Οστεοπόρωση σχετιζόμενη με την κύηση

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Οστεοπόρωση σχετιζόμενη με την κύηση"

Transcript

1 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑΣ & MΑΙΕΥΤΙΚΗΣ TΟΜ. 7, TΕΥΧ. 2, ΣΕΛ , 2008 Οστεοπόρωση σχετιζόμενη με την κύηση Σταματία Διαμαντοπούλου, Παναγιώτης Καρανικολόπουλος, Δημήτριος Κασσάνος Γ Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών, Π.Γ.Ν. «Αττικόν» Αλληλογραφία: Σταματία Διαμαντοπούλου Γ Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Παν. Αθηνών Π.Γ.Ν. «ΑΤΤΙΚΟΝ» Ρίμινι 1, Χαϊδάρι Τηλ.: , Fax: Περίληψη Η οστεοπόρωση της κύησης είναι μια σπάνια νόσος της οποίας η ακριβής αιτιολογία και παθογένεια παραμένει ακόμη άγνωστη. Η νόσος εμφανίζεται συνήθως κατά τη διάρκεια της πρώτης κύησης, τείνει να είναι προσωρινή και συνήθως δεν επανεμφανίζεται. Η εγκυμοσύνη προκαλεί σημαντικές μεταβολές στα επίπεδα του ασβεστίου και των ορμονών οι οποίες και ρυθμίζουν την ομοιόστασή του, καθώς και βαθμιαία πτώση των τιμών της οστικής πυκνότητας (BMD). Η οστεοπόρωση μπορεί να εμφανιστεί κατά τη διάρκεια τόσο της κύησης όσο και της λοχείας και κατά την εφηβική κύηση. Τα συμπτώματα της νόσου είναι κυρίως άλγος της οσφυϊκής μοίρας της σπονδυλικής στήλης ή της κατώτερης θωρακικής, δυσκαμψία, κύφωση και άλγος στο ισχίο που γίνεται εντονότερο κατά τη βάδιση. Εφόσον η ακριβής αιτιολογία της νόσου δεν έχει ακόμη διευκρινιστεί, δεν είναι εφικτό να συστηθεί κάποια συγκεκριμένη θεραπεία. Συνιστάται η μείωση του βάρους φόρτισης που ασκείται στα οστά και στις αρθρώσεις της εγκύου και η ήπια άσκηση. Η πρόγνωση της νόσου είναι γενικώς αρκετά καλή. Λέξεις κλειδιά: οστεοπόρωση, κύηση, γαλουχία Εισαγωγή Η οστεοπόρωση που σχετίζεται με την κύηση είναι μια συστηματική νόσος των οστών που χαρακτηρίζεται από χαμηλή οστική πυκνότητα και διαταραχή της μικροαρχιτεκτονικής του οστίτη ιστού, με επακόλουθο την αύξηση της ευθραυστότητας των οστών και του κινδύνου για κατάγματα (4th International Symposium on Osteoporosis and Consensus Development Conference, Hong Kong 1993). Πρόκειται για σπάνια νόσο. Πλήττει γυναίκες οι οποίες διανύουν το τρίτο τρίμηνο της κύησης ή την περίοδο της λοχείας (συνήθως οκτώ με δώδεκα εβδομάδες μετά τον τοκετό). Συνήθως εμφανίζεται κατά την EΛΛHNIKH MAIEYTIKH & ΓYNAIKOΛOΓIKH ETAIPEIA 151

2 Οστεοπόρωση σχετιζόμενη με την κύηση Διαμαντοπούλου και συν. πρώτη κύηση, είναι προσωρινό φαινόμενο και δεν επανεμφανίζεται σε επόμενες κυήσεις (National Osteoporosis Society UK, 2006). Γενικά, η νόσος υποεκτιμάται γιατί τα συμπτώματά της δεν είναι ειδικά και γιατί αποφεύγεται η ακτινογραφία, η οποία σε μεγάλο βαθμό είναι διαγνωστική, κατά τη διάρκεια της κύησης. Η οστεοπόρωση, που σημαίνει «πορώδες οστούν», είναι μια κατάσταση υπερβολικής σκελετικής ευθραυστότητας, αποτέλεσμα ενός συνδυασμού γενετικών, διαιτητικών, ορμονικών, ηλικιακών παραγόντων καθώς και παραγόντων που συσχετίζονται με τον τρόπο ζωής (U.S. Department of Health and Human Services, Office on Women's Health. Osteoporosis. 2001). Διαιρείται σε δύο κατηγορίες (Συμεωνίδης, 1997): τη γενικευμένη με υποδιαιρέσεις την πρωτοπαθή (μετεμμηνοπαυσιακή, γεροντική, ιδιοπαθής) και τη δευτεροπαθή (Cushing,διαβήτης, υπερπαραθυρεοειδισμός, χρήση κορτικοειδών, δρεπανοκυτταρική αναιμία, πολλαπλό μυέλωμα) και την τοπική μορφή (μετά από ακινητοποίηση καταγμάτων, η οστεοπόρωση ή οστική ατροφία Sudeck (αλγοδυστροφία), ιδιοπαθής παροδική μίας άρθρωσης κυρίως του ισχίου κ.ά). Πρέπει να σημειωθεί ότι τα δευτεροπαθή αίτια της οστεοπόρωσης συμμετέχουν σε κάποιο βαθμό και στην πρωτοπαθή, αφού περίπου 20% των γυναικών που θα μπορούσαν να θεωρηθούν ότι έχουν μετεμμηνοπαυσιακή ή γεροντική οστεοπόρωση, έχουν τουλάχιστον και έναν επιπλέον παράγοντα που προκαλεί τη λεγόμενη δευτεροπαθή οστεοπόρωση σε κάποια φάση της ζωής τους. Πολλές φορές όμως τα αίτια της δευτεροπαθούς οστεοπόρωσης αποτελούν τη μοναδική αιτία και φαίνεται ότι είναι αρκετά συχνά. Η αναφερόμενη συχνότητα ανέρχεται στο 64% (Harper and Weber 1998). Οι παράγοντες οι οποίοι μπορούν να αυξήσουν τις πιθανότητες ανάπτυξης οστεοπόρωσης διακρίνονται σε κύριους και δευτερεύοντες. Οι κύριοι είναι η ελαττωμένη κορυφαία οστική πυκνότητα και ο αυξημένος ρυθμός οστικής απώλειας. Η κορυφαία οστική μάζα είναι 20-30% μεγαλύτερη στους άντρες και 10-20% μεγαλύτερη στη μαύρη φυλή έναντι της λευκής. Μετά την ηλικία των 35 ετών ο ρυθμός απώλειας κυμαίνεται περί το % το χρόνο. Την περίοδο της εμμηνόπαυσης ακολουθεί φάση επιταχυνόμενης οστικής απώλειας της τάξεως του 2-3% και διαρκεί 6 με 10 χρόνια. Μετά την πάροδο του διαστήματος αυτού ακολουθεί φάση βραδείας απώλειας % το χρόνο (Συμεωνίδης, 1997). Οι δευτερεύοντες παράγοντες κινδύνου για την εμφάνιση οστεοπόρωσης είναι: 1. Γυναικείο φύλο και εμμηνόπαυση: η εμμηνόπαυση αφορά κυρίως ηλικίες από 46 έως 60 έτη. Κατά την εμμηνόπαυση τα επίπεδα των κυκλοφορουσών ορμονών οιστραδιόλης και οιστρόνης ελαττώνονται κατά 25% και 75% αντίστοιχα. Τα οιστρογόνα φαίνεται πως επηρεάζουν τη λειτουργία των οστεοκλαστών προάγοντας την απόπτωση. Η 17-β-οιστραδιόλη, συγκεκριμένα, προάγει την απόπτωση στους οστεοκλάστες ποντικιών τόσο in vitro, όσο και in vivo κατά 2 με 3 φορές. Προϊόν μελέτης είναι τελευταία και η επίδραση των οιστρογόνων στην έκκριση της οστεοπροτεγερίνης, ουσίας που φαίνεται να παίζει κάποιο ρόλο στη διαφοροποίηση των οστεοκλαστών. Επομένως, τα οιστρογόνα προλαμβάνουν την αυξημένη απώλεια του οστού μειώνοντας τη διάρκεια της ζωής των οστεοκλαστών. 2. Προχωρημένη ηλικία: Είναι γνωστό πως το οστούν αποκτά τη μέγιστη μάζα του κατά την ηλικία των 25 ετών. Η μάζα αυτή διατηρείται σταθερή στα επίπεδα αυτά έως τα έτη. Μετά την ηλικία αυτή παρατηρείται μια ταχεία απώλεια της τάξεως του 25% με 30% κατά τη διάρκεια των πρώτων 5 με 10 ετών. Ακολουθεί η φάση της ηπιότερης απώλειας της οστικής μάζας με ρυθμό 0.5-1% το χρόνο. 3. Χαμηλή πρόσληψη ασβεστίου: Η επαρκής πρόσληψη ασβεστίου είναι αναμενόμενο πως αποτελεί σημαντικό στοιχείο για τη διατήρηση της φυσιολογικής ομοιόστασης του ασβεστίου και για την προστασία των οστών από την εκτεταμένη απώλεια του. Τα αποτελέσματα της δράσης του ασβεστίου κατά τη διάρκεια της αύξησης και κατά τη διατήρηση της οστικής πυκνότητας διαφέρουν ανάλογα με την ηλικία. Προκειμένου να μειωθεί ο κίνδυνος για εμφάνιση οστεοπόρωσης, η πρόσληψη του ασβεστίου πρέπει να φτάνει στα μέγιστα επίπεδά της κατά την εφηβεία, την κύηση, τη γαλουχία και τη μεγάλη ηλικία. 4. Ιστορικό: Το 60% του επιπέδου στο οποίο θα φτάσει η μέγιστη οστική μάζα κάθε ατόμου είναι γενετικά καθορισμένο. Το υπόλοιπο 40% εξαρτάται από διαιτητικούς παράγοντες, φυσική δραστηριότητα και άσκηση, χρήση φαρμάκων και γενικά τρόπο ζωής. Επομένως, το οικογενειακό ιστορικό διαμορφώνει σημαντικά τον κίνδυνο εμφάνισης οστεοπόρωσης. 152

