LANBIDE EKIMENA. Proiektuaren bultzatzaileak. Laguntzaileak. Hizkuntz koordinazioa

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "LANBIDE EKIMENA. Proiektuaren bultzatzaileak. Laguntzaileak. Hizkuntz koordinazioa"

Transcript

1 PROGRAMAZIO-TEKNIKAK Programazio-teknikak LANBIDE EKIMENA

2 LANBIDE EKIMENA LANBIDE EKIMENA Proiektuaren bultzatzaileak Laguntzaileak LANBIDE HEZIKETAKO ZUZENDARITZA DIRECCION DE FORMACION PROFESIONAL Hizkuntz koordinazioa

3 Egilea(k): Técnicas de programación. Juan C. López Rodríguez José A. López Rodríguez. Paraninfo Thomson Learning Programazioaren oinarriak. Iñaki Goirizelaia Ordorika. EHU Argitalpenak Itzultzailea: Josemari Navascues Zuzenketak: ELHUYAR Hizkuntz zerbitzuak Maketa: Naiara Beasain Azalaren diseinua: Naiara Beasain 2002an itzulia eta prestatua

4 Aurkibidea 1. PROGRAMAK EGITEN PC ordenagailuan programatzeko hastapenak Tamaina eta zailtasun txikiko programak egiten Algoritmoak sortzen Programazio egituratua Moduluzko programazioa C lengoaiarako sarrera C LENGOAIAREN OINARRIZKO KONTZEPTUAK Sarrera C lengoaiaren datu-motak Iruzkinak Sarrera/irteerarako funtzioak Sarrera eta irteeratarako zenbait funtzio Espresioak eta eragileak Bihurketak eragiketa aritmetikoetan eta espresioetan Erlazio-eragileak Eragile logikoak Beste zenbait eragile Eragileen lehentasuna Proposatutako ariketak BALDINTZAZKO SENTENTZIAK Sarrera If egitura If else egitura Switch egitura Proposatutako ariketak EGITURA ERREPIKAKORRAK Sarrera For kontrol-egitura While kontrol-egitura Do while kontrol-egitura Kontrol-egitura errepikakor habiatutak Beste kontrol-egitura batzuk: break eta continue Proposatutako ariketak LANBIDE EKIMENA I

5 5. FUNTZIOAK Sarrera Funtzioen egitura Funtzioen arteko informazioaren transmisioa Aldagaien zenbait ezaugarri Adibidea: kosinu funtzioaren balioa kalkulatu Proposatutako ariketak ARRAY-AK Sarrera Array baten deklarazioa Array dimentsioanitzak Array-ak eta erakusleak Array-ak eta funtzioak Erakusleen erakusleak Funtzioak eta array dimentsioanitzak Array-etan eragiketak egiteko algoritmoak Adibidea: array-ak prozesatzen Proposatutako ariketak KARAKTERE-KATEAK Karaktere-kateak Karaktere-kateen sarrera / irteeretarako funtzioak Karaktere-kate baten hasieraketa Karaktere-kateen array-ak Karaktere-kateak prozesatzeko zenbait funtzio Karaktere-kateen hasieraketa erakusle balira bezala Karaktere-kateen erakusleen array baten hasieraketa Adibidea: karaktere-kateak prozesatzen Proposatutako ariketak EGITURAK Egiturak Egitura habiatuak Egiturak funtzioen argumentu gisa Egituren erakusleak Egituren array-ak Proposatutako ariketak LANBIDE EKIMENA II

6 9. LOTURAK LOTURAK PROPOSATUTAKO ARIKETAK ZERRENDA KATEATUAK Sarrera MEMORIAREN ERRESERBA DINAMIKOA ZERRENDA KATEATUAK ZERRENDA KATEATUAK SORTZEKO METODOAK PROPOSATUTAKO ARIKETAK FITXATEGIAK IRAKURTZEA ETA IDAZTEA Sarrera TESTU-FITXATEGIAK VS. FITXATEGI BITARRAK SARRERA/IRTEERA ESTANDARRA TESTU-FITXATEGIAK VS. FITXATEGI BITARRAK: ZEHAZTAPEN GEHIAGO BLOKE IZENEKO SARRERA/IRTEERA PROPOSATUTAKO ARIKETAK LANBIDE EKIMENA III

7 1 Programak egiten Kapituluaren edukia: Sarrera. 1. PC ordenagailua programatzeko hastapenak. 2. Tamaina eta zailtasun txikiko programak egiten. 3. Algoritmoak sortzen. 4. Programazio egituratua. 5. Moduluzko programazioa. 6. C lengoaiarako sarrera. SARRERA Kapitulu hau programazioaren munduan hastera doazenentzat idatzi da. Bertan oinarrizko kontzeptuak, oinarrizko datuen egiturak eta egitura hauek gidatzen dituzten algoritmoak deskribatzen dira. Alderdi hauek guztiak programazio egituratuaren ikuspegitik landu dira. HELBURUAK Algoritmoak irudikatzeko teknikak deskribatzea. Programazio-lengoaiak sailkatzea. Algoritmoen ebazpenean erabilitako irudikapen grafikozko metodoak azaltzea. Fluxu-diagrametan erabiltzen diren ikur arautuak adieraztea. Programa egituratuetan erabiltzen diren oinarrizko kontrol-egiturak deskribatzea. LANBIDE EKIMENA 1

8 1. PC ORDENAGAILUAN PROGRAMATZEKO HASTAPENAK Lehen ikusi dugunez, ordenagailuaren oinarrizko egitura honela osatuta dago: prozesatzeko unitate zentrala (PUZ), memoria nagusia, sarrerako eta irteerako gailuak (I/O; ingeleseko Input/Output terminoetatik) eta bigarren mailako memoriaren gailuak. PUZ-ak edo mikroprozesadoreak oinarrizko agindu-sorta txikia abiadura handian exekuta dezake. Memoria nagusia datu eta programa bezala ezagutzen ditugunak gordetzeaz arduratzen da (aurrerago ikusiko dugunez, programek PUZ-ari datuei aplikatu behar zaion agindu-sorta zein den adierazten diote). I/O gailuei esker ordenagailuaren eta beste elementuen arteko komunikazioa gerta daiteke, erabiltzailearekin, beste ordenagailu batzuekin edo edozein ekipamendu informatikorekin izan dezakeen komunikazioa, hain zuzen. Bigarren mailako memoriaren gailuen eginkizuna datu-kantitate handia etengabe gordetzea da. Oro har, ordenagailuaren funtzionamendua sinplifikatuz honela ikus daiteke: sarrera- -datuak jaso, programaren arabera prozesatu eta ondoren irteerako datu berriak sortzen dituen sistema da. Adibide gisa, kimikariaren kasua aipa dezakegu: honek jakineko osagaietatik abiatuta (sarrera) eta erreakzio kimikoaren arabera (programa) prestatutako konposatua lortzen du (irteera) irudian oraintxe azaldu dugun prozesua ikus daiteke irudia. Programa jakineko atazak burutzeko ordenagailuak exekutatzen duen agindu-multzoa da eta agindu hauek programazio-lengoaian adierazita daude. Hortaz, programa exekutatzea ordenagailuan sartzen diren datuak nahi diren emaitzak lortzeko prozesatzea da, hau da irteerako datuak lortzeko. Programazio-lengoaia ordenagailuarentzat diren programak idazteko erabiltzen den idazkera berezia da, edo bestela esanda, ordenagailuari bere hizkera berezian zer egin behar duen esateko erabiltzen den lengoaia da. Hiru programazio-lengoaia nagusi daude Makina-lengoaia Balio bitarren sekuentziek osatzen dute lengoaia hau, hots makina-lengoaian idatzitako programaren aginduak bat (1) eta zero (0) zenbakiek osatzen dituzte, hauxe baita makinak benetan ulertzen duena. Adibidez, demagun ordenagailuan bat eta zeroen honako sekuentzia hau dugula: ; sekuentzia honek bi balioen biderkadura adieraz dezake. Aldiz, honako sekuentzia honek: bi balioen arteko zatiketa ahalbidetzen du. Kontuan izan behar da PUZ-ak ezagutzen duen sekuentzia bitarren multzoak osatzen duela bere agindu-multzoa eta agindu hauek batuketa, kenketa, biderketa, zatiketa, konparaketa, balioen lekualdaketa, etab. izan daitezke. Agindu hauek guztiak oinarrizko eragiketak dira eta hauen bitartez eragiketa konplexuak egin daitezke. Agindu-multzo hau PUZ-arena da bakarrik, eta ondorioz, makina-lengoaian egindako programa hardwarearen esku egongo da, hau da, ezin izango da PUZ bera duen beste ordenagailu batean erabili, honek beste agindu-multzoa izango baitu. LANBIDE EKIMENA 2

9 Lengoaia hau erabiltzen zail samarra da darabiltzan elementu guztiak bat eta zeroen sekuentzien bitartez adierazten baitira (kode bitarra). Alabaina, lengoaia honek abantaila nagusi bat dauka eta hauxe da, exekuzio-abiadura handiko programak lortzen dira eta gainera, ordenagailuaren baliabideak ahalik eta gehien aprobetxatzen dira irudia. Makina-lengoaiako programa baten itxura 1.2. Mihiztadura-lengoaia Makina-lengoaian idaztean sortzen diren zailtasunak saihestearren, mihiztadura- -lengoaia asmatu zuten. Lengoaia hau, makina-lengoaiak bezala, hardwarearen esku dago, baina kasu honetan mihiztadura-lengoaiak programatzaileak ulertzen duen sintaxi zehatza du, agindu bitar bakoitzari aginduaren esanahia adierazten duen hitza lotzen baitzaio. Hitz hauei mnemonikoak esaten zaie. Adibidez, lehen aipatu dugun ordenagailu horretan, sekuentzia honi honako mnemoniko hau lotuko zaio: MUL A, B. Mihiztadura-lengoaiaren bidez prestaturiko programak ezin dira zuzenean PUZ-aren bidez exekutatu, mihiztadura-lengoaia itzuli eta aginduak makina-lengoaian adieraziko dituen programa behar du-eta. Programa honi mihiztatzaile deritzo. Mihiztadura-lengoaiaren abantailak eta makina-lengoaiarenak berdinak dira eta hauez gain, irakurgarritasuna eta programak idazteko erraztasuna ere aipatu behar dira. Alabaina, oraindik ere hardwarearen esku daude lengoaia hauek, eta ondorioz, lengoaia hau erabiltzeko ordenagailuaren PUZ-a ondo ezagutu beharra dago. LANBIDE EKIMENA 3

10 1.3. Goi-mailako lengoaiak Programazio-lengoaia hauek gizakion hizkuntza naturaletik gertuago dagoen sintaxia erabiltzen dute, eta gainera, gure pentsaeratik hurbilago dagoen semantika erabiltzen dute. Ondorioz, aurreko bi lengoaiak erabiltzean sortzen ziren arazoak gainditu egiten dira mota honetako lengoaien bidez. Hala ere, goi-mailako lengoaiak erabilita, PC-ko hardwarea era onenean erabiltzeari utzi egiten zaio eta programek, idazten errazagoak izan arren, memoria-espazio handiagoa hartzen dute eta mihiztadura-lengoaiako kideak baino motelagoak dira. Goi-mailako lengoaiak, lengoaia mihiztatzailea erabiltzean gertatzen den bezala, PUZ- -ak ezin ditu zuzenean exekutatu eta bere aginduak itzuli eta makina-lengoaiaren bidez adieraziko dituen programaren premia dute. Itzultzeko bi programa-mota daude: Konpiladoreak: Programa hauek itzulpen osoa aldi batean egiten dute, hau da, goi- -mailako lengoaian idatzitako programa osoa hartzen dute eta makina-lengoaiara itzultzen dute, eta horrela, ordenagailuaren sistema eragiletik zuzenean exekuta daiteke. Interpretatzaileak: Programa hauek goi-mailako lengoaian idatzitako programa lerroz lerro irakurtzen, itzultzen eta exekutatzen dute. Itzultzeko bi programa hauen emaitza bera da: biek ordenagailuan exekutatzen den programa sortzen dute. Alabaina, modu desberdinean egiten dute lan. Konpiladoreek itzulpen- -prozesua aldi batean burutzen dute eta programek azkarrago funtzionatzen dute. Interpretatzaileek, berriz, itzulpena programa exekutatzen den aldiro burutzen dute, eta ondorioz, hauen funtzionamendua motelagoa da. Goi-mailako programazio-lengoaia ugari dago. Gaur egun ezagunenak eta maizen erabiltzen direnak hauexek dira: C, C++, Basic, Pascal eta Java. Baina badaude askoz gehiago ere, adibidez Cobol, Fortran, Modula-2, ADA, SQL, Lisp, Prolog, etab. Hauetariko bakoitzak bere ezaugarri propioak ditu, bere abantaila eta desabantailak ere bai. Goi-mailako lengoaia bat ala bestea aukeratzean faktore ugari hartuko dira kontuan, besteak beste norberaren gustuak, enpresaren politikak, prestatu nahi den programaren ezaugarriak, etab Programaren elementuak Programazio-lengoaia guztiek, salbuespenik gabe, oso sintaxi sendoa dute. Alderdi honen oinarrian hauxe dago: guztiek hitz bereizi edo gako-hitz batzuk dituzte eta hauen erabilera programak berak zehazten du aldez aurretik. Hitz hauek guztiak programa eraikitzea ahalbidetzen dituzten funtsezko elementuen oinarri dira. Oinarrizko elementuak honako hauek dira: oinarrizko eta egituratutako datu-motak, konstanteak eta aldagaiak, identifikadoreak, adierazpen eta eragileak, instrukzioak eta iruzkinak. PC ordenagailuek zenbakien bidez adierazitakoa bakarrik ulertzen dutenez eta zenbakien bitartez bakarrik lan egin dezaketenez, ezinbestekoa da programak egitean erabiltzen diren datu-motak aztertzea. Oinarrizkoak edo funtsezko datu-motak definitzeko beste datu-moten premiarik ez duten datuak dira. Oinarrizko datu-mota hauen erlazioen bitartez egituratutako datu-motak edo datu-mota konposatuak osatzen dira. Eskuarki oinarrizko datu-motak honako hauek dira: zenbakizko datuak, datu logikoak eta karaktereak. LANBIDE EKIMENA 4

