ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ «ΖΩΝΕΣ ΒΛΑΣΤΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΠΥΡΗΝΑ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΔΡΥΜΟΥ ΠΑΡΝΗΘΑΣ» ΕΙΡΗΝΗ ΑΠΛΑΔΑ ΒΙΟΛΟΓΟΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΟΣ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΧΕΡΣΑΙΩΝ ΚΑΙ ΘΑΛΑΣΣΙΩΝ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΑΤΡΑ 2003

2 ΧΛΩΡΙΔΑ 5.1 ΓΕΝΙΚΑ Ο χλωριδικός κατάλογος που παρουσιάζεται σε αυτή την εργασία καταρτίστηκε από τα φυτά που συλλέχθηκαν από εμάς, αλλά και με βάση τις αναφορές από τη βιβλιογραφία. Η βιβλιογραφία αυτή συνίσταται στις εξής εργασίες και βιβλία: Conspectus Florae Graecae Halàcsy, I-III ( ) Flora Hellenica Arne Strid & Kit Tan,Vol. 1 & 2 (1997, 2002) Mountain flora of Greece Arne Strid & Kit Tan,Vol. 1 & 2 (1986, 1991) Contribution to the study of the flora of Attica Sarlis G.P. (1992) The Red Data Book of Rare and Threatened Plants of Greece Phitos D. et al. (1995) Από την χλωρίδα της Πάρνηθος Διαπούλης Χ.Α., (1958) Θάμνοι και δέντρα στην Ελλάδα Αραμπατζής Θ., Τόμ. 1 & 2 (1998, 2001) NATURA 2000 Standard data form, Sitecode : GR Πιο αναλυτικά, η χλωρίδα της Πάρνηθας αποτελείται από 1049 taxa, που κατανέμονται σε 85 οικογένειες, 442 γένη, 897 είδη, 144 υποείδη, 3 υβρίδια και 5 ποικιλίες. Τα φυτά τα οποία καταγράφηκαν στην προηγούμενη μελέτη μας στην περιοχή ανέρχονται στα 376 taxa, ενώ στην παρούσα εργασία καταγράφηκαν άλλα 146. Ειδικά στον πυρήνα του Εθνικού Δρυμού Πάρνηθας εντοπίστηκαν από τα 1049 taxa, τα 503, τα οποία αντιστοιχούν σε 78 οικογένειες και 312 γένη, τα 407 είναι είδη και τα 96 είναι υποείδη. Από αυτά, τα 74 είναι νέες αναφορές. Επίσης, βρέθηκαν δεκατρία φυτά τα οποία δεν μπόρεσαν να προσδιοριστούν πέρα απ το επίπεδο του γένους, καθώς και μία ποικιλία. 5.3 ΧΛΩΡΙΔΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Γενικά Από τα 1049 taxa που αναφέρονται στον χλωριδικό κατάλογο, τα 12 είδη και το 1 υποείδος είναι Πτεριδόφυτα (1,24%) και τα υπόλοιπα 1036 taxa ανήκουν στα Σπερματόφυτα (98,76%). Η πολυπληθέστερη ομάδα των Σπερματόφυτων είναι τα δικότυλα με 832 taxa (79,31%), ακολουθούν τα μονοκότυλα με 198 taxa (18,88%) και τελευταία τα γυμνόσπερμα με 6 taxa (0,57%). Τα στοιχεία αυτά φαίνονται στον Πίνακα 7 και διαγραμματικά απεικονίζονται στο Σχήμα 5.

3 Πίνακας 7. Αναλυτικά στοιχεία της χλωρίδας του όρους Πάρνηθα. Ταξινομική ομάδα Οικογένειες Γένη Είδη Υποείδη taxa Ποσοστό Pteridophyta ,24% Gymnospermae ,57% Dicotyledones ,31% Monocotyledones ,88% Pteridophyta Dicotyledones Gymnosperm ae M onocotyledones Σχήμα 5. Κατανομή των taxa στις μεγάλες ταξινομικές ομάδες. Οι πλουσιότερες σε αριθμό taxa οικογένειες των Αγγειόσπερμων είναι: τα Compositae με 125 taxa (11,92% επί του συνόλου), τα Leguminosae με 123 taxa (11,73% επί του συνόλου), τα Caryophyllaceae με 61 taxa (5,82% επί του συνόλου), τα Labiatae με 57 taxa (5,43% επί του συνόλου), τα Cruciferae με 53 taxa (5,05% επί του συνόλου) και τα Umbelliferae με 42 taxa (4% επί του συνόλου) από τα Δικότυλα και από τα Μονοκότυλα, τα Gramineae με 76 taxa (7,24% επί του συνόλου), τα Liliaceae με 53 taxa (5,05% επί του συνόλου), τα Orchidaceae με 34 taxa (3,24% επί του συνόλου) και τα Iridaceae με 13 taxa (1,24% επί του συνόλου).

4 Κυρίαρχες οικογένειες Αριθμός taxa Compositae Leguminosae Caryophyllaceae Labiatae Cruciferae Gramineae Liliaceae Orchidaceae Iridaceae Σχήμα 6. Οι κυρίαρχες οικογένειες στο όρος Πάρνηθα. Πίνακας 8. Οι πολυπληθέστερες σε taxa οικογένειες των Δικοτυλήδονων και Μονοκοτυλήδονων στην Πάρνηθα. Δικότυλα Μονοκότυλα Οικογένειες Αριθμός taxa Οικογένειες Αριθμός taxa Compositae 125 Gramineae 76 Leguminosae 123 Liliaceae 53 Caryophyllaceae 61 Orchidaceae 34 Labiatae 57 Iridaceae 13 Cruciferae 53 Παρατηρούμε ότι στα δικότυλα φυτά κυριαρχεί η οικογένεια Compositae και την ακολουθεί η οικογένεια Leguminosae. Το υψηλό ποσοστό των ψυχανθών πιθανόν οφείλεται στις έντονες ανθρωπογενείς επιδράσεις στην περιοχή, καθώς και στις πυρκαγιές που έχουν ξεσπάσει κατά καιρούς κυρίως στις παρυφές του βουνού. Στα μονοκότυλα φυτά κυριαρχεί η οικογένεια των Gramineae, κάτι που είναι αναμενόμενο, αφού είναι από τις πολυπληθέστερες και πιο εξαπλωμένες οικογένειες. Στις παρακάτω αναλύσεις εξαιρούνται τα υβρίδια και οι ποικιλίες, για τα οποία δεν είναι γνωστή η σημερινή τους κατάσταση. Οι αναλύσεις δηλαδή γίνονται επί των 1041 taxa.

5 Βιολογικό φάσμα Ο χαρακτήρας της βλάστησης μιας περιοχής μπορεί να καθορισθεί από τη σύνθεση των χλωριδικών της στοιχείων, εξεταζομένων από την άποψη των βιομορφών που αντιστοιχούν σ αυτά. Η βιομορφή, απ τη μια είναι χαρακτηριστικό γνώρισμα της ιδιοσυστασίας κάθε είδους (γνωρίσματα κληρονομικά σταθερά και αμετάβλητα υπό οποιεσδήποτε συνθήκες ζωής) και από την άλλη, είναι αποτέλεσμα της προσαρμογής του σε διαφορετικές περιβαλλοντικές συνθήκες (γνωρίσματα που δεν είναι κληρονομικά σταθερά). Επομένως, όπως αναφέρεται και από τον Braun- Blanquet (1964) η εναρμόνιση και η προσαρμογή των φυτών στις οικολογικές συνθήκες του περιβάλλοντος εκφράζεται με τις βιομορφές. Το μορφολογικό αυτό γνώρισμα καθορίζει δηλαδή τον τρόπο με τον οποίο τα φυτά ανταποκρίνονται στις επικρατούσες οικολογικές συνθήκες της κάθε περιοχής, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια των δυσμενών περιόδων του έτους (περίοδοι ξηρασίας, ψύχους, χιονοπτώσεις). Είναι μάλιστα χαρακτηριστικό φαινόμενο δυο φυτά που ανήκουν σε δύο πολύ διαφορετικές οικογένειες, να έχουν την ίδια εξωτερική βλαστητική μορφή. Επίσης κάποια φυτά εμφανίζουν δύο, σπάνια περισσότερες, βιομορφές εξαιτίας των διαφορετικών οικολογικών συνθηκών καθώς και της ανθρώπινης ή μη επέμβασης στις περιοχές που αναπτύσσονται. Η κατάταξη της χλωρίδας σε βλαστικές μορφές έγινε σύμφωνα με το σύστημα του Raunkiaer (1934), ο οποίος βασίζεται στη θέση και στην προστασία των οργάνων ανανέωσης του φυτού κατά τη δυσμενή γι αυτά χρονική περίοδο, σε σχέση με την επιφάνεια του εδάφους. Οι κυριότερες ομάδες στο σύστημα των βιολογικών μορφών του Raunkiaer, που αργότερα τροποποιήθηκε και τελειοποιήθηκε από άλλους ερευνητές (Braun-Blanquet, Ellenberg) είναι οι παρακάτω, όσον αφορά τα ριζοβολούντα φυτικά είδη: Φανερόφυτα : Δενδρώδη, θαμνώδη και αναρριχώμενα φυτά με οφθαλμούς ανανέωσης σε ύψος τουλάχιστον cm επάνω από το έδαφος. Χαμαίφυτα : Νανώδεις θάμνοι, ποώδη, σαρκώδη με χαμηλό βλαστό και έρποντα φυτά ξυλώδη μόνο στη βάση με ανανεωτικά όργανα πάνω από την επιφάνεια του εδάφους αλλά ευρισκόμενα μόλις ψηλότερα από 25 cm. Οι κύριες κατηγορίες στις οποίες διακρίνονται τα χαμαίφυτα είναι οι ακόλουθες: θαμνώδη (Ch frut), ημιθαμνώδη (Ch suffr), στρωματοειδή ποώδη (Ch pulv), ταπητοειδή (Ch vel), έρποντα (Ch rept), σαρκώδη (Ch succ) και αγρωστώδη (Ch gram). Ημικρυπτόφυτα : Είναι κυρίως διετή και πολυετή ποώδη φυτά με οφθαλμούς ανανέωσης πάνω ή λίγο κάτω από την επιφάνεια του εδάφους, όπου προστατεύονται με υπολείμματα νεκρών φύλλων και κλαδιών και βλαστάνουν τον επόμενο χρόνο. Οι κύριες κατηγορίες τους είναι: Θύσανο-ημικρυπτόφυτα (H caesp), ροδακο-ημικρυπτόφυτα (H ros), βλαστο-ημικρυπτόφυτα (H scap), αναρριχώμενα ημικρυπτόφυτα (H scand) και ερπο-ημικρυπτόφυτα (H rept). Γεώφυτα ή Κρυπτόφυτα : Πολυετή φυτά των οποίων τα όργανα επιβίωσης κατά τη δυσμενή περίοδο βρίσκονται μέσα στο έδαφος. Θερόφυτα : Μονοετή ποώδη φυτά, τα οποία επιβιώνουν με τη μορφή σπερμάτων τη δυσμενή γι αυτά περίοδο του έτους. Είναι φυτά προσαρμοσμένα σε ακραία περιβάλλοντα όπου επικρατούν ξηρές, θερμές ή ψυχρές συνθήκες και διακρίνονται σε ανάλογες κατηγορίες με τα ημικρυπτόφυτα. Υδρόφυτα : Φυτά που ζουν μέσα στο νερό ή στην επιφάνειά του. Το σύνολο των ποσοστών συμμετοχής της κάθε κατηγορίας βιομορφών στη χλωρίδα μιας περιοχής χαρακτηρίζεται ως βιολογικό φάσμα ή βιοφάσμα της περιοχής. Το βιοφάσμα αντικατοπτρίζει το οικολογικό περιβάλλον στο οποίο

6 αναπτύσσονται τα φυτά και κυρίως εκφράζει τη χλωριδική ποικιλότητα των βιολογικών τύπων στο εσωτερικό μιας εξεταζόμενης μορφής βλάστησης. Το βιοφάσμα της Πάρνηθας, βασισμένο στα φυτά του χλωριδικού καταλόγου αποδίδεται γραφικά στο σχήμα 7. Hy 0,10% G 15,37% H 28,34% P 8,45% Ch 10,76% T 36,98% Σχήμα 7. Βιοφάσμα της Πάρνηθας Παρατηρούμε ότι κυριαρχούν τα θερόφυτα, κάτι που αντικατοπτρίζει το κλίμα της περιοχής. Αυτό, είναι μεσογειακού τύπου με παρατεταμένη ξηρή περίοδο. Η περίοδος αυτή είναι πιο ορατή στα χαμηλά υψόμετρα, όπου παρατηρείται μεγαλύτερη συγκέντρωση θεροφύτων, ενώ ψηλότερα μειώνεται. Στη συνέχεια, μεγάλο ποσοστό κατέχουν τα ημικρυπτόφυτα και τα γεώφυτα, τα οποία έχουν αναπτύξει διαφορετικές προσαρμογές για να αποφεύγουν τις δυσμενείς περιόδους του έτους. Πιο κάτω, δίνονται οι κατηγορίες βιολογικών μορφών των 10 πλουσιότερων σε taxa οικογενειών. Πίνακας 10. Ανάλυση των βιομορφών των 10 πλουσιότερων οικογενειών της χλωρίδας του όρους Πάρνηθα. A/A ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ TAXA H G P T HY CH 1 Caryophyllaceae Leguminosae Liliaceae Orchidaceae Umbelliferae Iridaceae Labiatae Gramineae Cruciferae Compositae

7 ΠΟΣΟΣΤΟ ΒΙΟΜΟΡΦΩΝ 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% HY T P G H CH Caryophyllaceae Leguminosae Liliaceae Orchidaceae Umbelliferae Iridaceae ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ Labiatae Gramineae Cruciferae Compositae Σχήμα 8. Οι βιολογικές μορφές των 10 πλουσιότερων σε taxa οικογενειών.

8 Χωρολογικό φάσμα Κάθε φυτικό taxon δημιουργείται μία και μόνη φορά σε ορισμένο τόπο. Στη συνέχεια όμως εξαπλώνεται πέρα από αυτόν, δημιουργώντας μια γεωγραφική, σαφώς οριοθετημένη τις περισσότερες φορές περιοχή εξάπλωσης (Φοίτος, 1996). Η παρούσα γεωγραφική κατανομή ενός φυτικού οργανισμού είναι το αποτέλεσμα μιας δυναμικής εξέλιξης και της συνεπίδρασης πολλών παραγόντων. Ανάμεσα σ αυτούς, συμπεριλαμβάνονται το γενετικό υλικό που φέρει το φυτό και άρα η ικανότητα ανταγωνισμού που έχει, οι κλιματολογικές, γεωλογικές και οικολογικές συνθήκες της περιοχής, καθώς και η ανθρώπινη δραστηριότητα, η οποία επηρεάζει σημαντικά σήμερα τις εξαπλώσεις των φυτών δίνοντάς τους την ευκαιρία να επεκταθούν ή αντιθέτως, να περιοριστούν σε δεδομένο γεωγραφικό χώρο. Για να γίνεται πιο εύκολη και πιο αντιπροσωπευτική η μελέτη της εξάπλωσης των ανώτερων φυτικών οργανισμών, μπορούν να δημιουργηθούν κατηγορίες από ευρείες χωρολογικές ενότητες, οι οποίες ομαδοποιούν τις κύριες εξαπλώσεις των φυτών. Οι ενότητες αυτές περιγράφουν τις εξαπλώσεις των taxa σε γενικές μόνο γραμμές και στις περιπτώσεις που η εξάπλωση ενός taxon είναι ασυνεχής, οι σποραδικές, απομακρυσμένες της κύριας κατανομής θέσεις του δεν λαμβάνονται υπόψη στο χωρολογικό χαρακτηρισμό του συγκεκριμένου taxon (Φοίτος 1987). Η ένταξη των taxa σε κατηγορίες χωρολογικές είναι δύσκολη και προϋποθέτει μια γενίκευση, η οποία οδηγεί αναπόφευκτα σε απώλεια σημαντικών πληροφοριών. Στην εργασία αυτή τα χωρολογικά στοιχεία διακρίθηκαν στις εξής ενότητες: Κοσμοπολιτικά και υποκοσμοπολιτικά στοιχεία. Είναι taxa τα οποία εμφανίζουν σήμερα μια ευρεία κατανομή σε όλο τον κόσμο (Κοσμοπολιτικά) ή η παγκόσμια εξάπλωσή τους διακόπτεται σε ορισμένες μεγάλες περιοχές όπως ήπειροι ή κλιματικές ζώνες (Υποκοσμοπολιτικά). Τροπικά και υποτροπικά στοιχεία. Εδώ ανήκουν taxa τα οποία έχουν κύρια περιοχή εξάπλωσης την τροπική και υποτροπική-θερμή ζώνη. Εύκρατα στοιχεία. Είναι taxa τα οποία παρουσιάζουν κύρια εξάπλωση στις κλιματικά εύκρατες περιοχές της Ευρώπης, Ασίας και Βόρειας Αφρικής. Ευρασιατικά στοιχεία. Στην κατηγορία αυτή έχουν ενταχθεί taxa των οποίων η εξάπλωση είναι διηπειρωτική και περιλαμβάνει γενικά μεγάλες εκτάσεις της Ευρώπης και της Ασίας χωρίς να υπάρχει επικέντρωση στο Μεσογειακό χώρο. Βόρεια στοιχεία. Είναι taxa που εξαπλώνονται κυρίως στην ψυχρή και ψυχρήεύκρατη ζώνη της Ευρώπης, της Ασίας και της Βόρειας Αμερικής. Ευρωπαϊκά στοιχεία. Πρόκειται για taxa με κύρια εξάπλωση στη μη Μεσογειακή περιοχή της Ευρώπης. Νοτιοαφρικανικά και Αμερικανικά στοιχεία. Είναι taxa με κύρια περιοχή εξάπλωσης τη Νότια Αφρική ή περιοχές της Αμερικής αντιστοίχως, τα οποία εμφανίζονται στην εξεταζόμενη περιοχή ως επιγενή. Μεσογειακά στοιχεία. Εδώ εντάσσονται taxa που παρουσιάζουν ως κύρια περιοχή εξάπλωσής τους ολόκληρη τη Μεσογειακή λεκάνη ή τμήματά της. Αυτά μπορεί να περιορίζονται στις Μεσογειακές ακτές (στενομεσογειακά) ή να επεκτείνονται περισσότερο προς τα ηπειρωτικά (ευρυμεσογειακά), να περιορίζονται στο ανατολικό ή στο δυτικό τμήμα της Μεσογείου ή σε άλλα διαμερίσματά της. Ο όρος mont χαρακτηρίζει taxa με ορεινή εξάπλωση, ενώ ο όρος orof, taxa με κύρια εξάπλωση αλπικές και υπαλπικές περιοχές. Μεσογειακά-εξωμεσογειακά στοιχεία. Περιλαμβάνονται taxa των οποίων η μία περιοχή εξάπλωσης είναι η Μεσόγειος και μια δεύτερη περιοχή εξάπλωσης είναι γειτονική του μεσογειακού χώρου.

