ΓΠΝΘ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ Η σημασία του προληπτικού ελέγχου για τον ΚΠΕ Όλγα Ι Γιουλεμέ Επίκουρη Καθηγήτρια Γαστρεντερολογίας ΑΠΘ Β Προπ. Παθολογική Κλινική ΓΠΝΘ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ καρκίνος παχέος εντέρου (ΚΠΕ) Ευρώπη: 2 η αιτία θανάτου

Διαβάστε περισσότερα

Αθανάσιος Σπανός Χειρουργός Οδοντίατρος Συνεργάτης Τμήματος Οδοντικών Εμφυτευμάτων Θεραπευτηρίου «ΥΓΕΙΑ» 1 Προσωπικά Δεδομένα. 1.1 Βιογραφικά Στοιχεία

Αθανάσιος Σπανός Χειρουργός Οδοντίατρος Συνεργάτης Τμήματος Οδοντικών Εμφυτευμάτων Θεραπευτηρίου «ΥΓΕΙΑ» 1 Προσωπικά Δεδομένα. 1.1 Βιογραφικά Στοιχεία Αθανάσιος Σπανός Χειρουργός Οδοντίατρος Συνεργάτης Τμήματος Οδοντικών Εμφυτευμάτων Θεραπευτηρίου «ΥΓΕΙΑ» 1 Προσωπικά Δεδομένα 1.1 Βιογραφικά Στοιχεία Επώνυμο: Σπανός Όνομα: Αθανάσιος Όνομα πατρός: Βασίλειος

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Β. Α. Παπαγεωργίου MD, Med, Δρ. Α.Π.Θ. Παιδοψυχίατρος - TEACCH Consultant τ. Επίκουρος Καθηγήτρια Παιδοψυχιατρικής Οι Δ.Π.Τ. Δεν είναι απλώς αποκλίνουσες διατροφικές

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΠΝΟΙΩΝ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ

ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΠΝΟΙΩΝ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΠΝΟΙΩΝ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ Διπλωματική Εργασία Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών «Κλινική Φαρμακολογία και Θεραπευτική» Ιούλιος 2015 Ορισμοί Σύνδρομο

Διαβάστε περισσότερα

Παθητικό κάπνισμα και παιδιά

Παθητικό κάπνισμα και παιδιά Παθητικό κάπνισμα και παιδιά Το παθητικό κάπνισμα αποτελεί παγκόσμιο φαινόμενο δεδομένου ότι οι άνθρωποι σε όλες τις χώρες και τους πολιτισμούς εκτίθενται σε αυτό ( second hand smoke SHS ). Εμφανίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ο νευροπαθητικός πόνος; 1,2

Τι είναι ο νευροπαθητικός πόνος; 1,2 Αυτές οι πληροφορίες προορίζονται για γενική πληροφόρηση και ενημέρωση του κοινού και σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τη συμβουλή ιατρού ή άλλου αρμοδίου επαγγελματία υγείας Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΟΙΚΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΟΙΚΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΟΙΚΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΝΑΣΙΑ ΓΚΑΡΑΝΕ ΕΙΡΗΝΗ ΔΙΑΒΟΛΙΤΣΗ ΚΛΕΙΔΗ ΣΑΠΦΩ ΙΩΑΝΝΑ ΚΡΟΝΤΗΡΟΠΟΥΛΟΥ ΑΓΝΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΡΙΟΣ ΑΫΦΑΝΤΗΣ ΜΗΝΑΣ ΓΑΛΑΝΟΣ Παθολογική κατάσταση των ούλων που χαρακτηρίζεται από αιμορραγία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΕ ΩΝ ΘΝΗΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΑΙΤΙΩΝ ΠΡΟΚΛΗΣΗΣ ΘΑΝΑΤΟΥ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΨΥΧΟΓΕΝΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ Γεωργία Χαραλάµπους Λεµεσός

Διαβάστε περισσότερα

Ρευματολογία. Ψωριασική Αρθρίτιδα. Στέφανος Πατεράκης Φυσικοθεραπευτής, καθηγητής φυσ/πείας

