«Η Αριστοτελική Τελεολογία», Ἀριστοτέλης, Περὶ Ζῴων Μορίων, 640a b.4 «Μια φιλοσοφική θεώρηση ενός βιολογικού αριστοτελικού έργου»

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "«Η Αριστοτελική Τελεολογία», Ἀριστοτέλης, Περὶ Ζῴων Μορίων, 640a.10-640b.4 «Μια φιλοσοφική θεώρηση ενός βιολογικού αριστοτελικού έργου»"

Transcript

1 «Η Αριστοτελική Τελεολογία», Ἀριστοτέλης, Περὶ Ζῴων Μορίων, 640a b.4 «Μια φιλοσοφική θεώρηση ενός βιολογικού αριστοτελικού έργου» Τσανακτσίδου Μάρθα, Μεταπτυχιακό Δίπλωμα Φιλοσοφίας Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Ι. Εισαγωγή Κείμενο: «Δεῖ δὲ μὴ λεληθέναι καὶ πότερον προσήκει λέγειν ὥσπερ οἱ πρότερον ἐποιοῦντο τὴν θεωρίαν πῶς ἕκαστον γίγνεσθαι πέφυκε μᾶλλον ἢ πῶς ἔστιν. Οὐ γάρ τι μικρὸν διαφέρει τοῦτο ἐκείνου. Ἔοικε δ ἐντεῦθεν ἀρκτέον εἶναι καθάπερ καὶ πρότερον εἴπομεν ὅτι πρῶτον τὰ φαινόμενα ληπτέον περὶ ἕκαστον γένος εἶθ οὕτω τὰς αἰτίας τούτων λεκτέον καὶ περὶ γενέσεως μᾶλλον γὰρ τάδε συμβαίνει καὶ περὶ τὴν οἰκοδόμησιν ἐπεὶ τοιόνδ ἐστὶ τὸ εἶδος τῆς οἰκίας ἢ τοιόνδ ἐστὶν ἡ οἰκία ὅτι γίνεται οὕτως. Ἡ γὰρ γένεσις ἕνεκα τῆς οὐσίας ἐστίν ἀλλ οὐχ ἡ οὐσία ἕνεκα τῆς γενέσεως» (640 a 10 19). Μετάφραση: «Πρέπει, επίσης, να μην παραβλέψουμε το ερώτημα για το ποιος από τους δύο τρόπους έρευνας είναι κατάλληλος να συζητήσουμε: πρώτον με ποια διαδικασία γεννιέται το κάθε ον, όπως έκαναν αντικείμενο θεωρητικής μελέτης οι προηγούμενοι φιλόσοφοι σε μεγαλύτερο βαθμό, ή πώς είναι. Διότι αυτή η μέθοδος διαφέρει (υπερέχει) ουσιαστικά συγκριτικά με την πρώτη. Όπως αναφέραμε και προηγουμένως είναι σκόπιμο, πρωταρχικά να διευκρινίσουμε τα φαινόμενα που παρατηρούνται σε κάθε γένος και μετά να προσδιορίσουμε τις αιτίες τους. Λογική, επομένως, κατάληξη είναι ότι πρέπει να ξεκινήσουμε με τα όντα όπως παρατηρούνται στην πραγματικότητα όταν έχει ολοκληρωθεί το τέλος τους και ο Copyright Φιλοσοφεῖν Ιανουάριος 2010

2 ίδιος τρόπος διερεύνησης εφαρμόζεται στο θέμα που σχετίζεται με την διαδικασία της μεταβολής ενός ζωντανού οργανισμού (της γέννησης). Tα προηγούμενα συμβαίνουν κατ εξοχήν στην τέχνη της οικοδομικής, δηλαδή πρέπει να παρατηρηθεί η μορφή της οικίας την στιγμή της τελείωσής της, επειδή το είδος της οικίας είναι τέτοιο ή η οικία είναι τέτοιου είδους, διότι γίνεται σύμφωνα με την αρχή ή την αιτία της μορφής που εμπεριέχεται στο πνεύμα του ανθρώπου. Επιπλέον, γιατί η διαδικασία της γέννησης υπάρχει με σκοπό την ουσία κι όχι η ουσία χάριν της διαδικασίας 1». Σημαντική θέση στα βιολογικά έργα του Αριστοτέλη κατέχει η έννοια της τελεολογίας. Τα πάντα υπηρετούν την έννοια του τέλους, του ου ένεκα της αριστοτελικής φιλοσοφίας, δηλαδή το σκοπό που επιδιώκει ένα ον αλλά και το μέσο που μεταχειρίζεται το ον για να πετύχει το σκοπό του. Η έννοια αυτή δεσπόζει στο σύνολο της αριστοτελικής φιλοσοφίας μαζί με τις πρωταρχικές έννοιες του δυνάμει, του ενεργεία, του λόγου, της εντελέχειας, των τεσσάρων αιτιών, της γένεσης, της ουσίας, του σπέρματος, της αναγκαιότητας, του καλού που συμπίπτει με το αγαθόν και το ένεκα ου, της αναλογίας τέχνης-φύσης. Στο πλαίσιο αυτό εντάσσονται οι έννοιες της θεωρίας, 2 της αρχής, του αυτόματου, της τύχης. Συγκεκριμένα, για την κατανόηση της Αριστοτελικής τελεολογίας, τα βιολογικά έργα αποδεικνύονται ιδιαίτερα χρήσιμα, εφόσον το πρωταρχικό αντικείμενο της τελεολογικής εξήγησης για τον Αριστοτέλη είναι η ανάπτυξη, οι δομές και οι δραστηριότητες ων έμβιων όντων. 3 1 Οι μεταφράσεις των αρχαίων αποσπασμάτων ανήκουν στη συγγραφέα. 2 Η θεωρία εξετάζει την αιτία, το διότι των πραγμάτων, είναι ανεξάρτητη από οποιαδήποτε πρακτική σκοπιμότητα και χρήση της γνώσης. Αποτελεί αυτοσκοπό και ελευθερία της γνώσης από οποιαδήποτε πρακτική εφαρμογή. Ο ιδεώδης βίος έγκειται στην ενέργεια που ανταποκρίνεται στην αρετή της σοφίας. Η τέλεια ευδαιμονία είναι η θεωρητική. Στόχος της θεωρίας είναι η θέαση της αλήθειας για το αιώνιο όν και αντιστοιχεί με τον τέλειο φιλοσοφικό βίο. Η θεωρία δεν υπόκειται στην τύχη και είναι η δραστηριότητα που ταιριάζει στο ανθρώπινο όν. Σε ελάχιστους δίνεται η δυνατότητα αυτή, ενώ στους υπόλοιπους ταιριάζει να θέτουν ως σκοπό την ευπραξία. Εξάλλου και αυτοί που θα θέσουν ως στόχο την θεωρία δεν πρέπει να παραμελήσουν το ευ πράττειν. Αυτός είναι ο λόγος που θέτει δεύτερο στην ιεραρχία της ευδαιμονίας τον ενάρετο βίο στο πλαίσιο της πολιτικής, η οποία ορίζεται ως η μέγιστη αρχιτεκτονική, καθώς η ευδαιμονία της κοινωνίας είναι διαφορετική. Ωστόσο σε θέματα ηθικής προτιμάται ο έμπειρος παρά ο ειδώς του οποίου η γνώση είναι ανώτερη. 3 Τα έμβια όντα είναι κατεξοχήν ουσίες. Για να μελετήσει ο φιλόσοφος ένα φυσικό όν πρέπει να αρχίσει από την μορφή του που είναι και το τέλος του. Το καθ έκαστον αντιτίθεται στο γένος και είναι το μόνο που ισχύει πραγματικά. Ο Αριστοτέλης ασχολείται με το καθ έκαστον κι όχι με τα καθόλου, δηλώνοντας έτσι την διαφοροποίησή του από την πλατωνική θεωρία. Η έρευνα πρέπει να αρχίσει από την αισθητή πραγματικότητα, το τόδε τι, το καθ έκαστον και τον συγκεκριμένο ζωντανό οργανισμό. Για Copyright Φιλοσοφεῖν Ιανουάριος 2010

3 Ο Αριστοτέλης εκθέτει συνοπτικά με την προεξαγγελτική γενική ρήση πῶς ἔστιν, που αποτελεί συνώνυμο όρο της ουσίας, του είδους, της μορφής, την αντίθεση μεταξύ των προγενέστερων μηχανιστών φιλοσόφων και της τελεολογικής θεώρησης, που διέπει το σύνολο του έργου του και αποτελεί τον πυρήνα της φιλοσοφίας του. Η διάρθρωση της παραγράφου επιδέχεται την διαζευκτική αυτή εκδοχή καθώς διαγράφεται μια διχοτόμηση σε δυο διαμετρικά και ταυτόχρονα αντιθετικά μέλη. Η εισαγωγή υπηρετεί αυτήν την αντίστιξη καθώς τα δυο αυτά αντιθετικά ερωτήματα, γενικά διατυπωμένα, τίθενται το ένα δίπλα στο άλλο και προβάλλουν επιγραμματικά την αντιδιαστολή προς την υλιστική ερμηνεία καθώς από την αρχή γίνεται αναφορά στους πρότερους με προφανή σκοπό να καταδειχθεί ότι το γίγνεσθαι πέφυκε, η λειτουργία της φύσης, υφίσταται με διαφορετικό τρόπο στον Αριστοτέλη. 4 Το πρώτο ερώτημα που ερευνητικά ανακύπτει βρίσκεται στο πρώτο σκέλος και δηλώνει τον πρωταγωνιστικό ρόλο της ύλης. Η μηχανιστική ερμηνεία διατείνεται ότι η φύση των υλικών στοιχείων είναι καθοριστική για την δημιουργία των έμβιων όντων. Οι υλιστές φιλόσοφοι εξηγούν την ύπαρξη των ειδών και γενικά την κανονικότητα που υπάρχει στην φύση στηριζόμενοι αποκλειστικά στην φύση των διάφορων υλικών και στον τρόπο που αλληλεπιδρούν μεταξύ τους. 5 Το δεύτερο ερώτημα συμπυκνώνεται στην φράση πῶς ἔστιν. Με αυτό αποκρυσταλλώνεται η φιλοσοφική σκέψη του Αριστοτέλη η οποία προβάλλει την πρωτοκαθεδρία της μορφής και δηλώνει ότι σε ένα έμβιο oν η μορφή είναι ενσωματωμένη στην πραγματικότητα και αποτελεί το τελικό προϊόν των τεσσάρων τον Αριστοτέλη δεν υπάρχει πραγματικότητα χωρίς την ύπαρξη των αισθητών πραγμάτων. Τα καθολικά γνωρίσματα υπάρχουν μέσα στα συγκεκριμένα όντα, δεν μπορούν να χωριστούν από αυτά και να έχουν αυθύπαρκτη υπόσταση. 4 Στα Μετά τα Φυσικά (1015a) συναντάμε την ίδια έκφραση που αποδίδεται στους προηγούμενους φιλοσόφους, η οποία συνδέεται με τους αναγκαίους υλικούς παράγοντες. Ο ίδιος όρος, το γίγνεσθαι, χρησιμοποιείται από τον Αριστοτέλη με διαφορετικό τρόπο για να προτείνει ότι η μορφική αιτία, η δύναμη και η κατευθυντήρια πορεία της εξέλιξης που διέπει το γίγνεσθαι, δίνει την εσωτερική συνοχή, είναι η αρχή της πραγματικότητας, ενώ η ύλη είναι η αρχή της δυνατότητας. Το γίγνεσθαι για τους προγενέστερους φιλόσοφους ταυτίζεται με τους υλικούς παράγοντες. Ένα όν δεν έχει αποκτήσει την φύση του εάν δεν έχει αποκτήσει την μορφή του. Η φύση για τον Αριστοτέλη είναι η ολοκληρωμένη μορφή, το είδος ενός πράγματος. 5 Ο Αριστοτέλης αντιτίθεται στον υλισμό αφενός των υλοζωιστών αλλά και των συνειδητών ατομικών. Ο υλισμός περιστέλλει την πραγματικότητα σε στοιχεία ή σε άτομα που συγκρούονται μεταξύ τους. Ο Δημόκριτος λ.χ. αποδίδει τα βιολογικά φαινόμενα σε φυσικές αιτίες. Προτείνει μια μηχανιστική εξήγηση των βιολογικών φαινομένων και απορρίπτει το ότι ο κόσμος έχει δημιουργηθεί για κάποιο σκοπό. Ο Αριστοτέλης όμως τον μέμφεται γιατί αφαιρεί από τη φύση τη σκοπιμότητα το οὗ ἕνεκα. Για τον Αριστοτέλη όμως το όλον, το τέλειον είναι κάτι νέο σε σχέση με τα μέρη. Όλα τα μέρη συνεργούν προς ένα ορισμένο σκοπό. Copyright Φιλοσοφεῖν Ιανουάριος 2010