9 8,04% 5,14% 1,06% 7,66% 8,04% 1,84% Κοσμοπολιτικά- Υποκοσμοπολιτικά Τροπικά- Υποτροπικά Εύκρατα Ευρασιατικά Βόρεια Ευρωπαϊκά 63,95% 0,30% 3,97% Νοτιοαφρικανικά- Αμερικανικά Μεσογειακά Μεσογειακάεξωμεσογειακά Σχήμα 10. Χωρολογικό φάσμα της Πάρνηθας

10 Χλωρίδα των ζωνών βλάστησης Στην Πάρνηθα, διακρίνουμε φυσιογνωμικά (και όχι από άποψη φυτοκοινωνιών) δύο κύριες ζώνες βλάστησης (Χάρτης 7): 1. Η πρώτη ζώνη απαντά από τα 400 μέτρα έως τα 1000 μέτρα περίπου και σε αυτήν κυριαρχούν δάση Pinus halepensis και διαπλάσεις Quercus coccifera. 2. Η δεύτερη ζώνη βλάστησης εκτείνεται από τα 1000 μέτρα περίπου στις νότιες πλαγιές και από τα μέτρα περίπου στις βόρειες και δυτικές περιοχές, έως τα 1400 μέτρα και σε αυτήν κυριαρχεί το δάσος της ελάτης, διαπλάσεις Juniperus oxycedrus ssp. oxycedrus και λιβαδικά φυτά. Στη ζώνη Α εντοπίζονται 633 taxa και στη ζώνη Β 659 taxa. ΖΩΝΗ Β ΖΩΝΗ Α Χάρτης 7. Ζώνες βλάστησης

11 Οι οικογένειες που απαντούν περισσότερο για κάθε ζώνη είναι οι εξής: Ζώνη Α Αριθμός taxa Leguminosae Compositae Labiatae Cruciferae Scrophulariaceae Umbelliferae Gramineae Liliaceae Orchidaceae Iridaceae Σχήμα 12. Οι κυρίαρχες οικογένειες της Ζώνης Α. Zώνη Β Αριθμός taxa Compositae Leguminosae Labiatae Cruciferae Rosaceae Caryophyllaceae Gramineae Liliaceae Orchidaceae Iridaceae Σχήμα 13. Οι κυρίαρχες οικογένειες της Ζώνης Β. Τα βιοφάσματα και τα χωρολογικά φάσματα για κάθε ζώνη δίνονται ακολούθως:

12 Ch 11,87% T 43,04% G 11,55% P 8,23% H 25,32% Σχήμα 14. Βιολογικό φάσμα της χλωρίδας της Ζώνης Α. T 31,87% Ch 10,62% G 15% P 8,19% H 34,60% Σχήμα 15. Βιολογικό φάσμα της χλωρίδας της Ζώνης Β.

13 8,72% 66,40% 6,50% 1,27% 6,50% 6,50% 1,27% 2,38% 0,48% Κοσμοπολιτικά- Υποκοσμοπολιτικά Τροπικά-Υποτροπικά Εύκρατα Ευρασιατικά Βόρεια Ευρωπαϊκά Αμερικανικά Μεσογειακά Μεσογειακά- Εξωμεσογειακά Σχήμα 16. Χωρολογικό φάσμα της χλωρίδας της Ζώνης Α. 9,42% 4,26% 0,76% 8,21% Κοσμοπολιτικά- Υποκοσμοπολιτικά Τροπικά-Υποτροπικά Εύκρατα 7,60% 2,13% 4,86% 0,30% Ευρασιατικά Βόρεια Ευρωπαϊκά Αμερικανικά Μεσογειακά 62,46% Μεσογειακά- Εξωμεσογειακά Σχήμα 17. Χωρολογικό φάσμα της χλωρίδας της Ζώνης Β.

14 6. ΕΝΔΗΜΙΣΜΟΣ 6.1 ΓΕΝΙΚΑ Η ελληνική χλωρίδα είναι γνωστό ότι είναι από τις πλουσιότερες στην Ευρώπη. Όμως το ενδιαφέρον της δεν είναι μόνο ο μεγάλος αριθμός των taxa της, αλλά το γεγονός ότι πολλά από αυτά αναπτυσσόμενα αποκλειστικά στην χώρα μας, εξαπλώνονται σε μικρές ή μεγαλύτερες περιοχές της και ονομάζονται ενδημικά. Ο ενδημισμός είναι μία έννοια που δεν είναι δυνατόν να προσδιοριστεί με ακρίβεια, γιατί είναι τελείως σχετική σχετίζεται με την έκταση της θεωρούμενης περιοχής και την συστηματική βαθμίδα ενός taxon (Ιατρού, 2002). Σύμφωνα με τον γενικά αποδεκτό ορισμό σήμερα (Good 1947), μπορούμε να μιλάμε για ένα ενδημικό taxon, όταν η γεωγραφική περιοχή που καταλαμβάνει είναι σημαντικά κατώτερη από την μέση περιοχή ενός taxon της ίδιας συστηματικής βαθμίδας. Με βάση αυτό τον ορισμό, διακρίνουμε στην χλωρίδα της χώρας μας φυτά ενδημικά που χωρίζονται σε διάφορες κατηγορίες: ελληνικά ενδημικά, βαλκανικά ενδημικά, αιγαιϊκά ενδημικά, διάφορα τοπικά ενδημικά. Η έννοια του ενδημισμού από τότε που εμφανίστηκε προσέλκυσε το ενδιαφέρον των επιστημόνων, για τους εξής λόγους (Ιατρού, 2002): 1. Τα ενδημικά taxa συνήθως είναι πολύ σπάνια και οι βοτανικοί πάντοτε έδιναν ιδιαίτερη προσοχή σε τέτοια είδη. 2. Ο ενδημισμός, δηλαδή ο περιορισμός των taxa σε ένα μικρό χώρο, είναι ένα φαινόμενο πολύ εξαιρετικό, αφού κάθε φυτικός οργανισμός έχει την τάση να επεκτείνεται όσο το δυνατόν μακρύτερα. 3. Οι περιοχές του ενδημισμού θεωρούνταν από πολύ παλιά (Christ, 1883) «εστίες δημιουργίας ειδών». Τα taxa δηλαδή με περιορισμένη γεωγραφική εξάπλωση θεωρούνται ως beginners, όντα δηλαδή που βρίσκονται στην αρχή της εξέλιξής τους. Η μελέτη λοιπόν του ενδημισμού μιας περιοχής συμβάλλει σημαντικά όχι μόνο στην κατανόηση του τρόπου εποικισμού της από φυτά, αλλά με τις κατάλληλες μεθόδους βοηθάει να καταλάβουμε και στο πώς δημιουργήθηκαν και την ηλικία του φυτικού πληθυσμού. Από την μελέτη που έχει γίνει στην Πάρνηθα, βρέθηκαν 93 taxa που είναι ελληνικά ενδημικά, 33 taxa ενδημικά στη Βαλκανική χερσόνησο, 4 taxa που εξαπλώνονται στα νότια Βαλκάνια, 1 taxon που είναι ενδημικό στα νοτιοδυτικά Βαλκάνια, 2 taxa που εξαπλώνονται στο Αιγαίο και την περιοχή της Ανατολίας και 13 taxa που εξαπλώνονται στα Βαλκάνια και την περιοχή της Ανατολίας, 2 taxa των Βαλκανίων και της Ιταλίας, 1 taxon των Βαλκανίων και της Τουρκίας και τέλος, 1 taxon που εξαπλώνεται στα νότια Βαλκάνια και στην Ιταλία. Από αυτά τα φυτά, δύο είναι ενδημικά της Πάρνηθας: το Campanula celsii ssp. parnesia και το Silene oligantha ssp. parnesia (Εικόνες 1,2). Τα δύο αυτά taxa δηλαδή εντοπίζονται αποκλειστικά στην Πάρνηθα και πουθενά αλλού! Ένα άλλο χαρακτηριστικό είναι ότι τα περισσότερα από τα ενδημικά φυτά βρίσκονται στο βουνό σε μεγάλη αφθονία, όπως τα: Campanula celsii ssp. parnesia, Silene italica ssp. peloponnesiaca, Inula verbascifolia ssp. parnassica, Cerastium candidissimum, Leontodon graecus, Scorzonera crocifolia, Nepeta argolica ssp. argolica, Crocus sieberi ssp. atticus, Onobrychis ebenoides, Crocus laevigatus, Vicia pinetorum κτλ. Αυτό κατά πάσα πιθανότητα οφείλεται στη γεωμορφολογία της Πάρνηθας, στην οποία υπάρχουν πολλές απόκρημνες θέσεις με κυριότερο πέτρωμα τον ασβεστόλιθο. Τα περισσότερα ενδημικά είναι βραχόφιλα, χασμόφυτα και προτιμούν ιδιαιτέρως τις

15 νότιες πλαγιές και κορυφές του βουνού, όπου βρίσκουν τον κατάλληλο βιότοπο. Αξίζει να αναφερθεί τι συμβαίνει στην κορυφή Κυρά (1.160 μ.), η οποία βρίσκεται στα νοτιοδυτικά της Πάρνηθας. Η κορυφή αυτή στη νότια πλευρά της έχει απογυμνωθεί από τα έλατα σε μεγάλο βαθμό (Εικόνα 3) επιπλέον, η κατασκευή δασικού δρόμου που οδηγεί στο πυροφυλάκιο της κορυφής, δημιούργησε στα ασβεστολιθικά πρανή του δρόμου πάρα πολλές θέσεις εποικισμού για τα βραχόφυτα. Το αποτέλεσμα ήταν σε μία καταμέτρηση που διεξήγαμε στην Κυρά, να αριθμήσουμε 30 ενδημικά taxa από τα 93 συνολικά που απαντούν στο βουνό! Αναλυτικά, τα ενδημικά στοιχεία της Πάρνηθας φαίνονται στον πίνακα 12. Πίνακας 12. Κατηγορίες και ποσοστά των ενδημικών στοιχείων της Πάρνηθας Κατηγορία Αριθμός taxa Αναλυτικά Ποσοστό (%) Αριθμός taxa Αθροιστικά Ποσοστό (%) Ελληνικά 93 62, ,00 Βαλκανικά 38 25,33 Balkan ,00 S Balkan. 4 2,67 SW Balkan. 1 0,66 Βαλκανικά-Εξωβαλκανικά 19 12,67 Aegean anat. 2 1,34 Balkan anat. 13 8,67 Balkan It. 2 1,34 Balkan Tu 1 0,66 S Balkan It. 1 0,66 ΣΥΝΟΛΟ , ,00 Παρατηρούμε ότι τα περισσότερα ενδημικά φυτά που απαντώνται στην Πάρνηθα εξαπλώνονται σε όλη ή σε μέρος της ελληνικής επικράτειας. Από αυτά, τα 53 βρέθηκαν στην περιοχή μελέτης και τα υπόλοιπα είναι βιβλιογραφικές αναφορές. Επίσης, υπάρχουν 3 νέες αναφορές ενδημικών για την χλωρίδα της Πάρνηθας (Anchusella variegata, Chondrilla ramosissima, Satureja hellenica Εικόνες 4,5,6). Είναι αξιοσημείωτο ότι στην Mountain Flora of Greece αναφέρονται μόνο 33 ενδημικά φυτά στην Πάρνηθα και στην Flora Hellenica, στους δύο τόμους που έχουν βγει μέχρι στιγμής, αναφέρονται 25. Τα υπόλοιπα ενδημικά που αναφέρονται στην εργασία αυτή προσδιορίστηκαν με τη βοήθεια του Med-checklist και του διδακτορικού του Θ. Κωνσταντινίδη, ενώ πολύ σημαντική ήταν η βοήθεια που μας πρόσφεραν οι συντελεστές της βάσης δεδομένων για τα ενδημικά της Ελλάδας, ΧΛΩΡΙΣ. Η βάση αυτή έχει δημιουργηθεί μετά από συγκέντρωση πλήθους βιβλιογραφικών αναφορών και επεξεργασία τους και τα στοιχεία που συγκεντρώθηκαν για την Πάρνηθα από αυτή, ήταν πολύ χρήσιμα για τη μελέτη μας.

16 7. ΒΛΑΣΤΗΣΗ 7.1 ΓΕΝΙΚΑ H βλάστηση μιας περιοχής είναι αποτέλεσμα συνεπιδράσεως διαφόρων παραγόντων και κυρίως της χλωρίδας, του γενικού κλίματος, της ορεογραφικής διαμορφώσεως, της πετρολογικής και γεωλογικής σύστασης, του εδάφους, αλλά και της ανθρώπινης επιδράσεως, η οποία εμφανίζεται στην ιστορική εξέλιξη και την οικονομική δομή της περιοχής. Η μελέτη της βλάστησης σε μία περιοχή έχει σημασία για την κατανόηση των οικολογικών παραμέτρων της περιοχής αυτής για τους εξής λόγους: A) η βλάστηση είναι η πιο προφανής φυσική αναπαράσταση ενός οικοσυστήματος. Συνήθως, όταν μιλάμε για διαφορετικά οικοσυστήματα, εννοούμε διαφορετικούς τύπους βλάστησης. B) η βλάστηση είναι το αποτέλεσμα της πρωτογενούς παραγωγής, δηλαδή της μετατροπής της ηλιακής ενέργειας μέσω της φωτοσύνθεσης από διάφορα είδη φυτών, σε φυτικό ιστό. Γ) η βλάστηση αποτελεί τον σημαντικότερο παράγοντα του οικότοπου στον οποίο οι οργανισμοί ζουν, αναπτύσσονται, αναπαράγονται και πεθαίνουν. Λαμβάνοντας υπόψη τα τρία αυτά σημεία, καταλαβαίνουμε το πόσο σημαντική είναι η μελέτη της βλάστησης για την οικολογία (Kent & Coker, 1992). Επιπλέον, στη βλάστηση μιας περιοχής είναι δυνατόν να διακρίνουμε φυτοκοινότητες, δηλαδή ομάδες από κάποια είδη φυτών, τα οποία αναπτύσσονται μαζί στον ίδιο χώρο. Σε αυτές τις φυτοκοινότητες, η παρουσία ή απουσία συγκεκριμένων ειδών είναι καθοριστικής σημασίας, ενώ ταυτόχρονα πολύ μεγάλο ρόλο παίζει και η αφθονία των ειδών που είναι παρόντα. Αυτή η «συγγένεια» ή «ένωση» που επιδεικνύουν τα φυτά είναι πολύ σημαντική, καθώς υποδεικνύει ότι συγκεκριμένα είδη αναπτύσσονται μαζί σε συγκεκριμένες τοποθεσίες και περιβάλλοντα, πιο συχνά απ ό,τι θα περίμενε κανείς. Ο λόγος που συμβαίνει αυτό είναι συνήθως, ότι τα φυτικά αυτά είδη έχουν τις ίδιες απαιτήσεις σε περιβαλλοντικούς παράγοντες όπως είναι η θερμοκρασία, το φως, το έδαφος, η υγρασία, τα θρεπτικά συστατικά. Επίσης, μπορεί να μοιράζονται την ίδια ικανότητα να ανθίστανται στις περιβαλλοντικές πιέσεις και κυρίως στις ανθρώπινες δραστηριότητες, όπως την βόσκηση και την πυρκαγιά. Με βάση αυτές τις παρατηρήσεις, διακρίνουμε ζώνες βλάστησης και μέσα σε κάθε ζώνη βλάστησης, διακρίνουμε επί μέρους φυτοκοινωνίες. Στον Ελλαδικό χώρο λόγω της επιδράσεως πολλών παραγόντων που αναφέρθηκαν αρχικά, διαμορφώνονται πέντε κυρίως ζώνες βλάστησης, τα όρια των οποίων πολλές φορές συμπλέκονται και αλληλοσυγχέονται, με τρόπο ώστε να καθίστανται ασαφή. Η δε απεικόνισή τους σε χάρτη καθίσταται δυνατή μόνο με μια μεγαλύτερη ή μικρότερη αφαίρεση και όχι δίχως κάποια δόση αυθαιρεσίας (Ντάφης, 1973). 7.2 ΔΙΑΚΡΙΣΗ ΤΩΝ ΟΡΟΦΩΝ ΒΛΑΣΤΗΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΑΡΝΗΘΑ Εξετάζοντας ένα βουνό, μπορούμε να διακρίνουμε την αλλαγή της βλάστησης όσο διαφοροποιείται το υψόμετρο. Τα φρύγανα και τη μακκία βλάστηση των χαμηλών υψομέτρων τα διαδέχονται τα φυλλοβόλα και τα κωνοφόρα δέντρα των μεγαλύτερων υψομέτρων. Διακρίνουμε δηλαδή ορόφους βλάστησης, η εμφάνιση των οποίων όμως δεν εξαρτάται μόνο από την αλλαγή του υψόμετρου, αλλά είναι συνδυασμός και άλλων παραγόντων. Ο κυριότερος είναι η κατακόρυφη αλλαγή του βιοκλίματος, η οποία δημιουργεί και τη διάκριση του όρους σε βιοκλιματικούς