Ρευματολογία. Ψωριασική Αρθρίτιδα. Στέφανος Πατεράκης Φυσικοθεραπευτής, καθηγητής φυσ/πείας Ρευματολογία Ψωριασική Αρθρίτιδα Στέφανος Πατεράκης Φυσικοθεραπευτής, καθηγητής φυσ/πείας Τι είναι η ψωριασική αρθρίτιδα; Η ψωριασική αρθρίτιδα είναι μια χρόνια φλεγμονώδης πάθηση που προσβάλλει τις αρθρώσεις

Διαβάστε περισσότερα

«ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΣ» Ευστάθιος Χρονόπουλος Επίκουρος Καθηγητής ΕΚΠΑ Β Πανεπιστημιακή ήορθοπαιδική ήκλινική Κωνσταντοπούλειο Νοσοκομείο Ν.

«ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΣ» Ευστάθιος Χρονόπουλος Επίκουρος Καθηγητής ΕΚΠΑ Β Πανεπιστημιακή ήορθοπαιδική ήκλινική Κωνσταντοπούλειο Νοσοκομείο Ν. «ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΣ» Ευστάθιος Χρονόπουλος Επίκουρος Καθηγητής ΕΚΠΑ Β Πανεπιστημιακή ήορθοπαιδική ήκλινική Κωνσταντοπούλειο Νοσοκομείο Ν.ΙΩΝΙΑΣ Εισαγωγή: γή Η συνηθέστερη των παθήσεων που προσβάλλει τους ενήλικες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Ονοματεπώνυμο: Μιχαέλλα Σάββα Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Όλγα Γιουλεμέ Επίκουρη Καθηγήτρια Γαστρεντερολογίας ΑΠΘ

Όλγα Γιουλεμέ Επίκουρη Καθηγήτρια Γαστρεντερολογίας ΑΠΘ Όλγα Γιουλεμέ Επίκουρη Καθηγήτρια Γαστρεντερολογίας ΑΠΘ παραμένει σημαντικό πρόβλημα δημόσιας υγείας αφορά 20-50% του πληθυσμού βιομηχανικών 80% αναπτυσσόμενων χωρών αποτελεί κύριο αιτιολογικό παράγοντα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Ραφαέλα Χριστοδούλου Α.Φ.Τ.: 2010335637 Λεμεσός,

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ Μοντέλα πρόγνωσης του Σακχαρώδη Διαβήτη Ηλιάδης Φώτης Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ IDF Diabetes Atlas 5th Edition 2012 Update 3.8 million men and women worldwide

Διαβάστε περισσότερα

Ανιχνευτικές εξετάσεις (screening) στη φροντίδα του παιδιού

Ανιχνευτικές εξετάσεις (screening) στη φροντίδα του παιδιού Ανιχνευτικές εξετάσεις (screening) στη φροντίδα του παιδιού Μάιος 2007 Τ. Παναγιωτόπουλος Τομέας υγείας του παιδιού Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας «Όλα τα προγράμματα screening προκαλούν βλάβη, ορισμένα

Διαβάστε περισσότερα

Μαρία Καράντζα- Χαρώνη, MD, FAAP Διευθύντρια Ενδοκρινολογικής Κλινικής- Ιατρείου Ελέγχου Βάρους «Παίδων Μητέρα»

Μαρία Καράντζα- Χαρώνη, MD, FAAP Διευθύντρια Ενδοκρινολογικής Κλινικής- Ιατρείου Ελέγχου Βάρους «Παίδων Μητέρα» Μαρία Καράντζα- Χαρώνη, MD, FAAP Διευθύντρια Ενδοκρινολογικής Κλινικής- Ιατρείου Ελέγχου Βάρους «Παίδων Μητέρα» Πως υπολογίζουµε εάν ένα παιδί έχει φυσιολογικό βάρος ; ΒΜΙ = Βάρος/Ύψος² (σε kg/m²) Χρησιμοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

