Από το λεξικό στο PRAXICON: Σημασιολογικές σχέσεις Λόγου-Κίνησης και Εικόνας

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Από το λεξικό στο PRAXICON: Σημασιολογικές σχέσεις Λόγου-Κίνησης και Εικόνας"

Transcript

1 Final DRAFT - note: final version in Katerina Pastra (2010), From Lexicon to PRAXICON: language-action-image semantic relations, in K. Potagas and I. Evdokimidis (eds), Conversations on Language and Action, Aiginiteion Series, pp , Synapseis Publishers, ISBN: (in Greek). Από το λεξικό στο PRAXICON: Σημασιολογικές σχέσεις Λόγου-Κίνησης και Εικόνας Η καθημερινή διάδραση μεταξύ των ανθρώπων βρίθει συνδυασμών και συσχετίσεων λόγου-κίνησης και εικόνας. Ακόμα και η πιο απλή λεκτική επικοινωνία απαιτεί συνομιλητές με ικανότητες αντίληψης και κατανόησης της κίνησης, του λόγου, της εικόνας του περιβάλλοντος κόσμου. Για παράδειγμα, μια απλή εντολή του τύπου «φέρε μου τα γυαλιά», απαιτεί γνώση της ενέργειας «φέρνω», και του αντικειμένου «γυαλιά», και ικανότητα πραγμάτωσης της ενέργειας και αναγνώρισης του αντικειμένου. Παραδοσιακά, οι λέξεις/έννοιες ορίζονται σε λεξικά. Εκεί προστρέχουμε για να αποκτήσουμε τη γνώση που χρειάζεται για να κατανοήσουμε λέξεις που μας είναι άγνωστες και να δράσουμε αναλόγως. Δίνει όμως το λεξικό όλη την αναγκαία πληροφορία? Μπορεί ένα όν με τεχνητή νοημοσύνη να κατανοήσει μια τέτοια εντολή και να την εκτελέσει, καταφεύγοντας απλά σε ένα λεξικό? Στο άρθρο αυτό θα πραγματευτούμε το θεμελιώδες ερώτημα του πώς ο άνθρωπος συσχετίζει λόγο-κίνηση και εικόνα για την κατανόηση και την παραγωγή «νοήματος», από τη σκοπιά της δημιουργίας υπολογιστικών συστημάτων και ρομπότ με παρόμοιες ικανότητες. Θα παρουσιάσουμε το COSMOROE, ένα θεωρητικό πλαίσιο περιγραφής του σημασιολογικού παιχνιδιού μεταξύ λόγου-κίνησης και εικόνας, το αντίστοιχα επισημειωμένο σώμα οπτικο-ακουστικών αρχείων και θα αναφερθούμε στη συνεισφορά αυτής της ερευνητικής εργασίας προς τη δημιουργία του PRAXICON, ενός υπολογιστικά επεκτάσιμου «πολυμεσικού λεξικού» Στα λήμματα του PRAXICON ο συσχετισμός λόγου-κίνησης-εικόνας πηγαίνει πέρα από την σημασιολογική ισοδυναμία στη μεταφορική σημασιολογική ισοδυναμία, τη συμπληρωματικότητα, την αντίθεση και τις λεπτές εκφάνσεις αυτών, όπως ορίζονται στο COSMOROE. 1

2 Μέσα έκφρασης σημειωτικά συστήματα Ο λόγος, η εικόνα και η κίνηση αποτελούν μέσα έκφρασης, οργανωμένα συστήματα σημείωσης, που πραγματώνονται με διαφορετικούς τρόπους (πρβ. Εικόνα 1). Για παράδειγμα, η φυσική γλώσσα πραγματώνεται ακουστικά (προφορικός λόγος), οπτικά (γραπτός λόγος), απτικά (πρβ. Σύστημα Braille). Αυτές είναι οι τροπικότητες της φυσικής γλώσσας, ενός σημειωτικού συστήματος που αποτελείται από σύμβολα και παραγωγικούς κανόνες συνδυασμού αυτών. Τα σύμβολα είναι φορείς σημασίας των οποίων η μορφή και το περιεχόμενο συσχετίζονται αυθαίρετα με ένα αντικείμενο αναφοράς, κατόπιν κοινής συμφωνίας και χρήσης από μια γλωσσική κοινότητα. Φυσική Γλώσσα Εικόνα Κίνηση Οπτικά, ακουστικά, απτικά αντιληπτή. Ιδεογράμματα Νοηματική Γλώσσα Οπτικά αντιληπτή. Δυναμική οπτική διερεύνηση μέσω κίνησης. Οπτικά αντιληπτή. Αντίληψη της κίνησης του σώματος. Εικόνα 1: Σημειωτικά συστήματα, μέσα και τροπικότητες. Φυσική Γλώσσα - Σύμβολα Δέντρο (περιεχόμενο, έννοια, σημαινόμενο) / endro/ (μορφή, σημαίνον) Εικόνα 2: Το σημειωτικό τρίγωνο (αντικείμενο αναφοράς) Η Εικόνα 2 απεικονίζει το σημειωτικό τρίγωνο (Ogden and Richards 1923), μεταξύ μορφής, περιεχομένου και αντικειμένου αναφοράς ενός συμβόλου. Η μορφή και το περιεχόμενο (σημαίνον και σημαινόμενο αντίστοιχα) ορίζουν το σημείο, ενώ το αντικείμενο αναφοράς αποτελεί την αντιστοίχιση του σημείου με μία οντότητα, ενέργεια/κατάσταση ή ιδιότητα στον περιβάλλοντα φυσικό κόσμο (πρβ. Peirce ). 2

3 Η θεώρηση της σχέσεως μεταξύ σημείου και αντικειμένου αναφοράς στο λόγο πηγαίνει πολύ παλιά, στους αρχαίους Ελληνες φιλοσόφους και στις φιλοσοφικές διενέξεις μεταξύ αιτιοκρατών και πραγματιστών. Οι πρώτοι (ανάμεσά τους και ο Πλάτωνας) υποστήριζαν την αιτιακή, εσωτερική σχέση σημείου και αντικειμένου αναφοράς. Οι Πυθαγόρειοι θεωρούσαν ότι η γλώσσα δεν είναι συμβατική και οι Στωικοί υποστήριζαν τη φυσική προέλευση της γλώσσας εστιάζοντας σε φαινόμενα ονοματοποιίας και συμβολισμού φθόγγων. Οι πραγματιστές (ανάμεσά τους ο Αριστοτέλης και οι σοφιστές), υποστήριζαν ότι οι σημασίες είναι συμβατικές, προϊόντα κοινωνικής συμβίωσης και ότι η γνώση των όντων απαιτεί μελέτη αυτών μέσω διάδρασης με τον περιβάλλοντα κόσμο (απέκλειαν δηλαδή τη δυνατότητα γνώσης των όντων μέσα από τη γλώσσα). Η εικόνα, από την άλλη πλευρά, αποτελεί ένα σύστημα σημείων των οποίων η σημασία/αντιστοίχιση με το αντικείμενο αναφοράς προκύπτει άμεσα από τη μορφή τους, είναι δηλαδή εικονίδια. Οι τροπικότητες μιας εικόνας συμπεριλαμβάνουν τις φωτογραφίες, τα τρισδιάστατα γραφικά, τη δυναμική/κινούμενη εικόνα (βίντεο) κ.α. Οι εικόνες γίνονται εκ φύσεως- αντιληπτές οπτικά και Εικόνα 3: Εικόνα σταυρού διερευνόνται δυναμικά μέσω κίνησης κυρίως όταν πρόκειται για εικόνες που δεν είναι προϊόντα έκφρασης, αλλά εικόνες που αυτόματα προσλαμβάνει ο άνθρωπος στην καθημερινή του διάδραση με τον περιβάλλοντα κόσμο. Οι εικόνες/εικονίδια μπορεί να χρησιμοποιηθούν και ως σύμβολα. Το συμβολικό όμως νόημά τους δεν είναι εγγενές σε αυτές, αλλά μπορεί να πηγάσει από μια σειρά συμπερασμών. Σ αυτό το σημείο, θα βασιστούμε στη θεωρεία του Πανόφσκυ (1962) για τα διαφορετικά επίπεδα ανάλυσης της εικόνας. Ο Πανόφκσυ διακρίνει τρία επίπεδα νοήματος, εκ των οποίων το πρώτο μόνο αναφέρεται στην κυριολεκτική αναφορά της εικόνας (πρβ. ως παράδειγμα Εικόνα 3): Προ-εικονογραφία (τα πραγματικά αντικείμενα αναφοράς, π.χ. σταυρός) Εικονογραφία (πιο συγκεκριμένο νόημα που υπονοεί γνώση του κόσμου, π.χ. σταύρωση) Εικονολογία (το εσωτερικό νόημα, π.χ. η έννοια τού να υποφέρει κανείς) Κατά τον Peirce ( ), πέρα από τα σύμβολα και τα εικονίδια, υπάρχει άλλο ένα είδος σημείων, οι δείκτες, δηλαδή σημεία των οποίων η μορφή και το περιεχόμενο (σημασία) συσχετίζονται αιτιακά (π.χ. καπνός-φωτιά). Δείκτες υπάρχουν και στη φυσική γλώσσα (π.χ. δεικτικές αντωνυμίες), καθώς και στις εικόνες (π.χ. βελάκια που δείχνουν σε ένα μέρος της εικόνας). Αυτοί οι δείκτες είναι από μόνοι τους κενοί περιεχομένου, λαμβάνουν δηλαδή τιμή από το αντικείμενο αναφοράς προς το οποίο δεικνύουν. Ενα τρίτο μέσον έκφρασης και παραγωγής νοήματος είναι η κίνηση. Με τον όρο κίνηση αναφερόμαστε όχι μόνο στις χειρονομίες αλλά σε όλες τις κινήσεις του ανθρώπινου σώματος που λαμβάνουν χώρα στην καθημερινή ζωή και σε διάφορες μορφές τέχνης. Οι κινήσεις αποτελούν ένα σύστημα σημείων με τους δικούς του παραγωγικούς κανόνες, δηλαδή τη δική τους «γλώσσα». Πρόκειται για ένα σύστημα σημείων που άλλοτε 3

4 δηλώνει ακριβώς αυτό που πραγματώνεται, άλλοτε λειτουργεί δεικτικά, και άλλοτε συμβολικά. Οι χειρονομίες διακρίνονται συνήθως στις ακόλουθες κατηγορίες (Casell 1998): Εμβληματικές: λειτουργούν ως σύμβολα π.χ. ok. Δεικτικές: δείχνουν κάτι/κάπου ή προς κάποια κατεύθυνση. Εικονικές: πραγματώνουν αυτό που λέγεται π.χ. χρήση δακτύλων για δήλωση του «περπατάω», ή δηλώνουν οπτικά χαρακτηριστικά αντικειμένων π.χ. το τετράγωνο σχήμα ενός τραπεζιού. Μεταφορικές: χειρονομίες που πραγματώνουν μια αφηρημένη έννοια (π.χ. η έννοια «επανάληψη» / «και ούτω καθεξής» πραγματώνεται με χαρακτηριστική κυκλική περιστροφή του καρπού). Οι χειρονομίες αυτές δεν έχουν παγιωμένη σημασία (σε αντίθεση με τις εμβληματικές), οπότε η ερμηνεία τους στηρίζεται κατεξοχήν στο συγκείμενο επικοινωνίας. Ρυθμιστικές: χειρονομίες που δεν έχουν προτασιακό περιεχόμενο, δηλώνουν το ρυθμό της ομιλίας, τη ροή της συζήτησης ανάμεσα σε διάφορους ομιλητές κτλ. (πρβ. κινήσεις των χεριών κατά την ομιλία που π.χ. δίνουν έμφαση σε συγκεκριμένες λέξεις χωρίς να φέρουν άλλο νόημα αντιστοιχούν στα προσωδιακά φαινόμενα στο λόγο). Οσον αφορά σε άλλες κινήσεις τού ανθρώπινου σώματος, διακρίνουμε γενικά αυτές που γίνονται με κάποιο σκοπό (επίτευξη κάποιου στόχου, π.χ. περπάτημα, δίνω κάτι σε κάποιον κτλ.) και αυτές που γίνονται αυθόρμητα, μηχανικά χωρίς συγκεκριμένο σκοπό, π.χ. ρυθμικό κούνημα του ποδιού λόγω εκνευρισμού. Στο παρόν άρθρο, θα περιοριστούμε σε χειρονομίες και άλλες κινήσεις που έχουν προτασιακό περιεχόμενο, σε κινήσεις που γίνονται για την επίτευξη κάποιου στόχου. Πρόσφατη εκτενής ανάλυση των χειρονομιών που συνεισφέρουν στο γλωσσικό μήνυμα (Kendon 2004) δεικνύει προς μια πλούσια σημασιολογική διάδραση ανάμεσα σε χειρονομίες και λόγο. Συγκεκριμένα, υποστηρίζεται ότι οι χειρονομίες άλλοτε συγκεκριμενοποιούν όσα λέγονται (π.χ. εκφράζουν τρόπο), άλλοτε τα παρουσιάζουν και άλλοτε εκφράζουν ιδιότητες αντικειμένων ή χωρική πληροφορία. Στις ενότητες που ακολουθούν, θα δούμε αναλυτικά αυτού του τύπου τη σημασιολογική διάδραση ανάμεσα σε λόγο-εικόνα και κίνηση. Πριν κλείσουμε όμως αυτή την εισαγωγική ενότητα περί σημειωτικών συστημάτων, αξίζει να αναφερθούμε σε δύο ιδιαίτερες περιπτώσεις «λόγου», στις ιδεογράμματες γραφές και στις νοηματικές γλώσσες. Οι ιδεογράμματες γραφές καθώς και οι νοηματικές γλώσσες, αποτελούνται και από συμβολικές μονάδες και από εικονίδια και από δείκτες. Αποτελούν, δηλαδή, ένα κράμα συμβόλων και εικονιδίων και μάλιστα, σε κάποιες περιπτώσεις, οι ίδιες μονάδες μπορεί να χρησιμοποιηθούν άλλοτε ως σύμβολα και άλλοτε ως εικονίδια. Οι νοηματικές γλώσσες πραγματώνονται αποκλειστικά μέσω της κίνησης, ενώ οι ιδεογράμματες γραφές 4

