Η οστεοπόρωση και ο ορθοπαιδικός. Βασικές γνώσεις για την καθημερινή πράξη

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η οστεοπόρωση και ο ορθοπαιδικός. Βασικές γνώσεις για την καθημερινή πράξη"

Transcript

1

2 Η οστεοπόρωση και ο ορθοπαιδικός Βασικές γνώσεις για την καθημερινή πράξη

3 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΧΕΙΡOYΡΓΙΚΗΣ OΡΘOΠΑΙΔΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΡΑΥΜΑΤOΛOΓΙΑΣ Γεώργιος Καπετάνος Καθηγητής Ορθοπαιδικής Α.Π.Θ. Η οστεοπόρωση και ο ορθοπαιδικός Βασικές γνώσεις για την καθημερινή πράξη ΘΕΣΣΑΛONIKH 2012

4 Θεσσαλονίκη 2012, ISBN H μερική ή ολική ανατύπωση είτε η καθ οιονδήποτε τρόπον αναπαραγωγή του βιβλίου, καθώς και η φωτοτύπηση τμήματος ή ολόκληρου του βιβλίου, χωρίς την έγγραφη άδεια των εκδοτών τιμωρείται από το νόμο. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΧΕΙΡOYΡΓΙΚΗΣ OΡΘOΠΑΙΔΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΡΑΥΜΑΤOΛOΓΙΑΣ ΓΕΩΡΓΙOΣ ΚΑΠΕΤΑΝOΣ Στοιχειοθεσία - Εκτύπωση UNIVERSITY STUDIO PRESS A.E. Aρμενοπούλου 32, ΘΕΣΣΑΛONIKH Tηλ , , , Fax Ιστοσελίδα: ΣTOA TOY BIBΛIOY Πεσμαζόγλου 5, AΘHNA Tηλ. & Fax

5 Ιδιαίτερες ευχαριστίες, για τη συμμετοχή στη συγγραφή κεφαλαίων, στους αγαπητούς συναδέλφους και συνεργάτες, κ. Γιώργο Λατσό, Ορθοπαιδικό, τ. Πρόεδρο Ε.Ε.Μ.Μ.Ο. για το κεφάλαιο «Οστεοπορωτικά κατάγματα», κ. Μιχάλη Ποτούπνη, Επίκ. Καθηγητή Ορθοπαιδικής-Μεταβολικών νοσημάτων, κ. Δημήτρη Γουλή, Επίκ. Καθηγητή Ενδοκρινολογίας και την κ. Γεσθημανή Μηντζιώρη, Επιστημονική Συνεργάτης, για τα κεφάλαια «Ανδρική Οστεοπόρωση» και «Οστεοπόρωση και Διαβήτης και Θυρεοειδής», κ. Νίκο Λαλιώτη, Επίκ. Καθηγητή Παιδοορθοπαιδικής, για το κεφάλαιο «Παιδική Οστεοπόρωση, κ. Νικηφόρο Γαλάνη, Επικ. Καθηγητή Εργοφυσιολογίας, για το κεφάλαιο «Οστεοπόρωση και Άσκηση», κ. Ευστάθιο Κενανίδη, Ειδικευόμενο Ορθοπαιδικής, για τα κεφάλαια «Παράγοντες κινδύνου για την Οστεοπόρωση» και «Εκτίμηση των Οστικών Βιοχημικών Δεικτών», καθώς και για τη γενικότερη βοήθειά του. 5

6 Περιεχομενα 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ ΚΑΙ Ο ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΟΣ ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΔΟΜΗΣ ΚΑΙ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΩΝ ΟΣΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟΝ ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΟ ΠΑΘΟΓΕΝΕΣΗ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΜΟΡΦΕΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΤΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΣΕ «ΚΙΝΔΥΝΟ» ΚΑΙ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΟΥ ΚΑΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ (FRAX) Ιστορικό Φυσική και κλινική εξέταση Εργαστηριακός Ακτινολογικός έλεγχος Πυκνομετρία Εκτίμηση του καταγματικού κινδύνου (FRAX) ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΩΝ ΟΣΤΙΚΩΝ ΒΙΟΧΗΜΙΚΩΝ ΔΕΙΚΤΩΝ ΔΙΑΦΟΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ Πρόληψη Θεραπεία Αρχές Κλασικά θεραπευτικά όπλα Άσκηση Ασβέστιο Βιταμίνη D Μεταβολίτες της

7 8 Η ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ ΚΑΙ Ο ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΟΣ Οιστρογόνα Καλσιτονίνη Εκλεκτικοί τροποποιητές των οιστρογονικών υποδοχέων (SERMs) (ραλοξιφένη, βαζεντοξιφένη) Διφωσφονικά Τεριπαρατίδη Παραθορμόνη Ρανελικό Στρόντιο Τιβολόνη Αναβολικά Φθόριο Δενοσουμάμπη Τι καινούργιο έρχεται στη θεραπεία της οστεοπόρωσης ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΘΥΡΕΟΕΙΔΗΣ ΚΑΙ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ ΑΝΔΡΙΚΗ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΤΙΚΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥΣ ΑΛΗΘΕΙΕΣ ΚΑΙ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΦΟΠΛΑΣΤΙΚΗ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ (Κατευθυντήριες οδηγίες Κοινά ερωτήματα Φάρμακα εμπορικές ονομασίες) ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

8 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ H Ε.Ε.Χ.Ο.Τ., πέραν των πολλαπλών προσφορών της στην Ελληνική Ορθοπαιδική Κοινότητα και παρ όλη την εξαιρετικά δύσκολη οικονομική συγκυρία, είχε διά του Προέδρου της Καθηγητή κ. Διονύσιου Βερέττα τη θαυμάσια και εξαιρετικά χρήσιμη ιδέα της συνέχισης και επέκτασης της προσφοράς στα μέλη της, Μονογραφιών Κατευθυντηρίων οδηγιών, σε συνήθη καθημερινής πρακτικής θέματα της ειδικότητάς μας. Την ανάθεση σε μένα της συγγραφής και κάλυψης του θέματος της Οστεοπόρωσης το θεώρησα αναμφίβολα εξαιρετική τιμή και ταυτόχρονα εξαιρετική ευθύνη και ένα δύσκολο έργο. Και τούτο διότι στο αντικείμενο αυτό υπάρχει μια συνεχής παραγωγή νέων γνώσεων, τεράστιος όγκος βιβλιογραφίας, και πολλά αμφιλεγόμενα θέματα. Πέραν αυτών όμως θα πρέπει να αναφέρω ότι στο θέμα αυτό υπάρχει τεράστιο συγγραφικό, υψηλού επιπέδου έργο του Ελληνικού Ιδρύματος Οστεοπόρωσης, στο οποίο έργο η συμβολή του ιδρυτού και προέδρου του ΕΛ.Ι.ΟΣ. Ομότιμου Καθηγητού Ορθοπαιδικής και αγαπητού φίλου κ. Γιώργου Λυρίτη είναι καθοριστική και αναγνωρισμένη. Κατόπιν αυτών η δική μου προσπάθεια σχεδιάστηκε με τη φροντίδα τήρησης των παρακάτω αρχών στόχων της μονογραφίας. α) Της παρουσίασης συνοπτικά των γνώσεων που αφορούν και θα πρέπει να ξέρει ο Ορθοπαιδικός στην καθημερινή κλινική του πράξη. Θα αποφευχθούν εκτεταμένες αναλύσεις και αναφορές πολύπλοκων μηχανισμών που ο μέσος Ορθοπαιδικός δεν έχει τις βασικές γνώσεις να κατανοήσει όπως ίσως άλλες ειδικότητες (π.χ. Ενδοκρινολόγοι, Ρευματολόγοι). β) Ιδιαίτερη αναφορά θα γίνει στη διάγνωση, τη θεραπεία και κυρίως στην αντιμετώπιση των καταγμάτων (ισχίου, σπονδυλικής στήλης κ.ά.) 9

9 10 Η ΟΣΤΕΟΠΟΡωΣΗ ΚαΙ Ο ΟΡΘΟΠαΙΔΙΚΟΣ γ) Θα ληφθούν υπ όψιν κυρίως βιβλιογραφικά δεδομένα πρόσφατα από εκτεταμένες ανασκοπήσεις, μέτα αναλύσεις και τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες μελέτες (RCTs), σύμφωνα με τα ισχύοντα κριτήρια της Evidence based Medicine καθώς και μεγάλες πολυκεντρικές μελέτες Οργανισμών και Εταιρειών (IOF, EPOS, ΕΕΜΜΟ, ΕΛΙΟΣ κ.ά.). Με οδηγό τις προαναφερθείσες αρχές παραδίδω στα χέρια του μαχόμενου Ορθοπαιδικού αυτό το πόνημα με την ελπίδα να του φανεί χρήσιμο κάποια στιγμή στην καθημερινή άσκηση της ειδικότητάς μας.

10 2 Η ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ ΚΑΙ Ο ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΟΣ Τα οστά που μαζί με τις αρθρώσεις αποτελούν το ερειστικό σύστημα έχουν πολλαπλές λειτουργίες αποστολές, όπως η στήριξη των μαλακών μορίων, η διαφύλαξη και προστασία των σπλάχνων και του κεντρικού νευρικού συστήματος, η δημιουργία της μορφολογίας και πολλών ανθρωπομορφομετρικών διαστάσεων και χαρακτηριστικών του ατόμου και η δυνατότητα πολύπλοκων και σύνθετων κινήσεων στα άκρα και τη σπονδυλική στήλη. Σήμερα πιστεύεται ότι τα οστά είναι ένας εξαιρετικά πολύπλοκος, σύνθετος αλλά και «ευαίσθητος» ιστός με μοναδικές κυριολεκτικά δυνατότητες και ιδιαιτερότητες σε σχέση με άλλους ιστούς, όπως: α) την σχεδόν απεριόριστη δυνατότητα αναγέννησης και εναλλαγής. Κάθε 10 χρόνια όλος ο σκελετός μας αλλάζει και ανανεώνεται. β) τη θαυμαστή επουλωτική ικανότητα. Το κάταγμα ενός οστού ύστερα από μερικά χρόνια δεν διακρίνεται λόγω του θαυμαστού φαινομένου της πώρωσης. γ) την αυτοεπιδιορθωτική ικανότητα των οστών (remodeling), την πλήρωση κενών και τη διόρθωση παραμορφώσεων (εικ. 1) και δ) την απεριόριστη αντοχή των οστών στο χρόνο. Ο σκελετός είναι το τελευταίο υπόλειμμα των όντων και η μελέτη του δίνει πολύτιμα στοιχεία για τη ζωή και την εξέλιξη της ιστορίας των ζωντανών οργανισμών. Οι μεταβολικές παθήσεις των οστών και των αρθρώσεων είναι απ τις πρώτες που έχουν καταγραφεί ακόμη και στην προϊστορική περίοδο. Μελέτες ανθρώπινων σκελετών δια μέσου των αιώνων κατέδειξαν πολλές παθήσεις των οστών όπως οστεοπόρωση και ραχίτιδα. Με την ευρεία έννοια «οι μεταβολικές παθήσεις των οστών» καλύπτουν ουσιαστικά όλη την «ψυχρά» Ορθοπαιδική δηλαδή όλη την Οστική Παθολογία. Σ αυτές σήμερα συμπεριλαμβάνονται και οι εκφυλιστική νόσος των αρθρώσεων (Οστεοαρθρίτις) καθώς και η μεταστατική οστική νόσος. 11

11 12 Η ΟΣΤεΟΠΟρωΣΗ Και Ο ΟρθΟΠαιδιΚΟΣ Eικόνα 1. Κάταγμα διάφυσης μηριαίου σε αναπτυσσόμενο σκελετό. Διαδικασία αυτοεπιδιόρθωσης του οστού (remodeling) στους 12 και 18 μήνες καθώς και το τελικό κλινικό αποτέλεσμα (18 μήνες).

12 2. Η ΟΣΤεΟΠΟρωΣΗ Και Ο ΟρθΟΠαιδιΚΟΣ 13 αναμφίβολα όμως το μεγάλο ενδιαφέρον τόσο των ερευνητών όσο και κυρίως των κλινικών ιατρών άρχισε πριν μερικές δεκαετίες με την βαθύτερη μελέτη της Οστεοπόρωσης. Οστεοπόρωση ως γνωστόν είναι η μείωση της οστικής μάζας και η διαταραχή της ποιότητας του οστού που οδηγούν σε μείωση της οστικής αντοχής με αποτέλεσμα αυξημένη ευθραυστότητα και κατάγματα των οστών. Η πάθηση αυτή λόγω του μεγάλου κλινικού ενδιαφέροντός της και των σημαντικών κοινωνικοοικονομικών επιπτώσεων των οστεοπορωτικών καταγμάτων μελετήθηκε και μελετάται σε βάθος αποτελώντας παράλληλα το «μοντέλο» της διαταραχής του οστικού μεταβολισμού. Ο Ορθοπαιδικός Χειρουργός που το κύριο αντικείμενό του είναι τα οστά και οι αρθρώσεις, πρέπει να γνωρίζει καλύτερα από κάθε άλλη ειδικότητα το «κόκκαλο». Το ζει καθημερινά, το πιάνει και γίνεται δέκτης όλων των αλλαγών του και των επιπτώσεων αυτών των αλλαγών. δεν είναι ένας απλός «χειριστής» των καταγμάτων ένας τεχνίτης «χειρουργός» μόνον, αλλά είναι κυρίως Ορθοπαιδικός, δηλαδή γνώστης της παθοφυσιολογίας και της παθολογίας των οστών. Τις τελευταίες δεκαετίες πλήθος νέων γνώσεων, νέων εννοιών, πολύπλοκων αλλά ταυτόχρονα γοητευτικών σχετικά με τον οστικό μεταβολισμό, ήρθαν στο φως που άλλαξαν τη φιλοσοφία μας αλλά και τις διαγνωστικές και θεραπευτικές μας δυνατότητες για τις μεταβολικές παθήσεις των οστών και κυρίως για την οστεοπόρωση την αιχμή του δόρατος των μεταβολικών νοσημάτων. Σε μια πρόσφατη μεγάλη μελέτη σε 30 Πολιτείες των ΗΠα από ένα σύνολο γυναικών με κάταγμα Colles μελετήθηκαν Μόνο 279 (24%) γυναίκες υπεβλήθησαν σε DEXA και πήραν θεραπεία μετά το κάταγμα. ανάλογα είναι τα ποσοστά και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Σε μια άλλη πολυκεντρική μελέτη με τη συμμετοχή των εθνικών Ορθοπαιδικών εταιρειών 6 χωρών φάνηκε ότι οι Ορθοπαιδικοί που αντιμετωπίζουν τα κατάγματα σπάνια μελετούν στη συνέχεια και αντιμετωπίζουν την Οστεοπόρωση. Το ήμισυ των Ορθοπαιδικών δεν έχουν καθόλου εκπαίδευση και γνώση για την Οστεοπόρωση. Ο νέος τρόπος εξ άλλου της αντιμετώπισης των οστεοπορωτικών καταγμάτων σύμφωνα με τις οδηγίες της αμερικανικής ακαδημίας Ορθοπαιδικών έχει ιδιαιτερότητες και διαφορετικές αρχές και πρέπει να συμπεριλαμβάνει και την αντιμετώπιση της οστεοπόρωσης. αναμφίβολα στη γενικότερη διερεύνηση και αντιμετώπιση των μεταβολικών νοσημάτων των οστών εμπλέκονται και άλλες ειδικότητες όπως κυρίως η ενδοκρινολογία και η ρευματολογία αλλά δεν είναι δυνατόν οι ορθοπαιδικοί, στους οποίους θα απευθυνθούν πρώτα οι ασθενείς με ένα μικρό ή μεγαλύτερο οστεοπορωτικό ή άλλο «μεταβολικό» παθολογικό κάταγμα να μην μπορούν να διαγνώσουν και κυρίως να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα με τις όποιες ιδιαιτερότητές του. Πέραν όμως της διάγνωσης και θεραπείας της Οστεοπόρωσης όπως σήμερα αυτές διαμορφώνονται υπάρχουν σημαντικές ιδιαιτερότητες και σχετικά καθημε-

13 14 Η ΟΣΤεΟΠΟρωΣΗ Και Ο ΟρθΟΠαιδιΚΟΣ ρινά ερωτήματα όπως πώς γίνεται η οστεοσύνθεση ενός οστεοπορωτικού κατάγματος του ισχίου, πώς κολλάει ένα οστεοπορωτικό κάταγμα, τι πιστεύουμε σήμερα για την Κυφοπλαστική Σπονδυλοπλαστική, πώς γίνεται η Οστεοενσωμάτωση της πρόθεσης σε ένα οστεοπορωτικό οστούν και άλλα. Στον τόπο μας υπάρχει ιδιαίτερη δραστηριότητα στο χώρος της Οστεοπόρωσης που οφείλεται κυρίως στην ύπαρξη της ελληνικής εταιρείας Μελέτης Μεταβολισμού των Οστών (εεμμο) και στο ελληνικό Ίδρυμα Οστεοπόρωσης (ελιοσ) καθώς και στο ενδιαφέρον και δραστηριοποίηση ορισμένων μεμονωμένων Ορθοπαιδικών. αλλά και η διεθνής Ορθοπαιδική κοινότητα που για πολλά χρόνια είχε υποβαθμίσει το πρόβλημα της Οστεοπόρωσης, την τελευταία δεκαετία έκανε σαφέστατα στροφή πάνω στο θέμα. ενδεικτικά αυτού είναι ο αριθμός εργασιών, οι διαλέξεις και οι στρόγγυλες τράπεζες με αντικείμενο την οστεοπόρωση στα μεγάλα Ορθοπαιδικά συνέδρια όπως της αμερικανικής ακαδημίας (AAOS) και το Πανευρωπαϊκό (EFORT).

14 3 ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΔΟΜΗΣ ΚΑΙ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΩΝ ΟΣΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟΝ ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΟ Ο οστίτης ιστός παρουσιάζει καθ όλη τη διάρκεια της ζωής συνεχή ανακατασκευή και ανανέωση για να διατηρήσει το σχήμα του, την ποιότητα και αντοχή του καθώς και την ποσότητά του. Αυτό επιτυγχάνεται με μια θαυμαστή ισόρροπη ανταγωνιστική δράση των δύο βασικών κυτταρικών ομάδων των οστεοκλαστών και των οστεοβλαστών. Η αλληλουχία των λειτουργιών της οστικής ανακατασκευής περιλαμβάνει τις ακόλουθες φάσεις (εικ. 2). 1. Φάση ηρεμίας ανενεργός φάση 2. Φάση ενεργοποίησης Διάφοροι ενεργοποιητές όπως οι κυτοκίνες για ποικίλους ενδογενείς ή εξωγενείς παράγοντες ενεργοποιούν τους προ-οστεοκλάστες μετατρέποντάς τους σε ώριμους οστεοκλάστες. 3. Φάση οστικής απορρόφησης. Οι οστεοκλάστες δραστηριοποιούνται προκαλώντας οστική απορρόφηση. 4. Φάση κυτταρικής αναστροφής. Απομακρύνονται οι οστεοκλάστες και εμφανίζονται οι οστεοβλάστες. 5. Φάση οστικής παραγωγής. Οι οστεοβλάστες δραστηριοποιούνται και προσπαθούν να γεμίσουν με οστεοειδές απορροφηθέν πεδίο. 6. Φάση της επιμετάλλωσης, μετά την οποία επανερχόμαστε στη φάση ηρεμίας και πάλι. Η συνεχής αυτή επαναλαμβανόμενη διαδικασία απαιτεί απόλυτη συνεργασία και συντονισμό των δύο βασικών οστικών κυττάρων και ονομάζεται φαινόμενο σύζευξης. Οποιαδήποτε διαταραχή αυτής της σύζευξης οδηγεί σε μεταβολική οστική πάθηση. 15

15 16 Η ΟστεΟπΟρωσΗ και Ο ΟρθΟπΑιΔικΟσ Eικόνα 2. Φάσεις οστικής ανακατασκευής. A. Φάση ενεργοποίησης. B. Φάση οστικής απορρόφησης. Γ. Φάση κυτταρικής αναστροφής. Δ. Φάση οστικής παραγωγής. Μικροσκοπική αρχιτεκτονική του οστού σε μικροσκοπικό επίπεδο τόσο το σπογγώδες όσο και το συμπαγές φλοιώδες οστούν αποτελούνται από τις βασικές δομικές μονάδες, τους οστεώνες. Αυτοί στο φλοιώδες οστούν ονομάζονται οστεώνες του Havers, έχουν κυλινδρικό σχήμα σαν σωλήνα που διατρέχουν παράλληλα τον επιμήκη άξονα του οστού και περιέχουν ένα αρτηρίδιο και ένα φλεβίδιο (εικ. 3). Ο συμπαγής οστίτης ιστός είναι ώριμος ιστός. σε περιπτώσεις ταχείας ανακατασκευής του οστού π.χ. πώρωση κατάγματος εμφανίζεται αρχικά ως άμορφη και Eικόνα 3. Δομή του οστού. A. Eγκάρσια τομή. B. Eπιμήκης τομή.

16 3. ΑπΑρΑιτΗτεσ Γνωσεισ ΔΟμΗσ και ΒιΟλΟΓιΑσ των Οστων ΓιΑ τον ΟρθΟπΑιΔικΟ 17 ακανόνιστη υφή ως υφαντό (woven bone) που προοδευτικά αντικαθίσταται από ώριμο πεταλιώδη (lamellar) οστίτη ιστό. Ο σπογγώδης ιστός αποτελείται από δοκίδες που διατάσσονται προς διάφορες κατευθύνσεις ανάλογα με τα εκάστοτε μηχανικά φορτία και οι κοιλότητες που σχηματίζονται απ τις δοκίδες αυτές περιέχουν τον μυελό των οστών ή λιπώδη ιστό. Από λειτουργικής άποψης το σπογγώδες οστούν θεωρείται περισσότερο ενεργό μεταβολικά απ το φλοιώδες το οποίο κυρίως είναι επιφορτισμένο με την μηχανική λειτουργία του οστού. Θεμέλιος ουσία Η οστική θεμέλιος ουσία παράγεται απ τους οστεοβλάστες και αποτελείται κυρίως από ίνες κολλαγόνου τύπου 1 (περίπου 90%) και από μη κολλαγονικές πρωτεΐνες. στις τελευταίες περιλαμβάνονται η οστεοκαλσίνη, η οστική σιαλοπρωτεΐνη, η οστεοποντίνη, η φιμπρονεκτίνη, η θρομβοσποντίνη και ορισμένες πρωτεογλυκάνες. Η λειτουργία των πρωτεϊνών αυτών δεν είναι απόλυτα γνωστή, φαίνεται όμως ότι συμμετέχουν στη ρύθμιση της επιμετάλλωσης του οστεοειδούς και την προσκόλληση των οστικών κυττάρων στη θεμέλιο ουσία. Η οστεοκαλσίνη (Bone Gla Protein - BGP) εκφράζεται αποκλειστικά στους ιστούς που υφίστανται επιμετάλλωση και λόγω της ειδικής της έκφρασης από τους οστεοβλάστες χρησιμοποιείται σήμερα ως διαγνωστικός δείκτης της οστικής παραγωγής. Οστικά κύτταρα τα οστικά κύτταρα μαζί με τη θεμέλιο ουσία αποτελούν την οργανική φάση του οστίτη ιστού. Οι κύριοι τύποι των κυττάρων αυτών είναι οι οστεοβλάστες, οι οστεοκλάστες, τα επενδυματικά κύτταρα και τα οστεοκύτταρα. α) Επενδυματικά κύτταρα (bone lining cells). Βρίσκονται στην επιφάνεια του οστού, προέρχονται μάλλον από την οστεοβλαστική σειρά των κυττάρων και η κύρια δράση τους είναι η συμβολή στη ρύθμιση του οστικού μεταβολισμού και την σύζευξη των άλλων οστικών κυττάρων. β) Οστεοβλάστες. είναι οστεοπαραγωγικά κύτταρα προερχόμενα από τα πολυδύναμα αρχέγονα μεσεγχυματικά κύτταρα του μυελού των οστών όπως και οι λιποβλάστες, χονδροβλάστες, μυοβλάστες. Η εξέλιξη των αρχέγονων πολυδύναμων κυττάρων στις διάφορες κυτταρικές σειρές εξαρτάται απ την επίδραση διαφόρων ορμονικών παραγόντων και κυτοκινών, που ρυθμίζουν την έκφραση για κάθε κυτταρική σειρά γονιδίων. Η κύρια δράση των οστεοβλαστών είναι η παραγωγή και έκκριση του κολλαγόνου τύπου ι και των μη κολλαγονικών πρωτεϊνών της θεμέλιας ουσίας, καθώς

17 18 Η ΟστεΟπΟρωσΗ και Ο ΟρθΟπΑιΔικΟσ και η ρύθμιση της επιμετάλλωσης του οστεοειδούς. Οι οστεοβλάστες παράγουν πολλούς αυξητικούς παράγοντες και κυτοκίνες (BMPs, Wnt πρωτεΐνες, RANKL και οστεοπροτεγερίνη). Όλοι αυτοί οι παράγοντες αλληλοεπηρεάζονται με μια πολύπλοκη διαδικασία στην πλήρη κατανόηση της οποίας στρέφονται οι ερευνητικές προσπάθειες των τελευταίων ετών, δεδομένου ότι τα περισσότερα καινούργια φάρμακα που έρχονται για την θεραπεία της οστεοπόρωσης στηρίζονται σε παράγοντες που εμπλέκονται στη διαδικασία του οστικού μεταβολισμού. μία απ τις μεγαλύτερες πρόσφατες ερευνητικές επιτυχίες αποτελεί η κατανόηση της σημασίας του υποδοχέα LRP5 (συνυποδοχέας των Wnt-πρωτεϊνών) και της σκληροστίνης (αναστολέας των Wnt-πρωτεϊνών) που η δράση τους ή η αδράνειά τους μπορεί να οδηγήσει ανάλογα σε οστεοπόρωση ή οστεοσκλήρυνση σκληροστέωση (σύνδρομο Van Buchem). γ) Οστεοκύτταρα. είναι τα πολυπληθέστερα κύτταρα του οστίτη ιστού (10Χ από τους οστεοβλάστες και 1000Χ από τους οστεοκλάστες). είναι διαφοροποιημένοι οστεοβλάστες παγιδευμένοι στη θεμέλιο ουσία. προέρχονται από τους οστεοβλάστες και έχουν ανάλογη αλλά ασθενέστερη δράση. Η κύρια λειτουργία Πολυδύναμα κύτταρα μυελού οστών Λεμφοκυτταρική σειρά Μυελοκυτταρική σειρά Λεμφοβλάστες Ερυθροβλάστης Μυελοβλάστης Μεγακαρυοκύτταρο Β-λεμφοκύτταρα Τ-λεμφοκύτταρα Ερυθρά Μονοκυτταρική/ Μακροφαγοκυτταρική σειρά Αιμοπετάλια Ουδετερόφιλα ΟΣΤΕΟΚΛΑΣΤΕΣ Μονοπύρηνα Eικόνα 4. Προέλευση και διαφοροποίηση οστεοκλαστών. Oι οστεοκλάστες προέρχονται από τα πολυδύναμα αρχέγονα αιμοποιη τικά κύτταρα του μυελού των οστών, από τα οποία προέρχονται επίσης τα μονοκύτταρα του περιφερικού αίματος και τα μακροφάγα διαφόρων ιστών.

18 3. ΑπΑρΑιτΗτεσ Γνωσεισ ΔΟμΗσ και ΒιΟλΟΓιΑσ των Οστων ΓιΑ τον ΟρθΟπΑιΔικΟ 19 όμως των οστεοκυττάρων είναι ο οστικός μηχανοστάτης δηλαδή η αντίληψη των μηχανικών ερεθισμάτων και η μετατροπή τους σε βιοχημικά σήματα. δ) Οστεοκλάστες. προέρχονται και αυτοί από τα πολυδύναμα αρχέγονα αιμοποιητικά κύτταρα του μυελού των οστών όπως τα μονοκύτταρα και τα μακροφάγα. Η κύρια λειτουργία τους είναι η οστική απορρόφηση, με το σχηματισμό κοιλοτήτων, τα βοθρία του Howship. Απαραίτητη προϋπόθεση για την ενεργοποίηση των οστεοκλαστών είναι η προσκόλληση των οστεοκλαστών στη θεμέλια ουσία του οστίτη ιστού, που επιτυγχάνεται μέσω των υποδοχέων των ιντεγκρινών που διαθέτουν οι οστεοκλάστες (εικ. 4).

19 4 ΠΑΘΟΓΕΝΕΣΗ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΜΟΡΦΕΣ Οι δύο βασικοί παθοφυσιολογικοί μηχανισμοί δημιουργίας της οστεοπόρωσης είναι: 1) η αδυναμία επίτευξης της ιδανικής κορυφαίας οστικής μάζας για ποικίλους λόγους και 2) η αυξημένη οστική απώλεια λόγω μείωσης των ορμονών του φύλου (μείωση των οιστρογόνων μεταεμμηνοπαυσιακή οστεοπόρωση). Η Γενετική Κληρονομικότης, ο τρόπος ζωής, οι συνήθειες, η άσκηση και η διατροφή, το ορμονικό προφίλ του ασθενούς και κάποια φάρμακα μπορούν να επηρεάσουν τους προαναφερθέντες δύο κύριους παράγοντες κινδύνου να διαταράξουν ή να μειώσουν την οστική πυκνότητα και να οδηγήσουν στην Οστεοπόρωση. Πρόσφατες μελέτες διδύμων και οικογενειών έχουν δείξει ότι η οστεοπόρωση είναι μια οικογενής νόσος που οφείλεται σε πολλά γονίδια ο σαφής ρόλος των οποίων δεν έχει ακόμη διευκρινισθεί. Μέχρι σήμερα έχουν βρεθεί τα γονίδια των υποδοχέων της Βιταμίνης D, των οιστρογόνων, της Καλσιτονίνης, του τύπου Ι κολλαγόνου, και του TGF-β1. Όπως και πολλές άλλες συστηματικές παθήσεις και η Οστεοπόρωση μπορεί να είναι πρωτοπαθής δηλαδή αγνώστου αιτιολογίας ή δευτεροπαθής όπου ενοχοποιείται συγκεκριμένο αίτιο για την γένεσή της όπως π.χ. τα κορτικοστεροειδή, η ακινητοποίηση κ.ά. (πίν. 1). Η πρωτοπαθής εμφανίζεται με δύο τύπους-μορφές που παλαιότερα τις λέγαμε μεταεμμηνοπαυσιακή και Γεροντική σήμερα προτιμούμε να τις ονομάζουμε τύπου Ι και τύπου ΙΙ αντίστοιχα. Η τύπου Ι οστεοπόρωση εμφανίζεται σε νέες μεταεμμηνοπαυσιακές γυναίκες ετών και προσβάλει κυρίως το σπογγώδες οστούν κυρίως τα σπονδυλικά σώματα και οφείλεται σε υπερλειτουργία των οστεοκλαστών λόγω μείωσης των ορμονών του φύλου. Η αναλογία προσβολής γυναικών/ανδρών είναι 6/1. 21

20 22 Η ΟΣτεΟΠΟρωΣΗ ΚαΙ Ο ΟρΘΟΠαΙΔΙΚΟΣ Πίνακας 1. Χαρακτηριστικά τύπων οστεοπόρωσης. Tύπος Ι Tύπος ΙΙ Παθοφυσιολογία Aιτιολογία Eμμηνόπαυση Γήρας Δευτεροπαθής υπερπαραθυρεοειδισμός Kύρια ορμονική διαταραχή Έλλειψη οιστρογόνων Eλάττωση 1,25(OH) 2 D 3 Aύξηση PTH Κλινική εικόνα Hλικία εμφάνισης ετών >75 ετών Φύλο γυναίκες:άνδρες 6:1 γυναίκες:άνδρες 2:1 Aπώλεια τύπου οστού Σπογγώδες Kυρίως φλοιώδες Θέση καταγμάτων Σπονδυλική στήλη Mηριαίο οστούν Σπονδυλική στήλη Eργαστηριακή εικόνα Παραθορμόνη (PTH) Eλαττωμένη Aυξημένη Aπορρόφηση ασβεστίου Φυσιολογική Eλαττωμένη Η τύπου ΙΙ ή γεροντική εμφανίζεται πάνω από τα 70 έτη ηλικίας, προσβάλει το φλοιώδες οστούν, κυρίως το ισχίο και οφείλεται σε υπολειτουργία των οστεοβλαστών λόγω συνήθως αύξησης της παραθορμόνης ή μείωσης της βιταμίνης D. Η αναλογία γυναικών/ανδρών είναι 2/1. Η δευτεροπαθής οστεοπόρωση είναι εκείνη που υπάρχει σαφής αιτία γέννεσής της. Βέβαια τα όρια μεταξύ πρωτοπαθούς και δευτεροπαθούς δεν είναι πάντα σαφή και συχνά συνυπάρχουν και οι δύο μορφές όπως σε μια μεταεμμηνοπαυσιακή γυναίκα με οστεοπόρωση μπορεί για διάφορους λόγους να επιδράσουν άλλοι προδιαθεσικοί παράγοντες-αίτια για την οστεοπόρωση. Οι συνηθέστερες δευτεροπαθείς αιτίες οστεοπόρωσης είναι: Α) Φάρμακα Γλυκοκορτικοειδή: Η πιο συχνή αιτία δευτεροπαθούς οστεοπόρωσης. Υπάρχει αύξηση ενδογενών (Cushing) ή εξωγενών κορτικοειδών (φάρμακα 3 μήνες). Θυροξίνη, αντιεπιληπτικά, ηπαρίνη, κυτταροτοξικά, ανοσοκατασταλτικά, αντισυλληπτικά είναι επίσης γνωστά αίτια οστεοπόρωσης. Β) Γενετικά Νοσήματα: ατελής οστεογένεση, αιμοσφαιρινοπάθειες, υποφωσφατασία, αιμοχρωμάτωση. Γ) Διαταραχές του μεταβολισμού του ασβεστίου: Υπερασβεστιουρία, ανεπάρκεια βιταμίνης D.

21 4. ΠαΘΟΓενεΣΗ τησ ΟΣτεΟΠΟρωΣΗΣ ΜΟρΦεΣ 23 Δ) Ενδοκρινικές παθήσεις: Σύνδρομο Cushing, Υπογοναδισμός, Υπερθυρεοειδισμός, Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου Ι, Πρωτοπαθής Υπερπαραθυρεοειδισμός. Ε) Νοσήματα του γαστρεντερικού: Χρόνια ηπατική νόσος, Σύνδρομα δυσαπορρόφησης (π.χ. κοιλιοκάκη, νόσος Crohn) ολική γαστρεκτομή. ΣΤ) Άλλες παθήσεις καταστάσεις: Πολλαπλούν μυέλωμα, Λέμφωμα και Λευχαιμία, νευρογενής ανορεξία, ρευματοειδής αρθρίτιδα, Χρόνια νεφρική νόσος, Πρωταθλητισμός, Μεταμόσχευση. Για τους Ορθοπαιδικούς ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν ορισμένες μορφές τοπικής οστεοπόρωσης όπως η παροδική οστεοπόρωση του ισχίου ή άλλης άρθρωσης, η οστεοπόρωση μετά από ακινητοποίηση ή υπολειτουργία του μέλους (π.χ. εφαρμογή γύψινου επιδέσμου, μετεγχειρητικά, μακρά κατάκλιση) και η οστεοπόρωση που εμφανίζεται σε κάποια σύνδρομα όπως στην Αλγοδυστροφία του Sudeck.