3 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑΣ & MΑΙΕΥΤΙΚΗΣ TΟΜ. 7, TΕΥΧ. 2, ΣΕΛ , Κάπνισμα: Οι καπνίστριες παρουσιάζουν αυξημένη μεταβολική κάθαρση οιστρογόνων. Το κάπνισμα, όμως, επιδρά και απευθείας στην αναστολή της λειτουργίας των οστεοβλαστών. Οι καπνίστριες είναι συνήθως λεπτότερες από τις μη καπνίστριες και έτσι έχουν μειωμένη παραγωγή οιστρογόνων στο λιπώδη ιστό. Τελικά, οι γυναίκες αυτές φτάνουν νωρίτερα σε εμμηνόπαυση. Παρόλα αυτά σύγχρονες έρευνες εγείρουν ερωτήματα για τη συσχέτιση οστεοπόρωσης και καπνίσματος. 6. Αλκοόλ: Η μέτρια χρήση αλκοόλ γενικά δεν σχετίζεται με την εμφάνιση οστεοπόρωσης. Το αλκοόλ όμως επηρεάζει τον πολλαπλασιασμό των οστεοβλαστών in vitro και τη σύνθεση της θεμέλιας ουσίας του οστού in vivo. Επιπλέον, παρουσιάζει αυξημένη τοξικότητα άμεσα και σε άλλα είδη κυττάρων του οστού. 7. Ορμονικό προφίλ: ασθένειες που αφορούν το νεφρό. Τα οιστρογόνα αυξάνουν τα επίπεδα της βιταμίνης 1,25-(OH)2 D3 του ορού και έτσι επιδρούν και κατά τον τρόπο αυτό, έμμεσα μεν, στην ομοιόσταση του ασβεστίου. Στην κατηγορία αυτή εντάσσεται φυσικά και ο υπερπαραθυρεοειδισμός. 8. Χαμηλό βάρος σώματος: το αυξημένο βάρος σώματος συνδέεται με μεγαλύτερη φόρτιση στα οστά η οποία δρα θετικά στην ανάπτυξη αντίστασης του σκελετού. Επιπλέον, αποθηκεύεται ποσότητα οιστρογόνων και βιταμίνης D στο λιπώδη ιστό. 9. Φυλή και εθνικότητα: οι αφρικανικής προέλευσης πληθυσμοί έχουν υψηλότερη μέγιστη οστική πυκνότητα και λιγότερα κατάγματα σε σχέση με τους λευκούς. Οι ασιατικής καταγωγής έχουν μεν χαμηλότερη μέγιστη οστική πυκνότητα από τις λευκές, παρουσιάζουν όμως λιγότερα κατάγματα κι αυτές. Τα υψηλότερα ποσοστά καταγμάτων εμφανίζονται στις Σκανδιναβές πιθανόν λόγω ελαττωμένης έκθεσης στην ηλιακή ακτινοβολία και επακολουθής ελαττωμένης σύνθεσης βιταμίνης D. 10. Ελαττωμένη φυσική δραστηριότητα και άσκηση: η άσκηση θεωρείται απαραίτητη για την αναδιαμόρφωση στην οποία υπόκεινται διαρκώς τα οστά. Είναι γνωστό πως ο συνεχής ερεθισμός από τη φυσική δραστηριότητα θεωρείται εξαιρετικά σημαντικός καθώς το stress επιδρά στους οστεοβλάστες αυξάνοντας τη δράση τους. Η απουσία ακόμα και ήπιας άσκησης και κυρίως ο κλινοστατισμός οδηγούν σε μεταβολή των επιπέδων του ασβεστίου στον οργανισμό και σταδιακή αφαλάτωση του οστού. 11. Πολυτοκία: οι πολυτόκες κινδυνεύουν λιγότερο γενικότερα να αναπτύξουν οστεοπόρωση. 12. Ηπαρίνη: η οστεοπενία που προκαλείται από τη χρήση ηπαρίνης, πιθανόν οφείλεται στην απευθείας δράση της επί της ανάπτυξης και της λειτουργίας των οστεοκλαστών. Τα αποτελέσματα από τη χρήση της όσον αφορά την ομοιόσταση του ασβεστίου κατά τη διάρκεια της κύησης είναι δοσοεξαρτώμενα. Κατάγματα όμως έχουν αναφερθεί ακόμα και σε περιπτώσεις που χρησιμοποιήθηκε η χαμηλή δόση για προφύλαξη (Breuil et al., 1997 ). 13. Μακροχρόνια χρήση γλυκοκορτικοειδών (θεραπείες που χορηγούνται για χρόνιες νόσους όπως αρθρίτιδα, άσθμα και λύκο) αντιεπιληπτικές θεραπείες, GnRH ανάλογα με τη θεραπεία της ενδομητρίωσης, αντιόξινα, χημειοθεραπείες. 14. Αυξημένη κατανάλωση πρωτεϊνών γιατί αυξάνει και την αποβολή ασβεστίου με τα ούρα. Μεταβολές Επιπέδων Ασβεστίου κατά την Κύηση Η εγκυμοσύνη αποτελεί μια κατάσταση που καταπονεί το σκελετό της γυναίκας ιδιαίτερα κατά το 3ο τρίμηνο, χρονική περίοδο κατά την οποία ο εμβρυϊκός σκελετός επιμεταλλώνεται με ταχείς ρυθμούς. Για να επιτευχθεί αυτό χρειάζεται αναπροσαρμογή της ομοιόστασης του ασβεστίου ώστε να ανταποκριθεί η έγκυος γυναίκα στις αυξημένες απαιτήσεις του εμβρύου σε ασβέστιο. Αυτή η ανταπόκριση στις εμβρυϊκές απαιτήσεις, κάτω από φυσιολογικές συνθήκες, δεν είναι σε θέση να προκαλέσει επιπτώσεις στο σκελετό της μητέρας μακροπρόθεσμα (Kovacs et al., 1999). Η εγκυμοσύνη προκαλεί μεταβολές στα επίπεδα του ασβεστίου αλλά και των ορμονών οι οποίες ρυθμίζουν την ομοιόστασή του. Παρατηρείται μείωση του ασβεστίου του ορού του αίματος οφειλόμενη σε μείωση της αλβουμίνης ενώ τα επίπεδα του ιονισμένου ασβεστίου και του φωσφόρου παραμένουν σταθερά. Η παραθορμόνη, καθ' όλη τη διάρκεια της εγκυμοσύνης κινείται εντός φυσιολογικών ορίων. Η 1,25(ΟΗ)2 βιταμίνη D διπλασιάζεται κατά τη διάρκεια της κύησης, τα επίπεδα της παραθορμόνης αυξάνονται επίσης ενώ οι τιμές της καλ- EΛΛHNIKH MAIEYTIKH & ΓYNAIKOΛOΓIKH ETAIPEIA 153

4 Οστεοπόρωση σχετιζόμενη με την κύηση Διαμαντοπούλου και συν. σιτονίνης δεν φαίνεται να επηρεάζονται ιδιαίτερα εξαιτίας της κύησης (Reid et al., 1992; Kovacs et al., 1996). Κατά τη διάρκεια του 1ου τριμήνου αρκετοί δείκτες οστικής απορρόφησης είναι σε χαμηλά επίπεδα αλλά κατά το 3ο τρίμηνο οι τιμές τους είναι διπλάσιες των φυσιολογικών. Οι δείκτες του οστικού σχηματισμού όπως η οστεοκαλσίνη, η BSAP και τα καρβοξυ-πεπτίδια του προκολλαγόνου Ι βρίσκονται σε χαμηλά επίπεδα το 1ο τρίμηνο της κύησης ενώ κατά το 3ο τρίμηνο οι τιμές τους είναι φυσιολογικές ή και άνω των φυσιολογικών. Ιδιαίτερα σημαντικές μελέτες έχουν γίνει προκειμένου να επιβεβαιώσουν τη βαθμιαία πτώση των τιμών της οστικής πυκνότητας (BMD) κατά τη διάρκεια της κύησης χρησιμοποιώντας υπερηχογραφικές ποσοτικές μετρήσεις του οστικού ασβεστίου. Σε μια τέτοια μελέτη των To et al. (2003), που περιλαμβάνει 780 έγκυες οι οποίες επιλέχθηκαν ώστε να παρακολουθηθούν για ολόκληρη τη διάρκεια της κύησής τους, διαπιστώθηκε μια βαθμιαία πτώση της BMD σε τρεις διαδοχικές μετρήσεις που έγιναν πριν τη 18η εβδομάδα της κύησης η πρώτη, μεταξύ 28ης και 32ης εβδομάδας η δεύτερη και μεταξύ της 36ης και 38ης εβδομάδας η τρίτη. Η μέση πτώση της BMD διά μέσου των τριμήνων ήταν της τάξεως του 0.040g/cm 2. Μια άλλη παράμετρος που διερευνήθηκε ήταν η συσχέτιση χαρακτηριστικών της μητέρας και χαρακτηριστικών της κύησης με την αλλαγή της BMD ώστε να ταυτοποιηθεί κάθε παράγοντας υψηλού κινδύνου απώλειας οστίτη ιστού στην κύηση. Αποδείχθηκε λοιπόν ότι οι γυναίκες που είχαν χαμηλή αρχόμενη BMD καθώς και συσσώρευση υψηλού σωματικού λίπους από αύξηση του βάρους κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, είχαν χαμηλότερη απώλεια της BMD ενώ η υπέρταση της κύησης και η παχυσαρκία δεν είχαν κάποια συσχέτιση με το βαθμό της απώλειας της BMD. Μια ακόμη μελέτη που βασίστηκε σε 230 υγιείς έγκυες, οι οποίες ελέγχθηκαν με υπερηχογραφική μέτρηση της οστικής πυκνότητας, έδειξε μια γραμμική ελάττωση αυτής καθ' όλη τη διάρκεια της κύησης, φθάνοντας μια υψηλή στατιστική σημαντικότητα στο 3ο τρίμηνο, όταν και το περισσότερο ασβέστιο «μετακινείται» από τη μητέρα στο έμβρυο (Giorgiono et al., 1995). Δεν πρέπει όμως να δημιουργείται σύγχυση, δεδομένου ότι σύμφωνα με τους Holmberg-Martilla et al. (1999) και τους Naylor et al. (2000) η οστική πυκνότητα ελαττώνεται σε ποσοστό 3% στα σπογγώδη οστά, αλλά παράλληλα αυξάνεται η ενδοοστική και περιοστική εναπόθεση ασβεστίου στα μακρά οστά. Το τελικό αποτέλεσμα είναι να μην αλλάζει το τελικό ποσό του ασβεστίου στο σκελετό. Η οστεοπόρωση της κύησης αποτελεί σπάνια νοσολογική οντότητα γιατί η αυξημένη απορρόφηση ασβεστίου από το πεπτικό σύστημα κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης φτάνει για να αντισταθμίσει τις ανάγκες του αυξανόμενου εμβρυϊκού σκελετού. Οι ανάγκες αυτές υπολογίζονται σε γρ. ή αλλιώς ποσοστό 3% του μητρικού σκελετού υπό την προϋπόθεση ότι αυτός αποτελεί τη μοναδική πηγή για το έμβρυο. Παρά το γεγονός ότι η απορρόφηση από το έντερο είναι αυξημένη, όπως αναφέρθηκε, τελικά υπάρχει απώλεια καθαρού βάρους οστού της τάξεως των γρ. σε ασβέστιο, όσο δηλαδή ο σκελετός του εμβρύου, κατά την κύηση. Κατά το θηλασμό οι ανάγκες σε ασβέστιο είναι μεγαλύτερες από την κύηση. Οι γυναίκες οι οποίες θηλάζουν για 9 μήνες έχουν απώλεια ασβεστίου 4 φορές μεγαλύτερη από την κύηση. Οι παράγοντες που καθορίζουν τη μεταβολή των επιπέδων ασβεστίου στην έγκυο είναι : πρώτον η ηλικία μητέρας. Οι έφηβες έγκυες υπόκεινται σε μεγαλύτερο κίνδυνο για την εμφάνιση οστεοπόρωσης, δεδομένου ότι και οι ίδιες αναπτύσσονται και έχουν ήδη αυξημένες ανάγκες σε ασβέστιο. Ως δεύτερο παράγοντα αναφέρουμε το ποσοστό οστικής μάζας κατά την έναρξη της κύησης. Οι παράγοντες οι οποίοι δρουν προστατευτικά κατά την κύηση για το σκελετό της μητέρας είναι το αυξημένο βάρος της μητέρας και τα αυξημένα επίπεδα κυκλοφορούντων οιστρογόνων κατά το τρίτο τρίμηνο της κύησης Αιτιολογία Η ακριβής επιστημονική εξήγηση της οστεοπόρωσης που συνδέεται με κύηση παραμένει άγνωστη, αν και αρκετές υποθέσεις έχουν αναπτυχθεί σε σχέση με την αιτιολογία της (Τσακαλάκος, 1998). Η απλούστερη υπόθεση υποστηρίζει ότι η οστεοπόρωση της κύησης είναι ένα από τα αποτελέσματα μιας υπερβολικής αντίδρασης του οργανισμού στις ορμονικές αλλαγές που επισυμβαίνουν σε γυναίκες με προηγούμενη φυσιολογική οστική πυκνότητα. Ορισμένοι θεωρούν ότι η εγκυμοσύνη συνυπάρχει τυχαία με την οστεοπόρωση σε γυναίκες που είναι ήδη επηρεασμένες από τη νόσο δίχως να έχουν έως εκείνη τη στιγμή εμφανίσει κλινικά συμπτώματα. Με βάση μια ακόμη θεωρία, τραυματισμοί κατά το παρελθόν επιδεινώνονται κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης και προκαλούν την εμφάνιση των συμπτωμάτων 154