4 αιτιών. Η συμπυκνωμένη αυτή προβολή σκοπεύει άμεσα στην παρουσίαση του γίγνεσθαι που συνίσταται στην πραγμάτωση μιας δυνατότητας καθώς μέσα από την μορφοποίηση η ύλη ως αρχή της δυνατότητας γίνεται ενεργεία. Η μορφή για τον Αριστοτέλη είναι η πραγματικότητα, ενώ η ύλη είναι η δυνατότητα 6. Το πρώτο πόρισμα αποτελεί κατά κάποιο τρόπο τη θέση της Αριστοτελικής σκέψης για την μορφή. Τα υποκείμενα της δυάδας (ύλη-μορφή) αυτής συγκρούονται, καθώς ξεκινούν από την ίδια αφετηρία αλλά διαφοροποιούνται. Στην συγκεκριμένη περίπτωση η φύση είναι η δύναμη που δρα, τακτοποιεί και θέτει νόμους. Το φυσικό γίγνεσθαι για τους μηχανιστές δεν έχει καθολική σκοπιμότητα και απουσιάζει η έννοια της φύσης ως κατευθυντήριας δύναμης. Ειδικότερα τα όντα του βιολογικού γίγνεσθαι είναι αποτελέσματα μηχανιστικών διεργασιών, ενώ τα όντα για τον Αριστοτέλη έχουν από τη φύση τους την αρχή της κίνησής τους. Το γίγνεσθαι στο χώρο της αριστοτελικής φυσικής και της βιολογίας αποτελεί τη μετάβαση από μια φύση που βρίσκεται σε μια απλή προδιάθεση σε μια φύση που έχει φτάσει στην ολοκλήρωσή της, έχει φτάσει δηλαδή στην ολοκληρωμένη της μορφή. Στον άνθρωπο για παράδειγμα η αληθινή ουσία και μορφή δεν βρίσκεται στο παιδί αλλά στον ενήλικο που η ανάπτυξή του έχει ολοκληρωθεί. 7 Σύμφωνα με τον Αριστοτέλη σε κάθε γένεση, σε ό,τι δηλαδή παίρνει μορφή, υπόκειται πάντα ως βάση κάποιο υλικό, ένα υποκείμενο, δηλαδή ένα υπόβαθρο που χωρίς αυτό η γένεση είναι αδιανόητη. Το προϊόν που προκύπτει με τη γένεση ενός φυσικού ή τεχνητού όντος δεν είναι ούτε ύλη ούτε μορφή αλλά ο συγκεκριμένος σύνδεσμος ύλης και μορφής. Για την ύπαρξη ενός όντος η ύλη αποτελεί τη δυνατότητα της πραγμάτωσής του, ενώ η μορφή την ενεργό παρουσία του. Η γένεση ενός όντος είναι μετάβαση από τη δυνατότητα της πραγμάτωσής του στην ενεργό παρουσία του. Η μορφή δεν είναι ένας απλός αισθητός τύπος του όντος αλλά η αρχή που προσδιορίζει ποιοτικά το όν και που ενεργεί για να είναι 6 Ἀριστ. Μ.τ.φ. 1032b: «εἶδος δὲ λέγω τὸ τί ἦν εἶναι ἑκάστου καὶ τὴν πρώτην οὐσίαν» 7 Η σκέψη αυτή μεταφέρεται και σε άλλους τομείς που χαρακτηρίζονται από βιολογική νομοτέλεια. Στην Ποιητική αναφέρεται ότι η τραγωδία εξελίχθηκε από τον Αισχύλο, συνεχίσθηκε με τον Σοφοκλή και κατέληξε στον Ευριπίδη, όπου απέκτησε την ολοκληρωμένη της μορφή, το είδος της και έτσι πραγμάτωσε τις δυνατότητες που ενυπήρχαν σε αυτήν. Βιολογική νομοτέλεια υπάρχει και στα Πολιτικά. Στο πρώτο βιβλίο των πολιτικών υπάρχει μια διαρκής βιολογική προοπτική, αφού ο σκοπός των ατελέστερων κοινωνικών μορφωμάτων, δηλαδή της οικίας και της κώμης, είναι η πόλη η οποία είναι τέλεια και κλείνει μέσα της τον εξελικτικό κύκλο. Η πόλη δηλαδή προηγείται γιατί έχει αποκτήσει την ολοκληρωμένη της μορφή. Copyright Φιλοσοφεῖν Ιανουάριος 2010

5 αυτό που είναι. Μορφή δεν είναι απλώς το σχήμα αλλά η δύναμη που δίνει το σχήμα, η οποία διαμορφώνει ένα απλό υλικό σε μια ειδική μορφή για ένα σκοπό. Είναι η πραγματοποίηση μιας λανθάνουσας ικανότητας της ύλης. Στη φύση η μορφή ενεργεί η ίδια σκόπιμα μέσα στο φυσικό όν για την πραγμάτωσή της γιατί είναι σύμφυτη με την ύλη και η αιτία της ύπαρξής της ταυτίζεται με το σκοπό της πραγμάτωσης. Στην έννοια της μορφής ενυπάρχει η έννοια του σκοπού. Η μορφή είναι εντελέχεια 8. Στα βιολογικά έργα του Αριστοτέλη η ποιητική και η τελική αιτία ταυτίζονται λογικά με τη μορφική αιτία. Συμπερασματικά ύλη και μορφή είναι δυο παράγοντες των οποίων ένωση συνιστά το γίγνεσθαι. Η ύλη είναι η δυνατότητα σχηματισμού της ουσίας και αυτό σημαίνει ότι είναι το δυνάμει ον. Στον αντίποδα βρίσκεται η μορφή που είναι το ενεργεία ον. Ύλη και Μορφή δεν διαχωρίζονται. Κάθε γένεση είναι μια μετάβαση από τη δυνατότητα στην ενέργεια, εξέλιξη από το δυνάμει ον στο ενεργεία ον, από την κατάσταση του δυνατού, της σπερματικής προδιάθεσης στην πλήρη πραγμάτωση, στην τέλεια ανάπτυξη, στην εντελέχεια. Αυτήν την μετάβαση ο Αριστοτέλης την ορίζει ως κίνηση. Αυτή η μετάβαση όμως από τη δυνατότητα στην ενέργεια προϋποθέτει την οντολογική προΰπαρξη της ενέργειας, γιατί αυτή είναι το όλον, το τέλειον. Το αναλλοίωτο της μορφής εκφράζεται με τον χαρακτηριστικό όρο τὸ τί ἦν εἶναι. Όπως έχει ειπωθεί, η έννοια της μορφής ενυπάρχει στην έννοια του σκοπού. Ένα φαινόμενο μπορεί να εξηγηθεί όταν αποδειχθεί η σχέση του με έναν ορισμένο σκοπό. Μόνο η τελεολογική εξήγηση της φύσης φανερώνει την αληθινή ουσία των όντων. Αποδεικνύει ότι εκείνο στο οποίο το γίγνεσθαι είναι το τελευταίο είναι πρώτο λογικά, επειδή μέσω αυτού ορίζουμε τα πράγματα 9. Με την εντελέχεια ως τελική αιτία το γίγνεσθαι της φύσης αποκτά νόημα. Αυτό σημαίνει ότι όλα τα μέρη ενός ανθρώπου π.χ. συνεργούν προς ένα ορισμένο τελικό αποτέλεσμα. Η έννοια της μορφής-είδους δηλώνει κάτι περισσότερο από την εξωτερική μορφή ενός πράγματος εκφράζει την εσωτερική φύση ενός πράγματος που αποδίδεται στον ορισμό του. Η μορφή και το είδος δηλώνουν τη νοητή συγκρότηση ενός πράγματος. Ετυμολογικά το συμπέρασμα αυτό επιβεβαιώνεται, ο όρος είδος 8 Ἀριστ. Π. Ψυχ. 412a: «ἔστι δ ἡ μὲν ὕλη δύναμις τὸ δ εἶδος ἐντελέχεια» 9 Ἀριστ. Ἠθ. Εὐδ. «τέλος δ ἐστὶ τὸ οὗ ἕνεκα» Πρβλ. Ἀριστ. Ἠθ. Εὐδ. 1218b.12 και Ἀριστ. Π. Ζῴ. μορ. 640a.36. και Ἀριστ. Φυσικ. 200a.15. Copyright Φιλοσοφεῖν Ιανουάριος 2010

6 προέρχεται από το ρήμα εἴδω και υφίσταται ως παράγωγο του ρήματος ὁρῶ το οποίο δηλώνει την εξωτερική μορφή αλλά και ως παράγωγο του ρήματος οἶδα το οποίο έχει την έννοια ότι γνωρίζω κάτι κατόπιν σκέψης και συλλογισμού 10. Έτσι, οι όροι λόγος ή ορισμός και τὸ τί ἦν εἶναι ή οὐσία χρησιμοποιούνται ως συνώνυμα του όρου είδος. Η μορφή νοείται όχι ως απλός αισθητός τύπος του όντος αλλά ως αρχή που προσδιορίζει ποιοτικά το ον και που ενεργεί για να είναι αυτό που είναι. Στον κόσμο της φύσης ανήκει ό,τι κινείται και κλείνει μέσα του την αρχή της κίνησής του. Η φύση ορίζεται ως αρχή κίνησης και μεταβολής. Αυτό επισφραγίζεται από τον αριστοτελικό ορισμό της κίνησης: (Ἀριστ. Φυσικ. 200b.12-15) «Ἐπεὶ δ ἡ φύσις μέν ἐστιν ἀρχὴ κινήσεως καὶ μεταβολῆς ἡ δὲ μέθοδος ἡμῖν περὶ φύσεώς ἐστι δεῖ μὴ λανθάνειν τί ἐστι κίνησις ἀναγκαῖον γὰρ ἀγνοουμένης αὐτῆς ἀγνοεῖσθαι καὶ τὴν φύσιν». Ο παράγοντας που κυριαρχεί στις φυσικές διαδικασίες είναι η μορφή. Στην ύλη προστίθεται η μορφή η οποία ειδο-ποιεί την ύλη και μέσω αυτής ορίζουμε τα πράγματα σε αντίθεση με την πρώτη μέθοδο (τη μηχανιστική μέθοδο) που αγνοεί τη μορφή και την καθορισμένη σκοπιμότητα 11. Το κάθε όν είναι μορφή, η πραγματικότητα ενός όντος αποτελείται από κάτι που ήταν η ύλη του, από κάτι που προϋπήρχε στην ύλη του. Η ύλη συνιστά την δυνατότητα της μορφής, ενώ η μορφή είναι η ουσία, η τελειωμένη πραγματικότητα της ύλης. Για να μελετήσει ένας φυσικός ένα φύσει ον πρέπει να αρχίσει από τη μορφή του, που είναι το τέλος του. Στην περίπτωση της αναπαραγωγής του ανθρώπου το ποιητικό αίτιο ταυτίζεται με το ειδικό και το τελικό αίτιο. Η μορφή πρέπει να είναι ενσωματωμένη στην ύλη, δηλαδή σε κάθε ατομική περίπτωση. Κάθε πραγματοποίηση της μορφής σε ύλη είναι το επίτευγμα των τεσσάρων αιτιών. 12 Η ύλη δηλαδή ορέγεται την μορφή και μορφώνεται από αυτήν. 10 Αυτό το επιχείρημα αποτελεί παρατήρηση του Ross D. (σελ. 112, Aristotle, London, 1923) αλλά και επικυρώνεται ετυμολογικά από τον Αόριστο Β του ρήματος ὁράω-ῶ εἶδον, πρβλ. Σταματάκου Ι. Λεξικόν Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσης, σελ. 304 Δεδεμάνδη, Αθήνα 1972 και Liddell H. Scott R., Μέγα Λεξικόν της Ελληνικής Γλώσσης, Τ. 3, σελ. 341, Τ. 2 σελ. 26, Σιδέρης, Αθήνα 1907 και Greek- English Lexicon, σελ. 398, Liddell H. Scott R. (eds), based on the german work of Francis Passow, Harper & Brothers, New York Ἀριστ. Π. ζῴ. Μορ. 640b.29: «Ἡ γὰρ κατὰ τὴν μορφὴν φύσις κυριωτέρα τῆς ὑλικῆς φύσεως.» Ἀριστ. Π. ζῴ. γεν. 335b.35: «Ὥστε καὶ οὗτοι διὰ τοῦτο λέγουσιν οὐκ ὀρθῶς καὶ ὅτι παραλείπουσι τὴν κυριωτέραν αἰτίαν ἐξαιροῦσι γὰρ τὸ τί ἦν εἶναι καὶ τὴν μορφήν.» 12 «Γνωρίζω κάτι» στον Αριστοτέλη σημαίνει ότι το γνωρίζω μέσω των αιτιών του. Το τελικό αίτιο ή το ου ένεκα είναι ο αντικειμενικός σκοπός προς τον οποίο μια διαδικασία γένεσης προχωράει και χάριν του οποίου προχωράει ο λόγος. Το τελικό αίτιο στο αριστοτελικό corpus εξομοιώνεται με το βέλτιον ή Copyright Φιλοσοφεῖν Ιανουάριος 2010

7 Σε πιο σύνθετες οντότητες όπως, για παράδειγμα, ο άνθρωπος το είδος ταυτίζεται με το έργο. ΙΙ. Επιχειρήματα υπέρ της προτεραιότητας της μορφής «Διόπερ Ἐμπεδοκλῆς οὐκ ὀρθῶς εἴρηκε λέγων ὑπάρχειν πολλὰ τοῖς ζῴοις διὰ τὸ συμβῆναι οὕτως ἐν τῇ γενέσει οἷον καὶ τὴν ῥάχιν τοιαύτην ἔχειν ὅτι στραφέντος καταχθῆναι συνέβη ἀγνοῶν πρῶτον μὲν ὅτι δεῖ τὸ σπέρμα τὸ συνιστὰν ὑπάρχειν τοιαύτην ἔχον δύναμιν εἶ τα ὅτι τὸ ποιῆσαν πρότερον ὑπῆρχεν οὐ μόνον τῷ λόγῳ ἀλ λὰ καὶ τῷ χρόνῳ γεννᾷ γὰρ ὁ ἄνθρωπος ἄνθρωπον ὥστε διὰ τὸ ἐκεῖνον τοιόνδ εἶναι ἡ γένεσις τοιάδε συμβαίνει τῳδί. Ὁμοίως δὲ καὶ ἐπὶ τῶν αὐτομάτως δοκούντων γίνεσθαι καθά περ καὶ ἐπὶ τῶν τεχναστῶν ἔνια γὰρ καὶ ἀπὸ ταὐτομάτου γίνεται ταὐτὰ τοῖς ἀπὸ τέχνης οἷον ὑγίεια. Τῶν μὲν οὖν προϋπάρχει τὸ ποιητικὸν ὅμοιον οἷον ἀνδριαντοποιητική οὐ γὰρ γίνεται αὐτόματον. Ἡ δὲ τέχνη λόγος τοῦ ἔργου ὁ ἄνευ τῆς ὕλης ἐστίν. Καὶ τοῖς ἀπὸ τέχνης τὰ ἀπὸ τύχης ὁμοίως ὡς γὰρ ἡ τέχνη ἔχει οὕτω γίνεται. Διὸ μάλιστα μὲν λεκτέον ὡς ἐπειδὴ τοῦτ ἦν τὸ ἀνθρώπῳ εἶναι διὰ τοῦτο ταῦτ ἔχει οὐ γὰρ ἐνδέχεται εἶναι ἄνευ τῶν μορίων τούτων. Εἰ δὲ μή ὅτι ἐγγύτατα τούτου καὶ ἢ ὅλως (ὅτι ἀδύνατον ἄλλως) ἢ καλῶς γε οὕτως. Ταῦτα δ ἕπεται. Ἐπεὶ δ ἐστὶ τοιοῦτον τὴν γένεσιν ὡδὶ καὶ τοιαύτην συμβαίνειν ἀναγκαῖον. Διὸ γίνεται πρῶτον τῶν μορίων τόδε εἶτα τόδε. Καὶ τοῦτον δὴ τὸν τρόπον ὁμοίως ἐπὶ πάντων τῶν φύσει συνισταμένων» (640 a b 4). Μετάφραση: το αγαθόν. Το ποιητικό αίτιο είναι ο παράγοντας που είναι υπεύθυνος για το γεγονός ότι η διαδικασία τέθηκε σε κίνηση. Η μορφή είναι υπεύθυνη για τον χαρακτήρα της πορείας και ισοδυναμεί με τον λόγο και τὸ τί ἦν εἶναι. Το τελικό αίτιο είναι αυτό που έχει την μεγαλύτερη σπουδαιότητα και κυριαρχεί σε όλη την διαδικασία. Η διαδικασία υπόκειται στο τελικό αίτιο και η πορεία της διαδικασίας καθορίζεται από την φύση του προϊόντος που θα προκύψει. Επομένως, το τέλος έχει πραγματοποιηθεί στην πλήρη ανάπτυξη του ανθρώπου. Η μορφή πρέπει να είναι ενσωματωμένη στην ύλη, δηλαδή σε κάθε ατομική περίπτωση. Κάθε πραγματοποίηση της μορφής στην ύλη αποτελεί το κορυφαίο επιστέγασμα των τεσσάρων αιτιών. Συμπερασματικά, η διδασκαλία για τις τέσσερις αιτίες είναι η αφετηρία για την γνώση της δομής του φυσικού γίγνεσθαι, το οποίο νοείται ως πέρασμα από την δυνάμει κατάσταση στην ενεργεία. Copyright Φιλοσοφεῖν Ιανουάριος 2010

8 «Για αυτό και ο Εμπεδοκλής σφάλλει όταν υποστηρίζει ότι υπάρχουν πολλές ιδιότητες στους ζωντανούς οργανισμούς, επειδή αυτές ακριβώς έχουν συμβεί εξαιτίας κάποιου τυχαίου γεγονότος που ενυπάρχει κατά τη γέννησή τους, όπως για παράδειγμα ότι η σπονδυλική στήλη έχει αυτήν τη μορφή, επειδή συνέβη να σπάσει κατά την συστρεμμένη στάση του εμβρύου. Κι αυτό επειδή αγνοούσε αφενός ότι το σπέρμα που παρέχει τη σύσταση του ζωντανού οργανισμού πρέπει να έχει αρχικά αυτήν τη δύναμη, και αφετέρου ότι εκείνη η αρχή που προκάλεσε την κίνηση του εμβρύου προϋπήρχε όχι μόνο λογικά αλλά και χρονικά. Εξάλλου, ο άνθρωπος γεννά άνθρωπο, επειδή ο γονιός του ήταν άνθρωπος και επομένως η διαδικασία της γέννησης του απογόνου συμβαίνει με τον ίδιο τρόπο. (Με άλλα λόγια ο άνθρωπος γεννά άνθρωπο, επειδή ο γονιός του ήταν το αίτιο της μορφής του και επομένως η διαδικασία της γέννησης του απογόνου είναι αυτή που είναι.) Το ίδιο συμβαίνει και με αυτά που φαίνονται να γεννώνται αυτομάτως, όπως και με αυτά που παράγονται από την τέχνη. Γιατί μερικά που φαίνεται να γεννιούνται με αυτόματο τρόπο είναι ίδια με εκείνα που παράγονται από την τέχνη, όπως για παράδειγμα η υγεία. Σε εκείνα, λοιπόν, των οποίων η όμοια προέλευση της αρχής της κίνησης προϋπάρχει, όπως στην τέχνη της κατασκευής ανδριάντων, δεν εμφανίζεται αυτόματη γέννηση. Η τέχνη είναι ο λόγος (είδος) του έργου ανεξάρτητα από την ύλη. Κάτι παρόμοιο συμβαίνει και με τα έργα που προκύπτουν από την τύχη. Γεννώνται δηλαδή από την ίδια αιτία της μορφής που προϋπάρχει (εντελέχεια), όπως και στην περίπτωση της τέχνης. Για αυτόν το λόγο, είναι προτιμότερο να αναφέρουμε κυρίως (το σημαντικότερο) ότι, επειδή η ουσία του τι επρόκειτο να είναι ο άνθρωπος είναι αυτή, γι αυτό ο άνθρωπος έχει αυτά τα μέρη, καθώς δεν ενδέχεται ή δεν μπορεί να υπάρξει άνθρωπος χωρίς αυτά τα μέρη. Αν δεν μπορούμε να αναφέρουμε το προηγούμενο, πρέπει να επιλέξουμε το πιο συναφές του, δηλαδή ότι είναι αδύνατον να υπάρχει με διαφορετικό τρόπο ο άνθρωπος, δηλαδή ως ολότητα αποτελούμενη από μέρη, ή ότι είναι καλό για έναν άνθρωπο να έχει αυτήν την μορφή. Έπονται οι ακόλουθοι συλλογισμοί. Επειδή ο άνθρωπος είναι αυτός που είναι, γι αυτό και η γέννησή του πρέπει εξ ανάγκης να είναι αυτή που είναι και να συμβαίνει με αυτόν τον τρόπο. Για αυτό σχηματίζεται πρώτα αυτό το μέρος και μετά εκείνο. Με αυτόν λοιπόν τον τρόπο γίνονται όλα όσα έχουν συσταθεί από τη φύση». Copyright Φιλοσοφεῖν Ιανουάριος 2010

9 Πρώτο επιχείρημα Στην μελέτη των βιολογικών έργων ο Αριστοτέλης υπερασπίστηκε την βασική οντολογική του θέση ότι η ουσία των πραγμάτων είναι σύνθετη από μορφή και ύλη, η οποία συμπληρώνεται από το τελεολογικό κριτήριο. Η φύση στοχεύει πάντα στην παραγωγή ενός τέλους με την έννοια του πλήρως διαμορφωμένου ατόμου-όντος, και αυτό συμπίπτει με το τελικό αίτιο. Το προϊόν που θα προκύψει από τη διαδικασία της γέννησης είναι κάποια ουσία. Η ουσία ισοδυναμεί με το τι εστί, δηλαδή την ξεχωριστή φύση του ανεπτυγμένου πράγματος, το είδος ή την μορφή που ειδο-ποίησε την ύλη, την ουσιαστική φύση του τὸ τί ἦν εἶναι 13. Η γένεσις αποτελεί μια διαδικασία μεταβολής και συγκεκριμένα είναι το πιο βασικό είδος μεταβολής. Αφορά ολόκληρη τη διαδικασία ανάπτυξης ενός ζώου μέχρι να φτάσει στην τελείωσή του, δηλαδή περιλαμβάνει ολόκληρο το θέμα της αναπαραγωγής και της εμβρυολογίας. Οι διαδικασίες γέννησης ενός όντος καθορίζονται από τη φύση-μορφή του όντος που θα προκύψει. Αντίθετα η διαδικασία της γέννησης αποκλείει τον καθορισμό της μορφής του όντος 14. Η αναγκαιότητα, δηλαδή οι αυτόματες αλληλεπιδράσεις των φυσικών στοιχείων, δεν ευθύνονται για τις ουσιώδεις ιδιότητες των όντων παρά μόνο για τα συμβεβηκότα γνωρίσματα. Σύμφωνα με τον ορισμό της ουσίας, ουσία ονομάζεται η μορφή του όντος, η αιτία της ύπαρξής του, το είδος του. Σύμφωνα με τον Αριστοτέλη, το ζώο ή το φυτό εμπεριέχονται ήδη στο σπέρμα. Η κατευθυντήρια πορεία της εξέλιξης είναι η εσωτερική αιτία, η τάση δηλαδή που υπάρχει μέσα στην ύλη για τη δημιουργία ορισμένων μορφών. Μέσα από το σπέρμα γεννιέται ένα ον του ίδιου είδους. Σπέρμα όμως μπορεί να παράγει ένας οργανισμός, ο οποίος κατείχε δυνάμει ό,τι υφίσταται ενεργεία. Άρα η ενεργεία κατάσταση προϋπάρχει της δυνάμει. Το φυτό υφίσταται πριν από τον σπόρο. Ο τύπος του γένους μεταβιβάζεται από το ένα ον στο άλλο και διατηρείται μέσα από αυτήν την μεταβίβαση. 13 Πρβλ. Ἀριστ. Μ.τ.Φ. 1032b: «λέγω δὲ οὐσίαν ἄνευ ὕλης τὸ τί ἦν εἶναι.» 14 Το τί ἐστί είναι όρος συνώνυμος της ουσίας. Ο Αριστοτέλης το διακρίνει στα Ἀναλυτικά Πρότερα (82b) από το τὸ τί ἦν εἶναι. Το τί ἦν εἶναι έχει χαρακτήρα εξωχρονικό και περισσότερο αφηρημένο από το τί ἐστί. Ο όρος μορφή χρησιμοποιείται για να δηλωθεί η αισθητή μορφή, ενώ ο όρος είδος είναι η εσωτερική φύση ενός πράγματος που εκφράζεται στον ορισμό του. Copyright Φιλοσοφεῖν Ιανουάριος 2010

10 Επομένως η γέννηση είναι η πραγμάτωση μιας δυνατότητας, η πραγμάτωση της μορφής. Εξάλλου κάθε γέννηση αποτελεί την έλευση στην ύπαρξη 15. Η μορφή αποτελεί ρυθμιστικό παράγοντα κάθε γέννησης. Υπάρχει σε κάθε γίγνεσθαι ένα ιδιαίτερο σχέδιο δράσης, μια κατευθυντήρια δύναμη και αυτό αντιτίθεται προς τον θεωρητικό μηχανισμό, ο οποίος αρνείται την έννοια της πραγματοποίησης μιας δυνατότητας για μορφή. Στον Εμπεδοκλή προβάλλεται η αντίρρηση ότι υπάρχει μια δύναμη που διαμορφώνει το ζωντανό ον και ότι η ύπαρξη του σπέρματος προϋποθέτει την ύπαρξη ενός ανεπτυγμένου ανθρώπου (ο οποίος ανεπτυγμένος άνθρωπος παρήγαγε το σπέρμα για το οποίο συζητάμε). Σε κάθε γίγνεσθαι υπάρχει η μορφή ως ρυθμιστικός παράγοντας της γέννησης και αυτή η αριστοτελική θεώρηση αντιτίθεται στον Εμπεδοκλή, ο οποίος αρνείται την έννοια της πραγματοποίησης της δυνατότητας για μορφή και σύμφωνα με τον οποίο οι μηχανιστικές αλληλεπιδράσεις καθορίζουν τη μορφή. Το ρήμα «διαφέρει» που υπάρχει στο αρχαίο κείμενο σηματοδοτεί την υπεροχή της τελεολογίας του Αριστοτέλη σε σύγκριση με την θεωρία των προγενεστέρων. Ωστόσο η έννοια της διαφοράς προσαποκτά μια ιδιαίτερη σημασία στον Αριστοτέλη. Η τελευταία διαφορά, το τελευταίο χαρακτηριστικό γνώρισμα είναι η μορφή ενός όντος. Το γένος είναι η ύλη του τελευταίου χαρακτηριστικού γνωρίσματος. Η τελευταία διαφορά με τη σειρά της είναι η μορφή. Το ρήμα «διαφέρει» προετοιμάζει την έννοια της ουσίας και έρχεται σε αντίθεση με την έννοια του γένους. Στα Μετά τα Φυσικά (1038a) αναφέρεται ότι η τελευταία διαφορά είναι η ουσία του πράγματος. Η διαφορά, επομένως, αποτελεί βασική έννοια για τον ορισμό του όντος εάν τη συνδυάσουμε με το γένος. Μια έννοια γένους δεν αποτελεί πραγματική ύπαρξη, ούτε ουσία. Η ουσία δηλαδή βρίσκεται στον ορισμό, ο οποίος είναι γένος και ειδοποιός διαφορά 16. Στα Τοπικά ο Αριστοτέλης αναφέρει ότι για να ορίσουμε μια έννοια καθορίζουμε το γένος της, δηλαδή πρέπει η έννοια να υπαχθεί στο πλησιέστερο σύνολο στο οποίο περιέχεται και στη συνέχεια να καθοριστεί η ειδοποιός διαφορά της, το ιδιαίτερο 15 Ετυμολογικά το ρήμα εἰμί υφίσταται σε αντίθεση με το ρήμα γίγνομαι, καθώς το πρώτο δηλώνει ότι κάτι υπάρχει και βρίσκεται σε τέλεια κατάσταση. Το γίγνομαι, αντίθετα, σημαίνει ότι κάτι από την ανυπαρξία έρχεται στην ύπαρξη. Εξάλλου σε αντιδιαστολή βρίσκονται και τα παράγωγά τους. Η ουσία, παράγωγο του εἰμί, ισοδυναμεί με την πραγματικότητα, την ύπαρξη και την αληθινή φύση των πραγμάτων, ενώ η γέννηση ταυτίζεται με την έλευση στην ύπαρξη. Από την γέννηση προκύπτει μια ουσία με αποτέλεσμα η γέννηση να έχει ως σκοπό την ύπαρξη, την ουσία και όχι το αντίθετο, δηλαδή η ουσία την γέννηση. Το προϊόν που θα προκύψει από την γέννηση θα είναι κάποια ουσία. 16 Ἀριστ.Τοπ. 103b: «ἐπειδὴ ὁ ὁρισμὸς ἐκ γένους καὶ διαφορῶν ἐστιν» Copyright Φιλοσοφεῖν Ιανουάριος 2010

11 γνώρισμα που κάνει την έννοια να διακρίνεται από άλλες ομοειδείς της. Μετά την εύρεση του γένους προχωρούμε στην ειδοποιό διαφορά 17. Δεύτερο επιχείρημα Το σπέρμα είναι δυνάμει φυτό ή άνθρωπος. Η λέξη δυνάμει σημαίνει την ικανότητα ενός πράγματος να προσλάβει τη τελική του έκφανση, την εντελέχειά του, οπότε είναι πλέον όχι δυνάμει αλλά ενεργεία, δηλαδή εκείνο το οποίο προορίζεται να είναι. Το σπέρμα είναι δυνάμει άνθρωπος. Η έννοια της δυνάμεως σημαίνει την ικανότητα ενός πράγματος να προσλάβει την τελική του μορφή, την εντελέχεια, οπότε το πράγμα αυτό δεν είναι δυνάμει αλλά ενεργεία και είναι πλέον εκείνο το οποίο προορίζεται να είναι. Η ανάπτυξη του σπέρματος ακολουθεί μια μορφοποιητική δύναμη προς ένα σκοπό. Είναι η δυνατότητα που έχει ένα πράγμα να πάρει την τελειωτική του μορφή, το είδος, την εντελέχειά του. Για παράδειγμα, ο σπόρος είναι δυνάμει φυτό, εάν γίνει φυτό είναι εντελέχεια, ενεργεία φυτό. Εντελέχεια είναι η τελειωτική μορφή, το είδος που παίρνει ένα σώμα, είναι δηλαδή ο σκοπός που πέτυχε, το τέλος. Η τελεολογία σχετίζεται με την έννοια της πραγματοποίησης της μορφής, η οποία μεταδίδεται από το γονιό στον απόγονο μέσω της κίνησης. Το δυνάμει ον στην περίπτωση των ανθρώπων αντιστοιχεί στην ύλη, δεν έχει προσλάβει ακόμη μια μορφή, αλλά κλείνει μέσα του τη δυνατότητα να την πάρει στο μέλλον και να περάσει στην ενεργεία ύπαρξη. «Δύναμις» είναι ο τεχνικός όρος για τα απλούστερα είδη ύλης, δηλαδή για αυτά που ονομάστηκαν στοιχεία. Ο όρος «δύναμις» χρησιμοποιούνταν για ουσίες όπως το υγρόν, ξηρόν, θερμόν. Το νόημα που αποκτά αυτή η χρήση του όρου είναι η ουσία ενός συγκεκριμένου χαρακτήρα. Με την έννοια της ουσίας η αριστοτελική δύναμη μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως εναλλακτικός τρόπος για τη φύση, και αυτή φαίνεται να είναι η χρήση της. Το πιο ξεχωριστό χαρακτηριστικό αυτής της ουσίας είναι ότι είναι φορτισμένη με μια συγκεκριμένη κίνηση. Αυτή είναι η πιο σημαντική επέκταση της «δυνάμεως» γιατί συνδέει την παλιά έννοια του όρου με τη νέα. Στα Μετά τα Φυσικά (1019a.15: Δύναμις λέγεται ἡ μὲν ἀρχὴ κινήσεως ἢ μεταβολής) ορίζεται από τον Αριστοτέλη η πρωταρχική έννοια της δυνάμεως. Δύναμις είναι, 17 Ἀριστ. Τοπ. 143b. Copyright Φιλοσοφεῖν Ιανουάριος 2010

12 λοιπόν, η αρχή της κινήσεως και της μεταβολής. Αποτελεί την ικανότητα πρόκλησης της κίνησης, η οποία ενοποιεί τα τέσσερα αίτια μέσω της διαδικασίας της κίνησης. Ένας ρηματικός τύπος στενά συνδεδεμένος με το γίγνεσθαι είναι το συνιστάναι, το οποίο μπορεί να θεωρηθεί ως η ενεργητική μορφή του γίγνεσθαι, αν και αναφέρεται στην αρχή της διαδικασίας. Εμφανίζεται σε αποσπάσματα όπου περιγράφεται η αρχική δράση του σπέρματος στη σύσταση κυήματος 18. Το συνιστάναι μαρτυρεί την πρώτη επίδραση της μορφής στην ύλη, το πρώτο βήμα δυνατότητας πραγμάτωσης για μορφή. Τρίτο επιχείρημα Ανακεφαλαιώνοντας το δεύτερο επιχείρημα, κάθε γένεση είναι μετάβαση από τη δυνατότητα στην ενέργεια, από το δυνάμει ον στο ενεργεία ον. Η μετάβαση όμως από τη δυνατότητα στην ενέργεια προϋποθέτει την προΰπαρξη της ενέργειας, επειδή αυτή είναι το όλον, το τέλειον. Το αναλλοίωτο της μορφής ο Αριστοτέλης το δηλώνει με τον όρο τί ἦν εἶναι στο οποίο ενυπάρχει η έννοια του σκοπού. Η μορφή είναι εντελέχεια. Η προΰπαρξη της ενέργειας αποκρυσταλλώνεται στην έκφραση του εξεταζόμενου κειμένου γεννᾷ γὰρ ὁ ἄνθρωπος ἄνθρωπον. Κάθε νέο έμψυχο ον πρέπει να διαθέτει, να έχει έναν γονέα, ο οποίος αποτελεί την αιτία του γεννωμένου. Αρχικά είναι ο γεννήτορας και στη συνέχεια αποτελεί το παράδειγμα της ειδικής μορφής στην οποία θα αναπτυχθεί το νέο ον. Με αριστοτελικούς όρους ο γονέας είναι απαραίτητος και ως ποιητικό αίτιο και ως μορφική και τελική αιτία. Ανήκει στη φύση του νέου έμβιου όντος να αποκτήσει την ειδική του μορφή την οποία ενσαρκώνει ο γεννήτορας ο οποίος προϋπάρχει. Η εσωτερική ώθηση να κάνει κάτι τέτοιο αποτελεί τη φύση του έμψυχου όντος. Επίλογος Με την ανάλυση του αριστοτελικού κειμένου, επομένως, αποδεικνύεται ότι εκείνο το οποίο στο δημιουργικό φυσικό γίγνεσθαι είναι το τελευταίο είναι πρώτο κατά αξία, γιατί μας δίνει την ουσιώδη έννοια των πραγμάτων. Με την εντελέχεια ως τελική αιτία το γίγνεσθαι αποκτά νόημα. Με τη γέννηση δηλαδή διαιωνίζεται όχι ένα ορισμένο άτομο αλλά το είδος του και συνενώνει το αμετάβλητο και την αιωνιότητα 18 Ἀριστ. Π. ζῴ. γεν. 729a. 18, 771b. 25. Copyright Φιλοσοφεῖν Ιανουάριος 2010

13 της μορφής με την παροδικότητα των επιμέρους πραγμάτων 19. Απορρίπτεται συνεπώς μαζί με τον μηχανιστικό υλισμό και η πλατωνική ιδεοκρατία, ο χωρισμός δηλαδή της μορφής από τα αισθητά πράγματα του κόσμου. Η έρευνα πρέπει να αρχίσει από την πραγματικότητα, και αυτή η πραγματικότητα είναι το τόδε τι, το καθ έκαστον, το συγκεκριμένο άτομο. Το άτομο είναι αδιαίρετη εσωτερική ενότητα, της οποίας τα μέρη υπάρχουν χάριν του όλου, το οποίο όλον από την πλευρά του είναι κάτι νέο σε σχέση με τα μέρη. Η ίδια έκφραση της αιωνιότητας της μορφής διαπερνά το συνολικό αριστοτελικό έργο. Βιβλιογραφία 26. Annas, Julia. Aristotle on inefficient causes, Philosophical Quarterly, 32 (1982): 311- Press. Barnes, J., (ed.), 1984, The Complete Works of Aristotle, Princeton: Princeton University Bodnár, István M. Movers and elemental motions in Aristotle, Oxford Studies in Ancient Philosophy, 15 (1997): Cartwright, Nancy. Aristotle on bodies, matter, and potentiality, in Allan Gotthelf and James Lennox (eds.), Philosophical issues in Aristotle's biology, Cambridge: Cambridge University Press, 1987, pp Cherniss, Harold F. Aristotle's criticism of Plato and the Academy, Baltimore: The Johns Hopkins University Press, (1987): Code, Alan. Soul as efficient cause in Aristotle's embryology, Philosophical Topics, 15 de Haas, Frans and Mansfeld, Jaap (eds.). Aristotle: On Generation and Corruption, Book I: Symposium Aristotelicum, Oxford: Clarendon, Düring Ingemar., Aristotles. Darstellung und Interpretation seines Denkens Carl Winter Universitätsverlag, Heidelberg 1966., Μτφρ. Κοτζιά, Π. τ. 2, σελ. 337, Μ.Ι.Ε.Τ, Αθήνα Copyright Φιλοσοφεῖν Ιανουάριος 2010

14 Falcon, Andrea. Aristotle and the science of nature: Unity without uniformity, Cambridge: Cambridge University Press, Frede, Michael and Charles, David (eds.). Aristotle's Metaphysics Lambda: Symposium Aristotelicum, Oxford: Clarendon, Furley, David. Self-movers, in G.E.R. Lloyd and G.E.L. Owen (eds.), Aristotle on mind and the senses, (Proceedings of the Seventh Symposium Aristotelicum), Cambridge: Cambridge University Press, 1978, pp [Reprinted in David Furley (ed.), Cosmic problems: Essays on Greek and Roman philosophy of nature, Cambridge: Cambridge University Press, 1989, pp ] (1980): Gill, Mary Louise. Aristotle's theory of causal action in Physics III. 3, Phronesis, 25 Judson, Lindsay. Heavenly motion and the unmoved mover, in Mary Louise Gill and James G. Lennox (eds.), Self-motion: From Aristotle to Newton, Princeton: Princeton University Press, 1994, pp Press, Judson, Lindsay (ed.). Aristotle's Physics: A collection of essays, Oxford: Clarendon Kosman, L. Aryeh. Aristotle's definition of motion, Phronesis, 14 (1969): Makin, Stephen. An ancient principle about causation, Proceedings of the Aristotelian Society, 91 (1990/91): Matthen, Mohan and Hankinson, R.J. Aristotle's universe: Its form and matter, Synthèse, 96 (1993): Moravcsik, Julius M. What makes reality intelligible? Reflections on Aristotle's theory of aitia, in Lindsay Judson (ed.), Aristotle's Physics: A collection of essays, Oxford: Clarendon Press, 1991, pp Mourelatos, Alexander P. Aristotle's powers and modern empiricism, Ratio, 9 (1967): Mourelatos, Alexander P. Aristotle's rationalist account of qualitative interaction, Phronesis, 29 (1984): Ross W. D., Aristotle, London, Copyright Φιλοσοφεῖν Ιανουάριος 2010

15 Solmsen, Friedrich. Aristotle's system of the physical world, Ithaca, N.Y.: Cornell University Press, Sorabji, Richard. Matter, space, and motion: Theories in Antiquity and their sequel, London: Duckworth or Ithaca, N.Y.: Cornell University Press, Sorabji, Richard. Time, creation, and the continuum: Theories in Antiquity and the early Middle Age, London: Duckworth or Ithaca, N.Y.: Cornell University Press, Turnbull, Robert G. Aristotle's debt to the natural philosophy of the Phaedo, Philosophical Quarterly, 8 (1958): Wardy, R. The chain of change: A study of Aristotle's Physics VII, Cambridge: Cambridge University Press, Press, Waterlow, Sarah. Nature, change, and agency in Aristotle's Physics, Oxford: Clarendon Wildberg, Christian. John Philoponus criticism of Aristotle's theory of aether, (Peripatoi 16), Berlin: De Gruyter Copyright Φιλοσοφεῖν Ιανουάριος 2010

Διδαγμένο κείμενο. Ἀριστοτέλους Πολιτικά (Α1,1/Γ1,2/Γ1,3-4/6/12)

Διδαγμένο κείμενο. Ἀριστοτέλους Πολιτικά (Α1,1/Γ1,2/Γ1,3-4/6/12) Διδαγμένο κείμενο Ἀριστοτέλους Πολιτικά (Α1,1/Γ1,2/Γ1,3-4/6/12) Ἐπειδὴ πᾶσαν πόλιν ὁρῶμεν κοινωνίαν τινὰ οὖσαν καὶ πᾶσαν κοινωνίαν ἀγαθοῦ τινος ἕνεκεν συνεστηκυῖαν (τοῦ γὰρ εἶναι δοκοῦντος ἀγαθοῦ χάριν

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα»

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Α] Ασκήσεις κλειστού τύπου (Σωστό Λάθος) Για τον Πλάτωνα οι καθολικές έννοιες, τα «καθόλου», δεν είναι πράγματα ξεχωριστά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 2 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 2 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 2 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (ΟΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΟΥΝΤΑΙ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ) A1. Επομένως,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ A.1. ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Επομένως, ούτε εκ φύσεως, αλλά ούτε και αντίθετα προς τη φύση μας υπάρχουν μέσα μας οι αρετές, αλλά έχουμε από τη φύση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ: ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α1. Επειδή βλέπουμε ότι κάθε πόλη-κράτος είναι ένα είδος κοινότητας και ότι κάθε κοινότητα έχει συσταθεί για την επίτευξη κάποιου αγαθού (πράγματι

Διαβάστε περισσότερα

Απαντήσεις : Διδαγμένο Κείμενο Α1. Μετάφραση Β1. α) στις διανοητικές αρετές β) στις ηθικές αρετές Οι διανοητικές αρετές διδασκαλία πείρα χρόνο

Απαντήσεις : Διδαγμένο Κείμενο Α1. Μετάφραση   Β1. α) στις διανοητικές αρετές β) στις ηθικές αρετές  Οι διανοητικές αρετές διδασκαλία πείρα χρόνο Απαντήσεις : Διδαγμένο Κείμενο Α1. Μετάφραση Οι αρετές λοιπόν δεν υπάρχουν μέσα μας εκ φύσεως, ούτε όμως είναι αντίθετο με τη φύση μας να γεννιούνται μέσα μας, αλλά εμείς έχουμε από τη φύση την ιδιότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ Κριτική στην Πλατωνική θεωρία των ιδεών : Ποια η σχέση των Πλατωνικών ιδεών με την αισθητή πραγματικότητα ; Δύο δυνατότητες

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ Κριτική στην Πλατωνική θεωρία των ιδεών : Ποια η σχέση των Πλατωνικών ιδεών με την αισθητή πραγματικότητα ; Δύο δυνατότητες ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ Κριτική στην Πλατωνική θεωρία των ιδεών : Ποια η σχέση των Πλατωνικών ιδεών με την αισθητή πραγματικότητα ; Δύο δυνατότητες Α Ο ιδέες παριστάνονται στα αισθητά αντικείμενα Β Τα αισθητά αντικείμενα

Διαβάστε περισσότερα

Κρίνει ο Παντελής Γκολίτσης (Aristoteles-Archiv, Freie Universität Berlin) pgolitsis@yahoo.com

Κρίνει ο Παντελής Γκολίτσης (Aristoteles-Archiv, Freie Universität Berlin) pgolitsis@yahoo.com 1/6 2009-05 Αριστοτέλης: Φυσικά Αριστοτέλης: Φυσικά Γ, Δ. Πρόλογος: Δημήτριος Λυπουρλής Εισαγωγή Μετάφραση Σχόλια Σύνθεση: Βασίλειος Μπετσάκος. Θεσσαλονίκη: Ζήτρος 2008, 478 σ., 25. Κρίνει ο Παντελής Γκολίτσης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΙ ΛΥΣΕΙΣ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ Κυρία ΦΟΥΝΤΟΥΛΗ ΑΓΓΕΛΙΚΗ Κύριο ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΚΗ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟ ΙΕΥΘΥΝΣΗ: ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΑΜΑΡΓΙΑΝΑΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Α1. ΕΝΟΤΗΤΑ 11 ΚΕΙΜΕΝΟ (ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ)

Α1. ΕΝΟΤΗΤΑ 11 ΚΕΙΜΕΝΟ (ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ) ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α1. ΕΝΟΤΗΤΑ 11 ΚΕΙΜΕΝΟ (ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ) Επειδή βλέπουμε ότι κάθε πόλη είναι μια κοινότητα και κάθε κοινότητα έχει συσταθεί για χάρη κάποιου αγαθού (γιατί όλοι κάνουν τα πάντα γι αυτό που

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 61ο Λυσία, Ἐν βουλῇ Μαντιθέῳ δοκιμαζομένῳ ἀπολογία, 9-11

ΘΕΜΑ 61ο Λυσία, Ἐν βουλῇ Μαντιθέῳ δοκιμαζομένῳ ἀπολογία, 9-11 ΘΕΜΑ 61ο Λυσία, Ἐν βουλῇ Μαντιθέῳ δοκιμαζομένῳ ἀπολογία, 9-11 Α. ΚΕΙΜΕΝΟ ΜΑΡΤΥΡΙΑ Περὶ μὲν τοίνυν αὐτῆς τῆς αἰτίας οὐκ οἶδ ὅ τι δεῖ πλείω λέγειν δοκεῖ δέ μοι ὦ βουλή ἐν μὲν τοῖς ἄλλοις ἀγῶσι περὶ αὐτῶν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ - 2014

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ - 2014 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ - 2014 Α1. Επομένως, ούτε εκ φύσεως αλλά ούτε και αντίθετα προς τη φύση μας υπάρχουν μέσα μας οι αρετές, αλλά έχουμε από τη φύση την ιδιότητα

Διαβάστε περισσότερα

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αικατερίνη Καλέρη, Αν. Καθηγήτρια το μάθημα Αισθητική διδάσκεται στο 4ο έτος, Ζ εξάμηνο εισάγει στις κλασσικές έννοιες και θεωρίες της φιλοσοφίας της τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

Σ ΤΑΣΙΝΟΣ Σ ΤΑΥΡΙΑΝΕΑΣ

Σ ΤΑΣΙΝΟΣ Σ ΤΑΥΡΙΑΝΕΑΣ Σ ΤΑΣΙΝΟΣ Σ ΤΑΥΡΙΑΝΕΑΣ CURRICULUM VITAE Βιογραφικό Σηµείωµα Προσωπικά στοιχεία Όνοµα Στασινός Β. Σταυριανέας Διεύθυνση Χρυσοστόµου Σµύρνης 9, Ρίον Πάτρας -θήνα Τηλέφωνο 2610 910812 E-mail sstavr@upatras.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 27 ΜΑΪΟΥ 2013 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 27 ΜΑΪΟΥ 2013 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α1.Μετάφραση ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 27 ΜΑΪΟΥ 2013 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Διδαγμένο κείμενο Ἀριστοτέλους Πολιτικά (Α1,1/Γ1,2/Γ1,3-4/6/12)

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΑΠΑΝΤΗΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ (ΑΓΝΩΣΤΟ)

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΑΠΑΝΤΗΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ (ΑΓΝΩΣΤΟ) ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΑΠΑΝΤΗΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ (ΑΓΝΩΣΤΟ) ΑΔΙΔΑΚΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ 1: Ἴσως οὖν εἴποιεν ἂν πολλοὶ τῶν φασκόντων φιλοσοφεῖν, ὅτι οὐκ ἄν ποτε ὁ δίκαιος ἄδικος γένοιτο, οὐδὲ ὁ σώφρων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΕΛΠ22 ΤΡΙΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΡΟΤΥΠΗ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΕΛΠ22 ΤΡΙΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΡΟΤΥΠΗ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΕΛΠ22 ΤΡΙΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΡΟΤΥΠΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ... 2 Εισαγωγή... 3 Οι αρχές του σύμπαντος κατά τον Αριστοτέλη... 3 Ο υποσελήνιος χώρος... 3 Ο χώρος

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Διδαγμένο κείμενο Πλάτωνα Πολιτεία (519D-520A) Ἒπειτ, ἒφη, ἀδικήσομεν αὐτούς, καί ποιήσομεν χεῖρον ζῆν, δυνατόν αὐτοῖς ὂν ἂμεινον; Ἐπελάθου, ἦν δ ἐγώ, πάλιν, ὦ

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαία Κατεύθυνσης Ενδεικτικές Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων 2012 ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ. Ἀριστοτέλους Ἠθικὰ Νικομάχεια (Β3, 1-2/Β6, 1-4) ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ

Αρχαία Κατεύθυνσης Ενδεικτικές Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων 2012 ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ. Ἀριστοτέλους Ἠθικὰ Νικομάχεια (Β3, 1-2/Β6, 1-4) ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Α1. ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Ἀριστοτέλους Ἠθικὰ Νικομάχεια (Β3, 1-2/Β6, 1-4) ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Γιατί η ηθική σχετίζεται με την ευχαρίστηση και τη δυσαρέσκεια, αφού εξαιτίας της ευχαρίστησης κάνουμε τα ευτελή πράγματα,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΔΙΔΑΓΜΕΝΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΔΙΔΑΓΜΕΝΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΔΙΔΑΓΜΕΝΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ Α1. (Μετάφραση) Και αυτά, επειδή η ηθική αρετή συνδέεται με τα ευχάριστα και τα δυσάρεστα συναισθήματα. δηλαδή η ευχαρίστηση είναι εκείνη για την οποία κάνουμε τις τιποτένιες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Κοινωνική Παθητικότητα Ο άνθρωπος στην πορεία της μετεξέλιξής του από βιολογικό σε κοινωνικό ον, πέρα από την εκμάθηση κάποιων ρόλων, ωθείται, πότε συνειδητά και πότε ασυνείδητα,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Α1 Επειδή βλέπουμε ότι κάθε πόλη είναι ένα είδος κοινότητας και ότι κάθε κοινότητα έχει συγκροτηθεί για κάποιο αγαθό, (πράγματι όλοι κάνουν τα πάντα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ:

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ ΒΙΒΛΙΟ Λ ΤΩΝ ΜΕΤΑ ΤΑ ΦΥΣΙΚΑ: ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΟΥΣΙΑΣ ΤΟΥ ΠΡΩΤΟΥ ΚΙΝΟΥΝΤΟΣ ΑΚΙΝΗΤΟΥ. ΌΝΟΜΑ: KΑΤΣΙΜΠΟΥΡΗ ΕΥΣΤΑΘΙΑ ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ

Διαβάστε περισσότερα

ιδαγμένο κείμενο Αριστοτέλους Πολιτικά Θ 2.1-4

ιδαγμένο κείμενο Αριστοτέλους Πολιτικά Θ 2.1-4 ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2006 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ιδαγμένο κείμενο Αριστοτέλους

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ: ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ:

ΚΕΙΜΕΝΟ: ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ: ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΑΠΑΝΤΗΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (ΓΝΩΣΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ) ΚΕΙΜΕΝΟ: Α) Μαρτυρεῖ δὲ καὶ τὸ γινόμενον ἐν ταῖς πόλεσιν οἱ γὰρ νομοθέται τοὺς πολίτας ἐθίζοντες ποιοῦσιν ἀγαθούς, καὶ τὸ μὲν

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Γ ΛΤΚΕΙΟΤ ΠΡΟΣΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΣΑ

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Γ ΛΤΚΕΙΟΤ ΠΡΟΣΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΣΑ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Γ ΛΤΚΕΙΟΤ ΠΡΟΣΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΣΑ Διδαγμένο κείμενο Αριστοτέλους Πολιτικά Α1, 1 Ἐπειδή πᾶσαν πόλιν ὁρῶμεν κοινωνίαν τινά οὖσαν καί πᾶσαν κοινωνίαν ἀγαθοῦ τινος ἓνεκεν συνεστηκυῖαν (τοῦ γάρ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΚΛΙΜΑΚΑ http://edu.klimaka.gr ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΚΛΙΜΑΚΑ http://edu.klimaka.gr ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ʹ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΠΑΝΕΛΛΑ ΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑ ΑΣ Β ) ΠΕΜΠΤΗ 27 ΜΑΪΟΥ 2010 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟΥΣ : Γιάννης Πετσουλας-Μπαλής Στεφανία Ολέκο Χριστίνα Χρήστου Βασιλική Χρυσάφη

ΑΠΟ ΤΟΥΣ : Γιάννης Πετσουλας-Μπαλής Στεφανία Ολέκο Χριστίνα Χρήστου Βασιλική Χρυσάφη ΑΠΟ ΤΟΥΣ : Γιάννης Πετσουλας-Μπαλής Στεφανία Ολέκο Χριστίνα Χρήστου Βασιλική Χρυσάφη Ο ΠΥΘΑΓΟΡΑΣ (572-500 ΠΧ) ΗΤΑΝ ΦΟΛΟΣΟΦΟΣ, ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ ΚΑΙ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΣ ΤΗΣ ΜΟΥΙΣΚΗΣ. ΥΠΗΡΞΕ Ο ΠΡΩΤΟΣ ΠΟΥ ΕΘΕΣΕ ΤΙΣ ΒΑΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΤΟΥ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ ΚΑΙ ΤΟΥ ΠΛΑΤΩΝΑ

ΟΙ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΤΟΥ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ ΚΑΙ ΤΟΥ ΠΛΑΤΩΝΑ ΟΙ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΤΟΥ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ ΚΑΙ ΤΟΥ ΠΛΑΤΩΝΑ ΕΠΟ22 ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ ΠΡΩΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΟΔΩΡΗΣ ΣΟΛΔΑΤΟΣ ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2006 Περιεχόμενα 1. Εισαγωγή...3 2. Η ιδεατή πολιτεία του Πλάτωνα...3 3. Η τελεολογική

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ Β ΛΥΚΕΙΟΥ 2003 ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ Β ΛΥΚΕΙΟΥ 2003 ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑ Α Α Α.1 Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων της Στήλης Α και δίπλα το γράµµα της θέσης που αποδίδεται στον καθένα από αυτούς από τη Στήλη Β.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 2 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΡΕΙΣ (3) Διδαγμένο

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Γιώργος Οικονομάκης geconom@central.ntua.gr Μάνια Μαρκάκη maniam@central.ntua.gr Συνεργασία: Φίλιππος Μπούρας Κομβικό-συστατικό στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 Στο σημείο αυτό του οδοιπορικού γνωριμίας με τις διάφορες μεθόδους αυτογνωσίας θα συναντήσουμε την Αστρολογία και θα μιλήσουμε για αυτή. Θα ερευνήσουμε δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑ ΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2014 ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Διδαγμένο κείμενο Ἀριστοτέλους Πολιτικά (Θ2, 1-4)

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑ ΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2014 ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Διδαγμένο κείμενο Ἀριστοτέλους Πολιτικά (Θ2, 1-4) ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Διδαγμένο κείμενο Ἀριστοτέλους Πολιτικά (Θ2, 1-4) Ὅτι μὲν οὖν νομοθετητέον περὶ παιδείας καὶ ταύτην κοινὴν ποιητέον, φανερόν τίς δ ἔσται ἡ παιδεία καὶ πῶς χρὴ παιδεύεσθαι, δεῖ μὴ λανθάνειν.

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 18673 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16/12/2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΕΙΜΕΝΟ Η ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ Α. Ο συγγραφέας του παρόντος κειμένου παρουσιάζει τον προβληματισμό του αναφορικά με

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ &

ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ Τι είναι αρχείο; Ποιες είναι οι προϋποθέσεις για να χαρακτηρίσουμε μια πληροφορία ως αρχειακή; Τι είναι αρχειονομία; Ποιος είναι ο αρχειονόμος;

Διαβάστε περισσότερα

Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης. Αριστοτέλης

Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης. Αριστοτέλης 1 ηµ. Τζωρτζόπουλος ρ. Φιλοσοφίας Σχολικός Σύµβουλος ΠΕ02 Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης Αριστοτέλης Ενότητα 15η 1. Μετάφραση Γι αυτόν που ασχολείται µε το σύστηµα διακυβέρνησης, πιο ειδικά µε

Διαβάστε περισσότερα

Social Media World 26/6/2014. Προσεγγίσεις της τεχνολογίας από τη σκοπιά των σπουδών Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS Studies)

Social Media World 26/6/2014. Προσεγγίσεις της τεχνολογίας από τη σκοπιά των σπουδών Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS Studies) Social Media World 26/6/2014 Προσεγγίσεις της τεχνολογίας από τη σκοπιά των σπουδών Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS Studies) 1.Τι είναι τα STS; Σπουδές Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS) προσεγγίζουν

Διαβάστε περισσότερα

ιδαγμένο κείμενο Αριστοτέλους Ηθικά Νικομάχεια Β 1, 1-4

ιδαγμένο κείμενο Αριστοτέλους Ηθικά Νικομάχεια Β 1, 1-4 ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 25 ΜΑÏΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ιδαγμένο κείμενο Αριστοτέλους

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2013 ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2013 ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Διδαγμένο κείμενο Ἀριστοτέλους Ἠθικὰ Νικομάχεια Β1, 5-8 Μαρτυρεῖ δὲ καὶ τὸ γινόμενον ἐν ταῖς πόλεσιν οἱ γὰρ νομοθέται τοὺς πολίτας ἐθίζοντες ποιοῦσιν ἀγαθούς, καὶ τὸ μὲν βούλημα παντὸς

Διαβάστε περισσότερα

Αριστοτέλη, Πολιτικά. Ερωτήσεις Υπουργείου

Αριστοτέλη, Πολιτικά. Ερωτήσεις Υπουργείου Αριστοτέλη, Πολιτικά Ερωτήσεις Υπουργείου Ενότητα 11 1. «Ἐπειδὴ ὁρῶμεν»: Χρησιμοποιώντας τη λέξη «ὁρῶμεν» ο Αριστοτέλης δηλώνει, στην πραγματικότητα, ότι τα (λογικά) επιχειρήματά του συχνά τα συλλέγει

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Α1.

ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Α1. ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Α1. Μετάφραση Γιατί η ηθική αρετή έχει σχέση με τα ευχάριστα και τα δυσάρεστα γιατί κάνουμε τα τιποτένια για την ευχαρίστηση, ενώ απέχουμε από τα όμορφα εξαιτίας της λύπης. Γι αυτό πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ Σειρά: Γενικό Λύκειο, Θεωρητικές Επιστήμες Αριστοτέλης, Πολιτικὰ, Γ Λυκείου, Θεωρητική Κατεύθυνση Παναγιώτης Τζιτζικάκης Επιμέλεια κειμένου-διόρθωση:

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

Λάμπρος Κουλουμπαρίτσης: Η Φυσική του Αριστοτέλους (μτφρ.: Μ. Γιόση). Αθήνα: Ακαδημία Αθηνών 2012, I-XIX+412 σ., 33.

Λάμπρος Κουλουμπαρίτσης: Η Φυσική του Αριστοτέλους (μτφρ.: Μ. Γιόση). Αθήνα: Ακαδημία Αθηνών 2012, I-XIX+412 σ., 33. 1/7 2014-05 Κουλουμπαρίτσης: Αριστοτελική Φυσική Λάμπρος Κουλουμπαρίτσης: Η Φυσική του Αριστοτέλους (μτφρ.: Μ. Γιόση). Αθήνα: Ακαδημία Αθηνών 2012, I-XIX+412 σ., 33. Κρίνει ο Ιωάννης Παπαχρήστου (Humboldt-Universität

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 27 ΜΑΪΟΥ 2013

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 27 ΜΑΪΟΥ 2013 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 27 ΜΑΪΟΥ 2013 ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΔΙΔΑΓΜΕΝΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ Επειδή βλέπουμε (ή παρατηρούμε) ότι κάθε πόλη είναι ένα είδος κοινότητας (ή ένα είδος συνύπαρξης) και ότι κάθε κοινότητα έχει

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΩΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. Κώστας Ν. Τσιαντής

Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΩΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. Κώστας Ν. Τσιαντής Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΩΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Κώστας Ν. Τσιαντής Πρόβλημα που τέθηκε από τους διοργανωτές της διημερίδας Οι Έλληνες εκπαιδευτικοί

Διαβάστε περισσότερα

ιδαγμένο κείμενο Πλάτωνος Πρωταγόρας 324A C

ιδαγμένο κείμενο Πλάτωνος Πρωταγόρας 324A C ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ - ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 8 ΙΟΥΝΙΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Α1. Επομένως, οι αρετές δεν υπάρχουν μέσα μας ούτε εκ φύσεως ούτε ενάντια στη φύση, αλλά έχουμε από τη φύση την ιδιότητα να τις δεχτούμε και τελειοποιούμαστε

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Β Γυμνασίου. Ενότητα 2 : Γ. Γραμματική

Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Β Γυμνασίου. Ενότητα 2 : Γ. Γραμματική Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Β Γυμνασίου Ενότητα 2 : Γ. Γραμματική 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Διαφάνειες Γραμματική: Συμφωνόληκτα 3 Κλήση αφωνόληκτων 4-6 Κλίση ημιφωνόληκτων 7-15 Ασκήσεις 16-23 Εργασία για το σπίτι 24 Κ.

Διαβάστε περισσότερα

Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού. Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Α Γυμνασίου. Δειγματικό Εξεταστικό Δοκίμιο. Α Τετράμηνο

Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού. Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Α Γυμνασίου. Δειγματικό Εξεταστικό Δοκίμιο. Α Τετράμηνο Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Α Γυμνασίου Δειγματικό Εξεταστικό Δοκίμιο Α Τετράμηνο Το δειγματικό δοκίμιο αξιολόγησης που ακολουθεί βασίζεται στον γενικό τύπο διαγωνίσματος που

Διαβάστε περισσότερα

Πιστοποίηση επάρκειας της ελληνομάθειας. Οδηγίες για την ανάπτυξη εξεταστικών ερωτημάτων

Πιστοποίηση επάρκειας της ελληνομάθειας. Οδηγίες για την ανάπτυξη εξεταστικών ερωτημάτων Πιστοποίηση επάρκειας της ελληνομάθειας. Οδηγίες για την ανάπτυξη εξεταστικών ερωτημάτων Εισαγωγή Από το Μάιο του 2011 έγιναν ουσιαστικές και ριζικές αλλαγές στο πιστοποιητικό ελληνομάθειας, που αφορούν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ Κάθε γνήσιο αντίτυπο φέρει την υπογραφή του συγγραφέα Σειρά: Εκπαιδευση Σχολικά βοηθήματα (για το Λύκειο) Πλάτωνος Πρωταγόρας Γ Λυκείου Θεωρητική Κατεύθυνση

Διαβάστε περισσότερα

Παραδοτέο Π.1 (Π.1.1) Εκθέσεις για προµήθεια εκπαιδευτικού υλικού

Παραδοτέο Π.1 (Π.1.1) Εκθέσεις για προµήθεια εκπαιδευτικού υλικού 1 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ Μέτρο 2.2 Αναµόρφωση Προγραµµάτων Προπτυχιακών Σπουδών ιεύρυνση Τριτοβάθµιας Κατ. Πράξης 2.2.2.α Αναµόρφωση Προγραµµάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗ Στάθης Ψύλλος 24/2/2011 1. Η φιλοσοφία συγκροτείται ως δραστηριότητα μέσω μιας σειράς θεμελιωδών ερωτημάτων που προκύπτουν κατά την διάρκεια της προσπάθειας μας να αποκτήσουμε μια

Διαβάστε περισσότερα

ΘΟΥΚΥΔΙΔΗ ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 35

ΘΟΥΚΥΔΙΔΗ ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 35 ΘΟΥΚΥΔΙΔΗ ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 35 «Οἱ μὲν πολλοὶ ἐπαινοῦσι τὸν προσθέντα Ο Περικλής, όμως, διαφωνεί. τῷ νόμῳ τὸν λόγον τόνδε» Γιατί; 1. «ἐμοὶ δὲ ἀρκοῦν ἂν ἐδόκει εἶναι ἀνδρῶν ἀγαθῶν ἔργῳ γενομένων

Διαβάστε περισσότερα

«Οι αισθήσεις και η κοινή αίσθηση στον Αριστοτέλη»

«Οι αισθήσεις και η κοινή αίσθηση στον Αριστοτέλη» ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ «Οι αισθήσεις και η κοινή αίσθηση στον Αριστοτέλη» ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

323 Α) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, ΠΟΛΙΤΙΚΑ (Γ1, 1-2)/ ΠΛΑΤΩΝΑΣ, ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ (322 Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

323 Α) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, ΠΟΛΙΤΙΚΑ (Γ1, 1-2)/ ΠΛΑΤΩΝΑΣ, ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ (322 Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, ΠΟΛΙΤΙΚΑ (Γ1, 1-2)/ ΠΛΑΤΩΝΑΣ, ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ (322 Α 323 Α) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Για όποιον εξετάζει το πολίτευμα, δηλαδή ποια είναι η ουσία του κάθε πολιτεύματος και ποια τα χαρακτηριστικά του, το πρώτο

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης.

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης. ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1o 1. δ 2. β 3. β 4. γ 5. δ ΘΕΜΑ 2o 1. Σχολικό βιβλίο, σελ.

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ

Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΝ ΝΑ ΖΕΙ ΚΑΝΕΙΣ ΧΑΡΟΥΜΕΝΑ, ΑΝ Η ΖΩΗ ΤΟΥ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΦΡΟΝΗΣΗ, ΟΜΟΡΦΙΑ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ, ΚΑΙ ΟΥΤΕ ΠΑΛΙ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΝ

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Ακολούθως αναπτύσσονται ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια για το Σχέδιο Μαθήματος. Αφετηρία για τον ακόλουθο σχολιασμό υπήρξαν οι σχετικές υποδείξεις που μας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ Παρατηρήστε πως χαρακτηρίζονται μέσα στο κείμενο του Πρωταγόρα οι δραστηριότητες που σήμερα ονομάζουμε «τεχνολογία». Σχολιάστε αυτούς τους χαρακτηρισμούς. (ερώτηση από το σχολικό

Διαβάστε περισσότερα

1. Να μεταφραστεί το τμήμα: Εἰ καὶ δυνήσῃ γ τοῖς φίλοις δ ὀρθῶς φίλη. Μονάδες 30

1. Να μεταφραστεί το τμήμα: Εἰ καὶ δυνήσῃ γ τοῖς φίλοις δ ὀρθῶς φίλη. Μονάδες 30 ΘΕΜΑ 9 ον οφοκλέους, Αντιγόνη, στ. 82-99. Να μεταφραστεί το τμήμα: Εἰ καὶ δυνήσῃ γ τοῖς φίλοις δ ὀρθῶς φίλη. 2. Να εντοπίσετε στο παρακάτω κείμενο δύο ανακρίβειες και στη θέση τους να γράψετε το σωστό.

Διαβάστε περισσότερα

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Τι είναι η φιλοσοφία; Φιλοσοφία είναι η επιστήμη που ασχολείται με: ερωτήματα προβλήματα ή απορίες που μπορούμε να αποκαλέσουμε οριακά,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΡΟΣΒΑΣΗΣ: ΑΔΥΝΑΜΙΕΣ & ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΡΟΣΒΑΣΗΣ: ΑΔΥΝΑΜΙΕΣ & ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΡΟΣΒΑΣΗΣ: ΑΔΥΝΑΜΙΕΣ & ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ Του Γρηγόρη Κωνσταντόπουλου, 11/4/2015 Α. ΚΡΙΤΙΚΗ - ΑΔΥΝΑΜΙΕΣ ΤΟΥ ΠΡΟΤΑΘΕΝΤΟΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Στις βασικές αδυναμίες όλων των προηγούμενων συστημάτων πρόσβασης

Διαβάστε περισσότερα

AΡΧΑΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

AΡΧΑΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 12 Ιουνίου 2015 AΡΧΑΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Απαντήσεις Θεμάτων Επαναληπτικών Πανελληνίων Εξετάσεων Γενικών Λυκείων Α1. Ακόμη, το να κάνει κανείς λάθος μπορεί να γίνει με πολλούς τρόπους (γιατί το κακό

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Περιεχόμενα 1. Εισαγωγικά στοιχεία 1.1 Η τρέχουσα αντιμετώπιση του γλωσσικού δανεισμού 1.2 Η προσέγγιση του θέματος μέσα από το σχολείο 1.3 Σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για τη διδασκαλία µαθηµάτων του Γενικού Λυκείου για το σχολ. έτος 2013-14

Οδηγίες για τη διδασκαλία µαθηµάτων του Γενικού Λυκείου για το σχολ. έτος 2013-14 Οδηγίες για τη διδασκαλία µαθηµάτων του Γενικού Λυκείου για το σχολ. έτος 2013-14 Μετά από σχετική εισήγηση του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής (πράξεις 24/2013 και 32/2013 του.σ.) σας αποστέλλουµε

Διαβάστε περισσότερα

«Θεωρία και πράξη: Ο ρόλος της φιλοσοφίας στην κατανόηση και ερμηνεία της αρχιτεκτονικής γλώσσας»

«Θεωρία και πράξη: Ο ρόλος της φιλοσοφίας στην κατανόηση και ερμηνεία της αρχιτεκτονικής γλώσσας» Theory and praxis: The role of philosophy in the understanding of the architectural language Maria Vidali Conference proceedings by: The significance of Philosophy in Architectural Education, 2009, Panayotis

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 212ο: Ξενοφῶντος Ἑλληνικά, 2, 2, 18-21.