22 5 ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΤΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ Η οστεοπόρωση, όπως αναφέρθηκε, είναι μία σκελετική διαταραχή που χαρακτηρίζεται από μειωμένη οστική αντοχή, συνισταμένη της οστικής πυκνότητας και ποιότητας, που εκθέτει τον ασθενή σε αυξημένο κίνδυνο καταγμάτων. Ο προσδιορισμός των παραγόντων κινδύνου εμφάνισης οστεοπόρωσης είναι σημαντικός, καθώς συμβάλει στην κατανόηση της παθοφυσιολογίας της νόσου, στον εντοπισμό των ασθενών υψηλού κινδύνου, στην έγκαιρη έναρξη θεραπευτικής παρέμβασης, στη μείωση του καταγματικού κινδύνου και στο σχεδιασμό προληπτικών μέτρων έναντι της οστικής απώλειας και των καταγμάτων. Διάφοροι επιδημιολογικοί, ανθρωπομετρικοί, εργαστηριακοί, κληρονομικοί και παθογενετικοί παράγοντες έχουν συσχετιστεί με την οστεοπόρωση και τον επερχόμενο καταγματικό κίνδυνο. Οι κυριότεροι από αυτούς είναι οι εξής: Ηλικία Μεγάλες επιδημιολογικές μελέτες αναδεικνύουν την ηλικία ως ανεξάρτητο παράγοντα κινδύνου εμφάνισης κατάγματος. Με την πάροδο της ηλικίας επέρχεται απώλεια οστικής μάζας, λόγω της αυξημένης οστικής απορρόφησης από τους οστεοκλάστες. Η αύξηση ωστόσο των καταγμάτων εξηγείται σε μικρό μόνο βαθμό από την ελάττωση της οστικής πυκνότητας. Παράμετροι που επίσης φαίνονται σημαντικοί στην κατεύθυνση αυτή είναι η προοδευτική λέπτυνση του φλοιώδους οστού, η μείωση της ελαστικότητάς του και η κόπωση του λεπτού φλοιού. Ο επιπολασμός των σπονδυλικών καταγμάτων αυξάνεται μετά την ηλικία των 50 ετών ενώ αυτός των καταγμάτων ισχίου μετά τα 70 έτη. Η επίπτωση των καταγμάτων ισχίου είναι 100 με 1000 φορές μεγαλύτερη μετά την ηλικία των 60 ετών. 25

23 26 Η ΟστεΟΠΟρωσΗ και Ο ΟρθΟΠαιΔικΟσ Το φύλο Η «κορυφαία οστική μάζα», επιτυγχάνεται νωρίς στην 3 η δεκαετία της ζωής και στα δύο φύλα, με μικρές διαφοροποιήσεις στον γυναικείο πληθυσμό ανάλογα με την ηλικία της εμμηναρχής. Οι άνδρες εμφανίζουν κατά 10%-12% μεγαλύτερη κορυφαία οστική μάζα και μεγαλύτερο μέγεθος οστών σε σχέση με τις γυναίκες. επίσης η ηλικιακή έναρξη της οστικής απώλειας διαφέρει μεταξύ ανδρών και γυναικών, όπως και μεταξύ των διαφορετικών θέσεων του σκελετού. στις γυναίκες, λόγω ανεπάρκειας των οιστρογόνων, παρατηρείται ραγδαία και απότομη οστική απώλεια μετά την εμμηνόπαυση και για μια δεκαετία, ενώ στους άνδρες η απώλεια είναι πιο ομαλή. Ο ρυθμός απώλειας οστικής μάζας στις γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση υπολογίζεται σε 0,5%-1,5% ετησίως. αυτές οι διαφορές μεταξύ των δύο φύλων αντανακλούν και στην επίπτωση των καταγμάτων. στις γυναίκες παρατηρείται αύξηση των σπονδυλικών καταγμάτων ήδη από τα πρώτα μετεμμηνοπαυσιακά χρόνια σε αντίθεση με τους άντρες όπου αυτό συμβαίνει μετά τα 65 έτη (εικ. 5). Δείκτης μάζας σώματος τεκμηριώνεται πως ο χαμηλός δείκτης μάζας σώματος (BMI) αποτελεί παράγοντα κινδύνου υψηλής σημαντικότητας για όλα τα κατάγματα, ανεξάρτητα από το φύλο και την ηλικία αλλά σε συνάρτηση με την BMD. Η βαρύτητα του BMI ως παράγοντα κινδύνου ποικίλει ανάλογα με το επίπεδο του BMI. Η συνεισφορά του στον καταγματικό κίνδυνο είναι πολύ μεγαλύτερη σε χαμηλές τιμές του BMI σε σχέση με τιμές πάνω από τη μέση. αυτή η μη γραμμική σχέση κινδύνου κατάγματος με το BMI 1: κορυφαία οστική μάζα 2: εμμηνοπαυσιακή οστική απώλεια 3: οστική απώλεια λόγω ηλικίας 1 Οστική μάζα Ηλικία (έτη) Eικόνα 5. Μεταβολή οστικής μάζας σε συνάρτηση με την ηλικία και το φύλο.

24 5. ΠαραγΟντεσ κινδυνου για τη ΔΗΜιΟυργια ΟστεΟΠΟρωσΗσ 27 είναι πιο εμφανής στην περίπτωση του κινδύνου κατάγματος ισχίου. σε σχέση με BMI της τάξεως του 25kg/m 2, ένας δείκτης μάζας σώματος 20 kg/m 2 σχετίστηκε με σχεδόν διπλάσιο κίνδυνο κατάγματος ισχίου. αντίθετα δείκτης μάζας σώματος 30 kg/m 2, σε σύγκριση με BMI της τάξεως του 25kg/m 2 σχετίστηκε με μόνο 17% μείωση στον κίνδυνο κατάγματος ισχίου. Διατροφικές συνήθειες νεότερες μετα-αναλύσεις καταλήγουν πως οι διατροφικές συνήθειες και συγκεκριμένα η πρόσληψη γάλατος και γαλακτοκομικών δεν σχετίζονται με τον κίνδυνο κατάγματος. Αλκοόλ Η σχέση κατανάλωσης αλκοόλ και κινδύνου κατάγματος δεν είναι γραμμική. είναι επιβεβαιωμένη η αυξημένη επίπτωση καταγμάτων σε όσους κάνουν κατάχρηση οινοπνεύματος. Η κατάχρηση φαίνεται να έχει όριο τις τρεις μονάδες (30gr καθαρού οινοπνεύματος) την ημέρα. το οινόπνευμα δρα πιθανότατα πολυπαραγοντικά, προκαλώντας τοξική δράση στα οστικά κύτταρα, δυσαπορρόφηση ασβεστίου και βιταμίνης D ενώ ταυτόχρονα αυξάνει τον αριθμό των πτώσεων. Η επίδραση αυτή δεν επηρεάζεται από το φύλο και την ηλικία. ωστόσο κατανάλωση οινοπνεύματος σε βαθμό μικρότερο από δύο μονάδες την ημέρα δεν φαίνεται να επιδρά αρνητικά στην επίπτωση των καταγμάτων. Μάλιστα βιβλιογραφικά δεδομένα υποστηρίζουν ότι η χαμηλή κατανάλωση αλκοόλ έως και μία μονάδα την ημέρα, επιδρά θετικά καθώς μειώνει τον αριθμό των πτώσεων και σχετίζεται με αύξηση της BMD κυρίως σε μεγάλες ηλικίες. Κάπνισμα Μεγάλες επιδημιολογικές μελέτες και μεταναλύσεις αναδεικνύουν το κάπνισμα ως ανεξάρτητο παράγοντα κινδύνου εμφάνισης καταγμάτων. Ο κίνδυνος αυτός αποδεικνύεται μεγαλύτερος για τους εν ενεργεία καπνιστές. κάπνισμα έστω και λίγων τσιγάρων την ημέρα, αναστέλλει το φυσιολογικό ρυθμό οστεοπαραγωγής. ακόμη και το ιστορικό παρελθόντος καπνίσματος παρουσιάζει θετική αν και μικρότερη συσχέτιση με αυξημένο κίνδυνο κατάγματος. Ο κίνδυνος κατάγματος είναι δοσοεξαρτώμενος, αφορά τόσο σπονδυλικά όσο και μη σπονδυλικά κατάγματα αν και φαίνεται να είναι μεγαλύτερος στο ισχίο. Διαφορές μεταξύ των δύο φύλων δεν αναδεικνύονται σε όλες τις μελέτες, αν και οι άντρες φαίνεται να έχουν μεγαλύτερη ευπάθεια.

25 28 Η ΟστεΟΠΟρωσΗ και Ο ΟρθΟΠαιΔικΟσ Κορτικοστεροειδή Η χρήση κορτικοστεροειδών αποτελεί τη συχνότερη μορφή δευτεροπαθούς οστεοπόρωσης συνεπεία λήψης φαρμάκων. νεότερες μελέτες τεκμηριώνουν εκτός από την αρνητική επίδραση των κορτικοστεροειδών στην οστική πυκνότητα και την πρόκληση, ως ανεξάρτητου παράγοντα, αυξημένου κινδύνου σπονδυλικών καταγμάτων. Η οστεοπόρωση από κορτικοστεροειδή χαρακτηρίζεται από διφασική απώλεια οστικής μάζας. Παρατηρείται ταχεία έναρξη οστικής απώλειας στους 3-6 πρώτους μήνες της θεραπείας (10%-15% τους πρώτους μήνες), με αύξηση του καταγματικού κινδύνου. ακολουθεί μία βραδύτερη μετέπειτα φάση (2%-5% απώλεια το χρόνο) με μείωση της οστικής ανακατασκευής. τα κορτικοστεροειδή προκαλούν μείωση της οστικής παραγωγής και αύξηση της οστικής απορρόφησης, κυρίως στο σπογγώδες οστούν. Η κύρια δράση τους είναι η αναστολή της λειτουργίας των οστεοβλαστών αν και επισημαίνονται και άλλες δράσεις όπως η επίδραση στην κυτταρική μεμβράνη μέσω της σύνδεσης με ειδικούς υποδοχείς. Η αναντιστοιχία μείωσης οστικής πυκνότητας και επίπτωσης καταγμάτων φαίνεται πως εξηγείται μέσω της απόπτωσης των οστεοκυττάρων και της επικείμενης δραματικής ελάττωσης της οστικής αντοχής από τα κορτικοστεροειδή. Η οστική απώλεια και ο καταγματικός κίνδυνος που προκαλείται στους ασθενείς που λαμβάνουν κορτικοστεροειδή, εξαρτάται από τη δόση χορήγησης, τη διάρκεια της θεραπείας και την υποκείμενη νόσο. υπάρχει ατομική ευαισθησία ενώ η διακεκομμένη δόση χορήγησης των κορτικοστεροειδών δεν είναι προστατευτική. Η δόση των 5mg πρεδνιζολόνης ημερησίως και για διάστημα τουλάχιστον 3 μηνών θεωρείται το όριο έναρξης προφύλαξης ανεξαρτήτως φύλου και κατάστασης εμμήνου ρύσεως. Προηγούμενο κάταγμα χαμηλής βίας Δεδομένα μελετών υψηλού επιπέδου αξιοπιστίας έχουν αναδείξει σημαντική συσχέτιση μεταξύ οποιουδήποτε κατάγματος χαμηλής ενέργειας και νέου επικείμενου οστεοπορωτικού κατάγματος. Η σχέση δεν είναι απόλυτα ποσοτικά διευκρινισμένη, ωστόσο φαίνεται πως παράγοντες όπως ο αριθμός των προηγούμενων καταγμάτων, η θέση των καταγμάτων αλλά και η ηλικία των ασθενών ρυθμίζουν την ποσοτική αυτή σχέση. αναφέρεται σχεδόν τετραπλάσια αύξηση του κινδύνου εμφάνισης νέου οστεοπορωτικού κατάγματος σε γυναίκες με παρουσία ενός ασυμπτωματικού ακτινολογικού σπονδυλικού κατάγματος. Ο κίνδυνος αυξάνεται ακόμη περισσότερο ανάλογα με τον αριθμό των ήδη υπαρχόντων οστεοπορωτικών καταγμάτων. Η εμφά-

There are no translations available. Πέτρος Χ. Κατσαβοχρήστος Παθολόγος

There are no translations available. Πέτρος Χ. Κατσαβοχρήστος Παθολόγος There are no translations available. Πέτρος Χ. Κατσαβοχρήστος Παθολόγος Η οστεοπόρωση αποτελεί κλινική συνδρομή και χαρακτηρίζεται από μείωση της οστικής πυκνότητας των οστών και διαταραχή της μικροαρχιτεκτονικής

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Πρωτοπαθή Μετεμμηνοπαυσιακή οστεοπόρωση Οστεοπόρωση των ηλικιωμένων ή γεροντική οστεοπόρωση Δευτεροπαθή

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Πρωτοπαθή Μετεμμηνοπαυσιακή οστεοπόρωση Οστεοπόρωση των ηλικιωμένων ή γεροντική οστεοπόρωση Δευτεροπαθή ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Τι είναι η οστεοπόρωση; Η οστεοπόρωση είναι η συχνότερη πάθηση των οστών και χαρακτηρίζεται, πρώτον, από χαμηλή οστική μάζα ή, πιο απλά, από λιγότερη ποσότητα οστού και δεύτερον, από διαταραχή

Διαβάστε περισσότερα

Οστεοπόρωση. Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία. Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός

Οστεοπόρωση. Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία. Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Οστεοπόρωση Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Η οστεοπόρωση είναι πιο συχνή από τις παθήσεις της καρδιάς και των πνευμόνων Οστεοπόρωση: Η σιωπηλή επιδημία

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ Α. ΠΟΤΕ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΣΕ ΜΕΤΡΗΣΗ ΟΣΤΙΚΗΣ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑΣ (ΑΝΔΡΕΣ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ): ΗΛΙΚΙΑ < 50 ΕΤΩΝ: Κατάγματα χαμηλής βίας

Διαβάστε περισσότερα

Τα οστα αποτελούνται από το φλοιό και σπογγώδες οστό. Μεταξύ των δοκίδων του σπογγώδους οστού υπάρχει ο μυελός των οστών

Τα οστα αποτελούνται από το φλοιό και σπογγώδες οστό. Μεταξύ των δοκίδων του σπογγώδους οστού υπάρχει ο μυελός των οστών Οστεοπόρωση Τα οστα αποτελούνται από το φλοιό και σπογγώδες οστό Μεταξύ των δοκίδων του σπογγώδους οστού υπάρχει ο μυελός των οστών Φυσιολογικό οστό Οστεπορωτικό Οστεοπόρωση - Ορισμός Αύξηση του χώρου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ Η οστεοπόρωση είναι μια πάθηση του σκελετού, η οποία χαρακτηρίζεται από χαμηλή οστική μάζα και καταστροφή της μικρό- αρχιτεκτονικής του οστίτη ιστού, με αποτέλεσμα την αύξηση της

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Τι είναι Οστεοπόρωση Μέγεθος Οστεοπόρωσης

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Τι είναι Οστεοπόρωση Μέγεθος Οστεοπόρωσης ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ 1) Τι είναι Οστεοπόρωση α) Ορισµός - Η Οστεοπόρωση είναι η πιο συχνή πάθηση των οστών και χαρακτηρίζεται από µείωση της οστικής µάζας και διαταραχή της µικροαρχιτεκτονικής του οστίτου ιστού

Διαβάστε περισσότερα

<<Διαγνωστικά Προβλήματα και θεραπευτική προσέγγιση>> Σφυρόερα Κατερίνα Ρευματολόγος

<<Διαγνωστικά Προβλήματα και θεραπευτική προσέγγιση>> Σφυρόερα Κατερίνα Ρευματολόγος Σφυρόερα Κατερίνα Ρευματολόγος Η οστεοπόρωση στον άνδρα συνήθως εμφανίζεται με κατάγματα ΕΝΩ στη γυναίκα διαγιγνώσκεται με την εξέταση ρουτίνας της

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Ποια είναι τα αίτια που προκαλούν την οστεοπόρωση ;

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Ποια είναι τα αίτια που προκαλούν την οστεοπόρωση ; ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Ο σ τ ε ο π ό ρ ω σ η καλείται η ελάττωση της οστικής μάζας, χωρίς όμως να έχουμε διαταραχή της χημικής σύστασης του οστού. Η φυσιολογική αποδόμηση του οστού δεν ακολουθείται από αντίστοιχη

Διαβάστε περισσότερα

Οστεοπόρωση: από τη διάγνωση στη θεραπεία

Οστεοπόρωση: από τη διάγνωση στη θεραπεία Σελίδα 1 από 5 Οστεοπόρωση: από τη διάγνωση στη θεραπεία Γερμανός Ιερονυμάκης 1, Γιώργος Μίλεσης MSc 2 1 Τεχνολόγος ακτινολόγος, 2 Κλινικός Διαιτολόγος, MSc Εφαρμοσμένης Κλινικής Διατροφής Ένα από τα προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής.

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής. ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΙΤΛΟΣ : ΟΙ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΠΟΥ ΤΙΣ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ! Εισαγωγή : Τα οστά είναι το σπίτι για να μείνουμε, είναι η στέγη που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα

Διαβάστε περισσότερα

Η ανδρική οστεοπόρωση: διαγνωστικές και θεραπευτικές προκλήσεις. Παρουσίαση Περιστατικών. Μάκρας Πολυζώης Ενδοκρινολόγος 251 Γεν. Νοσοκ.

Η ανδρική οστεοπόρωση: διαγνωστικές και θεραπευτικές προκλήσεις. Παρουσίαση Περιστατικών. Μάκρας Πολυζώης Ενδοκρινολόγος 251 Γεν. Νοσοκ. Η ανδρική οστεοπόρωση: διαγνωστικές και θεραπευτικές προκλήσεις Παρουσίαση Περιστατικών Μάκρας Πολυζώης Ενδοκρινολόγος 251 Γεν. Νοσοκ. Αεροπορίας Περιστατικό 1 Άρρεν ασθενής 41 ετών προσήλθε στο Ενδοκρινολογικό

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστημιο Θεσσαλιας Ιατρικη Σχολη

Πανεπιστημιο Θεσσαλιας Ιατρικη Σχολη Εισαγωγη στην Ορθοπαιδικη Κωνσταντινος Ν. ΜΑΛΙΖΟΣ Πανεπιστημιο Θεσσαλιας Ιατρικη Σχολη Εισαγωγη στην Ορθοπαιδικη Ορθοπαιδικη ή Ορθοπεδικη «παιδο-ορθωτικη» (Γ. Μπαμπινιωτης) Πανεπιστημιο Θεσσαλιας Ιατρικη

Διαβάστε περισσότερα

όταν οι απλές ακτινογραφίες βάζουν την υπόνοια οστεοπόρωσης, τότε το άτοµο έχει χάσει το 30 % της οστικής του µάζας.

όταν οι απλές ακτινογραφίες βάζουν την υπόνοια οστεοπόρωσης, τότε το άτοµο έχει χάσει το 30 % της οστικής του µάζας. 1 ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ για την ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Εισαγωγή Η οστεοπόρωση είναι απ ότι δείχνουν τα στατιστικά στοιχεία όλων των χωρών µια ΑΡΚΕΤΑ ΣΥΧΝΗ κατάσταση. Μία στις δύο γυναίκες 65 χρόνων έχει υποστεί τουλάχιστον ένα

Διαβάστε περισσότερα

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΟΔΟΥ ΛΑΝΘΑΣΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΑ ΕΙΝΑΙ Η ΜΕΓΑΛΗ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΣΑΚΧΑΡΩΝ-ΠΡΟΤΕΙΝΕΤΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΣΕ ΑΛΜΥΡΟ ΝΕΡΟ ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΟΝ ΣΔ -ΜΕΙΩΣΗ ΥΠΕΡΒΟΛΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Οστεοπόρωση - Παθοφυσιολογία - ιάγνωση - Παράγοντες κινδύνου. Πωλ Φαρατζιάν Κλινικός διαιτολόγος-διατροφολόγος Μονάδα διατροφής ανθρώπου ΓΠΑ

Οστεοπόρωση - Παθοφυσιολογία - ιάγνωση - Παράγοντες κινδύνου. Πωλ Φαρατζιάν Κλινικός διαιτολόγος-διατροφολόγος Μονάδα διατροφής ανθρώπου ΓΠΑ Οστεοπόρωση - Παθοφυσιολογία - ιάγνωση - Παράγοντες κινδύνου Πωλ Φαρατζιάν Κλινικός διαιτολόγος-διατροφολόγος Μονάδα διατροφής ανθρώπου ΓΠΑ Οστίτης Ιστός Η στερεότερη μορφή συνδετικού ιστού ΣΥΣΤΑΣΗ : -

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις και επιδημιολογία της οστεοπόρωσης

Κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις και επιδημιολογία της οστεοπόρωσης Κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις και επιδημιολογία της οστεοπόρωσης Μύρων Μαυρικάκης Αναπλ. Καθηγητής Θεραπευτικής Κλινικής του Πανεπιστημίου Αθηνών, Παθολόγος - Ρευματολόγος ριν αρχίσω την ομιλία μου θα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟ + ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ = Α & Ω ΣΤΗΝ! ΑΠΛΕΣ ΑΚΤΙΝΟΓΡΑΦΙΕΣ (Βασική απεικονιστική μέθοδος) ΠΡΟΣΘΙΟΠΙΣΘΙΑ ΠΛΑΓΙΑ ΛΟΞΗ ΕΙΔΙΚΗ ΑΠΛΕΣ ΑΚΤΙΝΟΓΡΑΦΙΕΣ (Βασική

Διαβάστε περισσότερα

Χειρουργική Θεραπεία των Οστεοπορωτικών Καταγμάτων

Χειρουργική Θεραπεία των Οστεοπορωτικών Καταγμάτων Χειρουργική Θεραπεία των Οστεοπορωτικών Καταγμάτων Η εμφάνιση καταγμάτων αποτελεί την κυριότερη επιπλοκή της οστεοπόρωσης. Τα περισσότερα κατάγματα επουλώνονται χωρίς να υπάρχει ανάγκη χειρουργικής επέμβασης,

Διαβάστε περισσότερα

Interactions between diet-derived phytoestrogens and bone-related genes

Interactions between diet-derived phytoestrogens and bone-related genes Αλληλεπιδράσεις φυτο-οιστρογόνων της διατροφής με γονίδια που εμπλέκονται στον μεταβολισμό των οστών Ρωξάνη Τέντα Roxane Tenta Assistant Prof. in Human Physiology Interactions between diet-derived phytoestrogens

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΚΥΠΑΡΙΣΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΑΝΝΑ ΜΑΡΙΑ ΠΑΝΤΑΛΑΚΗ

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΚΥΠΑΡΙΣΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΑΝΝΑ ΜΑΡΙΑ ΠΑΝΤΑΛΑΚΗ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΚΥΠΑΡΙΣΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΑΝΝΑ ΜΑΡΙΑ ΠΑΝΤΑΛΑΚΗ ΕΤΟΣ 2010 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η οστεοπόρωση από την πλευρά της συμπτωματολογίας, είναι συνήθως, ένα σιωπηλό νόσημα, ιδίως στα αρχικά

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ Μπίλλη Ευδ. Επ. Καθηγήτρια, Τμ. Φυσικοθεραπείας, ΤΕΙ Δυτική Ελλάδας Γήρανση - ορισμός Σαφής ορισμός του γήρατος δεν υπάρχει Σύμφωνα με τον Shock, το γήρας

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι οστεοπόρωση; Οστεοπόρωση. Πώς προκαλείται η οστεοπόρωση;

Τι είναι οστεοπόρωση; Οστεοπόρωση. Πώς προκαλείται η οστεοπόρωση; Οστεοπόρωση Οστεοπόρωση είναι όρος που χρησιμοποιείται διεθνώς. Είναι ελληνική λέξη που προέρχεται από τη σύνθεση των λέξεων οστούν και πόρος και σημαίνει πορώδες οστούν. Χαρακτηρίζεται από εκτεταμένη

Διαβάστε περισσότερα

Ο Καθηγητής Ορθοπαιδικής και πρόεδρος του Ελληνικού Ιδρύματος Οστεοπόρωσης (ΕΛΙΟΣ) Δρ. Γεώργιος Λυρίτης για την Οστεοπόρωση

Ο Καθηγητής Ορθοπαιδικής και πρόεδρος του Ελληνικού Ιδρύματος Οστεοπόρωσης (ΕΛΙΟΣ) Δρ. Γεώργιος Λυρίτης για την Οστεοπόρωση Ο Καθηγητής Ορθοπαιδικής και πρόεδρος του Ελληνικού Ιδρύματος Οστεοπόρωσης (ΕΛΙΟΣ) Δρ. Γεώργιος Λυρίτης για την Οστεοπόρωση 2011-11-19 10:15:41 Δεν αρκεί η λήψη φαρμάκων για τη θεραπεία της οστεοπόρωσης,

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

Ώριμη Ηλικία. Ενημέρωση και Πρόληψη για τα συχνότερα νοσήματα

Ώριμη Ηλικία. Ενημέρωση και Πρόληψη για τα συχνότερα νοσήματα Ώριμη Ηλικία Ενημέρωση και Πρόληψη για τα συχνότερα νοσήματα Οστεοπόρωση Τι είναι η οστεοπόρωση; Η οστεοπόρωση είναι η συχνότερη πάθηση των οστών. Τα κύρια χαρακτηριστικά της είναι η προοδευτική απώλεια

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Τι είναι οστεοπόρωση; 11/6/2015. Οι κυριότερες λειτουργίες των οστών

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Τι είναι οστεοπόρωση; 11/6/2015. Οι κυριότερες λειτουργίες των οστών ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Οι κυριότερες λειτουργίες των οστών Παροχή μηχανικής στήριξης Προστασία των ευαίσθητων ανατομικών δομών Μεταβολική αποθήκη για τα μεταλλικά άλατα Συμμετοχή στη ρύθμιση της ομοιόστασης Ca και

Διαβάστε περισσότερα

1993: συστηματικό νόσημα του σκελετού που χαρακτηρίζεται από χαμηλή οστική μάζα και επιδείνωση της μικροαρχιτεκτονικής οστικής δομής, με συνέπεια την

1993: συστηματικό νόσημα του σκελετού που χαρακτηρίζεται από χαμηλή οστική μάζα και επιδείνωση της μικροαρχιτεκτονικής οστικής δομής, με συνέπεια την 1993: συστηματικό νόσημα του σκελετού που χαρακτηρίζεται από χαμηλή οστική μάζα και επιδείνωση της μικροαρχιτεκτονικής οστικής δομής, με συνέπεια την αυξημένη ευθραυστότητα των οστών και την πρόκληση αναίτιων

Διαβάστε περισσότερα

Νικόλαος Μπουντουβής Ενδοκρινολόγος

Νικόλαος Μπουντουβής Ενδοκρινολόγος Νικόλαος Μπουντουβής Ενδοκρινολόγος Εργαστήριο Έρευνας Παθήσεων Μυοσκελετικού Συστήματος Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα 2012 2013 Νοσοκομείο ΚΑΤ, 17 Ιανουαρίου 2013 Παραθυρεοειδείς αδένες 1880 Ο Σουηδός φοιτητής

Διαβάστε περισσότερα

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη upadate swfobject.embedswf('/plugins/content/avreloaded/mediaplayer.swf','avreloaded0','400',' 320','7.0.14','/plugins/content/avreloaded/expressinstall.swf', {file:'http://www.aretaieio-obgyn.com/images/stories/videos/emino.flv',width:'400',height:'

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος»

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Νικολούδη Μαρία Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» Ο όρος δυσλιπιδαιμία εκφράζει τις ποσοτικές και ποιοτικές διαταραχές των λιπιδίων του αίματος. Τα λιπίδια όπως η χοληστερόλη και

Διαβάστε περισσότερα

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Μακροχρόνια επιστημονική έρευνα έχει αποδείξει ότι πολλά από

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ.

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. Η στυτική δυσλειτουργία είναι ένα από τα συχνότερα νοσήματα των ανδρών στην σημερινή εποχή.σε νεαρότερες ηλικίες το 30% οφείλεται σε οργανικές αιτίες και το 70 % σε ψυχολογικά αίτια

Διαβάστε περισσότερα

Τεύχος 3 ο - Άρθρο 6 o

Τεύχος 3 ο - Άρθρο 6 o Τεύχος 3 ο - Άρθρο 6 o ΡΑΧΙΤΙΔΑ- ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ Συγγραφέας: Μαλακάση Αποστολία* * Επικουρικός Ορθοπαιδικός, Κ.Θ.-Κ.Υ. Λέρου. Μεταβολική πάθηση που χαρακτηρίζεται από ανεπαρκή εναπόθεση ασβεστίου

Διαβάστε περισσότερα

Οστίτης Ιστός Dr. med. Λουκάς Κωνσταντίνου Ορθοπεδικός Χειρουργός Στήριξη Κίνηση Οστά εξειδικευµένος στηρικτικός-συνδετικός ιστός χαρακτηριστικά: σκληρήσύστασηκαι ακαµψία, λόγω παρουσίαςαλάτων ασβεστίουστην

Διαβάστε περισσότερα

Ερειστικό Σύστημα. Γεωργιάδου Ελευθερία και Μηλιάδου Αθανασία.

Ερειστικό Σύστημα. Γεωργιάδου Ελευθερία και Μηλιάδου Αθανασία. Ερειστικό Σύστημα Μια εργασία στο μάθημα της Βιολογίας από της μαθήτριες Γεωργιάδου Ελευθερία και Μηλιάδου Αθανασία. Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Ζαρφτζιάν Μαριλένα Περιεχόμενα: Εισαγωγή Οστά Σύσταση του οστίτη

Διαβάστε περισσότερα

Παγκόσµια Ηµέρα Οστεοπόρωσης (20 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ)

Παγκόσµια Ηµέρα Οστεοπόρωσης (20 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ) Παγκόσµια Ηµέρα Οστεοπόρωσης (20 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ) Όπως είναι πλέον γνωστό ο Παγκόσµιος Οργανισµός Υγείας (WHO),εδώ και µερικά χρόνια έχει αφιερώσει µια ηµέρα του χρόνου στο πρόβληµα της Οστεοπόρωσης. Το ιεθνές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ και ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ και ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑ - (ΕΠΕΜΥ) 6 ο Επιστημονικό Συμπόσιο Μυοσκελετικών Παθήσεων - ΕΠΕΜΥ 2014 «Εξελίξεις στις φλεγμονώδεις ρευματικές παθήσεις και στα νοσήματα του οστικού μεταβολισμού»

Διαβάστε περισσότερα

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τελικό κείμενο της Μελέτης Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τα τελικά προϊόντα προχωρημένης γλυκοζυλίωσης (Advanced Glycation End products, ) είναι μόρια υψηλής δραστικότητας, τα οποία

Διαβάστε περισσότερα

«ΒΙΤΑΜΙΝΗ D ΚΑΙ ΟΣΤΙΚΗ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑ ΣΕ ΑΤΟΜΑ ΠΟΥ ΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ ΤΟΥΣ ΚΑΝΟΝΕΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ»

«ΒΙΤΑΜΙΝΗ D ΚΑΙ ΟΣΤΙΚΗ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑ ΣΕ ΑΤΟΜΑ ΠΟΥ ΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ ΤΟΥΣ ΚΑΝΟΝΕΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ» «ΒΙΤΑΜΙΝΗ D ΚΑΙ ΟΣΤΙΚΗ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑ ΣΕ ΑΤΟΜΑ ΠΟΥ ΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ ΤΟΥΣ ΚΑΝΟΝΕΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ» Στυλ κύριου υπότιτλου Στέλιος Ιωσηφίδης Α.Μ. 3620 Ευθαλία Μαραγκοπούλου Α.Μ 3634 Επιβλέπουσα Καθηγήτρια: Χασαπίδου

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΒΑΣΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΙΟΥΣ

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΒΑΣΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΙΟΥΣ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΒΑΣΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΙΟΥΣ Θεραπευτικοί Στόχοι στο Μυοσκελετικό Σύστημα 4-5 Απριλίου Royal Olympic Hotel Αθήνα 2015 Επιστημονικό Πρόγραμμα Πρόσκληση Με συναδελφικούς χαιρετισμούς,

Διαβάστε περισσότερα

οστεο πόρωση ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΜΕ ΦΥΣΙΚΟΥΣ ΤΡΟΠΟΥΣ ΜΕ ΤΗΝ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ

οστεο πόρωση ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΜΕ ΦΥΣΙΚΟΥΣ ΤΡΟΠΟΥΣ ΜΕ ΤΗΝ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ Δρ. ΙΩΑΝΝΗΣ ΕΛ. ΔΙΟΝΥΣΙΩΤΗΣ Φυσίατρος - Ιατρός Αποκατάστασης Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αθηνών οστεο πόρωση ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΜΕ ΦΥΣΙΚΟΥΣ ΤΡΟΠΟΥΣ ΜΕ ΤΗΝ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ Για εμάς τις γυναίκες, το γάλα ΔΕΛΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

Α. Μουλοπούλου ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΜΑΓΝΗΤΙΚΗΣ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑΣ ΣΤΟ ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ: Η ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗ ΣΤΗΛΗ

Α. Μουλοπούλου ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΜΑΓΝΗΤΙΚΗΣ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑΣ ΣΤΟ ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ: Η ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗ ΣΤΗΛΗ Α. Μουλοπούλου ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΜΑΓΝΗΤΙΚΗΣ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑΣ ΣΤΟ ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ: Η ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗ ΣΤΗΛΗ Το σήμα στην Μαγνητική Τομογραφία Τ1 ακολουθία: το λίπος έχει το νερό έχει Τ2 ακολουθία: το νερό έχει Τ1 Τ2

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΣΚΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΤΗΣ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑΣ : Λέικου Ελισάβετ ΑΕΜ: 15246

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ 1 ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ Κυριακή Σταματέλου Ειδικός Νεφρολόγος, MBA Τι είναι η νεφρολιθίαση; Η νεφρολιθίαση λέγεται κοινά «πέτρες στα νεφρά» και είναι γνωστή στην ανθρωπότητα από τα αρχαία χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΥΠΕΡΤΑΣΗ-ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΥΠΕΡΤΑΣΗ-ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΥΠΕΡΤΑΣΗ-ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Αποτελέσματα ερευνών έχουν δείξει πως η μείωση της πρόσληψης

Διαβάστε περισσότερα

Σοφία Χαβάκη Λέκτορας Εργαστήριο Ιστολογίας-Εμβρυολογίας

Σοφία Χαβάκη Λέκτορας Εργαστήριο Ιστολογίας-Εμβρυολογίας Οστίτης Ιστός Σοφία Χαβάκη Λέκτορας Εργαστήριο Ιστολογίας-Εμβρυολογίας λ ί Οστά εξειδικευμένος στηρικτικός-συνδετικός ιστός χαρακτηριστικά: σκληρή σύσταση και ακαμψία, λόγω παρουσίας αλάτων ασβεστίου στην

Διαβάστε περισσότερα

Ανθρώπινο σώμα: 1200 gr Ca. 99% στα οστά και τα δόντια Το υπόλοιπο βρίσκεται στους ιστούς

Ανθρώπινο σώμα: 1200 gr Ca. 99% στα οστά και τα δόντια Το υπόλοιπο βρίσκεται στους ιστούς ΡΥΘΜΙΣΗ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ Ανθρώπινο σώμα: 1200 gr Ca 99% στα οστά και τα δόντια Το υπόλοιπο βρίσκεται στους ιστούς ΡΟΛΟΣ ΕΞΩΚΥΤΤΑΡΙΟΥ Ca ++ Μυϊκή συστολή Συναπτική διαβίβαση Συσσώρευση αιμοπεταλίων Πήξη του αίματος

Διαβάστε περισσότερα

Παμπελοννησιακό Ιατρικό Συνέδριο Πάτρα, 23 Οκτ. 2010

Παμπελοννησιακό Ιατρικό Συνέδριο Πάτρα, 23 Οκτ. 2010 Σπονδυλαρθροπάθειες Η σημασία της πρώιμης διάγνωσης Δαούσης Δημήτριος Λέκτορας Παθολογίας/Ρευματολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Πατρών Παμπελοννησιακό Ιατρικό Συνέδριο Πάτρα, 23 Οκτ. 2010 Σπονδυλαρθροπάθειες

Διαβάστε περισσότερα

13 Επιστημονική Συνάντηση Ρευματολόγων Βορειοδυτικής 21 & 22 Ιανουαρίου 2011, Μέτσοβο. Ο ρόλος της µαγνητικής τοµογραφίας στις σπονδυλοαρθροπάθειες

13 Επιστημονική Συνάντηση Ρευματολόγων Βορειοδυτικής 21 & 22 Ιανουαρίου 2011, Μέτσοβο. Ο ρόλος της µαγνητικής τοµογραφίας στις σπονδυλοαρθροπάθειες 13 Επιστημονική Συνάντηση Ρευματολόγων Βορειοδυτικής Ελλάδος 21 & 22 Ιανουαρίου 2011, Μέτσοβο Ο ρόλος της µαγνητικής τοµογραφίας στις σπονδυλοαρθροπάθειες Σε ασθενείς µε οροαρνητική σπονδυλαρθροπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Σκληρόδερµα;

Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Πυρήνες οστέωσης παιδικου σκελετου. Χρόνοι εμφάνισης.

Πυρήνες οστέωσης παιδικου σκελετου. Χρόνοι εμφάνισης. Πυρήνες οστέωσης παιδικου σκελετου. Χρόνοι εμφάνισης. Κωτούλα Αγορίτσα, Ιατρος ακτινολόγος, Επιμελήτρια Β Ακτινολογικό Εργαστήριο Νοσοκομείου Α.Ν.Θ. ΘΕΑΓΕΝΕΙΟ, Θεσ/νίκης Τα οστά σχηματίζονται με δύο τρόπους:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ. ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΣΤΙΚΟΥ ΠΟΝΟΥ ΜΠΟΝΙΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ Επιμελήτρια Β Ακτινοθεραπευτικού Τμήματος ΑΝΘ ΘΕΑΓΕΝΕΙΟΥ

ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ. ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΣΤΙΚΟΥ ΠΟΝΟΥ ΜΠΟΝΙΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ Επιμελήτρια Β Ακτινοθεραπευτικού Τμήματος ΑΝΘ ΘΕΑΓΕΝΕΙΟΥ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΣΤΙΚΟΥ ΠΟΝΟΥ ΜΠΟΝΙΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ Επιμελήτρια Β Ακτινοθεραπευτικού Τμήματος ΑΝΘ ΘΕΑΓΕΝΕΙΟΥ ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ ΠΟΝΟΥ Ο όρος πόνος προέρχεται από τη λατινική λέξη POENA που σημαίνει PUNISHMENT(τιμωρία)

Διαβάστε περισσότερα

Μηχανικές ιδιότητες των οστών

Μηχανικές ιδιότητες των οστών Τα οστά δρουν σαν κατασκευές υποστήριξης και μεταφέρουν φορτία: h Απλή συμπίεση h Λυγισμός (φόρτιση του ενός φλοιού ελκυσμός του άλλου) h Στρέψη Μηχανικές ιδιότητες των οστών h Ισχυρότερα στη συμπίεση

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος των πολλών ειδικοτήτων

Η νόσος των πολλών ειδικοτήτων ΗΜΕΡΙΔΑ Οστεοπόρωση Η νόσος των πολλών ειδικοτήτων Σάββατο 23 Μαΐου 2015 Αίθουσα Εκδηλώσεων 6 ου ορόφου, YΓΕΙΑ Οργάνωση: Αλέξανδρος Γεράκης & Παντελής Τριανταφυλλίδης Υπό την αιγίδα των: Επιστημονικό Συμβούλιο

Διαβάστε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Journalist Handbook 1 Πληροφορίες για Δημοσιογράφους Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Νοσος Cushing 3 TΙ ΕΙΝΑΙ Η ΝΟΣΟΣ CUSHING; Πριν μιλήσουμε για τη Νόσο Cushing, θα πρέπει να κατανοήσουμε την ασθένεια

Διαβάστε περισσότερα

Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων

Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων Χ. Μ. ΜουτσόπουΛος Αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών α ρευματικά νοσήματα είναι ασθένειες που προσβάλλουν

Διαβάστε περισσότερα

14η Επιστηµονική Συνάντηση. Ρευµατολόγων Βορειοδυτικής Ελλάδας Μέτσοβο, 21 Ιανουαρίου 2012

14η Επιστηµονική Συνάντηση. Ρευµατολόγων Βορειοδυτικής Ελλάδας Μέτσοβο, 21 Ιανουαρίου 2012 Ο άξονας οστού-εντέρου-κνσ Ο ρόλος της σεροτονίνης 14η Επιστηµονική Συνάντηση Ρευµατολόγων Βορειοδυτικής Ελλάδας Μέτσοβο, 21 Ιανουαρίου 2012 αούσης ηµήτρης Λέκτορας Παθολογίας/Ρευµατολογίας Ιατρική Σχολή

Διαβάστε περισσότερα

Μιχαήλ Νικ. Πατσίκας

Μιχαήλ Νικ. Πατσίκας Ακτινολογική εκτίμηση της πώρωσης των καταγμάτων Μιχαήλ Νικ. Πατσίκας Πτυχιούχος Κτηνιατρικής Α.Π.Θ. Πτυχιούχος Ιατρικής Α.Π.Θ Αναπληρωτής Καθηγητής Ακτινολογίας Κτηνιατρική Σχολή Α.Π.Θ. Διπλωματούχος

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου

Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου Προστάτεψε την καρδία σου Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου Καρδιοαγγειακές παθήσεις και γυναικείο φύλο Εισαγωγή Οι καρδιαγγειακές παθήσεις αποτελούν σε παγκόσμιο επίπεδο την κυριότερη αιτία θανάτου στο γυναικείο

Διαβάστε περισσότερα

Νόσημα: Οστεοπόρωση. Επιστημονικός Υπεύθυνος: Καθηγητής Χρήστος Λιονής UNIVERSITY OF CRETE FACULTY OF MEDICINE ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ

Νόσημα: Οστεοπόρωση. Επιστημονικός Υπεύθυνος: Καθηγητής Χρήστος Λιονής UNIVERSITY OF CRETE FACULTY OF MEDICINE ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ «Ανάπτυξη 13 Κατευθυντήριων Οδηγιών Γενικής Ιατρικής για τη διαχείριση των πιο συχνών νοσημάτων και καταστάσεων υγείας στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας», Κωδικός MIS: 464637 Νόσημα: Οστεοπόρωση Ομάδα εργασίας:

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Τσολάκης Κωνσταντίνος Φοιτητής νοσηλευτικής ΑΜ. ΝΣ. 7194

ΘΕΜΑ: ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Τσολάκης Κωνσταντίνος Φοιτητής νοσηλευτικής ΑΜ. ΝΣ. 7194 Τ.Ε.Ι. ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ: Σ.Ε.Υ.Π. ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ-Ι ΡΥΜΑΤΑ ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ : Κυπαρίση Γεωργία ΘΕΜΑ: ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Τσολάκης Κωνσταντίνος Φοιτητής νοσηλευτικής ΑΜ. ΝΣ. 7194 ΛΑΡΙΣΑ

Διαβάστε περισσότερα

Δυσκοίλιο, θεωρούμε ένα άτομο όταν εμφανίζει δύο τουλάχιστον από τα παρακάτω προβλήματα για 3 ή περισσότερους μήνες:

Δυσκοίλιο, θεωρούμε ένα άτομο όταν εμφανίζει δύο τουλάχιστον από τα παρακάτω προβλήματα για 3 ή περισσότερους μήνες: Δυσκοιλιότητα. Η δυσκοιλιότητα αποτελεί ένα από τα πιο συχνά συμπτώματα του κατώτερου πεπτικού σωλήνα, επηρεάζοντας κάθε χρόνο ένα μεγάλο αριθμό ασθενών, κυρίως των χωρών του δυτικού κόσμου. Εικόνα 1.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΣΟΚΑΤΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ

ΑΝΟΣΟΚΑΤΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ ΑΝΟΣΟΚΑΤΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ Γενικά Η πρόληψη των επεισοδίων οξείας απόρριψης και η μακροχρόνια διατήρηση του νεφρικού μοσχεύματος αποτελούν τους στόχους της

Διαβάστε περισσότερα

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ 11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ Στον ανθρώπινο οργανισμό υπάρχουν δύο είδη αδένων, οι εξωκρινείς και οι ενδοκρινείς. Οι εξωκρινείς (ιδρωτοποιοί αδένες, σμηγματογόνοι αδένες κ.ά.) εκκρίνουν το προϊόν τους στην επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΙΣΟΤΡΓΙΚΕ ΔΙΑΣΑΡΑΧΕ ΘΤΡΕΟΕΙΔΟΤ

ΛΕΙΣΟΤΡΓΙΚΕ ΔΙΑΣΑΡΑΧΕ ΘΤΡΕΟΕΙΔΟΤ 1 ΛΕΙΣΟΤΡΓΙΚΕ ΔΙΑΣΑΡΑΧΕ ΘΤΡΕΟΕΙΔΟΤ Μήπως τελευταία νιώθετε υποτονικά, ή βρίσκεστε συνεχώς σε υπερένταση; Νυστάζετε συνεχώς και ενώ δεν έχετε αλλάξει τις διατροφικές σας συνήθειες, παίρνετε πολύ εύκολα

Διαβάστε περισσότερα

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία.

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Παχυσαρκία είναι η παθολογική αύξηση του βάρους του σώματος, που οφείλεται σε υπερβολική συσσώρευση λίπους στον οργανισμό. Παρατηρείται γενικά

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδροµο Καρπιαίου Σωλήνα

Σύνδροµο Καρπιαίου Σωλήνα Σύνδροµο Καρπιαίου Σωλήνα Το σύνδροµο του καρπιαίου σωλήνα είναι µία συνήθης αιτία πόνου και διαταραχής της αισθητικότητας στα χέρια. Οφείλεται σε πίεση του µέσου νεύρου στην περιοχή του καρπού. Στην περιοχή

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες Οδηγίες για τη διάγνωση και παρακολούθηση διαταραχών λειτουργίας του θυρεοειδούς σε ενήλικες

Κατευθυντήριες Οδηγίες για τη διάγνωση και παρακολούθηση διαταραχών λειτουργίας του θυρεοειδούς σε ενήλικες Κατευθυντήριες Οδηγίες για τη διάγνωση και παρακολούθηση διαταραχών λειτουργίας του θυρεοειδούς σε ενήλικες Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας (ΠΦΥ) Εργαστήριο Κλινικών Κατευθυντηρίων Οδηγιών για εργαστηριακές

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Ιατρικής Φυσικής. Φυσική του Σκελετού

Εργαστήριο Ιατρικής Φυσικής. Φυσική του Σκελετού Εργαστήριο Ιατρικής Φυσικής Φυσική του Σκελετού Τα οστά πραγματοποιούν τουλάχιστον έξι λειτουργίες στο ανθρώπινο σώμα: 1. Υποστήριξη 2. Κίνηση 3. Προστασία διαφόρων οργάνων 4. Αποθήκευση χημικών ουσιών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ: ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΠΡΟΛΗΨΗΣ Αντωνίου Χαρά Διευθύντρια Β Χειρουργικής Κλινικής Γενικού Νοσοκομείου Χανίων ΣΕ ΤΙ ΘΑ ΑΝΑΦΕΡΘΟΥΜΕ??? Πόσο συχνός είναι ο καρκίνος του μαστού? Ποια αίτια τον προκαλούν?

Διαβάστε περισσότερα

Μπορεί ένα πρόγραμμα Αποκατάστασης να συμβάλλει στην πρόληψη και αντιμετώπιση της Οστεοπόρωσης και των επιπλοκών της ;

Μπορεί ένα πρόγραμμα Αποκατάστασης να συμβάλλει στην πρόληψη και αντιμετώπιση της Οστεοπόρωσης και των επιπλοκών της ; Μπορεί ένα πρόγραμμα Αποκατάστασης να συμβάλλει στην πρόληψη και αντιμετώπιση της Οστεοπόρωσης και των επιπλοκών της ; 2010-10-20 07:40:04 Εισαγωγή Η οστεοπόρωση από την πλευρά της συμπτωματολογίας, είναι

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Λεβαντής 1, Ελένη Κυρίου 1,Ελευθέριος Βογιατζόγλου 2, Ανδριάνα Δώνου 2, Ελευθέριος Κουτσαντωνίου 1, Σοφία Λαφογιάννη 1, Χαρίκλεια Λούπα 2.