17 ορόφους. Επιπρόσθετα, σύμφωνα με διάφορους ερευνητές (Ozenda 1974, 1975, Quezel 1976, 1981, Μαυρομμάτης 1980), οι όροφοι βλάστησης είναι πιο πολυσύνθετοι και επηρεάζονται άμεσα τόσο από τα θερμοκρασιακά δεδομένα, όσο και από την έκθεση και το εκάστοτε γεωγραφικό πλάτος. Όπως προαναφέρθηκε, στην Πάρνηθα, διακρίνουμε φυσιογνωμικά (και όχι από άποψη φυτοκοινωνιών) δύο κύριες ζώνες βλάστησης (Χάρτης 7): I) Η πρώτη ζώνη απαντά από τα 400 μέτρα έως τα 1000 μέτρα περίπου και σε αυτήν κυριαρχούν δάση Pinus halepensis, διαπλάσεις Quercus coccifera, Pistacia lentiscus, Arbutus unedo και Arbutus andrachne, καθώς και φρυγανικά οικοσυστήματα. Στις ανώτερες περιοχές της ζώνης δε, βρίσκονται οι χαμηλότερες θέσεις της ελάτης Abies cephalonica, η οποία δημιουργεί μικτό δάσος με την χαλέπιο πεύκη. II) Η δεύτερη ζώνη βλάστησης εκτείνεται από τα 1000 μέτρα περίπου στις νότιες πλαγιές και από τα μέτρα περίπου στις βόρειες και δυτικές περιοχές, έως τα 1400 μέτρα και σε αυτήν κυριαρχεί το δάσος της ελάτης, διαπλάσεις Juniperus oxycedrus ssp. oxycedrus και λιβαδικά φυτά. Σημειώνεται ότι λόγω των αναδασώσεων που έχουν γίνει, το δάσος της Abies cephalonica δεν είναι αμιγές, αλλά σε πολλές θέσεις μικτό με Pinus nigra ssp. pallasiana, το οποίο δεν είναι αυτοφυές στην περιοχή. Πρέπει επίσης να αναφερθεί ότι υπάρχει και άλλη μία υποτυπώδης ζώνη βλάστησης, η εξωδασική ψευδοαλπική, η οποία βρίσκεται στις κορυφές του βουνού και φιλοξενεί ακανθώδεις, μαξιλαρόμορφους θάμνους και πολλά σπάνια ενδημικά των υψηλών ορέων. Αυτή θεωρείται ότι έχει προέλθει από την υποχώρηση του ελατοδάσους σε αυτές τις θέσεις και ότι δεν είναι αυθεντική υποαλπική ζώνη. Επειδή όμως στις περισσότερες μεγάλες κορυφές της Πάρνηθας υπάρχουν στρατιωτικές και ραδιοτηλεοπτικές εγκαταστάσεις, η ζώνη αυτή έχει καταστραφεί και πολλά από τα φυτά που φιλοξενούσε, κάποια από τα οποία μάλιστα σπάνια, στενότοπα ενδημικά της Αττικής (π.χ. Asperula baenitzii), σήμερα έχουν εξαφανιστεί από αυτές.

18 Εικόνα 8. Πρόποδες του όρους Πάρνηθα Εικόνα 9. Η ζώνη του πευκοδάσους Εικόνα 10. Η ζώνη του ελατοδάσους

19 7.3 ΟΙ ΤΥΠΟΙ ΒΛΑΣΤΗΣΗΣ ΣΤΟΝ ΠΥΡΗΝΑ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΔΡΥΜΟΥ ΤΟΥ ΟΡΟΥΣ ΠΑΡΝΗΘΑ Μέσα στους ορόφους βλάστησης που περιγράψαμε προηγουμένως, συναντάμε διάφορες φυτοκοινότητες από πολλά συνταξινομικά επίπεδα, οι οποίες αναπτύσσονται σαν μωσαϊκό και καταλαμβάνουν ποικίλες επιφάνειες, άλλοτε πολύ περιορισμένες και άλλοτε εκτεταμένες. Ανάλογα με το μικροκλίμα, το υπέδαφος και την έκθεση της περιοχής στην οποία αναπτύσσονται, μπορεί να ξεφεύγουν από τα όρια των ορόφων που αναφέρθηκαν και γι αυτό θα εξεταστούν ξεχωριστά από τους ορόφους Κοινότητες φρυγάνων Τα φρύγανα είναι χαμηλοί, αρωματικοί και ακανθώδεις συνήθως θάμνοι που αντέχουν στην ξηρασία και φύονται σε χαμηλά υψόμετρα. Αυτός ο τύπος βλάστησης είναι χαρακτηριστικός των μεσογειακών οικοσυστημάτων και θεωρείται ότι είναι συνήθως αποτέλεσμα υποβάθμισης προϋπάρχουσας βλάστησης, μακκίας και δάσους. Αναπτύσσεται κυρίως σε φτωχά και βραχώδη ασβεστολιθικά και πυριτικά εδάφη ή σε εκτάσεις που έχουν επανειλλημμένως καεί από πυρκαγιές. Στην Πάρνηθα ο τύπος αυτός εμφανίζεται σε πολλές ασβεστολιθικές θέσεις, σε διάφορες εκθέσεις και κλίσεις στις χαμηλότερες πλαγιές και στον πυρήνα του Εθνικού Δρυμού, συναντώνται κοινότητες φρυγάνων από τα 400 μ. που είναι το χαμηλότερο όριο, έως τα 600 μ. περίπου. Τα είδη που εμφανίζονται περισσότερο είναι τα εξής: η αστιβίδα (Sarcopoterium spinosum), το θυμάρι (Coridothymus capitatus), ο αγούδουρας (Hypericum empetrifolium), το στουρέκι (Globularia alypum), η λαδανιά (Cistus creticus και Cistus salviifolius), ο ύσωππος ή θρύμπη (Micromeria juliana), το στομαχοβότανο (Teucrium polium ssp. capitatum), το σμυρίκλι (Anthyllis hermanniae), το αμάραντο (Helichrysum barellieri) κ.ά. Πρέπει εδώ να σημειωθεί ότι τα φρύγανα στις νότιες πλαγιές του πυρήνα τείνουν να αντικαθίστανται από τη μακκία βλάστηση και αρκετές φορές αναμειγνύονται με Quercus coccifera, Pistacia lentiscus και Erica manipuliflora. Ανάλογα με το μικροκλίμα και το υπόστρωμα, διακρίνονται διαφορετικές όψεις φρυγανικών οικοσυστημάτων. Αυτή που κυριαρχεί στον πυρήνα του Δρυμού είναι η όψη στην οποία αφθονούν τα Coridothymus capitatus, Sarcopoterium spinosum, Cistus creticus, Cistus salviifolius. Σύμφωνα με τις δειγματοληψίες που πραγματοποιήθηκαν και την ανάλυσή τους, η κοινότητα αυτή εντάσσεται: στην κλάση Cisto-Micromerietea Oberdorfer 1954 και στην τάξη Cisto-Micromerietalia Oberdorfer 1954, με χαρακτηριστικά είδη τα: Cistus creticus, Cistus salviifolius, Micromeria juliana, Helichrysum barrelieri, Hypericum empetrifolium. Στην συνένωση Coridothymion capitati Oberdorfer 1954 με χαρακτηριστικά είδη τα: Teucrium polium ssp. capitatum, Phlomis fruticosa, Globularia alypum, Phagnalon graecum και στην ένωση Sarcopoterio spinosi Coridothymetum capitati Knapp 1965 em. O. Bolòs, Masalles R.M., Ninot J.M. & Vigo J με χαρακτηριστικά είδη τα: Sarcopoterium spinosum, Coridothymus capitatus, Fumana thymifolia, Αnthyllis hermanniae. Σημειώνεται ότι σε πολλές θέσεις το Cistus creticus σχηματίζει σαφή όψη. Σε άλλες θέσεις και κυρίως στο ρέμα του Αγ. Γεωργίου στα νοτιοδυτικά όρια του πυρήνα, οι κοινότητες των φρυγάνων απαρτίζονται κυρίως από Phlomis fruticosa, Euphorbia acanthothamnos και λίγα άτομα Juniperus phoenicea. Η κοινότητα αυτή πιθανόν να έχει προέλθει από υποβάθμιση της περιοχής από υπερβόσκηση, καθώς

20 φύονται επίσης πολλοί ασφόδελοι και Urginea maritima, φυτά τα οποία υποδηλώνουν τέτοιες πιέσεις. Επίσης, στις στροφές του δρόμου που ανηφορίζει στις νότιες πλαγιές του Δρυμού, όπου υπάρχει πολύ βραχώδες και χαλικώδες υπόστρωμα, είναι πολύ συχνή η παρουσία Phlomis fruticosa, Anthyllis hermanniae, Micromeria graeca, Fumana thymifolia. Η βλάστηση που απαρτίζεται από φρύγανα είναι πολύ σημαντικός βιότοπος για πληθώρα ειδών του ζωικού βασίλειου, ενώ παράλληλα συμμετέχουν και πολλά είδη φυτών. Εκτός από τους ξηροφυτικούς θάμνους, αναπτύσσονται πολλά γεώφυτα, όπως είδη του γένους Muscari και πάρα πολύ μεγάλος αριθμός ορχιδεών, όπως Anacamptis pyramidalis, Barlia robertiana, Ophrys tenthredinifera, Ophrys ferrumequinum, Ophrys lutea, Ophrys fusca, Orchis quadripunctata, Orchis coriophora ssp. fragrans, Orchis provincialis, Orchis italica, Orchis papilionacea κ.ά. Τέλος, πολλά από τα φρύγανα είναι σημαντικά, γιατί είναι φαρμακευτικά φυτά, όπως η λαδανιά, το στομαχοβότανο και ο αγούδουρας. Στην Εικόνα 11φαίνεται μία κοινότητα με φρύγανα. Εικόνα 11. Φρύγανα στα νότια όρια του πυρήνα του Εθνικού Δρυμού Πάρνηθας Κοινότητες αείφυλλων σκληρόφυλλων θάμνων Η μακκία βλάστηση ή αλλιώς οι υψηλοί θαμνώνες από αείφυλλα σκληρόφυλλα είδη είναι επίσης ένας χαρακτηριστικός τύπος μεσογειακού οικοσυστήματος και συνίσταται από φυτά τα οποία δημιουργούν πυκνές, συχνά αδιαπέραστες συστάδες, με ύψος συνήθως 1 2 μ. Οι συστάδες αυτές δημιουργούνται στα χαμηλά και μέσα υψόμετρα.

21 Στην Πάρνηθα η μακκία βλάστηση είναι ιδιαίτερα αναπτυγμένη στις ανατολικές περιοχές του βουνού που βρίσκονται στην περιφερειακή ζώνη, ενώ μέσα στον πυρήνα απαντάται κυρίως στις νότιες πλαγιές του, σε μείξη πάντα με φρύγανα και πευκοδάσος. Το υπόστρωμα στο οποίο αναπτύσσεται είναι κυρίως ασβεστολιθικό και σε ποικιλία εδαφών, κλίσεων και εκθέσεων. Τα είδη που συμμετέχουν στη μακκία βλάστηση είναι τα εξής: η αριά (Quercus ilex), η κουμαριά (Arbutus unedo), η γλιστροκουμαριά (Arbutus andrachne), ο σχοίνος (Pistacia lentiscus), η κοκκορεβιθιά (Pistacia terebinthus), η ελιά (Olea europaea), το πουρνάρι (Quercus coccifera), το χρυσόξυλο (Cotinus coggygria), το φυλλίκι (Phillyrea latifolia), το ρείκι (Erica manipuliflora), το δενδρώδες ρείκι (Erica arborea), η πικροδάφνη (Nerium oleander) και πιο σπάνια, στις υγρές θέσεις συναντώνται η μυρτιά (Myrtus communis), η κουτσουπιά (Cercis siliquastrum) και η δάφνη του Απόλλωνα (Laurus nobilis). Οι θάμνοι που αναπτύσσονται περισσότερο στην Πάρνηθα και σχηματίζουν πυκνές συστάδες είναι το πουρνάρι και η γλιστροκουμαριά. Το πουρνάρι είναι ένα σημαντικό χλωριδικό στοιχείο για την Ελλάδα τόσο φυτογεωγραφικά, όσο και φυτοκοινωνιολογικά. Οι πρινώνες της Πάρνηθας δεν καταλαμβάνουν μεγάλες εκτάσεις στον πυρήνα, αλλά το είδος απαντάται σε όλη σχεδόν την έκταση του Δρυμού, συμμετέχοντας στον υπόροφο και του πευκοδάσους και του ελατοδάσους. Ένας από τους λόγους που το Quercus coccifera είναι τόσο διαδεδομένο, είναι επειδή τα δομικά και τα λειτουργικά χαρακτηριστικά του (ακανθώδη φύλλα, ικανότητα παραβλάστησης) του προσδίδουν πολύ μεγάλη αντοχή στη βόσκηση και στις πυρκαγιές. Το πουρνάρι έχει μέγιστη σπουδαιότητα για την προστασία των γυμνών και ξηρών ασβεστολιθικών εδαφών στα οποία είναι αναντικατάστατο, μέχρι να βελτιωθούν αυτά και να καταστεί δυνατή η εγκατάσταση άλλων ειδών. Στα φτωχά σκελετικά εδάφη δηλαδή, η πρίνος μπορεί να αποτελέσει πρόδρομο είδος για την εγκατάσταση της χαλεπίου πεύκης. Χαρακτηριστικό παράδειγμα της εξέλιξης αυτής, αποτελούν οι νότιες πλαγιές της Πάρνηθας πάνω από το Μετόχι, στις οποίες το υπάρχον πευκοδάσος αποψιλώθηκε εντελώς κατά την διάρκεια της κατοχής από παράνομες υλοτομίες, στην δεκαετία του 1960 ήταν πρινώνες και σήμερα είναι δάσος χαλεπίου πεύκης πυκνότητας 0,7-1 (Αμοργιανιώτης, 1997). Στα χαμηλά υψόμετρα, στα νότια όρια του πυρήνα η μακκία βλάστηση αντιπροσωπεύεται κυρίως από την παρουσία του σχοίνου και της αγριελιάς, σε μείξη με το πουρνάρι, ενώ σπάνια είναι η χαρουπιά (Ceratonia siliqua). Όσο ανεβαίνουμε, ο σχοίνος δίνει τη θέση του στην κουμαριά και τη γλιστροκουμαριά, το φυλλίκι είναι σχετικά σπάνιο, ενώ το πουρνάρι σχηματίζει πυκνές συστάδες. Σε κάποιες θέσεις που υπάρχουν πρινώνες και σε διαφορετικές κλίσεις, πραγματοποιήθηκαν δειγματοληψίες και σύμφωνα με την ανάλυσή τους, η κοινότητα που βρέθηκε εντάσσεται: στην κλάση Quercetea ilicis Braun-Blanquet ex A. De Bolòs 1950 και στην τάξη Quercetalia ilicis Braun-Blanquet ex Molinier 1934, με χαρακτηριστικά είδη τα Olea europaea, Pistacia terebinthus, Lonicera implexa. Στην συνένωση Quercion ilicis Braun-Blanquet ex Molinier 1934 με χαρακτηριστικά είδη τα: Smilax aspera και Asparagus acutifolius και στην κοινότητα Quercus coccifera με χαρακτηριστικά είδη τα: Quercus coccifera, Phillyrea latifolia. Επίσης, σε πολλές θέσεις η Arbutus andrachne σχηματίζει πυκνές συστάδες στις οποίες συμμετέχουν και λιγοστά άτομα αριάς. Σύμφωνα και με τις δειγματοληψίες, η κοινότητα αυτή εντάσσεται: στην κλάση Quercetea ilicis Braun- Blanquet ex A. De Bolòs 1950 και στην τάξη Quercetalia ilicis Braun-Blanquet ex Molinier 1934, με χαρακτηριστικά είδη τα: Quercus coccifera, Arbutus unedo, Olea europaea, Pistacia terebinthus, Lonicera implexa. Στην συνένωση Quercion ilicis

22 Braun-Blanquet ex Molinier 1934 με χαρακτηριστικά είδη τα Quercus ilex, Phillyrea latifolia και Asparagus acutifolius και στην ένωση Arbuto andrachne Quercetum ilicis Oberd με χαρακτηριστικά είδη τα Arbutus andrachne, Hypericum empetrifolium. Πρέπει να σημειωθεί ότι μέσα στον πυρήνα η ένωση αυτή είναι υποβαθμισμένη και αντικαθίσταται σταδιακά από το πευκοδάσος, ενώ στις ανατολικές περιοχές του Δρυμού η κοινότητα αυτή είναι πιο καλά εγκλιματισμένη και τα δύο χαρακτηριστικά είδη Arbutus andrachne, Quercus ilex, σχηματίζουν δενδρώδεις μορφές που φτάνουν έως 4 μ. και 7 μ. αντίστοιχα. Ακόμα, χρήσιμο είναι να επισημανθεί ότι το φυλλίκι δεν είναι συχνό στα μέσα υψόμετρα, είναι πιο διαδεδομένο στα ανώτερα υψόμετρα και δη στον υπόροφο της ελάτης, όπου συνήθως βρίσκεται μαζί με το πουρνάρι. Το ίδιο συμβαίνει και με την αριά, η οποία είναι πιο συχνή στον υπόροφο της ελάτης και στις ανατολικές περιοχές της περιφερειακής ζώνης. Τέλος, η Erica arborea είναι ένα φυτό σχετικά σπάνιο για τον Δρυμό, αφού δεν σχηματίζει μεγάλους πληθυσμούς και μέχρι στιγμής στον πυρήνα έχει βρεθεί μόνο σε δύο τοποθεσίες: μέσα στη χαράδρα της Χούνης, μαζί με κουμαριές και πουρνάρια και στις βόρειες πλαγιές του Ξεροβουνίου, στον υπόροφο ελάτης. Πιο διαδεδομένη είναι στις βόρειες πλαγιές της Πάρνηθας, στον Αγ. Μερκούριο, όπου σχηματίζει πυκνές συστάδες με άλλα είδη της μακκίας βλάστησης. Στην Εικόνα 12 φαίνονται συστάδες αείφυλλων σκληρόφυλλων σε μίξη με πεύκα, ενώ στις Εικόνες 13 και 14 απεικονίζονται πρινώνες. Εικόνα 12. Συστάδες αείφυλλων σκληρόφυλλων σε μίξη με πεύκα, στις νοτιοδυτικές πλαγιές.

23 Εικόνα 13. Πρινώνας στις νοτιοανατολικές πλαγιές. Εικόνα 14. Μίξη Quercus Cistus

24 7.3.3 Δάσος Χαλεπίου πεύκης Τα πευκοδάση του Εθνικού Δρυμού της Πάρνηθας εκτείνονται περιφερειακά του ορεινού όγκου, καλύπτουν έκταση ,83 στρ. και αποτελούνται αποκλειστικά από χαλέπιο πεύκη (Pinus halepensis). Συναντώνται κυρίως σε ασβεστόλιθο και στα νότια εκτείνονται από τα χαμηλότερα υψόμετρα έως τα περίπου μέτρα, καταλαμβάνοντας θέσεις από τις οποίες υποχωρεί η ελάτη. Αυτό συμβαίνει μόνο στις νότιες πλαγιές του βουνού, όπου επικρατούν πολύ υψηλές θερμοκρασίες, υπάρχει μεγάλη περίοδος ξηρασίας και τα εδάφη είναι φτωχά και αβαθή. Αυτές οι συνθήκες είναι ακατάλληλες για την αναγέννηση της ελάτης, η οποία βρίσκεται στα ξηροθερμικά της όρια και ο σπόρος της δεν μπορεί να ανταγωνιστεί αυτόν του πεύκου, που τελικά κυριαρχεί. Αντίθετα, στις βόρειες και δυτικές περιοχές που είναι πιο υγρές και τα εδάφη πιο πλούσια σε θρεπτικά, η μείξη του πεύκου και του έλατου γίνεται στα μέτρα. Στον πυρήνα του Εθνικού Δρυμού το πευκοδάσος καταλαμβάνει τα νότια όριά του. Στα σημεία που πυκνές συστάδες χαλεπίου πεύκης σχηματίζουν δάσος, ο υπόροφος είναι πολύ φτωχός, εξαιτίας της έντονης σκίασης και ίσως ακόμα λόγω του μεγάλου στρώματος από πευκοβελόνες που σχηματίζεται στο έδαφος. Το στρώμα αυτό αποσυντίθεται με πολύ αργούς ρυθμούς λόγω της μεγάλης περιεκτικότητας σε ρητίνη και πιθανόν να αποτελεί εμπόδιο στην βλάστηση πολλών ειδών. Τα μοναδικά σχεδόν είδη που ευδοκιμούν στον υπόροφο αυτό είναι γεώφυτα, όπως κυκλάμινα (Cyclamen hederifolium, C. graecum) και ορχεοειδή (Ophrys fusca, Orchis italica, Ophrys melena, Anacamptis pyramidalis, Ophrys tenthredinifera). Σε θέσεις που το πευκοδάσος δεν είναι πολύ πυκνό, συναντώνται στον υπόροφο κυρίως Arbutus unedo και Quercus coccifera. Πιο συχνό όμως είναι το φαινόμενο των αραιών συστάδων πεύκων που καταλαμβάνουν θέσεις μακκίας βλάστησης, σε μια διαδικασία που θα οδηγήσει κατά πιθανότητα σε κατάσταση climax με πευκοδάσος. Σύμφωνα μάλιστα και με τις δειγματοληψίες και μετά από την ανάλυσή τους, η κοινότητα που βρέθηκε εντάσσεται: στην κλάση Quercetea ilicis Braun-Blanquet ex A. De Bolòs 1950 και στην τάξη Quercetalia ilicis Braun- Blanquet ex Molinier 1934, με χαρακτηριστικά είδη τα: Quercus coccifera, Asparagus acutifolius, Smilax aspera, Pistacia terebinthus, Lonicera implexa. Στην συνένωση Quercion ilicis Braun-Blanquet ex Molinier 1934 με χαρακτηριστικά είδη τα: Olea europaea και Pinus halepensis. Η χαλέπιος πεύκη είναι είδος πολυτιμότατο και αναντικατάστατο για την περιοχή, γιατί έχει μεγάλη οικολογική ανοχή στην θερινή ξηρασία και προσαρμόζεται άριστα στις πυρκαγιές, μετά από τις οποίες αναγεννάται εύκολα. Η φωτιά παίζει σημαντικότατο ρόλο στην εξέλιξη του οικοσυστήματός της, το οποίο χαρακτηρίζεται ως πυρόφιλο, καθώς οι κώνοι του πεύκου μέσα στους οποίους βρίσκονται τα σπέρματα ανοίγουν στις υψηλές θερμοκρασίες και τα σπέρματα με τον αέρα μεταφέρονται σε μεγάλες αποστάσεις, διευκολύνοντας την αναγέννηση του είδους. Βέβαια, οι συχνές πυρκαγιές σε μία περιοχή κάθε άλλο παρά βοηθούν την αναγέννηση, αφού το έδαφος γίνεται φτωχότερο και τελικά το πευκοδάσος υποβαθμίζεται (Γεωργιάδης, 2002). Τα πευκοδάση της Αττικής γενικότερα ρητινεύονταν, βόσκονταν και ξυλεύονταν ανέκαθεν. Με την υλοτομία μάλιστα του υπόροφου βλάστησης (πουρνάρια, κουμαριές) παρέχονταν άφθονη πρώτη ύλη για παραγωγή ξυλανθράκων και λειτουργία ασβεστοκαμίνων. Η διαχείριση αυτή σε συνδυασμό με τις συχνές πυρκαγιές που κατέστρεφαν μεγάλα τμήματά τους και τα φτωχά και αβαθή εδάφη που επικρατούν στο μεγαλύτερο τμήμα της περιοχής, καθόρισαν τη σημερινή δομή

25 των πευκοδασών του Εθνικού Δρυμού Πάρνηθας. Στην Εικόνα 15 φαίνεται το πευκοδάσος στον πυρήνα του Δρυμού. Εικόνα 15. Το πευκοδάσος στις νότιες πλαγιές της Πάρνηθας Δάσος Κεφαλληνιακής ελάτης Το ελατοδάσος της Πάρνηθας καλύπτει ,7 στρ., εκ των οποίων τα ,7 στρ. είναι δημόσιες εκτάσεις και τα στρ. είναι δημόσιες διακατεχόμενες εκτάσεις. Το δάσος αυτό καταλαμβάνει τις υψηλότερες κορυφές του βουνού από υψόμετρο μ., και περιλαμβάνεται ολόκληρο το δημόσιο τμήμα του στον πυρήνα του Εθνικού Δρυμού Πάρνηθας, ενώ το διακατεχόμενο τμήμα του εντάσσεται στην περιφερειακή ζώνη. Για το δάσος ελάτης της Πάρνηθας υπάρχουν αναφορές από πολύ παλιά, ότι επρόκειτο για ένα γηραιό δάσος με πολλά προβλήματα. Η έντονη λαθροϋλοτομία και βοσκή κατά το παρελθόν, οι πυρκαγιές που κατέστρεψαν σημαντικά τμήματά του καθώς και η επιδημία ξήρανσης της ελάτης είχαν σαν αποτέλεσμα, το δάσος αυτό να έχει τελείως ακανόνιστη δομή και να βρίσκεται ακόμα σε οπισθοδρομική εξέλιξη, αν και πέρασαν 42 χρόνια από την ίδρυση του Εθνικού Δρυμού Πάρνηθας και την ένταξή του σε αυστηρό καθεστώς προστασίας. Αν και η γενική εικόνα του ελατοδάσους δεν είναι καλή, είναι γεγονός όμως ότι η Κεφαλληνιακή ελάτη παρά την έντονη κακομεταχείρισή της κατά το παρελθόν, κατόρθωσε να διατηρηθεί επί αιώνες στην Πάρνηθα και να αναγεννάται φυσικά. Λαμβάνοντας υπόψη ότι το κλιματικό και εδαφικό περιβάλλον της Πάρνηθας δεν είναι πολύ κατάλληλο για την ανάπτυξή της (χαμηλό υψόμετρο, μεγάλη ξηρασία και υψηλές θερμοκρασίες το καλοκαίρι, φτωχά και αβαθή εδάφη), έχει προσαρμοστεί αρκετά καλά και αποτελεί πλέον είδος αναγκαίο και αναντικατάστατο για την περιοχή, που πρέπει να διατηρηθεί.

26 Σήμερα δημιουργεί αμιγείς συστάδες σε υψόμετρο 1000 μέτρων και άνω, και μικτές συστάδες χαλεπίου πεύκης και ελάτης στα χαμηλά υψόμετρα. Σύμφωνα με το χάρτη βλάστησης υπάρχουν 1.109,77 στρ. μικτού δάσους ελάτης πεύκου που εντοπίζονται κυρίως στα δυτικά (Αμοργιανιώτης, 1997). Το υπόστρωμα στο οποίο αναπτύσσεται η ελάτη είναι ασβεστόλιθος και φλύσχης, σε ποικιλία εκθέσεων και εδαφών. Το ελατοδάσος καταλαμβάνει το μεγαλύτερο μέρος του πυρήνα του Εθνικού Δρυμού Πάρνηθας και η σύνθεσή του διαφέρει ανάλογα με το υψόμετρο, την έκθεση και το έδαφος. Έτσι, είναι δυνατό να διακρίνουμε δύο διαφορετικές όψεις: η πρώτη είναι αυτή που απαντάται στα χαμηλότερα υψόμετρα, σε φτωχά εδάφη και στις νότιες και δυτικές εκθέσεις κυρίως. Σε αυτούς τους σταθμούς, που είναι γενικά πιο ξηροθερμικοί, η ελάτη αναμιγνύεται με Quercus coccifera, Juniperus oxycedrus ssp. oxycedrus, Phillyrea latifolia, Berberis cretica, Rosa canina. Στον δε υπόροφο συμμετέχουν τα εξής taxa: Helianthemum nummularium, Campanula spathulata ssp. spruneriana, Luzula forsteri, Luzula nodulosa, Crepis fraasii, Leontodon graecus και Silene italica ssp. peloponnesiaca, Cyclamen graecum. Από τη βιβλιογραφία αναφέρεται επίσης το Helictotrichon convolutum ssp. heldreichii και με βάση τα δεδομένα που μόλις αναφέρθηκαν, είναι πιθανό αυτή η όψη της ελάτης να αντιπροσωπεύει τις οριακές συστάδες προς τη συνένωση Quercion ilicis Braun- Blanquet ex Molinier 1934 και την ένωση Helictotrichon convoluti Abietetum cephalonicae Barbero & Quezel, 1976, με χαρακτηριστικά είδη τα: Juniperus oxycedrus ssp. oxycedrus, Helictotrichon convolutum ssp. heldreichii, Cyclamen graecum. Τονίζεται ότι οι θέσεις αυτές υποφέρουν περισσότερο από την επιδημία ξήρανσης και σταδιακά το ελατοδάσος υποχωρεί. Όσον αφορά τη δεύτερη όψη, αυτή απαντάται στις βόρειες και ανατολικές εκθέσεις κυρίως, σε βαθιά εδάφη και σε υγρές θέσεις. Αυτές οι συστάδες ελάτης αναμιγνύονται κυρίως με Juniperus oxycedrus ssp. oxycedrus και Berberis cretica, ενώ ο υπόροφος συνίσταται από Scilla bifolia, Corydalis solida ssp. incisa, Doronicum orientale, Achillea holosericea, Silene oligantha ssp. parnesia, Aremonia agrimonoides, Arum maculatum, Myosotis sylvatica ssp. cyanea, Asyneuma limonifolium, Potentilla micrantha, Fragaria vesca, Cephalanthera rubra, Bellis perennis, Lamium garganicum ssp. striatum, Geranium lucidum, Ranunculus millefoliatus. Πιθανόν αυτές οι συστάδες να ανήκουν στην κοινότητα Abies cephalonica της συνένωσης Abietion cephalonicae Knapp 1965, με χαρακτηριστικά είδη τα: Αbies cephalonica, Doronicum orientale, Anemone blanda, Crepis fraasii. Η συνένωση αυτή ανήκει στην κλάση Quercetea pubescentis Doing Kraft ex Scamoni et Passarge 1959 και στην τάξη Quercetalia pubescenti petraeae Klika 1933, με χαρακτηριστικά είδη τα: Aremonia agrimonoides, Myosotis sylvatica, Luzula forsteri, Silene italica, Fragaria vesca, Cephalanthera rubra. Σε μία απομακρυσμένη τοποθεσία εντοπίσαμε επίσης την φυτοκοινωνία Lilio chalcedonicae Abietetum cephalonicae Barbero & Quezel 1976, η οποία έχει χαρακτηριστικά είδη τα: Lilium chalcedonicum, Abies cephalonica και η οποία ανήκει επίσης στην συνένωση Abietion cephalonicae. Η κοινότητα αυτή πιθανότατα καταλάμβανε περισσότερες θέσεις στον Δρυμό, αλλά λόγω της υπερσυλλογής του Lilium chalcedonicum, το οποίο είναι διαγνωστικό είδος, ίσως να μην είναι ξεκάθαρες αυτές οι θέσεις. Σε κάθε περίπτωση, η κοινότητα αυτή χαρακτηρίζει την υγρότερη όψη του ελατοδάσους, όπου αντιπροσωπεύονται μεσαίες και μεγάλες ηλικίες δέντρων. Σε καλούς σταθμούς η ανάπτυξη της ελάτης είναι ικανοποιητική παρά τις δυσμενείς κλιματικές συνθήκες. Το ύψος των δένδρων σε θερμές εκθέσεις και σε σκελετικά εδάφη κατέρχεται μέχρι τα 4 μέτρα, αν και η ηλικία τους μπορεί να

27 υπερβαίνει τα 120 χρόνια. Σε καλούς όμως σταθμούς το μέσο ύψος των δένδρων είναι 14 μέτρα και σπανίως ανέρχεται στα 16 και 18 μέτρα. Σύμφωνα με την διαχειριστική μελέτη του Δρυμού (Αμοργιανιώτης, 1997) προκύπτει ότι για να αποκτήσει ένα δένδρο ελάτης στην Πάρνηθα διάμετρο 10, 20, 40 και 50 cm απαιτούνται 41, 73, 171, 247 χρόνια αντίστοιχα, το δε μέσο ύψος στις αντίστοιχες διαμέτρους θα είναι 5.38, 8.60, 12.30, μ. Για την υποβοήθηση της αναγέννησης της ελάτης το Δασαρχείο Πάρνηθας προέβη στην φύτευση μαύρης πεύκης (Pinus nigra), η οποία δεν ανταγωνίζεται το έλατο, καθώς βρίσκεται έξω από τα όρια εξάπλωσής της και δεν μπορεί να αναγεννηθεί. Παράλληλα, βοηθά την ελάτη παρέχοντας τον κατάλληλο υπόροφο για να μεγαλώσουν τα σπέρματά της και να αναγεννηθεί με αυτό τον τρόπο. Στην Εικόνα 16 φαίνεται μια όψη του ελατοδάσους και στην Εικόνα 17 φαίνονται συστάδες οξύκεδρου, μετά από υποχώρηση της ελάτης σε αυτή τη θέση. Εικόνα 16. Μονοπάτι μέσα στο ελατοδάσος, κοντά στο καζίνο.