ΘΕΜΑ 212ο: Ξενοφῶντος Ἑλληνικά, 2, 2, 18-21. ΘΕΜΑ 212ο: Ξενοφῶντος Ἑλληνικά, 2, 2, 18-21. 2. Να αναφέρετε τα Διδακτικά έργα του Ξενοφώντα και να δώσετε περιληπτικά το περιεχόμενο δύο έργων αυτής της κατηγορίας. 3. α) ἀποκρίνομαι, αὐτοκράτωρ, καθαιρῶ,

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Διοικώ 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι «διοίκηση» 2. Η «διοίκηση»

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 ο. Έννοια του Συστήματος. 1.1 Τι είναι Σύστημα

Κεφάλαιο 1 ο. Έννοια του Συστήματος. 1.1 Τι είναι Σύστημα Κεφάλαιο 1 ο Έννοια του Συστήματος 1.1 Τι είναι Σύστημα Ο όρος «Σύστημα» παρότι είναι πολυχρησιμοποιημένος στη καθημερινή ζωή μας, εν τούτοις παραμένει αρκετά «νεφελώδης» και παρεξηγημένος. Στην πραγματικότητα,

Διαβάστε περισσότερα

2012-10. Αριστοτελικές μεταφράσεις 1/7

2012-10. Αριστοτελικές μεταφράσεις 1/7 1/7 2012-10 Αριστοτελικές μεταφράσεις Αριστοτέλης: Κατηγορίαι Περὶ ἑρμηνείας (Σειρά: «Αριστοτέλης Έργα», Τόμος Πρώτος). Μετάφραση εισαγωγή επιμέλεια: Π. Καλλιγάς. Αθήνα: Νήσος 2011, 195 σ., 25. Αριστοτέλης:

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ: ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΔΙΑΠΙΣΤΩΣΕΙΣ Ι

ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ: ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΔΙΑΠΙΣΤΩΣΕΙΣ Ι ΔΙΑΠΙΣΤΩΣΕΙΣ Ι 1.Ελλιπής ή ατελής διδασκαλία της σύγχρονης γεωμετρίας στα λύκεια. 2.Ελάχιστες ώρες μαθηματικών και έλλειψη ολοκληρωμένης διδασκαλίας της σύγχρονης γεωμετρίας στις σχολές "οικοδόμων" μηχανικών,

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών. Γ Οµάδα

Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών. Γ Οµάδα Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών Γ Οµάδα Διδάσκων: Αθ. Στογιαννίδης Λέκτορας 11ο Μάθηµα Διερεύνηση Προϋποθέσεων Διδασκαλίας - Α : Η θεωρία του Jean Piaget για τη νοητική ανάπτυξη του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 23 ΜΑΪΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ΚΕΙΜΕΝΟ O εικοστός αιώνας δικαίως χαρακτηρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 242ο: Ξενοφῶντος Ἑλληνικά, 2, 3, 50-51. 1. Να μεταφραστεί το τμήμα: Ἐγώ, ὦ βουλή, νομίζω ἡμεῖς θανατοῦμεν. Μονάδες 30

ΘΕΜΑ 242ο: Ξενοφῶντος Ἑλληνικά, 2, 3, 50-51. 1. Να μεταφραστεί το τμήμα: Ἐγώ, ὦ βουλή, νομίζω ἡμεῖς θανατοῦμεν. Μονάδες 30 ΘΕΜΑ 242ο: Ξενοφῶντος Ἑλληνικά, 2, 3, 50-51. 1. Να μεταφραστεί το τμήμα: Ἐγώ, ὦ βουλή, νομίζω ἡμεῖς θανατοῦμεν. 2. Πώς δικαιολογείται ο χαρακτηρισμός του Ξενοφώντα ως «ρεπόρτερ» και πώς αποτυπώνεται στο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΣΗΕΙ ΣΟΤ ΔΙΑΓΩΝΙΜΑΣΟ ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ

ΑΠΑΝΣΗΕΙ ΣΟΤ ΔΙΑΓΩΝΙΜΑΣΟ ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΠΑΝΣΗΕΙ ΣΟΤ ΔΙΑΓΩΝΙΜΑΣΟ ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Α. Από το κείμενο που σας δίνεται να μεταφράσετε τα αποσπάσματα: «οἱ γὰρ νομοθέται < ἀγαθὴ φαύλης» και «Ὁμοίως δὲ καὶ τὰ περὶ τὰς ἐπιθυμίας< μᾶλλον δὲ τὸ πᾶν.»

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ. 2. Τι περιλαμβάνει ο στενός και τι ο ευρύτερος δημόσιος τομέας και με βάση ποια λογική γίνεται ο διαχωρισμός μεταξύ τους;

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ. 2. Τι περιλαμβάνει ο στενός και τι ο ευρύτερος δημόσιος τομέας και με βάση ποια λογική γίνεται ο διαχωρισμός μεταξύ τους; Μάθημα: Εισαγωγή στα δημόσια οικονομικά Διδάσκουσα: Καθηγήτρια Μαρία Καραμεσίνη Οι παρακάτω ερωτήσεις είναι οργανωτικές του διαβάσματος. Τα θέματα των εξετάσεων δεν εξαντλούνται σε αυτές, αλλά περιλαμβάνουν

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Λάμπρου Νίκος Κ. Σπανουδάκης. τόμος 1. Καγκουρό Ελλάς

Μιχάλης Λάμπρου Νίκος Κ. Σπανουδάκης. τόμος 1. Καγκουρό Ελλάς Μιχάλης Λάμπρου Νίκος Κ. Σπανουδάκης τόμος Καγκουρό Ελλάς 0 007 (ο πρώτος αριθµός σε µια γραµµή αναφέρεται στη σελίδα που αρχίζει το άρθρο και ο δεύτερος στη σελίδα που περιέχει τις απαντήσεις) Πρόλογος

Διαβάστε περισσότερα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα Κ. Σ. Δ. Μ. Ο. Μ. Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα της Κάτω Ιταλίας. Η κοινότητα στεγαζόταν

Διαβάστε περισσότερα

Αριστοτέλης: Μετά τα φυσικά, Βιβλίο Α. Εισαγωγή Μετάφραση Σχόλια: Β. Κάλφας. Αθήνα: Πόλις 2009 (σειρά: «Αρχαίοι Φιλόσοφοι»), 356 σ., 25.

Αριστοτέλης: Μετά τα φυσικά, Βιβλίο Α. Εισαγωγή Μετάφραση Σχόλια: Β. Κάλφας. Αθήνα: Πόλις 2009 (σειρά: «Αρχαίοι Φιλόσοφοι»), 356 σ., 25. 1/7 2009-16 Αριστοτέλης: Μεταφυσική Αριστοτέλης: Μετά τα φυσικά, Βιβλίο Α. Εισαγωγή Μετάφραση Σχόλια: Β. Κάλφας. Αθήνα: Πόλις 2009 (σειρά: «Αρχαίοι Φιλόσοφοι»), 356 σ., 25. Κρίνει η Παρασκευή Κοτζιά (ΑΠΘ)

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 81ο Λυσία, Ἐν βουλῇ Μαντιθέῳ δοκιμαζομένῳ ἀπολογία, 12-13

ΘΕΜΑ 81ο Λυσία, Ἐν βουλῇ Μαντιθέῳ δοκιμαζομένῳ ἀπολογία, 12-13 ΘΕΜΑ 8ο Λυσία, Ἐν βουλῇ Μαντιθέῳ δοκιμαζομένῳ ἀπολογία, 2-3. Να μεταφραστεί το τμήμα: Ἔτι δ ὦ βουλή οὐδεὶς κίνδυνον ἡγουμένους 2. Ποια είναι η σημασία της παθοποιίας του ρήτορα (ρητορικά πάθη), κατά την

Διαβάστε περισσότερα

ΑΔΙΔΑΚΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ β ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΔΙΔΑΚΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ β ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΔΙΔΑΚΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ β ΛΥΚΕΙΟΥ Ξενοφῶντος, Ἑλληνικά, 1,1,27-28 Ἐν δὲ τῷ χρόνῳ τούτῳ ἠγγέλθη τοῖς τῶν Συρακοσίων στρατηγοῖς οἴκοθεν ὅτι φεύγοιεν ὑπὸ τοῦ δήμου. Συγκαλέσαντες οὖν τοὺς ἑαυτῶν στρατιώτας Ἑρμοκράτους

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ. Ι ΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Θουκυδίδου Περικλέους Ἐπιτάφιος (ΙΙ, 41)

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ. Ι ΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Θουκυδίδου Περικλέους Ἐπιτάφιος (ΙΙ, 41) ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ʹ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 6 IOYΝIOY 2005 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ : ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ : ΠΕΝΤΕ (5) Ι ΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Θουκυδίδου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 1) Γιατί κανείς δεν τιμωρεί αυτούς που αδικούν επειδή έχει το νου του σ αυτό και εξαιτίας αυτού, επειδή δηλαδή (κάποιος) διέπραξε ένα αδίκημα, εκτός αν κάποιος εκδικείται ασυλλόγιστα,

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Πολιτική Οικονομία

Εισαγωγή στην Πολιτική Οικονομία Εισαγωγή στην Πολιτική Οικονομία Εργασιακή Θεωρία της Αξίας του Μαρξ Σημειώσεις του Λευτέρη Τσουλφίδη Καθηγητή Τμήματος Οικονομικών Επιστημών Ο Νόμος της Αξίας του Μαρξ Ο καπιταλισμός ορίζεται ως το σύστημα

Διαβάστε περισσότερα

37 ο ΕΝΙΑΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΘΗΝΑΣ 18 Απριλίου 2002

37 ο ΕΝΙΑΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΘΗΝΑΣ 18 Απριλίου 2002 37 ο ΕΝΙΑΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΘΗΝΑΣ 18 Απριλίου 2002 ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ, ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ, «ΠΛΑΤΩΝΑ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ» ΤΑΞΗ: Γ, ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: Αρετή Πότσιου, ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΗΣ: Νίκος Κοκκινάκης

Διαβάστε περισσότερα

1. ιδαγµένο κείµενο από το πρωτότυπο Θουκυδίδου Ἱστοριῶν Β 36

1. ιδαγµένο κείµενο από το πρωτότυπο Θουκυδίδου Ἱστοριῶν Β 36 ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΤΟΥ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΤΡΙΤΗ 17 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ (ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ) ΣΥΝΟΛΟ

Διαβάστε περισσότερα

Φροντιστήρια "ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ" www.prooptikh.com 1. Οδηγίες για την αξιολόγηση των φιλολογικών μαθημάτων στο Γυμνάσιο

Φροντιστήρια ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ www.prooptikh.com 1. Οδηγίες για την αξιολόγηση των φιλολογικών μαθημάτων στο Γυμνάσιο Φροντιστήρια "ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ" www.prooptikh.com 1 Οδηγίες για την αξιολόγηση των φιλολογικών μαθημάτων στο Γυμνάσιο Η εξεταστέα ύλη του Γυμνασίου είναι τα 3/5 της ύλης που διδάχθηκε, με την προϋπόθεση ότι η

Διαβάστε περισσότερα

Γενική Εισαγωγή στα Επιχειρηματικά Σχέδια (Business Plan) Νικόλαος Κωνσταντόπουλος

Γενική Εισαγωγή στα Επιχειρηματικά Σχέδια (Business Plan) Νικόλαος Κωνσταντόπουλος Γενική Εισαγωγή στα Επιχειρηματικά Σχέδια (Business Plan) Νικόλαος Κωνσταντόπουλος Γιατί κατασκευάζεται ένα Επιχειρηματικό Σχέδιο; Μπορούν να προσδιοριστούν 10 διαφορετικοί λόγοι για τη κατασκευή του Επιχειρηματικού

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗ ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ.

ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗ ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ. 24 ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗ ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ. Οι σκεπτικιστικές απόψεις υποχώρησαν στη συνέχεια και ως την εποχή της Αναγέννησης κυριάρχησε απόλυτα το αριστοτελικό μοντέλο. Η εκ νέου αμφιβολία για

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΗ ΣΥΓΓΡΑΦΗΣ ΦΟΙΤΗΤΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ

ΤΕΧΝΙΚΗ ΣΥΓΓΡΑΦΗΣ ΦΟΙΤΗΤΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΑΝΩΤΑΤΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΕΧΝΙΚΗ ΣΥΓΓΡΑΦΗΣ ΦΟΙΤΗΤΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2010 Το θέμα που θα αναπτυχθεί πρέπει να ευρίσκεται εντός του κύκλου ενδιαφέροντος του φοιτητή. Ο-Η φοιτητής/τρια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΣΧΟΛΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ στη «ΝΑΥΤΙΛΙΑ»

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΣΧΟΛΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ στη «ΝΑΥΤΙΛΙΑ» ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΣΧΟΛΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ στη «ΝΑΥΤΙΛΙΑ» ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ Α. ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Martin Heidegger: Περί της ουσίωσης και της έννοιας της φύσης (προλεγόμενα, μτφρ., σχόλια. Υφαντής). Αθήνα: Ροές 2014, 261 σ., 20.

Martin Heidegger: Περί της ουσίωσης και της έννοιας της φύσης (προλεγόμενα, μτφρ., σχόλια. Υφαντής). Αθήνα: Ροές 2014, 261 σ., 20. 1/5 2015-01 Χάιντεγκερ: Ουσίωση και έννοια της φύσης Martin Heidegger: Περί της ουσίωσης και της έννοιας της φύσης (προλεγόμενα, μτφρ., σχόλια. Υφαντής). Αθήνα: Ροές 2014, 261 σ., 20. Κρίνει ο Παύλος Κόντος

Διαβάστε περισσότερα