11 Zenbakizko datu-motak bitan bana daitezke: datu-mota osoak eta datu-mota errealak. Datu-mota osoak zenbaki osoen azpimultzo finitua adierazten du, hau da, ez dute atal hamartarrik. Datu-mota errealak zenbaki errealen azpimultzo finitua osatzen dute, hau da, hauek badute atal hamartarra. Datu-mota logiko edo boolearren bitartez egiazkoak edo faltsuak diren balioak adieraz daitezke. Eskuarki datu-mota hauek baldintzaren edo adierazpen logiko edo erlaziozkoaren emaitzari lotuta joan ohi da. Karaktereko datu-moten bidez PC ordenagailuak erabili ohi dituen karaktere-multzoa adieraz daiteke, hots ASCII kodearen karaktere-multzoa. Karaktere-multzo hau alfabeto- -karaktereek, zenbakizko karaktereek eta maiz erabili ohi diren karaktereek osatzen dute (?! + etc.). Oinarrizko datu-moten bitartez inolako erlaziorik ez duten elementuak adieraz daitezke. Alabaina, askotan informazioa antolatuta adierazten da edo nola edo hala antola daiteke. Hortaz, programazio-lengoaien bidez programatzaileak antolaketa hori adierazten duten egiturak sor ditzake egituratutako datu-motak erabiliz. Egituratutako datuen mota elkarren artean erlazionatuta dauden izen bakarreko datu- -multzoa da eta oinarrizko eragiketa batzuei lotuta daude. Estatikoak eta dinamikoak izan daitezke, bere bizi-zikloaren arabera. Datu-mota estatikoen tamaina konpilazio-denboraren arabera finkatuta dago, hau da, programa exekutatzen ari den bitartean ezin dira, ez handitu eta ez txikiagotu. Aldiz, datu-mota dinamikoen tamaina programa exekutatzen ari den bitartean alda daiteke. Egituratutako datu-motei datuen egiturak ere esaten zaie irudia. Programek, aginduen bitartez, eralda daitezkeen eta ezin eralda daitezkeen datuak erabiltzen dituzte eta irizpide horren arabera sailka daitezke datuak. Horregatik, datu konstante edo literalak eta aldagaiak bereiz daitezke. Datu konstanteek ezin dute beren edukia aldatu programa exekutatzen ari den bitartean eta oinarrizko datu-mota batekoak dira. Aldagaia ordenagailuaren memoria nagusian dagoen tokia da eta bertan aldagaien datu-mota bereko balioak gorde daitezke. Aldagaiaren edukia kontsulta edo alda daiteke programaren aginduak eraginda. LANBIDE EKIMENA 5

12 Lengoaia guztietan, eta agindu batek aldagaiari erreferentzia egin baino lehen, aldez aurretik aldagai hori dagoela aditzera eman behar da. Aldagaia aditzera ematea aldagaiarentzat onargarria den identifikadorea eta datu-mota bat elkarri lotzean datza. Honela aldagaiak gorde dezakeen balio-mota zehaztuta geratzen da. Lengoaiaren sintaxia aldagaiak aditzera emateko adierazpenen kokalekua zehaztea ahalbidetzen duen lengoaia izango da. Identifikadorea datuari lotzen zaion izena da. Datu hau konstantea edo aldagaia izan daiteke. Identifikadorearen izena alfabeto-karakterez eta zenbakizko karakterez osaturiko segida izan ohi da, betiere zenbakizkoa ez den karakterez hasi behar dela kontuan izanik. Horrela, identifikadorea eta zenbakizko konstantea argi bereiziko ditugu. Programazioan adierazpenak eragiketa-multzoak dira eta eragiketa-multzo hauek eragigaiak konstanteak edo aldagaiak izan daitezke eta elkarri konektatuta egon ohi dira eragile bat edo gehiagoren bitartez. Adierazpenak lau motakoak izan daitezke: logikoak, erlaziozkoak, aritmetikoak eta karaktere-motakoak. Ondorioz, adierazpen-mota bakoitzari zuzenean lotuta dagoena eragile-multzo bat dago. Gainera, programak izan ditzakeen adierazpen asko konplexuak izan daitezkeenez, programazio-lengoaiek lehentasunezko arau batzuk ezartzen dituzte, eragiketak zein ordenatan egin behar diren zehazten dutenak. Instrukzio edo sententziak sarrera-datuak irteera-datu bihurtu ahal izateko programak erabiltzen dituen datu guztiengan eragiten duten ekintzak dira. Instrukzio-mota desberdinak daude: esleipen-instrukzioak, sarrera-instrukzioak, irteera-instrukzioak, kontrol-instrukzioak eta instrukzio konposatuak. Esleipen-instrukzioa oinarrizkoa da, hau gabe ez baitago programarik. Instrukzio hau aldagai edo konstanteari balio bat lotzean datza, eta balio hau esleitu nahi den adierazpenaren ebaluazioaren emaitza da. Sarrera-instrukzioei esker programetan irakurketa-eragiketak burutu ahal dira, hauen bidez gailu desberdinetatik (hala nola teklatutik, sagutik, disko-unitateetatik, serieko ataketatik, etab.) datozen sarrera-datuak eskura daitezke eta. Irteera-instrukzioek, berriz, gailu desberdinetan idazketa-eragiketak burutu ahal izatea ahalbidetzen dute. Eskuarki, irteerako gailua ordenagailuaren pantaila dela suposatzen da. Programazio-lengoaiek beste instrukzio-mota bat izan ohi dute, programaren instrukzioen ordena aldatzea ahalbidetzen duena. Instrukzio hauei kontrol-instrukzio esaten zaie eta hiru motakoak izan daitezke: aldizkakoak, errepikakorrak eta sekuentzia eteten dituztenak (azken hau ez da ia erabiltzen, programak egiteko metodoek instrukzio hauek baztertzeko joera baitute). Instrukzio hauek ez baleude, programa osatzen duen sententzia- -multzoa, sententziak prestatu diren ordenaren arabera exekutatuko lirateke. Aldizkako instrukzioa logiko-motako adierazpena ebaluatzen hasten da, hau da, egiazkoa ala faltsua adierazten duten balioak bakarrik har ditzake, eta adierazpen horren ebaluazioaren arabera, instrukzio-multzo bat ala bestea exekutatuko du. Instrukzio errepikakorrari esker instrukzio-seriea behin eta berriro exekuta daiteke, baldintzaren balioaren arabera (adierazpen logikoa, alegia). Azkenik, sekuentzia eteten duten instrukzioek programaren fluxua programaren beste toki batera bidaltzen dute. Instrukzio hau ez da kasik erabiltzen, maiz eta modu desegokian erabiltzen bada, programak irakurtezin bihurtzea gerta baitaiteke. Instrukzio konposatuak, egia esan, programazio-lengoaiaren mugatzaile zehatz batzuen artean dauden sententzia-multzoak dira. Sententzia-multzo hau kontrol-instrukzioa exekutatzearen eraginpean egon ohi da. Iruzkinak instrukzio-multzoaren betekizuna argitzeko programan sartzen diren esaldiak dira. Iruzkin hauek itzultzeko programak ez ditu kontuan hartzen, baina programa dokumentatu egiten dute, errazago uler dadin. LANBIDE EKIMENA 6

13 2. TAMAINA ETA ZAILTASUN TXIKIKO PROGRAMAK EGITEN Programak egitean bi joera nagusi bereiz ditzakegu: batetik, programazio egituratua eta moduluzkoa (tradizioz prozedurazko programazioa deitu izan dena), eta bestetik, objektuak helburu dituen programazioa. Liburu honen helburua, besteak beste, tamaina eta zailtasun txikiko programak egiten ikasteko beharrezkoak diren gaitasunak eskuratzea denez, liburuaren edukia programak C lengoaia erabiltzean, ikuspegi egituratu eta modularretik, oinarrituko da eta horretarako Windows-eko MS-DOS modua erabiliko dugu. Programa hauek egiteko jarraitu behar den prozesua, arazoa planteatu eta programaren bidez irtenbidea bilatu arte, pauso-serie batek osatzen du. Fase hauek guztiak 1.6. irudiko diagraman ikus daitezke irudia. Algoritmoa diseinatzeko fasea Lehenengo pausoa konpondu beharreko arazoarentzat algoritmoa diseinatzea da. Lehendik badakigu programa arazoari irtenbidea emateko bereziki prestaturiko eta programazio-lengoaian idatzitako instrukzio-seriea dela. Argi dago arazoak konpontzeko prozedurarik gabe ez legokeela programaziorik. Prozedura honi algoritmo deritzo. Algoritmoa pauso-sekuentzia ordenatua besterik ez da, anbiguotasunik gabea. Pauso hauek bata bestearen atzetik eginez, konpondu behar den arazoaren irtenbidea lortuko da; hau da, bestela esanda, algoritmoa arazoaren irtenbidea da. Kodifikazio-fasea Programaren iturburu-programa edo programaren iturburu-kodea delakoaren edizioa (testu-editorearen bidez) prestatzean datza. Iturburu-programa hau programaren instrukzioak gordetzen dituen testu-fitxategia da, hau da, algoritmoa programazio-lengoaiara itzultzearen emaitza. Konpilazio-fasea Fase hau iturburu-programa makina-lengoaiara itzultzean datza, eta horrela objektu- -programa edo programaren objektu-kodea izenekoa sortzen da. Horretarako programa konpiladoreak edo interpretatzaileak daude eta hauek iturburu-programatik abiatuta kodifikazio- -fasean sor daitezkeen akats sintaktikoak lortzen dituzte. Akats hauek kodifikazio-fasean bertan zuzendu egin behar dira, bestela ez da objektu-programa onargarririk sortuko eta. LANBIDE EKIMENA 7

14 Muntatze- edo elkartze-fasea Objektu-programa, makina-lengoaian idatzita badago ere, ezin da zuzenean ordenagailuan exekutatu muntatzeko programa (linkerra) behar du eta. Programa hau programa osatzen duten objektu-modulu guztiak elkartzeaz arduratzen da, liburutegiak barne, ordenagailuan exekuta daitekeen programa bakarra osatzeko. Eskuarki programek liburutegiak erabiltzen dituzte eta gainera, iturburu-kodeak tamaina handia hartzen duenean, moduluetan egituratu behar izaten dira. Modulu hauek bakarka konpilatzen dira. Elkartze-fasean akatsak sor daitezke eta akats hauek kodifikazio-fasean zuzendu behar dira. Bestela, ezin da sortu exekuta daitekeen programarik. Exekuzio-fasea Fase honetan programa behin eta berriro exekutatzen da probarako datu desberdinak erabiliz. Horrela programa zuzen dabilela egiazta daiteke. Exekuzio-fasean sor daitezkeen akatsak gehienetan onar ezin daitezkeen eragiketak sortuak dira: zati zero egitea, zenbakizkoa ez den datua zenbakizko aldagaian irakurtzea, onartutako gehiegizko balioak, etab. Akats hauei honela antzeman diezaiekegu: programa exekutatzean programak ez-ohiko geldialdia egiten du. Kasu hauetan sistemak programa bertan behera utzi duela esaten da. Akats hauek aurkitzea konpilazio- eta elkartze-faseetan gertatzen diren akatsei antzematea baino zailago da, akats hauek erabiltzen diren sarrera-datuen arabera gertatzen baitira. Arazketa-fasea Fase hau programaren funtzionamendua egiaztatzean datza exekuzioan zehar gertatutako akatsak aurkitzeko. Programa araztailea erabiltzen da (debugger) eta programa honen bitartez honako hau egin daiteke: Programa proba moduan exekuta daiteke lerroz lerro. Instrukzio bakoitza exekutatu ondoren, zer gertatzen den ikus daiteke. Aldagaien balioak eragiketa aurretik eta ondoren lor daitezke. Programa exekutatzen ari den bitartean aldagaien balioak alda daitezke. Programaren exekuzioa edozein puntu jakinetan eten daiteke (eteteko puntuak). Dokumentazio-fasea Programaren dokumentazioa erabiltzaileek programa errazago erabil dezaten ahalbidetzen du eta programaren mantenurako balio handiko informazioa ematen du. Kokapenaren arabera bi dokumentazio-mota bereiz daitezke: barrukoa eta kanpokoa. Barruko dokumentazioa iturburu-programaren zerrendak osatzen du nagusiki. Honen bidez programa errazago irakur eta uler daiteke. Iruzkinek eta autodokumentatutako kodeak osatzen dute dokumentazioa. Iruzkinak iturburu-programaren edozein tokitan txerta daitezkeen azalpe-esaldiak dira. Esaldi hauek konpiladoreak ez ditu kontuan hartzen. Autodokumentatutako kodeak identifikadore egokiak erabiltzeko kodea ezartzen du aldagaiak, konstanteak, etab. izendatzeko, balio finkoen konstanteak aditzera emateko, bai eta ezkerraldeko koska (indentazioa), orrialde- -zenbaketa eta lerro zuriak tartean sartzea, programak itxura atseginagoa eta irakurterrazagoa izan dezan. Kanpoko dokumentazioa programarekin batera doazen dokumentuek osatzen dute, hala nola diseinuaren deskribapenak, erabiltzailearen esku-liburuak, etab. LANBIDE EKIMENA 8