Αναπνευστική βρογχιολίτιδα-διάμεση διάμεση πνευμονία (RB( RB- ILD) Αποφολιδωτική διάμεση πνευμονία(dip) Σπύρος Α Παπίρης

Αναπνευστική βρογχιολίτιδα-διάμεση διάμεση πνευμονία (RB( RB- ILD) Αποφολιδωτική διάμεση πνευμονία(dip) Σπύρος Α Παπίρης Αναπνευστική βρογχιολίτιδα-διάμεση διάμεση πνευμονία (RB( RB- ILD) Αποφολιδωτική διάμεση πνευμονία(dip) Σπύρος Α Παπίρης Μαθήματα Πνευμονολογίας-Αθήνα Μάρτιος 2006 DIP RB-ILD Κατάταξη των διάμεσων παρεγχυματικών

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΝΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΛΑΚΟΣΑΜΙΔΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΦΑΡΜΑΚΟΑΝΘΕΚΤΙΚΗ ΕΣΤΙΑΚΗ ΕΠΙΛΗΨΙΑ Κωνσταντίνα Κυπριανού Α.Τ.:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΧΡΥΣΟΒΑΛΑΝΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

* Αισθητικές άμεσες και έμμεσες εμφράξεις (λευκά σφραγίσματα): Η χρήση υλικών, όπως

* Αισθητικές άμεσες και έμμεσες εμφράξεις (λευκά σφραγίσματα): Η χρήση υλικών, όπως ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗ: Η Διαφορά της ΓΕΝΙΚΗΣ απο την ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ οδοντιατρικής,είναι: Γενικη οδοντιατρκή: Αφορά την υγεία του στόματος,καθώς και την πρόληψη, διάγνωση και θεραπεία των παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου επί τουλάχιστον 3

σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου επί τουλάχιστον 3 Το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (ΣΕΕ) ανήκει σε μια ομάδα λειτουργικών διαταραχών του πεπτικού σωλήνα. Το κοιλιακό άλγος, ο μετεωρισμός και η εναλλαγή των συνηθειών του εντέρου αποτελούν τυπικά συμπτώματα.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Αναστολή αντλίας πρωτονίων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Αναστολή αντλίας πρωτονίων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Αναστολή αντλίας πρωτονίων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ Περιγραφή της περίπτωσης Άνδρας 43 ετών εισάγεται σε κλινική λόγω επιγαστραλγίας. Μετά από έλεγχο ετέθη η διάγνωση του πεπτικού

Διαβάστε περισσότερα

Η συμμετοχή της ορθοδοντικής θεραπείας στη δημιουργία υφιζήσεων των ούλων. Μία σύγχρονη επισκόπηση

Η συμμετοχή της ορθοδοντικής θεραπείας στη δημιουργία υφιζήσεων των ούλων. Μία σύγχρονη επισκόπηση Ορθοδοντική ΣTOMA 2014; 42 : 177-185 Βιβλιογραφική ανασκόπηση Η συμμετοχή της ορθοδοντικής θεραπείας στη δημιουργία υφιζήσεων των ούλων. Μία σύγχρονη επισκόπηση Ε. ΓΕΩΡΓΑΚΑ 1, Κ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ 2, Ε. ΜΑΡΚΟΒΙΤΣΗ-ΓΕΩΡΓΙΑΔΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

παράκαμψη κατά Roux-en-Y σε 4 ασθενείς με κρανιοφαρυγγίωμα

παράκαμψη κατά Roux-en-Y σε 4 ασθενείς με κρανιοφαρυγγίωμα παράκαμψη κατά Roux-en-Y 1 Hôpital Bichat-Claude Berard, Paris, 2 ΓΝΑ «ΛΑΪΚΟ», Αθήνα, 3 Hôpital Bichat-Claude Berard, Paris, 4Hôpital Bichat-Claude Berard, Paris, 5 Hôpital Bichat-Claude Berard, Paris,