28 Εικόνα 17. Συστάδες οξύκεδρου στη Μόλα Αζωνική βλάστηση ρεμάτων Ο όρος «αζωνική» χρησιμοποιείται για να περιγράψει την βλάστηση που αναπτύσσεται κατά μήκος ποταμών και ρεμάτων, καθώς αυτή δεν εξαρτάται συνήθως από κλιματικούς παράγοντες. Τα είδη που συμμετέχουν στη βλάστηση αυτή χαρακτηρίζονται ως υδρόφιλα, αφού έχουν ιδιαίτερη βιολογική σχέση με το νερό και την υγρασία που επικρατεί σε αυτές τις θέσεις. Η Πάρνηθα λόγω της σύστασης των πετρωμάτων της (ασβεστόλιθος, σχιστόλιθος και φλύσχης) συντηρεί πληθώρα πηγών, οι οποίες δίνουν ρέματα εποχιακής συνήθως ροής. Τα πιο γνωστά είναι το Μαυρόρεμα και το ρέμα της Γιαννούλας, που διασχίζει το φαράγγι του Κελάδωνα στη Φυλή και μέσα στον πυρήνα του Εθνικού Δρυμού, το ρέμα της Αγ. Τριάδας στο κέντρο του πυρήνα σε υψόμετρο μ., που διασχίζει τη χαράδρα της Αγ Τριάδας, το ρέμα Βατουριώνας, που διασχίζει τη χαράδρα της Χούνης στα νότια και το ρέμα του Αγ. Γεωργίου στα νοτιοδυτικά όρια του πυρήνα. Οι υγρές θέσεις που σχηματίζονται στα σημεία των πηγών και κατά μήκος των ρυακιών δίνουν ζωή σε ξεχωριστά φυτικά είδη, όπως είναι ο πλάτανος (Platanus orientalis). Μέσα στον πυρήνα η εμφάνισή του είναι σποραδική, όπως στις πηγές της Αγ. Τριάδας, της Σκίπιζας, της Πλατάνας, της Κυράς και στο Μεσσιανό Νερό. Δεν σχηματίζει παρόχθιες συστάδες σε μεγάλη έκταση, παρά μόνο στα ρέματα και τους χειμάρρους που βρίσκονται δυτικά, στην περιοχή της Φυλής. Άλλα είδη που συμμετέχουν στη βλάστηση αυτή είναι η ιτιά (Salix alba), η λεύκα (Populus tremula), διάφορα είδη Poa, Carex και Juncus, Potentilla micrantha, Aremonia

29 agrimonoides, Lamium garganicum ssp. striatum, Geranium lucidum, Hedera helix, Ranunculus millefoliatus, Ranunculus velutinus. Η κοινότητα Platanus orientalis αντιπροσωπεύεται καλύτερα εκτός του πυρήνα του Δρυμού, όπου ανάλογα με το υψόμετρο συμμετέχουν είδη όπως η Nerium oleander στα χαμηλά υψόμετρα και η Ostrya carpinifolia στα μεγαλύτερα. Εξαιρετικής ομορφιάς είναι οι πλατανώνες στο ρέμα της Γιαννούλας, στο Ρεματάκι και στο Μαυρόρεμα στα δυτικά της Πάρνηθας και στα ανατολικά οι πηγές της Κιθάρας όπου βρίσκεται και η περίφημη «πισίνα της βασίλισσας», οι οποίες τροφοδοτούν με πόσιμο νερό όλη την γύρω περιοχή. Στις Εικόνες 18 και 19 φαίνεται η βλάστηση σε ρέματα του Εθνικού Δρυμού Πάρνηθας. Εικόνα 18. Ρέμα στο Παλιοχώρι, μέσα στο Εκτροφείο Θηραμάτων.

30 Εικόνα 19. Το Μαυρόρεμα στις βορειοδυτικές περιοχές του Δρυμού.

31 7.3.6 Εξωδασική βλάστηση κορυφών Με τον όρο εξωδασική βλάστηση εννοούμε την βλάστηση που επικρατεί στις κορυφές της Πάρνηθας. Ο όρος αυτός προτιμάται από τον όρο ανωδασική, καθώς τα όρια του ελατοδάσους σε αυτό το βουνό δεν είναι φυσικά, αλλά έχουν προέλθει από υποχώρηση της ελάτης σε χαμηλότερο ύψος είτε εξαιτίας υπερβόσκησης στο παρελθόν είτε λόγω των ιδιαίτερων κλιματικών συνθηκών που έχουν διαμορφωθεί τις τελευταίες δεκαετίες. Σε κάθε περίπτωση, η έκταση που καταλαμβάνει η εξωδασική βλάστηση στις κορυφές της Πάρνηθας είναι μικρή και βρίσκεται 5 10 μ. μόλις πιο πάνω από το ελατοδάσος. Η σύνθεση της βλάστησης αυτής δημιουργείται από ποώδη και θαμνώδη είδη, τα σπουδαιότερα εκ των οποίων είναι: Astragalus angustifolius, Cerastium candidissimum, Sideritis roeseri ssp. attica, Asperula pulvinaris, Asperula rigidula, Dianthus serratifolius ssp. serratifolius, Tulipa sylvestris, Fritillaria graeca, Iris attica, Inula verbascifolia ssp. parnassica, Asyneuma limonifolium, Veronica glauca ssp. peloponnesiaca, Hesperis laciniata ssp. secundiflora, Pterocephalus perennis ssp. perennis, Bromus madritensis, Vinca herbacea, Sternbergia sicula, Οnosma kaheirei. Παρατηρούμε ότι τα περισσότερα από τα είδη που συμμετέχουν στην εξωδασική βλάστηση είναι ενδημικά και μάλιστα αρκετά από αυτά, σπάνια και προστατευόμενα. Σύμφωνα με τις δειγματοληψίες που πραγματοποιήθηκαν και την ανάλυσή τους, προέκυψε μία σαφής κοινότητα Astragalus angustifolius, με χαρακτηριστικά είδη τα:. η κοινότητα αυτή εντάσσεται στην κλάση Daphno Festucetea Quezel 1964 και στην τάξη Daphno Festucetalia Quezel 1964, με χαρακτηριστικά είδη τα: Pterocephalus perennis ssp. perennis, Achillea holosericea, Alyssum montanum, Astragalus angustifolius. Από τις παρατηρήσεις στο πεδίο προέκυψε ότι στις μεγαλύτερες κορυφές η εξωδασική βλάστηση είναι υποβαθμισμένη λόγω της παρουσίας εκεί στρατιωτικών εγκαταστάσεων. Τα στρατόπεδα και οι κεραίες έχουν καταλάβει όλη την ανώτερη κορυφογραμμή και έχουν εκτοπίσει τα γηγενή στοιχεία της βλάστησης. Επιπλέον, κάποια από τα ενδημικά που αναφέρθηκαν προηγουμένως, έχουν εξαφανιστεί ή μετά βίας επιζούν στις κορυφές αυτές, όπως τα Asperula baenitzii, Sideritis roeseri ssp. attica. Είναι αναγκαίο να βρεθεί κάποια λύση για την απομάκρυνση αυτών των εγκαταστάσεων, καθώς πολύ σημαντικοί βιότοποι σπάνιων και απειλούμενων φυτών συρρικνώνονται. Προς το παρόν, οι κορυφές στις οποίες διακρίνεται αυτή η βλάστηση είναι η Κυρά, ο Αέρας και το Ξεροβούνι, ενώ σε πολλά σημεία συμμετέχουν και άλλα είδη με γενικότερη εξάπλωση, όπως τα Quercus coccifera και Ballota acetabulosa. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της κορυφής Κυρά, όπου η βόρεια και ανατολική έκθεσή της καλύπτεται από ελατοδάσος, στον υπόροφο του οποίου βρίσκονται Achillea holosericea, Doronicum orientale, Sideritis roeseri ssp. attica η νότια και δυτική έκθεση είναι γυμνές από δάσος και επικρατούν ασβεστολιθικοί βράχοι, με τη συμμετοχή κυρίως ενδημικών χασμόφυτων, όπως Cerastium candidissimum, Fritillaria graeca, Sternbergia sicula,οnosma kaheirei, Pterocephalus perennis ssp. perennis, Inula verbascifolia ssp. parnassica, Dianthus serratifolius ssp. serratifolius και Asphodeline lutea, ενώ η κορυφή καλύπτεται από εξωδασικά είδη και κυρίως Astragalus angustifolius, Cerastium candidissimum, Sideritis roeseri ssp. attica, Asperula pulvinaris. Στην Εικόνα 20 φαίνονται κοινότητες εξωδασικών στην κορυφή Κυρά.

Αξιοποίηση της Ελληνικής χλωρίδας και βλάστησης στο αστικό περιβάλλον Βιοποικιλότητα στο αστικό πράσινο

Αξιοποίηση της Ελληνικής χλωρίδας και βλάστησης στο αστικό περιβάλλον Βιοποικιλότητα στο αστικό πράσινο Αξιοποίηση της Ελληνικής χλωρίδας και βλάστησης στο αστικό περιβάλλον Βιοποικιλότητα στο αστικό πράσινο Κυριάκος Γεωργίου Τομέας Βοτανικής, Τμήμα Βιολογίας Πανεπιστήμιο Αθηνών E-mail kgeorghi@biol.uoa.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΦΥΤΟΓΕΩΓΡΑΦΙΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΦΥΤΟΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΦΥΤΟΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ ΤΗΣ ΦΥΤΟΓΕΩΓΡΑΦΙΑΣ Χωρολογία των φυτών Εξελικτική ή ιστορική φυτογεωγραφία Φυτοκοινωνιολογία Οικολογική φυτογεωγραφία Η ΠΕΡΙΟΧΗ ΕΞΑΠΛΩΣΗΣ 1) Η ερμηνεία της περιοχής

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΟ ΕΡΥΘΡΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΤΩΝ ΣΠΑΝΙΩΝ & ΑΠΕΙΛΟΥΜΕΝΩΝ ΦΥΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ

ΒΙΒΛΙΟ ΕΡΥΘΡΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΤΩΝ ΣΠΑΝΙΩΝ & ΑΠΕΙΛΟΥΜΕΝΩΝ ΦΥΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΒΙΒΛΙΟ ΕΡΥΘΡΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΤΩΝ ΣΠΑΝΙΩΝ & ΑΠΕΙΛΟΥΜΕΝΩΝ ΦΥΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΟΜΟΣ ΠΡΩΤΟΣ A - D Επιτροπή Έκδοσης: Δημήτριος Φοίτος, Θεοφάνης Κωνσταντινίδης & Γεωργία Καμάρη Επιμέλεια κειμένων: Πέπη Μπαρέκα ΕΛΛΗΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Πέτρος Κακούρος και Αντώνης Αποστολάκης

Πέτρος Κακούρος και Αντώνης Αποστολάκης Εγκατάσταση και αποτελέσματα παρακολούθησης της φυσικής και τεχνητής αποκατάστασης των δασών μαύρης πεύκης στον Πάρνωνα, προοπτικές έρευνας και τεκμηρίωσης Πέτρος Κακούρος και Αντώνης Αποστολάκης Ο σχεδιασμός

Διαβάστε περισσότερα

Ορισμοί ονοματολογίας

Ορισμοί ονοματολογίας Περιγραφή των τύπων κάλυψης γης του Corine 2000 Απόδοση στα ελληνικά: Ρούλα Τρίγκου 1. Τεχνητές επιφάνειες Ορισμοί ονοματολογίας 1.1. Αστική οικοδόμηση 1. 1. 1. Συνεχής αστική οικοδόμηση Το μεγαλύτερο

Διαβάστε περισσότερα

Γεωβοτανική και Οικολογία. Βασικές έννοιες. Χλωρίδα και Βλάστηση. Τύποι βλάστησης. Βιότοπος, οικοσύστηµα. Βιοµορφές.

Γεωβοτανική και Οικολογία. Βασικές έννοιες. Χλωρίδα και Βλάστηση. Τύποι βλάστησης. Βιότοπος, οικοσύστηµα. Βιοµορφές. Γεωβοτανική και Οικολογία. Βασικές έννοιες. Χλωρίδα και Βλάστηση. Τύποι βλάστησης. Βιότοπος, οικοσύστηµα. Βιοµορφές. ΜΑΡΙΑ ΣΑΡΙΚΑ-ΧΑΤΖΗΝΙΚΟΛΑΟΥ & ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΠΑΖΟΣ Βιολόγοι, Υποψήφιοι διδάκτορες Πανεπιστηµίου

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος: 7 o Πανελλήνιο Συνέδριο Οικολογίας Οικολογία: συνδέοντας συστήματα, κλίμακες και ερευνητικά πεδία

Τίτλος: 7 o Πανελλήνιο Συνέδριο Οικολογίας Οικολογία: συνδέοντας συστήματα, κλίμακες και ερευνητικά πεδία Τίτλος: 7 o Πανελλήνιο Συνέδριο Οικολογίας Οικολογία: συνδέοντας συστήματα, κλίμακες και ερευνητικά πεδία Έκδοση: Ελληνική Οικολογική Εταιρεία Επιμέλεια έκδοσης: Παναγιώτης Γ. Δημητρακόπουλος, Αναπληρωτής

Διαβάστε περισσότερα

Αποκατάσταση καμένων περιοχών

Αποκατάσταση καμένων περιοχών Αποκατάσταση καμένων περιοχών Δρ Γεώργιος Λυριντζής, Διατελέσας Τακτικός Ερευνητής του ΕΘΙΑΓΕ Δρ Γεώργιος Μπαλούτσος, Διατελέσας Τακτικός Ερευνητής του ΕΘΙΑΓΕ Δρ Γεώργιος Καρέτσος, Εντεταλμένος Ερευνητής,

Διαβάστε περισσότερα

«Οικοξενάγηση στην Προστατευόμενη Περιοχή του Εθνικού Δρυμού Ολύμπου»

«Οικοξενάγηση στην Προστατευόμενη Περιοχή του Εθνικού Δρυμού Ολύμπου» «Οικοξενάγηση στην Προστατευόμενη Περιοχή του Εθνικού Δρυμού Ολύμπου» Θέμις Νασοπούλου MSc Ξεναγός Εθνικών Δρυμών και Υγροτόπων Λιτόχωρο 7-8/12/2013, «Ελληνο- Γερμανικό Φόρουμ Ορεινής Πεζοπορίας» www.olympusfd.gr

Διαβάστε περισσότερα

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ Το κλίμα της Ευρώπης Το κλίμα της Ευρώπης Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ και ΚΛΙΜΑ Καιρός: Οι ατμοσφαιρικές συνθήκες που επικρατούν σε μια περιοχή, σε

Διαβάστε περισσότερα

1) Την Υπουργό Περιβάλλοντος Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής. 2) Τον Πρόεδρο του Οργανισμού Ρυθμιστικού Σχεδίου Αθήνας (ΟΡΣΑ)

1) Την Υπουργό Περιβάλλοντος Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής. 2) Τον Πρόεδρο του Οργανισμού Ρυθμιστικού Σχεδίου Αθήνας (ΟΡΣΑ) 1 2 * Περίληψη της πρότασης (κλικ εδώ). Προς: 1) Την Υπουργό Περιβάλλοντος Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής 2) Τον Πρόεδρο του Οργανισμού Ρυθμιστικού Σχεδίου Αθήνας (ΟΡΣΑ) Κοινοποίηση:1) Ελληνική Εταιρεία

Διαβάστε περισσότερα

LIFE - ΦΥΣΗ. Δημιουργία Δικτύου Μικρο-Αποθεμάτων στην Κύπρο για τη Διατήρηση Ειδών και Οικοτόπων Προτεραιότητας. Κλίμακα: 1:5000

LIFE - ΦΥΣΗ. Δημιουργία Δικτύου Μικρο-Αποθεμάτων στην Κύπρο για τη Διατήρηση Ειδών και Οικοτόπων Προτεραιότητας. Κλίμακα: 1:5000 ,,, LIFE+ /NAT/CY/ Χάρτης του Μικρο-αποθέματος του φυτού *Ophrys kotchyi Περιοχή Μιτσερού,, DEVELOPMΕNT PROGRAMME Οικότοποι Natura Γεωργικές Καλλιέργειες,, Ισοϋψείς γραμμές (ισοδιάσταση m) Όρια Μικροαποθέματος

Διαβάστε περισσότερα

Κ ι λ µα µ τι τ κές έ Α λλ λ α λ γές Επι π πτ π ώ τ σει ε ς στη τ β ιοπο π ικιλό λ τη τ τα τ κ αι τ η τ ν ν ά γρια ζ ωή

Κ ι λ µα µ τι τ κές έ Α λλ λ α λ γές Επι π πτ π ώ τ σει ε ς στη τ β ιοπο π ικιλό λ τη τ τα τ κ αι τ η τ ν ν ά γρια ζ ωή Επιπτώσεις στη βιοποικιλότητα και την άγρια ζωή Η παγκόσµια κλιµατική αλλαγή θεωρείται ως η σηµαντικότερη τρέχουσα απειλή για τη βιοποικιλότητα του πλανήτη. Παραδείγµατα από την Κυπριακή Φύση Μερικές από

Διαβάστε περισσότερα

Φ.. ΧΕΛΜΟΥ-ΒΟΥΡΑΪΚΟΥ Dr. ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΙΑΤΡΟΥ Καθηγητής ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Πρόεδρος Σ Φ Χελµού-Βουραϊκού Σύντοµο ιστορικό 1992 Πρόταση Ορειβατικού Συλλόγου Καλαβρύτων

Διαβάστε περισσότερα

LIFE10 NAT/CY/000717. Βελτίωση της κατάστασης διατήρησης του οικότοπου προτεραιότητας 9560* στην Κύπρο

LIFE10 NAT/CY/000717. Βελτίωση της κατάστασης διατήρησης του οικότοπου προτεραιότητας 9560* στην Κύπρο JUNIPERCY LIFE10 NAT/CY/000717 Βελτίωση της κατάστασης διατήρησης του οικότοπου προτεραιότητας 9560* στην Κύπρο 3ο ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΕΛΤΙΟ Ιούνιος 2014 2 JUNIPERCY ΤΟ ΕΡΓΟ JUNIPERCY Το έργο «Βελτίωση της κατάστασης

Διαβάστε περισσότερα

Βελτίωση της κατάστασης διατήρησης των οικοτόπων προτεραιότητας *1520 και *5220 στο Εθνικό Δασικό Πάρκο Ριζοελιάς

Βελτίωση της κατάστασης διατήρησης των οικοτόπων προτεραιότητας *1520 και *5220 στο Εθνικό Δασικό Πάρκο Ριζοελιάς Τεύχος 1 Σεπτέμβριος 2014 Βελτίωση της κατάστασης διατήρησης των οικοτόπων προτεραιότητας *1520 και *5220 στο Εθνικό Δασικό Πάρκο Ριζοελιάς LIFE12NAT/CY/000758 Περιεχόµενα Περισσότερες πληροφορίες www.life-rizoelia.eu

Διαβάστε περισσότερα

Θ Δημοτικό Σχολείο Πάφου. «Κουπάτειο» Τάξη : Δ

Θ Δημοτικό Σχολείο Πάφου. «Κουπάτειο» Τάξη : Δ Θ Δημοτικό Σχολείο Πάφου «Κουπάτειο» Τάξη : Δ Σχολική χρονιά 2013-2014 αγρινό: Είναι το μεγαλύτερο χερσαίο θηλαστικό και ενδημικό είδος στην Κύπρο. Χαρακτηρίζεται ως ο σημαντικότερος εκπρόσωπος της πανίδας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ ΣΤΙΣ ΦΥΤΟΚΟΙΝΩΝΙΕΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ. Ιωάννης Τσιριπίδης Επικ. Καθηγητής, Τμήμα Βιολογίας, Α.Π.Θ.

ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ ΣΤΙΣ ΦΥΤΟΚΟΙΝΩΝΙΕΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ. Ιωάννης Τσιριπίδης Επικ. Καθηγητής, Τμήμα Βιολογίας, Α.Π.Θ. ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ ΣΤΙΣ ΦΥΤΟΚΟΙΝΩΝΙΕΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ Ιωάννης Τσιριπίδης Επικ. Καθηγητής, Τμήμα Βιολογίας, Α.Π.Θ. Επιδράσεις της κλιματικής αλλαγής στα φυτικά είδη Επιπτώσεις στα

Διαβάστε περισσότερα

Παπαστεργίου Σ. Κωνσταντινιά Δασολόγος Περιβαλλοντολόγος Α.Π.Θ. M.Sc. Περιβαλλοντική Εκπαίδευση

Παπαστεργίου Σ. Κωνσταντινιά Δασολόγος Περιβαλλοντολόγος Α.Π.Θ. M.Sc. Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Παπαστεργίου Σ. Κωνσταντινιά Δασολόγος Περιβαλλοντολόγος Α.Π.Θ. M.Sc. Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Οι αμμοθίνες ή θίνες, είναι μικροί λόφοι από άμμο που συνήθως βρίσκονται στις παράκτιες περιοχές. Αποτελούν

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΟΡΟΥΣ ΤΑΫΓΕΤΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ ΤΗΣ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑΣ

ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΟΡΟΥΣ ΤΑΫΓΕΤΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ ΤΗΣ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑΣ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΟΡΟΥΣ ΤΑΫΓΕΤΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ ΤΗΣ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2012 Χρηματοδότηση Η παρούσα μελέτη εκπονήθηκε υπό τον επιστημονικό συντονισμό και την επιμέλεια του Ελληνικού

Διαβάστε περισσότερα

22 η Πανελλαδική Συνάντηση Χρηστών Γεωγραφικών Συστημάτων Πληροφοριών ArcGIS

22 η Πανελλαδική Συνάντηση Χρηστών Γεωγραφικών Συστημάτων Πληροφοριών ArcGIS 22 η Πανελλαδική Συνάντηση Χρηστών Γεωγραφικών Συστημάτων Πληροφοριών ArcGIS Τίτλος εργασίας: Επιχειρησιακά σχέδια διαχείρισης & προσομοιώσεις εξάπλωσης δασικών πυρκαϊών για την ευρύτερη περιοχή της λίμνης

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ - ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ & ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΦΥΣΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ - ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ & ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΦΥΣΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ - ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ & ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΦΥΣΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ FLORA SPORADUM: ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΧΛΩΡΙΔΑΣ ΤΩΝ ΒΟΡΕΙΩΝ ΣΠΟΡΑΔΩΝ ΚΑΙ ΟΙ ΜΕΤΑΞΥ ΤΟΥΣ

Διαβάστε περισσότερα

Οι επιδράσεις της κλιματικής αλλαγής στα ξηροθερμοόρια δασικών ειδών: Η Δασική πεύκη Πιερίων

Οι επιδράσεις της κλιματικής αλλαγής στα ξηροθερμοόρια δασικών ειδών: Η Δασική πεύκη Πιερίων Οι επιδράσεις της κλιματικής αλλαγής στα ξηροθερμοόρια δασικών ειδών: Η Δασική πεύκη Πιερίων Χ. Περλέρου, Γ. Σπύρογλου, Δ. Αβτζής και Σ. Διαμαντής ΕΛΓΟ-Ινστιτούτο Δασικών Ερευνών Σεμινάριο κατάρτησης δασολόγων,

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιάζοντας με οικολογικά κριτήρια τη μεταπυρική διαχείριση των δασών μας

Σχεδιάζοντας με οικολογικά κριτήρια τη μεταπυρική διαχείριση των δασών μας Σχεδιάζοντας με οικολογικά κριτήρια τη μεταπυρική διαχείριση των δασών μας Μαργαρίτα Αριανούτσου Φαραγγιτάκη Τμήμα Βιολογίας ΕΚΠΑ http://uaeco.biol.uoa.gr ΕΚΒΥ 19/11/2014 Τα πλέον επιρρεπή στη φωτιά δασικά

Διαβάστε περισσότερα

Χρήση σπόρων ποωδών φυτών με σκοπό την αναβάθμιση των βιότοπων του λαγού, της ορεινής πέρδικας και του αγριόχοιρου

Χρήση σπόρων ποωδών φυτών με σκοπό την αναβάθμιση των βιότοπων του λαγού, της ορεινής πέρδικας και του αγριόχοιρου ΑΡIΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ, ΣΧΟΛΗ ΔΑΣΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΛΙΒΑΔΟΠΟΝΙΑΣ & ΑΓΡΙΑΣ ΠΑΝΙΔΑΣ ΙΧΘΥΟΠΟΝΙΑΣ ΓΛΥΚΕΩΝ ΥΔΑΤΩΝ Δ ΚΥΝΗΓΕΤΙΚΗ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΜΕΛΕΤΗ Χρήση

Διαβάστε περισσότερα

Ανακοίνωση για υπηρεσίες οικοφυσιολόγου

Ανακοίνωση για υπηρεσίες οικοφυσιολόγου Ανακοίνωση για υπηρεσίες οικοφυσιολόγου Στο πλαίσιο του έργου «Προσαρμογή της διαχείρισης των δασών στην κλιματική αλλαγή στην Ελλάδα» το οποίο χρηματοδοτείται από το πρόγραμμα LIFE Περιβαλλοντική Πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΟΥ ΣΧΕ ΙΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΑΘΗΝΑΣ

ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΟΥ ΣΧΕ ΙΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΑΘΗΝΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ, ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ ΚΑΙ ΗΜΟΣΙΩΝ ΕΡΓΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΟΥ ΣΧΕ ΙΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΑΘΗΝΑΣ Αθήνα 21 /7 /.2011 ΣΥΝΕ ΡΙΑΣΗ: 10 ΑΡ. ΠΡΑΞΗΣ: 4 Ε Ι Σ Η Γ Η Σ

Διαβάστε περισσότερα

Πλαίσιο Δράσεων και Μέτρων Προσαρμογής της διαχείρισης των δασών στην κλιματική αλλαγή

Πλαίσιο Δράσεων και Μέτρων Προσαρμογής της διαχείρισης των δασών στην κλιματική αλλαγή Πλαίσιο Δράσεων και Μέτρων Προσαρμογής της διαχείρισης των δασών στην κλιματική αλλαγή Βασιλική Χρυσοπολίτου και Πέτρος Κακούρος, ΕΚΒΥ Το κλίμα και τα δάση στο μέλλον Υπάρχουν αβεβαιότητες σχετικά με:

Διαβάστε περισσότερα

Βιοποικιλότητα η φυσική ισορροπία. ράσεις υπεύθυνης επιχειρηµατικής πρακτικής για βιώσιµη ανάπτυξη

Βιοποικιλότητα η φυσική ισορροπία. ράσεις υπεύθυνης επιχειρηµατικής πρακτικής για βιώσιµη ανάπτυξη Βιοποικιλότητα η φυσική ισορροπία ράσεις υπεύθυνης επιχειρηµατικής πρακτικής για βιώσιµη ανάπτυξη Μέριµνα µε ευαισθησία για την προστασία του περιβάλλοντος και της βιοποικιλότητας Η βιοποικιλότητα είναι

Διαβάστε περισσότερα

Φυτώριο Καλλωπιστικών Στεργίου Χρήστος. Κατάλογος Προϊόντων

Φυτώριο Καλλωπιστικών Στεργίου Χρήστος. Κατάλογος Προϊόντων Φυτώριο Καλλωπιστικών Στεργίου Χρήστος Κατάλογος Προϊόντων ΔΕΝΤΡΑ ΑΚΑΚΙΑ ΚΥΑΝΟΦΥΛΛΗ (ACACIA CYANOPHYLLA) : ΑΚΑΚΙΑ ΚΥΑΝ. ΣΑΚ. ΑΚΑΚΙΑ ΚΥΑΝ.ΔΕΝΤΡΟ ΓΛ.22 ΑΛΜΥΡΙΚΙ (TAMARIX PARVIFLORA) : ΑΛΜΥΡΙΚΙ ΔΕΝΤΡΟ ΓΛ.22

Διαβάστε περισσότερα

Η παρακολούθηση της άγριας ζωής στον Εθνικό Δρυμό Σαμαριάς Λευκά Όρη

Η παρακολούθηση της άγριας ζωής στον Εθνικό Δρυμό Σαμαριάς Λευκά Όρη Η παρακολούθηση της άγριας ζωής στον Εθνικό Δρυμό Σαμαριάς Λευκά Όρη Ε. Περουλάκη, Μηχανικός Περιβάλλοντος MSc Α. Μπαρνιάς, Δασολόγος MSc Δρ. Π. Λυμπεράκης, Πρόεδρος ΔΣ ΦΔΕΔΣ Λευκά Όρη Τα Λευκά Όρη καταλαμβάνουν

Διαβάστε περισσότερα

ΟΌλυµπος υψώνεται στην Β.Α. Θεσσαλία και στην Ν.. Μακεδονία. Ο Μύτικας ή αλλιώς το Πάνθεον είναι η Ψηλότερη κορυφή του Ολύµπου.

ΟΌλυµπος υψώνεται στην Β.Α. Θεσσαλία και στην Ν.. Μακεδονία. Ο Μύτικας ή αλλιώς το Πάνθεον είναι η Ψηλότερη κορυφή του Ολύµπου. ΟΌλυµπος υψώνεται στην Β.Α. Θεσσαλία και στην Ν.. Μακεδονία. Ο Μύτικας ή αλλιώς το Πάνθεον είναι η Ψηλότερη κορυφή του Ολύµπου. Ο Όλυµπος Πιθανώς σχηµατίστηκε κατά την διάρκεια της Ηωκαίνου εποχής πριν

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.4253, 23/7/2010 ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΤΡΟΠΟΠΟΙΕΙ ΤΟΝ ΠΕΡΙ ΔΑΣΩΝ ΝΟΜΟ

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.4253, 23/7/2010 ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΤΡΟΠΟΠΟΙΕΙ ΤΟΝ ΠΕΡΙ ΔΑΣΩΝ ΝΟΜΟ ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΤΡΟΠΟΠΟΙΕΙ ΤΟΝ ΠΕΡΙ ΔΑΣΩΝ ΝΟΜΟ Η Βουλή των Αντιπροσώπων ψηφίζει ως ακολούθως: Συνοπτικός τίτλος. 14 του 1967 49 του 1987 44 του 1991 27(Ι) του 1999 1. Ο παρών Νόμος θα αναφέρεται ως ο περί Δασών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΔΟΣΗ ΣΕ ΥΨΟΣ ΚΑΙ ΔΙΑΜΕΤΡΟ ΤΗΣ ΧΑΛΕΠΙΟΥ ΠΕΥΚΗΣ (PINUS ΗALEPENSIS) ΣΕ ΦΥΤΕΙΑ ΑΠΟΓΟΝΩΝ ΣΤΗ Β. ΕΥΒΟΙΑ

ΑΠΟΔΟΣΗ ΣΕ ΥΨΟΣ ΚΑΙ ΔΙΑΜΕΤΡΟ ΤΗΣ ΧΑΛΕΠΙΟΥ ΠΕΥΚΗΣ (PINUS ΗALEPENSIS) ΣΕ ΦΥΤΕΙΑ ΑΠΟΓΟΝΩΝ ΣΤΗ Β. ΕΥΒΟΙΑ ΑΠΟΔΟΣΗ ΣΕ ΥΨΟΣ ΚΑΙ ΔΙΑΜΕΤΡΟ ΤΗΣ ΧΑΛΕΠΙΟΥ ΠΕΥΚΗΣ (PINUS ΗALEPENSIS) ΣΕ ΦΥΤΕΙΑ ΑΠΟΓΟΝΩΝ ΣΤΗ Β. ΕΥΒΟΙΑ Κομματά Αικατερίνη (1), Αριστοτέλης Χ. Παπαγεωργίου (1), Βαρελίδης Κων/νος (2), Ιωαννίδης Κων/νος (2),

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΤΟΥ ΖΑΡΚΑΔΙΟΥ ΣΤΟ ΟΡΟΣ ΟΙΤΗ

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΤΟΥ ΖΑΡΚΑΔΙΟΥ ΣΤΟ ΟΡΟΣ ΟΙΤΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΤΟΥ ΖΑΡΚΑΔΙΟΥ ΣΤΟ ΟΡΟΣ ΟΙΤΗ Τσαπάρης Δημήτρης (δρ. Βιολόγος), Ηλιόπουλος Γιώργος (δρ. Βιολόγος), 2013 Η Οίτη και οι γειτονικοί ορεινοί όγκοι των Βαρδουσίων,

Διαβάστε περισσότερα

Ενδημισμός και ενδημικά φυτά

Ενδημισμός και ενδημικά φυτά Ενδημισμός και ενδημικά φυτά Το Αιγαίο πέλαγος θεωρείται εργαστήρι βιοποικιλότητας λόγω της πολύπλοκης παλαιογεωγραφίας, της γεωμορφολογίας και της θέσης του στο σταυροδρόμι τριών ηπείρων αλλά και λόγω

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασμός διαχείρισης άλλων δασικών πόρων

Σχεδιασμός διαχείρισης άλλων δασικών πόρων Σχεδιασμός διαχείρισης άλλων δασικών πόρων Δρ. Βασιλική Καζάνα Αναπλ. Καθηγήτρια ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας & Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Δράμας Εργαστήριο Δασικής Διαχειριστικής Τηλ. & Φαξ: 25210

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΚΕΛΟΣ ΕΡΓΟΥ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ 2015

ΦΑΚΕΛΟΣ ΕΡΓΟΥ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ 2015 Αντικείμενο: «Μελέτη Σχεδίου Διαχείρισης Εθνικού Δρυμού Αίνου» ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΙΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ, ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ & ΥΠΟΔΟΜΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Αξιοποίηση των ελληνικών φυτών

Αξιοποίηση των ελληνικών φυτών ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΑΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Ελληνικά Αρωματικά Φυτά Αξιοποίηση των ελληνικών φυτών Δρ. Ελένη Μαλούπα τακτική ερευνήτρια ΕΛ.Γ.Ο.- ΔΗΜΗΤΡΑ (ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε.) Δράμα, 10 και 11

Διαβάστε περισσότερα

των πρεμνοφυών δασών ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΟΡΟΥΣ Αγίου Όρους Ιερά Κοινότητα Δικαιούχος του έργου Συνεργαζόμενος φ ορέας

των πρεμνοφυών δασών ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΟΡΟΥΣ Αγίου Όρους Ιερά Κοινότητα Δικαιούχος του έργου Συνεργαζόμενος φ ορέας Δικαιούχος του έργου Ιερά Κοινότητα Αγίου Όρους των πρεμνοφυών δασών Συνεργαζόμενος φ ορέας ΜΟΥΣΕΙΟ ΓΟΥΛΑΝΔΡΗ ΦΥΣΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Ε λ λ η ν ι κ ό Κ έ ν τ ρ ο Β ιο τ ο π ω ν - Υ ι ρ ο τ ο γ ιω ν ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

iv. Παράκτια Γεωμορφολογία

iv. Παράκτια Γεωμορφολογία iv. Παράκτια Γεωμορφολογία Η παράκτια ζώνη περιλαμβάνει, τόσο το υποθαλάσσιο τμήμα της ακτής, μέχρι το βάθος όπου τα ιζήματα υπόκεινται σε περιορισμένη μεταφορά εξαιτίας της δράσης των κυμάτων, όσο και

Διαβάστε περισσότερα

Προσαρμογή της Διαχείρισης των Δασών στην Κλιματική Αλλαγή στην Ελλάδα: Δασαρχείο Καλαμπάκας

Προσαρμογή της Διαχείρισης των Δασών στην Κλιματική Αλλαγή στην Ελλάδα: Δασαρχείο Καλαμπάκας Προσαρμογή της Διαχείρισης των Δασών στην Κλιματική Αλλαγή στην Ελλάδα: Δασαρχείο Καλαμπάκας Ομάδα έργου: Παναγιώτης Πουλιανίδης, Αναστασία Κάκια, Φωτεινή Πελεκάνη Σεμινάριο Κατάρτισης Δασικών Υπηρεσιών

Διαβάστε περισσότερα

αναπτύσσεται και αποδίδει σε συγκεκριµένο έδαφος, κλίµα, υψόµετρο υγρασία και έκθεση. Εποχή φύτευσης

αναπτύσσεται και αποδίδει σε συγκεκριµένο έδαφος, κλίµα, υψόµετρο υγρασία και έκθεση. Εποχή φύτευσης Οδηγός φυτεύσεων Επιλογή θέσης φύτευσης Η θέση φύτευσης επιλέγεται, µε βάση τις τοπικές συνθήκες, το µέγεθος της επέµβασης και το σκοπό που θα εξυπηρετήσει. Η επιβίωση του φυτού κρίνεται από το βάθος του

Διαβάστε περισσότερα

Μορφές φυτικών ειδών σε τρεις τύπους βλάστησης σε έντονα βοσκημένες εκτάσεις στην ανατολική Κρήτη

Μορφές φυτικών ειδών σε τρεις τύπους βλάστησης σε έντονα βοσκημένες εκτάσεις στην ανατολική Κρήτη Μορφές φυτικών ειδών σε τρεις τύπους βλάστησης σε έντονα βοσκημένες εκτάσεις στην ανατολική Κρήτη Γ. Φωτιάδης, Α. Κυριαζόπουλος και Ι. Φραγκάκης Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ

ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ Η Ευρώπη είναι ήπειρος κυρίως πεδινή, χωρίς έντονο ανάγλυφο. Τα 2/3 της ηπείρου είναι πεδινές εκτάσεις. Έχει το χαμηλότερο μέσο υψόμετρο από την επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

Για την κατανόηση του εκπαιδευτικού αυτού βοηθήματος είναι απαραίτητη η επαρκής γνώση της Φυσιολογίας Φυτών και της Φυσιολογίας Καταπονήσεων των

Για την κατανόηση του εκπαιδευτικού αυτού βοηθήματος είναι απαραίτητη η επαρκής γνώση της Φυσιολογίας Φυτών και της Φυσιολογίας Καταπονήσεων των Για την κατανόηση του εκπαιδευτικού αυτού βοηθήματος είναι απαραίτητη η επαρκής γνώση της Φυσιολογίας Φυτών και της Φυσιολογίας Καταπονήσεων των Φυτών 1. Τα μεσογειακά οικοσυστήματα στον πλανήτη Τα μεσογειακά

Διαβάστε περισσότερα

Επιµέλεια: ΗΛΙΑΣ Η Μ Η Τ Ρ Ι Ο Υ & Ε Υ Α Κ Ο Λ Ο Μ Π Α Ρ Η, Ε Λ. Κ Ε. Θ. Ε.

Επιµέλεια: ΗΛΙΑΣ Η Μ Η Τ Ρ Ι Ο Υ & Ε Υ Α Κ Ο Λ Ο Μ Π Α Ρ Η, Ε Λ. Κ Ε. Θ. Ε. ράσεις ιατήρησης των Μεσογειακών Εποχικών Λιµνίων (Μ.Ε.Λ.) στην Κρήτη ((LLIIFFEE0044NATT//GGRR//000000110055)) Καταγραφή ειιδών Χλωρίδας στιις περιοχές των Μ.Ε.Λ. της υτιικής Κρήτης Επιµέλεια: ΗΛΙΑΣ Η

Διαβάστε περισσότερα

ρ. ρ. MSc Νίκη Ευελπίδου, ΕΚΠΑ

ρ. ρ. MSc Νίκη Ευελπίδου, ΕΚΠΑ Το Εθνικό Πάρκο Σχοινιά Μαραθώνα βρίσκεται στην Αττική και στην πεδιάδα του Μαραθώνα, στην ομώνυμη περιοχή. Το δάσος του Σχοινιά Μαραθώνα βρίσκεται στο Β.Α. τμήμα της Αττικής, σε απόσταση 45χλμ. από την

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΤΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΕΝΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΥ ΤΩΝ ΠΛΕΟΝ ΑΠΕΙΛΟΥΜΕΝΩΝ ΦΥΤΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΩΣ ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΛΗΨΗ ΜΕΤΡΩΝ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ

ΓΙΑ ΤΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΕΝΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΥ ΤΩΝ ΠΛΕΟΝ ΑΠΕΙΛΟΥΜΕΝΩΝ ΦΥΤΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΩΣ ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΛΗΨΗ ΜΕΤΡΩΝ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΕΝΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΥ ΤΩΝ ΠΛΕΟΝ ΑΠΕΙΛΟΥΜΕΝΩΝ ΦΥΤΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΩΣ ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΛΗΨΗ ΜΕΤΡΩΝ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΥΛΗ - ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Ευριπίδη 18, Τ.Κ. 10559 Αθήνα Τηλ. / fax

Διαβάστε περισσότερα

Αρωματικά-Φαρμακευτικά Φυτά

Αρωματικά-Φαρμακευτικά Φυτά ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΟΣΠΡΙΑ-ΠΟΛΥΕΤΕΙΣ ΘΑΜΝΩΔΕΙΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ-ΑΡΩΜΑΤΙΚΑ ΦΥΤΆ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΙΑ Αρωματικά-Φαρμακευτικά Φυτά Κατερίνα Μ. Κουκ ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ, ΕΘΙΑΓΕ 1 Σκοπός της ομιλίας να περιγράψω

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (IΙ) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Ανθοκομία - Κηποτεχνία ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

Τρίκαλα, 27/12/2011. Συνεντεύξεις. «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες»

Τρίκαλα, 27/12/2011. Συνεντεύξεις. «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες» Τρίκαλα, 27/12/2011 Συνεντεύξεις «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες» Τι επισημαίνει στην ΕΡΕΥΝΑ για την περιοχή μας ο κ. Σοφοκλής Ε. Δρίτσας, ερευνητής στο Εργαστήριο Δημογραφικών και Κοινωνικών Αναλύσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΚΟ ΔΙΑΣΩΣΗΣ ΧΛΩΡΙΔΑΣ ΚΑΙ ΠΑΝΙΔΑΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ

ΠΑΡΚΟ ΔΙΑΣΩΣΗΣ ΧΛΩΡΙΔΑΣ ΚΑΙ ΠΑΝΙΔΑΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΠΑΡΚΟ ΔΙΑΣΩΣΗΣ ΧΛΩΡΙΔΑΣ ΚΑΙ ΠΑΝΙΔΑΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Costanza Dal Cin D Agata Σε μια εποχή, όπου τα έμβια είδη εξαφανίζονται με ανησυχητικό ρυθμό, κυρίως λόγω καταστροφής των βιοτόπων, το Πάρκο Διάσωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΥΛΙΚΟ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ RE-THINK ATHENS. Τα σημαντικότερα δέντρα που συναντώνται στην περιοχή παρέμβασης

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΥΛΙΚΟ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ RE-THINK ATHENS. Τα σημαντικότερα δέντρα που συναντώνται στην περιοχή παρέμβασης ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΥΛΙΚΟ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ RE-THINK ATHENS Τα σημαντικότερα δέντρα που συναντώνται στην περιοχή παρέμβασης Η οδός Πανεπιστημίου και οι άλλοι κύριοι δρόμοι της περιοχής παρέμβασης, όπως

Διαβάστε περισσότερα

1 Αναφέρεται στα ανώτερα φυτά (πτεριδόφυτα και σπερµατόφυτα)

1 Αναφέρεται στα ανώτερα φυτά (πτεριδόφυτα και σπερµατόφυτα) Χαρακτηριστικά στοιχεία της βλάστησης και της χλωρίδας του Πηλίου Φωτιάδης, Γ. Εργαστήριο ασικής Βοτανικής Γεωβοτανικής, Τµήµα ασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος, Α.Π.Θ., 54124, Θεσσαλονίκη. Περίληψη.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΥΧΟΣ ΒΙΟΚΛΙΜΑΤΙΣΜΟΥ

ΤΕΥΧΟΣ ΒΙΟΚΛΙΜΑΤΙΣΜΟΥ ΤΕΥΧΟΣ ΒΙΟΚΛΙΜΑΤΙΣΜΟΥ Στο τεύχος αυτό, γίνεται μία όσο το δυνατόν λεπτομερής προσέγγιση των γενικών αρχών της Βιοκλιματικής που εφαρμόζονται στο έργο αυτό. 1. Γενικές αρχές αρχές βιοκλιματικής 1.1. Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Ε λ Νίνιο (El Niño) ονοµάζεται το θερµό βόρειο θαλάσσιο ρεύµα που εµφανίζεται στις ακτές του Περού και του Ισηµερινού, αντικαθιστώντας το ψυχρό νότιο ρεύµα Humboldt. Με κλιµατικούς όρους αποτελει µέρος

Διαβάστε περισσότερα

Το πρόβλημα της βόσκησης στα δάση της χερσονήσου του Ακάμα στην Κύπρο

Το πρόβλημα της βόσκησης στα δάση της χερσονήσου του Ακάμα στην Κύπρο Το πρόβλημα της βόσκησης στα δάση της χερσονήσου του Ακάμα στην Κύπρο Χ. Ιωάννου Τμήμα Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, 541 24 Θεσσαλονίκη, e-mail: chioannou@hotmail.com

Διαβάστε περισσότερα

Η ποικιλότητα των τύπων οικοτόπων των ελληνικών

Η ποικιλότητα των τύπων οικοτόπων των ελληνικών Η ποικιλότητα των τύπων οικοτόπων των ελληνικών ποολίβαδων Η ποικιλότητα των τύπων οικοτόπων των ελληνικών ποολίβαδων Π. Κακούρος Ελληνικό Κέντρο Βιοτόπων-Υγροτόπων (ΕΚΒΥ), (60394) 570 01 Θέρμη - Θεσσαλονίκη

Διαβάστε περισσότερα

Φάκελος Τροποποίησης ΑΕΠΟ Ελλάδας Παράρτημα 6.1 Μελέτη Υφιστάμενης Κατάστασης για την Χλωρίδα και την Βλάστηση

Φάκελος Τροποποίησης ΑΕΠΟ Ελλάδας Παράρτημα 6.1 Μελέτη Υφιστάμενης Κατάστασης για την Χλωρίδα και την Βλάστηση για την Χλωρίδα και την Βλάστηση : Σελίδα 2 από 16 Πίνακας Περιεχομένων 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 3 Γενικές πληροφορίες για τη Βλάστηση και Χλωρίδα της ΒΑ Ελλάδας και της ευρύτερης περιοχής των αλλαγών όδευσης 3 Σχετική

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΟ ΕΡΥΘΡΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΤΩΝ ΣΠΑΝΙΩΝ & ΑΠΕΙΛΟΥΜΕΝΩΝ ΦΥΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ

ΒΙΒΛΙΟ ΕΡΥΘΡΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΤΩΝ ΣΠΑΝΙΩΝ & ΑΠΕΙΛΟΥΜΕΝΩΝ ΦΥΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΒΙΒΛΙΟ ΕΡΥΘΡΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΤΩΝ ΣΠΑΝΙΩΝ & ΑΠΕΙΛΟΥΜΕΝΩΝ ΦΥΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΟΜΟΣ ΠΡΩΤΟΣ A - D Επιτροπή Έκδοσης: Δημήτριος Φοίτος, Θεοφάνης Κωνσταντινίδης & Γεωργία Καμάρη Επιμέλεια κειμένων: Πέπη Μπαρέκα ΕΛΛΗΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Κ Kάνιγγος ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΛΛΙΝΤΖΑ 10, (5ος όροφ. Τηλ: 210-3300296-7. www.kollintzas.gr OΙΚΟΛΟΓΙΑ 1. Όσο το ποσό της ενέργειας: α) μειώνεται προς τα ανώτερα

Διαβάστε περισσότερα

Προστασία Διαχείριση Ανάπλαση Άλσους Νέας Φιλαδέλφειας

Προστασία Διαχείριση Ανάπλαση Άλσους Νέας Φιλαδέλφειας Σελ. 2 από 18 Προστασία Διαχείριση Ανάπλαση Άλσους Νέας Φιλαδέλφειας ====================== Α Φάση ======================= Το Άλσος - Χαρακτηριστικά 423 στρέμματα Περίπου το 15% της έκτασης του δήμου Νέας

Διαβάστε περισσότερα

Τ.1.5. ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗΣ ΔΕΝΤΡΩΝ - ΦΥΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΒΙΟΚΛΙΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΕΙΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΑΝΟΙΚΤΩΝ ΧΩΡΩΝ» 1

Τ.1.5. ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗΣ ΔΕΝΤΡΩΝ - ΦΥΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΒΙΟΚΛΙΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΕΙΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΑΝΟΙΚΤΩΝ ΧΩΡΩΝ» 1 Τ.1.5. ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗΣ ΔΕΝΤΡΩΝ - ΦΥΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΒΙΟΚΛΙΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΕΙΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΑΝΟΙΚΤΩΝ ΧΩΡΩΝ» 1 Τ.1.5. ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗΣ ΔΕΝΤΡΩΝ - ΦΥΤΩΝ Λαμβάνοντας υπόψη τα κλιματικά δεδομένα της περιοχής

Διαβάστε περισσότερα

Πως επηρεάζεται το μικρόκλιμα μιας περιοχής από την τοπογραφία (πειραματική έρευνα) Ομάδα Μαθητών: Συντονιστής καθηγητής: Λύκειο Αγίου Αντωνίου

Πως επηρεάζεται το μικρόκλιμα μιας περιοχής από την τοπογραφία (πειραματική έρευνα) Ομάδα Μαθητών: Συντονιστής καθηγητής: Λύκειο Αγίου Αντωνίου 1 Πως επηρεάζεται το μικρόκλιμα μιας περιοχής από την τοπογραφία (πειραματική έρευνα) Ομάδα Μαθητών: Ζαντής Γιώργος, Παρεκκλησίτης Ορέστης, Ιωάννου Γιώργος Συντονιστής καθηγητής: Νικόλας Νικολάου Λύκειο

Διαβάστε περισσότερα

Η εργασία έγινε στο μάθημα της Χημείας στα πλαίσια της προώθησης του Πρώτου Στόχου της Σχολικής Χρονιάς 2013-14 Δεν ξεχνώ Αγωνίζομαι Διεκδικώ

Η εργασία έγινε στο μάθημα της Χημείας στα πλαίσια της προώθησης του Πρώτου Στόχου της Σχολικής Χρονιάς 2013-14 Δεν ξεχνώ Αγωνίζομαι Διεκδικώ Η εργασία έγινε στο μάθημα της Χημείας στα πλαίσια της προώθησης του Πρώτου Στόχου της Σχολικής Χρονιάς 2013-14 Δεν ξεχνώ Αγωνίζομαι Διεκδικώ ΗΧΗΤΙΚΟ - ΠΕΝΤΑΔΑΚΤΥΛΕ ΜΟΥ Ο Πενταδάκτυλος είναι επιμήκης ασβεστολιθική

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗΤΕΣ ΛΙΜΝΕΣ ΤΗΣ ΔΕΗ

ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗΤΕΣ ΛΙΜΝΕΣ ΤΗΣ ΔΕΗ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗΤΕΣ ΛΙΜΝΕΣ ΤΗΣ ΔΕΗ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Από τα μέσα της δεκαετίας του 50 μέχρι σήμερα, έχουν κατασκευαστεί από τη ΔΕΗ Α.Ε. και βρίσκονται σε λειτουργία, 15 μεγάλα και 9 μικρά Υδροηλεκτρικά

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΡΦΟΜΕΤΡΙΑ ΤΩΝ ΒΕΛΟΝΩΝ ΤΗΣ ΕΛΑΤΗΣ (Abies cephalonica) ΣΤΗΝ ΠΑΡΝΗΘΑ

ΜΟΡΦΟΜΕΤΡΙΑ ΤΩΝ ΒΕΛΟΝΩΝ ΤΗΣ ΕΛΑΤΗΣ (Abies cephalonica) ΣΤΗΝ ΠΑΡΝΗΘΑ ΜΟΡΦΟΜΕΤΡΙΑ ΤΩΝ ΒΕΛΟΝΩΝ ΤΗΣ ΕΛΑΤΗΣ (Abies cephalonica) ΣΤΗΝ ΠΑΡΝΗΘΑ Ι. Σορώτος 1, Γ. Κοράκης 1, Α.Χ. Παπαγεωργίου 1 1 Δ.Π.Θ., Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων, 68200 Ορεστιάδα.