5 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑΣ & MΑΙΕΥΤΙΚΗΣ TΟΜ. 7, TΕΥΧ. 2, ΣΕΛ , 2008 ( Hall et al., 1961; Tram and Petrovski, 2002). Η θεραπευτική ή η προφυλακτική χορήγηση ηπαρίνης κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης και της λοχείας σε δόσεις μεγαλύτερες από μονάδες ημερησίως για περισσότερο από 6 μήνες είναι ικανή να προκαλέσει οστεοπόρωση. Σε κλινικές μελέτες έχουν αναφερθεί ακτινολογικά ευρήματα οστεοπόρωσης σε ποσοστό 17% περίπου σε εγκύους στις οποίες είχε χορηγηθεί πλήρης δόση ηπαρίνης (Σαλαμαλέκης και συν., 2003). Επιπλέον, ως αιτιολογικοί παράγοντες ενοχοποιούνται η ανεπάρκεια ασβεστιοτροπικών ορμονών όπως 1,25(OH)2 D3 και καλσιτονίνης, διαταραχές στη ρύθμιση κυτταροκινών και αυξητικών παραγόντων, όψιμη έναρξη νεανικής οστεοπόρωσης και αύξηση ενός πεπτιδίου το οποίο σχετίζεται με την παραθορμόνη (PTHrP) (Τσακαλάκος, 1998). Η επικρατούσα υπόθεση σήμερα υποστηρίζει ότι η οστεοπόρωση κύησης είναι νόσος όπου η αιτία της είναι μια γενετική βλάβη που επηρεάζει τη σύνθεση του κολλαγόνου και εκδηλώνεται ως λανθάνουσα μορφή της ατελούς οστεογένεσης (Tram and Petrovski, 2002). Κλινική Εικόνα - Εργαστηριακός Ελέγχος Η οστεοπόρωση της κύησης πιστεύεται ότι περιλαμβάνει δύο διαφορετικές μορφές, τη σπονδυλική οστεοπόρωση της εγκυμοσύνης και την παροδική οστεοπόρωση του ισχίου. Θεωρείται όμως πιθανό και οι δύο αυτές μορφές να αποτελούν κλινικές εκδηλώσεις της ίδιας νόσου (Τσακαλάκος, 1998). Οι περισσότερες ασθενείς που πάσχουν από τη σπονδυλική μορφή της νόσου παρουσιάζουν σπονδυλικά κατάγματα κατά το τελευταίο τρίμηνο της κύησης ή αμέσως μετά τον τοκετό. Το χαρακτηριστικότερο σύμπτωμα είναι το άλγος της οσφυϊκής μοίρας της σπονδυλικής στήλης ή της κατώτερης θωρακικής. Το άλγος αυτό είναι ιδιαίτερα έντονο και ενοχλητικό με αποτέλεσμα να περιορίζεται σε ένα πολύ σημαντικό βαθμό η κινητικότητα της γυναίκας. Στα συμπτώματα θα πρέπει να αναφερθούν και η ευαισθησία στην οσφυϊκή μοίρα της σπονδυλικής στήλης ή στην κατώτερη θωρακική, η δυσκαμψία της σπονδυλικής στήλης καθώς και κύφωση και αρκετά σπάνια το κάταγμα του ιερού. Όταν τα σπονδυλικά κατάγματα είναι πολλαπλά, παρατηρείται απώλεια ύψους (Τσακαλάκος, 1998; Khovidhunkit and Epstein, 1996). Η παροδική οστεοπόρωση του ισχίου, η άλλη μορφή της νόσου, προσβάλλει γυναίκες που ήταν προηγουμένως υγιείς. Εκδηλώνεται με άλγος στο ισχίο το οποίο γίνεται εντονότερο κατά τη βάδιση. Σοβαρότερες περιπτώσεις είναι δυνατόν να παρουσιάσουν ακόμη και κάταγμα του ισχίου. Επίσης συχνή είναι η έντονη οστεοπενία της κεφαλής του αυχένα του μηριαίου (Τσακαλάκος, 1998; Khovidhunkit and Epstein, 1996). Τα συμπτώματα αυτά πρέπει να εγείρουν υποψίες, ειδικά εάν ο πόνος είναι εντοπισμένος. Είναι γεγονός, βέβαια, ότι συχνά αναφέρεται άλγος στις περιοχές αυτές λόγω επίδρασης του βάρους του εμβρύου, της χαλαρωτικής δράσης των ορμονών της κύησης επί των συνδέσμων και της κακής στάσης σώματος που συχνά υιοθετούν οι έγκυες. Οι εργαστηριακές εξετάσεις οι οποίες συνήθως γίνονται είναι (Narvaez and Narvaez, 2003) η γενική αίματος, έλεγχος της λειτουργικότητας νεφρών και ήπατος, ασβέστιο ορού, φωσφόρος, αλκαλική φωσφατάση, θυρεοειδικές και παραθυρεοειδικές ορμόνες, 25-υδροξυ-βιταμίνη D3, C-αντιδρώσα πρωτεΐνη και μέτρηση της απέκκρισης του ασβεστίου στα ούρα. Η οριστική διάγνωση της οστεοπόρωσης γίνεται με υπέρηχο οστών, μαγνητική τομογραφία, ακτινογραφίες και μέτρηση της οστικής πυκνότητας. Δεδομένου ότι αποφεύγεται να γίνεται ακτινογραφία κατά την κύηση, απεικονιστική εξέταση εκλογής θεωρείται η μαγνητική τομογραφία. Σε περίπτωση κατάγματος απεικονίζεται στην περιοχή του κατάγματος λεπτή γραμμή χαμηλού σήματος και στην περιοχή που το περιβάλλει χαμηλό σήμα στην Τ1 και υψηλό στην Τ2 ακολουθία με περιοχή οιδήματος (Breuil et al., 1997). Μετά την περάτωση του τοκετού, η γυναίκα μπορεί πια να υποβληθεί σε εξέταση με διπλής-ενέργειας ακτινογραφία απορρόφησης για τον έλεγχο της οστικής πυκνότητας. Οι Narvaez and Narvaez (2003) υπέβαλλαν τις ύποπτες γυναίκες σε εξέταση οστικής πυκνότητας δύο μήνες μετά τον τοκετό για να απορρίψουν ή να επιβεβαιώσουν την υποψία για οστεοπόρωση σχετιζόμενη με την κύηση. Το διάστημα αυτό θεώρησαν ικανοποιητικό δεδομένου ότι οι βλάβες της οστεοπόρωσης που σχετίζεται με την κύηση δεν θα είχαν ακόμα αποκατασταθεί. Μετά την Εγκυμοσύνη Οστεοπόρωση - Post Pregnancy Osteoporosis (PPO) Γυναίκες με άλγος στην οσφύ αμέσως μετά την εγκυμοσύνη είναι ύποπτες για οστεοπόρωση μετά την εγκυμοσύνη. Από αυτές τις γυναίκες, όσες δια- EΛΛHNIKH MAIEYTIKH & ΓYNAIKOΛOΓIKH ETAIPEIA 155

6 Οστεοπόρωση σχετιζόμενη με την κύηση Διαμαντοπούλου και συν. γνωστούν, συνήθως διαγιγνώσκονται καθυστερημένα. Το προφίλ αυτών των ασθενών περιλαμβάνει : άλγος στην οσφύ, κατάγματα της σπονδυλικής στήλης -συμβάντα δηλαδή, που συσχετίζονται με οστεοπόρωση σε προχωρημένη κύηση ή μέσα σε τρεις μήνες μετά τον τοκετό-, καθυστερημένη διάγνωση, πρώτη κύηση, απώλεια ύψους, θηλασμός, χαμηλή οστική πυκνότητα, μερική αναπλήρωση της οστικής μάζας διά μέσου των ετών και προϋπάρχουσα οστεοπενία (Babbit, 1998). Οι γυναίκες αυτές είχαν κατά κανόνα μητέρες πάσχουσες από οστεοπόρωση. Θεραπεία Εφόσον η ακριβής αιτιολογία της οστεοπόρωσης της κύησης δεν έχει ακόμη διευκρινιστεί, δεν είναι εφικτό να συστηθεί κάποια συγκεκριμένη θεραπεία. Συνιστάται ελάττωση του βάρους φόρτισης που ασκείται στην πάσχουσα περιοχή με τη χρήση βακτηριών, ώστε να ελαχιστοποιηθεί κατά το δυνατό η πιθανότητα κατάγματος στη σπονδυλική στήλη και στο ισχίο, ανάπαυση και σπανιότερα κλινοστατισμός που μπορεί, θεωρητικά, να επιδεινώσει την κατάσταση. Προτείνεται η ήπια άσκηση, και ειδικά στο νερό, με σταδιακά αυξανόμενη δυσκολία. Ο φυσιολογικός τοκετός θα πρέπει να αποφεύγεται για τη μείωση του κινδύνου κατάγματος του ισχίου (Laskey et al., 1997; Τσακαλάκος, 1998). Για την αντιμετώπιση της PRO έχουν χρησιμοποιηθεί στο παρελθόν διφωσφονικά όπως η παμιδρονάτη. Δεδομένου όμως ότι η αποκατάσταση των γυναικών γίνεται αυτόματα και σύντομα και επιπλέον δεν υπάρχουν μελέτες οι οποίες να πιστοποιούν την ασφάλεια των φαρμάκων αυτών στο έμβρυο και στη μητέρα, καλύτερα να μη χρησιμοποιούνται σύμφωνα με τη National Osteoporosis Society του Ηνωμένου Βασιλείου. Η οδηγία από τον FDA είναι να αποφεύγονται τα διφωσφονικά κατά την κύηση γιατί υπάρχουν στοιχεία ότι παρουσιάζουν αυξημένη δράση στα οστά του εμβρύου και ευθύνονται για ανωμαλίες στο σχηματισμό των οστών. Η παμιδρονάτη δεν είναι γνωστό κατά πόσο περνά στο μητρικό γάλα. Γενικά, είναι προτιμότερο να διακόπτεται η χρήση των διφωσφονικών τουλάχιστον ένα χρόνο πριν την επίτευξη εγκυμοσύνης. Η καλσιτονίνη εναλλακτικά θεωρείται ως φάρμακο πιο ασφαλές. Η χρήση όμως φαρμάκων πρέπει να γίνεται με φειδώ στην κύηση. Τα συμπληρώματα ασβεστίου και βιταμίνης D ενδείκνυνται να χορηγούνται στις οστεοπορωτικές εγκύους, χωρίς όμως να έχει διευκρινιστεί η ακριβής δοσολογία. Συνήθως η θεραπεία είναι συμπτωματική και πολλές ασθενείς ανταποκρίνονται στην παρακεταμόλη. Επειδή ο θηλασμός μπορεί να επιδεινώσει τη νόσο, αφού αποτελεί σοβαρό παράγοντα απώλειας ασβεστίου, συνιστάται η αποφυγή ή διακοπή του. Σημαντικά ποσά μεταλλικών στοιχείων του οστού μπορούν να χαθούν κατά τη διάρκεια του θηλασμού. Εντούτοις, η απώλεια αυτή είναι προσωρινή. Μελέτες έχουν δείξει ότι οι θηλάζουσες επανακτούν πλήρη οστική πυκνότητα σε έξι περίπου μήνες από τη διακοπή του θηλασμού. Στα πλαίσια της διερεύνησης για την αναπλήρωση της οστικής απώλειας της κύησης κατά τη διάρκεια του θηλασμού, αναφέρεται μια μελέτη των Pearson et al. (2004) η οποία βασίστηκε σε φυσιολογικές γυναίκες, οι οποίες υποβλήθηκαν σε επανειλημμένες μετρήσεις της οστικής πυκνότητας (BMD) της Οσφυϊκής Μοίρας της Σπονδυλικής Στήλης (ΟΜΣΣ) και του ισχίου. Η μεθοδολογία που ακολουθήθηκε ήταν :οι γυναίκες αυτές μετρήθηκαν πριν από τη σύλληψη και κατόπιν καθ' όλη τη διάρκεια της κύησης μέχρι του ενός έτους μετά τον τοκετό. Κατά τη διάρκεια της κύησης υπήρχε μια αξιοσημείωτη πτώση της BMD στη σπονδυλική στήλη (1.53%), στο ισχίο (1.15%) και στον τροχαντήρα του μηριαίου (3.90%) αλλά όχι στον αυχένα αυτού. Οι γυναίκες που θήλασαν παρουσίασαν μια αξιοσημείωτη πτώση της BMD σε όλες τις θέσεις μέτρησης με τη μεγαλύτερη διαφορά στη σπονδυλική στήλη (4.7±3.1%). Οι γυναίκες που δεν θήλασαν αύξησαν ή διατήρησαν τη BMD σε όλες τις θέσεις μέτρησης ενώ οι γυναίκες που θήλαζαν και ταυτόχρονα χορηγούσαν συμπλήρωμα διατροφής στα βρέφη τους παρουσίασαν μια ενδιάμεση ανταπόκριση. Μετά από ένα χρόνο από τον τοκετό όλες οι γυναίκες της μελέτης (60) εκτός από 7, παρουσίαζαν την ίδια τιμή της BMD στην ΟΜΣΣ και στον τροχαντήρα με εκείνη που είχαν πριν συλλάβουν, ενώ η ανάκτιση της BMD στο ισχίο δεν είχε ακόμη ολοκληρωθεί. Σύμφωνα με την National Osteoporosis Society (UK) όμως, δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία ούτως ώστε να αποτρέπονται οι γυναίκες με PRO από το θηλασμό. Η αποκατάσταση των καταγμάτων δεν φαίνεται να καθυστερεί τόσο σημαντικά ώστε να διακόπτεται ο θηλασμός και να στερούνται και η μητέρα και το παιδί τα οφέλη του. 156