Διαβάστε περισσότερα

Η Επιδημιολογία της Καρδιαγγειακής Νόσου στην Ελλάδα, από το 1950

Η Επιδημιολογία της Καρδιαγγειακής Νόσου στην Ελλάδα, από το 1950 Η Επιδημιολογία της Καρδιαγγειακής Νόσου στην Ελλάδα, από το 1950 ΔΗΜΟΣΘΕΝΗΣ Β. ΠΑΝΑΓΙΩΤΑΚΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Χ ΑΡ Ο ΚΟ Π Ε Ι Ο Π ΑΝ Ε Π Ι Σ Τ Η Μ Ι Ο Keys A et al. Epidemiological studies related to coronary

Διαβάστε περισσότερα

Η δημιουργία και η πιλοτική εφαρμογή ενός πρωτοκόλλου αξιολόγησης νευρογενών διαταραχών κατάποσης.

Η δημιουργία και η πιλοτική εφαρμογή ενός πρωτοκόλλου αξιολόγησης νευρογενών διαταραχών κατάποσης. Α.Τ.Ε.Ι. ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Η δημιουργία και η πιλοτική εφαρμογή ενός πρωτοκόλλου αξιολόγησης νευρογενών διαταραχών κατάποσης. Σπουδαστές: Κάτανα Ελευθερία

Διαβάστε περισσότερα

Με τον όρο οδοντική δυσχρωμία εννοούμε την αλλαγή του χρώματος της επιφάνειας ενός φυσικού δοντιού.

Με τον όρο οδοντική δυσχρωμία εννοούμε την αλλαγή του χρώματος της επιφάνειας ενός φυσικού δοντιού. Γράφει: Μόσχου Παρασκευή, Οδοντίατρος Με τον όρο οδοντική δυσχρωμία εννοούμε την αλλαγή του χρώματος της επιφάνειας ενός φυσικού δοντιού. Τις δυσχρωμίες τις χωρίζουμε σε δυο μεγάλες κατηγορίες, τις ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΝΟΙΞΗ ΓΙΑ ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ. ΣΤΟΧΟΙ, ΜΕΣΑ ΚΑΙ ΣΥΜΒΑΜΑΤΑ.

ΔΙΑΝΟΙΞΗ ΓΙΑ ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ. ΣΤΟΧΟΙ, ΜΕΣΑ ΚΑΙ ΣΥΜΒΑΜΑΤΑ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΑΣ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ 3 Ο ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΑΣ 5 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΔΙΑΝΟΙΞΗ ΓΙΑ ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ. ΣΤΟΧΟΙ, ΜΕΣΑ ΚΑΙ ΣΥΜΒΑΜΑΤΑ. ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΟΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΣΠΟΝΔΥΛΑΡΘΡΟΠΑΘΕΙΕΣ

ΟΡΟΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΣΠΟΝΔΥΛΑΡΘΡΟΠΑΘΕΙΕΣ ΟΡΟΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΣΠΟΝΔΥΛΑΡΘΡΟΠΑΘΕΙΕΣ Η έννοια της οροαρνητικής ΣπΑ Προακτινολογική ΣπΑ ΣΠΥΡΟΣ ΑΣΛΑΝΙΔΗΣ ΣπΑ Ομάδα φλεγμονωδών αρθροπαθειών Με κοινά κλινικά χαρακτηριστικά και γενετικούς προδιαθεσικούς παράγοντες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΙΦΝΙΔΙΟΥ ΒΡΕΦΙΚΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ

ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΙΦΝΙΔΙΟΥ ΒΡΕΦΙΚΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΙΦΝΙΔΙΟΥ ΒΡΕΦΙΚΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ Ονοματεπώνυμο: Λοϊζιά Ελένη Λεμεσός 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα I Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι για την τροποποίηση των όρων αδειών κυκλοφορίας

Παράρτημα I Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι για την τροποποίηση των όρων αδειών κυκλοφορίας Παράρτημα I Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι για την τροποποίηση των όρων αδειών κυκλοφορίας Επιστημονικά πορίσματα Λαμβάνοντας υπόψη την έκθεση αξιολόγησης της PRAC σχετικά με την PSUR για το ζολεδρονικό

Διαβάστε περισσότερα