Γεώργιος Λεβαντής 1, Ελένη Κυρίου 1,Ελευθέριος Βογιατζόγλου 2, Ανδριάνα Δώνου 2, Ελευθέριος Κουτσαντωνίου 1, Σοφία Λαφογιάννη 1, Χαρίκλεια Λούπα 2. Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΑΠΛΗΣ ΑΚΤΙΝΟΓΡΑΦΙΑΣ ΣΤΗ ΔΙΑΦΟΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΣΤΕΟΜΥΕΛΙΤΙΔΑΣ ΝΕΥΡΟΠΑΘΗΤΙΚΗΣ ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΟΠΑΘΕΙΑΣ (Charcot) ΣΕ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟ ΠΟΔΙ. Γεώργιος Λεβαντής 1, Ελένη Κυρίου 1,Ελευθέριος Βογιατζόγλου 2, Ανδριάνα

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιότητα και αναγκαιότητα των νεότερων θεραπειών στην οστεοπόρωση

Αιτιότητα και αναγκαιότητα των νεότερων θεραπειών στην οστεοπόρωση Αιτιότητα και αναγκαιότητα των νεότερων θεραπειών στην οστεοπόρωση ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΗΣ Παναγιώτης Τρόντζας ΓΝΑ ΠΟΛΥΚΛΙΝΙΚΗ-ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ, ΑΘΗΝΑ DEBATE στην οστεοπόρωση Η οστική ανακατασκευή (bone turnover) H ί π

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΔΡΙΚΗ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Dr. Παναγιώτης Γ. Αναγνωστής. Ενδοκρινολόγος

ΑΝΔΡΙΚΗ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Dr. Παναγιώτης Γ. Αναγνωστής. Ενδοκρινολόγος ΑΝΔΡΙΚΗ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Dr. Παναγιώτης Γ. Αναγνωστής Ενδοκρινολόγος Διδάκτωρ Α.Π.Θ. Υπεύθυνος Ενδοκρινολογικού Ιατρείου ΕΛ.ΑΣ. Επιστημονικός Συνεργάτης Β.Π.Π. ΔΟΜΗ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Ορισμός-ταξινόμηση Επιδημιολογία

Διαβάστε περισσότερα

Διάγνωση και αιτιοπαθογένεια της οστεοπόρωσης

Διάγνωση και αιτιοπαθογένεια της οστεοπόρωσης Διάγνωση και αιτιοπαθογένεια της οστεοπόρωσης Γεώργιος Λυρίτης Αναπλ. Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών, Δ/ντής Εργαστηρίου Έρευνας Παθήσεων Μυοσκελετικού Συστήματος (Θ. Γαροφαλύδης) ΣΕΚΕΡΗΣ: Ευχαριστούμε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΙΣΔΙΑΣΤΑΤΗ ΑΞΟΝΙΚΗ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΉΣ ΣΤΗΛΗΣ ΕΝΑ ΒΗΜΑ ΨΗΛΟΤΕΡΑ ΣΤΗΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ

ΤΡΙΣΔΙΑΣΤΑΤΗ ΑΞΟΝΙΚΗ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΉΣ ΣΤΗΛΗΣ ΕΝΑ ΒΗΜΑ ΨΗΛΟΤΕΡΑ ΣΤΗΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΤΡΙΣΔΙΑΣΤΑΤΗ ΑΞΟΝΙΚΗ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΉΣ ΣΤΗΛΗΣ ΕΝΑ ΒΗΜΑ ΨΗΛΟΤΕΡΑ ΣΤΗΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ Δρ. Π. Κωνσταντινίδης Η Μαγνητική Τοµογραφία της σπονδυλικής στήλης αποτελεί εδώ και χρόνια την κορυφαία µέθοδο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ Αρτηριακή Υπέρταση είναι η επίμονη αύξηση της αρτηριακής πίεσης πάνω από τα φυσιολογικά όρια και ενώ το άτομο βρίσκεται σε ηρεμία, συστολική πάνω από 150 mmhg και διαστολική

Διαβάστε περισσότερα

Σ Υ Μ Π Ι Ε Σ Τ Ι Κ Ε Σ Μ Υ Ε Λ Ο Π Α Θ Ε Ι Ε Σ

Σ Υ Μ Π Ι Ε Σ Τ Ι Κ Ε Σ Μ Υ Ε Λ Ο Π Α Θ Ε Ι Ε Σ Σ Υ Μ Π Ι Ε Σ Τ Ι Κ Ε Σ Μ Υ Ε Λ Ο Π Α Θ Ε Ι Ε Σ Α. ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΜΕΣΟΣΠΟΝΔΥΛΙΟΥ ΔΙΣΚΟΥ ΠΟΥ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ ΣΥΜΠΙΕΣΗ ΤΟΥ ΝΩΤΙΑΙΟΥ ΜΥΕΛΟΥ Οι μεσοσπονδύλιοι δίσκοι βρίσκονται μεταξύ των σωμάτων των σπονδύλων. Ο ρόλος

Διαβάστε περισσότερα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα Ρευματοειδής αρθρίτιδα Μ.Ν. Μανουσάκης En. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ρευματοειδής αρθρίτιδα είναι μία χρόνια φλεγμονή των αρθρώσεων (Πιν. 1). Με τον όρο χρόνια φλεγμονή των αρθρώσεων,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ Από το σημείο στη διάγνωση

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ Από το σημείο στη διάγνωση ΒΙΡΓΙΛΙΟΥ Σ. ΜΠΕΝΑΚΗ Επ. Καθηγητή Ακτινολογίας ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ Από το σημείο στη διάγνωση Έκδοση αναθεωρημένη ISBN 960-90471-0-6 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

EKΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2011-2012

EKΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2011-2012 EKΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2011-2012 ΣEΠTEMBPIOΣ 2011 22/9/2011 U/S: γενικά (εφαρμογές, διάγνωση, βιοψίες) A. Ρηγοπούλου Βασικές αρχές οργάνωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α ΘΕΟΦΙΛΟΣ ΚΩΛΕΤΤΗΣ ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΠΑΠΑΛΟΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΠΑΛΤΟΓΙΑΝΝΗΣ ΗΜΗΤΡΙΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙ ΗΣ ΜΑΡΙΑ ΑΓΓΕΛΑΚΗ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΒΛΑΧΟΣ ΑΓΑΘΟΚΛΕΙΑ ΜΗΤΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας.

Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας. Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας. Ηλίας Κουρής - Ρευματολόγος Η κλινική εικόνα της πάθησης περιλαμβάνει την παρουσια γενικων συμπτωματων

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη στα καρδιαγγειακά νοσήματα

Πρόληψη στα καρδιαγγειακά νοσήματα Πρόληψη στα καρδιαγγειακά νοσήματα www.pegkaspanagiotis.gr Τι εννοούμε με τον όρο πρόληψη καρδιαγγειακής νόσου; Εννοούμε τη συντονισμένη δέσμη ενεργειών, τόσο σε ατομικό, όσο και σε συλλογικό επίπεδο,

Διαβάστε περισσότερα

Οστεοπενία και Οστεοπόρωση σε Αθλήτριες

Οστεοπενία και Οστεοπόρωση σε Αθλήτριες Οστεοπενία και Οστεοπόρωση σε Αθλήτριες Η άσκηση βοηθά τον οργανισμό δρώντας σε πολλά συστήματα οργάνων του σώματος. Οι ευεργετικές επιδράσεις της άσκησης είναι άμεσα ορατές στο καρδιαγγειακό και στο μυοσκελετικό

Διαβάστε περισσότερα

Γενετικοί δείκτες χαμηλής οστικής πυκνότητας σε άτομα με κυστική ίνωση

Γενετικοί δείκτες χαμηλής οστικής πυκνότητας σε άτομα με κυστική ίνωση Γενετική Γενετικοί δείκτες χαμηλής οστικής πυκνότητας σε άτομα με κυστική ίνωση Δρ Aleksandra Norek Βοηθός Τμήμα Ιατρικής Γενετικής Ινστιτούτο Υγείας Μητέρας και Παιδιού Βαρσοβία, Πολωνία Το μέσο προσδόκιμο

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις :

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Οι όρχεις αποτελούν κομμάτι του αναπαραγωγικού συστήματος (παραγωγή σπερματοζωάριων) του άνδρα αλλά

Διαβάστε περισσότερα

Ακτινολογική Διάγνωση της Οστεοπόρωσης. Κωνσταντίνος Γ. Χλαπουτάκης Ιατρός - Ακτινοδιαγνώστης

Ακτινολογική Διάγνωση της Οστεοπόρωσης. Κωνσταντίνος Γ. Χλαπουτάκης Ιατρός - Ακτινοδιαγνώστης Ακτινολογική Διάγνωση της Οστεοπόρωσης Κωνσταντίνος Γ. Χλαπουτάκης Ιατρός - Ακτινοδιαγνώστης 90% Μέγιστη οστική μάζα 0.5 1 % 1 2 % Τύποι Οστού Φλοιϊκό οστό συνιστά το 80% του σκελετού, αλλά μόνον το 20%

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ Εισαγωγή Η πρόληψη των επεισοδίων οξείας απόρριψης και η μακροχρόνια διατήρηση του νεφρικού μοσχεύματος αποτελούν

Διαβάστε περισσότερα

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Διαβήτης. Ακούμε καθημερίνα γύρω μας πως εκατομμύρια άνθρωποι στον κόσμο πάσχουν από διαβήτη ή παχυσαρκία. Όμως, τι πραγματικά είναι αυτό; Τι ειναι ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ

ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ Οι όζοι του θυρεοειδούς είναι συχνοί και αποτελούν το συχνότερο ενδοκρινολογικό πρόβλημα σε πολλές χώρες. Οι πιθανότητες ότι κάποιος θα ανακαλύψει έναν τουλάχιστον όζο θυρεοειδούς είναι 1 στις 10 ενώ σε

Διαβάστε περισσότερα

Οξεία μυελογενής λευχαιμία

Οξεία μυελογενής λευχαιμία Οξεία μυελογενής λευχαιμία Γενικά στοιχεία Ταξινόμηση και τύποι Ενδείξεις και συμπτώματα Αίτια πρόκλησης Διάγνωση Παρουσίαση και επαναστόχευση από Βικιπαίδεια Οξεία μυελογενής λευχαιμία : Ζήσου Ιωάννης

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη.

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Καρκίνος του προστάτη Επιδημιολογία: Αποτελεί τον συχνότερα διαγνωσμένο καρκίνο στον άνδρα. 186.320

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ»

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΣΧΕΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑΣ Πρόληψη εμφάνισης νοσημάτων Θεραπεία ασθενών στο χώρο του νοσοκομείου

Διαβάστε περισσότερα

«ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΣ» Ευστάθιος Χρονόπουλος Επίκουρος Καθηγητής ΕΚΠΑ Β Πανεπιστημιακή ήορθοπαιδική ήκλινική Κωνσταντοπούλειο Νοσοκομείο Ν.

«ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΣ» Ευστάθιος Χρονόπουλος Επίκουρος Καθηγητής ΕΚΠΑ Β Πανεπιστημιακή ήορθοπαιδική ήκλινική Κωνσταντοπούλειο Νοσοκομείο Ν. «ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΣ» Ευστάθιος Χρονόπουλος Επίκουρος Καθηγητής ΕΚΠΑ Β Πανεπιστημιακή ήορθοπαιδική ήκλινική Κωνσταντοπούλειο Νοσοκομείο Ν.ΙΩΝΙΑΣ Εισαγωγή: γή Η συνηθέστερη των παθήσεων που προσβάλλει τους ενήλικες

Διαβάστε περισσότερα

Φυσιολογική κύφωση Στενός σπονδυλικός σωλήνας Προσανατολισμός των οπισθίων αρθρώσεων Πλευρές σταθερότητα Μυελικός κώνος Θ12-Ο1

Φυσιολογική κύφωση Στενός σπονδυλικός σωλήνας Προσανατολισμός των οπισθίων αρθρώσεων Πλευρές σταθερότητα Μυελικός κώνος Θ12-Ο1 Φυσιολογική κύφωση Στενός σπονδυλικός σωλήνας Προσανατολισμός των οπισθίων αρθρώσεων Πλευρές σταθερότητα Μυελικός κώνος Θ12-Ο1 Φυσιολογική λόρδωση Μεγαλύτερα σπονδυλικά σώματα Προσανατολισμός οπισθίων

Διαβάστε περισσότερα

5.4 Το μυοσκελετικό σύστημα του ανθρώπου ΜΙΚΡΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

5.4 Το μυοσκελετικό σύστημα του ανθρώπου ΜΙΚΡΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΕΣ 3. Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη φράση που συμπληρώνει σωστά την πρόταση: Α. Η μέλισσα είναι έντομο που: α. έχει σπονδυλική στήλη β. μπορεί να κολυμπάει γ. πετάει με τη βοήθεια μεμβρανωδών

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΦΥΓΟΝΤΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΑΣΤΡΑΓΑΛΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΙΚΡΗΣ ΒΙΑΣ ΣΤΡΟΦΙΚΕΣ ΚΑΚΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΠΟ ΟΚΝΗΜΙΚΗΣ.

ΙΑΦΥΓΟΝΤΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΑΣΤΡΑΓΑΛΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΙΚΡΗΣ ΒΙΑΣ ΣΤΡΟΦΙΚΕΣ ΚΑΚΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΠΟ ΟΚΝΗΜΙΚΗΣ. ΙΑΦΥΓΟΝΤΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΑΣΤΡΑΓΑΛΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΙΚΡΗΣ ΒΙΑΣ ΣΤΡΟΦΙΚΕΣ ΚΑΚΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΠΟ ΟΚΝΗΜΙΚΗΣ. Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΞΟΝΙΚΗΣ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑΣ (CT)( N.Λασανιάνος, Ν.Κανακάρης, Α.Παπαθανασόπουλος, Π.Γιαννούδης 65o Πανελλήνιο

Διαβάστε περισσότερα