15 Hemen aipatutako prozesuaren faseak burutu ahal izateko, integratutako garapen- -ingurunea (IDE) erabiltzen da. Ingurune honetan testu-editorea, konpiladorea, elkartzailea eta araztailea izan ohi ditu programak egin eta exekutatzeko. Ezaugarri hauek guztiak ingurunetik bertatik eskura daitezke. Honi esker konpilazio-ziklo nahikoa bizkorrak lor daitezke eta, ondorioz, programen sorketa-, probaketa- eta arazketa-eragiketak azkarragoak eta errazagoak dira Programen kalitate-irizpideak Arazo jakin baterako programa desberdinetan gauzaturiko irtenbide desberdinak presta daitezke. Irtenbide egokiena hautatzeko programen kalitate-irizpideak hartu behar dira kontuan. Irizpide horiek honako hauek dira: Argitasuna Ezaugarri hau programa irakurtzeko erraztasunari dagokio. Programa argi idatzita baldin badago, beste norbaitek programaren logika jarraitu ahal izango du beharrezko ez den esfortzurik egin gabe. Gainera jatorrizko programatzaileari, denboraldi luzean utzi ondoren, bere programari jarraitzeko aukera emango dio. Erraztasuna Erraza den programa, argi eta zuzena izatetik hurbilago dago. Hain zuzen ere, batzuetan eraginkortasunean apur bat galtzea merezi du programaren egitura ez zailtzearren. Eraginkortasuna Ezaugarri hau programa exekutatzeko abiadurarekin eta ordenagailuaren baliabideen erabilerarekin lotuta dago. Hau irizpide nagusietakoa baldin bada ere, eraginkortasunean irabazteko ez da programa zail eta ilunik burutu behar. Programak zailak direnean ezaugarri hauek aurrez aurre jartzen dira. Kasu hauetan esperientziak eta sen onak diotena kontuan hartu behar da lehentasunak ezartzeko. Modulartasuna Programa asko ataza txikietan zati daitezke. Programazio-eragiketa ona da ataza hauek modulu bereizietan sortzea. Gauzak horrela eginda programak argiagoak izaten dira eta errazago zuzen daitezke. Gainera, aurrerago aldaketak egin ahal izatea errazten da. 3. ALGORITMOAK SORTZEN Programazioaren oinarrizko elementuak aztertu eta gero, algoritmoak sortzen edo diseinatzen hasteko prest gaude. Prozesu hau benetan erraza edo guztiz konplexua izan daiteke, programak bete behar duen eginkizunaren arabera. Algoritmoak honako hiru arau hauek bete behar ditu: Zehatza izan behar du, hau da, zehatz-mehatz azaldu behar du urratsak zein ordenatan eman behar diren, gerta daitezkeen kasu guztietan. Aldez aurretik kontuan hartu den edozein egoera gerora arazoen iturburu bihur daiteke eta. Zehaztuta egon behar du, bestela esanda, algoritmoa behin eta berriro jarraitzen bada, datu berberak erabiliz, beti emaitza berak lortu behar ditugu. Mugatua izan behar du. Algoritmoa jarraitzean, algoritmoa une jakin batean amaitu egin behar da; pauso-kopuru mugatua du, hain zuzen. LANBIDE EKIMENA 9

16 Algoritmoaren diseinua prestatzeko arazoa konpontzeko, ataza edo eginkizun garrantzitsuenak zeintzuk diren zehaztu behar dira lehenik, eta ondoren, ataza hauek exekutatu behar diren ordenan jarri. Atazen hasierako deskribapen honetan pausoak findu egin behar dira xehetasun gehiago erantsiz, eta hauetariko batzuei, algoritmo garbia, zehatza eta osatua lortzearren, finketa osagarria egin beharko zaie. Algoritmoak atalka diseinatzeko teknika honi, orokorretik zehatzenera behin eta berriz finduz igarotzeari alegia, beherako diseinua esaten zaio (ingelesezko top-down hain zuzen) irudia. Beherako diseinua edo top-down. Algoritmoan hiru atal hauek kontuan hartu behar dira: Sarrera: Algoritmoari ematen zaion informazioa da. Prozesua: Arazoaren irtenbidea bilatzeko beharrezkoak diren ekintzak eta kalkuluak dira. Irteera: Algoritmoak emandako erantzunak edo kalkuluen azkeneko emaitzak dira. Algoritmoa idazten amaitu dugunean, ezinbestekoa da algoritmoa diseinatzean kontuan izan ditugun eginkizunak betetzen dituela egiaztatzea, eta gainera espero genuen emaitza zuzena sortzen duela. Algoritmoa egiaztatzeko maizen erabiltzen den metodoa algoritmoa eskuz exekutatzea da. Horretarako, balioen barruti gehiena biltzen duen datu aukeratuak erabiltzen dira. Ondoren paperezko orri batean fase bakoitzean egin behar diren aldaketak emaitzak lortu arte idazten dira. Algoritmoak erabili behar den programazio-lengoaiatik bereizita egon behar du, baina erraz itzuli ahal izango dugu programazio-lengoaiara. Hau lortzeko algoritmoak irudikatzeko metodo arautuak erabili ohi dira. Metodo hauek honako hauek dira: fluxu-diagramak, ordinogramak eta pseudokodea. LANBIDE EKIMENA 10

17 3.1. Fluxu-diagramak Fluxu-diagramak ikus daitezkeen tresnak dira eta algoritmoak ulertzen lagunduko digute. Esperientzia handiko programatzaileek ez dituzte tresna hauek maiz erabiliko, baina programak egiten hasten direnentzat, berriz, benetan erabilgarriak dira. Ikusi ahal izateari esker, algoritmoaren egitura argi azal daiteke, eta gainera, diseinatzeko egin behar diren lanak ere errazten ditu. Fluxu-diagrama algoritmoaren pausoak adierazten dituzten ikurrek osatzen dute. Ikur hauek elkarri lotuta daude exekutatzeko noranzkoa adierazten duten gezien bitartez irudia. Fluxu-diagrametan gehien erabiltzen diren ikurrak. Maizen erabiltzen diren ikurrak honako hauek dira: Terminala: Ikur hau fluxu-diagramaren hasiera eta amaiera adierazteko erabiltzen da. Bi kasu hauetan ikur bera erabiltzen denez, ikurraren barnean hasieran bada INICIO eta amaiera bada FIN idatzi beharko ditugu. Prozesua: Ikur hau algoritmoan egin behar den edozein prozesu- edo ataza-mota adierazteko erabiltzen da. Ikurraren barnean esaldi deskribatzailea edo ekintza-seriea jarri behar dugu. Edozein formatu erabil daiteke, betiere transmititu nahi den ideia garbi adierazten delarik. Sarrera/Irteera: Ikur honek sarrera/irteerako edozein gailuren erabilera adierazten du. Gailu hauek teklatua, pantaila, inprimagailua, etab. izan daitezke. Ikur hau generikoa da eta informazioaren sarrera/irteerako edozein egoeratan erabil daiteke. Alabaina, ezin dugu ahaztu badaudela sarrera/irteerako beste ikur zehatzagoak ere. Erabakia: Ikur hau erabakiren bat hartu behar den guztietan erabiltzen da. Ikurraren barruan ebaluatu behar den galdera edo baldintza idazten da, eta honen arabera exekuzioak hartu behar duen bidea hautatuko da. Ikur honetatik abiatzen den bide bakoitzaren alboan aukera bakoitza identifikatzen laguntzen duen hitza idatziko da. Aldez aurretik zehaztutako prozesua: Ikur honek sortuta dagoen algoritmoaren erabilera adierazten du. Konektorea: Bi zuzentzaile-mota daude. Zuzentzaile bat zirkulu-formakoa da eta ordinograma gune jakin batean eteteko eta orrialde bereko beste gune batean jarraitzeko erabiltzen da. Horrela, konplexuegiak eta jarraitzen zailak gertatzen diren fluxu-diagramak saihesten dira. LANBIDE EKIMENA 11

18 Beste zuzentzailea era berean erabiltzen da, baina diagrama beste orrialde batean jarraitzea ahalbidetzen du. Zuzentzaile hauek orrialde batean sartzen ez diren ordinograma luzeetan erabil daitezke. Dokumentua: Edozein dokumentu adierazteko erabiltzen da, adibidez inprimagailuaren bidez lortutako zerrenda. Pantaila: Pantailako irteera adierazteko erabiltzen da; eragiketa baten kalkuluak adierazteko, adibidez. Eskuzko sarrera: Ikur honek datuak eskuz hartu direla adierazten du, edo bestela esanda, datuak teklatuaren bidez sartu direla. Disko magnetikoa: Ikur hau disko magnetikotik abiatuta edota disko magnetikorako egiten den sarrerako edo irteerako edozein eragiketa, inolako bereizketarik gabe, adierazteko erabiltzen da. Bestalde, disko gogorrekin zein disketeekin erabil daiteke. Algoritmoa sortu eta fluxu-diagramaren bidez irudikatu dugunean, zein programazio- -lengoaiaren bidez kodetuko dugun jakinik, ordinogramatik lengoaiara igarotzeko teknika aplikatu behar da, bere ezaugarri bereziak kontuan izanik. Itzultzeko teknika hau oso erraza izan ohi da. Fluxu-diagramak oinarrizko elementu batzuk argi adierazi behar ditu, eta hori argi ikus daiteke 1.9. irudian: Diagramaren hasiera (1). Ekintzak (2). Zein sekuentziatan egiten diren (3). Diagramaren amaiera (4) irudia. Fluxu-diagramaren oinarrizko elementuak. LANBIDE EKIMENA 12

19 Bestalde, ordinogramak adierazteko badaude gomendio batzuk eta hauei esker ordinogramak erabiltzen ditugun guztiok irizpide bertsuak erabiltzen ditugu. Jarraitu beharreko gomendioak honako hauek dira: Diagramaren hasiera goiko partean azalduko da. Diagrama-fluxua, ahal dela behintzat, goitik behera eta ezkerretik eskuinera joango da. Diagramaren amaiera beheko partean azalduko da. Hasiera eta amaierako ikurrak behin bakarrik azalduko dira. Ahal den neurrian behintzat, simetria eta oreka gorde behar da diagrama egitean. Lerroak gurutzatzea saihestu egingo dugu. Horretarako konektoreak erabiliko ditugu. Konektore batera fluxu-lerro bat baino gehiago irits daiteke, baina konektoretik fluxu-lerro bakarra irtengo da beti. Ahalik eta iruzkin gutxien erabiliko ditugu, kodifikazioan ez bezala, kodifikazioan iruzkinak ezinbestekoak baitira irudian algoritmo bati dagokion fluxu-diagrama ikus daiteke. Algoritmo honen datua teklatuaren bidez sartu dugu, 0 eta 255 bitartekoa da eta SADen irteera digitaletara bidaliko da ordenagailuaren ataka paraleloa erabiliz irudia. Pantaila garbitu irudia. FlowCharter bidez fluxu-diagramak eraikitzea. LANBIDE EKIMENA 13

20 Informatika-merkatuan badaude ordinogramak modu erraz eta arinean egiteko programa bereziak, hala nola FlowCharter izenekoa. Programa hauei esker edozein fluxu- -diagrama, organigrama, sareko diagrama, estatista-kontroleko grafiko, enpresa-diagrama, etab. sortu eta azter daiteke. Programa hauek bere baitan fluxu-diagrama elkarreragileak, marrazteko tresnak eta ikur eguneratuak ere izaten dituzte Pseudokodea Pseudokodea giza lengoaiaren eta goi-mailako lengoaien artean dagoen algoritmo zehazteko lengoaia da. Hitz bereiziak erabili ohi ditu eta indentazioa, hau da, ezkerreko aldean koska egitea, ezinbestekoa da. Pseudokodea fluxu-diagramen bi desabantaila nagusiak gainditzeko asmoz asmatu zen, hots sortze-prozesua motela izatea eta marrazki berria egin gabe zuzenketak egiteko zailtasuna gainditzeko. Tresna egokia da oso algoritmoaren logikari jarraitzeko eta algoritmoak programa erraz bihurtzeko ere, programa hauek programazio-lengoaia berezian idatzita daudelarik. Pseudokodea hasiera gako-hitzarekin hasten da beti eta amaiera gako-hitzarekin amaitzen da. Pseudokodearen bitartez algoritmoak idazteko erabiltzen diren beste hitz bereizietan hauek aipa ditzakegu: bai, orduan, baldin- ez, amaiera-baldin, bitartean, amaiera- -bitartean, etab. Algoritmoen irudikapen grafikoak egiten diren bezala, era berean pseudokodearen bidez sarrera/irteerako eragiketen, prozesuaren instrukzioen, kontrol-instrukzioen eta ondoren fintzea ekartzen duten eragiketa konposatuen deskribapena egin daitezke irudian irudiko algoritmoari dagokion pseudokodea ikus daiteke. Tekla karaktere izendatu Errepikatu Pantaila garbitu Idatzi idatzi 0 eta 255 bitartean bihurtu nahi duzun datua Irakurri tekla Bidali tekla datu-atakara 13 (0x0D) balioa kontrol-atakara bidali 11 (0x0B) balioa kontrol-atakara bidali bitartean tekla irudia. LANBIDE EKIMENA 14

21 4. PROGRAMAZIO EGITURATUA Programazio egituratua idazteko, egiaztatzeko, irakurtzeko eta aldatzen errazak diren programak sortzeko algoritmoak diseinatzeko teknika-multzoak osatzen du. Programa guztietan azaltzen diren elementu komunez gain, programazio egituratuak honako elementu hauek erabiltzen ditu: Beherako diseinua (top-down). Baliabide abstraktuak. Kontrolerako oinarrizko egiturak. Beherako diseinua algoritmoak atalka prestatzean datza, orokorretik abiatuta zehatzenera joanez, behin eta berriro finduz eta deskonposatuz. Baliabide abstraktuak beherako diseinuarentzako osagarri bikaina dira. Programa deskonposatzen den aldiro emaitzan lortzen diren atal guztien irtenbidea aurkitu dela suposatzen da, eta ondorioz, ez dira errealizatuko berriz fintzen diren arte. Kontrolerako oinarrizko egiturei esker, algoritmo konplexuak egin daitezke, ekintza guztiak exekutatzeko modua kontrolatzen baitute. Egitura hauek honako hauek dira: sekuentziala, alternatiboa eta errepikakorra. Kontuan izan behar da algoritmoak programazio egituratuaren teknikak erabiliz prestatzean kontrolerako oinarrizko egiturak bata bestearen barruan egotea gerta daitekeela. Honek egitura sekuentzialaren barnean egitura alternatiboak eta egitura errepikakorrak ager daitezkeela esan nahi du. Era berean, egitura alternatiboen bide desberdinak egitura sekuentzialak, errepikakorrak edo beste egitura alternatiboak izan daitezke. Gauza bera gertatuko da egitura errepikakorraren kasuan. Azkenik, ezin ahaztuko dugu kontrolerako egiturak programazio-lengoaiara lengoaiak berak eginkizun honetarako dituen instrukzioen bitartez itzultzen direla Egitura sekuentziala Egitura sekuentziala algoritmoaren atazak programa exekutatzean atazak egingo diren ordena berean idatziz eraikitzen da. 1 instrukzioa 2 instrukzioa 3 instrukzioa 1.1. taula. Egitura sekuentzialaren pseudokodea irudia. Egitura sekuentzialeko fluxu- -diagrama. LANBIDE EKIMENA 15