7 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑΣ & MΑΙΕΥΤΙΚΗΣ TΟΜ. 7, TΕΥΧ. 2, ΣΕΛ , 2008 Πρόληψη Η οστεοπόρωση είναι μια νόσος άμεσα συνδεδεμένη με το ασβέστιο. Η δημιουργία φυσιολογικής οστικής μάζας βασίζεται κυρίως στην επαρκή πρόσληψη ασβεστίου. Εάν αυτή δεν φτάνει ώστε να καλυφθούν οι ανάγκες της ανάπτυξης, της κύησης, του θηλασμού και των καθημερινών δραστηριοτήτων, υπάρχει πολύ μεγάλη πιθανότητα εγκατάστασης της οστεοπόρωσης (Κρεατσάς, 2001). Ιδιαίτερη σημασία για την αποφυγή της οστεοπόρωσης της κύησης έχει η πρωτογενής πρόληψη της οστεοπόρωσης. Έχει ως στόχο την απόκτηση της υψηλότερης δυνατής κορυφαίας οστικής πυκνότητας και την αποφυγή σκελετικών παραμορφώσεων κατά την περίοδο της ανάπτυξης του σκελετού. Η πρόληψη της μελλοντικής οστεοπόρωσης πρέπει να είναι περισσότερο εντατική σε παιδιά με αυξημένο κίνδυνο, όπως κληρονομική προδιάθεση. Οι καθημερινές ανάγκες ασβεστίου κατά την παιδική και εφηβική ηλικία δεν συμβαδίζουν με την ημερήσια πρόσληψη του ασβεστίου. Μόνο το 25% των κοριτσιών άνω των 11 ετών προσλαμβάνει επαρκείς ποσότητες ασβεστίου και με την πρόοδο της ηλικίας το ποσοστό αυτό διαρκώς μειώνεται. Αυτή η ελαττωμένη πρόσληψη ασβεστίου έχει επιπτώσεις στην εναπόθεσή του στα οστά. Εκτός από την επαρκή πρόσληψη ασβεστίου, απαιτείται απαραιτήτως καλή ορμονική λειτουργία, κατά την εφηβική κυρίως ηλικία και μυϊκή άσκηση σε συστηματική βάση (Λυρίτης, 1998). Οι απώλειες του ασβεστίου είναι κυρίως τριών ειδών. Η πρώτη πηγή απώλειας οφείλεται στο πεπτικό σύστημα απ' όπου μία έφηβη χάνει ημερησίως στα κόπρανα mg. Δεύτερη πηγή απώλειας είναι το ουροποιητικό, απ' όπου η ημερήσια απώλεια της έφηβης είναι 180 mg. Τέλος, υπάρχει και απώλεια ασβεστίου μέσω του δέρματος συσχετιζόμενη με τη σωματική άσκηση και τον ιδρώτα. Φαίνεται, λοιπόν, ότι η ημερήσια πρόσληψη ασβεστίου στα κορίτσια έως 12 ετών πρέπει να κυμαίνεται από 800 έως 1000 mg, ενώ στις έφηβες από 1200 έως 1500 mg (Κρεατσάς, 2001). Σημαντικό ρόλο στον τομέα της πρόληψης παίζει και η βιταμίνη D που βοηθά στην αποθήκευση του ασβεστίου. Οι περισσότεροι άνθρωποι λαμβάνουν αρκετή βιταμίνη D μέσω της έκθεσής τους στο ηλιακό φως. Μπορούν επίσης να προσλάβουν την ουσία αυτή από το σιτάρι και από το εμπλουτισμένο γάλα (Λυρίτης, 1998). Τέλος, πρωταρχικής σημασίας είναι η αντιμετώπιση παθήσεων που αποτελούν προδιαθεσικούς παράγοντες οστεοπόρωσης, όπως ο υπερπαραθυρεοειδισμός, παθήσεις του πεπτικού συστήματος που προκαλούν διαρροϊκές κενώσεις και γενικώς νοσήματα τα οποία παρεμποδίζουν την απορρόφηση του ασβεστίου. Πρόγνωση Η πρόγνωση της οστεοπόρωσης της κύησης είναι γενικώς καλή. Είναι μία νόσος αυτοπεριοριζόμενη, έχει βραχεία κλινική εικόνα, χαρακτηρίζεται από αυτόματη επανάκτηση της απωλεσθείσας οστικής μάζας και έχει την τάση να μην υποτροπιάζει σε μελλοντικές κυήσεις. Σπάνια τα συμπτώματα είναι δυνατόν να επιμείνουν για αρκετά χρόνια. Εάν έχουν συμβεί πολλαπλά κατάγματα στη σπονδυλική στήλη, η απώλεια ύψους καθίσταται μόνιμη (U.S. Department of Health and Human Services, Office on Women's Health. Osteoporosis. 2001). Οι Carbone et al. (1995) υποστηρίζουν πως παρά τη συμπτωματική και ακτινολογική βελτίωση, στοιχεία οστεοπόρωσης παραμένουν ακόμα και δέκα χρόνια μετά την ίαση. Παρατήρησαν, επίσης, ότι τα παιδιά γυναικών με οστεοπόρωση της κύησης είχαν χαμηλότερα επίπεδα οστικής πυκνότητας συγκριτικά με συνομήλικους οι οποίοι αποτελούσαν την ομάδα ελέγχου. Τα παιδιά αυτά πρέπει να παρακολουθούνται για να μελετηθεί η εξέλιξή τους και ο κίνδυνος να παρουσιάσουν οστεοπόρωση της κύησης. Pregnancy Related Osteoporosis S. Diamantopoulou, P. Karanikolopoulos, D. Kassanos 3rd Dept. of Obstetrics & Gynecological Clinic, University of Athens, Greece Correspondence: St. Diamantopoulou 3rd Dept. of Obstetrics & Gynecological Clinic, University of Athens, Greece 1 Rimini str., Chaidari, Greece Tel.: , Fax: Summary Pregnancy related osteoporosis is a rare disease. Both etiology and mechanism remain unknown. EΛΛHNIKH MAIEYTIKH & ΓYNAIKOΛOΓIKH ETAIPEIA 157

8 Οστεοπόρωση σχετιζόμενη με την κύηση Διαμαντοπούλου και συν. Pregnancy causes considerable alterations in calcium levels, in hormones regulating calcium levels and homeostasis as well as a gradual decline of bone mineral density values (BMD). Osteoporosis may also appear during the puerperium or affect pregnant teenagers. The usual symptoms are low back pain, pain of thoracic vertebrae, difficulty in articular flexion, cyphosis or pain in the hip joint, aggravated during walking. Since the exact cause of the disease is still unclear, no etiologic therapy may be recommended. Most recommended is avoidance of overloading the spine and hips and also mild exercise. Prognosis of this entity is usually good. Key words: osteoporosis, pregnancy, lactation Βιβλιογραφία Babbit, A.M. (1998) Post pregnancy osteoporosis. J. Clin. Distitom. 1, Breuil, V., Brocq, O., Euller-Ziegler, L. et al. (1997) Insufficiency fracture of the sacrum revealing a pregnancy associated osteoporosis. First case report. Ann. Rheum. Dis. 56,278. Carbone, L., Palmieri, G., Graves, S. and Smull, K. (1995) Osteoporosis of pregnancy; long term follow-up of patients and their offspring, Obst. Gynecol. 86, th International Symposium on Osteoporosis and Consensus Development Conference, Hong Kong Paparella, P., Giorgiono, R., Maglione, A. et al. (1995) Maternal ultrasound bone density in normal pregnancy. Clin. Exp. Obstet. Gynecol. 22, Hall, J.W. 3rd and Kennedy, B.J. (1961) Idiopathic Osteoporosis. Arch. Inter. Med. 108, Harper, K.D. and Weber, T.J. (1998) Secondary osteoporosis. Endocrinology and Metabolism clinics of North America 27, Holmberg-Martilla, D., Sievanen, H. and Tuimala, R. (1999) Changes in bone mineral density during pregnancy and postpartum: prospective data on five women. Osteoporos. Int. 10, 41. Khovidhunkit, W. and Epstein, S. (1996) Osteoporosis in pregnancy. Osteopor. Int, 6, Kovacs, C.S., Lanske, B., Hunzelman, et al. (1996) Parathyroid hormone related protein regulates fetalplacental calcium transport through a receptor dinstinct from the PTH/ PTHrP receptor. Proc. Natl. Acad. Sci. USA, 93, Laskey, M.A. et al. (1997) Effects of successive lactation and pregnancy on spine bone status. J. Bon. Min. Res. 112, Narvaez, J., Narvaez, J.A. (2003) Post partal sacral fatigue fracture. Rheumatology 42, National Osteoporosis Society (UK) Naylor, K.E., Iqbal, P., Fledelius, C. et al (2000) The effect of pregnancy on bone density and bone turnover. J. Bone Min. Res. 15, 129. Pearson, D., Kaur, M., San, P. et al. (2004) Recovery of pregnancy mediated bone loss during lactation. Bone Mar. 34, Reid, I.R., Wattie, D.J., Evans Mc and Budayr, A.A. (1992) Post Pregnancy Osteoporosis associated with hypercalcaemia. Clin. Endocrinol. 37, To, W.W., Wong, M.W. and Leung, T.W. (2003) Relationship between bone mineral density changes in pregnancy and maternal and pregnancy characteristics : a longitudinal study. Acta. Obstet. Gynecol. Scand. Sep. 82, Tram, H. and Petrovski, N. (2002) Pregnancy associated osteoporosis with hypercalcaemia. Int. Med. J. 32, U.S. Department of Health and Human Services, Office on Women's Health. Osteoporosis Λυρίτης, Γεώργιος (1998) Αρχές πρόληψης της οστεοπόρωσης. Μεταβολικά νοσήματα των οστών και διαταραχές του μεταβολισμού των μετάλλων. Αθήνα, 6, Πανοτόπουλος, Γ. (2001) Διατροφή και διαταραχές του σωματικού βάρους. Κρεατσάς και συν. Γυναικολογία και Μαιευτική της νεαρής ηλικίας. Ιατρικές εκδόσεις Π.Χ. Πασχαλίδης, Αθήνα 8:1: Σαλαμαλέκης, Ε.Ε. και συν. (2003) Αντιπηκτική αγωγή στην κύηση και τη λοχεία. Ειδικά θέματα εμβρυομητρικής Ιατρικής, Εκδόσεις Γ Μαιευτικής και Γυναικολογικής Κλινικής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών, Γενικό Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο «ΑΤΤΙΚΟΝ», Αθήνα, Συμεωνίδης, Π.Π. (1997) Οστεοπόρωση. Ορθοπαιδική. Κακώσεις και παθήσεις του μυοσκελετικού συστήματος. University studio Press, Θεσσαλονίκη, 28, Τσακαλάκος, Ν. (1998) Οστεοπόρωση εγκυμοσύνης. Οστούν 9, ΚΑΤΑΤΕΘΗΚΕ 20/11/2007 ΕΓΙΝΕ ΑΠΟΔΕΚΤΗ 28/01/

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Πρωτοπαθή Μετεμμηνοπαυσιακή οστεοπόρωση Οστεοπόρωση των ηλικιωμένων ή γεροντική οστεοπόρωση Δευτεροπαθή

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Πρωτοπαθή Μετεμμηνοπαυσιακή οστεοπόρωση Οστεοπόρωση των ηλικιωμένων ή γεροντική οστεοπόρωση Δευτεροπαθή ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Τι είναι η οστεοπόρωση; Η οστεοπόρωση είναι η συχνότερη πάθηση των οστών και χαρακτηρίζεται, πρώτον, από χαμηλή οστική μάζα ή, πιο απλά, από λιγότερη ποσότητα οστού και δεύτερον, από διαταραχή