5 πραγματώνονται αποκλειστικά μέσω της εικόνας (απεικόνιση αντικειμένων και κινήσεων). Παρ όλα αυτά, αποτελούν ένα ιδιαίτερο μείγμα συμβόλων, εικονιδίων και δεικτών, κατάλληλο για τη μελέτη των σημασιολογικών σχέσεων μεταξύ συμβόλων (λόγου), εικόνων και κίνησης. Για παράδειγμα, στα ιερογλυφικά, εικονίδια δηλωτικά αντικειμένων και κινήσεων χρησιμοποιούνται άλλοτε κυριολεκτικά για αυτό που απεικονίζουν, άλλοτε εντελώς συμβολικά εκφράζουν συγκεκριμένες συλλαβές/λέξεις, και άλλοτε παραπέμπουν σε μία έννοια που δηλώνει την πρόθεση που κρύβεται πίσω από την απεικόνιση μιας κίνησης: (1) Απεικόνιση: «άντρας αγγίζει το στόμα του» Λεκτική αντιστοιχία: «τρώει», «πίνει», «μιλάει», «σκέφτεται» Χρήση: το εικονίδιο χρησιμοποιείται για δήλωση σκοπού (2) Απεικόνιση: τρία εικονίδια που μοιάζουν με κύπελλο, καθρέπτη, γυναίκα Λεκτική αντιστοιχία: «nfr.t» (όμορφος/η/ο) «γυναίκα» Χρήση: τα δύο πρώτα εικονίδια λειτουργούν συμβολικά για τη λέξη «Όμορφο» (nfr.t) και το τρίτο λειτουργεί ως εικονίδιο για την έννοια «γυναίκα». Σ αυτά τα παραδείγματα, βλέπει κανείς μια ιδιαίτερη σημασιολογική διάδραση μεταξύ συμβόλων (εικόνα ως λόγος/σύμβολο) και εικονιδίων (εικόνα ως εικονίδιο). Στο (1), η εικόνα απεικονίζει μια συγκεκριμένη κίνηση, η οποία όμως κατά την χρήση της ως σύμβολο εκφράζει το σκοπό της απεικονιζόμενης κίνησης. Στο (2), τα συμβολικά εικονίδια αποδίδουν μια αξιολογική ιδιότητα στο τρίτο εικονίδιο που χρησιμοποιείται για να δηλώσει ακριβώς αυτό που δείχνει. Εν άλλοις λόγοις, τα σύμβολα (εκφρασμένα είτε μέσω συμβολικών εικονιδίων, είτε μέσω λόγου) φαίνεται να βρίσκονται σε πλούσιες σημασιολογικές σχέσεις με την εικόνα (οντότητες και κινήσεις οπτικά αντιληπτές), σχέσεις που πηγαίνουν πολύ πέρα από την σημασιολογική ισοδυναμία. Τι μαθαίνουμε, όμως, από τη βιβλιογραφία για τις σημασιολογικές σχέσεις μεταξύ διαφορετικών μέσων και τροπικοτήτων; Μηχανισμοί συσχετισμού πληροφοριών Η καθημερινή διάδραση μεταξύ των ανθρώπων είναι κατ εξοχήν πολυμεσική. Χειρονομίες, κινήσεις, ομιλία, πληθώρα εικόνων, όλα μαζί συμμετέχουν στην έκφραση μηνυμάτων και στην πρόσληψη μηνυμάτων. Παράλληλα, η νέα χιλιετία που διάγουμε χαρακτηρίζεται από μια ολοένα και αυξανόμενη παραγωγή και πρόσβαση σε πολυμεσικά, ψηφιακά αρχεία (π.χ. τηλεοπτικές εκπομπές, φιλμ, εικονογραφημένα άρθρα, γελοιογραφίες) μέσω διαδικτύου (πρβ. Εικόνα 4). Ο σύγχρονος άνθρωπος μπορεί να παρακολουθήσει τηλεόραση μέσω διαδικτύου, να διαβάσει την εφημερίδα της επιλογής του, να δημιουργήσει δικά του οπτικο-ακουστικά αρχεία και να τα διαθέσει στο διαδίκτυο, να παρουσιάσει τις απόψεις του μέσα από blogs εμπλουτισμένα με εικόνες και 5

6 βίντεο. Τώρα, περισσότερο από κάθε άλλη φορά, υπάρχει η ανάγκη κατανόησης τού πώς δημιουργείται το πολυμεσικό μήνυμα, δηλαδή, πώς μέσα από ένα σημασιολογικό παιχνίδι μεταξύ π.χ. λόγου, εικόνας και κίνησης αναδύεται άμεσα ή έμμεσα- κάποιο συγκεκριμένο μήνυμα. Ψηφιακή πολυμεσική επικοινωνία Διαδραστική τηλεόραση, ψηφιακή τηλεόραση Δίκτυα ανταλλαγής αρχείων (P2P), (Ο/Α αρχεία και βίντεο μπλογκς) Μηχανές αναζήτησης ο/α αρχείων και εικόνων Ρομπότ συνομιλητές, Πολυμεσικές παρουσιάσεις... Εικόνα 4: Πρόσβαση και δημιουργία πολυμεσικών αρχείων στην καθημερινή ζωή. Η σημασιολογική ανάλυση πολυμεσικών μηνυμάτων έχει προσεγγισθεί από διαφορετικές επιστήμες, κάθε μια εκ των οποίων, όμως, έχει διαφορετική εστίαση και οπτική. Η Σημειωτική αναλύει τα χαρακτηριστικά του κάθε μέσου ως σημειωτικό σύστημα καθώς και τη μεταξύ τους διάδραση στις διαφημίσεις, τη λογοτεχνία και την εκπαίδευση (Marsh 2003). Η Γνωσιακή Επιστήμη επικεντρώνει σε θέματα μάθησης, μνήμης, και αντίληψης σε περιβάλλοντα όπου η πληροφορία ή το ερέθισμα εκφράζεται με ένα ή περισσότερα μέσα (comprehension and performance experiments) (πρβ. Reinwein last accessed April 2008, in French.). H Τεχνητή Νοημοσύνη προσπαθεί να μοντελοποιήσει υπολογιστικά την πολυμεσική πληροφορία με σκοπό τη δημιουργία «έξυπνων πολυμεσικών συστημάτων» (Pastra and Wilks 2004). Για παράδειγμα, η αυτόματη δεικτοδότηση και ανάκτηση πολυμεσικών αρχείων (μηχανές αναζήτησης πολυμεσικών αρχείων και εικόνων), η δημιουργία πολυμεσικών περιλήψεων και παρουσιάσεων, τα πολυμεσικά διαλογικά συστήματα, η αυτόματη περιγραφή οπτικών πληροφοριών, η αυτόματη οπτικοποίηση/εικονογράφηση γλωσσικών περιγραφών και οι πολυμεσικές διεπαφές ανθρώπου-μηχανής/ρομπότ, αποτελούν τις πιο βασικές εφαρμογές όπου η δημιουργία μηχανισμών ικανών να 6

7 κατανοήσουν και να αναπαράγουν το σημασιολογικό παιχνίδι λόγου-εικόνας-κίνησης είναι απαραίτητη (Pastra 2006). Βιβλιογραφικά, και στο χώρο της Σημειωτικής και στο χώρο της Τεχνητής Νοημοσύνης έχει γίνει προσπάθεια καθορισμού ενός πλαισίου σχέσεων μεταξύ λόγου-εικόνας και λόγου-κίνησης, άλλοτε υιοθετώντας υπάρχουσες θεωρίες για σημασιολογικές σχέσεις μεταξύ μερών ενός γραπτού κειμένου, και άλλοτε προσπαθώντας να φτιαχτεί ένα πλαίσιο εκ νέου. Σε προηγούμενη δημοσίευση έχουμε αναφερθεί εκτενώς στις προτεινόμενες θεωρίες (Pastra 2008). Η βασικότερη κριτική αυτών αφορά στη χρήση ενός κριτηρίου «προσφοράς» του κάθε μέσου στο πολυμεσικό μήνυμα, δηλαδή του κατά πόσο ο λόγος, ή η εικόνα ή η κίνηση φέρουν τον πυρήνα του μηνύματος ενώ τα άλλα μέσα προσφέρουν επιπλέον πληροφορία. Ο ορισμός σχέσεων με βάση ένα τέτοιο κριτήριο έχει αποδειχθεί ότι οδηγεί σε μια εξαιρετικά υποκειμενική ανάλυση της διάδρασης των διαφορετικών μέσων που δεν προσφέρεται για μοντελοποίηση (Pastra 2008). Από αυτό προκύπτει το ερώτημα τού τι χαρακτηριστικά είναι αναγκαίο να έχει ένα πλαίσιο περιγραφής του σημασιολογικού παιχνιδιού λόγου-εικόνας-κίνησης: Περιγραφική δύναμη: πρέπει να είναι αρκετά γενικό για να περιγράφει τη σημασιολογική διάδραση μεταξύ διαφορετικών ζευγών εκφραστικών μέσων (π.χ. εικόνα γλώσσα, χειρονομία-γλώσσα) Χρηστικότητα: πρέπει να είναι κατάλληλο για μοντελοποίηση, δηλαδή να οδηγεί σε μια όσο το δυνατόν λιγότερο υποκειμενική ανάλυση που θα μπορεί να μοντελοποιηθεί. Ενα τέτοιο μοντέλο αναμένεται να μπορεί να καταδείξει τις σημασιολογικές σχέσεις μεταξύ αυτών που βλέπουμε και αυτών που ακούμε να λέγονται, μεταξύ αυτών που κάνουμε και αυτών που λέμε. Αναμένεται να οδηγήσει σε γνώση τού ποιές λέξεις αντιστοιχούν σε ποιές οπτικές και κινητικές αναπαραστάσεις, καθώς και σε γνώση των διαφορετικών σημασιολογικών σχέσεων που υπάρχουν μεταξύ των διαφορετικών αναπαραστάσεων όταν πλέον ξεφεύγει κάποιος από τη σημασιολογική ισοδυναμία. Το πλαίσιο περιγραφής COSMOROE Μέσω κριτικής θεώρησης της διεπιστημονικής διεθνούς βιβλιογραφίας από τη σκοπιά της Σημειωτικής επιστήμης και της Τεχνητής Νοημοσύνης, και μέσω εμπειρικής ανάλυσης ενός σώματος διαφορετικών πολυμεσικών αρχείων (π.χ. ταξιδιωτικές τηλεοπτικές εκπομπές, αστυνομικά φωτογραφικά αρχεία και συνοδευτικές λεζάντες, και γελοιογραφίες) δημιουργήσαμε ένα θεωρητικό πλαίσιο περιγραφής αυτών των σχέσεων, το COSMOROE (Pastra 2008). Το COSMOROE είναι μια «γλώσσα περιγραφής» των σημασιολογικών σχέσεων που αναδύονται από τη διάδραση μεταξύ εικόνας, λόγου και κίνησης σε πολυμεσικά αρχεία. Δανείζεται όρους γλωσσολογικούς, που έχουν χρησιμοποιηθεί εκτενώς στην περιγραφή και ανάλυση γλωσσικών σημασιολογικών δεδομένων, τηρώντας όμως τις αναλογίες που προκύπτουν από τη διαφορετική φύση των μέσων έκφρασης που βρίσκονται σε διάδραση. Στο COSMOROE δεν υπάρχουν κριτήρια αξιολογικής «συνεισφοράς» των 7

8 διαφορετικών μέσων. Οι σχέσεις αφορούν σε δομικές-λειτουργικές / σημασιολογικές πλευρές της διαδικασίας δημιουργίας ενός πολυμεσικού μηνύματος. Ιδιοσυγκρασιακά χαρακτηριστικά των διαφορετικών μέσων λαμβάνονται υπόψιν ενώ παράλληλα γίνεται προσπάθεια περιγραφικής ανάλυσης των σχέσεων με τρόπο που θα επιτρέψει υπολογιστική μοντελοποίηση αυτών. Το πλαίσιο προέκυψε από τη μελέτη τριών ειδών πολυμεσικών αρχείων. Το πρώτο είδος ήταν ένα σώμα 500 γελοιογραφιών που αναλύθηκε από την πλευρά της Σημειωτικής (Pastra 1999). Μελετήθηκαν 3 διαφορετικοί γελοιογράφοι (ΚΥΡ, Σχοινά, Στάθης), με ιδιαίτερα διαφορετικό στύλ. Οι εικόνες ήταν σκίτσα, ενώ ο λόγος είχε τη μορφή τίτλων, σύντομων μονολόγων και διαλόγων, λεζάντας, ονόματα αντικειμένων, ένα μείγμα καθημερινής γλώσσας και ιδιωματικών εκφράσεων. Εκ φύσεως, αυτό το πολυμεσικό είδος έχει ως στόχο την έκφραση του πιο επιτυχημένου μηνύματος με το συντομότερο δυνατό τρόπο. Σχήματα λόγου και σημασιολογικό παιχνίδι μεταξύ λόγου και εικόνας χαρακτηρίζει το είδος. Το δεύτερο είδος που μελετήθηκε, ήταν φωτογραφίες από σκηνές εγκλήματος και οι λεζάντες τους. 500 φωτογραφίες με γραπτές λεζάντες και 65 με συνοδευτική προφορική περιγραφή αναλύθηκαν με στόχο τη δημιουργία ενός συστήματος αυτόματης δεικτοδότησης και ανάκλησης των φωτογραφιών βάσει του συνοδευτικού κειμένου (Pastra 2003). Στο είδος αυτό, ο λόγος είναι ιδιαίτερα σύντομος και παραμένει στην κυριολεκτική περιγραφή γεγονότων χωρίς αξιολογικές κρίσεις ή εξαγωγή συμπερασμάτων, υποθέσεις και αιτιολογήσεις. Τέλος, το τρίτο είδος που μελετήθηκε ήταν τηλεοπτικά ταξιδιωτικά προγράμματα, δηλαδή οπτικο-ακουστικά αρχεία. Η διαδραστική φύση των προγραμμάτων αυτών (όπου ο παρουσιαστής ταξιδεύει σε διάφορα μέρη και έρχεται σε διάδραση με τους ντόπιους καθώς παρουσιάζει διάφορες πλευρές της ζωής στα μέρη αυτά) προσφέρει ποικιλία χειρονομιών και άλλων κινήσεων, πλούσιες εικόνες και ένα μείγμα προσχεδιασμένου και αυθόρμητου λόγου. Γραφικά (π.χ. χάρτες) και λεζάντες συμπεριλαμβάνονται συχνά, αυξάνοντας την ποικιλία εικόνας και λόγου στο είδος. Οι σχέσεις στο COSMOROE χωρίζονται σε τρεις μεγάλες κατηγορίες κάθε μία εκ των οποίων έχει τις δικές της υποκατηγορίες: Ισοδυναμία: οι πληροφορίες που εκφράζουν τα διαφορετικά μέσα είναι σημασιολογικά ισοδύναμη (παραδειγματικές σχέσεις μεταξύ μέσων) Συμπληρωματικότητα: η πληροφορία που εκφράζει ένα μέσον είναι ένα (απαραίτητο ή μη) συμπλήρωμα της πληροφορίας που εκφράζει το άλλο μέσον (συνταγματικές σχέσεις μεταξύ μέσων) Ανεξαρτησία: κάθε μέσον φέρει ένα ανεξάρτητο μήνυμα, ο συνδυασμός των οποίων δημιουργεί το πολυμεσικό. 8

9 Εικόνα 5: Το Περιγραφικό πλαίσιο COSMOROE Στο υπόλοιπο της ενότητας αυτής, θα δούμε κάθε μία από τις επιμέρους υποκατηγορίες σχέσεων του πλαισίου, μέσω παραδειγμάτων. Συγκεκριμένα, ξεκινάμε με τις περιπτώσεις κυριολεκτικής ισοδυναμίας: Type-Token: το ένα μέσον αναφέρεται σε τάξη οντοτήτων (π.χ. οικοδομήματα) ενώ το άλλο σε ένα ή περισσότερα αντιπροσωπευτικά μέλη της τάξης (π.χ. πολυκατοικίες). Εικόνα 6: Παράδειγμα σχέσεως token-token. Token-Token: τα μέσα αναφέρονται ακριβώς στην ίδια οντότητα, την οποία και ονομάζουν ή δεικνύουν (π.χ δεικτική κίνηση και αντίστοιχη λέξη «εκεί»). Εικόνα 7: Παράδειγμα σχέσεως type-token. 9

10 Μεταφορική ισοδυναμία: Metaphor: τα μέσα αναφέρονται σε διαφορετικές οντότητες, διαφορετικών τομέων. Συμπαρατίθενται, όμως, για να θεωρηθούν σημασιολογικά ισοδύναμα από τον προσλαμβάνοντα το μήνυμα «μεταφέροντας» ιδιότητες από τη μία οντότητα στην άλλη. Η μία χρησιμοποιείται με βάσει τα χαρακτηριστικά της άλλης. Π.χ. «ηρεμία» και η χαρακτηριστική κίνηση με τα χέρια και το σώμα που δηλώνει μεταφορικά ότι επικρατεί ησυχία. Εικόνα 8: Παράδειγμα σχέσεως Metonymy. Metοnymy: τα μέσα αναφέρονται σε διαφορετικές οντότητες, αλλά συμπαρατίθενται για να θεωρηθούν σημασιολογικά ισοδύναμα από τον προσλαμβάνοντα το μήνυμα. Οι οντότητες ανήκουν στον ίδιο θεματικό τομέα, συσχετίζονται με τις ίδιες έννοιες, και δεν υπάρχει μεταφορά ιδιοτήτων από τη μία στην άλλη. Η μία χρησιμοποιείται αντί της άλλης. Π.χ «Αθήνα» και η αντίστοιχη Εικόνα 9: Παράδειγμα σχέσεως Metaphor. εικόνα της «ακρόπολης» (σύμβολο τής πόλης). Αναγκαία Συμπληρωματικότητα: Το μήνυμα γίνεται κατανοητό μόνο όταν συνδυάζει κανείς πληροφορία από όλα τα μέσα Exophora: περιπτώσεις αναφοράς, όπου το ένα μέσον επιλύει την αναφορά που κάνει το άλλο. Π.χ. δεικτική χειρονομία και εικόνα τού αντικειμένου στο οποίο δεικνύει. Στην Εικόνα 10, και η δεικτική χειρονομία και η δεικτική αντωνυμία (που μεταξύ τους βρίσκονται σε σχέση πλήρους ισοδυναμίας, token-token), παίρνουν «τιμή» από το κοινό αντικείμενο αναφοράς τους, που είναι η μαύρη ύλη στο εσωτερικό της οροφής του ναού (τονισμένο από εμάς με το κόκκινο ορθογώνιο για λόγους ευκρίνειας). Εικόνα 10: Παράδειγμα σχέσεως essential Exophora 10

11 Defining Apposition: το ένα μέσον προσθέτει πληροφορία στο άλλο, η οποία συνεισφέρει στην αναγνώριση ανθρώπου ή αντικειμένου, π.χ. πρβ. Εικόνα 11, «ο πρόεδρος της Eλλάδας» και η εικόνα του Κωστή Στεφανόπουλου. (Η σχέση είναι άμεσα δεμένη με το συγκεκριμένο συγκείμενο/επικοινωνιακό περιβάλλον και επομένως το μήνυμα που σχηματίζεται δεν έχει γενική ισχύ). Εικόνα 12: Παράδειγμα σχέσεως essential Agent-Object. Εικόνα 11: Παράδειγμα σχέσεως Defining Apposition. Agent-Object: περιπτώσεις έλλειψης, όπου ένα μέσον αποκαλύπτει το δράστη ή το αντικείμενο μιας ενέργειας ή κατάστασης που εκφράζεται από το άλλο μέσον. Π.χ. πρβ. Error! Reference source not found., «κράτα» και η εικόνα του μικροφώνου (το αντικείμενο του ρήματος που δε δηλώνεται λεκτικά). Μη Αναγκαία Συμπληρωματικότητα: Το ένα μέσον προσθέτει πληροφορίες στο μήνυμα που εκφράζει το άλλο, οι οποίες όμως δεν είναι αναγκαίες για την κατανόησή του. Adjunct: το ένα μέσον δηλώνει επιρρηματικές πληροφορίες σχετικά με αυτά που εκφράζει το άλλο (τόπο, κατεύθυνση, τρόπο, μέσον). Π.χ. πρβ. Εικόνα 13, «Πηγαίνουμε» και εικόνα ενός πλοίου (δήλωση μέσου). Εικόνα 13: Παράδειγμα σχέσεως Adjunct. Εικόνα 14: Παράδειγμα σχέσεως non essential Exophora. Non essential Exophora: περιπτώσεις αναφοράς, όπου η οντότητα στην οποια αναφέρεται το ένα μέσον αποκαλύπτεται άμεσα με το άλλο μέσον, μολονότι αυτό δεν είναι αναγκαίο για την κατανόηση του μηνύματος (είτε επειδή η πληροφορία υπονοείται, είτε επειδή δεν έχει ιδιαίτερη σημασία ο πλήρης προσδιορισμός του αντικειμένου αναφοράς). Π.χ. πρβ. Εικόνα 14, «η πόλη είναι ένα συνοθύλευμα του αρχαίου και του μοντέρνου» και εικόνες οικοδομημάτων. Εδώ 11

12 αναφορά γίνεται σε αρχαία και μοντέρνα οικοδομήματα, όπως δηλώνει η εικόνα. Αυτό όμως υπονοείται εν μέρει στο λόγο (αφού γίνεται αναφορά σε πολή). Γενικά, ακόμα και αν αφεθεί απροσδιόριστη η έκφραση, βγαίνει νόημα (π.χ. θα μπορούσε να αναφέρεται κανείς όχι μόνο σε οικοδομήματα αλλά και σε είδη τέχνης κτλ.). Εικόνα 15: Παράδειγμα σχέσεως non essential Agent-Object. Non essential Agent-Object: το ένα μέσον αποκαλύπτει τον δράστη ή το αντικείμενο της ενέργειας ή κατάστασης που εκφράζει το άλλο, χωρίς όμως αυτή η πληροφορία να είναι αναγκαία για την κατανόηση του μηνύματος. Π.χ. πρβ. Εικόνα 15, «ψωνίζουμε» και εικόνα ρούχων. Δεν υπάρχει φαινόμενο έλλειψης στο λόγο, παρ όλα αυτά η εικόνα προσφέρει συμπληρωματική πληροφορία δίνοντας τιμή στα συνήθη συμπληρώματα του ρήματος. Non Defining Apposition: το ένα μέσον φανερώνει μια γενική ιδιότητα/χαρακτηριστικό για την οντότητα που δηλώνει το άλλο μέσον, που όμως δεν είναι αναγκαία για την κατανόηση του μηνύματος. Π.χ. «ο κύριος Χ» και αντίστοιχη εικόνα που δείχνει τον κ. Χ με στολή αστυνομικού (δηλωτική του επαγγέλματος). Η επιπλέον αυτή πληροφορία προσθέτει στοιχεία για την ταυτότητα του υποκειμένου (επάγγελμα, εθνικότητα κτλ.), χωρίς απαραίτητα να είναι αναγκαία η πληροφορία για την κατανόηση του νοήματος (συχνά υπονοείται και από το συγκείμενο λόγο). Να σημειώσουμε εδώ, ότι εκ φύσεως οι εικόνες προσφέρουν πληθώρα επιπλέον πληροφοριών, οπτικών λεπτομερειών, χωρίς όμως αυτές να έχουν λειτουργικό ρόλο κάθε φορά στο παραγόμενο μήνυμα. Στη συγκεκριμένη σχέση περιοριζόμαστε σε λεπτομέρειες που αφορούν στην ταυτότητα ενός ανθρώπου ή αντικειμένου. Ανεξαρτησία: Contradiction: το ένα μέσον εκφράζει την ακριβώς αντίθετη πληροφορία από το άλλο (λόγω ειρωνίας, χιούμορ, ή ανθρώπινου λάθους στη δημιουργία του πολυμεσικού αρχείου). Π.χ. πρβ. Εικόνα 16, ο λόγος αναφέρει ότι «δεν υπάρχουν τουρίστες» σε μια περιοχή, ενώ η εικόνα δείχνει τουρίστες. Η σχέση αυτή έχει όλες τις υποκατηγορίες που έχει και η σημασιολογική ισοδυναμία. Εικόνα 16: Παράδειγμα σχέσεως Contradiction. 12

13 Εικόνα 17: Παράδειγμα σχέσεως Symbiosis. Symbiosis: περίπτωση όπου διαφορετικές πληροφορίες εκφράζονται από τα διαφορετικά μέσα, η συμπαράθεση των οποίων (συμπαράθεση στο χρόνο ή στο χώρο) εξυπηρετεί τη «φατική» επικοινωνία, δηλαδή το ένα μέσον εκφράζει κάποια πληροφορία και το άλλο δείχνει κάτι θεματικά σχετικό που όμως δεν αναφέρεται ή συμπληρώνει αυτή την πληροφορία με κανένα τρόπο. Η συμβίωση των μέσων γίνεται για να διατηρηθεί η πολυμεσικότητα του αρχείου. Π.χ. πρβ. Εικόνα 17, όπου γίνεται λόγος περί ιστορικών στοιχείων και παράλληλα έχουμε εικόνα των συνδυαλεγομένων και εν μέρει του χώρου στον οποίο συνδυαλέγονται (που όμως δεν αναφέρεται άμεσα σε αυτά που λέγονται). Meta-Information: Το ένα μέσον φανερώνει επιπλέον πληροφορία για αυτό που εκφράζει το άλλο μέσον χρησιμοποιώντας τα δικά του μέσα πραγμάτωσης (π.χ. κίνηση της κάμερας) ή μέσω μη-προτασιακών στοιχείων της πραγμάτωσής τους (π.χ. προσωδία, ρυθμιστικές κινήσεις κτλ.). Το ένα μέσον σχολιάζει, έτσι, στοιχεία αυτών που εκφράζει το άλλο μέσον. Π.χ. «πόλη» και εικόνα της πόλης από ψηλά, ρυθμική κίνηση που δηλώνει έμφαση σε συγκεκριμένα μέρη του λόγου κτλ. Το σώμα οπτικο-ακουστικών αρχείων COSMOROE Το COSMOROE έχει υιοθετηθεί για τη επισημείωση ενός σώματος τηλεοπτικών ταξιδιωτικών εκπομπών με σημασιολογικές σχέσεις μεταξύ λόγου-κίνησης και εικόνας. Πρόκειται για μια συλλογή πέντε (5) ωρών στα Ελληνικά και πέντε (5) ωρών στα Αγγλικά, από δύο διαφορετικούς παραγωγούς σε κάθε γλώσσα (και συνεπώς διαφορετικό στυλ) και με θεματικές αντιστοιχίες μεταξύ των ελληνικών και αγγλικών εκπομπών (π.χ. παρουσίαση του Λονδίνου και από ελληνική και από Αγγλική εκπομπή). Αυτού του είδους οι ισορροπίες και αντιστοιχίες στη συλλογή επιτρέπουν διάφορες συγκρίσεις μεταξύ του επισημειωμένου υλικού και ασφαλέστερη εξαγωγή συμπερασμάτων για το σημασιολογικό παιχνίδι μεταξύ των διαφορετικών μέσων σε αυτό το είδος πολυμεσικών κειμένων (π.χ. συγκρίσεις μεταξύ διαφορετικών δημιουργών και δημιουργών από διαφορετικές κουλτούρες, εξαγωγή συμπερασμάτων με γενικότερη ισχύ πέρα από το στυλ συγκεκριμένων δημιουργών και των πολιτιστικών τους καταβολών). Τα επισημειωμένα αρχεία έχουν περάσει από μια σειρά υπολογιστικών εργαλείων που ελέγχουν τη συνέπεια της επισημείωσης και βρίσκονται τώρα σε διαδικασία επικύρωσης (validation). Μια πρώτη μελέτη της συμφωνίας μεταξύ επισημειωτών για την επιλογή των κατάλληλων σχέσεων στην επισημείωση των αρχείων έχει δόσει πολύ ενθαρρυντικά αποτελέσματα (συμφωνία κατά 88%) (πρβ. λεπτομέρειες στο Pastra 2008). 13

14 Τα εργαλεία επισημείωσης που χρησιμοποιήθηκαν ήταν το Transcriber (Baras et al. 1998) για την μεταγραφή του προφορικού λόγου σε γραπτό και την αναγνώριση ακουστικών γεγονότων (π.χ. χτύπημα καμπάνας), και το ANVIL (Kipp 2004) για όλα τα υπόλοιπα επίπεδα σχολιασμού. Η Εικόνα 18 παρουσιάζει το περιβάλλον επισημείωσης του ANVIL, με το σχήμα σχολιασμού του COSMOROE (πρβ. διαφορετικές γραμμές εργασίας λεπτομέρειες για τις οποίες δεν φαίνονται στην εικόνα) και συγκεκριμένα παραδείγματα επισημειώσεων (πρβ. ορθογώνια κουτάκια με πληροφορίες ανά γραμμή εργασίας), όπως έχουν καταγραφεί στο συγκεκριμένο σημείο του οπτικο-ακουστικού αρχείου που φορτώθηκε στο εργαλείο. Το σχήμα σχολιασμού/επισημείωσης του COSMOROE, αφορά στην επισημείωση αρχής και τέλους διαφορετικών μονάδων σημασίας και της σχέσης στην οποία συμμετέχουν (πρβ. αναλυτικές πληροφορίες στο Pastra 2008). Γενικά, εισάγεται το οπτικο-ακουστικό αρχείο στο ANVIL, εισάγεται το αρχείο μεταγραφής του προφορικού λόγου σε γραπτό, γίνεται μεταγραφή τυχόν υποτίτλων, επίθετου κειμένου και άλλων οπτικών χαρακτήρων που έχει καταγράψει ο φακός (π.χ. κείμενο σε οδικές ταμπέλες), και από εκεί και πέρα, ξεκινά ο χωρισμός των διαφορετικών μέσων σε μονάδες σημασιάς. Λέξεις ή φράσεις από τον μεταγεγραμμένο λόγο που ο επισημειωτής κρίνει ότι παίρνουν μέρος στο σημασιολογικό παιχνίδι (συμμετέχουν δηλαδή σε σχέση) επισημειώνονται ξεχωριστά (καταγράφονται δηλαδή τα χρονικά τους όρια). Στη συνέχεια, χωρίζεται η εικόνα σε σκηνές (μία σκηνή ορίζεται ως μια ενιαία και αδιάλειπτη κίνηση της κάμερας ή οπτική αυτής η αλλαγή οπτικής πλευράς ή εναλλαγή στην κίνηση της κάμερας δηλώνουν την αρχή μιας άλλης σκηνής). Περαιτέρω, αντικείμενα που ο επισημειωτής κρίνει ότι συμμετέχουν σε σχέση επισημειώνονται ξεχωριστά: ορίζεται το χρονικό διάστημα κατά το οποίο το αντικείμενο εμφανίζεται στην οθόνη και το περίγραμμά του ζωγραφίζεται από τους επισημειωτές πάνω στο καρέ του αρχείου που θεωρείται πιο αντιπροσωπευτικό). Υπάρχουν περιπτώσεις όπου ολόκληρο το προσκήνιο ή το παρασκήνιο (foreground- background) μιας σκηνής συμμετέχει σε μια σχέση, στην οποία περίπτωση ο επισημειωτής το δηλώνει ρητά. Χειρονομίες και άλλες κινήσεις του σώματος επισημειώνονται ξεχωριστά. Για τις χειρονομίες δηλώνεται και το είδος της χειρονομίας. Ανεξάρτητος επισημειωτής δίνει μία λέξη «ταμπέλα» (label) στα αντικείμενα, στο παρασκήνιο/προσκήνιο και στις χειρονομίες και κινήσεις δηλώνοντας τί απεικονίζουν. Η λεκτική απόδοση της σημασίας των εικόνων και των κινήσεων βασίζεται στη μέθοδο της κατηγοριοποίησης (δηλαδή χρήση μιας λέξης ή πολύλεκτου όρου) και μάλιστα στη θεωρία του Βασικού Επιπέδου (Rosch 1978). Η γνωσιακή αυτή θεωρεία κατηγοριοποίησης υποστηρίζει ότι όταν κάποιος κατηγοριοποιεί λεκτικά μια εικόνα (αντικειμένου ή κίνησης) τείνει να εκφράζει αυτό που βλέπει χωρίς να πηγαίνει σε πολύ ειδικές ή πολύ γενικές κατηγορίες, παραμένει, δηλαδή, σε ένα βασικό επίπεδο κατηγοριοποίησης, στο επίπεδο στο οποίο οι λέξεις μαθαίνονται ευκολότερα, είναι πιο σύντομες, χρησιμοποιούνται πιο συχνά, το επίπεδο στο οποίο τα μέλη μιας κατηγορίας έχουν τα πιο αντιπροσωπευτικά χαρακτηριστικά. Χρησιμοποιώντας αυτή τη θεωρεία, η υποκειμενικότητα και συμφωνία των επισημειωτών στην λεκτική απόδοση του περιεχομένου των εικόνων και των κινήσεων καθίσταται εφικτή. 14

15 Τέλος, σημασιολογικές μονάδες από το λόγο, την εικόνα και την κίνηση συνδέονται μέσω μιας σχέσης του COSMOROE που δηλώνει ο επισημειωτής. την Εικόνα 18, εμφανίζεται φωτισμένη με χρώμα μία σχέση μετωνυμίας (μπλε χρώμα) και οι μονάδες λόγου και εικόνας που συμμετέχουν σε αυτή (πράσινο χρώμα). Εικόνα 18: Εικόνα του περιβάλλοντος επισημειώσης που χρησιμοποιήθηκε για το COSMOROE corpus. 15

16 Μηχανή αναζήτησης και περιήγησης στο επισημειωμένο σώμα COSMOROE Η μηχανή αναζήτησης του COSMOROE, επιτρέπει την αυτόματη δεικτοδότηση και ανάκτηση πληροφοριών από οπτικο-ακουστικά αρχεία και εν δυνάμει άλλα πολυμεσικά αρχεία. Πρόκειται για μια διαδικτυακή εφαρμογή που έχει ως βάση την ανοιχτού κώδικα βιβλιοθήκη για μηχανές αναζήτησης, Apache Lucene (http://lucene.apache.org) (πρβ. περισσότερες λεπτομέρειες στο Pastra 2009). Η αναζήτηση μπορεί να γίνει είτε μέσω μιας απλής διεπαφής, όπου ο χρήστης υποβάλλει κάποια λέξη-κλειδί, είτε μέσω μιας διεπαφής για πιο λεπτομερή προσδιορισμό της προς ανάκτηση πληροφορίας, όπου ο χρήστης φιλτράρει τις λέξεις-κλειδιά με διάφορα κριτήρια. Η απλή αναζήτηση (πρβ. Εικόνα 19: COSMOROE μηχανή αναζήτησης μέρος διεπαφής απλής αναζήτησης.εικόνα 19) απευθύνεται στο μέσο χρήστη που θέλει να βρει συγκεκριμένες πληροφορίες μέσα σε ακουστικά αρχεία με τον τρόπο που συνήθως χρησιμοποιεί τις γνωστές μηχανές αναζήτησης. Στην περίπτωση αυτή, οι επισημειωμένες (ή στο μέλλον αυτόματα αναγνωρισμένες) σημασιολογικές σχέσεις μεταξύ λόγουκίνησης-εικόνας χρησιμοποιούνται χωρίς να γίνεται αντιληπτό από το χρήστη διότι δε χρειάζεται- από το σύστημα για πιο ακριβή και έξυπνη ανάκτηση δεδομένων. Εικόνα 19: COSMOROE μηχανή αναζήτησης μέρος διεπαφής απλής αναζήτησης. Η σύνθετη αναζήτηση (πρβ. Εικόνα 20) απευθύνεται σε ανθρώπους με ένα ειδικό ενδιαφέρον για σημασιολογία σε πολυμεσικά αρχεία ή/και για δημιουργία πολυμεσικών συστημάτων ή τέλος για χρήστες που θέλουν και έχουν την εμπειρία να προσδιορίσουν αυτό για το οποίο ψάχνουν με μεγάλη ακρίβεια. Σε αυτή την περίπτωση, η αναζήτηση μπορεί να γίνει με τους εξής τρόπους: Χρησιμοποιώντας μία ή περισσότερες λέξεις κλειδιά που τυχόν αναφέρονται στα αρχεία στον προφορικό λόγο (ή τις οποιεσδήποτε εκφάνσεις γραπτού λόγυ, π.χ. υπότιτλοι), ή/και στις ταμπέλες (labels) των οπτικών μονάδων και κινήσεων που περιέχονται μέσα στα αρχεία. Σκοπός η εύρεση των σημασιολογικών σχέσεων στις οποίες λαμβάνουν χώρα οι λέξεις-κλειδιά. Χρησιμοποιώντας ένα ζεύγος λέξεων-κλειδιών που συνδέονται με σχέσεις του COSMOROE που καθορίζει ο ίδιος ο χρήστης. Καθορίζοντας συγκεκριμένους τύπους σχέσεων του COSMOROE, για τις οποίες ο χρήστης θέλει να δει πώς πραγματώνονται με πραγματικά παραδείγματα από οπτικο-ακουστικά αρχεία. 16

17 Καθορίζοντας συγκεκριμένα μέσα και τροπικότητες (π.χ. συγκεκριμένους τύπους χειρονομιών) για τα οποία θέλει να δει τις διαφορετικές σχέσεις στις οποίες συμμετέχουν. Χρησιμοποιώντας όλους τους δυνατούς συνδυασμούς όλων των ανωτέρω αναφερθέντων τρόπων. Εικόνα 20: COSMOROE μηχανή αναζήτησης διεπαφή εξειδικευμένης αναζήτησης. Αποτέλεσμα μιας αναζήτησης είναι τα οπτικο-ακουστικά αρχεία που περιέχουν την πληροφορία που αναζητήθηκε, και μάλιστα τα συγκεκριμένα μέρη των αρχείων όπου εμφανίζεται η πληροφορία. Τα αποτελέσματα παρουσιάζονται σε μορφή λίστας, από το πιο σχετικό αποτέλεσμα στο λιγότερο σχετικό. Στην απλή αναζήτηση, τα αποτελέσματα είναι μια λίστα με τα βίντεο κλιπ που εμπεριέχουν την πληροφορία που αναζητήθηκε (πρβ. ), ενώ στην σύνθετη αναζήτηση, ο χρήστης βλέπει μια λίστα από συνδέσμους (πρβ. Εικόνα 22) σε σελίδες που εμπεριέχουν για κάθε αποτελέσμα- πλήρης πληροφορίες για τη σημασιολογική σχέση που λαμβάνει χώρα στο συγκεκριμένο σημείο του αρχείου και φυσικά στα σχετικά βίντεο κλιπ (πρβ. Εικόνα 21). Στην απλή αναζήτηση, η σειρά των αποτελεσμάτων βασίζεται σε μια τροποποίηση του κλασσικού μηχανισμού που έχει το LUCENE (και που βασίζεται στη συχνότητα εμφάνισης της λέξης-κλειδί στο κάθε 17

18 αρχείο και στο σύνολο της βάσεως δεδομένων tf-idf score). Η τροποποίηση είναι τέτοια που ευνοεί κάποιες σχέσεις του COSMOROE έναντι άλλων ως ενδεικτικές υψηλότερου πληροφοριακού φορτίου, ωθώντας έτσι τα αντίστοιχα αποτελέσματα ψηλότερα στη λίστα. Κάθε πληροφορία που ανακτάται καθώς και η ίδια η λίστα των αποτελεσμάτων μπορεί να σωθεί στον υπολογιστή του χρήστη, και μια σειρά στατιστικών στοιχείων που αφορούν στο περιεχόμενο της βάσης δεδομένων (π.χ. αριθμός περιπτώσεων ανά σημασιολογική σχέση) είναι διαθέσιμα για το χρήστη μέσω συγκεκριμένης ιστοσελίδας που ανανεώνεται δυναμικά. Εικόνα 21: COSMOROE μηχανή αναζήτησης αναλυτικές πληροφορίες για συγκεκριμένο αποτέλεσμα (εξιδεικευμένη χρήση). 18

19 Εικόνα 22: Λίστα αποτελεσμάτων απλής αναζήτησης (πάνω). Δεξιά: λίστα αποτελεσμάτων εξειδικευμένης αναζήτησης. 19

20 Διαδραστική παρουσίαση παραδειγμάτων σημασιολογικού παιχνιδιού ανάμεσα σε λόγο-κίνηση και εικόνα Στην ενότητα αυτή παρουσιάζουμε μια σειρά από παραδείγματα που αφορούν κυρίως σε διάδραση λόγου και κίνησης. Ο αναγνώστης ακολουθώντας τις οδηγίες που παραθέτουμε δίπλα από κάθε εικόνα, μπορεί διαδραστικά να μυηθεί στην ανάλυση και ανακάλυψη αυτού του σημασιολογικού παιχνιδιού μεταξύ των διαφορετικών μέσων και τροπικοτήτων σε πολυμεσικό περιβάλλον. Παράδειγμα 1: Ξεκινάμε με μια γελοιογραφία (Εικόνα 23). Πρόκειται για γελοιογραφία του ΚΥΡ (1999), την οποία παραθέτουμε αρχικά έχοντας αφαιρέσει το γραπτό λόγο που εμπεριέχει. Κρατάμε το σκίτσο το οποίο παρουσιάζει έναν άνδρα μάλλον διανοούμενο- με βάση το παρουσιαστικό του, να κάνει...τι; Καταγράψτε τις κινήσεις που φαίνεται να πραγματώνει ο άνδρας του σκίτσου. Ας δούμε τώρα τις πιθανές απαντήσεις και το λόγο που εμπεριέχει η πραγματική γελοιογραφία: Εικόνα 23: Σημασιολογική σχέση λόγουαπεικονιζόμενης κίνησης σε γελοιογραφία. Ο λόγος έρχεται σε προφανή αντίθεση με δύο από τις κινήσεις που κάνει ο άνδρας, δηλαδή με το ότι κρύβει με το χέρι του αυτά που γράφει και με το ότι κοιτάει πίσω από την πλάτη του. Μέσω αυτής της αντίθεσης πλέκεται το μήνυμα της γελοιογραφίας. Και τα δύο μέσα, λόγος και (απεικονιζόμενη) κίνηση συμβάλλουν στη δημιουργία του πολυμεσικού μηνύματος με τρόπο καθοριστικό. 20

21 Παράδειγμα 2: Το επόμενο παράδειγμα, Εικόνα 24, αποτελεί απόσπασμα ενός οπτικο-ακουστικού αρχείου. Σε κάποιο σημείο ο παρουσιαστής της συγκεκριμένης τηλεοπτικής ταξιδιωτικής εκπομπής λέει τη φράση «απολαμβάνουμε μελωδίες από επαγγελματίες μουσικούς» (η οποία εμπεριέχει μια κειμενική μετωνυμία) και παράλληλα ο τηλεθεατής βλέπει κάποιους ανθρώπους να κάνουν κάτι συγκεκριμένο. Τι είναι αυτό; Προκειμένου να αναλυθεί η σχέση ανάμεσα στην απεικονιζόμενη κίνηση και τον λόγο που εκφωνείται παράλληλα, είναι απαραίτητη η επίλυση της κειμενικής μετωνυμίας. Οπως φαίνεται στην Εικόνα 24, η λέξη «μελωδία» χρησιμοποιείται αντί του ρηματικoύ ουσιαστικού «άκουσμα» (ή/και του αντίστοιχου ρήματος «να ακούμε»), ένα φαινόμενο μετωνυμίας στο λόγο, όπου δηλώνεται το ερέθισμα αντί του αντιληπτικού γεγονότος. Ανάμεσα στη λέξη «μελωδίες» και πιο συγκεκριμένα στην επίλυση του μετωνυμικού φαινομένου, δηλαδή, στη λέξη «άκουσμα» και την ενέργεια που βλέπουμε να λαμβάνει χώρα, υπάρχει μια συγκεκριμένη σημασιολογική σχέση. Ποιά είναι αυτή; «απολαμβάνουμε μελωδίες από επαγγελματίες μουσικούς...» κειμενική μετωνυμία: ερέθισμα αντί τού αντιληπτικού γεγονότος «απολαμβάνουμε το άκουσμα μελωδιών από επαγγελματίες μουσικούς...» Τι κάνουν? Καταγράψτε την απάντησή σας Εικόνα 24: Σημασιολογική σχέση λόγου-κίνησης σε οπτικο-ακουστικό αρχείο. Αφού απαντήσετε στο ερώτημα του τι κίνηση λαμβάνει χώρα, και σκεφτείται την πιθανή σχέση μεταξύ της κίνησης και του λόγου, ας δούμε την περαιτέρω ανάλυση: 21

22 «απολαμβάνουμε μελωδίες από επαγγελματίες μουσικούς...» το άκουσμα μελωδιών Πολυμεσική μετωνυμία: Αντιληπτικό γεγονός αντί του ερεθίσματος που το προκάλεσε Κίνηση: Παίζουν μουσική Εικόνα 25: Επίλυση σημασιολογικής σχέσης λόγου-κίνησης με δύο επίπεδα μετωνυμίας, ένα κειμενικό και ένα πολυμεσικό. Οπως βλέπουμε στην Εικόνα 25, πρόκειται λοιπόν για μια περίπτωση μετωνυμίας μεταξύ λόγου και κίνησης και μάλιστα μετωνυμίας όπου η κίνηση (παίζουν μουσική) αποτελεί το εγγενές αίτιο που προκαλεί το φαινόμενο αντίληψης στο οποίο αναφέρεται ο λόγος (ακούμε μελωδίες / άκουσμα μελωδιών). Τα δύο μέσα συμπαρατίθενται στο αρχείο μέσω μιας «επιβεβλημένης» σημασιολογικής ισοδυναμίας που προκύπτει μόνο μέσω της εν λόγω μετωνυμικής ανάλυσης, μιας ανάλυσης πολλαπλών επιπέδων. Για να αναλύσουμε -την οικεία για κάθε φυσικό ομιλητή- σχέση ανάμεσα στη λέξη «μελωδίες» και την κίνηση τού να «παίζουν μουσική», χρειάστηκε να αναλύσουμε το λόγο και το πολυμεσικό μήνυμα στο σύνολό του μέσω δύο μετωνυμικών φαινομένων. Παράδειγμα 3: Στο επόμενο παράδειγμα θα δούμε εικόνα από οπτικο-ακουστικό αρχείο όπου ο παρουσιαστής τρίβει τα χέρια του. Βρίσκεται πάνω σε ένα ανοιχτό διώροφο λεωφορείο, όπου κάνει το γύρω του Λονδίνου για να δει και να παρουσιάσει στους τηλεθεατές τα αξιοθέατα της πόλης. Στο συγκεκριμένο σημείο του βίντεο, έχουμε τα εξής: Προφορικός λόγος: «Με τέτοιο ψοφόκρυο και βροχή...» Κίνηση: τρίβει τα χέρια του (πρβ. Εικόνα 26) 22

23 Τι σχέση υπάρχει ανάμεσα στην εν λόγω κίνηση και τη λέξη που αναφέρεται στο κρύο; Η λέξη μάς δίνει την αιτία της κίνησης, πρόκειται δηλαδή για μια μετωνυμική σχέση μεταξύ των δύο τροπικοτήτων, όπου βλέπουμε την κίνηση αντί της αιτίας την οποία εκφράζει ο λόγος. Ο λόγος έρχεται να ερμηνεύσει μια κίνηση που από μόνη της θα μπορούσε να λάβει πολλές ερμηνείες ως προς την πρόθεση αυτού που την εκτελεί. Αυτές τις πολλαπλές ερμηνείες σπεύδι να «προλάβει» ο λόγος, επιβάλλοντας την ερμηνεία του ίδιου του φορέα της κίνησης. Εικόνα 26: "Με τέτοιο ψοφόκρυο και βροχή..." Παράδειγμα 4: Στην Εικόνα 27, βλέπουμε ένα πλήθος έξω από ένα κτήριο. Κάποιοι περπατούν προς το κτήριο, άλλοι στέκονται στην ουρά, άλλοι στέκονται σε μικρές παρέες συνομιλώντας. Παράλληλα, ακούμε τον εκφωνητή να λέει ότι «εκατομμύρια άνθρωποι επισκέπτονται το Λονδίνο κάθε χρόνο». Πέρα από την πληροφορία που παίρνουμε ότι το εν λόγω κτήριο (στο παρασκήνιο της εικόνας) βρίσκεται στο Λονδίνο, παίρνουμε και μια άλλη Εικόνα 27: «Τριάντα πέντε εκατομμύρια άνθρωποι επισκέπτονται το Λονδίνο κάθε χρόνο...» σημαντική πληροφορία, από τον εκφωνούμενο λόγο: το σκοπό για τον οποίο το απεικονιζόμενο πλήθος στέκεται / περπατά στο συγκεκριμένο σημείο. Σκοπός αυτών των καθημερινών κινήσεων είναι να επισκεφθούν το κτήριο. Βλέπουμε, λοιπόν, ότι στη συγκεκριμένη περίπτωση, ο λόγος έρχεται πάλι να ερμηνεύσει καθημερινές κινήσεις, να αποδόσει πέραν κάθε αμφιβολίας το σκοπό για τον οποίο λαμβάνουν χώρα. Πρόκειται για κινήσεις που μπορεί να κάνουμε δεκάδες φορές κάθε 23

24 μέρα, για διαφορετικό λόγο. Βλέποντας το οπτικό συγκείμενο μόνο, και έχοντας κάποια γνώση τόπων και καταστάσεων αλλά και του είδους του αρχείου που παρακολουθεί (π.χ. ταξιδιωτική εκπομπή και όχι ειδησεογραφία), θα μπορούσε κάποιος να συμπεράνει, ίσως, το σκοπό της στάσης τού πλήθους στη συγκεκριμένη εικόνα. Ο λόγος, πάντως, δρα καταλυτικά ξεκαθαρίζοντας την ερμηνεία που θέλει να αποδοθεί στις εν λόγω κινήσεις αυτός που παραθέτει τις εικόνες. Εχουμε και εδώ μια μετωνυμική σχέση μεταξύ των δύο τροπικοτήτων, μια μετωνυμία όπου η κίνηση στέκει οπτικά αντί του σκοπού που εκφράζει ο λόγος. Παράδειγμα 5: Στην Εικόνα 28, βλέπουμε μια σειρά από καρέ οπτικο-ακουστικού αρχείου, όπου ο απεικονιζόμενος άνδρας «πέφτει» / «καταρρέει». Ο παράλληλος εκφωνούμενος λόγος αναφέρεται στη συνήθεια των νέων της πόλης όπου βρίσκεται ο παρουσιαστής της εκπομπής, να βγαίνουν το βράδυ και να πίνουν «για να μεθύσουν μέχρι τελικής πτώσεως». Σε αυτή την περίπτωση, λόγος και κίνηση βρίσκονται σε σημασιολογική ισοδυναμία, δηλαδή η λέξη «πτώση» χαρακτηρίζει ακριβώς την κίνηση που λαμβάνει χώρα, είναι μια περίπτωση σχέσεως typetoken, όπου ο λόγος κατηγοριοποιεί ουσιαστικά την οπτικά αντιληπτή κίνηση, ως ανήκουσα στο «είδος» των κινήσεων πτώσεως. Αναφερόμαστε σε είδος, διότι η πτώση/κατάρρευση ενός ατόμου μπορεί να πραγματωθεί με διάφορους τρόπους, π.χ. απότομη και όχι σταδιακή κατάρρευση, κάθε φορά όμως, διακρίνεται από συγκεκριμένα, κοινά, χαρακτηριστικά πραγμάτωσης, όπως για παράδειγμα η κατεύθυνση της κίνησης συγκεκριμένων αρθρώσεων του σώματος και η αλλαγή της γωνίας που σχηματίζουν οι αρθρώσεις των γονάτων από την όρθια θέση σε θέση μή στήριξης. Να σημειώσουμε, ότι και σε αυτή την περίπτωση, ο λόγος είναι ερμηνευτικός και αξιολογικός. Χαρακτηρίζει την κίνηση ως «πτώση» διακρίνοντάς τη από π.χ. ηθελημένο γονάτισμα του άνδρα μπροστά στην κοπέλα. Εκφράζει / ερμηνεύει / αποδίδει προθετικότητα, λοιπόν, στη συγκεκριμένη κίνηση. Εκφράζει τη σκέψη/άποψη αυτού που παραθέτει τις συγκεκριμένες εικόνες, εκφράζει τη δική του ερμηνεία που θέλει να είναι και η ερμηνεία που θα υιοθετήσουν οι αποδέκτες του πολυμεσικού Εικόνα 28: "...για να μεθύσουν μέχρι τελικής πτώσεως..." 24

25 μηνύματος / αρχείου. Πρόκειται για κάτι που κάνουμε όλοι καθημερινά, όταν εξηγούμε μέσω του λόγου τη δική μας συμπεριφορά ή/και τη συμπεριφορά των άλλων. Παράδειγμα 6: Tο τελευταίο παράδειγμα που θα παρουσιάσουμε απεικονίζεται στην Εικόνα 29. Πρόκειται πάλι για απόσπασμα ταξιδιωτικής τηλεοπτικής εκπομπής, όπου καθώς η κάμερα μάς δείχνει την εσωτερική αυλή ενός μαροκινού οικήματος, και συγκεκριμένα εστιάζει σε μια κούνια, ο παρουσιαστής αναφέρει ότι «εκεί [στην αυλή] επιτρέπονταν όλες οι υπαίθριες δραστηριότητες. Εχουμε, λοιπόν, τα ακόλουθα: Εικόνα αντικειμένου: κούνια Εκφωνούμενος λόγος: «δραστηριότητες» Τι σχέση υπάρχει ακριβώς ανάμεσα σε μία λέξη που αναφέρεται σε κίνηση γενικά (δραστηριότητα) και την εικόνα ενός πολύ συγκεκριμένου αντικειμένου; Σε αυτή την περίπτωση χρειάζεται περαιτέρω ανάλυση της εικόνας/αντικειμένου, για να αποφανθεί κάποιος για τη σχέση μεταξύ των δύο τροπικοτήτων. Η κούνια φαίνεται να λειτουργεί μετωνυμικά (οπτική μετωνυμία), Εικόνα 29: "...εκεί επιτρέπονταν όλες οι υπαίθριες δραστηριότητες..." δηλαδή απεικονίζεται αντί μιας συγκεκριμένης δραστηριότητας για την οποία χρησιμοποιείται, i.e. να κουνιέται κάποιος. Επιλύοντας αυτή την οπτική μετωνυμία τύπου «αντικείμενο αντί της χαρακτηριστικής ενέργειας για την οποία χρησιμοποιείται», μπορεί πλέον κάποιος να συγκρίνει άμεσα την υπονοούμενη οπτικά κίνηση (κούνημα) με αυτό που εκφράζει ο εκφωνούμενος λόγος (δραστηριότητα). Η σχέση μεταξύ των δύο τροπικοτήτων (υπονοούμενης κίνησης και λόγου) είναι σχέση ισοδυναμίας type-token, δηλαδή ο λόγος δηλώνει μια γενική κατηγορία, μέλος της οποίας είναι η οπτικά υπονοούμενη κίνηση. Πρόκειται και εδώ για ένα ιδιαίτερα εκλεπτυσμένο σημασιολογικό παιχνίδι μεταξύ διαφορετικών σημειωτικών συστημάτων, που ο άνθρωπος ξετυλίσσει χωρίς να το συνειδητοποιεί άμεσα κατά την πρόσληψη των πολυμεσικών μηνυμάτων. Το θεωρητικό πλαίσιο COSMOROE και όλη η σχετική ερευνητική δραστηριότητα που παρουσιάζουμε σε αυτό το άρθρο, προσφέρει πιστεύουμε έναν αξιόπιστο και αποτελεσματικό τρόπο ανάλυσης αυτού του παιχνιδιού με σκοπό όχι μόνο τη βαθύτερη κατανόηση και παραγωγή πολυμεσικών μηνυμάτων, αλλά και την προσπάθεια υπολογιστικής μοντελοποίησης αυτών. 25

26 Συμπεράσματα και μελλοντικές ερευνητικές κατευθύνσεις Μέσω της ανάλυσης του COSMOROE, φαίνεται ότι ο λόγος συνήθως λειτουργεί αφαιρετικά, απομακρύνεται από τις λεπτομέρειες πραγμάτωσης κινήσεων και τα οπτικά χαρακτηριστικά των αντικειμένων και εκφράζει σκοπό/αιτία/αποτέλεσμα, αξιολογεί, κατηγοριοποιεί/οργανώνει, ταυτοποιεί, δηλώνει το μή άμεσα αντιληπτό (π.χ. συναισθήματα, αντίληψη συνομιλητή κτλ.), κατευθύνει προς αυτό που θεωρείται σημαντικό. Η κίνηση και η εικόνα (όταν δεν είναι συμβολικές) «προσγειώνουν» την πρόθεση στον αισθησιοκινητικά αντιληπτό κόσμο, την τοποθετούν και την πραγματώνουν με βάση το περιβάλλον επικοινωνίας (είναι η σύνδεση με το τι μοιράζονται π.χ. οπτικά οι συνομιλητές, πώς το πραγματώνουν υπό συγκεκριμένες συνθήκες κτλ.). Αυτή η διπλή διάδραση των μέσων λαμβάνει χώρα στη δημιουργία και κατανόηση οπτικο-ακουστικών και άλλων πολυμεσικών αρχείων, καθώς και στην καθημερινή επικοινωνία. Ιδιοι οι μηχανισμοί και στις δύο περιπτώσεις, ίδια η χροιά του σημασιολογικού παιχνιδιού (οι σημασιολογικές σχέσεις). Η μόνη διαφορά είναι ότι στην πρώτη περίπτωση έχουμε συνειδητή παρέμβαση του δημιουργού για να κατευθύνει το κοινό στο τι μηνύματα θα ήταν επιθυμητό να προσλαβει, ενώ στη δεύτερη περίπτωση έχουμε ένα σημασιολογικό παιχνίδι που πηγάζει άμεσα από την συμπεριφορά και διάδραση των ανθρώπων. Σε τι μας χρησιμεύει όμως η κατανόηση αυτού του σημασιολογικού παιχνιδιού; Πρώτα απ όλα, όλα δείχνουν ότι οδεύουμε προς την εποχή του Πολυμεσικού Αλφαβητισμού που απαιτεί πολίτες που δεν είναι αναλφάβητοι ως προς το πολυμεσικό μήνυμα (πρβ. Εικόνα 4). Η τεχνολογία πλησιάζει και χρειάζεται να πλησιάζει όλο και περισσότερο τον άνθρωπο (να γίνεται όλο και πιο φιλική προς το χρήστη, όλο και πιο έξυπνη, όλο και πιο εύκολα προσβάσιμη). Kατανόηση και παραγωγή λόγου κίνησης εικόνας και του μεταξύ τους σημασιολογικού παιχνιδιού αποτελούν βασική προϋπόθεση για τα ευφυή συστήματα του μέλλοντος. Στα πλαίσια του ευρωπαϊκού ερευνητικού έργου POETICON (www.poeticon.eu), γίνεται προσπάθεια δημιουργίας ενός «πολυμεσικού λεξικού», πού εμείς ονομάσαμε PRAXICON. Το PRAXICON έχει λήμματα που αποτελούνται από λέξεις και αντίστοιχες αισθησιοκινητικές αναπαραστάσεις, σε διάφορα επίπεδα αφαίρεσης. Είναι ένα ιδιόμορφο «λεξικό» για όντα με τεχνητή νοημοσύνη, όπου το λήμμα παύει να είναι «γλωσσοκεντρικό» και η ανάλυσή του φτάνει σε επίπεδο όπου τίποτα δεν υπονοείται, τίποτα δεν θεωρείται «κοινή ή πρότερη γνώση». Στο PRAXICON, οι αισθησιοκινητικές αναπαραστάσεις αποτελούν (κοινή) έκφραση της καθημερινής μας διάδρασης σε όλη της τη λεπτομέρεια, ενώ ο λόγος ένα αφαιρετικό μέσον έκφρασης και ερμηνείας της διάδρασης αυτής. Η ερευνητική δραστηριότητα που παρουσιάσαμε σε αυτό το άρθρο, αποτελεί τη βάση δημιουργίας του λεξικού αυτού καθώς και πολύτιμο υλικό για την δημιουργία αλγορίθμων που θα επεκτείνουν το PRAXICON αυτόματα (Pastra 2008 b). 26

27 Τέλος, οι γνωσιακοί μηχανισμοί που ενεργοποιούνται σε αυτό το σημασιολογικό παιχνίδι, παραμένουν ακόμα ένας σχετικά ανεξευρένητος χώρος. Η νευροφυσιολογία μάς έχει δόσει τα τελευταία χρόνια πολλά νέα στοιχεία που αφορούν στη σχέση λόγου, κίνησης, και εικόνας, πολλά από τα οποία αναφέρονται αναλυτικά στα υπόλοιπα κεφάλαια του παρόντος βιβλίου. Το δικό μας ερώτημα, το οποίο αποτελεί μία από τις μελλοντικές κατευθύνσεις της παρούσας έρευνας είναι: Μήπως το COSMOROE και η σημασιολογική ανάλυση της διάδρασης λόγου-κίνησης-εικόνας που προτείνει, θα μπορούσαν να βοηθήσουν στη διάγνωση και πιθανόν πρόληψη προβλημάτων επικοινωνίας σε ψυχασθενής, εφόσον πάνε πολύ πέρα από την εξέταση της απομονωμένηςς χρήση του λόγου, στην επικοινωνιακή χρήση αυτού σε πολυμεσικό περιβάλλον; Βιβλιογραφία Barras C., Geoffrois, E.,Wu, Z., Liberman,M.(1998), Transcriber: a free tool for segmenting, labeling and transcribing speech, in Proceedings of the First International Conference on Language Resources and Evaluation, pp Cassell J. (1998), A framework for gesture generation and interpretation, Computer Vision in Human Machine Interaction, Chap. 11, Cambridge University Press, London. Kendon A.(2004), Gesture: Visible Action as Utterance, Cambridge University Press, London. Kipp M. (2004), Gesture generation by imitation from human behavior to computer character animation, Boca Raton, Florida: Dissertation.com ΚΥΡ (1994), Τριάντα χρόνια ανθρωπάκια, εκδόσεις Κάκτος. Marsh E., Domas-White M. (2003), A taxonomy of relationships between image and text, Journal of Documentation 59(6), Ogden C. K. and I. A. Richards, (1923). The Meaning of Meaning: A Study of the Influence of Language Upon Thought and of the Science of Symbolism. London: Routledge & Kegan Paul. Panofsky E. (1962), Studies in iconology, Harper, NY. Πάστρα K. (1999), Η γλώσσα της γελοιογραφίας: γλωσσικός κώδικας ή/και γλώσσα σχεδίου;, Πτυχιακή Εργασία, Τμήμα Φιλολογίας, Τομέας Γλωσσολογίας, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών. 27

Από το λεξικό στο PRAXICON: Σημασιολογικές σχέσεις Λόγου-Κίνησης και Εικόνας. Κατερίνα Πάστρα

Από το λεξικό στο PRAXICON: Σημασιολογικές σχέσεις Λόγου-Κίνησης και Εικόνας. Κατερίνα Πάστρα Από το λεξικό στο PRAXICON: Σημασιολογικές σχέσεις Λόγου-Κίνησης και Εικόνας Κατερίνα Πάστρα Ινστιτούτο Επεξεργασίας του Λόγου, Ερευνητικό Κέντρο Αθηνά Αιγινήτειο, 13 Δεκέμβρη 2008 Σύνοψη Μέσα έκφρασης

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολογήστε την ικανότητα του μαθητή στην κατανόηση των προφορικών κειμένων και συγκεκριμένα να:

Αξιολογήστε την ικανότητα του μαθητή στην κατανόηση των προφορικών κειμένων και συγκεκριμένα να: Αξιολογήστε την ικανότητα του μαθητή στην κατανόηση των προφορικών κειμένων και συγκεκριμένα να: Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΠΟΛΥΤΡΟΠΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΜΑΘΗΣΙΑΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Ανταποκρίνονται στην ακρόαση του προφορικού

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Clements & Sarama, 2009; Sarama & Clements, 2009 Χωρική αντίληψη και σκέψη Προσανατολισμός στο χώρο Οπτικοποίηση (visualization) Νοερή εικονική αναπαράσταση Νοερή

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ:

ΓΛΩΣΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ: ΓΛΩΣΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ: Η ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ Ημερίδα παρουσίασης CLARIN-EL 1/10/2010 Πένυ Λαμπροπούλου Ινστιτούτο Επεξεργασίας Λόγου / Ε.Κ. "Αθηνά" ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗ ΧΩΡΟΥ ΓΤ ΓΙΑ ΚΑΕ Στο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Μαθηματικά (Άλγεβρα - Γεωμετρία) Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α, Β ΤΑΞΕΙΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α ΤΑΞΗ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΠΑΛ ΚΕΝΤΡΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ. Μάθημα 1 ο : Εισαγωγή στην γλωσσική τεχνολογία. Γεώργιος Πετάσης. Ακαδημαϊκό Έτος: 2012 2013

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ. Μάθημα 1 ο : Εισαγωγή στην γλωσσική τεχνολογία. Γεώργιος Πετάσης. Ακαδημαϊκό Έτος: 2012 2013 ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Μάθημα 1 ο : Εισαγωγή στην γλωσσική τεχνολογία Γεώργιος Πετάσης Ακαδημαϊκό Έτος: 2012 2013 ΤMHMA MHXANIKΩΝ Η/Υ & ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ, Πανεπιστήμιο Πατρών, 2012 2013 Τι είναι η γλωσσική τεχνολογία;

Διαβάστε περισσότερα

Οπτική αντίληψη. Μετά?..

Οπτική αντίληψη. Μετά?.. Οπτική αντίληψη Πρωτογενής ερεθισµός (φυσικό φαινόµενο) Μεταφορά µηνύµατος στον εγκέφαλο (ψυχολογική αντίδραση) Μετατροπή ερεθίσµατος σε έννοια Μετά?.. ΓΙΑ ΝΑ ΚΑΤΑΝΟΗΣΟΥΜΕ ΤΗΝ ΟΡΑΣΗ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΝΑΛΟΓΙΣΤΟΥΜΕ

Διαβάστε περισσότερα

Πολυτροπικότητα και διδασκαλία των ξένων γλωσσών στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση

Πολυτροπικότητα και διδασκαλία των ξένων γλωσσών στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση Μαρία ημάση Μακρίνα Ζαφείρη Γρηγορία-Καρολίνα Κωνσταντινίδου Πολυτροπικότητα και διδασκαλία των ξένων γλωσσών στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση Πλυτροπικότητα: η έννοια Ως πολυτροπικότητα, multimodality, ορίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Επαγγελματικές κάρτες

Επαγγελματικές κάρτες Επαγγελματικές κάρτες Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι στον γραμματισμό Θεματική: Τα επαγγέλματα των γονιών της τάξης μας ΤΙΤΛΟΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ:

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσιάσεις με Αντίκτυπο (High Impact Presentations) Χαρίκλεια Τσαλαπάτα 19/10/2015

Παρουσιάσεις με Αντίκτυπο (High Impact Presentations) Χαρίκλεια Τσαλαπάτα 19/10/2015 Παρουσιάσεις με Αντίκτυπο (High Impact Presentations) Χαρίκλεια Τσαλαπάτα 19/10/2015 Τι Είναι μια Παρουσίαση Επικοινωνία σε προφορικό λόγο Η Σημασία του Προφορικού Λόγου (1) Έχει μεγαλύτερη δύναμη από

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος 6 ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I 6 ΓΑΛ 170 e-french 6 ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής 6

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος 6 ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I 6 ΓΑΛ 170 e-french 6 ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής 6 πρώτο δεύτερο ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I ΓΑΛ 170 e-french ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής ΓΑΛ 104 Γραπτός λόγος II ΓΑΛ 111 Φωνητική ΓΑΛ 1 Από

Διαβάστε περισσότερα

Η Μηλιά ένας χώρος αφήγησης

Η Μηλιά ένας χώρος αφήγησης ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΜΕΣΩΝ ΜΑΖΙΚΗΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ, ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΤΑ Μ.Μ.Ε. Σταδίου 5, 10562, Αθήνα τηλ. 210

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΑ Γ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ. Πέτρος Κλιάπης 3η Περ. Ημαθίας

ΓΛΩΣΣΑ Γ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ. Πέτρος Κλιάπης 3η Περ. Ημαθίας ΓΛΩΣΣΑ Γ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Πέτρος Κλιάπης 3η Περ. Ημαθίας ΗΔομή του Εκπαιδευτικού Υλικού Για τη διδασκαλία της Γλώσσας στην Γ τάξη του Δημοτικού χρησιμοποιείται το παρακάτω υλικό: Βιβλίο του Μαθητή, 3 τεύχη (240

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΣΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΜΑΡΙΑ Σ. ΖΙΩΓΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ 1 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΣΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΜΑΡΙΑ Σ. ΖΙΩΓΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ 1 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΣΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΜΑΡΙΑ Σ. ΖΙΩΓΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑ 1 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ 1.1 Να δοθεί ο ορισμός του προβλήματος καθώς και τρία παραδείγματα

Διαβάστε περισσότερα

Ψηφιακά Mέσα Υπολογιστική Νοημοσύνη www.aiia.csd.auth.gr

Ψηφιακά Mέσα Υπολογιστική Νοημοσύνη www.aiia.csd.auth.gr ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ Εργαστήριο Τεχνητής Νοημοσύνης και Ανάλυσης Πληροφοριών Ψηφιακά Mέσα Υπολογιστική Νοημοσύνη www.aiia.csd.auth.gr Απρίλιος 2015 Τα αντικείμενα της

Διαβάστε περισσότερα

Επίσκεψη στο ζωολογικό πάρκο

Επίσκεψη στο ζωολογικό πάρκο Επίσκεψη στο ζωολογικό πάρκο A visit to the zoo (προτείνεται να διδαχθεί στο Unit 4, Lesson 1, Think Teen! A Γυμνασίου Αρχαρίων) Προσδοκώμενα αποτελέσματα Περιεχόμενο Βασικά θέματα Ενδεικτικές δραστηριότητες

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Γνωστική Ψυχολογία. επ. Κωνσταντίνος Π. Χρήστου

Εισαγωγή στη Γνωστική Ψυχολογία. επ. Κωνσταντίνος Π. Χρήστου Εισαγωγή στη Γνωστική Ψυχολογία Inside the black box για µια επιστήµη του Νου Επιστροφή στο Νου Γνωστική Ψυχολογία / Γνωσιακή Επιστήµη Inside the black box για µια επιστήµη του Νου Επιστροφή στο Νου Γνωστική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΒΙΝΤΕΟΔΙΑΛΕΞΕΩΝ ΔΗΛΟΣ delos.uoa.gr. Εγχειρίδιο Χρήσης Μελών ΔΕΠ

ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΒΙΝΤΕΟΔΙΑΛΕΞΕΩΝ ΔΗΛΟΣ delos.uoa.gr. Εγχειρίδιο Χρήσης Μελών ΔΕΠ ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΒΙΝΤΕΟΔΙΑΛΕΞΕΩΝ ΔΗΛΟΣ delos.uoa.gr Εγχειρίδιο Χρήσης Μελών ΔΕΠ Αναζήτηση Δημόσιου Περιεχομένου Η διεύθυνση ιστού της νεάς πλατφόρμας διαχείρισης βιντεοδιαλέξεων Δήλος είναι: http://delos.uoa.gr

Διαβάστε περισσότερα

Αυτοαξιολόγηση: Δήλωση γλωσσικών ικανοτήτων. Επίπεδο Α1 για παιδιά

Αυτοαξιολόγηση: Δήλωση γλωσσικών ικανοτήτων. Επίπεδο Α1 για παιδιά Αυτοαξιολόγηση: Δήλωση γλωσσικών ικανοτήτων ΜΠΟΡΩ ΝΑ Επίπεδο Α1 για παιδιά Κατανόηση προφορικού λόγου Μπορώ, όταν ο λόγος είναι αργός, καθαρός με μεγάλες παύσεις και επαναλήψεις και χρήση οπτικών μέσων:

Διαβάστε περισσότερα

Προτεινόμενα Θέματα Διπλωματικών Εργασιών

Προτεινόμενα Θέματα Διπλωματικών Εργασιών Προτεινόμενα Θέματα Διπλωματικών Εργασιών Θεματική ενότητα: Σχεδίαση πολυμεσικών εφαρμογών Ενδεικτικό Θέμα: Θέμα 1. Τα πολυμέσα στην εκπαίδευση: Σχεδίαση πολυμεσικής εφαρμογής για την διδασκαλία ενός σχολικού

Διαβάστε περισσότερα

Μπορώ να συνεργάζομαι και να επικοινωνώ αποτελεσματικά; Ένα εργαστήρι βιωματικών ασκήσεων αυτο-αξιολόγησης Φαίη Ορφανού - Σοφία Μακρή

Μπορώ να συνεργάζομαι και να επικοινωνώ αποτελεσματικά; Ένα εργαστήρι βιωματικών ασκήσεων αυτο-αξιολόγησης Φαίη Ορφανού - Σοφία Μακρή Εργαστήρι για την επαγγελματική ζωή Μπορώ να συνεργάζομαι και να επικοινωνώ αποτελεσματικά; Ένα εργαστήρι βιωματικών ασκήσεων αυτο-αξιολόγησης Φαίη Ορφανού - Σοφία Μακρή 4 0 Θ Ε Ρ Ι Ν Ο Σ Χ Ο Λ Ε Ι Ο Ν

Διαβάστε περισσότερα

Φυλλάδιο Εργασίας 1. Ενδεικτικές Απαντήσεις. Αξιολόγηση Διδακτικών Δραστηριοτήτων από τα διδακτικά εγχειρίδια

Φυλλάδιο Εργασίας 1. Ενδεικτικές Απαντήσεις. Αξιολόγηση Διδακτικών Δραστηριοτήτων από τα διδακτικά εγχειρίδια Φυλλάδιο Εργασίας 1 Ενδεικτικές Απαντήσεις Αξιολόγηση Διδακτικών Δραστηριοτήτων από τα διδακτικά εγχειρίδια Κωνσταντίνος Κακαρίκος, Ευφροσύνη Κοντοκώστα k_kakarikos@hotmail.com efkodok@yahoo.gr Δραστηριότητα

Διαβάστε περισσότερα

TEACCH: ΘΕΡΑΠΕΙΑ & ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ & ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ. Β. Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος

TEACCH: ΘΕΡΑΠΕΙΑ & ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ & ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ. Β. Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος TEACCH: ΘΕΡΑΠΕΙΑ & ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ & ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Β. Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος Τι Είναι ο Αυτισμός; 1. Διαταραχή Επικοινωνίας: Επηρεάζει την κατανόηση και τη χρήση όλων των

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΕΤΗΣΙΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 2015-2016 Β ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΕΤΗΣΙΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 2015-2016 Β ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΕΤΗΣΙΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 2015-2016 Β ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Το μάθημα της Νέας Ελληνικής Γλώσσας στην Β Γυμνασίου διδάσκεται δυόμισι (2,5) περιόδους την εβδομάδα. Συνεπώς, το σύνολο

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενα και επικοινωνιακές δραστηριότητες στα νέα βιβλία της γλώσσας: μια κριτική εξέταση

Κείμενα και επικοινωνιακές δραστηριότητες στα νέα βιβλία της γλώσσας: μια κριτική εξέταση Κείμενα και επικοινωνιακές δραστηριότητες στα νέα βιβλία της γλώσσας: μια κριτική εξέταση Στόχος της ανακοίνωσης είναι να εξεταστούν κριτικά οι προσεγγίσεις που χρησιμοποιούνται στα νέα βιβλία της γλώσσας,

Διαβάστε περισσότερα

«Ταξίδι στον Κόσμο με Νόημα» Ε ΣΤ

«Ταξίδι στον Κόσμο με Νόημα» Ε ΣΤ «Ταξίδι στον Κόσμο με Νόημα» Ε ΣΤ 1 «Ταξίδι στον Κόσμο με Νόημα» Ε ΣΤ Ταξίδι στον Κόσμο με Νόημα Οδηγός Εγκατάστασης και Χρήσης του λογισμικού Συντελεστές: Συγγραφή διδακτικού υλικού Νίκη Κακιά-Βόλου,

Διαβάστε περισσότερα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα ΔΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΠΡΟ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ

ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΠΡΟ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΠΡΟ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ Μαρίτσα Καμπούρογλου, Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» ΑΝ ΜΠΟΡΟΥΣΕ ΝΑ ΜΙΛΗΣΕΙ... Η γλωσσική παρέμβαση Είναι η διαδικασία μέσω της

Διαβάστε περισσότερα

Επικοινωνία Ανθρώπου Υπολογιστή

Επικοινωνία Ανθρώπου Υπολογιστή Επικοινωνία Ανθρώπου Υπολογιστή Α1. Εισαγωγή στην ΕΑΥ και γενικές πληροφορίες για το μάθημα (2015-16) Ίων Ανδρουτσόπουλος http://www.aueb.gr/users/ion/ 1 Τι θα ακούσετε Τι είναι η Επικοινωνία Ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

Πληροφορίες για το νέο HSK

Πληροφορίες για το νέο HSK Πληροφορίες για το νέο HSK Μετάφραση από την ιστοσελίδα http://www.chinesetesting.cn/gosign.do?id=1&lid=0# Το νέο HSK δημιουργήθηκε από το Χανπάν σε μια προσπάθεια καλύτερης εξυπηρέτησης των σπουδαστών

Διαβάστε περισσότερα

Φροντιστήρια "ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ" www.prooptikh.com 1. Οδηγίες για την αξιολόγηση των φιλολογικών μαθημάτων στο Γυμνάσιο

Φροντιστήρια ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ www.prooptikh.com 1. Οδηγίες για την αξιολόγηση των φιλολογικών μαθημάτων στο Γυμνάσιο Φροντιστήρια "ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ" www.prooptikh.com 1 Οδηγίες για την αξιολόγηση των φιλολογικών μαθημάτων στο Γυμνάσιο Η εξεταστέα ύλη του Γυμνασίου είναι τα 3/5 της ύλης που διδάχθηκε, με την προϋπόθεση ότι η

Διαβάστε περισσότερα

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα.

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα. Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν δημιουργικά

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΑΞΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΟΡΙΟ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΕΞ ΑΡΙΣΤΕΡΩΝ ΚΑΙ ΕΚ ΔΕΞΙΩΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: ΚΟΥΤΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΖΩ ΚΑΙ ΚΑΤΑΛΑΒΑΙΝΩ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ

ΠΑΙΖΩ ΚΑΙ ΚΑΤΑΛΑΒΑΙΝΩ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ 1oς ΚΥΚΛΟΣ - ΠΑΙΖΟΥΜΕ ΚΑΙ ΜΑΘΑΙΝΟΥΜΕ ΤΟΥΣ ΑΡΙΘΜΟΥΣ Α Ενότητα Ανακαλύπτουμε τις ιδιότητες των υλικών μας, τα τοποθετούμε σε ομάδες και διατυπώνουμε κριτήρια ομαδοποίησης Οι μαθητές μαθαίνουν να αναπτύσσουν

Διαβάστε περισσότερα

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού.

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. ημήτρης Γουλής Ο παραδοσιακός όρος αλφαβητισμός αντικαταστάθηκε από τον πολυδύναμο

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΕΤΗΣΙΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 2015-2016 Α ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΕΤΗΣΙΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 2015-2016 Α ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΕΤΗΣΙΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 2015-2016 Α ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Το μάθημα της Νέας Ελληνικής Γλώσσας στην Α Γυμνασίου διδάσκεται τρεις (3) περιόδους την εβδομάδα. Συνεπώς, το σύνολο

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελιώδεις αρχές επιστήμης και μέθοδοι έρευνας

Θεμελιώδεις αρχές επιστήμης και μέθοδοι έρευνας A. Montgomery Θεμελιώδεις αρχές επιστήμης και μέθοδοι έρευνας Καρολίνα Δουλουγέρη, ΜSc Υποψ. Διαδάκτωρ Σήμερα Αναζήτηση βιβλιογραφίας Επιλογή μεθοδολογίας Ερευνητικός σχεδιασμός Εγκυρότητα και αξιοπιστία

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 2 η ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

Ενότητα 2 η ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Ενότητα 2 η ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Είδη προφορικού και γραπτού λόγου Η γλωσσική επικοινωνία διακρίνεται σε προφορική και γραπτή. Ο προφορικός λόγος διαφέρει σε πολλά σημεία από το γραπτό, είναι όμως ισάξιοι

Διαβάστε περισσότερα

WEB DESIGN Ο σχεδιασμός στο Web Design

WEB DESIGN Ο σχεδιασμός στο Web Design WEB DESIGN Ο σχεδιασμός στο Web Design ΠΑΤΣΙΑΛΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ Web Design Είναι ο σχεδιασμός και η δημιουργία δικτυακών τόπων. Περιλαμβάνει : την αρχιτεκτονική πληροφοριών, τη διεπαφή χρήστη και την πλοήγηση.

