ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΕΛΑΙΟΚΑΡΠΟΥ ΚΑΙ ΕΛΑΙΟΛΑ ΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ GREENFOOD ES1-LEO

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΕΛΑΙΟΚΑΡΠΟΥ ΚΑΙ ΕΛΑΙΟΛΑ ΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ GREENFOOD 2010-1-ES1-LEO05-20948"

Transcript

1 ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΕΛΑΙΟΚΑΡΠΟΥ ΚΑΙ ΕΛΑΙΟΛΑ ΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ GREENFOOD ES1-LEO

2 Περιεχόµενα 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Βιολογική παραγωγή ελαιόκαρπου Προετοιµασία και διαχείριση εδάφους Λίπανση Φυτοϋγειονοµική Προστασία Συγκοµιδή και µεταφορά ελιών Παραγωγή Βιολογικού Ελαιόλαδου Τεχνικές παραγωγής Συσκευασία, αποθήκευση, συντήρηση και διακίνηση Σήµανση ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΓΛΩΣΣΑΡΙ ΑΥΤΟ-ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ

3 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι διαφορές βιολογικής και συµβατικής ή ολοκληρωµένης παραγωγής ελαιολάδου παραµένουν στις γεωργικές µεθόδους που ακολουθούνται στον ελαιώνα. Οι οµοιότητες παραµένουν στη διαδικασία έκθλιψης στο ελαιοτριβείο. Οι γενικές αρχές και οι πρακτικές της Βιολογικής Γεωργίας (ΒΓ) ορίζεται στη νοµοθεσία της ΕΕ, κυρίως στον κανονισµό (ΕΚ) αριθ. 834/2007 και στον κανονισµό (ΕΚ) αριθ. 889/2008. Οι κανονισµοί αυτοί περιλαµβάνουν όλες τις γεωργικές καλλιέργειες, τη ζωική παραγωγή, αλλά και παραγωγή ελαιολάδου και ελαιοκάρπου στη βιολογική γεωργία. Η νοµοθεσία αυτή περιλαµβάνει επίσης κανόνες για την παρακολούθηση και την πιστοποίηση των προϊόντων ως βιολογικά (Βιολογική Γεωργία) και την ένδειξη του Φορέα Πιστοποίησης, είτε δηµόσιου, είτε ιδιωτικού. Για την Πορτογαλία και για τις περισσότερες χώρες της ΕΕ ο έλεγχος πιστοποίησης πραγµατοποιείται από ιδιωτικούς φορείς πιστοποίησης (ΙΦΠ). Οι φορείς αυτοί έχουν εγκριθεί από την αρµόδια αρχή κάθε κράτους µέλους και είναι διαπιστευµένοι από το υπουργείο γεωργίας της κάθε χώρας. Οι ΙΦΠ πρέπει να ακολουθούν το Ευρωπαϊκό Πρότυπο EN 45011, που απαιτεί, ιδίως, την ανεξαρτησία από τους φορείς εκµετάλλευσης (παραγωγούς, ή άλλους) και αναλαµβάνουν την υποχρέωση να µην παρέχουν τεχνική βοήθεια. Οι ΙΦΠ πρέπει επίσης να υποβάλουν ένα σχέδιο παρακολούθησης που να διασφαλίζει τους καταναλωτές την εγγύηση του συνόλου της παραγωγικής διαδικασίας, από το αγρόκτηµα µέχρι τη συσκευασία και τη σήµανση. Εκτός από την ετήσια επίσκεψη ελέγχου βάσει χρονοδιαγράµµατος, οι ΙΦΠ θα πρέπει να κάνουν µια δεύτερη επίσκεψη, δεν προβλέπεται, σύµφωνα µε το ετήσιο σχέδιο ελέγχου. Εάν αυτή η δεύτερη επίσκεψη δεν πραγµατοποιηθεί, υπονοµεύει σηµαντικά την αξιοπιστία του συστήµατος ελέγχου και πιστοποίησης. Εκτός από τις επισκέψεις παρακολούθησης, οι ΙΦΠ θα πρέπει επίσης να συλλέγουν δείγµατα για ανάλυση προκειµένου να ανιχνευτούν πιθανές απάτες. Όσον αφορά τον ελαιόκαρπο και το ελαιόλαδο, η ανάλυση πρέπει να επικεντρωθεί κυρίως στο να µην επιτρέπονται κατάλοιπα συνθετικών χηµικών φυτοφαρµάκων. Για το ελαιόλαδο, η έρευνα πρέπει να αφορά τα λιποδιαλυτά φυτοφάρµακα. Στον καρπό της ελιάς και στα φύλλα ελιάς θα πρέπει να γίνει µια γενικότερη ανάλυση σχετικά µε τις πιο δραστικές ουσίες που εφαρµόζεται στις συµβατικές καλλιέργειες και στις καλλιέργειες ολοκληρωµένης διαχείρισης για την παραγωγή ελιάς. Το βιολογικό ελαιόλαδο είναι ένα προϊόν υψηλής ποιότητας, µε υψηλή αξία σε σύγκριση µε άλλα είδη ελαιολάδου που παράγονται µε άλλα συστήµατα 3

4 παραγωγής. Αυτή η αξιοποίηση µπορεί να υπερβαίνει το 100% σε απαιτητικές αγορές, εφόσον αυτή η τιµή-ασφαλείας είναι αποδεκτή. Παρ όλα αυτά, η παρουσία ενός αξιόπιστου και αρµόδιου ΦΠ είναι θεµελιώδους σηµασίας για τη διατήρηση της αξιοπιστίας των βιολογικών προϊόντων. Ωστόσο, οι πιο απαιτητικοί πελάτες (λιανοπωλητές και χονδρέµποροι) δεν δέχονται τέτοιου είδους έλεγχο, εν µέρει λόγω των δικών τους περιορισµών. Οι πελάτες έρχονται να επισκεφθούν τους παραγωγούς, ή στέλνουν τους εκπροσώπους τους να συναντήσουν τους παραγωγούς και τις µονάδες παραγωγής και συνήθως λαµβάνουν δείγµατα για ανάλυση των υπολειµµάτων (φυτοφαρµάκων και άλλων). Πρόσφατα, ένας παραγωγός αναγκάστηκε να αντικαταστήσει τους πλαστικούς σωλήνες του ελαιοτριβείου, αφού ένας πελάτης είχε βρει φθαλικές ενώσεις στο ελαιόλαδο, αν και σε µικρές ποσότητες, εφόσον ζητήθηκε εργαστηριακή ανάλυση. Οι φθαλικές ενώσεις προκαλούν ενδοκρινικές διαταραχές και, ως εκ τούτου, είναι επικίνδυνες για την υγεία. Εκτός από τη βιολογική πιστοποίηση, υπάρχει επίσης µια πιο επιλεκτική και απαιτητική αγορά για τα προϊόντα που προέρχονται από τη βιοδυναµική γεωργία. Οι κανόνες για τη βιοδυναµική γεωργία είναι ιδιωτικοί και απαιτούν από τους παραγωγούς να υιοθετήσουν ένα δεύτερο στάδιο µετάβασης (από βιολογικό σε βιοδυναµικό), δηλαδή η χρήση βιοδυναµικών παρασκευασµάτων στο χώµα και στο κοµπόστ, και η µέγιστη µείωση των ετήσιων δόσεων χαλκού κατά 50%, δηλαδή 3Kg/ha, αντί της 6Kg/ha. 2. Βιολογική παραγωγή ελαιόκαρπου Η βιολογική παραγωγή ελαιόκαρπου είναι δυνατή σε διάφορους τύπους ελαιώνων: Ελαιώνας βιολογικής γεωργίας η πρώτη συγκοµιδή µπορεί να πιστοποιηθεί Συµβατικός ή ολοκληρωµένης διαχείρισης ελαιώνας µετατρέπεται σε βιολογικής γεωργίας πρέπει να εφαρµόσει µια µεταβατική περίοδο τριών ετών. Σε αυτή τη µεταβατική περίοδο, όλοι κανόνες βιολογικής γεωργίας πρέπει να πληρούνται, αν και το τελικό προϊόν (ελιές ή ελαιόλαδο) δεν µπορεί να διατεθεί στην αγορά ως τέτοιο. Αυτή είναι η πιο δύσκολη περίοδος για τον παραγωγό, η οποία απαιτεί µεγαλύτερη υποστήριξη, τόσο τεχνική όσο και οικονοµική. Στη βιολογική γεωργία, τα εντατικά συστήµατα παραγωγής που επιτρέπονται, εφόσον το έδαφος χρησιµοποιείται, παραπάνω από τις 4

5 τεχνικές υδροπονίας. Παρ όλα αυτά, τα πολύ εντατικά συστήµατα είναι δύσκολο να εφαρµοστούν, καθώς δεν ταιριάζουν µε κάποιες αρχές της βιολογικής γεωργίας: Προτεραιότητα στη χρήση των πόρων του αγροκτήµατος, Συντήρηση και βελτίωση της γονιµότητας του εδάφους, Φυσικός περιορισµός των επιβλαβών οργανισµών, αντί των φυτοϋγειονοµικών επεξεργασιών, Την πρόληψη των ασθενειών µέσω µέτρων προφύλαξης, όπως η πυκνότητα των δένδρων που δεν προκαλούν υπερβολική σκίαση. Για να ικανοποιούνται αυτές οι αρχές, κατ ανώτατο όριο τα 300 δέντρα ανά εκτάριο είναι αποδεκτό για ένα βιολογικό ελαιώνα (Εικ. 1). Εικ. 1- Ηµι-εντατικός ελαιώνας, µε 300 δένδρα ανά εκτάριο και καλυµµένο έδαφος για την πρόληψη της διάβρωσης (Serpa, Πορτογαλία, 2008) 2.1. Προετοιµασία και διαχείριση εδάφους Η µη χρήση απαγορευµένων λιπασµάτων και φυτοφαρµάκων δεν είναι αρκετή για να εξασφαλίσει τη βιολογική γεωργία. Για να επιτευχθεί αυτό, ο αγρότης πρέπει να εφαρµόζει πρακτικές και τεχνικές για τη διατήρηση και τη βελτίωση της γονιµότητας του εδάφους. Αυτή είναι µια βασική αρχή, η οποία πρέπει επίσης να αξιολογηθεί από τους ΙΦΠ, γεγονός που δε συµβαίνει πάντα. Η εγκατάσταση και η συντήρηση ενός νέου ελαιώνα, απαιτεί τις ακόλουθες αρχές και πρακτικές: 1) Το έδαφος πρέπει να αξιολογηθεί µέχρι 1 µέτρο βάθος, τουλάχιστον, προκειµένου να προσδιοριστούν τα κύρια συστατικά γονιµότητας, οπότε απαιτείται άνοιγµα για να παρατηρηθούν και να συλλεγθούν δείγµατα για ανάλυση? 5

6 2) Το έδαφος πρέπει να κινητοποιηθεί σε βάθος (περίπου 1 µέτρο) χωρίς περιστροφή των διαφόρων στρωµάτων, και σύµφωνα µε την παρατήρηση που έγινε πριν, που επιτυγχάνεται µέσα από την πρακτική της αναµόχλευσης (τσουγκράνισµα), στη συνέχεια ένα πέρασµα µε το καλέµι, ή τον καλλιεργητή ή µε µηχάνηµα που συνδυάζει δίχαλα µε ελατήρια µε ενσωµατωµένους δίσκους για άχυρο (στην προκειµένη είναι το PolyMag) (Εικ. 2) Εικ. 2 - µηχάνηµα που συνδυάζει δίχαλα µε ελατήρια µε ενσωµατωµένους δίσκους για άχυρο για την προετοιµασία του εδάφους µε λιγότερα περάσµατα και λιγότερη κατανάλωση καυσίµων και ενέργειας 3) Πριν τη φύτευση των ελαιόδεντρων, το έδαφος πρέπει να καθαρίζεται από τα ζιζάνια που είναι τα πιο δύσκολο για την καταπολέµησή τους χωρίς ζιζανιοκτόνα, ιδιαίτερα τα rhizomatous, όπως η αγριάδα (Cynodon dactylon (L.) Pers.), το πανικό (Panicum repens L.), ή άλλα πολυετή φυτά, που είναι δύσκολο να καταπολεµηθούν, όπως το σπαθόχορτο (Cyperus rotundus L.). Αυτή η «διαδικασία καθαρισµού» µπορεί να επιτευχθεί µέσα από πολλαπλά περάσµατα µε το µηχάνηµα µε τα ελατήρια και τους δίσκους κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού και/ή µε την έκθεση του εδάφους στον ήλιο στην περίπτωση του σπαθόχορτου. Είναι ακόµα δυνατόν να χρησιµοποιηθεί µια συγκεκριµένη φυλή χοίρων, που ονοµάζεται «montanheira», ελευθερώνονται σε εκτεταµένο σύστηµα παραγωγής, χωρίς κρίκους στη µύτη, ώστε να µπορούν να σκάβουν και να αφαιρούν τα ζιζάνια και να τα τρώνε. 4) Η γονιµότητα του εδάφους πρέπει να βελτιωθεί σε σχέση µε το πρώτο έτος της φύτευσης, µέσω της οργανικής και ανόργανης βελτίωσης, όταν οι βασικές παράµετροι της γονιµότητας είναι εκτός των ευνοϊκών τιµών (Πιν. 1). Αυτό µπορεί να γίνει µε ένα εγκεκριµένο οργανικό βελτιωτή, κατά 6

7 προτίµηση αυτού που λαµβάνεται µε κοµποστοποίηση, και µε ασβεστόλιθο µαγνησίου (δολοµίτη) ή του θαλάσσιου ασβεστόλιθου όπως το λιθοθάµνιο. Πιν. 1 Ανάλυση Εδάφους, χηµικά και φυσικά στοιχεία και κατάλληλες συνθήκες λαδιού Παράµετρος Κατάλληλη Κατάλληλες συνθήκες Τιµή Βάθος εδάφους >0,8m Αροτραία εδάφη µε πάνω από 1,20 µέτρα είναι τα πλέον κατάλληλα Υφή Αργιλώδη, λασπώδη, πηλώδη Αποστράγγιση Καλή αποστράγγιση, χωρίς συσσώρευση των λιµναζόντων υδάτων ph 5,5-8,5 Βέλτιστο ph: 6,0-7,5 Αλατότητα/Αγωγηµότητα <2,7 ds/m Με 4dS/m υπάρχει µια µείωση της παραγωγής της τάξης του 10%, Με 5dS/m, 25%, και µε 8dS/m, 50% Οργανική ύλη >1,5% Τιµές κάτω του 1,5% αυξάνουν κατά πολύ τον κίνδυνο ελλείψεων και της απώλειας της γονιµότητας Οξείδιο του Φωσφόρου >25mg/Kg (P 2 O 5 ) >50mg/Kg Οξείδιο του Καλίου (K2O) Οξείδιο του Ασβεστίου (CaO) Οξείδιο του Μαγνησίου (MgO) Ενεργός Ασβέστης <10% >100mg/Kg >20mg/Kg 5) Η χλωρή λίπανση είναι η κύρια πρακτική για τη βελτίωση του εδάφους. Κατά το πρώτο έτος θα πρέπει να γίνεται ετήσια χλωρή λίπανση, τουλάχιστον, µία µε όσπρια και µία µε ψυχανθή είδη, ανάλογα µε τον τύπο του εδάφους και του κλίµατος (Πιν. 2). Πίν. 2 Χλωρή λίπανση Φθινοπωρινές/Χειµερινές συνυπάρξεις για τους ελαιώνες για διαφορετικούς τύπους εδαφών Είδη Σπόρος Έδαφος (Kg/ha) Βρώµη + Βίκος Κοινός Μικρή οξύτητα σε ελαφρώς Avena sativa + Vicia sativa αλκαλικό, αργιλώδη προς πηλώδη κριθάρι + βίκος κοινός Hordeum vulgare + Vicia sativa Ουδέτερο προς αλκαλικό, αργιλώδη προς πηλώδη κριθάρι + κουκιά Hordeum vulgare + Vicia faba var. minor κριθάρι + Βίκος κοινός + Περσικό Τριφύλλι Hordeum vulgare + Vicia sativa + Trifolium resupinatum Oat + barley + common vetch + fababeans Ουδέτερο προς αλκαλικό, αργιλώδη προς πηλώδη Ουδέτερο προς αλκαλικό, βαρύ και δύσκολο για εργασία Μικρή οξύτητα σε ελαφρώς αλκαλικό, αργιλώδη προς πηλώδη 7

8 Βρώµη + κριθάρι + Βίκος κοινός + κουκιά Avena sativa + Hordeum vulgare + Vicia sativa + Vicia faba var. minor Σίκαλη + κίτρινο λούπινο Secale cereale + Lupinus luteus Σίκαλη + βίκος κοινός Secale cereale + Vicia sativa Βρώµη + κίτρινο λούπινο Avena sativa + Lupinus luteus Βρώµη + λευκό λούπινο Avena sativa + Lupinus albus όξινα, αµµώδη, πηλώδη και καλά στραγγιζόµενα εδάφη όξινα, αµµώδη, πηλώδη και καλά στραγγιζόµενα εδάφη όξινα, αµµώδη, πηλώδη και καλά στραγγιζόµενα εδάφη οξύ προς ουδέτερο, αµµώδη προς αργιλώδη, καλά στραγγιζόµενα 6) Στη βιολογική γεωργία, η προστασία του εδάφους είναι υποχρεωτική, αποφεύγοντας κάθε είδους διάβρωση και ιδιαίτερα τη διάβρωση του νερού. Η καλύτερη πρακτική για να επιτευχθεί αυτός ο στόχος είναι µε η κάλυψη του εδάφους, είτε µε αυτοφυή βλάστηση (Εικ. 3), ή µε συγκεκριµένες καλλιέργειες που προσαρµόζονται στις εδαφικές και κλιµατικές συνθήκες (Πιν. 3). Εικ. 3 φυσικό έδαφος που καλύπτει µε αυτοφυή βλάστηση µε βάση burclover (Medicago polimorph L.), µια αυτοφυή ετήσια µηδική, πολύ κοινό σε ολόκληρη τη χώρα, όταν δεν εφαρµόζονται ζιζανιοκτόνα, σε έναν ελαιώνα στην περιοχή Douro (Peso da Régua, Πορτογαλία, 2011) Ουδέτερα και πηλώδη Σπόρος Όξινα εδάφη Σπόρος εδάφη (Kg/ha) (Kg/ha) Medicago polymorpha 3 Trifolium subterraneum 5 Medicago rugosa 3 Trifolium vesiculosum 2 Medicago scutellata 3 Trifolium incarnatum 2 Medicago truncatula 2 Trifolium balansae 3 Trifolium hirtum 2 Ornithopus sativus 3 Trifolium resupinatum 2 Ornithopus compressus 3 Trifolium subterraneum 5 Biserrula pelenicus 2 Dactylis glomerata 3 Lolium multiflorum 10 Lolium perenne 7 Συνολικοί σπόροι Πιν. 3 Κάλυψη, µε είδη προσαρµοσµένα σε πηλώδη εδάφη, µε ουδέτερο ή όξινοph. 8

9 7) Η καλή παραγωγικότητα και ο κύκλος εργασιών των ελαιώνων απαιτεί µια εξαιρετική ανάπτυξη της ελιάς κατά τα πρώτα χρόνια. Η µερική αποµάκρυνση των χορταριών κατά µήκος της γραµµής µπορεί να συµβάλει στην επίτευξη του στόχου (Εικ. 4 και 5). Εικ. 4 Η συγκέντρωση χώµατος κατά µήκος της γραµµής - η µία πλευρά δεν έχει ακόµη ολοκληρωθεί ακόµη. Η µέθοδος σάντουιτς εφαρµόστηκε σε βιολογικούς οπωρώνες µηλιάς, αλλά εδώ εφαρµόζεται σε ένα νέο ελαιώνα στο Alentejo, Πορτογαλία (Serpa, Πορτογαλία, 2009) Εικ. 5 ισκοσβάρνα σε θέση µεταφοράς, που εκτελεί εργασίες στο αγρόκτηµα για συγκέντρωση χώµατος κατά µήκος της γραµµής µε τη µέθοδο σάντουιτς (Serpa, Πορτογαλία, 2009) 8) Για τους ελαιώνες σε πλήρη παραγωγή, η συνολική κάλυψη θα είναι η καλύτερη λύση. Η συντήρηση θα γίνεται από περιοδικές περικοπές µεταξύ 9

10 άνοιξης και στις αρχές του καλοκαιριού, µε µια µηχανή τύπου σφυρί µε λεπίδες (Εικ. 6) ή κάθετο άξονα µε αλυσίδες ή λεπίδες (χορτοκοπτικό). Εικ. 6 Κοπή χορταριών (σπαρµένα + αυτοφυή), και σύνθλιψη του φυλλώµατος των κλαδιών, µε το χορτοκοπτικό µηχάνηµα µε λεπίδες, σε ώριµο ελαιώνα στο Alentejo, Πορτογαλία (Serpa, Πορτογαλία, 2011) Η διατήρηση του εδάφους θα πρέπει πάντα να είναι παρούσα σε όλες τις γεωργικές πρακτικές που εφαρµόζονται στον ελαιώνα και ιδίως σε επικλινή εδάφη, όπως είναι οι περισσότεροι από τους ελαιώνες στην Πορτογαλία, αλλά και στον κόσµο. Το µεγαλύτερο µέρος των συγγραφέων που έχουν µελετήσει το θέµα της διάβρωσης του εδάφους συµφωνούν για την καλύτερη λύση στο πρόβληµα αυτό. Η κύρια πρόταση είναι να καλυφθεί το έδαφος µε ποώδη βλάστηση. Η κάλυψη αυτή έχει τρεις λειτουργίες: 1) Για να µειωθεί ο αριθµός και η ένταση των επιπτώσεων των σταγόνων του νερού της βροχής στο έδαφος, 2) Να αυξηθεί η ταχύτητα της διήθησης του νερού στο έδαφος, 3) Να διορθωθεί ο άνθρακας στο έδαφος µέσω της φωτοσύνθεσης και η επακόλουθη δηµιουργία χούµου ή σταθερής οργανικής ύλης. Ο Πιν. 4 δείχνει τα αποτελέσµατα ενός πειράµατος που έγινε µε προσοµοιωτή βροχής σε τρεις τύπους εδαφών µέσα σε έναν ελαιώνα, όπου η µόνη 10

11 πρακτική πρόληψη της διάβρωσης είναι η κάλυψη µε ποώδη στις αρχές του φθινοπώρου. Πιν. 4 - Τρία συστήµατα διαχείρισης του εδάφους υπό δοκιµή µε προσοµοιωτή βροχής για 15 λεπτά και µέτρηση της επιφανειακής υπερχείλισης και απώλεια του εδάφους από τη διάβρωση του νερού (όπως πραγµατοποιήθηκε από τον Pastor Muñoz-Cobo, 1994) Κάλυψη εδάφους Πράσινο κριθάρι βασίσµένο στην κοπριά (Hordeum vulgare) που σπάρθηκε το φθινόπωρο Καθόλου συγκέντρωση χώµατος και ολική ζιζανιοκτονία Ολική συγκέντρωση χώµατος χωρίς ζιζανιοκτόνα Επιφανειακή υπερχείλιση (l/m 2 ) Απώλεια εδάφους από τη διάβρωση (g/m 2 ) Λίπανση Η κάλυψη του εδάφους και η πράσινη λίπανση, όπως αναφέρθηκε παραπάνω, είναι επίσης τεχνικές γονιµοποίησης. Αν δεν είναι αρκετά καλές για να λιπάνουν τον ελαιώνα, µπορούν να γίνουν τα ακόλουθα: 1) Η εφαρµογή των οργανικών αποβλήτων στο έδαφος όπως τα λιπάσµατα, όπως τα στερεά Απόβλητα Ελαιουργείων (SOMW), και τα λύµατα των ελαιουργείων (OOMWW), πρέπει να ληφθούν υπόψη ως την πρώτιστη τεχνική. 2) Επιπλέον, τα επιτρεπόµενα διορθωτικά και οργανικά/ανόργανα λιπάσµατα, ακόµη και εκτός της βιολογικής παραγωγής, µπορούν να χρησιµοποιηθούν. Τα SOMW µπορεί να είναι τριών τύπων - παρθένο από τρεις φάσεις σύνθλιψης, παρθένο από δύο φάσεις σύνθλιψης και από τη διακοπτόµενη (παραδοσιακή) σύνθλιψη ελαιοτριβείου. Η πρώτη και η τρίτη έχουν εµπορική αξία, είτε για την παραγωγή λαδιού, είτε για να χρησιµοποιηθούν ως καύσιµα µετά την απόσυρση του λαδιού. Οι δύο φάσεις SOMW έχουν περισσότερο νερό (OOMWW) και ως εκ τούτου αντιπροσωπεύει ένα κόστος και όχι το εισόδηµα (Εικ. 7). 11

12 Εικ. 7 SOMW από δύο φάσεις, και φύλλα ελιάς από τη διαδικασία καθαρισµού (πίσω µέρος στη φωτογραφία) και βυρσοδεψείο αποβλήτων, αποθηκευµένο σε ένα πλαστικό για να στεγανοποιηθεί η κοπριά για κοµποστοποίηση (Torre de Moncorvo, Πορτογαλία, 2004) Οι δύο συνθλίψεις SOMW ελιάς µπορούν να χρησιµοποιηθούν σε λίπανση, στη συνέχεια να χρησιµοποιηθούν ως οργανικές διορθωτικές και θρεπτικά συστατικά (Εικ. 8, Πιν. 5). Εικ. 8 Κοµποστοποίηση των SOMW, κοτσάνι σταφυλιού και βυρσοδεψείο αποβλήτων για να γονιµοποιήσει ένα ελαιώνα σε ένα έργο επίδειξης στο Vale da Vilariça, την Πορτογαλία (Torre de Moncorvo, Πορτογαλία, 2007) Πιν. 5 - Σύνθεση του λιπάσµατος που παράγεται από δύο φάσεις σύνθλιψης των SOMW (64%), κοτσάνι σταφυλιού (33%) και φύλλα ελιάς (3%) Λίπασµα Υγρασία (%) Οργανική ύλη(%) odm (1) N- συνολικά (%) odm (1) N-NH 4 + (mg/kg) odm (1) C/N ph Ηλεκτρική αγωγιµότητα. (dm/cm) Κοµπόστ 26,27 53,70 1,04 26,50 25,8 7,46 0,77 Σηµείωση: (1) odm: σε ξηρή ουσία 12

13 Το κοµπόστ που αναφέρεται στον Πιν. 5 έχει υψηλή περιεκτικότητα σε οργανική ουσία και µια πολύ σηµαντική ποσότητα του αζώτου. Η εφαρµογή των 10 τόνων / εκτάριο δίνει περίπου 100 kg / στρέµµα αζώτου στον ελαιώνα, και µια σηµαντική µερίδα του θα είναι διαθέσιµο εντός δύο ετών. Για να επιτευχθεί πιο οµοιόµορφο κοµπόστ σε µικρότερο χρονικό διάστηµα είναι αναγκαίο να ανακατεύεται συχνά, το οποίο θα διευκολυνθεί µε τον κατάλληλο εξοπλισµό (Εικ. 9). Πιο σηµαντικό από αυτό είναι η προσθήκη ενός υλικού δόµησης στο βρεγµένο SOMW, προκειµένου να αντισταθµιστεί η έλλειψη πορώδους SOMW (Cegarra et al., 2004). Η ικανότητα να ενταχθούν διαφορετικά υλικά είναι η υποστήριξη µιας επιτυχούς διαδικασίας κοµποστοποίησης. Χωρίς αυτή την ικανότητα µπορεί να κάνουµε ενσίρρωση αντί κοµποστοποίησης. Εικ. 9 Εξοπλισµός για το ανακάτεµα και τον εξαερισµό του κοµπόστ (Torre de Moncorvo, Πορτογαλία, 2004) Με την προσθήκη πιο αζωτούχων οργανικών αποβλήτων, όπως τα απόβλητα βυρσοδεψείου (απόβλητα της βυρσοδεψίας χωρίς χρώµιο), είναι δυνατόν να ληφθούν λίπασµα µε υψηλή περιεκτικότητα σε άζωτο, έως και 3% περίπου ODM. Πάνω απ αυτή την τιµή, οι οργανικοί διορθωτές µπορεί να χαρακτηριστούν ως λίπασµα. Η σωρός του κοµπόστ θα πρέπει να καλύπτεται µε κατάλληλο γεωϋφασµάτινη κουβέρτα, η οποία επιτρέπει την είσοδο του αέρα, αλλά όχι του νερού και προστατεύει το ανώτερο στρώµα από το φως του ήλιου (Εικ. 10). 13

14 Εικ. 10 Γεωϋφασµάτινη κουβέρτα στη σωρό του κοµπόστ για προστασία από τη βροχή και τον ήλιο (Torre de Moncorvo, Πορτογαλία, 2007) Έτσι, αποφεύγεται η διήθηση των θρεπτικών ουσιών και της οργανικής ύλης και η συνακόλουθη ρύπανση των υδροφόρων οριζόντων και / ή των γραµµών του νερού, καθώς και η εξασθένηση του λιπάσµατος. Εµποδίζει επίσης την ξήρανση και την καταστροφή των εκατοµµυρίων χρήσιµων µικροοργανισµών που άπτονται του κοµπόστ. Μετά από αρκετούς µήνες της διαδικασίας κοµποστοποίησης, µπορεί να επιτευχθεί υψηλής ποιότητας λιπασµατοποίηση (Εικ. 11). Εικ. 11 Κοµπόστ αποτελούµενο κυρίως από SOMW ελαιόλαδου και στέλεχος σταφυλιών έτοιµο να εφαρµοστεί στον ελαιώνα (Torre de Moncorvo, Πορτογαλία, 2007) Σύµφωνα µε τη θέση που θα εφαρµοστούν, τα OOMWW από τις τρεις φάσεις σύνθλιψης (τις δύο σπάνιες και την παραδοσιακή, και τη συνεχή) µπορεί να θεωρηθούν ως ρυπογόνο προϊόν ή ως λίπασµα. Σε µια στάθµη νερού, τα 14

15 OOMWW οργανικών ενώσεων προκαλούν έλλειψη οξυγόνου στο νερό και στη συνέχεια το θάνατο των ψαριών και άλλων υδρόβιων ζώων. Σε γεωργικά εδάφη αυτού του ποσού των οργανικών ουσιών µπορούν να θεωρούν ως λίπασµα, αν δεν υπερβαίνονται ορισµένα επίπεδα. Το υψηλό επίπεδο της οργανικής ύλης, κάλιο, άζωτο και φώσφορος, τα OOMWW κάνουν αυτά τα απόβλητα µια ανέξοδη πηγή αυτών των θρεπτικών ουσιών (Garcia-Ortiz, A. et al., 1995). Κατά το έτος 160 π.χ. ο Marcus Porcius Cato, στο βιβλίο του "de Agricultura" αναγνώρισε την αξία γονιµοποίησης των OOMWW! Τα Πορτογαλικά Γεωργικά Γραφεία µόλις πρόσφατα ανακάλυψαν όλες αυτές τις αξίες, αφού έχουν κλείσει πολλά εργοστάσια επειδή δεν είχαν τη λύση για τα απόβλητα αυτά, αν και πολλές δοκιµές που έχουν ήδη γίνει σε άλλες χώρες, κυρίως στην Ιταλία, όπου ο νόµος 574/96 έχει επιτρέψει την εφαρµογή τους στο έδαφος (Tamburino et al., 1999). Η σύνθεση των δύο τύπων OOMWW εµφανίζεται στον Πιν. 6. Πιν. 6 - Η οργανική ύλη και τα µακροθρεπτικά από δύο τύπους OOMWW σε ελαιοτριβεία (Fernandes, 1995) Παράµετρος Ελαιοτριβείο Τρία στάδια συνεχούς σύνθλιψης Οργανική ύλη (%) 10,5 2,60 Άζωτο (%) 0,20 0,06 Φώσφορος (%) 0,05 0,01 Κάλιο (%) 0,36 0,12 Μαγνήσιο (%) 0,02 0,004 ph 4,5-5,0 4,7-5,2 Στην Πορτογαλία µόνο το 2000, δόθηκε επίσηµη άδεια για την εφαρµογή OOMWW στο έδαφος ως λίπασµα (Despacho conjunto dos Ministerios da Agricultura e do Ambiente, nº 626/2000). Σήµερα, για την εφαρµογή OOMWW στο έδαφος, η οποία κατά προτίµηση πρέπει να γίνει µεταξύ Μαρτίου και Νοεµβρίου, οι παραγωγοί πρέπει να ζητήσουν και να πληρώσουν µια ετήσια άδεια στην περιφερειακή Υπηρεσία Περιβάλλοντος, να έχουν µια δεξαµενή για την προσωρινή αποθήκευση, τη διόρθωση του ph, κατά προτίµηση να εφαρµόζεται µεταξύ Μαρτίου και Νοεµβρίου, και για χρήση µόνο σε δέντρα και σε θάµνους και να σέβονται το ανώτατο ετήσιο όριο των 80m 3 /ha. Με αυτή τη δόση, περίπου 8,4 τόνοι/εκτάριο/έτος εφαρµόζονται (υδραυλική σύνθλιψη) ή 2τόνοι/εκτάριο/έτος (συνεχής µέθοδος εκχύλισης). Η τελευταία αυτή τιµή πρέπει να αυξηθεί, όπως και οι Ιταλοί ερευνητές προτείνουν στην Ιταλία, όπου τα µέγιστα τµήµατα διαφέρουν από 50m 3 /ha/έτος στη µη συνεχή µέθοδο εκχύλισης µε 80 m 3 /ha/έτος στο σύστηµα συνεχούς εκχύλισης (Tamburino et al., 1999). Το κλάδεµα των κλαδιών (µε διάµετρο µικρότερη από 40 mm) είναι µια άλλη τιµή υπολείµµατος που πρέπει να επιστρέψει στη γη, αντί να καίγονται. Τα 15

16 κλαδιά πρέπει να θρυµµατίζονται µε ένα µηχάνηµα τύπου σφυρί µε λεπίδες και να µένουν στο έδαφος. Εκτός από την οργανική ύλη που σιγά-σιγά αναµιγνύεται µε το έδαφος, την παραγωγή χούµο, τα θρεπτικά συστατικά επίσης, µεταφέρονται στο έδαφος. Για κάθε τόνο κλαδιών µε υγρασία 50%, 4 kg του αζώτου, 0,5 Kg φωσφόρου, 4 kg καλίου, 5 kg ασβεστίου και 1 kg µαγνησίου έχουν προστεθεί (Amirante et al., 2002). Με αυτό τον τρόπο, η παραγωγή εκποµπών CO 2 και άλλων αερίων του θερµοκηπίου µειώνονται, δεδοµένου ότι το ποσό της οργανικής ύλης και του άνθρακα είναι πολύ υψηλό. Εκτιµάται ότι για κάθε 100 Kg συγκοµιδής ελαιοκάρπου, παράγονται 65 Kg µίσχου και φύλλων και 15 Kg ξύλου (πάνω από 40 χιλιοστά σε διάµετρο). Η στενότητα του κλαδέµατος των κλαδιών µπορεί επίσης να χρησιµοποιηθεί για την καταπολέµηση των σκουληκιών της ελιάς (Phloeotribus scarabaeoides), όπως αναγράφεται στο υποκεφάλαιο 2.3. Όταν η εφαρµογή των εν λόγω αποβλήτων ως λιπάσµατα δεν είναι αρκετή για να εκπληρωθούν οι ανάγκες σε θρεπτικά συστατικά της καλλιέργειας, πρέπει να πραγµατοποιηθεί µια πρόσθετη λίπανση. Μεταξύ των µακρο - θρεπτικών συστατικών, οι ελιές έχουν τη µεγαλύτερη ανάγκη σε άζωτο και κάλιο. Οι ετήσιες οργανικές εξαγωγές εξαρτώνται επίσης από την παραγωγή ελαιόκαρπου. Με παραγωγές γύρω στους 3,5 τόνους/εκτάριο, οι διατροφικές ανάγκες, όπως φαίνεται στο Tab. 7. Πιν. 7 Απαιτήσεις του ελαιόδενδρου σε N P K για απόδοση 3.5 t/ha (Warlop, F. 2002) Απόδοση (t/ha) Άζωτο N (Kg/ha) Φώσφορος P (Kg/ha) Κάλιο K (Kg/ha) 3, Σηµείωση: NPK Άζωτο, Φώσφορος, Κάλιο 2.3. Φυτοϋγειονοµική Προστασία Για την προστασία ελαιώνα από επιδηµίες και ασθένειες, πρέπει να ξεκινήσουµε από τη λήψη µέτρων προστασίας της καλλιέργειας. Οι οικολογικές υποδοµές για την αύξηση των ωφέλιµων οργανισµών, που συµβάλλουν στο φυσικό περιορισµό των επιδηµιών, είναι επίσης τα αρχικά µέτρα για την προστασία από επιδηµίες και ασθένειες. Κύριες επιδηµίες είναι ο δάκος (Bactrocera oleae), ο σκώρος ελιάς (Prays oleae), ο σκώρος Jasmin (Margaronia unionalis) και το λεκάνιο ή µαύρη ψώρα της ελιάς (Saissetia oleae). Περιστασιακά, η τιγρέ πυραλίδα (Euzophera pinguis), ο ψίλος της ελιάς (Euphyllura olivine), ο φλοιοτρίβης της ελιάς (Phloetribus scarabaeoid) επίσης µπορούν να παρουσιαστούν και να προκαλέσουν ζηµιά. 16

17 Κύριες ασθένειες σε ελαιόδεντρα είναι η ανθράκωση της ελιάς (Gloeosporium olivarum), το κυκλοκόνιο της ελιάς (Spilocaea oleagina) και η φυµατίωση της ελιάς (Pseudomonas savastanoi). Πρόσφατα έχουν παρατηρηθεί προβλήµατα µε Βερτισιλλίωση ανδροµύκωση (Verticillium dahliae) σε νέες φυτείες, προκαλώντας την καταστροφή όλων των δένδρων. Το κλάδεµα είναι µια σηµαντική γεωπονική τεχνική όπου αφαιρούνται τα άρρωστα, εσωτερικά και σκιασµένα κλαδιά. Αυτή η µέθοδος αποτρέπει κάποιες επιδηµίες, ειδικά τη µαύρη ψώρα, η οποία επιτίθεται κατά προτίµηση αυτά τα είδη των κλαδιών. Η σύνθλιψη των κλάδων από το κλάδεµα µπορεί επίσης να χρησιµοποιηθεί για την καταπολέµηση των φλοιοφάγων της ελιάς. Αυτό µπορεί να επιτευχθεί µε το να αφήσουµε φύλλωµα στο έδαφος για αρκετά µεγάλο χρονικό διάστηµα ώστε τα θηλυκά να κάνουν τα αυγά τους µε ταυτόχρονη σύνθλιψη του φυλλώµατος και των προνυµφών. Μια άλλη πρακτική είναι η αποφυγή συγκοµιδής µε µακριά ξύλινα ραβδιά, προκειµένου να αποφευχθούν τα τραύµατα από τα ραβδιά. Αυτά, εκτός από το σπάσιµο των µελλοντικών παραγωγικών κλαδιών, φέρουν επίσης, ασθένειες όπως η φυµατίωση που εισχωρεί εύκολα. Ως µια επιθυµητή εναλλακτική λύση για τα ξύλινα ραβδιά ως µέθοδο συγκοµιδής, αποτελεί η συλλογή µε κραδασµούς (ή ταρακούνηµα) ή η συλλογή µπορεί να γίνει χειρονακτικά, είτε µηχανικά. Επίσης, η ισορροπηµένη λίπανση, χωρίς την υπέρβαση του αζώτου, είναι απαραίτητη για τη µείωση των προσλήψεων από παράσιτα, από µυζητικών και µασητικών εντόµων όπως η µαύρη ψώρα ελιάς και ο ψίλος. Ο φυσικός περιορισµός των ασθενειών, που προκύπτουν από τη δράση των ωφέλιµων οργανισµών, είναι πολύ σηµαντικό γιατί µειώνει τους πληθυσµούς αυτών των ασθενειών, αλλά και επειδή µπορεί να µειώσει τις οικονοµικές απώλειες. Συχνά αυτή η ενέργεια είναι επαρκής και δεν απαιτείται η εφαρµογή φυτοφαρµάκων. Ο ελαιώνας περιέχει ένα πλούσιο και ποικίλο σύνολο των ωφέλιµων οργανισµών, που συµβάλλει σηµαντικά στη µείωση των ζηµιών που προκαλούνται από ασθένειες και µπορεί να αποτραπεί η ανάπτυξη νέων µολύνσεων, µέσω της ρύθµισης των πληθυσµών τους (Gonçalves et al., 2004). Μεταξύ των ωφέλιµων οργανισµών του ελαιώνα, τα εντοµοφάγα έντοµα έχουν τη µεγαλύτερη βαρύτητα (εικ. 12). Παρά το γεγονός ότι, οι πρόσφατες µελέτες επικεντρώνονται στο ρόλο των άλλων αρθροπόδων, όπως αράχνες, παρέχεται επίσης και πληροφόρηση σχετικά µε τη συµπεριφορά, των πουλιών και των µικρών θηλαστικών (Torres, 2006). 17

18 Εικ. 12 Πασχαλίτσα (Coccinela septempunctata) σε φύλλο βιολογικού ελαιόδενδρου (Serpa, Πορτογαλία, 2008) Οι βιολογικές διεργασίες αποτελούν βασική προϋπόθεση για τη διευκόλυνση των δραστηριοτήτων των ευεργετικών οργανισµών, δεδοµένου ότι τους παρέχει τροφή και/ή καταφύγιο. Κύριες εφαρµόσιµες βιολογικές διεργασίες είναι οι εξής: κάλυψη του εδάφους ανάµεσα στις σειρές των δέντρων, περιορισµός των φρακτών στους ελαιώνες, και / ή η συντήρηση της φυσικής βλάστησης σε γειτονικά χωράφια. Μερικά από τα πιο ευνοϊκά φυτά για τα ωφέλιµα έντοµα (πασχαλίτσες, χρυζόπες, συρφίδες και υµενόπτερα έντοµα), είναι τα umbelliferas (σκιαδιοφόρα). Μεταξύ αυτών, ο πικροµάραθος (Foenicum vulgare ssp. Piperitum) και το άγριο θαλάσσιο καρότο (Daucus carota ssp. Maritimus) είναι τα πιο χρήσιµα. Έχει παρατηρηθεί ότι το καλυµµένο έδαφος έχει µεγαλύτερη αφθονία και ποικιλία των ωφέλιµων οργανισµών σε σύγκριση µε τους ακάλυπτους ελαιώνες, όπου η εφαρµογή ζιζανιοκτόνου ή το όργωµα του εδάφους είναι κοινές τεχνικές (Torres, 2006). Τα κύρια ωφέλιµα αρπακτικά έντοµα είναι: Πράσινη χρυζώπη (Χρύσωπας), η οποία µπορεί να καταστρέψει πάνω από το 90% των αυγών των σκόρων των ελαιώνων, επιπλέον τρώνε και άλλα έντοµα όπως η µαύρη ψείρα και ο ψήλος της ελιάς (Εικ. 13), Αφίδα των λουλουδιών (Anthocoris nemoralis), η οποία καταπολεµά το σκόρο, τον ψήλο και τον θρίπα της ελιάς, Είδη πασχαλίτσας όπως Chilocorus bipustulatus, είναι σηµαντικά αρπακτικά των λεκάνιων της ελιάς, Χρυσόµυγα της ποικιλίας Xanthandrus comtus που καταπολεµά τον σκόρο και τον ψήλο της ελιάς. 18

19 Εκτός από έντοµα, αράχνες και ακάρεα είναι κάποια επίσης σχετικά, όπως τα εντοµοφάγα πτηνά (Sylvia melanocephala). Αυτά τα πουλιά καταπολεµούν τον σκόρο των ελιών, τον ψήλο και το δάκο. Εικ. 13 Συγκεντρωµένα πράσινα αυγά σε ελαιόκαρπο, από όπου η προνύµφη θα γεννηθεί µε τη δραστηριότητα του αρπακτικού πάνω από τα δέντρα ελιάς πληγές Μερικές φορές, τα πολιτιστικά και φυσικά περιοριστικά µέτρα δεν επαρκούν, κι έτσι οι επιδηµίες µε τις πιο αρνητικές οικονοµικές επιπτώσεις θα πρέπει να παρακολουθούνται και, εάν είναι απαραίτητο, να καταπολεµηθούν. Η εκτίµηση του κινδύνου µπορεί να υπολογιστεί από την άµεση παρατήρηση των οργάνων ή των ζηµιών από τις παγίδες σύλληψης. Οι παρατηρούµενες τιµές σε σύγκριση µε το Οικονοµικό Επίπεδο Επίθεσης (Economic Level of Attack ELA) και όταν αυτό το επίπεδο προσπερνιέται, εφαρµόζονται µέτρα προστασίας. Για την Πορτογαλία, το ELA έχει οριστεί από την Direcção Regional de Agricultura e Desenvolvimento Rural (Felix et al., 2008) και αυτό το επίπεδο είναι το ίδιο για την Ολοκληρωµένη Προστασία (ΟΠ). Ωστόσο, σε ορισµένες περιπτώσεις, η εµπειρία της βιολογικής ελαιοπαραγωγής στην Πορτογαλία δεν επιβεβαιώνει τη δυνατότητα υιοθέτησης των παραµέτρων, που έχουν ήδη δοκιµαστεί σε ΟΠ. Αυτό γίνεται κυρίως σε περιπτώσεις όπου το εγκεκριµένο προϊόν φυτοφαρµάκων (ΦΦΠ) έχουν χαµηλότερη απόδοση σε σχέση µε άλλα, µε άδεια λειτουργίας σε ΟΠ. Αυτή είναι η περίπτωση του Bacillus thuringiensis (Bt), που δεν έχει αποτελεσµατικότητα µε τη γενιά των σκόρων των καρπών της ελιάς (καρπόκαψα). Ως εκ τούτου, δεν υπάρχει ανάγκη του ELA σε αυτή τη γενιά. Σκόρος ελιάς (Prays oleae) Εκτίµηση κινδύνου και ELA στη γενιά του άνθους (γενιά onthophagus) 19

20 Μέθοδος Α παγίδες σε σχήµα δέλτα µε φεροµόνη: Παγίδες σε απόσταση τουλάχιστον 50 µέτρα µακριά η µία από την άλλη και τοποθετείται σε ύψος από 1,50 έως 2 µέτρα, µέσα στην κορυφή του δένδρου, το Μάρτιο. Εβδοµαδιαία µέτρηση των συλληφθέντων αρσενικών: ELA = 15 συλλήψεις/ηµέρα/παγίδα. Μέθοδος Β - Οπτική παρατήρηση 100 κλαδιών ανθέων Εβδοµαδιαία µέτρηση των προσβεβληµένων κλαδιών ανθέων: ELA=10% (5% εάν η παραγωγή είναι υπερεκτιµηµένη) Αντιµετώπιση: κηρώδης βάκιλος (Bacillus thuringiensis) οσολογία: 0,4 to 0,6 kg/ha; Αποτελεσµατικότητα: περίπου 60% θνησιµότητα. Στους νέους ελαιώνες είναι επίσης πιθανό να προσβληθεί η γενιά των φύλλων (Phyllophagous γενιά), και η καταστροφή των φύλλων µπορεί να βλάψει σοβαρά το δέντρο. Σε αυτή την περίπτωση, η οπτική παρατήρηση είναι η καταλληλότερη διαδικασία και το ELA είναι το 10% των τερµατικών προσβεβληµένων µπουµπουκιών. Σκώρος του γιασεµιού (Jasmin moth Margaronia unionalis = Palpita unionalis = Palpita vitrealis) Με άνοιγµα φτερών περίπου 30 χιλιοστών, αυτό το λευκό ηµιδιαφανές έντοµο δείχνει, στη φάση της προνύµφης του, σαν πράσινη κάµπια, που φθάνει το πολύ 25 χιλιοστά στο τελικό στάδιο ανάπτυξής της. Αν και η τελευταία µπορεί να προκαλέσει ζηµιά στα φύλλα και στον καρπό, οι οικονοµικές επιπτώσεις για τα ενήλικα δέντρα δεν είναι σηµαντική (Torres, 2007). Σε φυτώρια και νεαρούς ελαιώνες, αυτή η κάµπια µπορεί να προκαλέσει βλάβη και ως εκ τούτου το ELA πρέπει να εφαρµοστεί. Εκτίµηση κινδύνου και ELA: Παγίδες φεροµόνης σε σχήµα δέλτα ή σε χωνί για τη σύλληψη των αρσενικών. Κύρια πρόταση είναι η ανίχνευση δεδοµένου ότι δεν υπάρχει καθορισµένο ELA. Οπτική παρατήρηση των προσβεβληµένων φυτών: ELA=5%. Αντιµετώπιση: κηρώδης βάκιλος (το ίδιο για τον σκώρο της ελιάς). 20

Η λίπανση της ελιάς μπορεί να εφαρμοστεί είτε με ανόργανα λιπάσματα, είτε με οργανικά υλικά (ζωική κοπριά, κομπόστα ή χλωρή λίπανση).

Η λίπανση της ελιάς μπορεί να εφαρμοστεί είτε με ανόργανα λιπάσματα, είτε με οργανικά υλικά (ζωική κοπριά, κομπόστα ή χλωρή λίπανση). Λίπανση της Ελιάς Η ελιά γενικά δεν θεωρείται απαιτητικό είδος και μπορεί να αναπτυχθεί σε μεγάλη ποικιλία εδαφικών τύπων. Η λίπανση αποτελεί ένα σημαντικό μέρος της διαχείρισης του ελαιώνα και στοχεύει

Διαβάστε περισσότερα

Συντάχθηκε απο τον/την E-GEOPONOI.GR Πέμπτη, 07 Αύγουστος 2008 11:30 - Τελευταία Ενημέρωση Σάββατο, 14 Νοέμβριος 2009 14:34

Συντάχθηκε απο τον/την E-GEOPONOI.GR Πέμπτη, 07 Αύγουστος 2008 11:30 - Τελευταία Ενημέρωση Σάββατο, 14 Νοέμβριος 2009 14:34 Φυσικά λιπάσματα Τα κύρια θρεπτικά συστατικά των φυτών Τρεις είναι οι θρεπτικές ουσίες που απαιτούνται από τα φυτά σε πολύ μεγαλύτερες ποσότητες από τα άλλα στοιχεία. Είναι το άζωτο(n), ο φώσφορος(p) και

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτήτρια: Τέλλου Βασιλική, Α.Μ. 331/03 Επιβλέπων: κ. Παλάτος Γεώργιος Καθηγητής Εφαρµογών

Φοιτήτρια: Τέλλου Βασιλική, Α.Μ. 331/03 Επιβλέπων: κ. Παλάτος Γεώργιος Καθηγητής Εφαρµογών ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ» Φοιτήτρια: Τέλλου Βασιλική, Α.Μ. 331/03 Επιβλέπων: κ. Παλάτος Γεώργιος Καθηγητής Εφαρµογών ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ελαιόλαδο. από Φιλοπεριβαλλοντικά Συστήματα Διαχείρισης

Ελαιόλαδο. από Φιλοπεριβαλλοντικά Συστήματα Διαχείρισης Ελαιόλαδο από Φιλοπεριβαλλοντικά Συστήματα Διαχείρισης Γιατί Ελαιόλαδο και γιατί από Φιλοπεριβαλλοντικά Συστήματα Διαχείρισης; Δεν υποβαθμίζει: - το περιβάλλον και τους φυσικούς πόρους - τη βιολογική αξία

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΓΚΟΜΙΔΗ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ

Η ΣΥΓΚΟΜΙΔΗ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ Η ΣΥΓΚΟΜΙΔΗ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ Οι ελιές και το ελαιόλαδο αποτελούν βασικό στοιχείο της διατροφής των Ελλήνων από την αρχαιότητα ακόμη. Επίσης αποτελούν ουσιαστικό μέρος της Μεσογειακής δίαιτας για την οποία τόσο

Διαβάστε περισσότερα

econteplusproject Organic.Edunet Χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση econtentplus programme ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΜΕΛΙΤΖΑΝΑΣ 1

econteplusproject Organic.Edunet Χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση econtentplus programme ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΜΕΛΙΤΖΑΝΑΣ 1 econteplusproject Organic.Edunet Χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση econtentplus programme ΜΕΛΙΤΖΑΝΑΣ 1 econteplusproject Organic.Edunet ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΣΟΛΑΝΩΔΩΝ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ Χαράλαμπος

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΑΔΙΟ 1 : ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ ΣΤΟΝ ΚΑΡΠΟ ΠΟΙΚΙΛΙΑ

ΣΤΑΔΙΟ 1 : ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ ΣΤΟΝ ΚΑΡΠΟ ΠΟΙΚΙΛΙΑ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΜΕΝΟ ΑΠΟ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΟΥ Η διαμόρφωση της ποιότητας του ελαιολάδου αρχίζει από τον χρόνο που αυτό σχηματίζεται στον ελαιόκαρπο και επηρεάζεται,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΓΡΑΒΙΑΣ 1998 1999 ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ «ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ ΕΝΤΟΣ ΚΑΙ ΕΚΤΟΣ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ» ΥΠΕΥΘΥΝΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΑΓΓΕΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΑΝΔΡΕΑΣ ΜΑΘΗΤΕΣ: Β Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΡΗΓΑΚΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΜΠΟΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΠΩΣ ΝΑ ΞΕΚΙΝΗΣΕΤΕ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΚΑΙ ΜΥΣΤΙΚΑ

ΚΟΜΠΟΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΠΩΣ ΝΑ ΞΕΚΙΝΗΣΕΤΕ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΚΑΙ ΜΥΣΤΙΚΑ Δήμος Καλαμαριάς ΚΟΜΠΟΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΠΩΣ ΝΑ ΞΕΚΙΝΗΣΕΤΕ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΚΑΙ ΜΥΣΤΙΚΑ Αντιδημαρχία Καθαριότητας, Ανακύκλωσης & Πρασίνου Διεύθυνση Καθαριότητας - Ανακύκλωσης ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΚΟΜΠΟΣΤΟΠΟΙΗΣΗ Η κομποστοποίηση είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΛΙΑΣ, ΥΠΟΤΡΟΠΙΚΩΝ ΦΥΤΩΝ ΚΑΙ ΑΜΠΕΛΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΛΙΑΣ, ΥΠΟΤΡΟΠΙΚΩΝ ΦΥΤΩΝ ΚΑΙ ΑΜΠΕΛΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΛΙΑΣ, ΥΠΟΤΡΟΠΙΚΩΝ ΦΥΤΩΝ ΚΑΙ ΑΜΠΕΛΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ Β. Βανδέρα Χημικός Msc, Τεχνικός Υπεύθυνος Εργαστηρίου Ελαιολάδου Μυτιλήνης ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογική Γεωργία Βασικές Αρχές, Προβλήματα και Προοπτικές AGROTICA 4 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2012

Βιολογική Γεωργία Βασικές Αρχές, Προβλήματα και Προοπτικές AGROTICA 4 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2012 Βιολογική Γεωργία Βασικές Αρχές, Προβλήματα και Προοπτικές Δήμητρα Προφήτου-Αθανασιάδου Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης AGROTICA 4 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2012 1.Σημερινή κατάσταση 2.Βασικές

Διαβάστε περισσότερα

Θρυμματισμός Κομποστοποίηση προϊόντων κλαδέματος

Θρυμματισμός Κομποστοποίηση προϊόντων κλαδέματος Θρυμματισμός Κομποστοποίηση προϊόντων κλαδέματος Εισηγητής: Γιάννης Λιοντήρης, Γεωπόνος - MSc Περιβάλλοντος, Διευθυντής Γεωτεχνικών Υπηρεσιών Δήμου Καλαμάτας Στόχοι της συνάντησης Δεν θα εξετάσουμε όλους

Διαβάστε περισσότερα

Αρωματικά Φυτά στην Κουζίνα

Αρωματικά Φυτά στην Κουζίνα Αρωματικά Φυτά Αρωματικά Φυτά στην Κουζίνα Η προσθήκη του κατάλληλου βοτάνου μπορεί να κάνει πιο γευστικό και πιο ελκυστικό κάποιο φαγητό. Η γεύση, όμως, είναι ζήτημα προσωπικής προτίμησης και υπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

Η «πικρή» γεύση των μήλων σε Ελλάδα και Ευρώπη

Η «πικρή» γεύση των μήλων σε Ελλάδα και Ευρώπη Η «πικρή» γεύση των μήλων σε Ελλάδα και Ευρώπη Ιούνιος 2015 GREENPEACE / FRED DOTT Η παραγωγή μήλων και φρούτων εν γένει στην Ευρώπη είναι ένας από τους τομείς της ευρωπαϊκής γεωργίας με την εντατικότερη

Διαβάστε περισσότερα

Καλλιέργεια φυτών Έχει το χώµα σηµασία;

Καλλιέργεια φυτών Έχει το χώµα σηµασία; Για τον καθηγητή Καλλιέργεια φυτών Έχει το χώµα σηµασία; Στόχοι / Ικανότητες Στόχοι 1. Να προετοιµάσουν οι µαθητές δείγµατα ξηρού χώµατος και να καταγράψουν τις παρατηρήσεις τους. 2. Να κατανοήσουν οι

Διαβάστε περισσότερα

Συνολικός Προϋπολογισμός: Χρηματοδότηση Ευρωπαϊκής Ένωσης: Ελλάδα Ισπανία. Ιταλία

Συνολικός Προϋπολογισμός: Χρηματοδότηση Ευρωπαϊκής Ένωσης: Ελλάδα Ισπανία. Ιταλία 2009 2012 Συνολικός Προϋπολογισμός: 1.664.986 Χρηματοδότηση Ευρωπαϊκής Ένωσης: 802.936 Ελλάδα Ισπανία Ιταλία Η παρουσίαση Η κατάσταση στην Ελλάδα Τι κάνουν στην Ισπανία Τι κάνουν στην Ιταλία Τι θα μπορούσαμε

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΛΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΣΗ ΤΟΥ ΑΚΟΥ (Bactrocera oleae)

ΣΥΛΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΣΗ ΤΟΥ ΑΚΟΥ (Bactrocera oleae) ΣΥΛΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΣΗ ΤΟΥ ΑΚΟΥ (Bactrocera oleae) Τµήµα Προστασίας Φυτικής Παραγωγής /νση Προστασίας Φυτικής Παραγωγής ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΤΡΟΦΙΜΩΝ Καλλιέργεια-Έκταση ΥΦΗΛΙΟΣ 100 εκ. Στρέµµατα

Διαβάστε περισσότερα

Χατζηγεωργίου Ι., Φορτάτος Ε., Ζέρβας Γ. Εργαστήριο Φυσιολογίας Θρέψεως και Διατροφής, Τμήμα Επιστήμης Ζωικής Παραγωγής και Υδατοκαλλιεργειών, Γ.Π.Α.

Χατζηγεωργίου Ι., Φορτάτος Ε., Ζέρβας Γ. Εργαστήριο Φυσιολογίας Θρέψεως και Διατροφής, Τμήμα Επιστήμης Ζωικής Παραγωγής και Υδατοκαλλιεργειών, Γ.Π.Α. ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΣΥΓΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΒΡΩΜΗΣ ΚΑΙ ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΚΟΥ ΚΟΥΚΙΟΥ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΑ ΠΟΣΟΤΙΚΑ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΠΑΡΑΓΟΜΕΝΗΣ ΧΛΩΡΟΜΑΖΑΣ Χατζηγεωργίου Ι., Φορτάτος Ε., Ζέρβας Γ. Εργαστήριο Φυσιολογίας Θρέψεως

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 15 (ΟΕ-15) ΑΡΔΕΥΣΗ Κωδικός Έκδοση Έγκριση ΣΟΔ-Λ-ΕΓΧ 1 η /2016 ΟΕΦ-ΕΑΣ ΛΑΚΩΝΙΑΣ ΑΕ ΑΕΣ -ΕΟΠ

ΟΔΗΓΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 15 (ΟΕ-15) ΑΡΔΕΥΣΗ Κωδικός Έκδοση Έγκριση ΣΟΔ-Λ-ΕΓΧ 1 η /2016 ΟΕΦ-ΕΑΣ ΛΑΚΩΝΙΑΣ ΑΕ ΑΕΣ -ΕΟΠ 1. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΟΔΗΓΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 15 (ΟΕ-15) H άρδευση έχει ευνοϊκή επίδραση στη βλάστηση, ανθοφορία και καρποφορία των ελαιόδεντρων. Η ελιά διαθέτει πολύ καλό μηχανισμό άμυνας στην ξηρασία και για αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

Η διαχρονική αξία της ελιάς για την Ελλάδα. Σταύρος Βέμμος Αναπληρωτής Καθηγητής Διευθυντής Εργαστηρίου Δενδροκομίας Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών

Η διαχρονική αξία της ελιάς για την Ελλάδα. Σταύρος Βέμμος Αναπληρωτής Καθηγητής Διευθυντής Εργαστηρίου Δενδροκομίας Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών Η διαχρονική αξία της ελιάς για την Ελλάδα Σταύρος Βέμμος Αναπληρωτής Καθηγητής Διευθυντής Εργαστηρίου Δενδροκομίας Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών Η ελιά στη σύγχρονη εποχή Η Ελαιοκαλλιέργεια στην σύγχρονη

Διαβάστε περισσότερα

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά Ε ΑΦΟΣ Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Έδαφος Το έδαφος σχηµατίζεται από τα προϊόντα της αποσάθρωσης των πετρωµάτων του υποβάθρου (µητρικό πέτρωµα) ή των πετρωµάτων τω γειτονικών

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΗΓΟΣ ΟΡΘΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗ ΙΑ ΙΚΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΛΑΙΟΛΑ ΟΥ

Ο ΗΓΟΣ ΟΡΘΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗ ΙΑ ΙΚΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΛΑΙΟΛΑ ΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΒΙΩΣΙΜΗΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΤΑΠΟΙΗΣΗΣ & ΠΟΙΟΤΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ Ο ΗΓΟΣ ΟΡΘΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Α Χ Λ Α Δ Ι Α Μ Η Λ Ι Α

Α Χ Λ Α Δ Ι Α Μ Η Λ Ι Α Γ Ε Ω Ρ Γ Ι Κ Ε Σ Π Ρ Ο Ε Ι Δ Ο Π Ο Ι Η Σ Ε Ι Σ ΠΕΡΙΟΧΗ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΤΡΟΦΙΜΩΝ Δ/ΝΣΗ ΑΠΟΚ. ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ & ΣΤ. ΕΛΛΑΔΟΣ ΠΕΡ/ΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Το φυτό: η καλλιέργεια και η συλλογή της σοδειάς του αειθαλούς φυτού (γένος Coffea) συνεπάγεται κοπιαστική εργασία και υψηλό οικονοµικό κόστος. Το φυτό του καφέ ανήκει στην οικογένεια των ρουβιίδων,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΣΤΑΝΙΑ. Καταγωγή: Μ. Ασία Βοτανική ταξινόμηση:

ΚΑΣΤΑΝΙΑ. Καταγωγή: Μ. Ασία Βοτανική ταξινόμηση: ΚΑΣΤΑΝΙΑ Καταγωγή: Μ. Ασία Βοτανική ταξινόμηση: Οικ.: Faqgaceae Castanea mollissima (κινέζικη Καστανιά) Α: έλκος και μελάνωση C. crenata (Ιαπωνική Καστανιά) Α: έλκος και μελάνωση C. sativa (Ευρωπαϊκή Καστανιά)

Διαβάστε περισσότερα

Απόβλητα ελαιοτριβείων

Απόβλητα ελαιοτριβείων Απόβλητα ελαιοτριβείων Ελαιοτριβεία 3500 3000 2500 Pressure 3-phase 2-phase 2000 1500 1000 500 0 GREECE ITALY SPAIN Portugal Απόβλητα ελαιοτριβείων στην Ε.Ε. Υγρά απόβλητα (OMW) 3.4 εκατομμύρια τον. (Παραδοσιακά

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΟΡΘΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ

ΟΔΗΓΟΣ ΟΡΘΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΒΙΩΣΙΜΗΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΤΑΠΟΙΗΣΗΣ & ΠΟΙΟΤΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΟΔΗΓΟΣ ΟΡΘΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΣΤΗΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΕΝΑ ΠΟΙΟΤΙΚΟ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ. Βασίλειος Καμβύσης Χημικός, Πρόεδρος Συμβουλευτικής Επιτροπής Χημικών Εμπειρογνωμόνων ΣΕΒΙΤΕΛ

ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΕΝΑ ΠΟΙΟΤΙΚΟ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ. Βασίλειος Καμβύσης Χημικός, Πρόεδρος Συμβουλευτικής Επιτροπής Χημικών Εμπειρογνωμόνων ΣΕΒΙΤΕΛ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΕΝΑ ΠΟΙΟΤΙΚΟ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ Βασίλειος Καμβύσης Χημικός, Πρόεδρος Συμβουλευτικής Επιτροπής Χημικών Εμπειρογνωμόνων ΣΕΒΙΤΕΛ Τι προσέχουμε στο χωράφι Καλλιεργούμε, λιπαίνουμε, ποτίζουμε, κλαδεύουμε

Διαβάστε περισσότερα

Ολοκληρωµένη Διαχείριση Ζιζανίων Πρόγραµµα LIFE+ HydroSense

Ολοκληρωµένη Διαχείριση Ζιζανίων Πρόγραµµα LIFE+ HydroSense Ολοκληρωµένη Διαχείριση Ζιζανίων Πρόγραµµα LIFE+ HydroSense Δρ Βάγια Α. Κατή Τµήµα Ζιζανιολογίας Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο Α Κύκλος Εκπαίδευσης Νίκαια Λάρισας, 8 Φεβ. 2011 Ζηµιές από τα ζιζάνια

Διαβάστε περισσότερα

Newsletter ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ CONDENSE: ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΙΝΟΤΟΜΩΝ ΛΙΠΑΣΜΑΤΩΝ ΑΠΟ ΚΟΠΡΙΑ ΚΑΙ ΚΑΤΣΙΓΑΡΟ ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΣΗ ΤΗΣ

Newsletter ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ CONDENSE: ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΙΝΟΤΟΜΩΝ ΛΙΠΑΣΜΑΤΩΝ ΑΠΟ ΚΟΠΡΙΑ ΚΑΙ ΚΑΤΣΙΓΑΡΟ ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΣΗ ΤΗΣ Newsletter 12 η Έκδοση ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ CONDENSE: ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΙΝΟΤΟΜΩΝ ΛΙΠΑΣΜΑΤΩΝ ΑΠΟ ΚΟΠΡΙΑ ΚΑΙ ΚΑΤΣΙΓΑΡΟ ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΕΠΙΔΕΙΞΗΣ Ο οργανισμός ανάπτυξης Δυτικής

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΕΔΑΦΟΥΣ ΑΡΔΕΥΣΗ

ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΕΔΑΦΟΥΣ ΑΡΔΕΥΣΗ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΕΔΑΦΟΥΣ ΑΡΔΕΥΣΗ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΕΔΑΦΟΥΣ ΧΕΙΡΩΝΑΚΤΙΚΑ Ξελάκκωμα (λεκάνη βάθους 10 cm) Σκάψιμο (σε βάθος 15-20 cm μετά το κλάδεμα) Σκάλισμα (σε βάθος 5-8 cm μετά την καρπόδεση) ΜΕ ΕΛΚΥΣΤΗΡΕΣ Δίυνα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΔΑΦΟΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΑΜΠΕΛΟΥ

ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΔΑΦΟΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΑΜΠΕΛΟΥ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΔΑΦΟΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΑΜΠΕΛΟΥ ΕΔΑΦΟΣ Φυσικές ιδιότητες Δομή και σύσταση Χρώμα Βάθος Διαπερατότητα Διαθέσιμη υγρασία Θερμοκρασία Χημικές ιδιότητες ph Αλατότητα Γονιμότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΤΙΝΙ ΙΟ ΑΚΤΙΝΙ ΙΑ - ΠΕΤΡΟΣ ΡΟΥΣΣΟΣ. Καταγωγή: Κίνα. Βοτανική ταξινόµηση: Οικ.: Actinidiaceae Actinidia chinensis var. hispida τύπου hispida L.

ΑΚΤΙΝΙ ΙΟ ΑΚΤΙΝΙ ΙΑ - ΠΕΤΡΟΣ ΡΟΥΣΣΟΣ. Καταγωγή: Κίνα. Βοτανική ταξινόµηση: Οικ.: Actinidiaceae Actinidia chinensis var. hispida τύπου hispida L. Καταγωγή: Κίνα ΑΚΤΙΝΙ ΙΟ Βοτανική ταξινόµηση: Οικ.: Actinidiaceae Actinidia chinensis var. hispida τύπου hispida L. Καρπός πλούσιος σε βιταµίνη C ΒοτανικοίΧαρακτήρες ίοικο Φυλλοβόλο, αναρριχώµενο, πολυετές

Διαβάστε περισσότερα

Ορθή περιβαλλοντικά λειτουργία μονάδων παραγωγής βιοαερίου με την αξιοποίηση βιομάζας

Ορθή περιβαλλοντικά λειτουργία μονάδων παραγωγής βιοαερίου με την αξιοποίηση βιομάζας Ορθή περιβαλλοντικά λειτουργία μονάδων παραγωγής βιοαερίου με την αξιοποίηση βιομάζας ΑΡΓΥΡΩ ΛΑΓΟΥΔΗ Δρ. Χημικός TERRA NOVA ΕΠΕ περιβαλλοντική τεχνική συμβουλευτική ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΕΕ «ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ»

Διαβάστε περισσότερα

Προσαρμογή καλλιεργητικών πρακτικών για μείωση του αποτυπώματος άνθρακα στην ελαιοκαλλιέργεια Δρ. Γεώργιος Ψαρράς, Δρ. Γεώργιος Κουμπούρης

Προσαρμογή καλλιεργητικών πρακτικών για μείωση του αποτυπώματος άνθρακα στην ελαιοκαλλιέργεια Δρ. Γεώργιος Ψαρράς, Δρ. Γεώργιος Κουμπούρης ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΓΕΩΡΓΙΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΔΗΜΗΤΡΑ Ινστιτούτο Ελιάς, Υποτροπικών Φυτών & Αμπέλου Προσαρμογή καλλιεργητικών πρακτικών για μείωση του αποτυπώματος άνθρακα στην ελαιοκαλλιέργεια Δρ. Γεώργιος Ψαρράς, Δρ.

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΤΡΟΦΙΜΑ βιολογικά τρόφιμα Ως προς τη θρεπτική αξία των τροφίμων

ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΤΡΟΦΙΜΑ βιολογικά τρόφιμα Ως προς τη θρεπτική αξία των τροφίμων ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΤΡΟΦΙΜΑ Ως βιολογικά τρόφιμα χαρακτηρίζονται τα τρόφιμα που προκύπτουν από ένα ειδικό είδος παραγωγής, τη βιολογική παραγωγή. Η βιολογική παραγωγή αποτελεί ένα ολοκληρωμένο σύστημα διαχείρισης

Διαβάστε περισσότερα

Α1.Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν με τη λέξη Σωστό, αν η πρόταση είναι σωστή ή τη λέξη Λάθος, αν η πρόταση είναι λανθασμένη(23 ΜΟΝΑΔΕΣ)

Α1.Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν με τη λέξη Σωστό, αν η πρόταση είναι σωστή ή τη λέξη Λάθος, αν η πρόταση είναι λανθασμένη(23 ΜΟΝΑΔΕΣ) ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΑΝΘΟΚΗΠΕΥΤΙΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 21-02-2016 ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΟΣ: ΜΠΑΣΤΟΥΝΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΡΙΝΑ ΘΕΜΑ Α Α1.Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν με τη λέξη Σωστό, αν η πρόταση

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (Ι) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Εισαγωγή στη Γεωργία Λαχανοκομία Ημερομηνία

Διαβάστε περισσότερα

Πριν τη δηµιουργία ή εγκατάσταση νέου ελαιώνα βιολογικής παραγωγής είναι απαραίτητο να µελετηθούν και συνεκτιµηθούν οι εδαφοκλιµατολογικές συνθήκες

Πριν τη δηµιουργία ή εγκατάσταση νέου ελαιώνα βιολογικής παραγωγής είναι απαραίτητο να µελετηθούν και συνεκτιµηθούν οι εδαφοκλιµατολογικές συνθήκες Πριν τη δηµιουργία ή εγκατάσταση νέου ελαιώνα βιολογικής παραγωγής είναι απαραίτητο να µελετηθούν και συνεκτιµηθούν οι εδαφοκλιµατολογικές συνθήκες της περιοχής. Τοποθεσίες µε περιορισµένη ηλιοφάνεια,

Διαβάστε περισσότερα

Ευάγγελος Ζήκος -Γεωπόνος M. Sc ΑΝΕΠΙΘΥΜΗΤΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ

Ευάγγελος Ζήκος -Γεωπόνος M. Sc ΑΝΕΠΙΘΥΜΗΤΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ Ευάγγελος Ζήκος -Γεωπόνος M. Sc ΑΝΕΠΙΘΥΜΗΤΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ Οι κύριες αλλοιώσεις του ελαιολάδου είναι : Η υδρόλυση Η οξείδωση Η υδρόλυση συμβαίνει κυρίως στο χρόνο πριν από την παραλαβή του ελαιολάδου

Διαβάστε περισσότερα

Φυτοπροστασία της Ελιάς. ΗΛΙΑΣ Κ. ΡΟΥΜΠΟΣ ΓΕΩΠΟΝΟΣ MSc

Φυτοπροστασία της Ελιάς. ΗΛΙΑΣ Κ. ΡΟΥΜΠΟΣ ΓΕΩΠΟΝΟΣ MSc Φυτοπροστασία της Ελιάς ΗΛΙΑΣ Κ. ΡΟΥΜΠΟΣ ΓΕΩΠΟΝΟΣ MSc Η ασθένεια του κυκλοκόνιου Γνωστή και ως μαύρισμα ή μουτζούρωμα ευρύτατα διαδεδομένη ασθένεια Συμπτώματα: Καφέ - Σταχτί κηλίδες στα φύλλα Φυλλόπτωση

Διαβάστε περισσότερα

Πατάτες Ποιότητα 3 Να έχουν χαμηλό ποσοστό νιτρικών αλάτων (που ως γνωστό είναι βλαβερά για την υγεία των νεαρών ατόμων) και να μην έχουν υπολείμματα

Πατάτες Ποιότητα 3 Να έχουν χαμηλό ποσοστό νιτρικών αλάτων (που ως γνωστό είναι βλαβερά για την υγεία των νεαρών ατόμων) και να μην έχουν υπολείμματα Πατάτες Πατάτες Ποιότητα 3 Να έχουν χαμηλό ποσοστό νιτρικών αλάτων (που ως γνωστό είναι βλαβερά για την υγεία των νεαρών ατόμων) και να μην έχουν υπολείμματα φυτοφαρμάκων πέραν των επιτρεπτών ορίων, σύμφωνα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΜΠΟΣΤΟΠΟΙΗΣΗ. Κλαδέματα. Γρασίδι. Compost. Διατροφικά υπολείμματα. Φύλλα

ΚΟΜΠΟΣΤΟΠΟΙΗΣΗ. Κλαδέματα. Γρασίδι. Compost. Διατροφικά υπολείμματα. Φύλλα Δήμος Λαγκαδά ΚΟΜΠΟΣΤΟΠΟΙΗΣΗ Γρασίδι Κλαδέματα Compost Διατροφικά υπολείμματα Φύλλα H κομποστοποίηση είναι μια φυσική διαδικασία η οποία μετατρέπει τα οργανικά υλικά σε μια πλούσια σκούρα ουσία. Αυτή η

Διαβάστε περισσότερα

Καινοτομίες στην ελαιοκαλλιέργεια

Καινοτομίες στην ελαιοκαλλιέργεια του R. Gucci Πανεπιστήμιο Πίζας, Τομέας καλλιέργειας και προστασίας της δενδροκομίας Καινοτομίες στην ελαιοκαλλιέργεια Η καλλιέργεια της ελιάς, του ελαιόδεντρου συσχετίζεται συνήθως με την παράδοση. Συναντάμε

Διαβάστε περισσότερα

Πρώτες ύλες. Πιθανοί κίνδυνοι σε όλα τα στάδια της παραγωγής. Καθορισµός πιθανότητας επιβίωσης µικροοργανισµών. Εκτίµηση επικινδυνότητας

Πρώτες ύλες. Πιθανοί κίνδυνοι σε όλα τα στάδια της παραγωγής. Καθορισµός πιθανότητας επιβίωσης µικροοργανισµών. Εκτίµηση επικινδυνότητας 1 ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ HACCP Αρχή 1η: Προσδιορισµός των πιθανών κινδύνων που σχετίζονται µε την παραγωγή τροφίµων σε όλα τα στάδια, από την ανάπτυξη και τη συγκοµιδή των πρώτων υλών, την παραγωγική διαδικασία, την

Διαβάστε περισσότερα

Σήμερα δύο διαφορετικές διαδικασίες εξαγωγής ελαιόλαδου χρησιμοποιούνται ευρέως οι

Σήμερα δύο διαφορετικές διαδικασίες εξαγωγής ελαιόλαδου χρησιμοποιούνται ευρέως οι Γενικά Το πρώτο στάδιο μετά την συλλογή των ελιών είναι το πλύσιμο. Μετά το πλύσιμο ακολουθεί η σύνθλιψη. Οι ελιές συνθλίβονται, συνήθως μαζί με τον πυρήνα. Η διαδικασία αυτή μπορεί να γίνει και με την

Διαβάστε περισσότερα

econteplusproject Organic.Edunet Χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση econtentplus programme ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΞΕΡΟΥ ΚΡΕΜΜΥΔΙΟΥ 1

econteplusproject Organic.Edunet Χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση econtentplus programme ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΞΕΡΟΥ ΚΡΕΜΜΥΔΙΟΥ 1 econteplusproject Organic.Edunet Χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση econtentplus programme ΞΕΡΟΥ ΚΡΕΜΜΥΔΙΟΥ 1 econteplusproject Organic.Edunet ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΒΟΛΒΩΔΩΝ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ Χαράλαμπος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. β. Η μόλυνση των φυτικών προϊόντων από γεωργικά φάρμακα μπορεί να είτε άμεση είτε έμμεση. ΣΩΣΤΟ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. β. Η μόλυνση των φυτικών προϊόντων από γεωργικά φάρμακα μπορεί να είτε άμεση είτε έμμεση. ΣΩΣΤΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Α ) & ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΕΤΑΡΤΗ 15/04/2015 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΥΓΙΕΙΝΗ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΕΞΙ (6) ΘΕΜΑ Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α1. Να γράψετε

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικός κήπος Πρακτικές βιολογικής γεωργίας

Σχολικός κήπος Πρακτικές βιολογικής γεωργίας Σχολικός κήπος Πρακτικές βιολογικής γεωργίας Μιχαηλίδου Ειρήνη ΚΠΕ Λαυρίου ΜΟΡΦΕΣ ΓΕΩΡΓΙΑΣ Συμβατική γεωργία Ολοκληρωμένη γεωργία (διαχείριση) Παραδοσιακή γεωργία Φυσική γεωργία Αειφόρος γεωργία Οικολογική

Διαβάστε περισσότερα

Α Χ Λ Α Δ Ι Α - Μ Η Λ Ι Α

Α Χ Λ Α Δ Ι Α - Μ Η Λ Ι Α Γ Ε Ω Ρ Γ Ι Κ Ε Σ Π Ρ Ο Ε Ι Δ Ο Π Ο Ι Η Σ Ε Ι Σ ΠΕΡΙΟΧΗ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΤΡΟΦΙΜΩΝ Δ/ΝΣΗ ΑΠΟΚ. ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ & ΣΤ. ΕΛΛΑΔΟΣ ΠΕΡ/ΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΣΥΛΛΟΓΗ-ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ ΚΑΙ ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΕΔΑΦΙΚΩΝ ΔΕΙΓΜΑΤΩΝ ΣΤΟ ΜΦΙ ΓΙΑ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΣΥΛΛΟΓΗ-ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ ΚΑΙ ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΕΔΑΦΙΚΩΝ ΔΕΙΓΜΑΤΩΝ ΣΤΟ ΜΦΙ ΓΙΑ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΣΥΛΛΟΓΗ-ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ ΚΑΙ ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΕΔΑΦΙΚΩΝ ΔΕΙΓΜΑΤΩΝ ΣΤΟ ΜΦΙ ΓΙΑ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Η φυσικοχημική ανάλυση του εδάφους παρέχει σημαντικές πληροφορίες σχετικά με την ποιοτική και θρεπτική κατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ: ΟΡΘΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ & ΝΕΕΣ ΑΠΕΙΛΕΣ ΠΡΟ ΤΩΝ ΠΥΛΩΝ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ. Ειρήνη Βλουτόγλου LIFE09 ENV/GR/000302/SAGE10

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ: ΟΡΘΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ & ΝΕΕΣ ΑΠΕΙΛΕΣ ΠΡΟ ΤΩΝ ΠΥΛΩΝ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ. Ειρήνη Βλουτόγλου LIFE09 ENV/GR/000302/SAGE10 LIFE09 ENV/GR/000302 SAGE10 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ: ΟΡΘΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ & ΝΕΕΣ ΑΠΕΙΛΕΣ ΠΡΟ ΤΩΝ ΠΥΛΩΝ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Ειρήνη Βλουτόγλου LIFE09 ENV/GR/000302/SAGE10 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ (FinalReport) Ιούνιος

Διαβάστε περισσότερα

Α Χ Λ Α Δ Ι Α - Μ Η Λ Ι Α

Α Χ Λ Α Δ Ι Α - Μ Η Λ Ι Α Γ Ε Ω Ρ Γ Ι Κ Ε Σ Π Ρ Ο Ε Ι Δ Ο Π Ο Ι Η Σ Ε Ι Σ ΠΕΡΙΟΧΗ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΤΡΟΦΙΜΩΝ Δ/ΝΣΗ ΑΠΟΚ. ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ & ΣΤ. ΕΛΛΑΔΟΣ ΠΕΡ/ΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Πόσο λίπασμα θα ρίξουμε;

Πόσο λίπασμα θα ρίξουμε; Θρέψη φυτού Θρέψη αζώτου: τον Χειμώνα όχι πρόσληψη Ν, Άνοιξη έως και άνθιση έδαφος ψυχρό και απαιτήσεις μηδαμινές άρα ελάχιστη πρόσληψη Ν, με εκβλάστηση μεγάλες απαιτήσεις από αποθηκευμένο Ν και από το

Διαβάστε περισσότερα

econteplusproject Organic.Edunet Χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση econtentplus programme ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΓΚΙΝΑΡΑ 1

econteplusproject Organic.Edunet Χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση econtentplus programme ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΓΚΙΝΑΡΑ 1 econteplusproject Organic.Edunet Χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση econtentplus programme ΑΓΚΙΝΑΡΑ 1 econteplusproject Organic.Edunet ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΠΟΛΥΕΤΩΝ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ Χαράλαμπος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΟΧΗ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ

ΠΕΡΙΟΧΗ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ Γ Ε Ω Ρ Γ Ι Κ Ε Σ Π Ρ Ο Ε Ι Δ Ο Π Ο Ι Η Σ Ε Ι Σ ΠΕΡΙΟΧΗ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗΣ Η αλόγιστη χρήση φυτοφαρμάκων: ΑΝΑΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗΣ, ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ - βλάπτει την υγεία των & ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Μιλή. Λειτουργός Γεωργίας Α Τμήμα Γεωργίας

Ελένη Μιλή. Λειτουργός Γεωργίας Α Τμήμα Γεωργίας Ελένη Μιλή Λειτουργός Γεωργίας Α Τμήμα Γεωργίας To ελαιόδεντρο Η ελιά και τα προϊόντα της στην Κύπρο Olea europea, Oleaceae Αειθαλές, υποτροπικό. Σχήμα και μέγεθος σε δέντρο ή θάμνο Υπεραιωνόβιο Ριζικό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΦΟΓΝΩΣΙΑ. Υπεύθυνος Καθηγητής: Παπαμιχάλης Αναστάσιος

ΤΡΟΦΟΓΝΩΣΙΑ. Υπεύθυνος Καθηγητής: Παπαμιχάλης Αναστάσιος ΤΡΟΦΟΓΝΩΣΙΑ Υπεύθυνος Καθηγητής: Παπαμιχάλης Αναστάσιος Τα λίπη και έλαια αποτελούν σπουδαία πηγή ενέργειας για τον άνθρωπο. Η παρουσία των λιπαρών στις τροφές συντελεί στην αύξηση της ικανότητας κορεσμού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΕΛΙΑΣ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ. ΙΩΑΚΕΙΜ ΜΟΥΤΑΦΗ Γεωπόνου Δ/νση Αγροτικής Οικονομίας & Κτηνιατρικής ΠΕ Χαλκιδικής

ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΕΛΙΑΣ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ. ΙΩΑΚΕΙΜ ΜΟΥΤΑΦΗ Γεωπόνου Δ/νση Αγροτικής Οικονομίας & Κτηνιατρικής ΠΕ Χαλκιδικής ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΕΛΙΑΣ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ ΙΩΑΚΕΙΜ ΜΟΥΤΑΦΗ Γεωπόνου Δ/νση Αγροτικής Οικονομίας & Κτηνιατρικής ΠΕ Χαλκιδικής Οδεσμόςτηςελιάςμετη Χαλκιδική ξεκίνησε στα βάθη των αιώνων αποδείξεις για

Διαβάστε περισσότερα

❷ Η εµφάνιση και τα οργανοληπτικά χαρακτηριστικά των τροφίµων. ❸ Η θρεπτική αξία των τροφίµων. ❻ Η προσαρµογή στο νέο προφίλ των τροφίµων

❷ Η εµφάνιση και τα οργανοληπτικά χαρακτηριστικά των τροφίµων. ❸ Η θρεπτική αξία των τροφίµων. ❻ Η προσαρµογή στο νέο προφίλ των τροφίµων Ποιότητα Ορισµός Η έννοια της ποιότητας όπως αυτή ορίζεται από τον ιεθνή Οργανισµό Τυποποίησης (ISO) αναφέρεται στο σύνολο των ιδιοτήτων και των χαρακτηριστικών ενός προϊόντος τα οποία του προσδίδουν τη

Διαβάστε περισσότερα

Εδαφοκάλυψησε αγροοικοσυστήµατα

Εδαφοκάλυψησε αγροοικοσυστήµατα Εδαφοκάλυψησε αγροοικοσυστήµατα ρ. E. Καµπουράκης Εθνικό Ίδρυµα Αγροτικής Έρευνας (.Ε) Τηλ. 281 0 245851, Fax. 281 0 245873, ekab@nagref-her.gr Τι είναι η εδαφοκάλυψη Εδαφοκαλυψη είναι η µέθοδος κάλυψης

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (Ι) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Εισαγωγή στη Γεωργία Λαχανοκομία

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη της συγκαλλιέργειας βίκου-κριθής. κριθής και µπιζελιού- και ποιοτικά χαρακτηριστικά της παραγόµενης χλωροµάζας

Μελέτη της συγκαλλιέργειας βίκου-κριθής. κριθής και µπιζελιού- και ποιοτικά χαρακτηριστικά της παραγόµενης χλωροµάζας Μελέτη της συγκαλλιέργειας βίκου-κριθής κριθής και µπιζελιού- βρώµης ως προς τα ποσοτικά και ποιοτικά χαρακτηριστικά της παραγόµενης χλωροµάζας Χατζηγεωργίου Ι. 1, Φορτάτος Ε. 1, Τσιµπούκας Κ. 2, Ζέρβας

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΙΚΌ ΛΊΠΑΣΜΑ ΒΑΚΤΗΡΙΟΣΤΑΤΙΚΌ

ΟΡΓΑΝΙΚΌ ΛΊΠΑΣΜΑ ΒΑΚΤΗΡΙΟΣΤΑΤΙΚΌ ΟΡΓΑΝΙΚΌ ΛΊΠΑΣΜΑ ΒΑΚΤΗΡΙΟΣΤΑΤΙΚΌ ΕΥΡΕΤΉΡΙΟ 1. ΝΈΑ ΕΜΦΆΝΙΣΗ FUNGINATOR Pg. 2 2. ΠΟΛΥ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ 2.1 ΣΕ ΦΥΤΑ... 2.2 ΣΕ ΧΏΡΟΥΣ ΕΡΓΑΣΊΑΣ, ΠΙΝΑΚΕΣ, ΣΚΕΥΗ, ΚΛΠ.. Pg. 3 Pg. 5 3. ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ

ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ Το ακτινίδιο είναι θάμνος με άνθη χρώματος λευκού. Τα φύλλα του έχουν ωοειδές σχήμα και στο κάτω μέρος τους έχουν χνούδι. Ο καρπός του είναι εδώδιμος, με γλυκόξινη γεύση. Το εξωτερικό

Διαβάστε περισσότερα

Για Ροδάκινα- Δαμάσκηνα - Βερίκοκα

Για Ροδάκινα- Δαμάσκηνα - Βερίκοκα Οι γενικές αρχές λίπανσης...... αξιοποιούνται μαζί με τις Εδαφολογικές και Φυλλοδιαγνωστικές Αναλύσεις και τα στοιχεία από τα Ερωτηματολόγια Λίπανσης για την έκδοση των Οδηγιών Λίπανσης στο κάθε αγροτεμάχιο.

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογία Προϊόντων Φυτικής Προέλευσης

Τεχνολογία Προϊόντων Φυτικής Προέλευσης Τεχνολογία Προϊόντων Φυτικής Προέλευσης Τεχνολογία Επιτραπέζιας Ελιάς Ιστορικά Η Ελιά (Olea europea) είναι από τις σηµαντικότερες καλλιέργειες στην χώρα µας όπως και στην Μεσόγειο γενικότερα. Τα ελαιόδεντρα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Κ Kάνιγγος ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΛΛΙΝΤΖΑ 10, (5ος όροφ. Τηλ: 210-3300296-7. www.kollintzas.gr OΙΚΟΛΟΓΙΑ 1. Όσο το ποσό της ενέργειας: α) μειώνεται προς τα ανώτερα

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (Ι) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Εισαγωγή στη Γεωργία Λαχανοκομία Ημερομηνία

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΙΑ. ηµήτριος Μπίζας Γεωπόνος

ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΙΑ. ηµήτριος Μπίζας Γεωπόνος ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΙΑ ηµήτριος Μπίζας Γεωπόνος ΑΠΑΙΤΗΣΗ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ: Τρόφιµα ασφαλή, υψηλής ποιότητας και µε παραγωγικές διαδικασίες φιλικές προς το περιβάλλον Ποια είναι η απάντηση; Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΈΨΗ - ΛΊΠΑΝΣΗ ΤΗΣ ΠΑΤΑΤΑΣ

ΘΡΈΨΗ - ΛΊΠΑΝΣΗ ΤΗΣ ΠΑΤΑΤΑΣ ΘΡΈΨΗ - ΛΊΠΑΝΣΗ ΤΗΣ ΠΑΤΑΤΑΣ ΘΡΈΨΗ - ΛΊΠΑΝΣΗ ΤΗΣ ΠΑΤΑΤΑΣ ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ Η πατάτα είναι καλλιέργεια πολύ απαιτητική ως προς τις εδαφικές συνθήκες ανάπτυξης. Ευδοκιμεί σε εδάφη βαθιά,

Διαβάστε περισσότερα

Λευκωσία, 6/5/2014. Γιώργος Οικονόμου Γ. Διευθυντής ΣΕΒΙΤΕΛ

Λευκωσία, 6/5/2014. Γιώργος Οικονόμου Γ. Διευθυντής ΣΕΒΙΤΕΛ Λευκωσία, 6/5/2014 Γιώργος Οικονόμου Γ. Διευθυντής ΣΕΒΙΤΕΛ Η ιστορία της ελιάς, η καλλιέργειά της, ο καρπός & ο χυμός της το ελαιόλαδο, συνδέθηκαν άρρηκτα με τους λαούς της Μεσογείου. Η ελιά αγαπάει τη

Διαβάστε περισσότερα

Ελαιόλαδο και Καταναλωτής

Ελαιόλαδο και Καταναλωτής Ελαιόλαδο και Καταναλωτής ΕΘΙΑΓΕ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΛΙΑΣ ΚΑΙ ΥΠΟΤΡΟΠΙΚΩΝ ΦΥΤΩΝ ΧΑΝΙΩΝ INTERNATIONAL OLIVE COUNCIL ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΧΑΝΙΩΝ PREFECTURE OF CHANIA Το ελαιόλαδο είναι ένας φυσικός χυμός που

Διαβάστε περισσότερα

Πιστοποίηση βιολογικών προϊόντων και ολοκληρωμένης διαχείρισης. Γιώργος Κράββας Δ/ντης Agrisystems Γραφείο Θεσσαλονίκης

Πιστοποίηση βιολογικών προϊόντων και ολοκληρωμένης διαχείρισης. Γιώργος Κράββας Δ/ντης Agrisystems Γραφείο Θεσσαλονίκης Πιστοποίηση βιολογικών προϊόντων και ολοκληρωμένης διαχείρισης Γιώργος Κράββας Δ/ντης Agrisystems Γραφείο Θεσσαλονίκης Πιστοποίηση βιολογικών προϊόντων Αρχή Εποπτείας: Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίμων

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση τριφασικής και διφασικής µεθόδου ελαιοποίησης του. ελαιοκάρπου

Αξιολόγηση τριφασικής και διφασικής µεθόδου ελαιοποίησης του. ελαιοκάρπου Αξιολόγηση τριφασικής και διφασικής µεθόδου ελαιοποίησης του Νασιούλα Χρυσοβαλάντου ελαιοκάρπου Η συνολική ετήσια παραγωγή ελαιολάδου στην Ελλάδα ανέρχεται στους 375.000 τόνους/έτος, ενώ από την λειτουργία

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧ0ΛΗ ΤΕΧΝ0Λ0ΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΦΡΟΥΤΩΝ ΚΑΙ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ

ΣΧ0ΛΗ ΤΕΧΝ0Λ0ΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΦΡΟΥΤΩΝ ΚΑΙ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ ΣΧ0ΛΗ ΤΕΧΝ0Λ0ΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΦΡΟΥΤΩΝ ΚΑΙ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΤΑΛΕΛΛΗ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΦΡΟΥΤΑ-ΛΑΧΑΝΙΚΑ Τα φρούτα-λαχανικά δεν είναι τροφές

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΗ: Αντωνοπούλου Ακριβή Γιάτα Κλίντον. Γεωργόπουλος Παναγιώτης Αραμπατζάκης Βασίλης. Ευχαριστούμε ιδιαίτερα τον κ.