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ Α. ΠΟΤΕ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΣΕ ΜΕΤΡΗΣΗ ΟΣΤΙΚΗΣ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑΣ (ΑΝΔΡΕΣ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ): ΗΛΙΚΙΑ < 50 ΕΤΩΝ: Κατάγματα χαμηλής βίας

Διαβάστε περισσότερα

Οστεοπόρωση. Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία. Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός

Οστεοπόρωση. Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία. Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Οστεοπόρωση Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Η οστεοπόρωση είναι πιο συχνή από τις παθήσεις της καρδιάς και των πνευμόνων Οστεοπόρωση: Η σιωπηλή επιδημία

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Ποια είναι τα αίτια που προκαλούν την οστεοπόρωση ;

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Ποια είναι τα αίτια που προκαλούν την οστεοπόρωση ; ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Ο σ τ ε ο π ό ρ ω σ η καλείται η ελάττωση της οστικής μάζας, χωρίς όμως να έχουμε διαταραχή της χημικής σύστασης του οστού. Η φυσιολογική αποδόμηση του οστού δεν ακολουθείται από αντίστοιχη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ Η οστεοπόρωση είναι μια πάθηση του σκελετού, η οποία χαρακτηρίζεται από χαμηλή οστική μάζα και καταστροφή της μικρό- αρχιτεκτονικής του οστίτη ιστού, με αποτέλεσμα την αύξηση της

Διαβάστε περισσότερα

Τα οστα αποτελούνται από το φλοιό και σπογγώδες οστό. Μεταξύ των δοκίδων του σπογγώδους οστού υπάρχει ο μυελός των οστών

Τα οστα αποτελούνται από το φλοιό και σπογγώδες οστό. Μεταξύ των δοκίδων του σπογγώδους οστού υπάρχει ο μυελός των οστών Οστεοπόρωση Τα οστα αποτελούνται από το φλοιό και σπογγώδες οστό Μεταξύ των δοκίδων του σπογγώδους οστού υπάρχει ο μυελός των οστών Φυσιολογικό οστό Οστεπορωτικό Οστεοπόρωση - Ορισμός Αύξηση του χώρου

Διαβάστε περισσότερα

<<Διαγνωστικά Προβλήματα και θεραπευτική προσέγγιση>> Σφυρόερα Κατερίνα Ρευματολόγος

<<Διαγνωστικά Προβλήματα και θεραπευτική προσέγγιση>> Σφυρόερα Κατερίνα Ρευματολόγος Σφυρόερα Κατερίνα Ρευματολόγος Η οστεοπόρωση στον άνδρα συνήθως εμφανίζεται με κατάγματα ΕΝΩ στη γυναίκα διαγιγνώσκεται με την εξέταση ρουτίνας της

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Τι είναι Οστεοπόρωση Μέγεθος Οστεοπόρωσης

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Τι είναι Οστεοπόρωση Μέγεθος Οστεοπόρωσης ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ 1) Τι είναι Οστεοπόρωση α) Ορισµός - Η Οστεοπόρωση είναι η πιο συχνή πάθηση των οστών και χαρακτηρίζεται από µείωση της οστικής µάζας και διαταραχή της µικροαρχιτεκτονικής του οστίτου ιστού

Διαβάστε περισσότερα

Νικόλαος Μπουντουβής Ενδοκρινολόγος

Νικόλαος Μπουντουβής Ενδοκρινολόγος Νικόλαος Μπουντουβής Ενδοκρινολόγος Εργαστήριο Έρευνας Παθήσεων Μυοσκελετικού Συστήματος Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα 2012 2013 Νοσοκομείο ΚΑΤ, 17 Ιανουαρίου 2013 Παραθυρεοειδείς αδένες 1880 Ο Σουηδός φοιτητής

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Τσολάκης Κωνσταντίνος Φοιτητής νοσηλευτικής ΑΜ. ΝΣ. 7194

ΘΕΜΑ: ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Τσολάκης Κωνσταντίνος Φοιτητής νοσηλευτικής ΑΜ. ΝΣ. 7194 Τ.Ε.Ι. ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ: Σ.Ε.Υ.Π. ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ-Ι ΡΥΜΑΤΑ ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ : Κυπαρίση Γεωργία ΘΕΜΑ: ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Τσολάκης Κωνσταντίνος Φοιτητής νοσηλευτικής ΑΜ. ΝΣ. 7194 ΛΑΡΙΣΑ

Διαβάστε περισσότερα

There are no translations available. Πέτρος Χ. Κατσαβοχρήστος Παθολόγος

There are no translations available. Πέτρος Χ. Κατσαβοχρήστος Παθολόγος There are no translations available. Πέτρος Χ. Κατσαβοχρήστος Παθολόγος Η οστεοπόρωση αποτελεί κλινική συνδρομή και χαρακτηρίζεται από μείωση της οστικής πυκνότητας των οστών και διαταραχή της μικροαρχιτεκτονικής

Διαβάστε περισσότερα

Η ανδρική οστεοπόρωση: διαγνωστικές και θεραπευτικές προκλήσεις. Παρουσίαση Περιστατικών. Μάκρας Πολυζώης Ενδοκρινολόγος 251 Γεν. Νοσοκ.

Η ανδρική οστεοπόρωση: διαγνωστικές και θεραπευτικές προκλήσεις. Παρουσίαση Περιστατικών. Μάκρας Πολυζώης Ενδοκρινολόγος 251 Γεν. Νοσοκ. Η ανδρική οστεοπόρωση: διαγνωστικές και θεραπευτικές προκλήσεις Παρουσίαση Περιστατικών Μάκρας Πολυζώης Ενδοκρινολόγος 251 Γεν. Νοσοκ. Αεροπορίας Περιστατικό 1 Άρρεν ασθενής 41 ετών προσήλθε στο Ενδοκρινολογικό

Διαβάστε περισσότερα

Ο Καθηγητής Ορθοπαιδικής και πρόεδρος του Ελληνικού Ιδρύματος Οστεοπόρωσης (ΕΛΙΟΣ) Δρ. Γεώργιος Λυρίτης για την Οστεοπόρωση

Ο Καθηγητής Ορθοπαιδικής και πρόεδρος του Ελληνικού Ιδρύματος Οστεοπόρωσης (ΕΛΙΟΣ) Δρ. Γεώργιος Λυρίτης για την Οστεοπόρωση Ο Καθηγητής Ορθοπαιδικής και πρόεδρος του Ελληνικού Ιδρύματος Οστεοπόρωσης (ΕΛΙΟΣ) Δρ. Γεώργιος Λυρίτης για την Οστεοπόρωση 2011-11-19 10:15:41 Δεν αρκεί η λήψη φαρμάκων για τη θεραπεία της οστεοπόρωσης,

Διαβάστε περισσότερα

Interactions between diet-derived phytoestrogens and bone-related genes

Interactions between diet-derived phytoestrogens and bone-related genes Αλληλεπιδράσεις φυτο-οιστρογόνων της διατροφής με γονίδια που εμπλέκονται στον μεταβολισμό των οστών Ρωξάνη Τέντα Roxane Tenta Assistant Prof. in Human Physiology Interactions between diet-derived phytoestrogens

Διαβάστε περισσότερα

οστεο πόρωση ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΜΕ ΦΥΣΙΚΟΥΣ ΤΡΟΠΟΥΣ ΜΕ ΤΗΝ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ

οστεο πόρωση ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΜΕ ΦΥΣΙΚΟΥΣ ΤΡΟΠΟΥΣ ΜΕ ΤΗΝ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ Δρ. ΙΩΑΝΝΗΣ ΕΛ. ΔΙΟΝΥΣΙΩΤΗΣ Φυσίατρος - Ιατρός Αποκατάστασης Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αθηνών οστεο πόρωση ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΜΕ ΦΥΣΙΚΟΥΣ ΤΡΟΠΟΥΣ ΜΕ ΤΗΝ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ Για εμάς τις γυναίκες, το γάλα ΔΕΛΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής.

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής. ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΙΤΛΟΣ : ΟΙ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΠΟΥ ΤΙΣ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ! Εισαγωγή : Τα οστά είναι το σπίτι για να μείνουμε, είναι η στέγη που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα

Διαβάστε περισσότερα

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΟΔΟΥ ΛΑΝΘΑΣΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΑ ΕΙΝΑΙ Η ΜΕΓΑΛΗ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΣΑΚΧΑΡΩΝ-ΠΡΟΤΕΙΝΕΤΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΣΕ ΑΛΜΥΡΟ ΝΕΡΟ ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΟΝ ΣΔ -ΜΕΙΩΣΗ ΥΠΕΡΒΟΛΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Οστεοπόρωση: από τη διάγνωση στη θεραπεία

Οστεοπόρωση: από τη διάγνωση στη θεραπεία Σελίδα 1 από 5 Οστεοπόρωση: από τη διάγνωση στη θεραπεία Γερμανός Ιερονυμάκης 1, Γιώργος Μίλεσης MSc 2 1 Τεχνολόγος ακτινολόγος, 2 Κλινικός Διαιτολόγος, MSc Εφαρμοσμένης Κλινικής Διατροφής Ένα από τα προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

Οστεοπόρωση - Παθοφυσιολογία - ιάγνωση - Παράγοντες κινδύνου. Πωλ Φαρατζιάν Κλινικός διαιτολόγος-διατροφολόγος Μονάδα διατροφής ανθρώπου ΓΠΑ

Οστεοπόρωση - Παθοφυσιολογία - ιάγνωση - Παράγοντες κινδύνου. Πωλ Φαρατζιάν Κλινικός διαιτολόγος-διατροφολόγος Μονάδα διατροφής ανθρώπου ΓΠΑ Οστεοπόρωση - Παθοφυσιολογία - ιάγνωση - Παράγοντες κινδύνου Πωλ Φαρατζιάν Κλινικός διαιτολόγος-διατροφολόγος Μονάδα διατροφής ανθρώπου ΓΠΑ Οστίτης Ιστός Η στερεότερη μορφή συνδετικού ιστού ΣΥΣΤΑΣΗ : -

Διαβάστε περισσότερα

όταν οι απλές ακτινογραφίες βάζουν την υπόνοια οστεοπόρωσης, τότε το άτοµο έχει χάσει το 30 % της οστικής του µάζας.

όταν οι απλές ακτινογραφίες βάζουν την υπόνοια οστεοπόρωσης, τότε το άτοµο έχει χάσει το 30 % της οστικής του µάζας. 1 ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ για την ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Εισαγωγή Η οστεοπόρωση είναι απ ότι δείχνουν τα στατιστικά στοιχεία όλων των χωρών µια ΑΡΚΕΤΑ ΣΥΧΝΗ κατάσταση. Μία στις δύο γυναίκες 65 χρόνων έχει υποστεί τουλάχιστον ένα

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιότητα και αναγκαιότητα των νεότερων θεραπειών στην οστεοπόρωση

Αιτιότητα και αναγκαιότητα των νεότερων θεραπειών στην οστεοπόρωση Αιτιότητα και αναγκαιότητα των νεότερων θεραπειών στην οστεοπόρωση ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΗΣ Παναγιώτης Τρόντζας ΓΝΑ ΠΟΛΥΚΛΙΝΙΚΗ-ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ, ΑΘΗΝΑ DEBATE στην οστεοπόρωση Η οστική ανακατασκευή (bone turnover) H ί π

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΣΚΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΤΗΣ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑΣ : Λέικου Ελισάβετ ΑΕΜ: 15246

Διαβάστε περισσότερα

Ανθρώπινο σώμα: 1200 gr Ca. 99% στα οστά και τα δόντια Το υπόλοιπο βρίσκεται στους ιστούς

Ανθρώπινο σώμα: 1200 gr Ca. 99% στα οστά και τα δόντια Το υπόλοιπο βρίσκεται στους ιστούς ΡΥΘΜΙΣΗ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ Ανθρώπινο σώμα: 1200 gr Ca 99% στα οστά και τα δόντια Το υπόλοιπο βρίσκεται στους ιστούς ΡΟΛΟΣ ΕΞΩΚΥΤΤΑΡΙΟΥ Ca ++ Μυϊκή συστολή Συναπτική διαβίβαση Συσσώρευση αιμοπεταλίων Πήξη του αίματος

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΥΠΕΡΤΑΣΗ-ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΥΠΕΡΤΑΣΗ-ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΥΠΕΡΤΑΣΗ-ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Αποτελέσματα ερευνών έχουν δείξει πως η μείωση της πρόσληψης