22 4.2. Egitura alternatiboa Egitura honi esker ataza-multzo zehatza burutu ahal izango da baldintza bat betetzearen arabera. Ataza-multzo hau ataza batek edo gehiagok osa dezakete. Egitura alternatiboa hiru motakoa izan daiteke: sinplea, bikoitza eta anizkoitza. Sinplea Baldintza balioztatu egiten da eta emaitza egiazkoa baldin bada, ekintza edo ekintza- -multzo zehatza burutzen da; aldiz, emaitza faltsua baldin bada, ekintza horiek egin gabe geratzen dira irudia. Egitura alternatibo sinpleko fluxu-diagrama. Baldin baldintza Orduan Instrukzioak Amaitu baldin 1.2. taula. Egitura alternatibo sinpleko egitura. LANBIDE EKIMENA 16

23 Bikoitza Baldintza balioztatu ondoren emaitza egiazkoa baldin bada, ataza edo ataza-multzo zehatza exekutatzen da. Aldiz, emaitza faltsua denean beste zerbait exekutatzen da irudia. Egitura alternatibo bikoitzeko fluxu-diagrama. Baldin baldintza Orduan Instrukzioak egia denean Bestela Instrukzioak faltsua denean Amaitu baldin 1.3. taula. Egitura alternatibo bikoitzeko pseudokodea. LANBIDE EKIMENA 17

24 Anizkoitza Adierazpenaren balorazioa egin ondoren, emaitzaren arabera, ekintza zehatz batzuk exekutatzen dira irudia. Egitura alternatibo anizkoitzeko fluxu-diagrama. baldin adierazpena 1 kasua 1 kasuko instrukzioak 2 kasua 2 kasuko instrukzioak... N kasua N kasuko instrukzioak amaitu baldin 1.4. taula. Egitura alternatibo anizkoitzeko pseudokodea. LANBIDE EKIMENA 18

25 4.3. Egitura errepikakorra Egitura hau baldintza jakin bat betetzen den bitartean behin eta berriro exekutatzen den ataza-multzoak osatzen du. Egitura errepikakorrei begizta ere esaten zaie eta hiru motakoak izan daitezke: hemendik, bitartean, arte. Hemendik Begizta klasikoa da eta ataza-multzoa begiztaren barruan zenbat aldiz exekutatu behar den zehazki dakigunean erabiliko dugu. Egitura honek aldagaia (indizea) behar du eta aldagai hau hasierako balioari lotuko zaio automatikoki. Zehaztutako atazak exekutatu egingo dira harik eta hasierako balioa amaierako balioa baino handiagoa den arte. Indizea bat handiagotuko da, edo zehaztu dugun balioa, eta balio berri hau amaierako balioa baino handiago ez baldin bada, atazak berriro exekutatuko dira. indizetik V i -ra V f -raino A gehikuntzaz Instrukzioak amaiera hemendik 1.5. taula. Hemendik egitura errepikakorraren pseudokodea irudia. Hemendik egitura errepikakorraren fluxu-diagrama LANBIDE EKIMENA 19

26 Bitartean Begiztaren hasieran baldintza egiaztatzen da, eta baldintza egiazkoa baldin bada, adierazitako ekintzak exekutatzen dira. Aldiz, baldintza egiaztatzean emaitza faltsua baldin bada, begizta amaitu egiten da. Begizta hau aldez aurretik atazak zenbat bider exekutatu behar diren ez dakigunean erabiltzen da. Horregatik, indize gisa erabiliko den aldagaia hasierako balioari begiztan sartu baino lehen lotu beharko zaio eta bere balioa begiztaren barruan dagoenean eguneratuko da irudia. Bitartean egitura errepikakorraren fluxu-diagrama. bitartean baldintza instrukzioak amaiera bitartean 1.6. taula. Bitartean egitura errepikakorraren pseudokodea. LANBIDE EKIMENA 20

27 Arte Begiztaren barruan gertatzen diren ekintzak behin exekutatzen dira eta berriro errepikatuko dira baldintza benetakoa izan arte. Egitura honetan baldintza begiztaren amaieran egiaztatzen da eta begiztako ekintzak gutxienez behin exekuta daitezen nahi dugunean erabiliko dugu irudia. Arte egitura errepikakorraren fluxu-diagrama. Errepikatu instrukzioak arte baldintza 1.7. taula. Arte egitura errepikakorraren pseudokodea. LANBIDE EKIMENA 21

28 4.4. Egitura habiaratuak Bai aldizkako egiturak eta bai egitura errepikakorrak habiara daitezke, hau da, bata bestearen barruan sar daitezke. Begizten kasuan kontuan izan behar dugu begizta bakoitza indize desberdin batek kontrolatu behar duela irudia. Habiaratutako kontrol-egituraren adierazpenak. LANBIDE EKIMENA 22

29 5. MODULUZKO PROGRAMAZIOA Beherako diseinua erabiliz arazoaren irtenbidea aurki daiteke, beste arazo sinpleagoetan deskonposizioak eginez finketa-maila desberdinen bidez. Moduluzko programazioa deskonposizioaren ondorioz sorturiko azpiarazoei irtenbidea bereizirik aurkitzean datza. Azpiarazoen irtenbidea aurkitzeko egin behar den ataza-multzoak modulu edo azpialgoritmoa osatzen du. C lengoaian modulu hauei funtzio esaten zaie. Moduluzko programazioak beheko diseinua osatu eta zabaldu egiten du arazoen irtenbidea aurkitzeko unean, eta azpiarazoari lotutako informazioa babestea ahalbidetzen du. Honela lan eginda algoritmo nagusi bat dago kontrola modulu edo azpialgoritmoei transferitu egiten diena eta hauek, ataza amaitzean, algoritmoari kontrola itzuli egingo diote. Moduluak txikiak izango dira, programazio egituratuaren arau guztiak beteko dituzte eta ohiko metodoen bitartez adierazi ahal izango dira (fluxu-diagramak eta pseudokodea, hain zuzen). Moduluzko programazioak honako abantaila hauek ditu: Moduluak independenteak dira eta, ondorioz, programatzaile batek baino gehiagok aldi berean lan egin ahal izango du algoritmoa prestatzen, algoritmoaren atalak elkarren artean banatuz. Modulu bat alda daiteke besteengan eragin gabe. Moduluaren atazak behin bakarrik idatziko dira nahiz eta algoritmoan zehar ataza hauek behin baino gehiagotan erabili. 6. C LENGOAIARAKO SARRERA Azken urteotan C lengoaiaren erabilera asko zabaldu da (hemendik aurrera C esango diogu) programatzaile profesionalengan. Horregatik lengoaia hau informatikaren munduan azaldu zenetik makina-mota ugaritan erabili da, makina xumeetan, ordenagailuetan kasu, zein handietan, adibidez mainframe delakoan. C lengoaia Dennis Ritchie-k sortu zuen AT&T-ko Bell Laboratories-en (gaur egun Bell Labs, Lucent Technologies izenekoa). 70eko hamarkadan sortu zuen UNIX sistema eragilearentzat DEC PDP-11 makinarekin. Lehendik ezagunak ziren bi lengoaien emaitza da, BCPL eta B lengoaienak hain zuzen. C lengoaia asmatu zuenean bere asmoa goi-mailako lengoaien (COBOL, FORTRAN) eta behe mailakoen (mihiztatzaileen) arteko programazio- -lengoaia sortzea zen. Programatzaileengan arrakasta handia lortu zuen, eta ondorioz, lengoaia-estandarra sortu behar izan zuen. 1983an, Amerikako Estandarren Institutu Nazionalak (ANSIk) gaur egungo estandarra definitu zuen, ANSI C izenekoa, eta estandar honetan oinarrituta dago liburu hau. LANBIDE EKIMENA 23

30 6.1. Ezaugarri orokorrak Oso lengoaia zabaldua C ez da programazio- edo aplikazio-mota jakin bat eraikitzeko, datuak manipulatzeko sistemak eta programa zientifikoak ez bezala. C lengoaiarekin, beste lengoaia batzuekin ez bezala, edozein programa-mota egin daiteke ia, bere erabilera nagusia sistemak programatzea bada ere. Kontuan izan behar da gaur egungo UNIX sistema eragile guztiak C-n idatzita daudela, azpirrutina (instrukzio-multzoa) gutxi batzuk salbu, errutina ere esaten zaienak, erabiltzen ari garen makinaren lengoaia mihiztatzailean programatuta baitaude. Garraiagarritasuna Sistema eragile jakin bateko C-n idatzitako edozein programa beste edozein sisteman exekuta daiteke aldaketa txiki batzuk egiten badira. Kasu batzuetan, iturburu-kodean ez da aldaketarik ere egin behar. Mota zorrotzik ez egotea C lengoaia ez da oso murriztailea, hau da, programatzaileak beste lengoaietan gaizki ikusita dauden aldaketa batzuk egin ditzake C-n. Adibidez, C-n programatzaileak arrayaren indizeei kasu egin ez eta datuak kanpoan idatz ditzake. Malgutasun hau dela-eta, lengoaia honek potentzia handia dauka eta sistemak programatzen adituak direnak biziki estimatzen dute ezaugarri hau. Maila ertaineko lengoaia C-n hardwarea errazago programa daiteke. Bere baitan bitak manipulatzeko eragile- -multzo zabala du, eta honela, makina-kodean idatzitako eragiketa posible bakoitzarentzat eragile bat du. Gainera, ondo zehaztutako metodoa du lengoaia mihiztatzailean idatziriko azpirrutinak dituzten C lengoaian idatzitako instrukzioen konbinazioentzat. Lengoaia murriztua Bestela badirudi ere, C-ren nukleoa gako-hitz gutxi batzuek osatzen dute. Aurreratutako eragiketa guztiak, beste lengoaia batzuetan zuzenean sartuta daudenak, liburutegi-funtzioen bitartez burutzen dira. Definizioaren arabera, liburutegia konpilatutako funtzio-multzoa da eta funtzio hauek erabil ditzakeen edozein programak eska ditzake. Liburutegi batzuek sarrera eta irteerako funtzioak dituzte, beste batzuk karaktere-kateen funtzioak dituzte, beste batzuek data eta orduaren funtzioak, etab. Programa eraikitzeko behar diren funtzio osagarri guztiak sor daitezke, jakina. Arretaz sortzen badira, funtzio hauek beste programa batzuetan ere erraz erabili ahal izango ditugu. Lengoaia egituratua eta modularra C-n barnean lengoaia egituratuan egon behar duten kontrol-egitura guztiak daude. Beherako diseinua ere erabiltzen du funtzioetan multzokatutako instrukzioak kodetuz (moduluak). Alabaina, C-n ezin da habiaratutako funtziorik sortu, hau da, ezin dira funtzioak funtzioen barne egon. Gainera, C-n konpilazio eta estekadura kontzeptuak bereizita daude. Metodo honi esker garapenean zehar aldatu egin diren programaren atalak bakarrik konpila daitezke. Ezaugarri hau biziki garrantzitsua izan daiteke ehunka liburutegi dituzten programa handiak garatzen ari direnean, betiere, aldatutako iturburu-fitxategien kopurua handiegia ez denean, jakina. LANBIDE EKIMENA 24

31 Aldagai erakusleak C-ren ezaugarri eraginkorretako bat erakusleak erabiltzea da. Egia esan programaren edozein datu seinalatzen duten memoria-helbideak dira. Oso erabilgarriak dira datu-egitura dinamikoak (zerrenda estekatuak eta zuhaitzak, besteak beste) sortzeko eta kudeatzeko bereziki, bai eta ordenagailuaren hardwarearen atzipena lortzeko. Errekurtsibitatea C-ak errekurtsibitatea onartzen du eta honi esker funtzio batek bere buruari dei diezaioke. Ezaugarri hau programa handietan ez da ohikoa, eskuarki memoria handia eta prozesu-denbora handia behar baititu. Alabaina, honi esker programa trinkoagoak eta dotoreagoak sor daitezke iturburu-kodearen ikuspegitik JARDUERAK Bisurtea gelditzeaz arduratzen den irudiko fluxu-diagrama aztertu hementxe zehazten diren urratsei jarraituz: Irudikapen grafikoan erabilitako ikurrak ezagutu behar dituzu. Sarrera-datuak eta irteera-datuak identifikatu behar dituzu. Erabili diren kontrol-egiturak identifikatu behar dituzu. Datuei balio esangarriak emanez, algoritmoaren funtzionamendua egiaztatu behar duzu. Teklatuaren bidez sartutako 50 zenbakien batez bestekoa kalkulatzeaz eta emaitza pantailan agerrarazteaz arduratzen den irudiko fluxu-diagrama azter ezazu. Horretarako, hementxe zehazten diren urratsei jarraitu behar zaio: Irudikapen grafikoan erabilitako ikurrak ezagutu behar dituzu. Sarrera-datuak eta irteera-datuak identifikatu behar dituzu. Erabili diren kontrol-egiturak identifikatu behar dituzu. Datuei balio esangarriak emanez, algoritmoaren funtzionamendua egiaztatu behar duzu. Ax 2 + Bx + C = 0 moduan adierazitako bigarren mailako ebazpenari dagokion irudiko fluxu-diagrama azter ezazu. Horretarako, hementxe zehazten diren urratsei jarraitu behar zaio: Irudikapen grafikoan erabilitako ikurrak ezagutu behar dituzu. Sarrera-datuak eta irteera-datuak identifikatu behar dituzu. Erabili diren kontrol-egiturak identifikatu behar dituzu. Datuei balio esangarriak emanez, algoritmoaren funtzionamendua egiaztatu behar duzu. Zenbaki baten faktorialaren kalkuluari dagokion irudiko fluxu-diagrama azter ezazu. Horretarako, hementxe zehazten diren urratsei jarraitu behar zaio: Irudikapen grafikoan erabilitako ikurrak ezagutu behar dituzu. Sarrera-datuak eta irteera-datuak identifikatu behar dituzu. Erabili diren kontrol-egiturak identifikatu behar dituzu. Datuei balio esangarriak emanez, algoritmoaren funtzionamendua egiaztatu behar duzu. Aurreko algoritmoak pseudokodearen bitartez adieraz itzazu, horretarako programazio egituratuaren teknikak erabiliz. LANBIDE EKIMENA 25

32 2 C Lengoaiaren oinarrizko kontzeptuak Kapituluaren edukia: 1. Sarrera. 2. C Lengoaiaren datu-motak Identifikatzaileak Datu-motak Zenbaki osoak Zenbaki Errealak Karaktereak Konstanteak. 3. Iruzkinak. 4. Sarrera/Irteerarako funtzioak printf ( ) funtzioa Formatuen Espezifikatzaileak Formatuen Espezifikatzaileen Aldatzaileak scanf ( ) funtzioa & eragilea, idirekzio-eragilea. 5. Sarrera eta irteeratarako zenbait funtzio getchar ( ) getch ( ) getche ( ) putchar ( ) putch ( ). 6. Espresioak eta eragileak Espresioak Esleipen-zeinua, = Eragile aritmetikoak Batuketak egiteko eragileak, Kenketak egiteko eragilea, Zeinua Eragilea, Biderkaketak egiteko eragilea, * Zatiketak egiteko eragilea, /. 7. Bihurketak eragiketa aritmetikoetan eta espresioetan. 8. Erlazio-eragileak. 9. Eragile logikoak. 10. Beste zenbait eragile Modulua eragilea, % Inkrementua ++ eta Dekrementua Eragileak Eragile konbinatuak. 11. Eragileen lehentasuna. 12. Proposatutako ariketak. 1. SARRERA C lengoaia 1972.ean D. Ritchie-k sortu zuen AT&T-ko laborategietan, UNIX sistema eragilea garatzen ari zen bitartean, Ken Thompson-arekin batera. Gaur egun, C-ren aplikazio- -esparrua ezin da mugatu. Ingeniaritzaren ia arlo guztietan ikus daiteke. Gero eta aplikazio gehiago garatzen dira C lengoaia erabiliz, eta Telekomunikazio Ingeniarientzat erabili beharreko tresna dela esan genezake. Behar bada, C lengoaiaren arrakasta, besteak beste, ondoko ezaugarri hauetan datza: Oso lengoaia sinple eta ahaltsua da. Mota guztietako programak idatz daitezke C-z idatzitako programak konpilatu ondoren, oso eraginkorrak izaten dira; oso trinkoak (memoria-zati txikia hartzen dute) eta azkarrak. C lengoaia oso trukagarria da. Beraz, iturburu-lengoaiaz makina batean idatzitako programak besteetara eraman eta aldaketarik gabe konpila eta exekuta daitezke. Goi-mailako lengoaia bada ere, baliabide fisikoetatik gertu dauden kontzeptuak (erregistro orokorrak, bitak, sarrera/irteerako gailuak, etab.) erabil daitezke. Aplikazio- -mota batzuetarako oso interesgarriak dira. Bestalde, programatzaileek diziplina handiz eta zorrotz jokatu behar dute, lan-taldeko pertsona guztiek programak ulertu ahal izateko. LANBIDE EKIMENA 26

ANGELUAK. 1. Bi zuzenen arteko angeluak. Paralelotasuna eta perpendikulartasuna

ANGELUAK. 1. Bi zuzenen arteko angeluak. Paralelotasuna eta perpendikulartasuna Metika espazioan ANGELUAK 1. Bi zuzenen ateko angeluak. Paalelotasuna eta pependikulatasuna eta s bi zuzenek eatzen duten angelua, beaiek mugatzen duten planoan osatzen duten angeluik txikiena da. A(x

Διαβάστε περισσότερα

1 GEOMETRIA DESKRIBATZAILEA...

1 GEOMETRIA DESKRIBATZAILEA... Aurkibidea 1 GEOMETRIA DESKRIBATZAILEA... 1 1.1 Proiekzioa. Proiekzio motak... 3 1.2 Sistema diedrikoaren oinarriak... 5 1.3 Marrazketarako hitzarmenak. Notazioak... 10 1.4 Puntuaren, zuzenaren eta planoaren

Διαβάστε περισσότερα

1 Aljebra trukakorraren oinarriak

1 Aljebra trukakorraren oinarriak 1 Aljebra trukakorraren oinarriak 1.1. Eraztunak eta gorputzak Geometria aljebraikoa ikasten hasi aurretik, hainbat egitura aljebraiko ezagutu behar ditu irakurleak: espazio bektorialak, taldeak, gorputzak,

Διαβάστε περισσότερα

Hidrogeno atomoaren energi mailen banatzea eremu kubiko batean

Hidrogeno atomoaren energi mailen banatzea eremu kubiko batean Hidrogeno atomoaren energi mailen banatzea eremu kubiko batean Pablo Mínguez Elektrika eta Elektronika Saila Euskal Herriko Unibertsitatea/Zientzi Fakultatea 644 P.K., 48080 BILBAO Laburpena: Atomo baten

Διαβάστε περισσότερα

I. KAPITULUA Zenbakia. Aldagaia. Funtzioa

I. KAPITULUA Zenbakia. Aldagaia. Funtzioa I. KAPITULUA Zenbakia. Aldagaia. Funtzioa 1. ZENBAKI ERREALAK. ZENBAKI ERREALEN ADIERAZPENA ZENBAKIZKO ARDATZEKO PUNTUEN BIDEZ Matematikaren oinarrizko kontzeptuetariko bat zenbakia da. Zenbakiaren kontzeptua

Διαβάστε περισσότερα

MATEMATIKAKO ARIKETAK 2. DBH 3. KOADERNOA IZENA:

MATEMATIKAKO ARIKETAK 2. DBH 3. KOADERNOA IZENA: MATEMATIKAKO ARIKETAK 2. DBH 3. KOADERNOA IZENA: Koaderno hau erabiltzeko oharrak: Koaderno hau egin bazaizu ere, liburuan ezer ere idatz ez dezazun izan da, Gogora ezazu, orain zure liburua den hori,

Διαβάστε περισσότερα

AURKIBIDEA I. KORRONTE ZUZENARI BURUZKO LABURPENA... 7

AURKIBIDEA I. KORRONTE ZUZENARI BURUZKO LABURPENA... 7 AURKIBIDEA Or. I. KORRONTE ZUZENARI BURUZKO LABURPENA... 7 1.1. MAGNITUDEAK... 7 1.1.1. Karga elektrikoa (Q)... 7 1.1.2. Intentsitatea (I)... 7 1.1.3. Tentsioa ()... 8 1.1.4. Erresistentzia elektrikoa

Διαβάστε περισσότερα

Oxidazio-erredukzio erreakzioak

Oxidazio-erredukzio erreakzioak Oxidazio-erredukzio erreakzioak Lan hau Creative Commons-en Nazioarteko 3.0 lizentziaren mendeko Azterketa-Ez komertzial-partekatu lizentziaren mende dago. Lizentzia horren kopia ikusteko, sartu http://creativecommons.org/licenses/by-ncsa/3.0/es/

Διαβάστε περισσότερα

Ordenadore bidezko irudigintza

Ordenadore bidezko irudigintza Ordenadore bidezko irudigintza Joseba Makazaga 1 Donostiako Informatika Fakultateko irakaslea Konputazio Zientziak eta Adimen Artifiziala Saileko kidea Asier Lasa 2 Donostiako Informatika Fakultateko ikaslea

Διαβάστε περισσότερα

INDUSTRI TEKNOLOGIA I, ENERGIA ARIKETAK

INDUSTRI TEKNOLOGIA I, ENERGIA ARIKETAK INDUSTRI TEKNOLOGIA I, ENERGIA ARIKETAK 1.-100 m 3 aire 33 Km/ordu-ko abiaduran mugitzen ari dira. Zenbateko energia zinetikoa dute? Datua: ρ airea = 1.225 Kg/m 3 2.-Zentral hidroelektriko batean ur Hm

Διαβάστε περισσότερα

SELEKTIBITATEKO ARIKETAK: OPTIKA

SELEKTIBITATEKO ARIKETAK: OPTIKA SELEKTIBITATEKO ARIKETAK: OPTIKA TEORIA 1. (2012/2013) Argiaren errefrakzioa. Guztizko islapena. Zuntz optikoak. Azaldu errefrakzioaren fenomenoa, eta bere legeak eman. Guztizko islapen a azaldu eta definitu

Διαβάστε περισσότερα

1.1. Aire konprimituzko teknikaren aurrerapenak

1.1. Aire konprimituzko teknikaren aurrerapenak 1.- SARRERA 1.1. Aire konprimituzko teknikaren aurrerapenak Aire konprimitua pertsonak ezagutzen duen energia-era zaharrenetarikoa da. Seguru dakigunez, KTESIBIOS grekoak duela 2.000 urte edo gehiago katapulta

Διαβάστε περισσότερα

1. Oinarrizko kontzeptuak

1. Oinarrizko kontzeptuak 1. Oinarrizko kontzeptuak Sarrera Ingeniaritza Termikoa deritzen ikasketetan hasi berri den edozein ikaslerentzat, funtsezkoa suertatzen da lehenik eta behin, seguru aski sarritan entzun edota erabili

Διαβάστε περισσότερα

Makina elektrikoetan sortzen diren energi aldaketak eremu magnetikoaren barnean egiten dira: M A K I N A. Sorgailua. Motorea.

Makina elektrikoetan sortzen diren energi aldaketak eremu magnetikoaren barnean egiten dira: M A K I N A. Sorgailua. Motorea. Magnetismoa M1. MGNETISMO M1.1. Unitate magnetikoak Makina elektrikoetan sortzen diren energi aldaketak eremu magnetikoaren barnean egiten dira: M K I N Energia Mekanikoa Sorgailua Energia Elektrikoa Energia

Διαβάστε περισσότερα

Solido zurruna 2: dinamika eta estatika

Solido zurruna 2: dinamika eta estatika Solido zurruna 2: dinamika eta estatika Gaien Aurkibidea 1 Solido zurrunaren dinamikaren ekuazioak 1 1.1 Masa-zentroarekiko ekuazioak.................... 3 2 Solido zurrunaren biraketaren dinamika 4 2.1

Διαβάστε περισσότερα

6. Aldagai kualitatibo baten eta kuantitatibo baten arteko harremana

6. Aldagai kualitatibo baten eta kuantitatibo baten arteko harremana 6. Aldagai kualitatibo baten eta kuantitatibo baten arteko harremana GAITASUNAK Gai hau bukatzerako ikaslea gai izango da: - Batezbestekoaren estimazioa biztanlerian kalkulatzeko. - Proba parametrikoak

Διαβάστε περισσότερα

MATEMATIKAKO ARIKETAK 2. DBH 3. KOADERNOA IZENA:

MATEMATIKAKO ARIKETAK 2. DBH 3. KOADERNOA IZENA: MATEMATIKAKO ARIKETAK. DBH 3. KOADERNOA IZENA: Koaderno hau erabiltzeko oharrak: Koaderno hau egin bazaizu ere, liburuan ezer ere idatz ez dezazun izan da, Gogora ezazu, orain zure liburua den hori, datorren

Διαβάστε περισσότερα

SELEKTIBITATEKO ARIKETAK: EREMU ELEKTRIKOA

SELEKTIBITATEKO ARIKETAK: EREMU ELEKTRIKOA SELEKTIBITATEKO ARIKETAK: EREMU ELEKTRIKOA 1. (2015/2016) 20 cm-ko tarteak bereizten ditu bi karga puntual q 1 eta q 2. Bi kargek sortzen duten eremu elektrikoa q 1 kargatik 5 cm-ra dagoen A puntuan deuseztatu

Διαβάστε περισσότερα

Agoitz DBHI Unitatea: JOKU ELEKTRIKOA Orria: 1 AGOITZ. Lan Proposamena

Agoitz DBHI Unitatea: JOKU ELEKTRIKOA Orria: 1 AGOITZ. Lan Proposamena Agoitz DBHI Unitatea: JOKU ELEKTRIKOA Orria: 1 1. AKTIBITATEA Lan Proposamena ARAZOA Zurezko oinarri baten gainean joko elektriko bat eraiki. Modu honetan jokoan asmatzen dugunean eta ukitzen dugunean

Διαβάστε περισσότερα

4. GAIA MASAREN IRAUPENAREN LEGEA: MASA BALANTZEAK

4. GAIA MASAREN IRAUPENAREN LEGEA: MASA BALANTZEAK 4. GAIA MASAREN IRAUPENAREN LEGEA: MASA BALANTZEAK GAI HAU IKASTEAN GAITASUN HAUEK LORTU BEHARKO DITUZU:. Sistema ireki eta itxien artea bereiztea. 2. Masa balantze sinpleak egitea.. Taula estekiometrikoa

Διαβάστε περισσότερα

Funtzioak FUNTZIO KONTZEPTUA FUNTZIO BATEN ADIERAZPENAK ENUNTZIATUA TAULA FORMULA GRAFIKOA JARRAITUTASUNA EREMUA ETA IBILTARTEA EBAKIDURA-PUNTUAK

Funtzioak FUNTZIO KONTZEPTUA FUNTZIO BATEN ADIERAZPENAK ENUNTZIATUA TAULA FORMULA GRAFIKOA JARRAITUTASUNA EREMUA ETA IBILTARTEA EBAKIDURA-PUNTUAK Funtzioak FUNTZIO KONTZEPTUA FUNTZIO BATEN ADIERAZPENAK ENUNTZIATUA TAULA FORMULA GRAFIKOA JARRAITUTASUNA EREMUA ETA IBILTARTEA EBAKIDURA-PUNTUAK GORAKORTASUNA ETA BEHERAKORTASUNA MAIMOAK ETA MINIMOAK

Διαβάστε περισσότερα

Trigonometria ANGELU BATEN ARRAZOI TRIGONOMETRIKOAK ANGELU BATEN ARRAZOI TRIGONOMETRIKOEN ARTEKO ERLAZIOAK

Trigonometria ANGELU BATEN ARRAZOI TRIGONOMETRIKOAK ANGELU BATEN ARRAZOI TRIGONOMETRIKOEN ARTEKO ERLAZIOAK Trigonometria ANGELU BATEN ARRAZOI TRIGONOMETRIKOAK SINUA KOSINUA TANGENTEA ANGELU BATEN ARRAZOI TRIGONOMETRIKOEN ARTEKO ERLAZIOAK sin α + cos α = sin α cos α = tg α 0º, º ETA 60º-KO ANGELUEN ARRAZOI TRIGONOMETRIKOAK

Διαβάστε περισσότερα

EIB sistemaren oinarriak 1

EIB sistemaren oinarriak 1 EIB sistemaren oinarriak 1 1.1. Sarrera 1.2. Ezaugarri orokorrak 1.3. Transmisio teknologia 1.4. Elikatze-sistema 1.5. Datuen eta elikatzearen arteko isolamendua 5 Instalazio automatizatuak: EIB bus-sistema

Διαβάστε περισσότερα

SELEKTIBITATEKO ARIKETAK: EREMU ELEKTRIKOA

SELEKTIBITATEKO ARIKETAK: EREMU ELEKTRIKOA SELEKTIBITATEKO ARIKETAK: EREMU ELEKTRIKOA 95i 10 cm-ko aldea duen karratu baten lau erpinetako hirutan, 5 μc-eko karga bat dago. Kalkula itzazu: a) Eremuaren intentsitatea laugarren erpinean. 8,63.10

Διαβάστε περισσότερα

OREKA KIMIKOA GAIEN ZERRENDA

OREKA KIMIKOA GAIEN ZERRENDA GAIEN ZERRENDA Nola lortzen da oreka kimikoa? Oreka konstantearen formulazioa Kc eta Kp-ren arteko erlazioa Disoziazio-gradua Frakzio molarrak eta presio partzialak Oreka kimikoaren noranzkoa Le Chatelier-en

Διαβάστε περισσότερα

KONPUTAGAILUEN PROGRAMAZIOA TURBO PASCAL BITARTEZ

KONPUTAGAILUEN PROGRAMAZIOA TURBO PASCAL BITARTEZ eman ta zabal zazu Universidad del País Vasco Euskal Herriko Unibertsitatea BILBOKO INGENIARIEN GOI ESKOLA TEKNIKOA KONPUTAGAILUEN PROGRAMAZIOA TURBO PASCAL BITARTEZ I EGILEA: Jesus-Mari Romo Uriarte (hirugarren

Διαβάστε περισσότερα

1.2. Teoria ekonomikoa, mikroekonomia eta makroekonomia

1.2. Teoria ekonomikoa, mikroekonomia eta makroekonomia 1. MAKROEKONOMIA: KONTZEPTUAK ETA TRESNAK. 1.1. Sarrera Lehenengo atal honetan, geroago erabili behar ditugun oinarrizko kontzeptu batzuk gainbegiratuko ditugu, gauzak nola eta zergatik egiten ditugun

Διαβάστε περισσότερα

Jose Miguel Campillo Robles. Ur-erlojuak

Jose Miguel Campillo Robles. Ur-erlojuak HIDRODINAMIKA Hidrodinamikako zenbait kontzeptu garrantzitsu Fluidoen garraioa Fluxua 3 Lerroak eta hodiak Jarraitasunaren ekuazioa 3 Momentuaren ekuazioa 4 Bernouilli-ren ekuazioa 4 Dedukzioa 4 Aplikazioak

Διαβάστε περισσότερα

Fisika. Jenaro Guisasola Ane Leniz Oier Azula. Irakaslearen gidaliburua BATXILERGOA 2

Fisika. Jenaro Guisasola Ane Leniz Oier Azula. Irakaslearen gidaliburua BATXILERGOA 2 Fisika BATXILEGOA Irakaslearen gidaliburua Jenaro Guisasola Ane Leniz Oier Azula Obra honen edozein erreprodukzio modu, banaketa, komunikazio publiko edo aldaketa egiteko, nahitaezkoa da jabeen baimena,

Διαβάστε περισσότερα

Dokumentua I. 2010ean martxan hasiko den Unibertsitatera sarrerako hautaproba berria ondoko arauen bidez erregulatuta dago:

Dokumentua I. 2010ean martxan hasiko den Unibertsitatera sarrerako hautaproba berria ondoko arauen bidez erregulatuta dago: Dokumentua I Iruzkin orokorrak 2010ean martxan hasiko den Unibertsitatera sarrerako hautaproba berria ondoko arauen bidez erregulatuta dago: 1. BOE. 1467/2007ko azaroaren 2ko Errege Dekretua. (Batxilergoaren

Διαβάστε περισσότερα

Zenbaki errealak ZENBAKI ERREALAK HURBILKETAK ERROREAK HURBILKETETAN ZENBAKI ZENBAKI ARRAZIONALAK ORDENA- ERLAZIOAK IRRAZIONALAK

Zenbaki errealak ZENBAKI ERREALAK HURBILKETAK ERROREAK HURBILKETETAN ZENBAKI ZENBAKI ARRAZIONALAK ORDENA- ERLAZIOAK IRRAZIONALAK Zenbaki errealak ZENBAKI ERREALAK ZENBAKI ARRAZIONALAK ORDENA- ERLAZIOAK ZENBAKI IRRAZIONALAK HURBILKETAK LABURTZEA BIRIBILTZEA GEHIAGOZ ERROREAK HURBILKETETAN Lagun ezezaguna Mezua premiazkoa zirudien

Διαβάστε περισσότερα

Magnetismoa. Ferromagnetikoak... 7 Paramagnetikoak... 7 Diamagnetikoak Elektroimana... 8 Unitate magnetikoak... 9

Magnetismoa. Ferromagnetikoak... 7 Paramagnetikoak... 7 Diamagnetikoak Elektroimana... 8 Unitate magnetikoak... 9 Magnetismoa manak eta imanen teoriak... 2 manaren definizioa:... 2 manen arteko interakzioak (elkarrekintzak)... 4 manen teoria molekularra... 4 man artifizialak... 6 Material ferromagnetikoak, paramagnetikoak

Διαβάστε περισσότερα

Elementu baten ezaugarriak mantentzen dituen partikularik txikiena da atomoa.

Elementu baten ezaugarriak mantentzen dituen partikularik txikiena da atomoa. Atomoa 1 1.1. MATERIAREN EGITURA Elektrizitatea eta elektronika ulertzeko gorputzen egitura ezagutu behar da; hau da, gorputz bakun guztiak hainbat partikula txikik osatzen dituztela kontuan hartu behar

Διαβάστε περισσότερα

9. GAIA: ZELULAREN KITZIKAKORTASUNA

9. GAIA: ZELULAREN KITZIKAKORTASUNA 9. GAIA: ZELULAREN KITZIKAKORTASUNA OHARRA: Zelula kitzikatzea zelula horretan, kinada egokiaren bidez, ekintza-potentziala sortaraztea da. Beraz, zelula kitzikatua egongo da ekintza-potentziala gertatzen

Διαβάστε περισσότερα

LANBIDE EKIMENA. Proiektuaren bultzatzaileak. Laguntzaileak. Hizkuntz koordinazioa

LANBIDE EKIMENA. Proiektuaren bultzatzaileak. Laguntzaileak. Hizkuntz koordinazioa Analisia eta Kontrola Materialak eta entsegu fisikoak LANBIDE EKIMENA LANBIDE EKIMENA LANBIDE EKIMENA Proiektuaren bultzatzaileak Laguntzaileak Hizkuntz koordinazioa Egilea(k): HOSTEINS UNZUETA, Ana Zuzenketak:

Διαβάστε περισσότερα

FK1 irakaslearen gida-liburua (dok1afk1gidalehenzatia)

FK1 irakaslearen gida-liburua (dok1afk1gidalehenzatia) FK1 irakaslearen gida-liburua (dok1afk1gidalehenzatia) 1.- Proiektuaren zergatia eta ezaugarri orokorrak Indarrean dagoen curriculumean zehazturiko Batxilergoko zientzietako jakintzagaiei dagozkien lanmaterialak

Διαβάστε περισσότερα

Elementu honek elektrizitatea sortzen du, hau da, bi punturen artean potentzial-diferentzia mantentzen du.

Elementu honek elektrizitatea sortzen du, hau da, bi punturen artean potentzial-diferentzia mantentzen du. Korronte zuzena 1 1.1. ZIRKUITU ELEKTRIKOA Instalazio elektrikoetan, elektroiak sorgailuaren borne batetik irten eta beste bornera joaten dira. Beraz, elektroiek desplazatzeko egiten duten bidea da zirkuitu

Διαβάστε περισσότερα

LANBIDE EKIMENA. Proiektuaren bultzatzaileak. Laguntzaileak. Hizkuntz koordinazioa

LANBIDE EKIMENA. Proiektuaren bultzatzaileak. Laguntzaileak. Hizkuntz koordinazioa ELEKTROTEKNIA Makina elektriko estatikoak eta birakariak LANBIDE EKIMENA LANBIDE EKIMENA LANBIDE EKIMENA Proiektuaren bultzatzaileak Laguntzaileak LANBIDE HEZIKETAKO ZUZENDARITZA DIRECCION DE FORMACION

Διαβάστε περισσότερα

LAN PROPOSAMENA. Alarma bat eraiki beharko duzu, trantsistorizatuta dagoen instalazio bat eginez, errele bat eta LDR bat erabiliz.

LAN PROPOSAMENA. Alarma bat eraiki beharko duzu, trantsistorizatuta dagoen instalazio bat eginez, errele bat eta LDR bat erabiliz. - 1-1. JARDUERA. LAN PROPOSAMENA. 1 LAN PROPOSAMENA Alarma bat eraiki beharko duzu, trantsistorizatuta dagoen instalazio bat eginez, errele bat eta LDR bat erabiliz. BALDINTZAK 1.- Bai memoria (txostena),

Διαβάστε περισσότερα

1-A eta 1-8 ariketen artean bat aukeratu (2.5 puntu)

1-A eta 1-8 ariketen artean bat aukeratu (2.5 puntu) UNIBERTSITATERA SARTZEKO HAUTAPROBAK 2004ko EKAINA ELEKTROTEKNIA PRUEBAS DE ACCESO A LA UNIVERSIDAD JUNIO 2004 ELECTROTECNIA 1-A eta 1-8 ariketen artean bat aukeratu (2.5 1-A ARIKETA Zirkuitu elektriko

Διαβάστε περισσότερα

0.Gaia: Fisikarako sarrera. ARIKETAK

0.Gaia: Fisikarako sarrera. ARIKETAK 1. Zein da A gorputzaren gainean egin behar dugun indarraren balioa pausagunean dagoen B-gorputza eskuinalderantz 2 m desplazatzeko 4 s-tan. Kalkula itzazu 1 eta 2 soken tentsioak. (Iturria: IES Nicolas

Διαβάστε περισσότερα

MOTOR ASINKRONOAK TRIFASIKOAK Osaera Funtzionamendua Bornen kaxa: Konexio motak (Izar moduan edo triangelu moduan):...

MOTOR ASINKRONOAK TRIFASIKOAK Osaera Funtzionamendua Bornen kaxa: Konexio motak (Izar moduan edo triangelu moduan):... Makina Elektrikoak MAKINA ELEKTRIKOAK... 3 Motak:... 3 Henry-Faradayren legea... 3 ALTERNADOREA:... 6 DINAMOA:... 7 Ariketak generadoreak (2010eko selektibitatekoa):... 8 TRANSFORMADOREAK:... 9 Ikurrak...

Διαβάστε περισσότερα

UNITATE DIDAKTIKOA ELEKTRIZITATEA D.B.H JARDUERA. KORRONTE ELEKTRIKOA. Helio atomoa ASKATASUNA BHI 1.- ATOMOAK ETA KORRONTE ELEKTRIKOA

UNITATE DIDAKTIKOA ELEKTRIZITATEA D.B.H JARDUERA. KORRONTE ELEKTRIKOA. Helio atomoa ASKATASUNA BHI 1.- ATOMOAK ETA KORRONTE ELEKTRIKOA 1. JARDUERA. KORRONTE ELEKTRIKOA. 1 1.- ATOMOAK ETA KORRONTE ELEKTRIKOA Material guztiak atomo deitzen diegun partikula oso ttipiez osatzen dira. Atomoen erdigunea positiboki kargatua egon ohi da eta tinkoa

Διαβάστε περισσότερα

2. ERDIEROALEEN EZAUGARRIAK

2. ERDIEROALEEN EZAUGARRIAK 2. ERDIEROALEEN EZAUGARRIAK Gaur egun, dispositibo elektroniko gehienak erdieroale izeneko materialez fabrikatzen dira eta horien ezaugarri elektrikoak dispositiboen funtzionamenduaren oinarriak dira.

Διαβάστε περισσότερα

ARIKETAK (1) : KONPOSATU ORGANIKOEN EGITURA KIMIKOA [1 3. IKASGAIAK]

ARIKETAK (1) : KONPOSATU ORGANIKOEN EGITURA KIMIKOA [1 3. IKASGAIAK] 1. Partzialeko ariketak 1 ARIKETAK (1) : KNPSATU RGANIKEN EGITURA KIMIKA [1 3. IKASGAIAK] 1.- ndorengo konposatuak kontutan hartuta, adierazi: Markatutako atomoen hibridazioa. Zein lotura diren kobalenteak,

Διαβάστε περισσότερα

2011ko EKAINA KIMIKA

2011ko EKAINA KIMIKA 2011ko EKAINA KIMIKA A AUKERA P.1. Hauek dira, hurrenez hurren, kaltzio karbonatoaren, kaltzio oxidoaren eta karbono dioxidoaren formazioberoak: 289; 152 eta 94 kcal mol 1. Arrazoituz, erantzun iezaiezu

Διαβάστε περισσότερα

1. MATERIAREN PROPIETATE OROKORRAK

1. MATERIAREN PROPIETATE OROKORRAK http://thales.cica.es/rd/recursos/rd98/fisica/01/fisica-01.html 1. MATERIAREN PROPIETATE OROKORRAK 1.1. BOLUMENA Nazioarteko Sisteman bolumen unitatea metro kubikoa da (m 3 ). Hala ere, likido eta gasen

Διαβάστε περισσότερα

Gaiari lotutako EDUKIAK (127/2016 Dekretua, Batxilergoko curriculuma)

Gaiari lotutako EDUKIAK (127/2016 Dekretua, Batxilergoko curriculuma) Termodinamika Gaiari lotutako EDUKIAK (127/2016 Dekretua, Batxilergoko curriculuma) Erreakzio kimikoetako transformazio energetikoak. Espontaneotasuna 1. Energia eta erreakzio kimikoa. Prozesu exotermikoak

Διαβάστε περισσότερα

Energia-metaketa: erredox orekatik baterietara

Energia-metaketa: erredox orekatik baterietara Energia-metaketa: erredox orekatik baterietara Paula Serras Verónica Palomares ISBN: 978-84-9082-038-4 EUSKARAREN ARLOKO ERREKTOREORDETZAREN SARE ARGITALPENA Liburu honek UPV/EHUko Euskararen Arloko Errektoreordetzaren

Διαβάστε περισσότερα

Polimetroa. Osziloskopioa. Elikatze-iturria. Behe-maiztasuneko sorgailua.

Polimetroa. Osziloskopioa. Elikatze-iturria. Behe-maiztasuneko sorgailua. Elektronika Analogikoa 1 ELEKTRONIKA- -LABORATEGIKO TRESNERIA SARRERA Elektronikako laborategian neurketa, baieztapen eta proba ugari eta desberdinak egin behar izaten dira, diseinatu eta muntatu diren

Διαβάστε περισσότερα

Teknologia Elektrikoa I Laborategiko Praktikak ISBN:

Teknologia Elektrikoa I Laborategiko Praktikak ISBN: Teknologia Elektrikoa I Laborategiko Praktikak ISBN: 978-84-9860-669-0 Agurtzane Etxegarai Madina Zigor Larrabe Uribe EUSKARA ETA ELEANIZTASUNEKO ERREKTOREORDETZAREN SARE ARGITALPENA Liburu honek UPV/EHUko

Διαβάστε περισσότερα

6. Errodamenduak 1.1. DESKRIBAPENA ETA SAILKAPENAK

6. Errodamenduak 1.1. DESKRIBAPENA ETA SAILKAPENAK 2005 V. IOL 6. Errodamenduak 1.1. ESKRIPEN ET SILKPENK Errodamenduak biziki ikertu eta garatu ziren autoak, abiadura handiko motorrak eta produkzio automatikorako makineria agertu zirenean. Horren ondorioz,

Διαβάστε περισσότερα

Fisika BATXILERGOA 2. Jenaro Guisasola Ane Leniz Oier Azula

Fisika BATXILERGOA 2. Jenaro Guisasola Ane Leniz Oier Azula Fisika BATXILERGOA 2 Jenaro Guisasola Ane Leniz Oier Azula Obra honen edozein erreprodukzio modu, banaketa, komunikazio publiko edo aldaketa egiteko, nahitaezkoa da jabeen baimena, legeak aurrez ikusitako

Διαβάστε περισσότερα

Oinarrizko mekanika:

Oinarrizko mekanika: OINARRIZKO MEKANIKA 5.fh11 /5/08 09:36 P gina C M Y CM MY CY CMY K 5 Lanbide Heziketarako Materialak Oinarrizko mekanika: mugimenduen transmisioa, makina arruntak eta mekanismoak Gloria Agirrebeitia Orue

Διαβάστε περισσότερα

SISTEMA PNEUMATIKOAK ETA OLIOHIDRAULIKOAK

SISTEMA PNEUMATIKOAK ETA OLIOHIDRAULIKOAK SISTEMA PNEUMATIKOAK ETA OLIOHIDRAULIKOAK SISTEMA PNEUMATIKOAK ETA OLIOHIDRAULIKOAK... Zer da sistema Pneumatikoa? Fluido mota, erabilerak, abantailak eta desabantailak... ABANTAILAK... DESABANTAILAK...3

Διαβάστε περισσότερα

Laborategiko materiala

Laborategiko materiala Laborategiko materiala Zirkuitu elektronikoak muntatzeko, bikote bakoitzaren laborategiko postuan edo mahaian, besteak beste honako osagai hauek aurkituko ditugu: Mahaiak berak dituen osagaiak: - Etengailu

Διαβάστε περισσότερα

1. INGENIARITZA INDUSTRIALA. INGENIARITZAREN OINARRI FISIKOAK 1. Partziala 2009.eko urtarrilaren 29a

1. INGENIARITZA INDUSTRIALA. INGENIARITZAREN OINARRI FISIKOAK 1. Partziala 2009.eko urtarrilaren 29a 1. Partziala 2009.eko urtarrilaren 29a ATAL TEORIKOA: Azterketaren atal honek bost puntu balio du totalean. Hiru ariketak berdin balio dute. IRAUPENA: 75 MINUTU. EZ IDATZI ARIKETA BIREN ERANTZUNAK ORRI

Διαβάστε περισσότερα

1.- Hiru puntutatik konmutaturiko lanpara: 2.- Motore baten bira noranzkoaren aldaketa konmutadore baten bitartez: 3.- Praktika diodoekin:

1.- Hiru puntutatik konmutaturiko lanpara: 2.- Motore baten bira noranzkoaren aldaketa konmutadore baten bitartez: 3.- Praktika diodoekin: 1.- Hiru puntutatik konmutaturiko lanpara: 2.- Motore baten bira noranzkoaren aldaketa konmutadore baten bitartez: 3.- Praktika diodoekin: 1 Tentsio gorakada edo pikoa errele batean: Ikertu behar dugu

Διαβάστε περισσότερα

1. SARRERA. 2. OSZILOSKOPIO ANALOGIKOA 2.1 Funtzionamenduaren oinarriak

1. SARRERA. 2. OSZILOSKOPIO ANALOGIKOA 2.1 Funtzionamenduaren oinarriak 1. SARRERA Osziloskopioa, tentsio batek denborarekin duen aldaketa irudikatzeko tresna da. v(t) ADIBIDEZ Y Ardatza (adib.): 1 dibisio = 1 V X Ardatza (adib.): 1 dibisio = 1 ms t 4.1 Irudia. Osziloskopioaren

Διαβάστε περισσότερα

IRAKASKUNTZA GIDA: MATEMATIKARAKO SARRERA

IRAKASKUNTZA GIDA: MATEMATIKARAKO SARRERA IRAKASKUNTZA GIDA: MATEMATIKARAKO SARRERA 1. HELBURUAK Kurtso honetarako prestatu den materialarekin, irakurlearentzat ohikoak diren matematikako sinboloak, notazioak, lengoaia matematikoa eta aritmetikako

Διαβάστε περισσότερα

BIZIDUNEN OSAERA ETA EGITURA

BIZIDUNEN OSAERA ETA EGITURA BIZIDUNEN OSAERA ETA EGITURA 1 1.1. EREDU ATOMIKO KLASIKOAK 1.2. SISTEMA PERIODIKOA 1.3. LOTURA KIMIKOA 1.3.1. LOTURA IONIKOA 1.3.2. LOTURA KOBALENTEA 1.4. LOTUREN POLARITATEA 1.5. MOLEKULEN ARTEKO INDARRAK

Διαβάστε περισσότερα

MIKROKONTROLADORE BATEAN OINARRITUTAKO ETXE DOMOTIKOA 1. MEMORIA INDUSTRIA ELEKTRONIKAREN ETA AUTOMATIKAREN INGENIARITZAKO GRADUA GRADU AMAIERAKO LANA

MIKROKONTROLADORE BATEAN OINARRITUTAKO ETXE DOMOTIKOA 1. MEMORIA INDUSTRIA ELEKTRONIKAREN ETA AUTOMATIKAREN INGENIARITZAKO GRADUA GRADU AMAIERAKO LANA aqeman ta zabal zazu BILBOKO INDUSTRIA INGENIARITZA TEKNIKOKO UNIBERTSITATE ESKOLA INDUSTRIA ELEKTRONIKAREN ETA AUTOMATIKAREN INGENIARITZAKO GRADUA GRADU AMAIERAKO LANA 2016 / 2017 MIKROKONTROLADORE BATEAN

Διαβάστε περισσότερα

KONPUTAGAILUEN TEKNOLOGIAKO LABORATEGIA

KONPUTAGAILUEN TEKNOLOGIAKO LABORATEGIA eman ta zabal zazu Euskal Herriko Unibertsitatea Informatika Fakultatea Konputagailuen Arkitektura eta Teknologia saila KONPUTAGAILUEN TEKNOLOGIAKO LABORATEGIA KTL'2000-2001 Oinarrizko dokumentazioa lehenengo

Διαβάστε περισσότερα

ELEKTROKARDIOGRAFO BATEN DISEINU ETA ERAIKUNTZA

ELEKTROKARDIOGRAFO BATEN DISEINU ETA ERAIKUNTZA Informatika Fakultatea / Facultad de Informática ELEKTROKARDIOGRAFO BATEN DISEINU ETA ERAIKUNTZA Ikaslea: Hurko Mendiguren Quevedo Zuzendaria: Txelo Ruiz Vázquez Karrera Amaierako Proiektua, 2013-ekaina

Διαβάστε περισσότερα

Uhin guztien iturburua, argiarena, soinuarena, edo dena delakoarena bibratzen duen zerbait da.

Uhin guztien iturburua, argiarena, soinuarena, edo dena delakoarena bibratzen duen zerbait da. 1. Sarrera.. Uhin elastikoak 3. Uhin-higidura 4. Uhin-higiduraren ekuazioa 5. Energia eta intentsitatea uhin-higiduran 6. Uhinen arteko interferentziak. Gainezarmen printzipioa 7. Uhin geldikorrak 8. Huyghens-Fresnelen

Διαβάστε περισσότερα

1. GAIA PNEUMATIKA. Aire konprimitua, pertsonak bere baliabide fisikoak indartzeko erabili duen energia erarik antzinatakoa da.

1. GAIA PNEUMATIKA. Aire konprimitua, pertsonak bere baliabide fisikoak indartzeko erabili duen energia erarik antzinatakoa da. 1. GAIA PNEUMATIKA Aire konprimitua, pertsonak bere baliabide fisikoak indartzeko erabili duen energia erarik antzinatakoa da. Pneumatika hitza grekoek arnasa eta haizea izendatzeko erabiltzen zuten. Pneumatikaz

Διαβάστε περισσότερα

5. GAIA Mekanismoen Analisi Dinamikoa

5. GAIA Mekanismoen Analisi Dinamikoa HELBURUAK: HELBURUAK: sistema sistema mekaniko mekaniko baten baten oreka-ekuazioen oreka-ekuazioen ekuazioen planteamenduei planteamenduei buruzko buruzko ezagutzak ezagutzak errepasatu errepasatu eta

Διαβάστε περισσότερα

ELEKTRONIKA ZER DEN ETA NOLA KOKATZEN DEN HISTORIAN

ELEKTRONIKA ZER DEN ETA NOLA KOKATZEN DEN HISTORIAN 1. DISPOSITIBOAK ELEKTRONIKA ZER DEN ETA NOLA KOKATZEN DEN HISTORIAN Gaurko hzteg entzklopedko batzuek azaltzen dutenez, elektronka elektro askeek esku hartuz jazotzen dren gertakarak aztertzen dtuen fskaren

Διαβάστε περισσότερα

EREMU NAGNETIKOA ETA INDUKZIO ELEKTROMAGNETIKOA

EREMU NAGNETIKOA ETA INDUKZIO ELEKTROMAGNETIKOA EREMU NAGNETIKOA ETA INDUKZIO ELEKTROMAGNETIKOA Datu orokorrak: Elektroiaren masa: 9,10 10-31 Kg, Protoiaren masa: 1,67 x 10-27 Kg Elektroiaren karga e = - 1,60 x 10-19 C µ ο = 4π 10-7 T m/ampere edo 4π

Διαβάστε περισσότερα

NEURRI-IZENAK ETA NEURRI-ESAMOLDEAK EUSKARAZ

NEURRI-IZENAK ETA NEURRI-ESAMOLDEAK EUSKARAZ NEURRI-IZENAK ETA NEURRI-ESAMOLDEAK EUSKARAZ 2006-VI-19 J.R. Etxebarria Gure inguruko hizkuntzetan, neurri-izenen eta neurri-esamoldeen normalizazioa XIX. mendearen bigarren erdialdean abiatu zela esan

Διαβάστε περισσότερα

MARRAZKETA TEKNIKOA. Batxilergoa 1. Rafael Ciriza Roberto Galarraga Mª Angeles García José Antonio Oriozabala. erein

MARRAZKETA TEKNIKOA. Batxilergoa 1. Rafael Ciriza Roberto Galarraga Mª Angeles García José Antonio Oriozabala. erein MRRZKET TEKNIKO atxilegoa 1 Rafael Ciiza Robeto Galaaga Mª ngeles Gacía José ntonio Oiozabala eein Eusko Jaulaitzako Hezkuntza, Unibetsitate eta Ikeketa sailak onetsia (2003-09-25) zalaen diseinua: Itui

Διαβάστε περισσότερα

FISIKA ETA KIMIKA 4. DBH BIRPASO TXOSTENA

FISIKA ETA KIMIKA 4. DBH BIRPASO TXOSTENA FISIKA ETA KIMIKA 4. DBH BIRPASO TXOSTENA FISIKA ZINEMATIKA KONTZEPTUAK: 1. Marraz itzazu txakurraren x/t eta v/t grafikoak, txakurrraren higidura ondoko taulan ageri diren araberako higidura zuzena dela

Διαβάστε περισσότερα

KOSMOLOGIAREN HISTORIA

KOSMOLOGIAREN HISTORIA KOSMOLOGIAREN HISTORIA Historian zehar teoria asko garatu dira unibertsoa azaltzeko. Kultura bakoitzak bere eredua garatu du, unibertsoaren hasiera eta egitura azaltzeko. Teoria hauek zientziaren aurrerapenekin

Διαβάστε περισσότερα

ALKENOAK (I) EGITURA ETA SINTESIA

ALKENOAK (I) EGITURA ETA SINTESIA ALKENOAK (I) EGITURA ETA SINTESIA SARRERA Karbono-karbono lotura bikoitza agertzen duten konposatuak dira alkenoak. Olefina ere deitzen zaiete, izen hori olefiant-ik dator eta olioa ekoizten duen gasa

Διαβάστε περισσότερα

BIOLOGIA ETA GEOLOGIA3DBH I. BLOKEA: GIZAKIA (1)

BIOLOGIA ETA GEOLOGIA3DBH I. BLOKEA: GIZAKIA (1) BIOLOGIA ETA GEOLOGIA3DBH I. BLOKEA: GIZAKIA (1) Altitudea 600 km 80 km 50 km 12 km -100 C -50 C 0 C 50 C 100 C NOLAKOA DA LIBURU HAU? Unitateen egitura Unitatearen hasiera 3 Elikadura Elikadura osasuntsua

Διαβάστε περισσότερα

Immunologiako praktika-gidaliburua

Immunologiako praktika-gidaliburua Immunologiako praktika-gidaliburua Rosario San Millán Gutiérrez eta Joseba Bikandi Bikandi ISBN/ISSN: 978-84-9082-199-2 EUSKARAREN ARLOKO ERREKTOREORDETZAREN SARE ARGITALPENA Liburu honek UPV/EHUko Euskararen

Διαβάστε περισσότερα

LANBIDE EKIMENA. Proiektuaren bultzatzaileak. Laguntzaileak. Hizkuntz koordinazioa

LANBIDE EKIMENA. Proiektuaren bultzatzaileak. Laguntzaileak. Hizkuntz koordinazioa Ingurugiroa babesteko teknikak LANBIDE EKIMENA LANBIDE EKIMENA LANBIDE EKIMENA Proiektuaren bultzatzaileak Laguntzaileak Hizkuntz koordinazioa Egilea(k): AGOTE Igor eta OLAZARAN Iratxe, Lea Artibai ikastetxea.

Διαβάστε περισσότερα

Lan honen bibliografia-erregistroa Eusko Jaurlaritzako Liburutegi Nagusiaren katalogoan aurki daiteke: http://www.euskadi.net/ejgvbiblioteka ARGITARATUTAKO IZENBURUAK 1. Prototipo elektronikoen garapena

Διαβάστε περισσότερα

Makroekonomiarako sarrera

Makroekonomiarako sarrera Makroekonomiarako sarrera Galder Guenaga Garai Segundo Vicente Ramos EUSKARA ERREKTOREORDETZAREN SARE ARGITALPENA Aurkibidea Hitzaurrea. 1. GAIA: Makroekonomiaren ikuspegi orokorra. 1.1. Makroekonomia:

Διαβάστε περισσότερα

6. GAIA: Txapa konformazioa

6. GAIA: Txapa konformazioa II MODULUA: METALEN KONFORMAZIO PLASTIKOA 6. GAIA: Txapa konformazioa TEKNOLOGIA MEKANIKOA INGENIARITZA MEKANIKO SAILA Universidad del País s Vasco Euskal Herriko Unibertsitatea 6. Gaia: Txapa konformazioa

Διαβάστε περισσότερα

Mikroekonomia I. Gelan lantzeko ikasmaterialak.

Mikroekonomia I. Gelan lantzeko ikasmaterialak. Mikroekonomia I. Gelan lantzeko ikasmaterialak. Egilea(k) Andoni Maiza Larrarte* * Eduki gehienak Zurbanok (1989), eta Ansa, Castrillón eta Francok (2011) prestatutako ikasmaterialetatik hartu dira. Egileak

Διαβάστε περισσότερα

KIMIKA UZTAILA. Ebazpena

KIMIKA UZTAILA. Ebazpena KIMIKA 009- UZTAILA A1.- Hauspeatze-ontzi batean kobre (II) sulfatoaren ur-disoluzio urdin bat dugu, eta haren barruan zink-xafla bat sartzen dugu. Kontuan hartuta 5 C-an erredukzio-- potentzialak E O

Διαβάστε περισσότερα

LAN PROPOSAMENA. ASKATASUNA BHI. Unitatea: MEKANISNOAK Orri zk: 1 Burlata 1. JARDUERA. IRAKASLEA: Arantza Martinez Iturri

LAN PROPOSAMENA. ASKATASUNA BHI. Unitatea: MEKANISNOAK Orri zk: 1 Burlata 1. JARDUERA. IRAKASLEA: Arantza Martinez Iturri ASKATASUNA BHI. Uitatea: MEKANISNOAK Orri zk: 1 1. JARDUERA LAN PROPOSAMENA LAN PROPOSAMENA Diseiatu eta eraiki ERAKUSLEIHO ZINETIKOA jedeare arreta erakartzeko edo produktu bat iragartzeko. Erakusleihoare

Διαβάστε περισσότερα

Biologia BATXILERGOA 2. Teoriek eta eskolek, mikrobioek eta globuluek, elkar jaten dute, eta borroka horri esker egiten du aurrera biziak.

Biologia BATXILERGOA 2. Teoriek eta eskolek, mikrobioek eta globuluek, elkar jaten dute, eta borroka horri esker egiten du aurrera biziak. Biologia BATXILERGA 2 Teoriek eta eskolek, mikrobioek eta globuluek, elkar jaten dute, eta borroka horri esker egiten du aurrera biziak. M. PRUST (1871-1922) 6. argitalpena Eusko Jaurlaritzako ezkuntza,

Διαβάστε περισσότερα

Giza eta Gizarte Zientziak Matematika I

Giza eta Gizarte Zientziak Matematika I Gia eta Giarte Zietiak Matematika I. eta. ebaluaioak Zue erreala Segida errealak Ekuaio espoetialak Logaritmoak Ekuaio lieale sistemak ESTATISTIKA Aldagai diskretuak eta jarraiak Parametro estatistikoak

Διαβάστε περισσότερα

Oscar Wilde. De profundis

Oscar Wilde. De profundis Oscar Wilde De profundis Izenburua: De profundis Egilea: Oscar Wilde Itzulpena: Aitor Arana Argitaratzea: Txalaparta argitaletxea e.m. Nabaz-Bides karrika, 1-2 78. posta-kutxa 31300 Tafalla NAFARROA Tel.

Διαβάστε περισσότερα

FISIKA ETA KIMIKA 4 DBH Lana eta energia

FISIKA ETA KIMIKA 4 DBH Lana eta energia 5 HASTEKO ESKEMA INTERNET Edukien eskema Energia Energia motak Energiaren propietateak Energia iturriak Energia iturrien sailkapena Erregai fosilen ustiapena Energia nuklearraren ustiapena Lana Zer da

Διαβάστε περισσότερα

4 EURO 2014KO ABENDUA EUSKAL HEZIKETARAKO ALDIZKARIA. 20 urte euskal hezkuntza ospatuz

4 EURO 2014KO ABENDUA EUSKAL HEZIKETARAKO ALDIZKARIA. 20 urte euskal hezkuntza ospatuz 4 EURO 2014KO ABENDUA EUSKAL HEZIKETARAKO ALDIZKARIA hh hik hasi 193 20 urte euskal hezkuntza ospatuz REGGIO EMILIAKO ESPERIENTZIA JESUS MARI MUJIKA LOMCE-RI EZ ANTZERKHIZKUNTZA PROIEKTUA HIK HASI OSPAKIZUNETAN

Διαβάστε περισσότερα

ZIENTZIA ETA TEKNIKAKO EUSKARA ARAUTZEKO GOMENDIOAK

ZIENTZIA ETA TEKNIKAKO EUSKARA ARAUTZEKO GOMENDIOAK ZIENTZIA ETA TEKNIKAKO EUSKARA ARAUTZEKO GOMENDIOAK Ikasmaterialen Aholku Batzordea Estilo-liburuaren seigarren atala 22 Euskara Zerbitzua Hizkuntza Prestakuntza ZIENTZIA ETA TEKNIKAKO EUSKARA ARAUTZEKO

Διαβάστε περισσότερα

ELEKTRIZITATEA. Elektrizitatearen atalak: 2.- Korronte elektrikoa. 1.- Karga elektrikoa Korronte elektrikoaren arriskuak

ELEKTRIZITATEA. Elektrizitatearen atalak: 2.- Korronte elektrikoa. 1.- Karga elektrikoa Korronte elektrikoaren arriskuak ELEKTRIZITATEA D.B.H. 1 Joseba Arruabarrena 2007ko Otsaila ren atalak: 1. Karga elektrikoa 2. Korronte elektrikoa 3. Zirkuitu elektrikoa 4. Magnitudeak: : Ohmen legea 5. Irudikapena eta ikurrak 6. Korronte

Διαβάστε περισσότερα

KLASIKOAK, S.A. lukro-asmorik gabeko elkarteak argitaratu du obra hau, elkartearen sustatzaile eta partaideak honako erakunde hauek izanik:

KLASIKOAK, S.A. lukro-asmorik gabeko elkarteak argitaratu du obra hau, elkartearen sustatzaile eta partaideak honako erakunde hauek izanik: KLASIKOAK, S.A. lukro-asmorik gabeko elkarteak argitaratu du obra hau, elkartearen sustatzaile eta partaideak honako erakunde hauek izanik: BBVA Fundazioa Bilbao Bizkaia Kutxa BBK Gipuzkoa Donostia Kutxa

Διαβάστε περισσότερα

ENERGIA ARIKETAK Kg. eta 100 Km/h-tara mugitzen den kotxe baten energia zinetikoa kalkulatu. (Emaitza: E z= ,47 J.

ENERGIA ARIKETAK Kg. eta 100 Km/h-tara mugitzen den kotxe baten energia zinetikoa kalkulatu. (Emaitza: E z= ,47 J. ENERGIA ARIKETAK OINARRIZKO KONTZEPTUAK 1.- 1000 Kg. eta 100 Km/h-tara mugitzen den kotxe baten energia zinetikoa kalkulatu. (Emaitza: E z=385.802,47 J.) 2.- 500Kg.tako eta 10m-tara zintzilik dagoen masa

Διαβάστε περισσότερα

2. GAIA: DISOLUZIOAK ETA EZAUGARRI KOLIGATIBOAK

2. GAIA: DISOLUZIOAK ETA EZAUGARRI KOLIGATIBOAK 2. GAIA: DISOLUZIOAK ETA EZAUGARRI KOLIGATIBOAK 1. DISOLUZIOAK Disoluzioa (def): Substantzia baten partikulek beste substantzia baten barnean egiten duten tartekatze mekanikoa. Disolbatzaileaz eta solutuaz

Διαβάστε περισσότερα

Enbriologia Orokorra eta Bereziko buruxka

Enbriologia Orokorra eta Bereziko buruxka Enbriologia Orokorra eta Bereziko buruxka Medikuntzako Ikasleen Elkartea Irakasgaieko irakaslea: Amale Caballero Lasquibar Ikasle-egilea: Adrian H. Llorente Aginagalde Oharra Apunte buruxka hau AEM/MIB

Διαβάστε περισσότερα

PISA: MATEMATIKA ETA PROBLEMAK EBAZTEA. II. Itemen adibideak irakasleak erabiltzeko. 15 urteko Ikasleen Nazioarteko Ebaluaziorako Proiektua

PISA: MATEMATIKA ETA PROBLEMAK EBAZTEA. II. Itemen adibideak irakasleak erabiltzeko. 15 urteko Ikasleen Nazioarteko Ebaluaziorako Proiektua 2009 PISA: MATEMATIKA ETA PROBLEMAK EBAZTEA II. Itemen adibideak irakasleak erabiltzeko 15 urteko Ikasleen Nazioarteko Ebaluaziorako Proiektua w w www.pisa.oecd.org ISEI-IVEIk argitaratuta: Irakas-Sistema

Διαβάστε περισσότερα

TAILERREKO ESKULIBURU TEKNIKOA

TAILERREKO ESKULIBURU TEKNIKOA TAILERREKO ESKULIBURU TEKNIKOA 1. edizioa 2004. Tailerreko Eskuliburu Teknikoa. Danobaten 50. urteurrena ospatzeko. 2. edizioa 2009 Egilea: Danobat Kooperatiba Elkartea Laguntzailea: Mondragon Unibertsitatea

Διαβάστε περισσότερα

Giza eta Gizarte Zientziak Matematika II

Giza eta Gizarte Zientziak Matematika II Giza eta Gizarte Zietziak Matematika II 3. ebaluazioa Probabilitatea Baaketa Normala eta Biomiala Lagi estatistikoak Iferetzia estatistikoa Hipotesiak Igacio Zuloaga B.H.I. (Eibar) 1 PROBABILITATEA Igazio

Διαβάστε περισσότερα

Ezaugarriak: Gaitasunak: Ikasgaia: KIMIKA ORGANIKOAREN OINARRIAK,

Ezaugarriak: Gaitasunak: Ikasgaia: KIMIKA ORGANIKOAREN OINARRIAK, Ikasgaia: KIMIKA GANIKAEN INAIAK, Urte Akademikoa: 2008-09 Titulazioa: Licenciatura en Química, Ingeniero Químico. Irakaslea: Jose Luis Vicario, (Kimika rganikoa II Saila) Ezaugarriak: Ikasgai honetan

Διαβάστε περισσότερα

KIMIKA 2008 Ekaina. Behar den butano masa, kj (1 mol butano / 2876,3 kj) (58 g butano/1mol butano) = 193,86 g butano

KIMIKA 2008 Ekaina. Behar den butano masa, kj (1 mol butano / 2876,3 kj) (58 g butano/1mol butano) = 193,86 g butano KIMIKA 008 Ekaina A-1.- Formazio-enta pia estandar hauek emanda (kj/mol-etan): C (g) =-393,5 ; H 0 (l) = -85,4 ; C 4 H 10 (g) = -14,7 a) Datu hauek aipatzen dituzten erreakzioak idatzi eta azaldu. b) Kalkulatu

Διαβάστε περισσότερα

2 Lanaren etekinak. Gipuzkoako Foru Aldundia

2 Lanaren etekinak. Gipuzkoako Foru Aldundia 2 Lanaren etekinak 2.1 Zer dira lanaren etekinak? 2.1.1 Zein prestazio sartzen dira lan etekinen barruan? 2.2 Joan-etorriko dietak eta bidai gastuak lan etekinak al dira? 2.2.1 Arau orokorrak 2.2.2 Arau

Διαβάστε περισσότερα