Διαβάστε περισσότερα

Εκλαϊκευμένη Αναφορά

Εκλαϊκευμένη Αναφορά PLANT-NET CY www.plantnet.org.cy Δημιουργία Δικτύου Μικρο-Αποθεμάτων Φυτών στην Κύπρο για τη Διατήρηση Ειδών και Οικοτόπων Προτεραιότητας LIFE08 NAT/CY/000453 Εκλαϊκευμένη Αναφορά Ιούνιος 2013 Το Έργο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΟΠΙΣΜΟΣ ΑΛΛΑΓΩΝ Ε ΑΦΟΚΑΛΥΨΗΣ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΟΡΥΦΟΡΙΚΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ

ΕΝΤΟΠΙΣΜΟΣ ΑΛΛΑΓΩΝ Ε ΑΦΟΚΑΛΥΨΗΣ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΟΡΥΦΟΡΙΚΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ 41 ΕΝΤΟΠΙΣΜΟΣ ΑΛΛΑΓΩΝ Ε ΑΦΟΚΑΛΥΨΗΣ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΟΡΥΦΟΡΙΚΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ Α. Μαρτίνης 1, E. Χάρου 1,2, Κ. Καµπάση 1 και M. Στεφούλη 3 1 Τµήµα Οικολογίας και Περιβάλλοντος, ΤΕΙ Ιονίων Νήσων. 1,2 Ινστιτούτο Πληροφορικής

Διαβάστε περισσότερα

ΥΛΩΡΙΔΙΚΗ ΠΟΙΚΙΛΟΣΗΣΑ

ΥΛΩΡΙΔΙΚΗ ΠΟΙΚΙΛΟΣΗΣΑ ΥΛΩΡΙΔΙΚΗ ΠΟΙΚΙΛΟΣΗΣΑ ΣΗ ΑΝΔΡΟΤ Άννα Πολίηη Γεωπόνος Βιοηετνολόγος Πηστιούτος Γεωπονικού Πανεπιζηημίοσ Αθηνών Χλωριδική ποικιλόηηηα: όια ηα δηαθνξεηηθά θπηηθά είδε πνπ ππάξρνπλ ζε κηα πεξηνρή Η Άνδρος

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις Απαντήσεις στα Φωτοβολταϊκά (Φ/Β) Συστήματα 1

Ερωτήσεις Απαντήσεις στα Φωτοβολταϊκά (Φ/Β) Συστήματα 1 Ερωτήσεις Απαντήσεις στα Φωτοβολταϊκά (Φ/Β) Συστήματα 1. Γιατί να επιλέξετε τα Φωτοβολταϊκά Συστήματα; Προσφέρουν υψηλή και εγγυημένη απόδοση Απαιτούν ελάχιστη συντήρηση και εν γένει ενασχόληση μετά την

Διαβάστε περισσότερα

Φελλοφόρος δρυς, ένα πολύτιμο δασοπονικό είδος με πολλαπλές χρήσεις

Φελλοφόρος δρυς, ένα πολύτιμο δασοπονικό είδος με πολλαπλές χρήσεις Φελλοφόρος δρυς, ένα πολύτιμο δασοπονικό είδος με πολλαπλές χρήσεις Δρ Ιωάννης Σπανός, Τακτικός Ερευνητής Δρ Παναγιώτης Πλατής, Τακτικός Ερευνητής Γεώργιος Γιακζίδης, Δασολόγος Δρ Θωμάς Παπαχρήστου, Τακτικός

Διαβάστε περισσότερα

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2 78 ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑ ΥΔΑΤΙΝΩΝ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΦΥΤΙΚΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ (μακροφύκη φυτοπλαγκτόν) ΠΡΩΤΟΓΕΝΕΙΣ ΠAΡΑΓΩΓΟΙ ( μετατρέπουν ανόργανα συστατικά σε οργανικές ενώσεις ) φωτοσύνθεση 6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΡΩΜΑΤΙΚΑ ΦΥΤΑ ΚΑΙ ΒΟΤΑΝΑ ΤΟΥ ΟΡΟΥΣ ΖΗΡΕΙΑ (ΚΥΛΛΗΝΗ)

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΡΩΜΑΤΙΚΑ ΦΥΤΑ ΚΑΙ ΒΟΤΑΝΑ ΤΟΥ ΟΡΟΥΣ ΖΗΡΕΙΑ (ΚΥΛΛΗΝΗ) ΑΛΕΞΑΝΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΟΠΟΝΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΡΩΜΑΤΙΚΑ ΦΥΤΑ ΚΑΙ ΒΟΤΑΝΑ ΤΟΥ ΟΡΟΥΣ ΖΗΡΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η βλάστηση θαμνώνων οξύκεδρης αρκεύθου (Juniperus oxycedrus L. ssp. oxycedrus) στο όρος Όρβηλος

Η βλάστηση θαμνώνων οξύκεδρης αρκεύθου (Juniperus oxycedrus L. ssp. oxycedrus) στο όρος Όρβηλος Η βλάστηση θαμνώνων οξύκεδρης αρκεύθου (Juniperus oxycedrus L. ssp. oxycedrus) στο όρος Όρβηλος Η βλάστηση θαμνώνων οξύκεδρης αρκεύθου (Juniperus oxycedrus L. ssp. oxycedrus) στο όρος Όρβηλος Κ. Θεοδωρόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

Η υγρασία του εδάφους επηρεάζει τους οικολογικούς παράγοντες:

Η υγρασία του εδάφους επηρεάζει τους οικολογικούς παράγοντες: Η υγρασία του εδάφους επηρεάζει τους οικολογικούς παράγοντες: Θερμοκρασία αερισμό, δραστηριότητα των μικροοργανισμών, πρόσληψη των θρεπτικών στοιχείων συγκέντρωση των τοξικών ουσιών. Η έλλειψη υγρασίας

Διαβάστε περισσότερα

LAYMAN S ΑΝΑΦΟΡΑ LIFE08 NAT/GR/000533

LAYMAN S ΑΝΑΦΟΡΑ LIFE08 NAT/GR/000533 LIFE08 NAT/GR/000533 ΑΝΑΦΟΡΑ LAYMAN S Μεθοδολογία Αποκατάστασης Πυρόπληκτων Μεσογειακών Δασών Ασφάλεια & Αποδοτικότητα 4 Παρεμβάσεων στην NATURA 2000 της Ρόδου FRAMME Σεπτέμβριος 2013 1 Περιεχόμενα Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΡΤΙΟΥ 2012 ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΑΣΟΠΟΝΙΑΣ

ΜΑΡΤΙΟΥ 2012 ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΑΣΟΠΟΝΙΑΣ 21 ΜΑΡΤΙΟΥ 2012 Κυριακή 18 Μαρτίου 2012, ώρα 11:00 ενδροφύτευση - Τριάδι Θέρµης ΣΥΝΔΙΟΡΓΑΝΩΤΕΣ: Τετάρτη 21 Μαρτίου 2012, ώρα 18:00 ΚΤΙΡΙΟ ΠΑΛΑΙΑΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ Α.Π.Θ - Αίθουσα Τελετών Σχολή ασολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας Τί είναι ένα Οικοσύστημα; Ένα οικοσύστημα είναι μια αυτο-συντηρούμενη και αυτορυθμιζόμενη κοινότητα ζώντων

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ Λ.Τ. ΚΟΥΦΟΝΗΣΙΟΥ

ΓΥΜΝΑΣΙΟ Λ.Τ. ΚΟΥΦΟΝΗΣΙΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟ Λ.Τ. ΚΟΥΦΟΝΗΣΙΟΥ Τίτλος προγρ/τος : «Μελετώ και διερευνώ το χώρο του λιμανιού του Κουφονησίου» Σχ. χρονιά : 2005-06 Υπεύθυνοι εκπαιδευτικοί : Ντέμσια Γεωργία (συντονίστρια) Χριστοδούλου Τριανταφυλλιά

Διαβάστε περισσότερα

ΔΑΣΙΚΕΣ ΠΥΡΚΑΓΙΕΣ- Προστασία και αποκατάσταση

ΔΑΣΙΚΕΣ ΠΥΡΚΑΓΙΕΣ- Προστασία και αποκατάσταση ΔΑΣΙΚΕΣ ΠΥΡΚΑΓΙΕΣ- Προστασία και αποκατάσταση Ο ανθρωπος εξαρτάται από τα δάση. Προμηθεύουν ξύλο και είναι σημαντικά για την αναψυχή του. Επιτελούν όμως και σημαντικές λειτουργίες. Ενισχύουν τη βιοποικιλότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία με τίτλο: ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΠΑΡΝΗΘΑΣ - ΤΟ ΠΑΡΟΝ & ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ -

ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία με τίτλο: ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΠΑΡΝΗΘΑΣ - ΤΟ ΠΑΡΟΝ & ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ - ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ Πτυχιακή εργασία με τίτλο: ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΠΑΡΝΗΘΑΣ - ΤΟ ΠΑΡΟΝ & ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ - ΚΑΡΑΝΗ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ Α.Μ. : 20320 Υπεύθυνη παρακολούθησης της πτυχιακής

Διαβάστε περισσότερα

Φορέας Διαχείρισης Εθνικού Πάρκου Σχινιά Μαραθώνα. Συνοπτικά συμπεράσματα των αποτελεσμάτων της υλοποίησης του Προγράμματος Ελέγχου/Φύλαξης.

Φορέας Διαχείρισης Εθνικού Πάρκου Σχινιά Μαραθώνα. Συνοπτικά συμπεράσματα των αποτελεσμάτων της υλοποίησης του Προγράμματος Ελέγχου/Φύλαξης. Φορέας Διαχείρισης Εθνικού Πάρκου Σχινιά Μαραθώνα Συνοπτικά συμπεράσματα των αποτελεσμάτων της υλοποίησης του Προγράμματος Ελέγχου/Φύλαξης. ΦΟΔΕΠΑΣΜ: Ολυμπιακό Κωπηλατοδρόμιο Σχινιά 2294099158, 6936660412

Διαβάστε περισσότερα

Οργανικός Άνθρακας στα Δασικά Εδάφη της Ελλάδας

Οργανικός Άνθρακας στα Δασικά Εδάφη της Ελλάδας Οργανικός Άνθρακας στα Δασικά Εδάφη της Ελλάδας Π. Μιχόπουλος Εθνικό Ίδρυμα Αγροτικής Έρευνας (ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε.) Ι Ε Ινστιτούτο Μεσογειακών Δασικών Οικοσυστημάτων και Τεχνολογίας Δασικών Προϊόντων Υπουργείο

Διαβάστε περισσότερα

Γ ΚΠΣ ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ ΜΕΤΡΟ 2.2, ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΠΡΑΞΗΣ 2.6.1.ια. ΕΡΓΟ: «ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ - ΑΡΧΙΜΗΔΗΣ-Ενίσχυση ερευνητικών ομάδων του ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ»

Γ ΚΠΣ ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ ΜΕΤΡΟ 2.2, ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΠΡΑΞΗΣ 2.6.1.ια. ΕΡΓΟ: «ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ - ΑΡΧΙΜΗΔΗΣ-Ενίσχυση ερευνητικών ομάδων του ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ» Γ ΚΠΣ ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ ΜΕΤΡΟ 2.2, ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΠΡΑΞΗΣ 2.6.1.ια ΕΡΓΟ: «ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ - ΑΡΧΙΜΗΔΗΣ-Ενίσχυση ερευνητικών ομάδων του ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ» ΥΠΟΕΡΓΟ 1: «Εφαρμογή του Περιβαλλοντικού Συστήματος Στήριξης Αποφάσεων Expert

Διαβάστε περισσότερα

Συμβολή στη μελέτη του παράκτιου οικοσυστήματος της λιμνοθάλασσας Κορισσίων της Κέρκυρας

Συμβολή στη μελέτη του παράκτιου οικοσυστήματος της λιμνοθάλασσας Κορισσίων της Κέρκυρας ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ Συμβολή στη μελέτη του παράκτιου οικοσυστήματος της λιμνοθάλασσας Κορισσίων της Κέρκυρας Διπλωματική Εργασία Ανθή Βλάσση Υπεύθυνη: Αναπλ.

Διαβάστε περισσότερα

2. ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ Υ ΡΟΣΦΑΙΡΑΣ

2. ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ Υ ΡΟΣΦΑΙΡΑΣ 2. ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ Υ ΡΟΣΦΑΙΡΑΣ 2.1 Ωκεανοί και Θάλασσες. Σύµφωνα µε τη ιεθνή Υδρογραφική Υπηρεσία (International Hydrographic Bureau, 1953) ως το 1999 θεωρούντο µόνο τρεις ωκεανοί: Ο Ατλαντικός, ο Ειρηνικός

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΤΑΘΜΗ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΧΘΕΣ, ΣΗΜΕΡΑ, ΑΥΡΙΟ

Η ΣΤΑΘΜΗ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΧΘΕΣ, ΣΗΜΕΡΑ, ΑΥΡΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΠΗΛΑΙΟΛΟΠΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Σίνα 32, Αθήνα 106 72, τηλ.210-3617824, φαξ 210-3643476, e- mails: ellspe@otenet.gr & info@speleologicalsociety.gr website: www.speleologicalsociety.gr ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Συμβολή στην Χαρτογράφηση Θαλάσσιων Οικοτόπων των Όρμων Κορθίου και Χώρας Άνδρου (Νοτιοανατολική Άνδρος, Κυκλάδες)

Συμβολή στην Χαρτογράφηση Θαλάσσιων Οικοτόπων των Όρμων Κορθίου και Χώρας Άνδρου (Νοτιοανατολική Άνδρος, Κυκλάδες) Συμβολή στην Χαρτογράφηση Θαλάσσιων Οικοτόπων των Όρμων Κορθίου και Χώρας Άνδρου (Νοτιοανατολική Άνδρος, Κυκλάδες) 1 1. Εισαγωγή Οι θαλάσσιοι τύποι οικοτόπων αποτελούν τμήμα του Παραρτήματος Ι της Οδηγίας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ

ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ Το ακτινίδιο είναι θάμνος με άνθη χρώματος λευκού. Τα φύλλα του έχουν ωοειδές σχήμα και στο κάτω μέρος τους έχουν χνούδι. Ο καρπός του είναι εδώδιμος, με γλυκόξινη γεύση. Το εξωτερικό

Διαβάστε περισσότερα

Δασογεωργικά συστήματα Δρ. Άννα Σιδηροπούλου

Δασογεωργικά συστήματα Δρ. Άννα Σιδηροπούλου Δασογεωργικά συστήματα Δρ. Άννα Σιδηροπούλου Ελληνικό Αγροδασικό Δίκτυο, Α.Π.Θ. Τι είναι δασογεωργικά συστήματα; Δασογεωργικά ονομάζονται τα συστήματα που συνδυάζουν δέντρα και γεωργικές καλλιέργειες στην

Διαβάστε περισσότερα

2. Τι ονομάζομε μετεωρολογικά φαινόμενα, μετεωρολογικά στοιχεία, κλιματολογικά στοιχεία αναφέρατε παραδείγματα.

2. Τι ονομάζομε μετεωρολογικά φαινόμενα, μετεωρολογικά στοιχεία, κλιματολογικά στοιχεία αναφέρατε παραδείγματα. ΘΕΜΑΤΑ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΑΣ-ΚΛΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ 1. Διευκρινίστε τις έννοιες «καιρός» και «κλίμα» 2. Τι ονομάζομε μετεωρολογικά φαινόμενα, μετεωρολογικά στοιχεία, κλιματολογικά στοιχεία αναφέρατε παραδείγματα. 3. Ποιοι

Διαβάστε περισσότερα

ΦΔ ΠΟΚαΜαΚεΒε Προστασία & Ανάπτυξη

ΦΔ ΠΟΚαΜαΚεΒε Προστασία & Ανάπτυξη Φορέας Διαχείρισης Περιοχής Οικοανάπτυξης Κάρλας Μαυροβουνίου Κεφαλόβρυσου Βελεστίνου (Π.Ο.Κα.Μα.Κε.Βε) Management Body of Ecodevelopment Area of Karla - Mavrovouni Kefalovriso Velestino (E.A.Ka.Ma.Ke.Ve)

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΛΙΜΝΗΣ ΚΑΡΛΑΣ

ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΛΙΜΝΗΣ ΚΑΡΛΑΣ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΛΙΜΝΗΣ ΚΑΡΛΑΣ Θ. Παπαδημητρίου, Π. Σιδηρόπουλος, Δ. Μιχαλάκης, Μ. Χαμόγλου, Ι. Κάγκαλου Φορέας Διαχείρισης Περιοχής Οικοανάπτυξης Κάρλας

Διαβάστε περισσότερα

Απόψεις για τη διαχείριση των δασικών πυρκαγιών στο πλαίσιο της κλιματικής αλλαγής

Απόψεις για τη διαχείριση των δασικών πυρκαγιών στο πλαίσιο της κλιματικής αλλαγής Απόψεις για τη διαχείριση των δασικών πυρκαγιών στο πλαίσιο της κλιματικής αλλαγής Ιωάννης Ραυτογιάννης, Susanna Nocentini and Enrico Marchi, Rafael Calama Sainz and Carlos Garcia Guemes, Ivan Pilas and

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία του φουντουκιού:

Η ιστορία του φουντουκιού: ΤΟ ΦΟΥΝΤΟΥΚΙ : Η ιστορία του φουντουκιού: Σύμφωνα με ιστορικά ευρήματα, τα φουντούκια πρωτοεμφανίστηκαν στις περιοχές της Σουηδίας, Δανίας και Γερμανίας κατά τη Μεσολιθική και Νεολιθική εποχή. Η καλλιέργεια

Διαβάστε περισσότερα

Το Κόκκινο Βιβλίο των Απειλουμένων Φυτών της Κύπρου

Το Κόκκινο Βιβλίο των Απειλουμένων Φυτών της Κύπρου Πρακτικά 10 ου Συνεδρίου Ελληνικής Βοτανικής Εταιρείας, 2005 635 Το Κόκκινο Βιβλίο των Απειλουμένων Φυτών της Κύπρου 1 Τσιντίδης Τ., 1 Χριστοδούλου Χ., 1 Κυριάκου Θ., 1 Παπαχριστοφόρου Τ., 1 Κυριάκου Κ.,

Διαβάστε περισσότερα

Σχήμα 20: Τύποι πληθυσμιακών πυραμίδων

Σχήμα 20: Τύποι πληθυσμιακών πυραμίδων IV.3. Οι πληθυσμιακές πυραμίδες Στην ανάλυση των πληθυσμιακών δομών κεντρικό ρόλο έχουν οι πληθυσμιακές πυραμίδες και οι αποκαλούμενοι δομικοί δείκτες. Η κατανομή του συνόλου των ατόμων ενός πληθυσμού

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Αλοννήσου Βορείων Σποράδων

Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Αλοννήσου Βορείων Σποράδων Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Αλοννήσου Βορείων Σποράδων ΕΘΝΙΚ Ζώνη Α Ν. Ψαθούρα Όρμος Μαντράκι Ζώνη Β Όρμος Πλανήτης Ν. Παππού Ν. Γιούρα Όρμος Γέρακα Ν. Αλόννησος Όρμος Αγ. Πέτρος Ν. Γράμμιζα Όρμος Μοναστήρι

Διαβάστε περισσότερα