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΙΝΔΥΝΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΑΠΟ ΤΟ ΜΗ ΘΗΛΑΣΜΟ. ΑΝΤΩΝΙΟΥ ΣΤ. ΕΠΙΜΕΛΗΤΡΙΑ Α Π/Δ ΓΝΞΑΝΘΗΣ

ΚΙΝΔΥΝΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΑΠΟ ΤΟ ΜΗ ΘΗΛΑΣΜΟ. ΑΝΤΩΝΙΟΥ ΣΤ. ΕΠΙΜΕΛΗΤΡΙΑ Α Π/Δ ΓΝΞΑΝΘΗΣ ΚΙΝΔΥΝΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΑΠΟ ΤΟ ΜΗ ΘΗΛΑΣΜΟ. ΑΝΤΩΝΙΟΥ ΣΤ. ΕΠΙΜΕΛΗΤΡΙΑ Α Π/Δ ΓΝΞΑΝΘΗΣ ΑΜΕΣΟΙ ΚΙΝΔΥΝΟΙ ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΑΝΑΙΜΙΑ ΜΗ ΓΡΗΓΟΡΗ ΕΠΑΝΑΦΟ- ΡΑ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΜΗ ΓΡΗΓΟΡΗ ΑΠΩΛΕΙΑ ΒΑΡΟΥΣ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Επιβλέπων καθηγητής: Δρ Βασίλειος Ραφτόπουλος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΜΕΤΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΤΙΚΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ

Επιβλέπων καθηγητής: Δρ Βασίλειος Ραφτόπουλος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΜΕΤΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΤΙΚΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Επιβλέπων καθηγητής: Δρ Βασίλειος Ραφτόπουλος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΜΕΤΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΤΙΚΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ Από τη

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Καρκίνος Παγκρέατος: πρόγνωση Κακή πρόγνωση Συνολική πενταετής επιβίωση 6%.

Διαβάστε περισσότερα

Παγκόσµια Ηµέρα Οστεοπόρωσης (20 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ)

Παγκόσµια Ηµέρα Οστεοπόρωσης (20 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ) Παγκόσµια Ηµέρα Οστεοπόρωσης (20 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ) Όπως είναι πλέον γνωστό ο Παγκόσµιος Οργανισµός Υγείας (WHO),εδώ και µερικά χρόνια έχει αφιερώσει µια ηµέρα του χρόνου στο πρόβληµα της Οστεοπόρωσης. Το ιεθνές

Διαβάστε περισσότερα

«ΒΙΤΑΜΙΝΗ D ΚΑΙ ΟΣΤΙΚΗ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑ ΣΕ ΑΤΟΜΑ ΠΟΥ ΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ ΤΟΥΣ ΚΑΝΟΝΕΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ»

«ΒΙΤΑΜΙΝΗ D ΚΑΙ ΟΣΤΙΚΗ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑ ΣΕ ΑΤΟΜΑ ΠΟΥ ΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ ΤΟΥΣ ΚΑΝΟΝΕΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ» «ΒΙΤΑΜΙΝΗ D ΚΑΙ ΟΣΤΙΚΗ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑ ΣΕ ΑΤΟΜΑ ΠΟΥ ΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ ΤΟΥΣ ΚΑΝΟΝΕΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ» Στυλ κύριου υπότιτλου Στέλιος Ιωσηφίδης Α.Μ. 3620 Ευθαλία Μαραγκοπούλου Α.Μ 3634 Επιβλέπουσα Καθηγήτρια: Χασαπίδου

Διαβάστε περισσότερα

Ώριμη Ηλικία. Ενημέρωση και Πρόληψη για τα συχνότερα νοσήματα

Ώριμη Ηλικία. Ενημέρωση και Πρόληψη για τα συχνότερα νοσήματα Ώριμη Ηλικία Ενημέρωση και Πρόληψη για τα συχνότερα νοσήματα Οστεοπόρωση Τι είναι η οστεοπόρωση; Η οστεοπόρωση είναι η συχνότερη πάθηση των οστών. Τα κύρια χαρακτηριστικά της είναι η προοδευτική απώλεια

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ Μπίλλη Ευδ. Επ. Καθηγήτρια, Τμ. Φυσικοθεραπείας, ΤΕΙ Δυτική Ελλάδας Γήρανση - ορισμός Σαφής ορισμός του γήρατος δεν υπάρχει Σύμφωνα με τον Shock, το γήρας

Διαβάστε περισσότερα

Οστεοπενία και Οστεοπόρωση σε Αθλήτριες

Οστεοπενία και Οστεοπόρωση σε Αθλήτριες Οστεοπενία και Οστεοπόρωση σε Αθλήτριες Η άσκηση βοηθά τον οργανισμό δρώντας σε πολλά συστήματα οργάνων του σώματος. Οι ευεργετικές επιδράσεις της άσκησης είναι άμεσα ορατές στο καρδιαγγειακό και στο μυοσκελετικό

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών. Πυελική μάζα

Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών. Πυελική μάζα Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών Πυελική μάζα Επιδημιολογία Η πυελική μάζα είναι ένα σχετικά συχνό κλινικό εύρημα. Σε αρκετές περιπτώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Τεύχος 3 ο - Άρθρο 6 o

Τεύχος 3 ο - Άρθρο 6 o Τεύχος 3 ο - Άρθρο 6 o ΡΑΧΙΤΙΔΑ- ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ Συγγραφέας: Μαλακάση Αποστολία* * Επικουρικός Ορθοπαιδικός, Κ.Θ.-Κ.Υ. Λέρου. Μεταβολική πάθηση που χαρακτηρίζεται από ανεπαρκή εναπόθεση ασβεστίου

Διαβάστε περισσότερα

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη upadate swfobject.embedswf('/plugins/content/avreloaded/mediaplayer.swf','avreloaded0','400',' 320','7.0.14','/plugins/content/avreloaded/expressinstall.swf', {file:'http://www.aretaieio-obgyn.com/images/stories/videos/emino.flv',width:'400',height:'

Διαβάστε περισσότερα

Μηχανικές ιδιότητες των οστών

Μηχανικές ιδιότητες των οστών Τα οστά δρουν σαν κατασκευές υποστήριξης και μεταφέρουν φορτία: h Απλή συμπίεση h Λυγισμός (φόρτιση του ενός φλοιού ελκυσμός του άλλου) h Στρέψη Μηχανικές ιδιότητες των οστών h Ισχυρότερα στη συμπίεση

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Λεβαντής 1, Ελένη Κυρίου 1,Ελευθέριος Βογιατζόγλου 2, Ανδριάνα Δώνου 2, Ελευθέριος Κουτσαντωνίου 1, Σοφία Λαφογιάννη 1, Χαρίκλεια Λούπα 2.

Γεώργιος Λεβαντής 1, Ελένη Κυρίου 1,Ελευθέριος Βογιατζόγλου 2, Ανδριάνα Δώνου 2, Ελευθέριος Κουτσαντωνίου 1, Σοφία Λαφογιάννη 1, Χαρίκλεια Λούπα 2. Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΑΠΛΗΣ ΑΚΤΙΝΟΓΡΑΦΙΑΣ ΣΤΗ ΔΙΑΦΟΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΣΤΕΟΜΥΕΛΙΤΙΔΑΣ ΝΕΥΡΟΠΑΘΗΤΙΚΗΣ ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΟΠΑΘΕΙΑΣ (Charcot) ΣΕ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟ ΠΟΔΙ. Γεώργιος Λεβαντής 1, Ελένη Κυρίου 1,Ελευθέριος Βογιατζόγλου 2, Ανδριάνα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ 1 ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ Κυριακή Σταματέλου Ειδικός Νεφρολόγος, MBA Τι είναι η νεφρολιθίαση; Η νεφρολιθίαση λέγεται κοινά «πέτρες στα νεφρά» και είναι γνωστή στην ανθρωπότητα από τα αρχαία χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ Μικροβιολογικό & Ερευνητικό Εργαστήριο Καθ έξιν Αποβολές Οι καθ 'έξιν αποβολές είναι μια ασθένεια σαφώς διακριτή από τη στειρότητα, και που ορίζεται ως δύο ή περισσότερες αποτυχημένες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ. ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΣΤΙΚΟΥ ΠΟΝΟΥ ΜΠΟΝΙΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ Επιμελήτρια Β Ακτινοθεραπευτικού Τμήματος ΑΝΘ ΘΕΑΓΕΝΕΙΟΥ

ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ. ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΣΤΙΚΟΥ ΠΟΝΟΥ ΜΠΟΝΙΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ Επιμελήτρια Β Ακτινοθεραπευτικού Τμήματος ΑΝΘ ΘΕΑΓΕΝΕΙΟΥ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΣΤΙΚΟΥ ΠΟΝΟΥ ΜΠΟΝΙΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ Επιμελήτρια Β Ακτινοθεραπευτικού Τμήματος ΑΝΘ ΘΕΑΓΕΝΕΙΟΥ ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ ΠΟΝΟΥ Ο όρος πόνος προέρχεται από τη λατινική λέξη POENA που σημαίνει PUNISHMENT(τιμωρία)

Διαβάστε περισσότερα

οστεοαρθρίτιδα δεν προστατεύουν από την οστεοπόρωση Ομότιμος Καθηγητής ΕΚΠΑ Πρόεδρος ΕΛΙΟΣ

οστεοαρθρίτιδα δεν προστατεύουν από την οστεοπόρωση Ομότιμος Καθηγητής ΕΚΠΑ Πρόεδρος ΕΛΙΟΣ Το αυξημένο σωματικό βάρος και η οστεοαρθρίτιδα δεν προστατεύουν από την οστεοπόρωση Ελληνικά επιδημιολογικά δεδομένα Γ. Π. Λυρίτης Ομότιμος Καθηγητής ΕΚΠΑ γ Πρόεδρος ΕΛΙΟΣ Οι ποιο συχνές παθήσεις του

Διαβάστε περισσότερα

13 Επιστημονική Συνάντηση Ρευματολόγων Βορειοδυτικής 21 & 22 Ιανουαρίου 2011, Μέτσοβο. Ο ρόλος της µαγνητικής τοµογραφίας στις σπονδυλοαρθροπάθειες

13 Επιστημονική Συνάντηση Ρευματολόγων Βορειοδυτικής 21 & 22 Ιανουαρίου 2011, Μέτσοβο. Ο ρόλος της µαγνητικής τοµογραφίας στις σπονδυλοαρθροπάθειες 13 Επιστημονική Συνάντηση Ρευματολόγων Βορειοδυτικής Ελλάδος 21 & 22 Ιανουαρίου 2011, Μέτσοβο Ο ρόλος της µαγνητικής τοµογραφίας στις σπονδυλοαρθροπάθειες Σε ασθενείς µε οροαρνητική σπονδυλαρθροπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Διαβήτης. Ακούμε καθημερίνα γύρω μας πως εκατομμύρια άνθρωποι στον κόσμο πάσχουν από διαβήτη ή παχυσαρκία. Όμως, τι πραγματικά είναι αυτό; Τι ειναι ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Σκληρόδερµα;

Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Ηλίας Κουρής - Ρευματολόγος. www.rheuma,gr

Ηλίας Κουρής - Ρευματολόγος. www.rheuma,gr Πολλες από τις ρευματικες παθησεις των ενηλικων προσβαλουν και τα παιδια,αν και σε μικροτερη συχνοτητα. Επιπλεον καποιες παθησεις όπως είναι ο συστηματικης έναρξης ή ο ολιγοαρθρικος τυπος εναρξης της Νεανικης

Διαβάστε περισσότερα

AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΑΣΘΜΑΤΟΣ & ΚΥΗΣΗΣ

AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΑΣΘΜΑΤΟΣ & ΚΥΗΣΗΣ AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ Το άσθμα είναι ένα από τις πιο συχνές νόσους που περιπλέκει την εγκυμοσύνη. Πρόσφατες μελέτες δείχνουν πως περίπου 8-10% των εγκύων έχουν άσθμα και μπορεί να επηρεάσει την εγκυμοσύνη

Διαβάστε περισσότερα

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία.