Διαβάστε περισσότερα

Ανάγνωση. Ικανότητα γρήγορης και αυτόματης αναγνώρισης λέξεων. Γνώση γραμμάτων και αντιστοιχίας γραμμάτων φθόγγων. Κατανόηση κειμένου

Ανάγνωση. Ικανότητα γρήγορης και αυτόματης αναγνώρισης λέξεων. Γνώση γραμμάτων και αντιστοιχίας γραμμάτων φθόγγων. Κατανόηση κειμένου Ανάγνωση Ικανότητα γρήγορης και αυτόματης αναγνώρισης λέξεων Γνώση γραμμάτων και αντιστοιχίας γραμμάτων φθόγγων Γνώση σημασίας λέξεων (λεξιλόγιο πρόσληψης) Κατανόηση κειμένου Οικειότητα με γραπτέςλέξειςκαι

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την παλαιότερη γνώση τους, σημειώνουν λεπτομέρειες, παρακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ ΜΟΝΤΕΛΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Διδάσκων: Γ. Χαραλαμπίδης, Επ. Καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

Πληροφορίες τμημάτων & επιπέδων _v.1. Πληροφορίες τμημάτων & επιπέδων. τηλέφωνα επικοινωνίας: 211.403-7682 & 690.9012085 email: info@valores.

Πληροφορίες τμημάτων & επιπέδων _v.1. Πληροφορίες τμημάτων & επιπέδων. τηλέφωνα επικοινωνίας: 211.403-7682 & 690.9012085 email: info@valores. 2013 Πληροφορίες τμημάτων & επιπέδων ΒΑΣΙΚΟ Επίπεδο A Περιγραφή βασικού επιπέδου Α1 Ολοκληρώνοντας το επίπεδο Α1 της Ισπανικής γλώσσας, ο σπουδαστής θα είναι ικανός να κατανοήσει και να χρησιμοποιήσει

Διαβάστε περισσότερα

«Μια πρώτη προσέγγιση για τον διαγωνισμό βίντεο/φωτοαφήγησης: Το κάδρο και τα είδη των κάδρων»

«Μια πρώτη προσέγγιση για τον διαγωνισμό βίντεο/φωτοαφήγησης: Το κάδρο και τα είδη των κάδρων» «Μια πρώτη προσέγγιση για τον διαγωνισμό βίντεο/φωτοαφήγησης: Το κάδρο και τα είδη των κάδρων» Μένης Θεοδωρίδης Μαρία Λεωνίδα (www.karposontheweb.org) Κάδρο αποκαλούμε το περίγραμμα (αλλά και το συνολικό

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΑΞΟΝΑΣ της ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ στο ψηφιακό μουσικό ανθολόγιο ΕΥΤΕΡΠΗ ΜΑΙΗ ΚΟΚΚΙΔΟΥ

Ο ΑΞΟΝΑΣ της ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ στο ψηφιακό μουσικό ανθολόγιο ΕΥΤΕΡΠΗ ΜΑΙΗ ΚΟΚΚΙΔΟΥ Ο ΑΞΟΝΑΣ της ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ στο ψηφιακό μουσικό ανθολόγιο ΕΥΤΕΡΠΗ ΜΑΙΗ ΚΟΚΚΙΔΟΥ Διαθεματικότητα -Ιδανικό της ολιστικής γνώσης -Διασυνδέσεις με νόημα μεταξύ γνωστικών περιοχών -Μελέτη σύνθετων ερωτημάτων

Διαβάστε περισσότερα

Greek On The Go Μια εφαρμογή για iphone

Greek On The Go Μια εφαρμογή για iphone Greek On The Go Μια εφαρμογή για iphone Διημερίδα Κέντρου Ελληνικής Γλώσσας 10-11 Οκτωβρίου 2014, Αθήνα Δημήτρης Τολιάς, Ph.D. Διευθυντής Κέντρο Εφαρμοσμένης Γλωσσολογίας και Γλωσσικών Σπουδών Ελληνοαμερικανική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΤΗΛΕΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΤΗΛΕΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ Υπουργείο Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Υγεία-Πρόνοια» Κ.Ε.Κ. Σωματείου «ΕΡΜΗΣ» Πρόγραμμα Κατάρτισης Εργαζόμενων σε Υπηρεσίες Κοινωνικής Φροντίδας στις Νέες Τεχνολογίες ΘΕΜΑΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Πώς μπορούμε να δημιουργούμε γεωμετρικά σχέδια με τη Logo;

Πώς μπορούμε να δημιουργούμε γεωμετρικά σχέδια με τη Logo; Κεφάλαιο 2 Εισαγωγή Πώς μπορούμε να δημιουργούμε γεωμετρικά σχέδια με τη Logo; Η Logo είναι μία από τις πολλές γλώσσες προγραμματισμού. Κάθε γλώσσα προγραμματισμού έχει σκοπό τη δημιουργία προγραμμάτων

Διαβάστε περισσότερα

ιαταραχές Επικοινωνίας & Λόγου στον Αυτισμό Μαρίτσα Καμπούρογλου, Λογοπεδικός Μαρία Παπαντωνίου, Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος»

ιαταραχές Επικοινωνίας & Λόγου στον Αυτισμό Μαρίτσα Καμπούρογλου, Λογοπεδικός Μαρία Παπαντωνίου, Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» ιαταραχές Επικοινωνίας & Λόγου στον Αυτισμό Μαρίτσα Καμπούρογλου, Λογοπεδικός Μαρία Παπαντωνίου, Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ (1) Πώς αναπτύσσεται η Επικοινωνία και η Γλώσσα;

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΜΟΡΦΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΩΝ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΜΟΡΦΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΟΔΗΓΙΕΣ ΜΟΡΦΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΘΕΩΡΙΑ & ΠΡΑΞΗ στην εκπαιδευση Το έγγραφο αυτό παρέχει πληροφορίες και οδηγίες μορφοποίησης που θα σας βοηθήσουν να προετοιμάσετε καλύτερα την εργασία σας.... Αποστολή Εργασιών

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη υλοποίησης διαδικτυακού τόπου για το μουσείο Βυζαντινής Τέχνης Ζακύνθου

Μελέτη υλοποίησης διαδικτυακού τόπου για το μουσείο Βυζαντινής Τέχνης Ζακύνθου Μελέτη υλοποίησης διαδικτυακού τόπου για το μουσείο Βυζαντινής Τέχνης Ζακύνθου 2 Περιεχόμενα 1Καθορισμός στόχων υλοποίησης...2 1.1Ανάλυση αναγκών...2 1.2Ανάλυση χρηστών...2 1.3Μοντέλα πληροφορίας...3 1.3.1Μοντέλο

Διαβάστε περισσότερα

Μαθησιακά Αντικείμενα για το μάθημα ΤΠΕ-Πληροφορική: Παιδαγωγική αξιοποίηση στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση

Μαθησιακά Αντικείμενα για το μάθημα ΤΠΕ-Πληροφορική: Παιδαγωγική αξιοποίηση στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση Μαθησιακά Αντικείμενα για το μάθημα ΤΠΕ-Πληροφορική: Παιδαγωγική αξιοποίηση στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση Καθηγητής Αθανάσιος Τζιμογιάννης Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου ΙΤΥΕ «Διόφαντος» ΗΜΕΡΙΔΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΣΧΟΛΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ της ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ της ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ & ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ της ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ Μ. Γρηγοριάδου Ρ. Γόγουλου Ενότητα: Η Διδασκαλία του Προγραμματισμού Περιεχόμενα Παρουσίασης

Διαβάστε περισσότερα

Ο συμπεριφορισμός ή το μεταδοτικό μοντέλο μάθησης. Η πραγματικότητα έχει την ίδια σημασία για όλους. Διδάσκω με τον ίδιο τρόπο όλους τους μαθητές

Ο συμπεριφορισμός ή το μεταδοτικό μοντέλο μάθησης. Η πραγματικότητα έχει την ίδια σημασία για όλους. Διδάσκω με τον ίδιο τρόπο όλους τους μαθητές Ο συμπεριφορισμός ή το μεταδοτικό μοντέλο μάθησης Βασικές παραδοχές : Η πραγματικότητα έχει την ίδια σημασία για όλους Διδάσκω με τον ίδιο τρόπο όλους τους μαθητές Αυτοί που δεν καταλαβαίνουν είναι ανίκανοι,

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Επίπεδο Β2: Δομή Εξέτασης 9

Περιεχόμενα. Επίπεδο Β2: Δομή Εξέτασης 9 Περιεχόμενα B 2 Επίπεδο Β2: Δομή Εξέτασης 9 1ο Δείγμα Κατανόηση γραπτού λόγου 13 Χρήση γλώσσας 21 Κατανόηση προφορικού λόγου 29 Παραγωγή γραπτού λόγου 33 Παραγωγή προφορικού λόγου 37 2ο Δείγμα Κατανόηση

Διαβάστε περισσότερα

Παραδοσιακή ενδυμασία και χορός, μέσα από δραστηριότητες Εκπαιδευτικής Ρομποτικής

Παραδοσιακή ενδυμασία και χορός, μέσα από δραστηριότητες Εκπαιδευτικής Ρομποτικής ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Παραδοσιακή ενδυμασία και χορός, μέσα από δραστηριότητες Εκπαιδευτικής Ρομποτικής Σεπτέμβριος 2012 Η πρόταση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΙ ΡΩΤΑΜΕ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ ; ΤΙ ΜΑΣ ΑΦΗΓΕΙΤΑΙ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ ; ΠΩΣ ΜΑΣ ΤΟ ΑΦΗΓΕΙΤΑΙ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ ; ΣΥΝΘΕΣΗ: Οργάνωση ενός συνόλου από επιμέρους στοιχεία σε μια ενιαία διάταξη Αρχική ιδέα σύνθεσης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΛΕΞΙΚΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΟΡΩΝ

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΛΕΞΙΚΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΟΡΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΛΕΞΙΚΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΟΡΩΝ Σκοπός του έργου Σκοπός του έργου είναι: 1. η δημιουργία μιας on line εφαρμογής διαχείρισης ενός επιστημονικού λεξικού κοινωνικών όρων 2. η παραγωγή ενός ικανοποιητικού

Διαβάστε περισσότερα

8. Σύνθεση και ανάλυση δυνάμεων

8. Σύνθεση και ανάλυση δυνάμεων 8. Σύνθεση και ανάλυση δυνάμεων Βασική θεωρία Σύνθεση δυνάμεων Συνισταμένη Σύνθεση δυνάμεων είναι η διαδικασία με την οποία προσπαθούμε να προσδιορίσουμε τη δύναμη εκείνη που προκαλεί τα ίδια αποτελέσματα

Διαβάστε περισσότερα

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους του Σταύρου Κοκκαλίδη Μαθηματικού Διευθυντή του Γυμνασίου Αρχαγγέλου Ρόδου-Εκπαιδευτή Στα προγράμματα Β Επιπέδου στις ΤΠΕ Ορισμός της έννοιας του σεναρίου.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟΥΣ : Γιάννης Πετσουλας-Μπαλής Στεφανία Ολέκο Χριστίνα Χρήστου Βασιλική Χρυσάφη

ΑΠΟ ΤΟΥΣ : Γιάννης Πετσουλας-Μπαλής Στεφανία Ολέκο Χριστίνα Χρήστου Βασιλική Χρυσάφη ΑΠΟ ΤΟΥΣ : Γιάννης Πετσουλας-Μπαλής Στεφανία Ολέκο Χριστίνα Χρήστου Βασιλική Χρυσάφη Ο ΠΥΘΑΓΟΡΑΣ (572-500 ΠΧ) ΗΤΑΝ ΦΟΛΟΣΟΦΟΣ, ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ ΚΑΙ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΣ ΤΗΣ ΜΟΥΙΣΚΗΣ. ΥΠΗΡΞΕ Ο ΠΡΩΤΟΣ ΠΟΥ ΕΘΕΣΕ ΤΙΣ ΒΑΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας

Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας Το παιδί ξεδιπλώνει τις γλωσσικές ικανότητες του µε το χρόνο. Όλα τα παιδιά είναι διαφορετικά µεταξύ τους και το κάθε ένα έχει το δικό του ρυθµό. Τα στάδια ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Σελίδα 3 από 21

Περιεχόμενα. Σελίδα 3 από 21 Σελίδα 1 από 21 Σελίδα 2 από 21 Περιεχόμενα Κεφάλαιο 1 Χρήσεις του υπολογιστή... 4 Κεφάλαιο 2 Βασικά τμήματα υπολογιστή... 6 Κεφάλαιο 3 - Ασφάλεια... 9 Κεφάλαιο 4 - Ποντίκι... 11 Κεφάλαιο 5 - Πληκτρολόγιο...

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ. ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Διδακτική της Πληροφορικής

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ. ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Διδακτική της Πληροφορικής ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Διδακτική της Πληροφορικής Η Πληροφορική ως αντικείμενο και ως εργαλείο μάθησης

Διαβάστε περισσότερα

Οι βασικές λειτουργίες (ή πράξεις) που γίνονται σε μια δομή δεδομένων είναι:

Οι βασικές λειτουργίες (ή πράξεις) που γίνονται σε μια δομή δεδομένων είναι: ΔΟΜΕΣ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Μια δομή δεδομένων στην πληροφορική, συχνά αναπαριστά οντότητες του φυσικού κόσμου στον υπολογιστή. Για την αναπαράσταση αυτή, δημιουργούμε πρώτα ένα αφηρημένο μοντέλο στο οποίο προσδιορίζονται

Διαβάστε περισσότερα

Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Α Τάξης Δημοτικού. Νοέμβρης 2012 1/11/2012. Φιλοσοφία διδασκαλίας. What you learn reflects how you learned it.

Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Α Τάξης Δημοτικού. Νοέμβρης 2012 1/11/2012. Φιλοσοφία διδασκαλίας. What you learn reflects how you learned it. Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Α Τάξης Δημοτικού Νοέμβρης 2012 Χρύσω Αθανασίου (Σύμβουλος Μαθηματικών ) Ελένη Δεληγιάννη (Συγγραφική Ομάδα) Άντρη Μάρκου (Σύμβουλος Μαθηματικών) Ελένη Μιχαηλίδου (Σύμβουλος Μαθηματικών)

Διαβάστε περισσότερα

Σενάριο 14: Προγραμματίζοντας ένα Ρομπότ ανιχνευτή

Σενάριο 14: Προγραμματίζοντας ένα Ρομπότ ανιχνευτή Σενάριο 14: Προγραμματίζοντας ένα Ρομπότ ανιχνευτή Ταυτότητα Σεναρίου Τίτλος: Προγραμματίζοντας ένα Ρομπότ ανιχνευτή Γνωστικό Αντικείμενο: Πληροφορική Διδακτική Ενότητα: Ελέγχω-Προγραμματίζω τον Υπολογιστή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ

ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΩ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ 1 ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΙΣΗΓΗΣΗΣ 1. Τι αλλαγές επιχειρούν τα νέα ΠΣ; 2 2. Γιατί το πέρασμα στην πράξη (θα)

Διαβάστε περισσότερα

Αναπαράσταση και μεθοδολογικοί φόβοι

Αναπαράσταση και μεθοδολογικοί φόβοι Αναπαράσταση και μεθοδολογικοί φόβοι Αν δεν υπήρχε διαφορά ανάμεσα στην όψη των πραγμάτων και στην ουσία τους, η επιστήμη θα ήταν περιττή. Karl Marx Τα αξιώματα της επιχειρηματολογίας δεν επαρκούν για

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός Εγκατάστασης και Εγχειρίδιο Χρήσης του λογισμικού. «Ταξίδι στο Χρόνο με Νόημα» Ιστορία Γ, Δ, Ε & ΣΤ Δημοτικού

Οδηγός Εγκατάστασης και Εγχειρίδιο Χρήσης του λογισμικού. «Ταξίδι στο Χρόνο με Νόημα» Ιστορία Γ, Δ, Ε & ΣΤ Δημοτικού Οδηγός Εγκατάστασης και Εγχειρίδιο Χρήσης του λογισμικού «Ταξίδι στο Χρόνο με Νόημα» Ιστορία Γ, Δ, Ε & ΣΤ Δημοτικού 2 ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΜΕ ΝΟΗΜΑ Οδηγός Εγκατάστασης και Χρήσης του λογισμικού Συντελεστές:

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΗΣ ΚΛΙΜΑΚΑΣ ΜΕ ΤΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ «ΚΛΙΜΑΚΟΥΠΟΛΗ» - ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΜΕ ΤΟ SKETCHPAD

Η ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΗΣ ΚΛΙΜΑΚΑΣ ΜΕ ΤΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ «ΚΛΙΜΑΚΟΥΠΟΛΗ» - ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΜΕ ΤΟ SKETCHPAD 422 3 Ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Η ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΗΣ ΚΛΙΜΑΚΑΣ ΜΕ ΤΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ «ΚΛΙΜΑΚΟΥΠΟΛΗ» - ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΜΕ ΤΟ SKETCHPAD Λυκοσκούφη Ειρήνη Καθηγήτρια

Διαβάστε περισσότερα

Έκδοση: 1.0. με το. Ασημίνα

Έκδοση: 1.0. με το. Ασημίνα Έκδοση: 1.0 Σύντομες οδηγίες για τη δημιουργία προσβάσιμων εγγράφων με το MS-Word 20100 Ασημίνα Σπανίδου και Γεώργιος Κουρουπέτρογλου aspanidou@di.uoa.gr koupe@di.uoa.gr Έργο «Κεντρικό Μητρώο Ελληνικών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Τομέας Έρευνας ΚΕΘΕΑ Η ποιοτική έρευνα επιχειρεί να περιγράψει, αναλύσει, κατανοήσει, ερμηνεύσει κοινωνικά φαινόμενα, έννοιες ή συμπεριφορές επιχειρεί να απαντήσει το γιατί

Διαβάστε περισσότερα

Η εκμάθηση μιας δεύτερης/ξένης γλώσσας. Ασπασία Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε 2011-12

Η εκμάθηση μιας δεύτερης/ξένης γλώσσας. Ασπασία Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε 2011-12 Η εκμάθηση μιας δεύτερης/ξένης γλώσσας Ασπασία Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε 2011-12 Βασικοί όροι και έννοιες- Δεύτερη # Ξένη γλώσσα Δεύτερη γλώσσα είναι οποιαδήποτε γλώσσα κατακτά ή μαθαίνει ένα άτομο

Διαβάστε περισσότερα

Λογισμική Εφαρμογή Διαχείρισης Ερωτηματολογίων ΟΔΗΓΟΣ ΧΡΗΣΗΣ System Συμβουλευτική Α.Ε

Λογισμική Εφαρμογή Διαχείρισης Ερωτηματολογίων ΟΔΗΓΟΣ ΧΡΗΣΗΣ System Συμβουλευτική Α.Ε σχετικά με τον έλεγχο της καπνιστικής συνήθειας 1 22 Λογισμικές εφαρμογές καταγραφής και αξιοποίησης πληροφοριών σχετικά με τον έλεγχο της καπνιστικής συνήθειας Λογισμική Εφαρμογή Διαχείρισης Ερωτηματολογίων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΑΥΤΙΣΜΟΥ ΣΤΗ ΓΛΩΣΣΑ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΑΥΤΙΣΜΟΥ ΣΤΗ ΓΛΩΣΣΑ Πηγές πληροφόρησης : συνέντευξη γονέων, ανταλλαγή απόψεων με άλλους ειδικούς, που ασχολούνται με το παιδί, άτυπη παρατήρηση και καταγραφή στοιχείων συμπεριφοράς, αποτελέσματα παιδαγωγικής αξιολόγησης.

Διαβάστε περισσότερα

Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΧΟΛΕΙΟ. Χανιά

Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΧΟΛΕΙΟ. Χανιά Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Σμαράγδα Τσιραντωνάκη, ΠΕ70 ΣΧΟΛΕΙΟ Ιδιωτικά Εκπαιδευτήρια Θεοδωρόπουλου Χανιά Μάϊος 2015 Σελίδα 1 από 10 1. Συνοπτική περιγραφή της καλής πρακτικής Η παρούσα

Διαβάστε περισσότερα

Ο μαγικός πίνακας ως εκπαιδευτικό εργαλείο στο νηπιαγωγείο

Ο μαγικός πίνακας ως εκπαιδευτικό εργαλείο στο νηπιαγωγείο Ο μαγικός πίνακας ως εκπαιδευτικό εργαλείο στο νηπιαγωγείο Μαρία Στρατογιαννάκου Βάσια Γαρταγάνη Ιδιωτικό Νηπιαγωγείο Ε.Κοκκώνη Ητεχνολογίακηανάπτυξητου παιδιού Τα παιδιά χρειάζονται τη διαμεσολάβηση νοητικών

Διαβάστε περισσότερα

Σταυρούλα Τσιπλάκου Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Ελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου stavroula.tsiplakou@ouc.ac.

Σταυρούλα Τσιπλάκου Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Ελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου stavroula.tsiplakou@ouc.ac. Σταυρούλα Τσιπλάκου Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Ελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου stavroula.tsiplakou@ouc.ac.cy 2 ο Π α γ κ ύ π ρ ι ο Σ υ ν έ δ ρ ι ο, 29 Ν ο ε μ β ρ ί ο υ 2 0 1 4,

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις Απαντήσεις επανάληψης κεφ.9 (Πολυμέσα).

Ερωτήσεις Απαντήσεις επανάληψης κεφ.9 (Πολυμέσα). 14 ο Γυμνάσιο Περιστερίου 1 Ερωτήσεις Απαντήσεις επανάληψης κεφ.9 (Πολυμέσα). Μάθημα 9.1 Ο κόσμος των Πολυμέσων 1. Τι είναι μια Εφαρμογή Πολυμέσων. Λογισμικό στο οποίο χρησιμοποιούνται πολλά και διαφορετικά

Διαβάστε περισσότερα

Ο Napo στο Σωστή Σήμανση για την Ασφάλεια: 2 o Μάθημα Πινακίδες υποχρέωσης/πινακίδες διάσωσης ή βοήθειας

Ο Napo στο Σωστή Σήμανση για την Ασφάλεια: 2 o Μάθημα Πινακίδες υποχρέωσης/πινακίδες διάσωσης ή βοήθειας Ο Napo στο Σωστή Σήμανση για την Ασφάλεια: 2 o Μάθημα Πινακίδες υποχρέωσης/πινακίδες διάσωσης ή βοήθειας (7 9 ετών) Καθοδήγηση των εκπαιδευτικών: Ποτέ δεν είναι πολύ νωρίς για να εξοικειωθούν τα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ

ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ Οι Δ/τές ως προωθητές αλλαγών με κέντρο τη μάθηση Χαράσσουν τις κατευθύνσεις Σχεδιάσουν την εφαρμογή στη σχολική πραγματικότητα Αναπτύσσουν

Διαβάστε περισσότερα

Εργαλείο Εκπαιδευτικής Αξιολόγησης για παιδιά µε Αυτισµό στο Γνωστικό τοµέα

Εργαλείο Εκπαιδευτικής Αξιολόγησης για παιδιά µε Αυτισµό στο Γνωστικό τοµέα Εργαλείο Εκπαιδευτικής Αξιολόγησης για παιδιά µε Αυτισµό στο Γνωστικό τοµέα Οπτική αντίληψη Ακουστική αντίληψη Γνωστικός - εκτελεστικός τοµέας Γνωστικός - εκφραστικός τοµέας Μίµηση Οπτική µνήµη Λειτουργική

Διαβάστε περισσότερα

Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΓΕΝΝΗΣΗ 6 ΕΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ

Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΓΕΝΝΗΣΗ 6 ΕΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΓΕΝΝΗΣΗ 6 ΕΤΩΝ ΗΛΙΚΙΑ γέννηση ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Αναγνωρίζει και προτιμά τη φωνή της μητέρας καθώς και ήχους της γλώσσας. Μιμείται ήχους της γλώσσας. 2 μηνών Συνδυάζει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΤΙΝΕΣ v6.0 Εκπαιδευτικό λογισμικό για παιδιά με ειδικές ικανότητες και κινητικές δυσκολίες

ΑΚΤΙΝΕΣ v6.0 Εκπαιδευτικό λογισμικό για παιδιά με ειδικές ικανότητες και κινητικές δυσκολίες ΑΚΤΙΝΕΣ v6.0 Εκπαιδευτικό λογισμικό για παιδιά με ειδικές ικανότητες και κινητικές δυσκολίες Μαρία Καραβελάκη Αναλύτρια Εκπαιδευτικών Συστημάτων ΙΝΤΕ*LEARN Τεχνολογίες Αιχμής στην Εκπαιδευτική Πράξη, 4

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή 6. Δημιουργία λογαριασμού 13. Εγκατάσταση και λειτουργία του Skype 28. Βασικές λειτουργίες 32. Επιλογές συνομιλίας 48

Εισαγωγή 6. Δημιουργία λογαριασμού 13. Εγκατάσταση και λειτουργία του Skype 28. Βασικές λειτουργίες 32. Επιλογές συνομιλίας 48 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Εισαγωγή 6 Δημιουργία λογαριασμού 13 Εγκατάσταση και λειτουργία του Skype 28 Βασικές λειτουργίες 32 Επιλογές συνομιλίας 48 Γενικές ρυθμίσεις Skype 64 Το Skype σε φορητές συσκευές 78 Εγγραφή

Διαβάστε περισσότερα

5 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ: ΠΡΑΚΤΙΚΟ ΚΟΜΜΑΤΙ

5 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ: ΠΡΑΚΤΙΚΟ ΚΟΜΜΑΤΙ 5 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ: ΠΡΑΚΤΙΚΟ ΚΟΜΜΑΤΙ 5.1 Εισαγωγή Το πρακτικό κομμάτι της πτυχιακής μας εργασίας αφορά την δημιουργία μιας λειτουργικής ιστοσελίδας με την χρήση της πλατφόρμας του Weebly, που αποτελεί μια σύγχρονη

Διαβάστε περισσότερα

Διαφοροποιημένη Διδασκαλία. Ε. Κολέζα

Διαφοροποιημένη Διδασκαλία. Ε. Κολέζα Διαφοροποιημένη Διδασκαλία Ε. Κολέζα Τι είναι η διαφοροποιημένη διδασκαλία; Είναι μια θεώρηση της διδασκαλίας που βασίζεται στην προϋπόθεση ότι οι δάσκαλοι πρέπει να προσαρμόσουν τη διδασκαλία τους στη

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Ενδοϋπηρεσιακής Επιμόρφωσης εκπαιδευτικών, Εκπαιδευτικών Ψυχολόγων και εκπαιδευτικών Συμβουλευτικής και Επαγγελματικής Αγωγής

Πρόγραμμα Ενδοϋπηρεσιακής Επιμόρφωσης εκπαιδευτικών, Εκπαιδευτικών Ψυχολόγων και εκπαιδευτικών Συμβουλευτικής και Επαγγελματικής Αγωγής Πρόγραμμα Ενδοϋπηρεσιακής Επιμόρφωσης εκπαιδευτικών, Εκπαιδευτικών Ψυχολόγων και εκπαιδευτικών Συμβουλευτικής και Επαγγελματικής Αγωγής 21-22 Μαρτίου 2014, Λευκωσία 16-17 Μαΐου 2014, Λεμεσός Η αξιολόγηση

Διαβάστε περισσότερα

Πιστοποίηση επάρκειας της ελληνομάθειας. Οδηγίες για την ανάπτυξη εξεταστικών ερωτημάτων

Πιστοποίηση επάρκειας της ελληνομάθειας. Οδηγίες για την ανάπτυξη εξεταστικών ερωτημάτων Πιστοποίηση επάρκειας της ελληνομάθειας. Οδηγίες για την ανάπτυξη εξεταστικών ερωτημάτων Εισαγωγή Από το Μάιο του 2011 έγιναν ουσιαστικές και ριζικές αλλαγές στο πιστοποιητικό ελληνομάθειας, που αφορούν

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιάζοντας τη διδασκαλία των Μαθηματικών: Βασικές αρχές

Σχεδιάζοντας τη διδασκαλία των Μαθηματικών: Βασικές αρχές Σχεδιάζοντας τη διδασκαλία των Μαθηματικών: Βασικές αρχές Φοιτητής: Σκαρπέντζος Γεώργιος Καθηγήτρια: Κολέζα Ευγενία ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Βασικές θεωρίες σχεδιασμού της διδασκαλίας Δραστηριότητες και κατανόηση εννοιών

Διαβάστε περισσότερα

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010 Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Δημοτικής, Προδημοτικής και Ειδικής Εκπαίδευσης για τα νέα Αναλυτικά Προγράμματα (21-22 Δεκεμβρίου 2010 και 7 Ιανουαρίου 2011) Δ Φάση Επιμόρφωσης Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική της Πληροφορικής

Διδακτική της Πληροφορικής ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 3: Η Πληροφορική στην Ελληνική Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση - Γυμνάσιο Σταύρος Δημητριάδης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

Games: Εξοικείωση με το περιβάλλον του Game Maker μέσα από την κατασκευή ενός παιχνιδιού

Games: Εξοικείωση με το περιβάλλον του Game Maker μέσα από την κατασκευή ενός παιχνιδιού Games: Εξοικείωση με το περιβάλλον του Game Maker μέσα από την κατασκευή ενός παιχνιδιού Εκτιμώμενη διάρκεια: Τέσσερις διδακτικές ώρες Ένταξη στο πρόγραμμα σπουδών Στο νέο Πρόγραμμα Σπουδών του Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΧΡΗΣΗΣ(ΜΑΝUΑL) ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΗ-ΧΡΗΣΤΗ.

ΟΔΗΓΟΣ ΧΡΗΣΗΣ(ΜΑΝUΑL) ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΗ-ΧΡΗΣΤΗ. ΟΔΗΓΟΣ ΧΡΗΣΗΣ(ΜΑΝUΑL) ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΗ-ΧΡΗΣΤΗ. Οδηγός Διαχειριστή Το m-learning Toolkit είναι μια ολοκληρωμένη πλατφόρμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης που έχει σχεδιαστεί για να υπάρχει η δυνατότητα της πρόσβασης

Διαβάστε περισσότερα

Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Προσδοκώμενα αποτελέσματα: Στη διάρκεια του μαθήματος οι φοιτητές/τριες

Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Προσδοκώμενα αποτελέσματα: Στη διάρκεια του μαθήματος οι φοιτητές/τριες Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Περιγραφή του μαθήματος - στόχοι: Το μάθημα εξετάζει τις κοινωνικές, πολιτισμικές και ιστορικές διαστάσεις της ανάπτυξης του θεσμού του μουσείου και η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Advanced Subsidiary. Κατανόηση γραπτού λόγου Μετάφραση Γραπτό κείμενο. Κατανόηση

Advanced Subsidiary. Κατανόηση γραπτού λόγου Μετάφραση Γραπτό κείμενο. Κατανόηση Advanced Subsidiary Advanced GCE Survival Δεξιότητες Α Β Γ Δ Κατανόηση γραπτού λόγου Μετάφραση Γραπτό κείμενο Κατανόηση γραπτού λόγου Κατανόηση κειμένων σε προεπιλεγμένα θέματα/κείμενα Functional Operational

Διαβάστε περισσότερα

1. ΓΕΝΙΚΟΙ ΚΑΝΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΥΠΟΘΕΣΕΙΣ ΛΗΨΗΣ ΠΤΥΧΙΟΥ

1. ΓΕΝΙΚΟΙ ΚΑΝΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΥΠΟΘΕΣΕΙΣ ΛΗΨΗΣ ΠΤΥΧΙΟΥ 1. ΓΕΝΙΚΟΙ ΚΑΝΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΥΠΟΘΕΣΕΙΣ ΛΗΨΗΣ ΠΤΥΧΙΟΥ Ισχύει ένα πρόγραμμα σπουδών από τον Οκτώβριο του 2013. Για να πάρει κάποιος πτυχίο από το 2014 κι έπειτα απαιτείται να πληροί όλους τους παρακάτω όρους:

Διαβάστε περισσότερα