ΜΕΛΗ: Αντωνοπούλου Ακριβή Γιάτα Κλίντον. Γεωργόπουλος Παναγιώτης Αραμπατζάκης Βασίλης. Ευχαριστούμε ιδιαίτερα τον κ. ΜΕΛΗ: Γεωργόπουλος Παναγιώτης Αραμπατζάκης Βασίλης Αντωνοπούλου Ακριβή Γιάτα Κλίντον Ευχαριστούμε ιδιαίτερα τον κ. Παρασκευόπουλο Ιστορικό Πλαίσιο: - Πρωτοεμφανίστηκε πριν από 5.000 χρόνια στην Αφρική.

Διαβάστε περισσότερα

econteplusproject Organic.Edunet Χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση econtentplus programme ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΟΜΑΤΑΣ 1

econteplusproject Organic.Edunet Χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση econtentplus programme ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΟΜΑΤΑΣ 1 econteplusproject Organic.Edunet Χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση econtentplus programme ΤΟΜΑΤΑΣ 1 econteplusproject Organic.Edunet ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΣΟΛΑΝΩΔΩΝ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ Χαράλαμπος

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα εκπαίδευσης V-3DAS

Πρόγραμμα εκπαίδευσης V-3DAS Πρόγραμμα εκπαίδευσης V-3DAS 3. Συστήματα Πιστοποίησης της Ποιότητας Ιχνηλασιμότητας των Αγροτικών Προϊόντων 3.4. Συστήματα Παραγωγής και Πιστοποίησης Βιολογικών Προϊόντων 3.4.1. Νομοθετικό πλαίσιο, Κανονισμοί

Διαβάστε περισσότερα

ιαχείριση υγρών α οβλήτων

ιαχείριση υγρών α οβλήτων ιαχείριση υγρών α οβλήτων Χαρακτηριστικά αποβλήτων και λυµάτων Α όβλητα & Λύµατα Υγρά α όβλητα: τα υγρά και οι λάσπες που ρέουν εύκολα και αποβάλλονται από κατοικίες, βιοµηχανικές εγκαταστάσεις, µεταφορικά

Διαβάστε περισσότερα

Ορισμός το. φλψ Στάδια επεξεργασίας λυμάτων ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ?

Ορισμός το. φλψ Στάδια επεξεργασίας λυμάτων ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ? ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ? Ο βιολογικος καθαρισμος αφορα την επεξεργασια λυματων, δηλαδη τη διαδικασια μεσω της οποιας διαχωριζονται οι μολυσματικες ουσιες από

Διαβάστε περισσότερα

Newsletter THE CONDENSE MANAGING SYSTEM: PRODUCTION OF NOVEL FERTILIZERS FROM MANURE AND OLIVE MILL WASTEWATER ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ

Newsletter THE CONDENSE MANAGING SYSTEM: PRODUCTION OF NOVEL FERTILIZERS FROM MANURE AND OLIVE MILL WASTEWATER ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ 1 Newsletter 5 η Έκδοση THE CONDENSE MANAGING SYSTEM: PRODUCTION OF NOVEL FERTILIZERS FROM MANURE AND OLIVE MILL WASTEWATER ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΠΕΡΙΟΧΗ ΕΠΙΔΕΙΞΗΣ ΠΙΛΟΤΙΚΗΣ Η αξιοποίηση των υγρών αποβλήτων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΑΜΠΕΛΙ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΡΑΣΙ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΑΜΠΕΛΙ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΡΑΣΙ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΑΜΠΕΛΙ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΡΑΣΙ Ο λόγος περί οίνου è Η σηµερινή κατάσταση είναι αποτέλεσµα των εξελίξεων της δεκαετίας του 1950. Η παγκόσµια παραγωγή παρουσίασε σηµάδια ύφεσης από τα τέλη του 19 ου αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ & ΕΧΘΡΟΙ ΠΥΡΗΝΟΚΑΡΠΩΝ

ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ & ΕΧΘΡΟΙ ΠΥΡΗΝΟΚΑΡΠΩΝ Γ Ε Ω Ρ Γ Ι Κ Ε Σ Π Ρ Ο Ε Ι Δ Ο Π Ο Ι Η Σ Ε Ι Σ ΠΕΡΙΟΧΗ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Δ/ΝΣΗ ΑΠΟΚ. ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ & ΣΤ. ΕΛΛΑΔΟΣ ΠΕΡ/ΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΕΩΧΗΜΙΚΟΙ ΚΥΚΛΟΙ Βιογεωχημικός κύκλος

ΒΙΟΓΕΩΧΗΜΙΚΟΙ ΚΥΚΛΟΙ Βιογεωχημικός κύκλος ΒΙΟΓΕΩΧΗΜΙΚΟΙ ΚΥΚΛΟΙ Βιογεωχημικός κύκλος ενός στοιχείου είναι, η επαναλαμβανόμενη κυκλική πορεία του στοιχείου στο οικοσύστημα. Οι βιογεωχημικοί κύκλοι, πραγματοποιούνται με την βοήθεια, βιολογικών, γεωλογικών

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Βιολογικής. Γεωργίας. «Κομποστοποίηση» Εργαστήριο 4. Γεώργιος Δημόκας. Χρήστος Μουρούτογλου. * Καθηγητής Εφαρμογών - Τ.Ε.Ι.

Εργαστήριο Βιολογικής. Γεωργίας. «Κομποστοποίηση» Εργαστήριο 4. Γεώργιος Δημόκας. Χρήστος Μουρούτογλου. * Καθηγητής Εφαρμογών - Τ.Ε.Ι. Εργαστήριο Βιολογικής Γεωργίας «Κομποστοποίηση» Γεώργιος Δημόκας * Καθηγητής Εφαρμογών - Τ.Ε.Ι. 12 / 10 / 2015 Χρήστος Μουρούτογλου Κομποστοποίηση (Composting) Κομποστοποίηση είναι ο μετασχηματισμός της

Διαβάστε περισσότερα

Μαριέλλα Σαρρή Τα βιολογικά προϊόντα, είναι τρόφιµα τα οποία προέκυψαν µέσω της Βιολογικής ή Οργανικής Γεωργίας Σύστηµα διαχείρισης και παραγωγής αγροτικών προϊόντων, το οποίο στηρίζεται σε φυσικές διεργασίες,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΚΙΑ ΣΥΚΙΑ - ΠΕΤΡΟΣ ΡΟΥΣΣΟΣ

ΣΥΚΙΑ ΣΥΚΙΑ - ΠΕΤΡΟΣ ΡΟΥΣΣΟΣ ΣΥΚΙΑ Καταγωγή: Ν. Αραβία Βοτανική ταξινόµηση: Οικ.: Moraceae FicuscaricaL. Βοτανικοί Χαρακτήρες Θηλυκοδίοικο (αρρενοσυκιά-µόνοικο, ηµεροσυκιά θηλυκά άνθη) Φυλλοβόλο Μέτριο έως µεγάλο µέγεθος, µαλακό ξύλο

Διαβάστε περισσότερα

Απαραίτητα Μέσα. Ολοκληρωμένη Διαχείριση του προβλήματος. Ta... για την. του φυλλορρύκτη της τομάτας (Τuta absoluta).

Απαραίτητα Μέσα. Ολοκληρωμένη Διαχείριση του προβλήματος. Ta... για την. του φυλλορρύκτη της τομάτας (Τuta absoluta). Ta... Απαραίτητα Μέσα για την Ολοκληρωμένη Διαχείριση του προβλήματος του φυλλορρύκτη της τομάτας (Τuta absoluta). Φερομόνη Τuta-500 Φερομόνη Τua-Optima Tuta Roll Ferolite εισαγωγη O φυλλορρύκτης της τομάτας

Διαβάστε περισσότερα

Γάλα ιατηρήστε το στο ψυγείο

Γάλα ιατηρήστε το στο ψυγείο Σηµειώσεις για τον καθηγητή Γάλα ιατηρήστε το στο ψυγείο Βασικές γνώσεις Ο όρος γάλα, ως βασικό τρόφιµο, χωρίς κανένα προστεθειµένο επίθετο, ισχύει συνήθως για το αγελαδινό γάλα που είναι φρέσκο, πλήρες,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΛΙΠΑΝΣΗΣ ΑΜΠΕΛΩΝΑ

ΑΡΧΕΣ ΛΙΠΑΝΣΗΣ ΑΜΠΕΛΩΝΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΛΙΠΑΣΜΑΤΩΝ ΚΡΗΤΗΣ Ταχ. /νση: T.Θ: 2222 Τηλέφωνο: 2810.331290 Καστοριάς και Θερµοπυλών

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΠΟΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ

ΤΡΟΠΟΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ ΤΡΟΠΟΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ Ι. Ελαιοτριβεία, που επεξεργάζονται ελιές και παράγουν ελαιόλαδο, υγρά και στερεά απόβλητα. ΙΙ. Εγκαταστάσεις εξευγενισμού (ραφιναρίες), όπου το μη κατάλληλο

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (Ι) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Εισαγωγή στη Γεωργία Λαχανοκομία

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΘΕΤΗ Νίκος ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΒΙΟΜΑΖΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΙΟΝΤΙΖΕΛ

ΚΑΘΕΤΗ Νίκος ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΒΙΟΜΑΖΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΙΟΝΤΙΖΕΛ Παραγωγή, ιαχείριση και Επεξεργασία της Βιοµάζας για την Παραγωγή Βιοκαυσίµων Συµβουλές Μελέτες Εφαρµογές Κατασκευές Αυγεροπούλου 1 173 42 Άγ. ηµήτριος Αττική Τηλ.: 210 9915300, 210 9939100 Fax: 210 9960150

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΟΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ

ΠΟΙΟΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΠΟΙΟΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ 1 Ποιότητα και Ποιοτικός Έλεγχος Ο όρος «ποιότητα» συχνά χρησιµοποιείται χωρίς την πραγµατική της έννοια. ηλαδή δεν προσδιορίζεται αν το προϊόν στο οποίο αναφέρεται

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΤΟΜΑΤΑΣ ΣΤΟΝ ΝΟΜΟ ΗΛΕΙΑΣ

Η ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΤΟΜΑΤΑΣ ΣΤΟΝ ΝΟΜΟ ΗΛΕΙΑΣ Η ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΤΟΜΑΤΑΣ ΣΤΟΝ ΝΟΜΟ ΗΛΕΙΑΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΧΡΗΣΤΟΣ(192/03) ΓΙΑΡΜΕΝΙΤΗΣ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ : ΠΑΛΑΤΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Θεσσαλονίκη 2012 Ο ΣΤΟΧΟΣ ΚΑΙ ΤΑ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΦΥΤΕΜΕΝΟΥ ΔΩΜΑΤΟΣ. Γενικές πληροφορίες σε σχέση με τη φύτευση και την άρδευση στο φυτεμένο δώμα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΦΥΤΕΜΕΝΟΥ ΔΩΜΑΤΟΣ. Γενικές πληροφορίες σε σχέση με τη φύτευση και την άρδευση στο φυτεμένο δώμα ΟΔΗΓΙΕΣ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΦΥΤΕΜΕΝΟΥ ΔΩΜΑΤΟΣ Γενικές πληροφορίες σε σχέση με τη φύτευση και την άρδευση στο φυτεμένο δώμα Για την αύξηση και την ανάπτυξη των φυτών απαιτείται νερό και χώμα πλούσιο σε θρεπτικά

Διαβάστε περισσότερα

Yγιεινή Βιομηχανιών τροφίμων & φαρμάκων

Yγιεινή Βιομηχανιών τροφίμων & φαρμάκων ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ HACCP 12 Γενικό μέρος 12 Η Ευρωπαϊκή πολιτική για την ασφάλεια στα τρόφιμα 13 Το Σύστημα HACCP 14 Ιστορική εξέλιξη της HACCP 16 Στάδια ανάπτυξης μελέτης HACCP 20 Πυραμίδα

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακας Περιεχομένων

Πίνακας Περιεχομένων Πίνακας Περιεχομένων 1. ΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ CONDENSE... 4 2. Η ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΤΟΥ CONDENSE... 5 2.1 Πρώτες ύλες... 5 2.1.1. Υγρά απόβλητα ελαιοτριβείων - Κατσίγαρος... 5 2.1.2. Νωπή κοπριά...

Διαβάστε περισσότερα