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Παχυσαρκία είναι η παθολογική αύξηση του βάρους του σώματος, που οφείλεται σε υπερβολική συσσώρευση λίπους στον οργανισμό. Παρατηρείται γενικά

Διαβάστε περισσότερα

Πυελική μάζα. Ενότητα 3: Πύελος Παθολογία πυέλου

Πυελική μάζα. Ενότητα 3: Πύελος Παθολογία πυέλου Πυελική μάζα Ενότητα 3: Πύελος Παθολογία πυέλου Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Ιατρική Σχολή Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών Σκοποί ενότητας Παρουσίαση Πυελικής Μάζας Πρόπτωση

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ: ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΠΡΟΛΗΨΗΣ Αντωνίου Χαρά Διευθύντρια Β Χειρουργικής Κλινικής Γενικού Νοσοκομείου Χανίων ΣΕ ΤΙ ΘΑ ΑΝΑΦΕΡΘΟΥΜΕ??? Πόσο συχνός είναι ο καρκίνος του μαστού? Ποια αίτια τον προκαλούν?

Διαβάστε περισσότερα

Παμπελοννησιακό Ιατρικό Συνέδριο Πάτρα, 23 Οκτ. 2010

Παμπελοννησιακό Ιατρικό Συνέδριο Πάτρα, 23 Οκτ. 2010 Σπονδυλαρθροπάθειες Η σημασία της πρώιμης διάγνωσης Δαούσης Δημήτριος Λέκτορας Παθολογίας/Ρευματολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Πατρών Παμπελοννησιακό Ιατρικό Συνέδριο Πάτρα, 23 Οκτ. 2010 Σπονδυλαρθροπάθειες

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΚΥΠΑΡΙΣΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΑΝΝΑ ΜΑΡΙΑ ΠΑΝΤΑΛΑΚΗ

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΚΥΠΑΡΙΣΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΑΝΝΑ ΜΑΡΙΑ ΠΑΝΤΑΛΑΚΗ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΚΥΠΑΡΙΣΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΑΝΝΑ ΜΑΡΙΑ ΠΑΝΤΑΛΑΚΗ ΕΤΟΣ 2010 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η οστεοπόρωση από την πλευρά της συμπτωματολογίας, είναι συνήθως, ένα σιωπηλό νόσημα, ιδίως στα αρχικά

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΘΕΜΑ: ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ

ΥΠΟΘΕΜΑ: ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ 13 ΓΕΛ ΠΕΙΡΑΙΑ ΜΑΘΗΜΑ:ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ-PROJECT ΘΕΜΑ:ΥΓΕΙΑ-ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2013-14 ΤΑΞΗ Α1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: 1)ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΜΗΤΡΑΣ- ΝΩΤΙΑΙΟΥ ΜΥΕΛΟΥ 2)AIDS 3)ΜΗΝΙΣΚΟΣ 4)ΜΗΝΙΓΓΙΤΙΔΑ ΥΠΟΘΕΜΑ: ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟ 4 ΠΥΕΛΟΣ - ΙΣΧΙΑ

ΦΥΣΙΟ 4 ΠΥΕΛΟΣ - ΙΣΧΙΑ ΦΥΣΙΟ 4 ΠΥΕΛΟΣ - ΙΣΧΙΑ ΠΥΕΛΟΣ 1. Πρόσθια κάτω λαγόνια άκανθα, 2. Ιερό οστό, 3. Πρόσθια άνω λαγόνια άκανθα, 4. Ηβική σύμφυση, 5. Λαγόνιο οστό, 6. Κόκκυγας, 7. 5ος οσφυϊκός σπόνδυλος, 8. Ιερολαγόνια άρθρωση,

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις και επιδημιολογία της οστεοπόρωσης

Κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις και επιδημιολογία της οστεοπόρωσης Κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις και επιδημιολογία της οστεοπόρωσης Μύρων Μαυρικάκης Αναπλ. Καθηγητής Θεραπευτικής Κλινικής του Πανεπιστημίου Αθηνών, Παθολόγος - Ρευματολόγος ριν αρχίσω την ομιλία μου θα

Διαβάστε περισσότερα

Χειρουργική Θεραπεία των Οστεοπορωτικών Καταγμάτων

Χειρουργική Θεραπεία των Οστεοπορωτικών Καταγμάτων Χειρουργική Θεραπεία των Οστεοπορωτικών Καταγμάτων Η εμφάνιση καταγμάτων αποτελεί την κυριότερη επιπλοκή της οστεοπόρωσης. Τα περισσότερα κατάγματα επουλώνονται χωρίς να υπάρχει ανάγκη χειρουργικής επέμβασης,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΧΝΕΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΡΙΤΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ. Άσκηση και τρίτη ηλικία Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2015

ΣΥΧΝΕΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΡΙΤΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ. Άσκηση και τρίτη ηλικία Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2015 ΣΥΧΝΕΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΡΙΤΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Άσκηση και τρίτη ηλικία Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2015 ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ Περιεχόμενα προηγούμενης διάλεξης Περιγραφή παθολογιών

Διαβάστε περισσότερα

1993: συστηματικό νόσημα του σκελετού που χαρακτηρίζεται από χαμηλή οστική μάζα και επιδείνωση της μικροαρχιτεκτονικής οστικής δομής, με συνέπεια την

1993: συστηματικό νόσημα του σκελετού που χαρακτηρίζεται από χαμηλή οστική μάζα και επιδείνωση της μικροαρχιτεκτονικής οστικής δομής, με συνέπεια την 1993: συστηματικό νόσημα του σκελετού που χαρακτηρίζεται από χαμηλή οστική μάζα και επιδείνωση της μικροαρχιτεκτονικής οστικής δομής, με συνέπεια την αυξημένη ευθραυστότητα των οστών και την πρόκληση αναίτιων

Διαβάστε περισσότερα

συκώτι (ήπαρ) στομάχι χοληδόχος κύστη πάγκρεας δωδεκαδάκτυλο έντερο

συκώτι (ήπαρ) στομάχι χοληδόχος κύστη πάγκρεας δωδεκαδάκτυλο έντερο Αλκοόλ και ασθένειες του Συκωτιού (Πηγή: http://www.patient.co.uk/health/alcohol-and-liver-disease) Απόδοση στα ελληνικά: Αθανάσιος Μπάκας (υπεύθυνος του προγράμματος) Η κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων αλκοόλ

Διαβάστε περισσότερα

15λεπτη προετοιμασία του φοιτητή για το μάθημα της λιθίασης του ουροποιητικού.

15λεπτη προετοιμασία του φοιτητή για το μάθημα της λιθίασης του ουροποιητικού. 15λεπτη προετοιμασία του φοιτητή για το μάθημα της λιθίασης του ουροποιητικού. Τι είναι η λιθίαση του ουροποιητικού ; Λιθίαση του ουροποιητικού Είναι η ύπαρξη των λίθων σε οποιοδήποτε σημείο του ουροποιητικού.

Διαβάστε περισσότερα

Όλα όσα χρειάζεται να γνωρίζεις

Όλα όσα χρειάζεται να γνωρίζεις Όλα όσα χρειάζεται να γνωρίζεις Επιστημονική Επιμέλεια: Χρήστος Μαρκόπουλος, Αναπλ. Καθηγητής Χειρουργικής, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών για τον καρκίνο του μαστού Δεδομένα για τον καρκίνο του μαστού

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΥΗΣΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΝΕΟΓΝΟ 7ο ΕΤΗΣΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΑΘΗΡΟΣΚΛΗΡΩΣΗΣ Δρ. Μαρία Τζητηρίδου- Χατζοπούλου Παιδίατρος Νεογνολόγος-Αναπτυξιολόγος Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Π.Ο.Υ

Διαβάστε περισσότερα

«ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΣ» Ευστάθιος Χρονόπουλος Επίκουρος Καθηγητής ΕΚΠΑ Β Πανεπιστημιακή ήορθοπαιδική ήκλινική Κωνσταντοπούλειο Νοσοκομείο Ν.

«ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΣ» Ευστάθιος Χρονόπουλος Επίκουρος Καθηγητής ΕΚΠΑ Β Πανεπιστημιακή ήορθοπαιδική ήκλινική Κωνσταντοπούλειο Νοσοκομείο Ν. «ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΣ» Ευστάθιος Χρονόπουλος Επίκουρος Καθηγητής ΕΚΠΑ Β Πανεπιστημιακή ήορθοπαιδική ήκλινική Κωνσταντοπούλειο Νοσοκομείο Ν.ΙΩΝΙΑΣ Εισαγωγή: γή Η συνηθέστερη των παθήσεων που προσβάλλει τους ενήλικες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΤΟΠΗ ΟΣΤΕΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗ ΜΕΘ ΠΡΩΙΜΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑ. Ερευνητική ομάδα Κλινικής Εντατικής Θεραπείας Ο Ευαγγελισμός

ΕΚΤΟΠΗ ΟΣΤΕΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗ ΜΕΘ ΠΡΩΙΜΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑ. Ερευνητική ομάδα Κλινικής Εντατικής Θεραπείας Ο Ευαγγελισμός ΕΚΤΟΠΗ ΟΣΤΕΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗ ΜΕΘ ΠΡΩΙΜΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑ Ερευνητική ομάδα Κλινικής Εντατικής Θεραπείας ΓΝΑ Ο Ευαγγελισμός Διευθυντής : Αναπλ. Καθηγητής Σεραφείμ Νανάς Ορισμός Έκτοπη οστεοποίηση ( ΕΟ ) ονομάζεται

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστημιο Θεσσαλιας Ιατρικη Σχολη

Πανεπιστημιο Θεσσαλιας Ιατρικη Σχολη Εισαγωγη στην Ορθοπαιδικη Κωνσταντινος Ν. ΜΑΛΙΖΟΣ Πανεπιστημιο Θεσσαλιας Ιατρικη Σχολη Εισαγωγη στην Ορθοπαιδικη Ορθοπαιδικη ή Ορθοπεδικη «παιδο-ορθωτικη» (Γ. Μπαμπινιωτης) Πανεπιστημιο Θεσσαλιας Ιατρικη

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Β. Α. Παπαγεωργίου MD, Med, Δρ. Α.Π.Θ. Παιδοψυχίατρος - TEACCH Consultant τ. Επίκουρος Καθηγήτρια Παιδοψυχιατρικής Οι Δ.Π.Τ. Δεν είναι απλώς αποκλίνουσες διατροφικές

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΝΝ ΣΕ ΕΞΩΝΕΦΡΙΚΗ ΚΑΘΑΡΣΗ*

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΝΝ ΣΕ ΕΞΩΝΕΦΡΙΚΗ ΚΑΘΑΡΣΗ* ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 E-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

Διάγνωση και αιτιοπαθογένεια της οστεοπόρωσης

Διάγνωση και αιτιοπαθογένεια της οστεοπόρωσης Διάγνωση και αιτιοπαθογένεια της οστεοπόρωσης Γεώργιος Λυρίτης Αναπλ. Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών, Δ/ντής Εργαστηρίου Έρευνας Παθήσεων Μυοσκελετικού Συστήματος (Θ. Γαροφαλύδης) ΣΕΚΕΡΗΣ: Ευχαριστούμε

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών. Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας

Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών. Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας Μεταβολικό Σύνδρομο Δεν είναι ασθένεια αλλά ένα σύμπλεγμα από ιατρικές διαταραχές που

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ Αρτηριακή Υπέρταση είναι η επίμονη αύξηση της αρτηριακής πίεσης πάνω από τα φυσιολογικά όρια και ενώ το άτομο βρίσκεται σε ηρεμία, συστολική πάνω από 150 mmhg και διαστολική

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ

ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ Ιούλιος 2009 Το παρόν έγγραφο

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα ΙΙΙ. Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους της Περίληψης των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος και τα Φύλλα Οδηγιών Χρήσης

Παράρτημα ΙΙΙ. Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους της Περίληψης των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος και τα Φύλλα Οδηγιών Χρήσης Παράρτημα ΙΙΙ Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους της Περίληψης των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος και τα Φύλλα Οδηγιών Χρήσης Σημείωση : Οι τροποποιήσεις στην Περίληψη των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος

Διαβάστε περισσότερα

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Μακροχρόνια επιστημονική έρευνα έχει αποδείξει ότι πολλά από

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΘΡΟΣΚΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΜΗΡΟΚΟΤΥΛΙΑΙΑΣ ΠΡΟΣΚΡΟΥΣΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΠΟΝΟ ΣΤΟ ΙΣΧΙΟ.

ΑΡΘΡΟΣΚΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΜΗΡΟΚΟΤΥΛΙΑΙΑΣ ΠΡΟΣΚΡΟΥΣΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΠΟΝΟ ΣΤΟ ΙΣΧΙΟ. ΑΡΘΡΟΣΚΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΜΗΡΟΚΟΤΥΛΙΑΙΑΣ ΠΡΟΣΚΡΟΥΣΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΠΟΝΟ ΣΤΟ ΙΣΧΙΟ. Η μηροκοτυλιαία πρόσκρουση αποτελεί, σύμφωνα με τα τελευταία δεδομένα της σύγχρονης βιβλιογραφίας, το συχνότερο

Διαβάστε περισσότερα

Μπορεί ένα πρόγραμμα Αποκατάστασης να συμβάλλει στην πρόληψη και αντιμετώπιση της Οστεοπόρωσης και των επιπλοκών της ;

Μπορεί ένα πρόγραμμα Αποκατάστασης να συμβάλλει στην πρόληψη και αντιμετώπιση της Οστεοπόρωσης και των επιπλοκών της ; Μπορεί ένα πρόγραμμα Αποκατάστασης να συμβάλλει στην πρόληψη και αντιμετώπιση της Οστεοπόρωσης και των επιπλοκών της ; 2010-10-20 07:40:04 Εισαγωγή Η οστεοπόρωση από την πλευρά της συμπτωματολογίας, είναι

Διαβάστε περισσότερα

Προεκλαμψία. Έγκαιρη εκτίμηση κινδύνου στις 11 13+6 εβδομάδες

Προεκλαμψία. Έγκαιρη εκτίμηση κινδύνου στις 11 13+6 εβδομάδες Προεκλαμψία Έγκαιρη εκτίμηση κινδύνου στις 11 13+6 εβδομάδες Ο έλεγχος για προεκλαμψία μεταξύ των εβδομάδων 11 έως 13+6 μπορεί να εντοπίσει κυήσεις υψηλού κινδύνου, επιτρέποντας τη θεραπεία με α σπιρίνη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ ΚΑΡΔΙΟΠΑΘΕΙΕΣ ΤΟΥ ΝΕΟΓΝΟΥ

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ ΚΑΡΔΙΟΠΑΘΕΙΕΣ ΤΟΥ ΝΕΟΓΝΟΥ 27 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ελληνικής Εταιρείας Κοινωνικής Παιδιατρικής και Προαγωγής της Υγείας Σπάρτη και Μονεμβασιά 2015 ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ ΚΑΡΔΙΟΠΑΘΕΙΕΣ ΤΟΥ ΝΕΟΓΝΟΥ Καλογήρου

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ-ΦΩΣΦΟΡΟΥ

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ-ΦΩΣΦΟΡΟΥ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ-ΦΩΣΦΟΡΟΥ ΜΑΡΙΑΝΝΑ Α. ΝΤΑΛΑΜΑΓΚΑ ΙΑΤΡΟΣ ΒΙΟΠΑΘΟΛΟΓΟΣ ΑΝ. ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ- ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΑ Ρύθμιση του μεταβολισμού

Διαβάστε περισσότερα

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Τι είναι ο Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 2 (ΣΔ2) Ο Σακχαρώδης Διαβήτης γενικά είναι μια πάθηση κατά την οποία ο οργανισμός και συγκεκριμένα το πάγκρεας δεν παράγει ή δεν

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 9η Οργανικά Νοσήματα: Αρθρίτιδα, Αναιμία

Διάλεξη 9η Οργανικά Νοσήματα: Αρθρίτιδα, Αναιμία ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Διάλεξη 9η Οργανικά Νοσήματα: Αρθρίτιδα, Αναιμία Κοκαρίδας Δημήτριος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Αρθρίτιδα Η αρθρίτιδα είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ 12 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2013 TI ENNOOYME ΛΕΓΟΝΤΑΣ «ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ» Ο όρος «ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ» περιλαμβάνει μια ομάδα μυοσκελετικών παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της Φυσικής δραστηριότητας στην κινητική επάρκεια και την ανάπτυξη του μυοσκελετικού συστήματος του παιδιού

Ο ρόλος της Φυσικής δραστηριότητας στην κινητική επάρκεια και την ανάπτυξη του μυοσκελετικού συστήματος του παιδιού Ο ρόλος της Φυσικής δραστηριότητας στην κινητική επάρκεια και την ανάπτυξη του μυοσκελετικού συστήματος του παιδιού Ελευθέριος Κέλλης, Ph.D Αναπληρωτής Καθηγητής Διεθνής προβληματισμός Μη σωστή στάση Προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι οστεοπόρωση; Οστεοπόρωση. Πώς προκαλείται η οστεοπόρωση;

Τι είναι οστεοπόρωση; Οστεοπόρωση. Πώς προκαλείται η οστεοπόρωση; Οστεοπόρωση Οστεοπόρωση είναι όρος που χρησιμοποιείται διεθνώς. Είναι ελληνική λέξη που προέρχεται από τη σύνθεση των λέξεων οστούν και πόρος και σημαίνει πορώδες οστούν. Χαρακτηρίζεται από εκτεταμένη

Διαβάστε περισσότερα

Ενδείξεις της δοκιμασίας κόπωσης σε παιδιά με χρόνια αναπνευστικά προβλήματα. Θ. Τσιλιγιάννης

Ενδείξεις της δοκιμασίας κόπωσης σε παιδιά με χρόνια αναπνευστικά προβλήματα. Θ. Τσιλιγιάννης Ενδείξεις της δοκιμασίας κόπωσης σε παιδιά με χρόνια αναπνευστικά προβλήματα Θ. Τσιλιγιάννης Παιδίατρος Εξειδικευμένος Παιδοπνευμονολόγος Διευθυντής Παιδοπνευμονολογικού Παιδιατρική Κλινική ΜΗΤΕΡΑ Φυσική

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα III. Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους των πληροφοριών προϊόντος

Παράρτημα III. Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους των πληροφοριών προϊόντος Παράρτημα III Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους των πληροφοριών προϊόντος Σημείωση: Οι αλλαγές στις σχετικές παραγράφους της Περίληψης των Χαρακτηριστικών Προϊόντος και του Φύλλου Οδηγιών Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Από τον Κώστα κουραβανα

Από τον Κώστα κουραβανα Από τον Κώστα κουραβανα Περιεχόμενα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Ορμονικοί-Γονιδιακοί-παράγοντες Επιπτώσεις στην υγεία Θεραπεία-Δίαιτα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Παχυσαρκία είναι κλινική κατάσταση στην

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΚΌΛΛΗΣΗ ΠΛΑΚΟΎΝΤΑ

ΑΠΟΚΌΛΛΗΣΗ ΠΛΑΚΟΎΝΤΑ ΑΠΟΚΌΛΛΗΣΗ ΠΛΑΚΟΎΝΤΑ Παθοφυσιολογία, Διάγνωση και Αντιμετώπιση Alexander Kofinas, MD Director Kofinas Perinatal Associate Professor Clinical Obstetrics and Gynecology Cornell University, College of Medicine

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΜΕΛΕΤΗΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗ ΘΡΟΜΒΩΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΤΙΘΡΟΜΒΩΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ. Βασίλειος Δ. Σιούλας Μαιευτήρας - Γυναικολόγος

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΜΕΛΕΤΗΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗ ΘΡΟΜΒΩΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΤΙΘΡΟΜΒΩΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ. Βασίλειος Δ. Σιούλας Μαιευτήρας - Γυναικολόγος ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΜΕΛΕΤΗΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗ ΘΡΟΜΒΩΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΤΙΘΡΟΜΒΩΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ 2 ο Πανελλήνιο Συνέδριο για τη Θρόμβωση και την Αντιθρομβωτική Αγωγή (11-12/04/2014) Βασίλειος Δ. Σιούλας Μαιευτήρας - Γυναικολόγος

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες Οδηγίες για τη διάγνωση και παρακολούθηση διαταραχών λειτουργίας του θυρεοειδούς σε ενήλικες

Κατευθυντήριες Οδηγίες για τη διάγνωση και παρακολούθηση διαταραχών λειτουργίας του θυρεοειδούς σε ενήλικες Κατευθυντήριες Οδηγίες για τη διάγνωση και παρακολούθηση διαταραχών λειτουργίας του θυρεοειδούς σε ενήλικες Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας (ΠΦΥ) Εργαστήριο Κλινικών Κατευθυντηρίων Οδηγιών για εργαστηριακές

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ Σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα ή σεξουαλικώς μεταδιδόμενες ασθένειες ή αφροδίσια νοσήματα ονομάζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΜΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΑΝ Α Π Λ Η Ρ Ω Τ Ρ Ι Α Π Ρ Ο Ϊ Σ ΤΑΜ Ε Ν Η ΟΥ Ρ ΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ- Ο Γ ΚΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ Τ Μ Η Μ ΑΤΟ Σ ΑΝ Θ «Θ Ε ΑΓ Ε Ν Ε Ι Ο» ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ Βασική

Διαβάστε περισσότερα

Δυσκοίλιο, θεωρούμε ένα άτομο όταν εμφανίζει δύο τουλάχιστον από τα παρακάτω προβλήματα για 3 ή περισσότερους μήνες:

Δυσκοίλιο, θεωρούμε ένα άτομο όταν εμφανίζει δύο τουλάχιστον από τα παρακάτω προβλήματα για 3 ή περισσότερους μήνες: Δυσκοιλιότητα. Η δυσκοιλιότητα αποτελεί ένα από τα πιο συχνά συμπτώματα του κατώτερου πεπτικού σωλήνα, επηρεάζοντας κάθε χρόνο ένα μεγάλο αριθμό ασθενών, κυρίως των χωρών του δυτικού κόσμου. Εικόνα 1.

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΚΑΙ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ

ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΚΑΙ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΚΑΙ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗΣ Ε. ΚΟΥΤΣΟΝΙΚΟΛΑΣ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ(ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΠΑΙΔΩΝ) ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α.Π.Θ ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΑΝΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI)

Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI) Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI) Τι είναι το σύνδροµο µηροκοτυλιαίας πρόσκρουσης; Φυσιολογικά, η κεφαλή του ισχίου δεν προσκρούει στο χείλος της κοτύλης κατά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ

ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ Σε ποιούς ασθενείς µε τι µακροχρόνια αποτελέσµατα. Νικ. Λάγιος Χειρ. Ορθοπαιδικός Διευθυντής Α Ορθοπαιδικής Κλινικής Ι ΙΑΣΩ GENERAL ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΦΡΟΝΤΙ Α ΥΓΕΙΑΣ ΓΙΑΤΗ ΜΗΤΕΡΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΜΒΡΥΟ

ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΦΡΟΝΤΙ Α ΥΓΕΙΑΣ ΓΙΑΤΗ ΜΗΤΕΡΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΜΒΡΥΟ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΦΡΟΝΤΙ Α ΥΓΕΙΑΣ ΓΙΑΤΗ ΜΗΤΕΡΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΜΒΡΥΟ Εργαστήριο Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής ΕΚΠΑ, σε συνεργασία με Αναπλ. Καθηγητή Ν. Παπαντωνίου, Α Μαιευτική και Γυναικολογική

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος των αντισωμάτων κατά του κυκλικού κιτρουλλιωμένου πεπτιδίου στη διάγνωση και θεραπεία της νεανικής ιδιοπαθούς αρθρίτιδας

Ο ρόλος των αντισωμάτων κατά του κυκλικού κιτρουλλιωμένου πεπτιδίου στη διάγνωση και θεραπεία της νεανικής ιδιοπαθούς αρθρίτιδας ΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ "ΚΛΙΝΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑ - ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ" Ο ρόλος των αντισωμάτων κατά του κυκλικού κιτρουλλιωμένου πεπτιδίου στη διάγνωση και θεραπεία της νεανικής

Διαβάστε περισσότερα

Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας.

Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας. Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας. Ηλίας Κουρής - Ρευματολόγος Η κλινική εικόνα της πάθησης περιλαμβάνει την παρουσια γενικων συμπτωματων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ Μετεµµηνοπαυσιακό Ορµονικό Προφίλ Εµµηνόπαυση καλείται η παύση της εµµήνου ρύσης µιας γυναίκας και σηµατοδότηση το τέλος της δυνατότητας τεκνοποίησης µε φυσιολογικό τρόπο. Αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα