ΓΙΑΓΚΟΥΔΑΚΗ ΦΑΝΗ ΕΙΔΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΟΡΘΟΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΗ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΓΙΑΓΚΟΥΔΑΚΗ ΦΑΝΗ ΕΙΔΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΟΡΘΟΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΗ"

Transcript

1 ΓΙΑΓΚΟΥΔΑΚΗ ΦΑΝΗ ΕΙΔΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΟΡΘΟΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΗ

2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΜΕΡΟΣ Ι. 2.1 ΓΕΝΙΚΑ ΠΕΡΙ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ 2.2. ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΟΡΟ ΕΙΔΙΚΟΣ - ΕΙΔΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ 2.3. ΑΝΑΓΚΕΣ 2.4. ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΗ ΠΑΡΑΛΥΣΗ (Ε.Π.) 3.2 ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ Ε.Π ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΗΣ Ε.Π ΣΥΝΟΔΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΤΗΣ Ε.Π. ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΟΙ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΩΝ ΑΙΣΘΗΤΗΡΙΩΝ Ακοή και Κώφωση Αιτιολογία της Κώφωσης Όραση και Τύφλωση Αιτιολογία της τύφλωσης Συμπτωματολογία ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΝΟΗΤΙΚΗ ΥΣΤΕΡΗΣΗ Νοητική υστέρηση (N.Y.): αναγκαίες διευκρινίσεις Μαθητές με νοητική υστέρηση ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΜΕΡΟΣ ΙΙ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΚΙΝΗΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ (ΨΚ. Α.) 1.2. ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΕΣ - ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ: ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΨΥΧΟΚΙΝΗΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ (ΨΚ.Α.)

3 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΨΥΧΟΚΙΝΗΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ (ΨΚ.Α.) 3.2. ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ ΨΥΧΟΚΙΝΗΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ (ΨΚ.Α.) ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΙ ΤΟΜΕΙΣ ΨΥΧΟΚΙΝΗΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ (ΨΚ.Α.) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΨΥΧΟΚΙΝΗΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ (ΨΚ.Α.) 5.1. ΑΝΤΙΛΗΨΗ ΤΟΥ ΣΩΜΑΤΙΚΟΥ ΣΧΗΜΑΤΟΣ 5.2. ΣΩΜΑΤΟΓΝΩΣΙΑ Γνωριμία με το κεφάλι Γνωριμία με τα υπόλοιπα μέρη του σώματος Μεθοδολογία των βασικών θέσεων του σώματος στον χώρο Οργάνωση του σώματος στο χώρο 5.3. ΠΛΕΥΡΙΩΣΗ - ΑΜΦΙΠΛΕΥΡΙΚΟΤΗΤΑ 5.4. ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ 5.5. ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ 5.6. ΓΝΩΡΙΜΙΑ ΚΑΙ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΗΣ ΑΝΑΠΝΟΗΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ 6.2. ΌΡΓΑΝΑ ΨΥΧΟΚΙΝΗΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ 6.3. ΑΙΘΟΥΣΑ ΨΥΧΟΚΙΝΗΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΜΕΡΟΣ ΙΙΙ. 1.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΟΡΘΟΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΗ Ορισμός - Σκοπός Βασικές αρχές Ορθοσωματικής Γυμναστικής

4 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΟΡΘΟΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΜΕΡΟΣ ΙV ΠΑΡΑΟΛΥΜΠΙΑΚΟ ΑΘΛΗΜΑ ΓΚΟΛΜΠΟΛ Αγωνιστικός Χώρος Σκοπός παιχνιδιού Κατηγορίες συμμετεχόντων Κανονισμοί 1.2. ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΣ Μπάλα Τέρματα Προστατευτικά καλύμματα ματιών Στολές 1.3. ΡΙΨΗ ΜΠΑΛΑΣ 1.4. ΒΑΣΙΚΗ ΑΜΥΝΤΙΚΗ ΣΤΑΣΗ 1.5. ΑΠΟΚΡΟΥΣΗ ΜΠΑΛΑΣ 1.6. ΠΑΣΑ ΣΤΟ ΓΚΟΛΜΠΟΛ 1.7. ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ - ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ 1.8. ΠΑΡΑΒΑΣΕΙΣ 1.9. ΑΤΟΜΙΚΕΣ ΠΟΙΝΕΣ ΟΜΑΔΙΚΕΣ ΠΟΙΝΕΣ ΠΕΝΑΛΤΙ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΑΡΑΟΛΥΜΠΙΑΚΟ ΑΘΛΗΜΑ ΜΠΟΤΣΙΑ 2.2. ΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ 2.3. ΣΚΟΠΟΣ ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ 2.4. ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΣΥΜΜΕΤΕΧΟΝΤΩΝ 2.5. ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΣ 2.6. ΑΓΩΝΕΣ 2.7. ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΑΓΩΝΑ 2.8. ΠΑΡΑΒΑΣΕΙΣ

5 ΜΕΡΟΣ Ι. ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ Στις κοινωνίες το ενδιαφέρον για την ευημερία του ατόμου, αναπτύχθηκε σταδιακά κατά τη διάρκεια του χρόνου. Νομοτέλεια των πρωτόγονων κοινωνιών ήταν η φροντίδα για την επιβίωση. Η εξάρτηση των μελών των πρωτογόνων κοινωνιών ανάγκαζε αυτά να εμφανίζουν ένα διαφορετικό βαθμό προσαρμογής και εξασφάλισης των αναγκών επιβίωσης. Όσα από αυτά δεν μπορούσαν να φροντίζουν τον εαυτό τους, κατέληγαν θύματα του περιβάλλοντος ή αναγκάζονταν να καταλαμβάνουν μια πολύ μικρή κοινωνική θέση. Τα «ξεχωριστά» άτομα αντιπροσώπευαν το «ανεξήγητο» για το ευρύτερο κοινωνικό σύνολο. Το πρόβλημα των «μειονεκτικών ατόμων» είναι γνωστό από τους πανάρχαιους χρόνους. Στην εποχή του Ανθρώπου του Cro-Magnion (παλαιολιθική εποχή), εφάρμοζαν μια εντυπωσιακή θεραπευτική αγωγή, τον τρυπανισμό του κρανίου (χειρουργική αποκάλυψη του εγκεφάλου), με αιχμηρούς πυρόλιθους για να βγουν τα «πνεύματα» από τα κεφάλια εκείνων που υπέφεραν από κατάγματα, επιληψία, ημικρανία, μελαγχολία και παράλυση. Τέτοια τρυπανισμένα κρανία έχουν βρεθεί ανάμεσα στα λείψανα λαών σε ολόκληρο τον κόσμο (Selling, 1943, Coleman, 1972, Carson & Butcher, 1992, Kendall & Hammen, 1995). Στην αρχαία Σπάρτη, όπου επικρατούσε το ιδανικό του τέλειου πολεμιστή, τα «μειονεκτικά άτομα» δεν είχαν καμία θέση στην κοινωνία. Το σύνολο του λαού, που κάθε στιγμή έπρεπε να ήταν ετοιμοπόλεμο για την επιβίωση, δεν μπορούσε να διακινδυνεύσει την ύπαρξή του, «σηκώνοντας νεκρά βάρη». Γι αυτό και εφάρμοζαν την βρεφοκτονία. Πετούσαν, δηλαδή, τα «μειονεκτικά άτομα» στον Καιάδα του Ταΰγετου με την επιδοκιμασία της κοινωνίας. Αντίθετα οι Αθηναίοι απομόνωναν έντεχνα τα μη επιθυμητά μέλη της κοινωνίας χρησιμοποιώντας και παραδεχόμενοι σαν ιδανική ψυχοσωματική κατάσταση την γνωστότατη φράση «Νους υγιείς εν σώματι

6 υγιή». Συγκεκριμένα, ο πατέρας που είχε ένα ασθενικό παιδί, το έβαζε σε ένα πήλινο δοχείο και το άφηνε συνήθως στον περίβολο ενός ναού. Αν το παιδί βρισκόταν έγκαιρα, υπήρχε περίπτωση να σωθεί και να υιοθετηθεί από κάποια άτεκνη οικογένεια. Η βρεφοκτονία των «μειονεκτικών ατόμων» εφαρμόστηκε και στη ρωμαϊκή εποχή. Ωστόσο μερικοί πλούσιοι Ρωμαίοι κρατούσαν τα «μειονεκτικά άτομα» στο σπίτι τους και τα χρησιμοποιούσαν ως υπηρέτες ή ως γελωτοποιούς, κάτι που συνεχίστηκε στην Ευρώπη για αιώνες. Κατά τον Μεσαίωνα αποδόθηκαν δαιμονικές ιδιότητες στα «μειονεκτικά άτομα», ιδιαίτερα στα νοητικά καθυστερημένα. Οι σωματικές παραμορφώσεις και οι ψυχικές ασθένειες ήταν, κατά τις δοξασίες της εποχής εκείνης, αποτέλεσμα επέμβασης υπερφυσικών δυνάμεων και για να εξορκίσουν τις δυνάμεις αυτές τιμωρούσαν και βασάνιζαν ποικιλότροπα τα «μειονεκτικά άτομα» ή τα έκλειναν σε μοναστήρια, σε φυλακές και ιδρύματα για ψυχασθενείς. Στην Αναγέννηση η κατάσταση βελτιώθηκε σημαντικά. Οι δεισιδαιμονίες του Μεσαίωνα εξαφανίζονται. Η κοινωνία αντιμετωπίζει τα «μειονεκτικά άτομα» κάτω από την επίδραση των φιλοσοφικών και θεολογικών αντιλήψεων της εποχής εκείνης. Επικρατεί, δηλαδή, ένα ρεύμα ανθρωποκεντρισμού. Τούτο βέβαια δε σημαίνει πως έχει λείψει τελείως και η εκμετάλλευση των «μειονεκτικών ατόμων», η οποία δυστυχώς διατηρήθηκε και μέχρι τον αιώνα μας. Ιδιαίτερα κατά την περίοδο , οι ιδιοκτήτες των τσίρκων χρησιμοποιούσαν τα «μειονεκτικά άτομα» (νοητικά υστερημένα, άτομα με υδροκεφαλία, κρετινισμό, μικροκεφαλία κλπ.), για επιδείξεις «φθηνού χαρακτήρα». Ταυτόχρονα επικρατούσε άγνοια και περιφρόνηση της παιδικής ύπαρξης, εξαιτίας της ορθολογιστικής σκέψης και της υπερτίμησης της διάνοιας. Για πολλούς το παιδί αποτέλεσε εξ αρχής ένα homunculus (άνθρωπος σε μικρές διαστάσεις). Προς το τέλος του 18 ου αιώνα με την φιλοσοφία του Locke και Rousseau και σε συνδυασμό με τη διανόηση και τις κοινωνικές αντιλήψεις της εποχής εκείνης, σημειώνεται μεγαλύτερο ενδιαφέρον για τον άνθρωπο. Με την είσοδο του 20 ου αιώνα ο Α Παγκόσμιος Πόλεμος, δημιούργησε ομάδες αναπήρων. Τον αιώνα αυτόν που, χαρακτηρίζεται ως αιώνας επιστημονικών επιτευγμάτων, εφαρμόζονται ιατρικές μέθοδοι και χειρουργικές τεχνικές, που αποβλέπουν στην κατά το δυνατόν αποκατάσταση αναπηριών ή έστω στην

7 παροχή βοήθειας προς άτομα με αναπηρίες, έτσι ώστε να καταστεί δυνατή η επαγγελματική τους ένταξη στο κοινωνικό σύνολο. Παρατηρείται επίσης μια νομοθετική αναπροσαρμογή, που προήγαγε την αποκατάσταση τόσο των πολιτικών όσο και των στρατιωτικών αναπήρων. Η πράξη Smith και Sears του 1918 και η πράξη εθνικής αποκατάστασης πολιτών του 1920 ήταν οι πρόδρομοι της Πράξης Κοινωνικής Ασφάλειας του 1935 και επαγγελματικής αποκατάστασης, οι οποίες εξασφάλιζαν στους ανάπηρους τόσο σωματική όσο και επαγγελματική αποκατάσταση. Ο Β Παγκόσμιος πόλεμος ήταν αυτός που δημιούργησε χιλιάδες νέους ανάπηρους, οι οποίοι, αφού εντάχθηκαν σε εξειδικευμένες ιατρικές θεραπείες, έγιναν μετά από ένα σύντομο χρονικό διάστημα και πάλι παραγωγικά μέλη της κοινωνίας. Έπειτα από όλα αυτά η Φυσική Ιατρική έγινε νέα ιατρική ειδικότητα. Οι παραϊατρικές ειδικότητες της Φυσιοθεραπείας και της Εργοθεραπείας ήταν αυτές που συντόμευσαν το χρόνο αποκατάστασης πολλών αναπηριών ή και βελτίωσαν την κατάσταση πολλών από αυτών. Οι μετέπειτα μεταρρυθμίσεις εμφανίζονται το 1954 στην Αμερική. Από τότε το Ανώτατο Δικαστήριο επέβαλε ότι όλα τα παιδιά πρέπει να έχουν εγγυημένες ίσες ευκαιρίες για μόρφωση, πράγμα το οποίο κατοχυρώθηκε και νομοθετικά. Έτσι τα παιδιά με αναπηρία απέκτησαν τις ίδιες ευκαιρίες μόρφωσης, με τα παιδιά που δεν παρουσιάζουν καμιά αναπηρία. Τα εκπαιδευτικά αυτά μέτρα λειτούργησαν στις Η.Π.Α. κατά τις δεκαετίες του 60 και 70 και ήταν αυτά που ενθάρρυναν τα «μειονεκτικά άτομα». Εφαρμόσθηκε ένα ευρύ φάσμα διαφορετικών προγραμμάτων, το οποίο έδωσε ευκαιρίες για παραπέρα ανάπτυξη των ανάπηρων παιδιών. Μια βασική καινοτομία παρουσιάζεται την εποχή εκείνη από τον Brown, που διαχωρίζει τα εκπαιδευτικά προγράμματα για τα παιδιά που παρουσιάζουν αναπηρία σε επιφανειακό και εντατικό βαθμό. Αυτό το μέτρο θεωρείται από πολλούς ως μέτρο επίλυσης ορισμένων δυσκολιών, αλλά από άλλους θεωρήθηκε ότι περιέχει σοβαρά μειονεκτήματα. Οι αμφισβητήσεις αυτές εξέλιπαν το 1970 και εδραιώθηκε στην Αμερική, κατά κάποιο τρόπο ένα συγκεκριμένο σύστημα, που επηρέασε πολλές άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Ποια όμως η νομική κατοχύρωση των ατόμων με ειδικές ανάγκες στην Ελλάδα; Ο περίφημος νόμος Ψ.Μ.Β. του 1862 «περί συστάσεως φρενοκομείων» ρύθμιζε τα θετικά ψυχικής υγιεινής και ίσχυσε μέχρι το 1973.

8 Το 1904 πραγματοποιήθηκε το Α Ελληνικό Εκπαιδευτικό Συνέδριο, όπου κρίθηκε αναγκαίο να ιδρυθούν σχολεία «τυφλών, κωφαλάλων, ηλιθίων, ηθικώς διαστροφών παιδιών». Το 1906 ιδρύεται ο «Οίκος Τυφλών» στην Αθήνα, ενώ το 1923 ιδρύεται το «Σχολείο Κωφαλάλων». Το 1929 ο Ν ορίζει ότι «δέον να γίνεται δια τα παιδιά ταύτα, «τα καθυστερημένα», διδασκαλία ή συγκρότησις χωριστών δι αυτά τάξεων ή και σχολείων έτι, εάν ο αριθμός αυτών το επιβάλλει». Το 1937 έχουμε τον Α.Ν. 453 «περί ιδρύσεως σχολείων ανωμάλων και καθυστερημένων παίδων», βάσει του οποίου ιδρύεται το πρότυπο ειδικό σχολείο Καισσαριανής. Μεταπολεμικά, η σκυτάλη πέρασε στην ιδιωτική πρωτοβουλία. Και πιο συγκεκριμένα μετά από τη λήξη του Β Παγκοσμίου Πολέμου και του Εμφυλίου Πολέμου παρατηρείται μια αλλαγή, μια «βελτιωτική πορεία» - σοβαρή επιστημονική κίνηση, που βασίζεται στην ιδιωτική πρωτοβουλία. Δημιουργείται η «Ελληνική Εταιρεία Ψυχικής Υγιεινής και Νευροψυχιατρικής του Παιδιού» (1954), ο «Ιατροπαιδαγωγικός Σταθμός του Μορφωτικού Συλλόγου Αθηναίων» (1954), ο «Τομέας Ψυχικής Υγιεινής του Βασιλικού Εθνικού Ιδρύματος», που μετατρέπεται όμως αργότερα σε Κέντρο Ψυχικής Υγιεινής. Το Ιατροπαιδαγωγικό Κέντρο του Κ.Ψ.Υ. από το 1969, παράλληλα με την ειδική παιδαγωγική βοήθεια και αγωγή λόγου, προσέφερε σημαντική βοήθεια, σε ατομική βάση, σε μικρό αριθμό καθυστερημένων παιδιών. Δηλαδή, οργάνωσε με πολλή επιτυχία ομάδες εργασίας με γονείς, απ όπου ξεπήδησε ο πρώτος στην Ελλάδα σύλλογος γονέων καθυστερημένων παιδιών με την επωνυμία «Ένωσις Γονέων και Κηδεμόνων Απροσάρμοστων Παιδιών». Επίσης κατά την δεκαετία του 1960 σημειώνεται μια αξιόλογη προσπάθεια στον τομέα της ειδικής αγωγής από την πλευρά της ιδιωτικής πρωτοβουλίας, με την συμπαράσταση της πολιτείας και ιδιαίτερα του Υπουργείου Υγείας Πρόνοιας. Αποτέλεσμα αυτής της προσπάθειας ήταν η ίδρυση 30 σχολείων Ιδιωτικού Δικαίου. Όλη αυτή η προσπάθεια, που γίνεται κατά τη δεκαετία του 60 στην Ελλάδα, δεν είναι αποκομμένη από τις παγκόσμιες εξελίξεις. Συγκεκριμένα, το 1959 ο Ο.Η.Ε. με την διακήρυξη των «Δικαιωμάτων του Παιδιού», που συνέταξε η Γενική Συνέλευση στις , κατοχύρωσε το δικαίωμα ατόμων με ειδικές ανάγκες, ώστε να βιώσουν όπως όλα τα άλλα άτομα.

9 Ταυτόχρονα επισημάνθηκε και το χρέος του κοινωνικού συνόλου να τα αποδεχθεί. Έτσι, το άρθρο 5 αυτής της διακήρυξης αναφέρει: «στα σωματικά, νοητικά ή κοινωνικά μειονεκτικά παιδιά, ανάλογα με τις ανάγκες της ιδιάζουσας κατάστασής τους, θα παρέχεται εξειδικευμένη θεραπεία, παιδαγωγική βοήθεια και κοινωνική μέριμνα». Το 1963 έγιναν τα εγκαίνια του πρώτου στην Ελλάδα Ειδικού Σχολείου Εκπαιδεύσιμων Καθυστερημένων Παιδιών του Ιδρύματος «Θεοτόκος». Το 1971 έγινε ένα αποφασιστικό βήμα για τα ανάπηρα (ασκήσιμα) άτομα, όπου με διακήρυξη ορίσθηκε ότι «τα ειδικά άτομα έχουν τα αυτά δικαιώματα, όπως όλοι οι άνθρωποι στον κόσμο και ιδιαίτερα ως αυτά ισχύουν για τους ανθρώπους της πατρίδας τους». Έτσι η LIGA (ο διεθνής οργανισμός), που έχει έδρα στις Βρυξέλλες και που εκπροσωπεί τα δικαιώματα των αναπήρων (ασκήσιμων) σε όλο τον κόσμο, έχει αναγνωρισθεί από τον Ο.Η.Ε ως ειδική ομάδα εργασίας, με σκοπό να δώσει στοιχεία, που παρέχουν τη δυνατότητα σε όλα τα κράτη-μέλη να φροντίσουν, για να ληφθούν τα ανάλογα μέτρα στη χώρα τους. Στη δεκαετία αυτή ιδρύεται επίσης στο Υπουργείο Παιδείας «Γραφείο Ειδικής Αγωγής», που εντάσσεται στην διεύθυνση «Προγράμματος και Μελετών». Το ίδιο έτος ιδρύεται «Τμήμα Μετεκπαίδευσης Διδασκάλων» με μονοετή φοίτηση στον τομέα της αγωγής των νοητικά καθυστερημένων παιδιών (σε εκπαιδεύσιμα). Το 1972 και 1973 το Υπουργείο Παιδείας ιδρύει 45 δημόσια ειδικά σχολεία για νοητικά καθυστερημένα παιδιά από τα οποία τα 8 στις Παιδαγωγικές Ακαδημίες και τα υπόλοιπα σε διάφορες εκπαιδευτικές περιφέρειες της χώρας. Στις 31 Μαρτίου 1981 ψηφίστηκε ομόφωνα από την Βουλή ο νόμος 1143 που δημοσιεύτηκε στο Φ.Ε.Κ. 80, ο οποίος καθιερώνει την ειδική αγωγή στον τομέα του εκπαιδευτικού συστήματος και δεσμεύει την πολιτεία να αναλάβει τις υποχρεώσεις της. Αναφέρεται, δηλαδή, στην προστασία των ειδικών ατόμων, στην ειδική αγωγή και στην επαγγελματική εκπαίδευση των ατόμων με ειδικές ανάγκες. Στις 9 Δεκεμβρίου 1975 ο Ο.Η.Ε. ορίζει ότι κάθε άνθρωπος έχει το ίδιο αναφαίρετο δικαίωμα στη ζωή και στην αυτοπραγμάτωση, καθώς και στις κοινωνικές και οικονομικές δυνατότητες της ζωής. Οι οποιεσδήποτε μορφής διακρίσεις δεν αναγνωρίζονται και είναι απορριπτέες. (Ο.Η.Ε., 9 Δεκεμβρίου 1975, Απόφαση 3447).

10 Στις ψηφίζεται ο νόμος 1566 Φ.Ε.Κ. 167/ Τ.Α ο οποίος είναι ομολογουμένως ένα μεγάλο βήμα προς τη βελτίωση και τον εκσυγχρονισμό της ισχύουσας νομοθεσίας. Ο νόμος αυτός είναι της Γενικής Εκπαίδευσης, στον οποίο ενσωματώθηκε με ιδιαίτερο κεφάλαιο η ρύθμιση της ειδικής αγωγής, εναρμονισμένη με τις άλλες διατάξεις για την πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Σύμφωνα με το άρθρο 34 του νόμου αυτού, αποκλειστικός φορέας για κάθε θέμα ειδικής αγωγής και ειδικής επαγγελματικής εκπαίδευσης είναι το Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων. Το 1994 με το πνεύμα διακήρυξης της Salamanca UNESCO «η εκπαίδευση για όλους θα καταστεί δυνατή για όλα τα άτομα με αναπηρίες, ώστε να μπορούν να αναπτύξουν τις δυνάμεις και τις ικανότητές τους, να συνεισφέρουν στην κοινωνία και να αναδειχθούν από την διαφορετικότητά τους. Ακόμη γίνεται σαφές ότι δεν είναι η αναπηρία, αλλά η κοινωνία που θέτει εμπόδια στη ζωή των αναπήρων ατόμων. Γι αυτό είναι εμφανές ότι τα μέλη της χρειάζονται να μεταβάλουν ιδέες, στάσεις, προκαταλήψεις, στερεότυπα και ρατσιστικές αντιλήψεις, για να μπορέσει η κοινωνία να μετουσιωθεί σ ένα ενιαίο σύνολο» (UNESCO 1994). Το έτος 2000 η ελληνική πολιτεία συνέχισε τη στήριξη της συνεκπαίδευσης των ατόμων με αναπηρίες με τα άτομα του «μέσου όρου» στα πλαίσια της κοινωνικής ενσωμάτωσης (Νόμος Υπ αριθμό 2817/2000).

11 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. «Άτομα με Ειδικές Ανάγκες - Θεσμοί και Νοοτροπίες» (1983). Έκδοση: Εταιρεία Σπαστικών Β. Ελλάδος. Θεσσαλονίκη. 2. Διεθνές Συνέδριο της LIGA στη Βιέννη (1978). Μετάφραση Διασκευή Ε & Σ Νανάκου. 3. «Δικαίωμα στη Διαφορά» (1988). Τεύχος 24 Περιοδικό της Εταιρείας Σπαστικών Βορείου Ελλάδος. 4. Καραπέτσας, Α. (1988). «Νευροψυχολογία του Αναπτυσσόμενου Ανθρώπου». Αθήνα. 5. Κυπριωτάκης, Α. (1982). Η νοημοσύνη και η Εξέλιξη της Σύγχρονης Άποψης. Ψυχοτεχνική Ηράκλειο. 6. Μπαρδή, Π. (1985). Νοητική Υστέρηση. Φύση Αιτιολογία Αντιμετώπιση. Αθήνα. 7. Νόμος 1566/ Φ.Ε.Κ. 167/ τ.α. «Δομή και Λειτουργία Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας εκπάιδευσης» Νόμος Υπ αριθμό 2817/2000. Εκπαίδευση των ατόμων με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες και άλλες διατάξεις. Φ.Ε.Κ. της Ελληνικής Δημοκρατίας, Τεύχος Πρώτο, Απ. Φύλλου Πιστικίδου - Δρόσου, Λ. (1982). Το ασκήσιμο νοητικά καθυστερημένο παιδί. Αθήνα. 10. Coleman, C., J. (1972). Abnormal Psychology and Modern life. (Fourth edition). Glenview, Illinois, London: Scott, Foresman and Company. 11. Durant, W. (1944). Caesar and Christ. New York: Simon and Schuster. 12. Durant, W. (1966). The age of Greece. New York: Simon and Schuster. 13. Final Report, The Salamanca Statement. UNESCO (1994). 14. Kendall, C., K. & Hammen, C. (1995). Abnormal Psychology. Toronto. 15. Selling, L., S. (1943). Men in madness. Gardner City Books. New York.

12 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΓΕΝΙΚΑ ΠΕΡΙ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Για να σχηματίσουμε μια γενική αντίληψη του όρου «Ειδική Αγωγή», κρίνουμε απαραίτητη κατ αρχήν μια μικρή αναφορά στην ισχύουσα νομοθεσία και τον προσδιορισμό της μέσα απ αυτήν. Νόμος για την Ειδική Αγωγή 3699/2008 Άρθρο 3. Μαθητές με αναπηρία και με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες 1. Μαθητές με αναπηρία και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες θεωρούνται όσοι για ολόκληρη ή ορισμένη περίοδο της σχολικής τους ζωής εμφανίζουν σημαντικές δυσκολίες μάθησης εξαιτίας αισθητηριακών, νοητικών, γνωστικών, αναπτυξιακών προβλημάτων, ψυχικών και νευροψυχικών διαταραχών οι οποίες, σύμφωνα με τη διεπιστημονική αξιολόγηση, επηρεάζουν τη διαδικασία της σχολικής προσαρμογής και μάθησης. Στους μαθητές με αναπηρία και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες συγκαταλέγονται ιδίως όσοι παρουσιάζουν: - νοητική αναπηρία - αισθητηριακές αναπηρίες όρασης (τυφλοί, αμβλύωπες με χαμηλή όραση) - αισθητηριακές αναπηρίες ακοής (κωφοί, βαρήκοοι) - κινητικές αναπηρίες - χρόνια μη ιάσιμα νοσήματα - διαταραχές ομιλίας λόγου - ειδικές μαθησιακές δυσκολίες όπως δυσλεξία, δυσγραφία, δυσαριθμησία, δυσαναγνωσία, δυσορθογραφία, σύνδρομο ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα - διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (φάσμα αυτισμού) - ψυχικές διαταραχές και πολλαπλές αναπηρίες Στην κατηγορία μαθητών με αναπηρία και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες δεν εμπίπτουν οι μαθητές με χαμηλή σχολική επίδοση που συνδέεται αιτιωδώς με εξωγενείς παράγοντες, όπως γλωσσικές ή πολιτισμικές ιδιαιτερότητες.

13 2. Οι μαθητές με σύνθετες γνωστικές, συναισθηματικές και κοινωνικές δυσκολίες, παραβατική συμπεριφορά λόγω κακοποίησης, γονεϊκής παραμέλησης και εγκατάλειψης ή λόγω ενδοοικογενειακής βίας, ανήκουν στα άτομα με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες. 3. Μαθητές με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες είναι και οι μαθητές που έχουν μία ή περισσότερες νοητικές ικανότητες και ταλέντα ανεπτυγμένα σε βαθμό που υπερβαίνει κατά πολύ τα προσδοκώμενα για την ηλικιακή τους ομάδα. Βάση του άρθρου 3 του Ν. 3699/2008, που προαναφέραμε, η «ειδική αγωγή, είναι η αγωγή, η οποία αναφέρεται σε άτομα με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες». Κατά την έννοια αυτού του νόμου «είναι τα πρόσωπα, τα οποία από οργανικά, κοινωνικά ή ψυχικά αίτια παρουσιάζουν καθυστερήσεις, αναπηρίες ή διαταραχές στη γενικότερη ψυχοσωματική κατάσταση ή στις επιμέρους λειτουργίες τους και σε βαθμό που δυσκολεύεται ή παρεμποδίζεται σοβαρά η παρακολούθηση της γενικής και επαγγελματικής εκπαίδευσης, η δυνατότητα ένταξης τους στην παραγωγική διαδικασία και η αλληλοαποδοχή τους με το κοινωνικό σύνολο». Στα άτομα αυτά περιλαμβάνονται ιδίως: α) Οι τυφλοί και όσοι έχουν σοβαρές διαταραχές στην όραση. β) Οι κωφοί και οι βαρήκοοι. γ) Όσοι έχουν κινητικές διαταραχές. δ) Όσοι έχουν νοητική καθυστέρηση. ε) Όσοι εμφανίζουν επιμέρους δυσκολίες στη μάθηση (δυσλεξία, διαταραχή λόγου και άλλα) ή είναι γενικότερα δυσπροσάρμοστοι. στ) Όσοι πάσχουν από ψυχικές νόσους και συναισθηματικές αναστολές. ζ) Οι επιληπτικοί. η) Οι χανσενικοί. θ) Όσοι πάσχουν από ασθένειες, που απαιτούν μακρόχρονη θεραπεία και παραμονή σε νοσηλευτικά ιδρύματα, κλινικές ή πρεβαντόρια και ι) κάθε άτομο νηπιακής, παιδικής ή εφηβικής ηλικίας, που δεν ανήκει σε μια από τις προηγούμενες περιπτώσεις και που παρουσιάζει διαταραχή της προσωπικότητας, απ οποιαδήποτε αιτία. Για περισσότερη κατανόηση του όρου «ειδική αγωγή» αναφερόμαστε και σε μελετητές του θέματος, σύμφωνα με τους οποίους:

14 α. «Ειδική Αγωγή» είναι η εκπαίδευση από ειδικά εκπαιδευμένο προσωπικό, με ειδικά προγράμματα και σε κατάλληλους χώρους προς τα άτομα, τα οποία λόγω σωματικών, νοητικών, συναισθηματικών, κοινωνικών και άλλων ατελειών ή διαταραχών δεν μπορούν να παρακολουθήσουν και να ωφεληθούν από τα κανονικά σχολικά προγράμματα. Με την ειδική αγωγή τα άτομα αυτά εφοδιάζονται με τις απαραίτητες γνώσεις και δεξιότητες, ώστε να γίνουν μέσα στα πλαίσια των δυνατοτήτων τους, λειτουργικά μέλη της κοινωνίας». (Μπαρδή Π.). β. «Ειδική αγωγή είναι η αγωγή που αναφέρεται σε άτομα που έχουν φυσικές, νοητικές, κοινωνικές, συναισθηματικές διαφορές και δεν μπορούν να θέσουν τις αντιδράσεις και τα πρότυπα συμπεριφοράς τους σε σχέση με τα μέλη ενός κοινωνικού συνόλου». (Hollis 1972) ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΟΡΟ ΕΙΔΙΚΟΣ - ΕΙΔΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ Το ερέθισμα για συζήτηση δίνεται από τον τρόπο ερμηνείας του όρου ή ειδικότερα από την έννοια ή το περιεχόμενο, που αποδίδεται σ αυτόν από το κοινωνικό σύνολο. Αυτό σημαίνει ότι το κοινωνικό σύνολο διαχωρίζει τα άτομα με ειδικές ανάγκες από την εκδηλούμενη συμπεριφορά, που τα διαφοροποιεί από τα άλλα άτομα, τα οποία θεωρεί ως υγιή και συνεπώς φυσιολογικά και αποδεκτά. Η συγκεκριμένη συμπεριφορά δημιουργεί ανισότητες και γεννά εύλογα τα παρακάτω ερωτήματα: Ποιο θεωρείται άτομο με ειδικές ανάγκες; Το άτομο που παρεκκλίνει του φυσιολογικού; Αλλά ποιο είναι το φυσιολογικό άτομο; Φυσιολογικό είναι το συνηθισμένο; Και κατ αντιδιαστολή μη φυσιολογικό είναι το μη συνηθισμένο; Το μη συνηθισμένο είναι άξιο λύπησης; Προκαλεί γέλιο; Δυσφορία; Το μη συνηθισμένο έχει οπωσδήποτε αρνητικό περιεχόμενο; Κατά την άποψη μας ο όρος αυτός έχει παρερμηνευθεί. Η εσφαλμένη αντίληψη που δημιουργήθηκε, θεωρούμε πως είναι μάλλον θέμα έλλειψης πληροφόρησης, διαπαιδαγώγησης ή κάποιας εμπειρικής ανεπιτυχούς αντιμετώπισης. Στην προσπάθειά μας λοιπόν να ψάξουμε τα ερωτήματα αυτά, παραθέτουμε τα παρακάτω ερευνητικά στοιχεία: Η κατανομή ενός

15 πληθυσμού παρουσιάζει ανομοιογένεια, ακολουθεί ως γνωστών σε επίπεδο γνωστικό, κοινωνικό, βιολογικό, την καμπύλη του Gauss. Σχηματική παράσταση της καμπύλης του Gauss Από την καμπύλη του Gauss προκύπτει ότι ο μέσος όρος σε καθένα από τα χαρακτηριστικά αυτά (γνωστικό, κοινωνικό, βιολογικό) είναι αυτό που συμβαίνει σε μεγαλύτερη συχνότητα και που είναι και το μεγαλύτερο ποσοστό του συνόλου. Οι αποκλίσεις της από το μέσο όρο ( ) καταλαμβάνουν ένα μικρό ποσοστό στο γενικό πληθυσμό. Δηλαδή, το μεγαλύτερο ποσοστό του πληθυσμού που ανήκει στο «μέσο όρο» (M.O.) της παραπάνω καμπύλης ονομάζεται συνηθισμένο και ταυτίζεται με την έννοια του φυσιολογικού. Σύμφωνα δε με την υπάρχουσα βιβλιογραφία έχουμε: «Φυσιολογικό» είναι το άτομο που διατηρεί σε κάποιο βαθμό την νοητική, βιολογική και κοινωνική του κατάσταση, σύμφωνα με τα αποδεκτά όρια, που θέτει μια κοινωνία για κάθ έναν από τους τρεις παράγοντες. Ο καθορισμός των τριών παραγόντων γίνεται από τις επιστήμες: ιατρική, ψυχολογία, κοινωνιολογία. Η καθεμιά απ αυτές τις επιστήμες έχει δικά της όρια, για την εκτίμηση των συγκεκριμένων παραγόντων που την αφορούν. Ιατρική: Βιολογική κατάσταση του ατόμου. Ψυχολογία: Ψυχική κατάσταση του ατόμου. Κοινωνιολογία: Κοινωνική κατάσταση του ατόμου.

16 Τα κριτήρια που χρησιμοποιούν και οι τρεις επιστήμες είναι δύο: το στατιστικό και το λειτουργικό. Με το στατιστικό κριτήριο αναφερόμαστε στη συχνότητα εμφάνισης, στο βαθμό απόκλισης και στο μέσο όρο (κανονικό). Δηλαδή, με το στατιστικό κριτήριο εξετάζουμε τη διαφορά που παρουσιάζεται μεταξύ «φυσιολογικού» και παθολογικού, καθώς και στη συχνότητα εμφάνισης της κάθε συμπεριφοράς στο γενικό πληθυσμό. Κατά συνέπεια, στο βαθμό απόκλισης της κάθε μορφής συμπεριφοράς από το συνηθισμένο, που είναι το μέσο κανονικό. Το λειτουργικό κριτήριο δε σχετίζεται με τη συχνότητα εμφάνισης και κατά συνέπεια με το βαθμό απόκλισης από το μέσο κανονικό, αλλά με τις επιπτώσεις που έχει κάθε δραστηριότητα του ατόμου στην προσαρμογή του (προσαρμογή εαυτού ή ενδοπροσωπική προσαρμογή, όσο και η προσαρμογή προς τους άλλους, διαπροσωπική προσαρμογή). Κατά την άποψη μας ο όρος «φυσιολογικό» μπορεί να προσδιοριστεί ως εξής: o «φυσιολογικό» θεωρείται το μοντέλο (κοινωνικό, βιολογικό, νοητικό) που παρουσιάζει τη μεγαλύτερη συχνότητα επαναληπτικότητας, σύμφωνα με την εξελικτική πορεία μιας κοινωνίας σε μια συγκεκριμένη χρονική περίοδο. Δηλαδή, ο όρος «φυσιολογικό» αναπροσαρμόζεται και επαναπροσδιορίζεται και συνεπώς η έννοια και τα όρια του «φυσιολογικού» είναι ρευστά και σχετικά με την εξελικτική πορεία μιας κοινωνίας, σε μια συγκεκριμένη χρονική περίοδο. o Το αντίθετο του «φυσιολογικού» είναι το «μη φυσιολογικό». Η έννοια του «μη φυσιολογικού» στην κοινωνία μας ταυτίζεται με το «ειδικό άτομο». Άρα : Το φυσιολογικό είναι το συνηθισμένο. Το μη φυσιολογικό είναι το μη συνηθισμένο. Το μη συνηθισμένο είναι το «ειδικό άτομο». Στο σημείο αυτό θα θέλαμε να σταθούμε λίγο στον όρο «ειδικό». Ο όρος «ειδικό άτομο» δεν κρίνεται κατά την άποψη μας επιτυχής. Με την λέξη «ειδικό» προσδιορίζεται κάθε τι ξεχωριστό, κάτι που διαφοροποιείται από άτομο σε άτομο, κάτι που εξατομικεύει το άτομο. Όλοι μας έχουμε τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά μας. Έτσι, όλοι, σύμφωνα, με τα παραπάνω θα μπορούσαμε να χαρακτηριστούμε «ειδικά άτομα». Αυτό όμως θα ανέτρεπε την συλλογιστική του κεφαλαίου αυτού, γιατί είναι προφανές ότι αυτοί που

17 χρησιμοποιούν τον όρο «ειδικό άτομο» δεν αποβλέπουν σ αυτήν την κατεύθυνση. Η ειδοποιός διαφορά μεταξύ του «συνηθισμένου» και του «μη συνηθισμένου» ατόμου είναι οι ανάγκες, που έχει το καθένα από αυτά και ο τρόπος αντιμετώπισής τους. Δηλαδή, πιστεύουμε ότι ορθότερο θα ήταν αντί του όρου «ειδικό άτομο» να χρησιμοποιείται ο όρος «άτομο με ειδικές ανάγκες», γιατί ο όρος «ειδικός» στην περίπτωσή μας χαρακτηρίζει τις ανάγκες και όχι τα άτομα. (Γιαγκουδάκη, 1990) ΑΝΑΓΚΕΣ Κατά τον ψυχολόγο Maslow A., ανάγκη είναι μια κατάσταση στέρησης του οργανισμού κάποιου απαραίτητου για την επιβίωση στοιχείου. Οι ανάγκες υποκινούν τις ορμές, δηλαδή υποκινούν τον οργανισμό σε δράση για την ικανοποίηση του οργανισμού. Κατ αυτόν οι ανάγκες του ανθρώπου βρίσκονται σε μια σειρά προτεραιότητας: Αυτοπραγμάτωσης Κοινωνικής Αποδοχής Λειτουργικές Αυτοδυναμίας Εκτίμησης Συναισθηματικές Ανταπόκρισης Ασφάλειας Βιολογικές Φυσικές Προσωπικές / Κοινωνικές Νοητικές Το σύστημα ιεράρχησης των ανθρώπινων αναγκών κατά με τον A. Maslow. o Στη βάση είναι οι βιολογικές ανάγκες (δίψα, πείνα, ύπνος), που ζητούν άμεση ικανοποίηση. o Ακολουθούν οι ανάγκες για ασφάλεια και προστασία. Για να ικανοποιηθούν οι ανάγκες αυτές, πρέπει να έχουν καλυφθεί πλήρως οι βιολογικές ανάγκες.

18 o Έπονται οι κοινωνικές ανάγκες, για αγάπη και κοινωνική επαφή και αναγνώριση. o Τέλος στην κορυφή της πυραμίδας είναι οι ανάγκες για αυτοπραγμάτωση και αυτοπροσδιορισμό. Η ικανοποίηση των αναγκών των υψηλότερων βαθμίδων αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για μια ολοκληρωμένη προσωπικότητα και ευτυχισμένη ζωή. (Αναφέραμε προηγουμένως τι θεωρείται ως «φυσιολογικό» μοντέλο - νοητικό, βιολογικό, κοινωνικό). Η διαταραχή άμεσα ή έμμεσα σε κάποιον από τους τρεις αυτούς τομείς παρεμποδίζει αντίστοιχα, σ ένα βαθμό, την ικανοποίηση των αναγκών που προαναφέραμε. Για το λόγο αυτό τα άτομα της συγκεκριμένης κατηγορίας, δεν μπορούν να ικανοποιήσουν τις ανάγκες τους. Έτσι αυτά τα άτομα θεωρούνται ως άτομα με ειδικές ανάγκες. Επικρατεί όμως η αντίληψη ότι τα άτομα, που βρίσκονται δεξιά από το «μέσο όρο», σύμφωνα με την καμπύλη του Gauss, δε θεωρούνται άτομα με ειδικές ανάγκες. Για να γίνουμε σαφείς, αναφέρουμε το εξής παράδειγμα: παιδί με υψηλό δείκτη νοημοσύνης, πάνω από 127, που παρακολουθεί την Α τάξη στο σχολείο, διαφοροποιείται σε σχέση με τα άλλα παιδιά της τάξης του, επειδή λόγω ακριβώς αυτής της νοημοσύνης αντιλαμβάνεται σε ελάχιστο συγκριτικά χρόνο τα διδασκόμενα. Αποτέλεσμα αυτού του γεγονότος είναι να προκύψει έλλειψη ενδιαφέροντος και σταδιακά αδιαφορία για τα μαθήματα, με τελική κατάληξη η εξυπνάδα να λειτουργεί σε βάρος του παιδιού. Το παιδί αυτό με διαφορετικό πρόγραμμα θα μπορούσε σε συντομότερο χρόνο να επιτύχει αυτά που απαιτεί το πρόγραμμα. Για τα άτομα που βρίσκονται στα αριστερά της καμπύλης του Gauss υπάρχει άλλη αντίληψη. Αυτά περιθωριοποιούνται και έχουν ονομαστεί κατά καιρούς απροσάρμοστα, ανώμαλα, αποκλίνοντα, μειονεκτικά, προβληματικά, μη φυσιολογικά, κρετίνοι, κίβδηλα. Ακόμα και ο όρος «σπαστικός» χρησιμοποιείται στην καθομιλουμένη, για να υποτιμηθεί η προσωπικότητα κάποιου ατόμου. Ανάγκες όπως τις προσδιορίσαμε παραπάνω, είναι φυσικό, έχει τόσο ο «μέσος όρος» των ατόμων, όσο και αυτοί που βρίσκονται δεξιά και αριστερά τους (Gauss). Η διαφοροποίηση υπάρχει ως προς το είδος των αναγκών και υποδηλώνει ότι ο «μέσος όρος» χρειάζεται αγωγή, ενώ οι δεξιά και αριστερά του «μέσου όρου» «Ειδική Αγωγή». (Γιαγκουδάκη,1990).

19 2.4. ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Ο όρος Ειδική αγωγή έχει κάποιο γενικό περιεχόμενο, το οποίο μπορεί να αναφέρεται σε πολλούς τομείς της εκπαίδευσης, καθώς και σε άλλους τομείς, με την ευρύτερα έννοια της ορολογίας. Στα πλαίσια της διδασκόμενης στο ΤΕΦΑΑ αγωγής, λαμβανομένων υπόψη των ατόμων τα οποία αφορά, σε συσχετισμό με τα μέσα και τις μεθόδους που χρησιμοποιούνται για την πραγμάτωση της, νομίζουμε ότι αυτή θα έπρεπε να έχει κάποια πιο συγκεκριμένη ονομασία. Δηλαδή θα μπορούσε να ονομαστεί ως «Ειδική Φυσική Αγωγή». Με τον όρο αυτό αποδίδεται η εφαρμοζόμενη στην πράξη μεθοδολογία της αγωγής, η οποία ανάγεται στο χώρο της φυσικής αγωγής. Αυτό επιβάλλεται όχι μόνο για τυπικούς λόγους, αλλά και για προσδιοριστικούς του περιεχομένου της. Με τον όρο Ειδική Φυσική Αγωγή νοείται ο γνωστικός χώρος, που χρησιμοποιείται τροποποιημένα και προσαρμοσμένα, η άσκηση και η άθληση σε άτομα με ειδικές ανάγκες. Για τα άτομα που βρίσκονται αριστερά στην καμπύλη του Gauss, η Ειδική Φυσική Αγωγή (Ε.Φ.Α) χρησιμοποιεί την Ψυχοκινητική Αγωγή και την Άθληση, τροποποιημένη και προσαρμοσμένη σύμφωνα με το είδος των αναγκών τους. Όσον αφορά στα άτομα, τα οποία βρίσκονται δεξιά στην καμπύλη του Gauss ασχολείται ο πρωταθλητισμός υψηλών επιδόσεων. (Γιαγκουδάκη, 1990).

20 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Μπαρδή Π. (1985). Νοητική καθυστέρηση, φύση, αιτιολογία, αντιμετώπιση. Αθήνα. 2. Νόμος 1566/ ΦΕΚ 167/ τ.α. 3. Νόμος για την Ειδική Αγωγή 3699/2008.

21 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΗ ΠΑΡΑΛΥΣΗ (Ε.Π.) Πρωτοπόρος ερευνητής της εγκεφαλικής παράλυσης (Ε.Π.) θεωρείται ο Little, γι αυτό τον λόγο αρχικά ονομάσθηκε ως νόσος του Little. Πριν από αυτόν η Ε.Π. ήταν γνωστή ως κλινική εικόνα, (περισσότερα από 170 χρόνια). Ο Pinel (1822), ο Cazanvieln (1827) και ο Delpech (1828) δημοσίευσαν περιπτώσεις με κλινικά και παθολογοανατομικά ευρήματα διαφόρων περιπτώσεων, που σήμερα είναι γνωστές σαν Ε.Π. Εδώ και αρκετά χρόνια ο όρος «νόσος του Little έχει αντικατασταθεί από τον όρο «εγκεφαλική παράλυση», ενώ παράλληλα χρησιμοποιείται από ορισμένους ερευνητές και ο όρος «εγκεφαλική κινητική αναπηρία». Ο όρος εγκεφαλική παράλυση θεωρείται ο καλύτερος και ο επικρατέστερος μέχρι σήμερα, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι είναι και ο πλέον πρόσφορος, αφού ο όρος υπονοεί παράλυση, που οφείλεται σε κεντρική βλάβη (βλάβη στον Εγκέφαλο Κ.Ν.Σ). Για το ζήτημα του ορισμού, καθώς και για την ταξινόμηση της Ε.Π. υπάρχουν διαφωνίες. Ο ορισμός τον οποίο πρότεινε το Little Club το 1959, είναι: «Ε.Π. είναι η μόνιμη ανατομική βλάβη των κινητικών κυρίως κέντρων του εγκεφάλου, που δεν εξελίσσεται και εκδηλώνεται με διαταραχές στην κινητικότητα και τη στάση, καθώς και την αδυναμία του πάσχοντας να χρησιμοποιήσει βουλητικά τους μυς του». Πιο ολοκληρωμένος είναι ο ορισμός του Vach (1964), κατά τον οποίο η Ε.Π. είναι μια διαταραχή της στάσης και της κίνησης, που οφείλεται σε βλάβη ή κακή ανάπτυξη του εγκεφάλου. Η βλάβη είναι μόνιμη (δεν εξελίσσεται) και ευθύνεται για την ποικίλη διαταραχή της συνεργασίας της μυϊκής δραστηριότητας, με αποτέλεσμα να μην μπορεί το παιδί να διατηρήσει φυσιολογικές θέσεις και να εκτελεί φυσιολογικές κινήσεις. Η κεντρική αυτή ανικανότητα συνήθως συνοδεύεται με προβλήματα στην όραση, την ακοή, την ομιλία καθώς και με διαταραχές αντιληπτικότητας και διαφόρων βαθμών νοητικής υστέρησης και επιληψίας. Από τα παραπάνω προκύπτει ότι η Ε.Π. δεν είναι γενική παράλυση του εγκεφάλου, αλλά βλάβη στα κινητικά κυρίως κέντρα αυτού, ώστε πιστεύουμε

22 ότι θα ήταν πιο δόκιμος ο όρος «εγκεφαλική δυσλειτουργία», που εννοεί κακή λειτουργία των κινητικών κέντρων του εγκεφάλου και όχι μη λειτουργία του εγκεφάλου. (Γιαγκουδάκη, 1990). 3.2 ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ Ε.Π. Η αιτιολογία της Ε.Π. έχει μικρή σημασία για το θεραπευτικό εκπαιδευτικό πρόγραμμα, αφού η βλάβη στον εγκέφαλο είναι ήδη δεδομένη και δεν μπορεί να αποκατασταθεί. Θεωρητικά όμως η γνώση των αιτιών που την προκαλούν έχει μεγάλη σημασία στην προληπτική ιατρική. Οι παράγοντες, που μπορούν να θεωρηθούν υπεύθυνοι για τη πρόκληση της Ε.Π., είναι πολλοί και ποικίλοι. Μπορούμε να τους ταξινομήσουμε σε τρεις κατηγορίες: 1. Σ αυτούς που επιδρούν κατά την περίοδο της κύησης και κυρίως κατά τους 3-4 πρώτους μήνες. Αυτοί μπορεί να είναι: λοιμώξεις όπως ο ιός της γρίπης, πολιομυελίτιδα, ιλαρά, ερυθρά, ηπατίτιδα κ.λ.π., και συνεπώς ανεξάρτητοι της βούλησης του ατόμου, αλλά και παράγοντες που μπορούν να αποτραπούν, όπως ακτινογραφία, λήψη φαρμάκων χωρίς ιατρική συνταγή, κ.λ.π. 2. Σε αυτούς που επιδρούν κατά τη διάρκεια του τοκετού, όπως παράταση κύησης, εγκεφαλική αιμορραγία, ασφυξία, τραυματισμός του παιδιού κ.λ.π. 3. Τέλος, σε αυτούς που επιδρούν μετά τον τοκετό, όπως ο νεογνικός ίκτερος σε υψηλά επίπεδα χολερυθρίνης στο αίμα, η εγκεφαλίτιδα, ο όγκος στον εγκέφαλο, τραύματα στο κεφάλι, άπνοιες (υποξία), καρδιακές παθήσεις κ.λ.π ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΗΣ Ε.Π. Κατά καιρούς έχουν προταθεί πολλές και διαφορετικές μέθοδοι ταξινόμησης. Έτσι ο Perlstein χρησιμοποίησε ένα συνδυασμό από κλινικά ευρήματα και αιτιολογικούς, καθώς και άλλους παράγοντες. Ο Ingram

23 προέβη σε ταξινόμηση, που βασιζόταν στην νευρολογική διάγνωση των τυπικών ομάδων αλλά και πολλών υποομάδων. Ο Courville πρότεινε την ταξινόμηση, σύμφωνα με τα παθολογοανατομικά ευρήματα που είναι: φλοιώδη σύνδρομα (σπαστική μορφή Ε.Π.), γαγγλιονικά σύνδρομα (αθετωσική μορφή Ε.Π.) και παρεγκεφαλιδικά σύνδρομα (αταξική μορφή Ε.Π.) Η ταξινόμηση που επικρατεί μέχρι σήμερα είναι αυτή που είναι βασισμένη στην νευρομυϊκή διαταραχή και την ανατομική κατανομή. Η πρώτη που ασχολήθηκε με αυτόν τον διαχωρισμό είναι η ομάδα του Little Club Έτσι διακρίνονται οι εξής μορφές Ε.Π.: Α. Ανάλογα με την νευρομυϊκή διαταραχή 1. Σπαστική 2. Δυσκαπτική 3. Αθετωσική 4. Αταξική 5. Υποτονική ή ατονική 6. Τρομώδης 7. Μικτή Β. Ανάλογα με την ανατομική κατανομή 1. Μονοπληγία 2. Παραπληγία 3. Ημιπληγία 4. Τριπληγία 5. α. Τετραπληγία, όταν προσβάλλονται εξ ίσου τα άνω και τα κάτω άκρα, β. Διπληγία, όταν προσβάλλονται τα άνω και κάτω άκρα, αλλά εντονότερα τα κάτω άκρα, γ. Διπλή ημιπληγία, όταν προσβάλλονται τα άνω και κάτω άκρα αλλά εντονότερα τα άνω άκρα. Σύμφωνα με τις τελευταίες μελέτες του ζεύγους Bobath, που ασχολήθηκε επισταμένως με το θέμα της Ε.Π. (μέθοδος Bobath αντιμετώπιση παιδιών με Ε.Π), η ταξινόμηση αυτή γίνεται με βάση: Α. τον μυϊκό τόνο Β. τα μέλη του σώματος, που έχουν πληγεί

24 Έτσι βάσει του μυϊκού τόνου διακρίνονται σε σπαστικότητα, αθέτωση, αταξία, υποτονία. Αναλυτικά: Σπαστικότητα: Τη σπαστικότητα χαρακτηρίζει η αυξημένη αντίσταση στις παθητικές κινήσεις (αύξηση μυϊκού τόνου). Ο βαθμός και η ένταση ποικίλει ανάλογα με την γενική κατάσταση του παιδιού, την ψυχική διάθεση και τον ερεθισμό που δέχεται κάθε στιγμή. Η βλάβη εντοπίζεται κυρίως στον φλοιό του εγκεφάλου. Αθέτωση: Την αθέτωση την χαρακτηρίζουν μεγάλες διακυμάνσεις του μυϊκού τόνου (αύξηση και ελάττωση), καθώς επίσης ασυντόνιστες και άσκοπες κινήσεις των άκρων. Καθαρή μορφή αθέτωσης δεν υπάρχει. Έτσι διακρίνεται σε αθέτωση με τονικούς σπασμούς (δυστονία), με σπαστικότητα, ή με χορεία (χορειοαθέτωση). Η βλάβη είναι στα βασικά γάγγλια του εγκεφάλου. Αταξία: Κύριο χαρακτηριστικό είναι η αστάθεια των κινήσεων και η ανεπαρκής ισορροπία κατά την ορθοστάτηση και βάδιση. Ο μυϊκός τόνος κυμαίνεται από το υποτονικό μέχρι το φυσιολογικό. Υποτονία: Στην υποτονία ο μυϊκός τόνος είναι κάτω του φυσιολογικού. Χαρακτηριστικό της είναι ότι δεν υπάρχει αντίσταση. Μικτή μορφή: Στη μικτή μορφή συνυπάρχουν δύο ή και περισσότεροι τύποι Ε.Π. (π.χ. αταξία με σπαστικότητα). Βάσει των μελών που έχουν πληγεί, διακρίνονται σε ημιπληγία, διπληγία, τετραπληγία. Ημιπληγία: Στην ημιπληγία προσβάλλεται το ένα ημιμόριο του σώματος, υπάρχει όμως επηρεασμός και στην υγιή πλευρά. Διπληγία: Στη διπληγία προσβάλλεται όλο το σώμα, αλλά ο κορμός και τα χέρια βρίσκονται σε πολύ καλύτερη κατάσταση από ότι η λεκάνη και τα πόδια. Τετραπληγία: Στην τετραπληγία προσβάλλεται όλο το σώμα (συνήθως βαριάς μορφής) ΣΥΝΟΔΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΤΗΣ Ε.Π. Τα συμπτώματα, που συχνά συνοδεύουν την Ε.Π. είναι:

25 o Χαμηλός δείκτης νοημοσύνης. Η νοητική υστέρηση στα παιδιά με Ε.Π. είναι 20 φορές πιο συχνή από ότι στον υπόλοιπο πληθυσμό Δ.Ν <70. o Σπασμοί: Το 1/3 των παιδιών με Ε.Π προσβάλλονται από σπασμούς και μετά τη σχολική ηλικία. o Επιληψία: Ένας μεγάλος αριθμός παιδιών με Ε.Π. (35% περίπου) παρουσιάζει επιληπτικές κρίσεις. o Προβλήματα ομιλίας: Οφείλονται στην εγκεφαλική βλάβη, τη νοητική υστέρηση, τη συνυπάρχουσα βαρηκοΐα ή κώφωση και στη ασυνεργία των μυών, που ευθύνονται για την ομιλία. o Κώφωση: Είναι συχνή στα παιδιά που έχουν προσβληθεί από πυρηνικό ίκτερο. Στο 1/5 των άλλων παιδιών με Ε.Π. υπάρχει κάποια διαταραχή της ακοής ποικίλου βαθμού. o Διαταραχές όρασης: Πιο συχνές είναι ο στραβισμός και η μυωπία, που επηρεάζουν σε μεγάλο βαθμό την ασυνέργεια των κινήσεων των χεριών (συντονισμός ματιού-χεριού). o Αισθητικές διαταραχές και μη αντίληψη της εικόνας του σώματος στο χώρο. o Προβλήματα υγείας δοντιών: Προκύπτουν από την αδυναμία μάσησης στερεών τροφών. o Σιελόρροια: Αποδίδεται στη νοητική υστέρηση και την ασυνέργεια των μυών γύρω από το στόμα. o Ανωμαλίες μελών: Τα προσβεβλημένα μέλη είναι πιο κοντά από τα υγιή. Οι σταθερές παραμορφώσεις χαρακτηρίζονται από μόνιμες κάμψεις των αρθρώσεων. Συχνά στην Ε.Π. εμφανίζεται το εξάρθρημα του ισχίου. o Ψυχολογικά προβλήματα: Στη μικρή ηλικία η υπερπροστασία των γονιών και το άγχος τους, κάνει το παιδί εξαρτημένο από τους γονείς, με δυσμενή επίπτωση στις δικές του προσπάθειες και πρωτοβουλίες. Σε μεγαλύτερη ηλικία το κάνει, επειδή νιώθει απέραντη μοναξιά, γιατί η κατάσταση του το εμποδίζει να έχει φίλους. Κατά την εφηβεία εμποδίζεται να αναπτύξει σχέσεις με το άλλο φύλο ή τις καθιστά πιο δύσκολες. Στην ενηλικίωση, εκτός από τα προαναφερθέντα, προστίθεται και το πρόβλημα της ανεύρεσης εργασίας. o Μειωμένη συγκέντρωση προσοχής.

26 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Αγγελοπούλου - Σακαντάμη, Ν. (1985). Ιατρικά προβλήματα σε άτομα με σωματικές και νοητικές δυσκολίες. Θεσσαλονίκη. 2. Αποστολοπούλου, Τ. (1975). Το σπαστικό παιδί-εγκεφαλική παράλυση. Αθήνα. 3. Γιαγουδάκη, Φ. (1990). Εισαγωγή στην ειδική φυσική αγωγή. Α.Π.Θ. εκδ. υπηρεσία Δημοσιευμάτων. Θεσσαλονίκη. Σελ Γιουρούκος, Σ., (1983). Εγκεφαλική Παράλυση. Αθήνα. 5. Bobath, B. & Bobath, K. (1980). Motor development in the different types of serebral palsy. London. 6. Bobath, K. (1980). A neurophysiologic basis for the treatment of cerebral palsy. London. 7. Doman, G. (1980). Che cosa fare peril vostro bambino cerebroleso. Roma. 8. Delacato, C., H. (1980). Problemi di apprendimento e organizzazione neurológica. Roma.

27 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΟΙ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΩΝ ΑΙΣΘΗΤΗΡΙΩΝ Ακοή και Κώφωση Η φυσιολογική ακοή είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την ανάπτυξη του ιδιαίτερου γνωρίσματος του ανθρώπου, του λόγου, με τον οποίο εκφράζει τις σκέψεις του και επικοινωνεί με το περιβάλλον. Οι διαταραχές της ακοής και ιδιαίτερα η κώφωση, έχουν δυσμενείς επιπτώσεις στον άνθρωπο, τόσο περισσότερες, όσο πιο νωρίς προσβάλλουν το άτομο. Η ανικανότητα του ατόμου να συλλάβει ακουστικά ερεθίσματα χαρακτηρίζεται ως κώφωση. Τα κωφά άτομα έχουν χάσει παντελώς την ακοή τους ή διατηρούν ελάχιστα υπολείμματά της, ώστε να μην είναι σε θέση, παρά μόνο με ειδική βοήθεια να μάθουν την ομιλούμενη γλώσσα. Αν μάλιστα επέλθει κατά την νεανική ή ώριμη ηλικία παρατηρείται αντίστοιχα μια σχετική πτώση της γλωσσικής ικανότητας. Η κώφωση συνδέεται στενά με την αλαλία, γιατί η γλώσσα αποκτάται με την ακοή. Εάν η ομιλία της ακοής συμβεί μέχρι τον 7 ο χρόνο ζωής, τότε χάνεται σιγά-σιγά και η ικανότητα ομιλίας, που είχε αναπτυχθεί. Η συχνότητα της κωφαλαλίας είναι 0,07-0,08%. Βαρήκοα άτομα λέγονται εκείνα, που παρότι δυσκολεύονται, ακούνε τις ομιλίες με ή χωρίς τη χρήση ακουστικού. Η συχνότητα της βαρηκοΐας μεταξύ των παιδιών της σχολικής ηλικίας φθάνει στο 4,9% Αιτιολογία της Κώφωσης Η κώφωση εμφανίζεται εξαιτίας οργανικών ή λειτουργικών διαταραχών του ακουστικού οργάνου ή του ακουστικού κέντρου. Τα αίτια των διαταραχών αυτών είναι κληρονομικά ή επίκτητα.

28 Κληρονομικά αίτια : Οι πιο σοβαρές βλάβες του αισθητηρίου της ακοής, που οδηγούν στην κώφωση, οφείλονται σε κληρονομικά αίτια. Έτσι, παρατηρείται το φαινόμενο μεταβίβασης της κώφωσης από τους γονείς στα παιδιά, με μεγαλύτερη μάλιστα συχνότητα, όταν κωφοί είναι και οι δύο γονείς. Επίκτητα αίτια : Τα επίκτητα αίτια κατατάσσονται σε τρεις κατηγορίες: Προγενετικά, περιγενετικά, μεταγενετικά: Προγενετικά: Αν στη διάρκεια της κυοφορίας προσβληθεί η μητέρα, ιδιαίτερα στους πρώτους μήνες, από μολυσματικές ασθένειες, όπως είναι η ιλαρά, η παρωτίτιδα, ακόμη και η γρίπη, είναι δυνατό να προκληθεί κώφωση στο έμβρυο. Περιγενετικά: Κώφωση μπορεί να προκληθεί εξαιτίας: o Τραυματισμού του εγκεφάλου κατά τη στιγμή του τοκετού. o Έλλειψης οξυγόνου, με συνέπεια την καταστροφή εγκεφαλικών κυττάρων (κέντρου ακοής) o Ασυμβατότητας με Rhesus. Μεταγενετικά: Στην κατηγορία αυτή συγκαταλέγεται πλήθος αιτιών, που οδηγούν στην κώφωση. Μερικά από τα πιο βασικά είναι: o Μολυσματικές ασθένειες-ενδοκρανιακοί όγκοι-δηλητηριάσεις o Βλάβες του εσωτερικού αυτιού ή του ακουστικού νεύρου (αισθησιονευρική απώλεια). o Ήχοι υψηλής συχνότητας Ψυχογενετικά αίτια Όραση και Τύφλωση Η αδυναμία του οπτικού οργάνου να συλλάβει οπτικά ερεθίσματα και η έλλειψη οπτικών παραστάσεων χαρακτηρίζεται ως τύφλωση. Ουσιαστικά θεωρούνται τυφλοί οι άνθρωποι, που εξαιτίας βλάβης του οπτικού οργάνου έχουν χάσει σε τέτοιο βαθμό την όραση τους, ώστε να αδυνατούν, χωρίς ξένη βοήθεια να προσανατολιστούν σε ένα άγνωστο περιβάλλον. Γι αυτό δεν είναι

29 σε θέση να αποκτήσουν εμπειρίες (γνώσεις με την αίσθηση της όρασης). Τα τυφλά παιδιά αδυνατούν να συμμετέχουν σε διαδικασίες μάθησης, όταν πραγματοποιούνται με την όραση. Η μάθηση στα παιδιά αυτά πραγματοποιείται μόνο με τη βοήθεια άλλων αισθητικών οδών και ειδικών παιδαγωγικών μέσων και μέτρων Αιτιολογία της τύφλωσης Τα αίτια της τύφλωσης είναι πολλά και διαφέρουν ανάλογα με την ηλικία εμφάνισης της τύφλωσης και με το κοινωνικο-οικονομικό επίπεδο της χώρας. Τα κυριότερα αίτια της τύφλωσης των ενηλίκων είναι: ο γεροντικός καταρράκτης, το γλαύκωμα, η γεροντική εκφύλιση της ωχρής κηλίδας και η διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια. Σύμφωνα με την Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας (Π.Ο.Υ.) οι αιτίες τύφλωσης ταξινομούνται ως εξής: 1. Τραυματισμοί 2. Κληρονομικοί παράγοντες 3. Συγγενείς παράγοντες 4. Δυσπλασίες 5. Μεταβολικά νοσήματα 6. Παράγοντες διατροφής 7. Λοιμώδεις παράγοντες 8. Νεοπλάσματα 9. Γλαύκωμα 10. Μυωπία 11. Αμβλυωπία 12. Τοξικοί παράγοντες 13. Διάφορα αίτια 14. Άγνωστα

30 Συμπτωματολογία Η έλλειψη μιας βασικής αίσθησης, όπως είναι η όραση, δημιουργεί σοβαρά προβλήματα στον κινητικό, γνωστικό και κοινωνικό τομέα για άτομα που πάσχουν από αυτή. Έτσι, οι τυφλοί αδυνατούν (εκ γενετής τύφλωση) ή μπορούν μόνο σε πολύ περιορισμένη έκταση (επίκτητη τύφλωση), να σχηματίσουν παραστάσεις από οπτικές αντιλήψεις. Συνέπεια των παραπάνω είναι η παρουσία μαθησιακών προβλημάτων σε αντικείμενα διδασκαλίας, όπου η όραση είναι απαραίτητη. Η αντιληπτικότητα και κατά συνέπεια οι γνώσεις περιορίζονται εξαιτίας της περιορισμένης έκτασης και της ποικιλίας εμπειριών, της δυσκολίας μετακινήσεων και του ελέγχου του περιβάλλοντος. Το τυφλό παιδί μαθαίνει τη γλώσσα δια μέσου της ακοής και μπορεί να την χρησιμοποιεί σωστά. Αλλά δε γνωρίζει αυτό, που ονομάζει. Σχηματίζει πολλές φορές έννοιες, από τις οποίες λείπει η συγκεκριμένη παράσταση. Η κίνηση και ο προσανατολισμός μέσα στο χώρο είναι ένα από τα βασικά προβλήματα των τυφλών. Μάλιστα τα τυφλά άτομα υστερούν κινητικά σε σύγκριση με τα παιδιά που έχουν φυσιολογική όραση. Παρατηρούνται συχνά διαταραχές στη στάση και στην κλίση του σώματος, όταν βαδίζουν, εξαιτίας κακής αντιληπτικότητας του χώρου. Με την ειδική αγωγή που ασκείται στους τυφλούς μαθητές επιδιώκεται η πραγμάτωση των εξής επιμέρους στόχων: o Η καλλιέργεια του νου και του γλωσσικού οργάνου. o Η ικανότητα αντίληψης με τη χρήση άλλων αισθητικών οδών και μέσων. o Η κίνηση, ο συντονισμός και ο έλεγχος των κινήσεων, ο προσανατολισμός στο χώρο, η διόρθωση της στάσης του σώματος. o Η άσκηση στις κατασκευές, η τεχνική αντίληψη και ο χειρισμός μηχανών. o Η αισθητική μόρφωση σε τομείς μουσικής, χειροτεχνίας και κατασκευών. o Δεν υπάρχει καμία ουσιαστική διαφορά ανάμεσα στα «κανονικά» και στα τυφλά άτομα, όσον αφορά το επίπεδο νοημοσύνης.

31 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Αγγελοπούλου - Σακαντάμη, Ν. (1985). Ιατρικά προβλήματα σε άτομα με σωματικές και νοητικές δυσκολίες. Θεσσαλονίκη. 2. Κυπριωτάκης, Α. (1985). Τα ειδικά παιδιά και η αγωγή τους. Αθήνα. 3. Παιονίδης, Α. (1981). Διάγνωση βαρηκοΐας από παιδιατρικής πλευράς. Θεσσαλονίκη. 4. Bower, T. (1980). Il mondo percettivo del bambino. Roma. 5. Ceppi, E. (1982). I minorati della vista. Stria e metodi delle scuole speciali. Roma. 6. Sellaroli, V. (1982). Il primo anno di vita del bambino cieco. Roma.

32 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΝΟΗΤΙΚΗ ΥΣΤΕΡΗΣΗ Νοητική υστέρηση (N.Y.): αναγκαίες διευκρινίσεις Η νοητική υστέρηση είναι μία αναπηρία που χαρακτηρίζεται από σημαντικούς περιορισμούς: στη νοητική λειτουργία και στην προσαρμοστική ικανότητα όπως αυτές εκφράζονται μέσω γνωστικών, κοινωνικών και πρακτικών δεξιοτήτων, (Hourcade, 2002). Η χαμηλή γνωστική ικανότητα από μόνη της δεν επαρκεί για να χαρακτηριστεί το άτομο ως νοητικά υστερημένο, θα πρέπει να συνυπάρχουν προβλήματα και στην ικανότητα προσαρμοστικής συμπεριφοράς. Η προσαρμοστική συμπεριφορά συμπεριλαμβάνει τομείς όπως δεξιότητες αυτόνομης λειτουργικότητας, δεξιότητες επικοινωνίας, δεξιότητες κοινωνικής αλληλεπίδρασης. Η συγκεκριμένη αναπηρία εμφανίζεται πριν από το 18 έτος της ηλικίας του ατόμου, και συνήθως είναι μία κατάσταση αναπτυξιακή, δηλαδή εμφανίζεται από τη γέννηση ή στα πρώτα χρόνια της ζωής του ατόμου και επηρεάζει όλους τους τομείς ανάπτυξης. Τα άτομα με νοητική υστέρηση κατατάσσονται ανάλογα με το βαθμό δυσκολίας τους, η παραδοσιακή κατηγοριοποίηση των ατόμων με νοητική υστέρηση ανάλογα με το δείκτη νοημοσύνης είναι η εξής: o ήπια νοητική υστέρηση: άτομα με Δ.Ν. από 70 έως 50/55 o μέτρια νοητική υστέρηση: άτομα με Δ.Ν. από 50/55 έως 40/35 o σοβαρή νοητική υστέρηση: άτομα με Δ.Ν. από 40/35 έως 25/20 o βαριά νοητική υστέρηση: άτομα με Δ.Ν. κάτω από 25/20 Το 1992 έγινε πρόταση από την AAMD (American Association of Mental Defeciency) να γίνει κατηγοριοποίηση των ατόμων με νοητική υστέρηση βάση της ανάγκης υποστήριξης που έχουν, όμως μέχρι και σήμερα αυτό το σύστημα κατηγοριοποίησης δεν έχει γίνει ευρύτερα αποδεκτό, όπως ο διαχωρισμός βάση των τεστ νοημοσύνης (Conyers, Martin, Martin & Yu, 2002). Σύμφωνα ωστόσο με αυτό το σύστημα υπάρχουν τέσσερις κατηγορίες:

33 o περιστασιακή υποστήριξη (το άτομο χρειάζεται υποστήριξη σε συγκεκριμένα επεισόδια ζωής) o περιορισμένη υποστήριξη (το άτομο χρειάζεται υποστήριξη σε συγκεκριμένες χρονικές περιόδους) o εκτεταμένη υποστήριξη (το άτομο χρειάζεται υποστήριξη τακτικά και για εκτεταμένα χρονικά διαστήματα) o πλήρης υποστήριξη (το άτομο χρειάζεται έντονη υποστήριξη για όλη του τη ζωή) Σε γενικές γραμμές τα άτομα με νοητική υστέρηση μαθαίνουν λιγότερο αποτελεσματικά από τα άτομα του μέσου όρου. Η νοητική υστέρηση οφείλεται σε χρωμοσωμικές ανωμαλίες, διαταραχές του μεταβολισμού και όποια άλλη συνθήκη μπορεί να δημιουργήσει τραύμα ή επιζήμια κατάσταση στον εγκέφαλο και στο Κ.Ν.Σ. Ειδικότερα τα αίτια της νοητικής υστέρησης μπορούν να χωριστούν στις εξής κατηγορίες: 1. Προγεννητικά αίτια: - κληρονομικοί παράγοντες - χρωμοσωμικές ανωμαλίες - λοιμώδεις ασθένειες κατά τη διάρκεια της κύησης(π.χ. ιλαρά, κ.α.) - ανωμαλίες μεταβολισμού - δηλητηριάσεις από τοξικές ουσίες (π.χ. μόλυβδο ) κ.α. 2. Περιγεννητικά αίτια: - ανοξία - περιγεννητικοί τραυματισμοί - πρόωρη γέννηση 3. Μεταγεννητικά αίτια: - Μολυσματικές ασθένειες - Ατυχήματα - Υψηλός πυρετός - Μεταβολικές ανωμαλίες - Ψυχο-κοινωνικοί παράγοντες

34 Μαθητές με νοητική υστέρηση Τα παιδιά με νοητική υστέρηση αποτελούν το 1% του μαθητικού πληθυσμού (Hourcade, 2002) και επίσης αποτελούν το μεγαλύτερο ποσοστό των μαθητών με αναπηρίες. Είναι ένας πληθυσμός μαθητών που τον περιβάλλουν διάφορες αντιλήψεις και στάσεις, κυρίως αρνητικές (Ζώνιου- Σιδέρη, 2000). Στον εκπαιδευτικό χώρο η παραδοσιακή κατηγοριοποίηση των παιδιών με Ν.Υ. σε εκπαιδεύσιμα, ασκήσιμα και εξαρτώμενα στηρίχθηκε στην υπόθεση ότι κάποια παιδιά θα μπορούσαν να εκπαιδευτούν, ενώ οι υπόλοιπες ομάδες θεωρήθηκαν ότι είναι «ανεπίδεκτες» μαθήσεως. Ένα κύριο χαρακτηριστικό της άποψης που επικρατούσε για αυτή την ομάδα των μαθητών είναι οι «χαμηλές προσδοκίες». Για πολλά χρόνια κυριάρχησε μία στάση που ουσιαστικά εξέφραζε την άποψη ότι για τα παιδιά με Ν.Υ. δεν είχε νόημα η εκπαίδευση ιδιαίτερα σε ότι είχε σχέση με ακαδημαϊκές δεξιότητες, δημιουργώντας κατά αυτόν τον τρόπο μία δευτερογενή αναπηρία, σύμφωνα με τη θεωρητική προσέγγιση του Vygotsky (Gindis, 1999). Από τη δουλειά πολλών υποστηρικτών της συνεκπαίδευσης των παιδιών με Ν.Υ. (Buckley et al., 2002, Gert de Graf, 2002, Kliewer, 1998) μέσα στα πλαίσια της γενικής παιδείας αποδείχθηκε η ύπαρξη πολλών μύθων για το συγκεκριμένο μαθητικό πληθυσμό, οι οποίοι δεν ισχύουν. Ένας από αυτούς τους μύθους, είναι ο μύθος της ομοιογένειας της συγκεκριμένης ομάδας. Βάση των δεδομένων από το πεδίο της εφαρμοσμένης έρευνας τονίζεται ότι κάθε παιδί με Ν.Υ. πρέπει να αντιμετωπίζεται ως μία ξεχωριστή και μοναδική προσωπικότητα με τις δικές του δυνατότητες & αδυναμίες. Τονίζεται ότι αυτό που πρέπει να λαμβάνεται υπόψη είναι ότι η κατανόηση και η αξιολόγηση του προβλήματος στην γνωστική λειτουργία του ατόμου αποτελούν θέματα μείζονος σημασίας τόσο σε θεωρητικό όσο και σε πρακτικό επίπεδο ώστε να δημιουργηθούν τα κατάλληλα εκπαιδευτικά προγράμματα. Ένας άλλος μύθος ο οποίος καταρρίφθηκε είναι αυτός του ότι αυτά τα παιδιά είναι «ανεπίδεκτα μαθήσεως» ιδιαίτερα σε ότι αφορά τις ακαδημαϊκές δεξιότητες (ανάγνωση, γραφή, μαθηματικές δεξιότητες κ.α.). Η έρευνα κυρίως την τελευταία δεκαετία έχει δείξει ότι τα παιδιά με Ν.Υ. (όπως τα παιδιά με

35 σύνδρομο Down) μπορούν να αποκτήσουν σε επαρκή βαθμό ακαδημαϊκές δεξιότητες και μάλιστα στα πλαίσια της συνεκπαίδευσης, (Monari-Martinez, 1998, Buckley et al., 2002, Tien B. 1999). Επομένως, το θέμα των προσδοκιών για τους μαθητές με Ν.Κ. είναι ανοιχτό και φαίνεται να ισχύει ότι όσο ανεβαίνουν οι προσδοκίες οι μαθητές με Ν.Υ. ανταποκρίνονται, και πολλές φορές προς έκπληξη των εκπαιδευτικών (Ζώνιου Σιδέρη, 2000). Επίσης θα πρέπει να τονίσουμε ότι στο πληθυσμό των μαθητών με Ν.Υ., το 95 % είναι παιδιά με μέτρια και ελαφριά νοητική υστέρηση και οι περιπτώσεις με βαριά νοητική καθυστέρηση είναι το 1% του συνολικού πληθυσμού. Τέλος ένας ακόμη μύθος στον οποίο πρέπει να γίνει αναφορά, και αυτό γιατί σχετίζεται άμεσα με την υλοποίηση της συνεκπαίδευσης, είναι η τάση της «ομαλοποίησης» της αναπηρίας, όχι όπως αυτή αρχικά διατυπώθηκε αλλά όπως εφαρμόζεται στο χώρο της εκπαίδευσης, της εργασίας κ.α (Ζώνιου- Σιδέρη, 2000). Πολλές φορές δηλαδή παρατηρείται η τάση να γίνεται αυτοσκοπός η διαδικασία της ένταξης και η κοινωνικοποίηση ταυτίζεται με τη διαδικασία της ομαλοποίησης, δημιουργώντας ουσιαστικά εμπόδια τα οποία υποσκάπτουν βασικά τη φιλοσοφία της συνεκπαίδευσης παιδιών με και χωρίς αναπηρία, και ουσιαστικά εμποδίζουν την πραγμάτωσή της. Οι λόγοι είναι οι εξής: 1. η διαφορετικότητα απορρίπτεται 2. ο μαθητής με αναπηρία εκτιμάται στο βαθμό που μπορεί να ανταποκριθεί στο βαθμό του φυσιολογικού συμμαθητή 3. οι μαθητές με αναπηρία πρέπει «καταναγκαστικά» να αφομοιώσουν τις σταθερές της πλειοψηφίας 4. διαιωνίζεται το μοντέλο της αναπηρίας ως «προσωπική τραγωδία» 5. επίσης διαιωνίζεται η τάση να επικρατήσει η ομοιογένεια και η «ομοιόσταση» του γενικού εκπαιδευτικού συστήματος Λαμβάνοντας υπόψη τα προαναφερόμενα για τη συγκεκριμένη ομάδα μαθητών μπορούμε να αναφερθούμε σε κάποια γενικά χαρακτηριστικά τα οποία εμφανίζουν, διατηρώντας πάντα την αρχή της εξατομικευμένης προσέγγισης για κάθε μαθητή με Ν.Υ. (Ζώνιου - Σιδέρη, 2000, Σούλης 2000, Tien 1999, Τάφα 1998). Συγκεκριμένα οι μαθητές με Ν.Υ. μπορεί να εμφανίζουν τα εξής χαρακτηριστικά:

Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες

Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες Κοκαρίδας Δημήτριος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Ορισμός Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

Αθλητική ταξινόμηση. Κατηγορία 1. Κατηγορία ΙΙ (κάτω άκρα) Κατηγορία ΙΙ (άνω άκρα) Β έτος

Αθλητική ταξινόμηση. Κατηγορία 1. Κατηγορία ΙΙ (κάτω άκρα) Κατηγορία ΙΙ (άνω άκρα) Β έτος ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού Β έτος Αθλητική ταξινόμηση Κατηγορία 1 Κατηγορία ΙΙ (κάτω άκρα) Κατηγορία ΙΙ (άνω άκρα) 1 .. Κατηγορία ΙΙΙ Κατηγορία IV.. Κατηγορία

Διαβάστε περισσότερα

Αναπηρία: όροι και ορισμοί. Η έννοια της διαφορετικότητας

Αναπηρία: όροι και ορισμοί. Η έννοια της διαφορετικότητας Αναπηρία: όροι και ορισμοί Η έννοια της διαφορετικότητας Η Αναπηρία στην Αρχαία Ελλάδα Ο Όμηρος στην Οδύσσεια αναφέρει τον τυφλό ποιητή, ο οποίος συχνά ήταν προσκεκλημένος στο παλάτι και είχε την εύνοια

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Κων/νος Καλέμης, Άννα Κωσταρέλου, Μαρία Αγγελική Καλέμη Εισαγωγή H σύγχρονη τάση που επικρατεί

Διαβάστε περισσότερα

Πηλείδου Κωνσταντίνα Σχολική Σύμβουλος ΕΑΕ https://pileidou.wordpress.com/

Πηλείδου Κωνσταντίνα Σχολική Σύμβουλος ΕΑΕ https://pileidou.wordpress.com/ Εκπαίδευση Νηπίων με Ειδικές Εκπαιδευτικές Ανάγκες ή και Αναπηρία στο νηπιαγωγείο Πηλείδου Κωνσταντίνα Σχολική Σύμβουλος ΕΑΕ https://pileidou.wordpress.com/ Τις τελευταίες δεκαετίες παρατηρείται μία αύξηση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Ειδική Φυσική Αγωγή Ενότητα 7η: Νοητική Υστέρηση Κοκαρίδας Δημήτρης Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ : ΣΕΥΠ ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ I I ΘΕΜΑ: ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ (Α. Μ. Ε. Α) ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Κα. ΚΥΠΑΡΙΣΣΗ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:

Διαβάστε περισσότερα

αναπηρία και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες

αναπηρία και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες Σύμβολο της μεθόδου "Κείμενο για Όλους" Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Τμήμα Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης Μάρτιος 2009 Ποια είναι τα δικαιώματα των μαθητών με αναπηρία και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες Ο Νόμος

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Ορισμός μαθησιακών διαταραχών Η αδυναμία των μαθητών να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ενός κανονικού σχολείου. Τα μαθησιακά προβλήματα ΔΕΝ οφείλονται

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟ Α ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ 1. Γαστροοισοφαγική παλινδρόµηση (ΓΟΠ) Η συχνότητα της ΓΟΠ σε παιδιά µε ΕΠ αναφέρεται από 26% - 75%, ενώ σε φυσιολογικά παιδιά και βρέφη εκτιµάται περίπου στο 7-8% (Cadman και συν. 1978,

Διαβάστε περισσότερα

Τ.Ε.Ι. ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Επιβλέπουσα: Ζακοπούλου Βικτωρία.

Τ.Ε.Ι. ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Επιβλέπουσα: Ζακοπούλου Βικτωρία. Τ.Ε.Ι. ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: «Εγκεφαλική Παράλυση στην παιδική ηλικία». Εκπόνηση εργασίας: Παπαδοπούλου Ειρήνη Α.Μ. 12148 Επιβλέπουσα:

Διαβάστε περισσότερα

Γιαννάκη Ειρήνη Α.Μ: 12066 Τμήμα Λογοθεραπείας- Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ

Γιαννάκη Ειρήνη Α.Μ: 12066 Τμήμα Λογοθεραπείας- Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ «Η ψυχοκινητική καθυστέρηση ως σημαντικό κομμάτι πολλών διαταραχών. Μέθοδοι ψυχοκινητικής ανάπτυξης καθώς και υλικό (ασκήσεις) ως εναλλακτική μορφή επικουρικής αγωγής στη λογοθεραπεία». Γιαννάκη Ειρήνη

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΗΤΙΚΗ ΥΣΤΕΡ ΗΣΗ. (Βιργινία Πολυμεροπούλου Εργοθεραπεύτρια)

ΝΟΗΤΙΚΗ ΥΣΤΕΡ ΗΣΗ. (Βιργινία Πολυμεροπούλου Εργοθεραπεύτρια) ΝΟΗΤΙΚΗ ΥΣΤΕΡ ΗΣΗ (Βιργινία Πολυμεροπούλου Εργοθεραπεύτρια) Η Νοητική Υστέρηση αναφέρεται σε μια παθολογική κατάσταση που εκδηλώνεται στην περίοδο ανάπτυξης, δηλ. την περίοδο που αρχίζει από την σύλληψη

Διαβάστε περισσότερα

Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες

Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες στην επικοινωνία, κοινωνικότητα και συμπεριφορά, καθώς

Διαβάστε περισσότερα

Νοητική υστέρηση. είναι η κατάσταση που χαρακτηρίζεται από. σημαντικά υποβαθμισμένη νοητική λειτουργία (κάτω από το μέσο όρο), που εμφανίζεται κατά

Νοητική υστέρηση. είναι η κατάσταση που χαρακτηρίζεται από. σημαντικά υποβαθμισμένη νοητική λειτουργία (κάτω από το μέσο όρο), που εμφανίζεται κατά ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού Β έτος Σοφία Μπάτσιου Μάρτιος 2012 Να κατανοήσετε το πρόβλημα της νοητικής υστέρησης, τα χαρακτηριστικά των μαθητών με νοητική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΚΑΙ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ Β, ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ -----

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Εξειδίκευσης στην Ειδική Αγωγή

Πρόγραμμα Εξειδίκευσης στην Ειδική Αγωγή ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΗΣ ΨΥΧΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Χαρ. Τρικούπη 24, Αθήνα Τηλ: 210 3626445 www.kemepse.com e-mail: special.education.program.2013@gmail.com

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ. Τόμος Β ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΜΕ ΕΙΔΙΚΕΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ. Τόμος Β ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΜΕ ΕΙΔΙΚΕΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΠΡΟΛΟΓΟΣ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ Τόμος Β ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΜΕ ΕΙΔΙΚΕΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ Σύνοψη Το τετράτομο έργο "Εισαγωγή στην ειδική παιδαγωγική" αποτελεί συμβολή στην προσπάθεια προσέγγισης

Διαβάστε περισσότερα

Νομοθεσία Εκπαιδευτικό πλαίσιο

Νομοθεσία Εκπαιδευτικό πλαίσιο Νομοθεσία Εκπαιδευτικό πλαίσιο Μέσα σ αυτό το πλαίσιο, η ειδική αγωγή δεν αποτελεί πλέον έναν εξειδικευμένο κλάδο, αλλά μια ευρεία επιστημονική περιοχή που προσεγγίζεται από διάφορες επιστήμες. Πέρα όμως

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΚΛΙΝΙΚΩΝ ΕΥΡΗΜΑΤΩΝ

ΟΡΙΣΜΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΚΛΙΝΙΚΩΝ ΕΥΡΗΜΑΤΩΝ ΟΡΙΣΜΟΣ Ως ινιακή πλαγιοκεφαλία χαρακτηρίζεται η ασυμμετρία και αποπλάτυνση του οπισθίου τμήματος της κεφαλής (βρεγματοϊνιακή χώρα) (όπως αναφέρεται και στο κεφάλαιο των κρανιοσυνοστεώσεων). Ο προσδιορισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΛΥΔΙΑ ΝΑΣΤΑΣΙΑ ΜΠΡΑΤΟΥ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΠΑΥΛΟΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΔΗΣ

ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΛΥΔΙΑ ΝΑΣΤΑΣΙΑ ΜΠΡΑΤΟΥ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΠΑΥΛΟΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΔΗΣ ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΛΥΔΙΑ ΝΑΣΤΑΣΙΑ ΜΠΡΑΤΟΥ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΠΑΥΛΟΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΔΗΣ Ιστορική αναδρομή Ο πρώτος που αναγνώρισε αυτό το σύνδρομο ήταν ο John Langdon Down, το 1866. Μέχρι τα μέσα του 20 ου αιώνα, η αιτία που

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Εξειδίκευσης στην Ειδική Αγωγή

Πρόγραμμα Εξειδίκευσης στην Ειδική Αγωγή ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΗΣ ΨΥΧΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Χαρ. Τρικούπη 24, Αθήνα Τηλ: 210 3626445 www.kemepse.com e-mail: special.education.program.2013@gmail.com

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 4η Νοητική Υστέρηση

Διάλεξη 4η Νοητική Υστέρηση ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Διάλεξη 4η Νοητική Υστέρηση Κοκαρίδας Δημήτριος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Νοημοσύνη Νοημοσύνη είναι η ανώτατη μορφή προσαρμογής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑ. ΣΤΑ ΙΟ ΡΟΜΙΑ Νοέμβριος, 2014. Γιάννης Λεμονής Εργοθεραπευτής

ΕΡΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑ. ΣΤΑ ΙΟ ΡΟΜΙΑ Νοέμβριος, 2014. Γιάννης Λεμονής Εργοθεραπευτής ΕΡΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΤΑ ΙΟ ΡΟΜΙΑ Νοέμβριος, 2014 Γιάννης Λεμονής Εργοθεραπευτής ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΕΡΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΡΟΛΟΣ ΕΡΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΜΕΙΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΣΕ ΠΟΙΟΥΣ ΑΠΕΥΘΥΝΕΤΑΙ ΠΟΥ ΕΦΑΡΜΟΖΕΤΑΙ ΑΚΑ ΗΜΑΙΚΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΤΙ ΕΙΝΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Οφθαλμός. Όραση. Σοφία Μπάτσιου Μάιος 2012. ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού. Β έτος

Οφθαλμός. Όραση. Σοφία Μπάτσιου Μάιος 2012. ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού. Β έτος ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού Β έτος Σοφία Μπάτσιου Μάιος 2012 Οφθαλμός Όραση http://www.google.gr/imgres?q=οφθαλμικός+β ολβός&um=1&hl=el&sa=n&biw=1053&bih=609

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι Αναπηρίας. Αντί προλόγου:

Γλωσσάρι Αναπηρίας. Αντί προλόγου: Γλωσσάρι Αναπηρίας Αντί προλόγου: Το γλωσσάρι συντάχθηκε με κύριο στόχο την ενημέρωση του ευρύτερου κοινού, όσον αφορά το σύνδρομο Down, αλλά και τα δικαιώματα των παιδιών με αναπηρία. Δυστυχώς η κοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

Μαθησιακές Δυσκολίες Εκπαιδευτική αξιολόγηση. Πηνελόπη Κονιστή ΠΕ 70 Med Ειδικής Αγωγής pkonisti@gmail.com

Μαθησιακές Δυσκολίες Εκπαιδευτική αξιολόγηση. Πηνελόπη Κονιστή ΠΕ 70 Med Ειδικής Αγωγής pkonisti@gmail.com Μαθησιακές Δυσκολίες Εκπαιδευτική αξιολόγηση Πηνελόπη Κονιστή ΠΕ 70 Med Ειδικής Αγωγής pkonisti@gmail.com Τι είναι Μαθησιακές Δυσκολίες; Καμπύλη Νοημοσύνης Δείκτης Νοημοσύνης ποσοστό % κατηγορία πάνω από

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Αυτισμός - Νοητική υστέρηση

Αυτισμός - Νοητική υστέρηση Αυτισμός - Νοητική υστέρηση Τζένη Σουμάκη Παιδοψυχίατρος Ψυχαναλύτρια Επιστημονικά Υπεύθυνη Κέντρου Διατροφικών Διαταραχών ΑΝΑΣΑ Γρ. Ελληνικής Εταιρίας Ψυχαναλυτικής Ψυχοθεραπείας Μέλος Δ.Σ. Ελληνικής

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτυξιακές Διαταραχές της Παιδικής Ηλικίας Αγγελίνα Κατριβάνου

Αναπτυξιακές Διαταραχές της Παιδικής Ηλικίας Αγγελίνα Κατριβάνου Αναπτυξιακές Διαταραχές της Παιδικής Ηλικίας Αγγελίνα Κατριβάνου Απαρτιωμένη Διδασκαλία Αναπτυξιακές Διαταραχές της Παιδικής Ηλικίας I. Διάχυτες Αναπτυξιακές Διαταραχές II. III. Ειδικές Αναπτυξιακές Διαταραχές

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ - ΜΟΡΦΕΣ ΤΗΣ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΗΣ ΠΑΡΑΛΥΣΗΣ. Ηµιπληγία, ιπληγία, Τετραπληγία, Αθετωσική Ε.Π. (έξω πυραµιδική) και Αταξική Ε.Π. 1.

ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ - ΜΟΡΦΕΣ ΤΗΣ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΗΣ ΠΑΡΑΛΥΣΗΣ. Ηµιπληγία, ιπληγία, Τετραπληγία, Αθετωσική Ε.Π. (έξω πυραµιδική) και Αταξική Ε.Π. 1. ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ - ΜΟΡΦΕΣ ΤΗΣ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΗΣ ΠΑΡΑΛΥΣΗΣ Μια γενικώς αποδεκτή ταξινόµηση είναι σήµερα του HAGBERG που στηρίζεται στην κλινική εικόνα και την τοπογραφική κατανοµή των κινητικών αναπηριών όπου διακρίνονται

Διαβάστε περισσότερα

Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα.

Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα. Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα. Μαρία Φωτουλάκη Επίκουρη καθηγήτρια Παιδιατρικής-Παιδιατρικής Γαστρεντερολογίας

Διαβάστε περισσότερα

FOUNDERS CLUB. Πλήρες Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα για Τελειόφοιτους & Νέους Επαγγελματίες Λογοθεραπευτές

FOUNDERS CLUB. Πλήρες Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα για Τελειόφοιτους & Νέους Επαγγελματίες Λογοθεραπευτές FOUNDERS CLUB Πλήρες Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα για Τελειόφοιτους & Νέους Επαγγελματίες Λογοθεραπευτές Το Πρόγραμμα Founders Club είναι το πληρέστερο πρόγραμμα ιδιωτικής εκπαίδευσης Λογοθεραπείας που υπάρχει.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Ειδική Φυσική Αγωγή Ενότητα 10η: Αυτισμός Κοκαρίδας Δημήτρης Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Αίτια - Διάγνωση Μαθησιακές Δυσκολίες

Αίτια - Διάγνωση Μαθησιακές Δυσκολίες Βασίλειος Κωτούλας Σχολικός Σύμβουλος 2ης Εκπ. Περ. ΠΕ Καρδίτσας vaskotoulas@sch.gr http://dipe.kar.sch.gr/grss Αίτια - Διάγνωση Μαθησιακές Δυσκολίες Δομή Εισήγησης Ορισμός - Χαρακτηριστικά Βασικές παραδοχές

Διαβάστε περισσότερα

Π 2107 Ειδική Αγωγή και αποτελεσματική διδασκαλία

Π 2107 Ειδική Αγωγή και αποτελεσματική διδασκαλία ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Π 2107 Ειδική Αγωγή και αποτελεσματική διδασκαλία Ενότητα 4: Ειδική αγωγή. Ιστορική εξέλιξη. Η συγκρότηση και το περιεχόμενο. Σουζάνα

Διαβάστε περισσότερα

Γνώσεις για την εγκεφαλική παράλυση

Γνώσεις για την εγκεφαλική παράλυση Οδηγός Εκπαιδευτή Ενότητα κατάρτισης Γνώσεις για την εγκεφαλική παράλυση Επιμέλεια Miguel Santos Συγγραφείς Karina Riiskjaer Raun Mette Kliim-Due Betina Rasmussen Peder Esben Bilde Kirsten Caesar Petersen

Διαβάστε περισσότερα

Ανάργυρος Καραπέτσας, Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας, Παιδαγωγικό Τμήμα Ειδικής Αγωγής, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Ανάργυρος Καραπέτσας, Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας, Παιδαγωγικό Τμήμα Ειδικής Αγωγής, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος καταρτιζομένων «Πρόγραμμα κατάρτισης στις αναπτυξιακές διαταραχές παιδιών και εφήβων (Συμπτωματολογία Αξιολόγηση Παρέμβαση)». Το Εργαστήριο Νευροψυχολογίας του Παιδαγωγικού

Διαβάστε περισσότερα

Μαρία Θ. Παπαδοπούλου, PhD, Σχολική Σύμβουλος Π.Ε. 6η Περιφέρεια ν. Λάρισας ΠΕΚ ΛΑΡΙΣΑΣ, ΜΑΡΤΙΟΣ- ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2013

Μαρία Θ. Παπαδοπούλου, PhD, Σχολική Σύμβουλος Π.Ε. 6η Περιφέρεια ν. Λάρισας ΠΕΚ ΛΑΡΙΣΑΣ, ΜΑΡΤΙΟΣ- ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2013 Μαρία Θ. Παπαδοπούλου, PhD, Σχολική Σύμβουλος Π.Ε. 6η Περιφέρεια ν. Λάρισας ΠΕΚ ΛΑΡΙΣΑΣ, ΜΑΡΤΙΟΣ- ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2013 ΘΕ 1.1. Εισαγωγική ενημέρωση για τη φιλοσοφία, τους σκοπούς και την ανάπτυξη του προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Δικαιώματα & Υπηρεσίες για τα Άτομα με Νοητική Αναπηρία

Δικαιώματα & Υπηρεσίες για τα Άτομα με Νοητική Αναπηρία Δικαιώματα & Υπηρεσίες για τα Άτομα με Νοητική Αναπηρία Ελένη Δημητρίου Ψυχολόγος Λειτουργός Έγκαιρης Παιδικής Παρέμβασης Επιτροπή Προστασίας των Δικαιωμάτων των Ατόμων με Νοητική Αναπηρία Επιτροπή Προστασίας

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτήτρια: Τσαρκοβίστα Βικτώρια (Α.Μ. 12517) Επιβλέπων καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος

Φοιτήτρια: Τσαρκοβίστα Βικτώρια (Α.Μ. 12517) Επιβλέπων καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος Φοιτήτρια: Τσαρκοβίστα Βικτώρια (Α.Μ. 12517) Επιβλέπων καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος Tα παιδιά με ειδικές μαθησιακές δυσκολίες παρουσιάζουν προβλήματα στις βασικές ψυχολογικές διαδικασίες που περιλαμβάνονται

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΚΟΛΥΜΒΗΣΗ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΗ ΠΑΡΑΛΥΣΗ

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΚΟΛΥΜΒΗΣΗ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΗ ΠΑΡΑΛΥΣΗ ΜΕ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΑΠΟΤΑΣΤΑΣΕΩΣ ΑΝΑΠΗΡΩΝ ΠΑΙΔΩΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Ε.Λ.Ε.Π.Α.Π ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο όρος εγκεφαλική παράλυση αναφέρεται σε μια ομάδα παθήσεων, στις οποίες υπάρχουν διαταραχές

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Προλογικό σημείωμα των επιμελητριών... 15. Πρόλογος... 21

Περιεχόμενα. Προλογικό σημείωμα των επιμελητριών... 15. Πρόλογος... 21 Περιεχόμενα Προλογικό σημείωμα των επιμελητριών... 15 Πρόλογος... 21 1 Eπισκόπηση: H εκπαίδευση των κωφών... 29 Eισαγωγή... 29 Η επίδραση της δημόσιας εκπαίδευσης... 39 Oρισμοί... 44 Απλοί γενικοί ορισμοί...

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

160 Επιστημών Εκπαίδευσης στην Προσχολική Ηλικία Θράκης (Αλεξανδρούπολη)

160 Επιστημών Εκπαίδευσης στην Προσχολική Ηλικία Θράκης (Αλεξανδρούπολη) 160 Επιστημών Εκπαίδευσης στην Προσχολική Ηλικία Θράκης (Αλεξανδρούπολη) Σκοπός Σκοπός του Τμήματος είναι η παιδαγωγική κατάρτιση ατόμων, που θα ασχοληθούν με την εκπαίδευση και αγωγή παιδιών προσχολικής

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ. Ευανθία Σούμπαση. Απαρτιωμένη Διδασκαλία

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ. Ευανθία Σούμπαση. Απαρτιωμένη Διδασκαλία Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ Ευανθία Σούμπαση Απαρτιωμένη Διδασκαλία ΠΕΔΙΟ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΟΡΙΣΜΟΣ Η επιστήμη που ασχολείται με τον προσδιορισμό της λειτουργικής κατάστασης του εγκεφάλου

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΚΙΝΗΣΗ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΚΙΝΗΣΗ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΚΙΝΗΣΗ ΜΥΪΚΟΣ ΤΟΝΟΣ Είναι η συνεχής ελαφρά σύσπαση των µυών ακόµη και σε κατάσταση ηρεµίας. ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΜΥΪΚΟΥ ΤΟΝΟΥ Εγκεφαλική παράλυση Κρανιοεγκεφαλική κάκωση Κακώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Βοηθός Εργοεραπείας Τμήμα: 1ΝΕΡΜΟ1 Εργασια: Σύνδρομο Prader - Willi (Πράντερ - Γουίλι) και Σύνδρομο Sotos (Σότος) Παρδαλού Χριστίνα

Βοηθός Εργοεραπείας Τμήμα: 1ΝΕΡΜΟ1 Εργασια: Σύνδρομο Prader - Willi (Πράντερ - Γουίλι) και Σύνδρομο Sotos (Σότος) Παρδαλού Χριστίνα Βοηθός Εργοεραπείας Τμήμα: 1ΝΕΡΜΟ1 Εργασια: Σύνδρομο Prader - Willi (Πράντερ - Γουίλι) και Σύνδρομο Sotos (Σότος) Παρδαλού Χριστίνα Σύνδρομο Prader - Willi (Πράντερ - Γουίλι) Φυλοσχετιζόμενη διαταραχή,

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργικό Παιχνίδι ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΧΝΙΔΙΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ Φ.Α. Διάλεξη 3η

Δημιουργικό Παιχνίδι ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΧΝΙΔΙΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ Φ.Α. Διάλεξη 3η Δημιουργικό Παιχνίδι ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΧΝΙΔΙΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ Φ.Α. Διάλεξη 3η Σκοποί της παρουσίασης Εξέταση των προϋποθέσεων καταλληλότητας των παιχνιδιών σε σχέση με τα προγράμματα Φ.Α. Εισαγωγή στα

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

Β. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΕΠΕΑΕΚ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΦΑΣΗΣ ΤΗΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΕΚΠ/ΚΩΝ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΚ- ΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΕΡΓΟ «ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΑΣΚΗΣΗ: ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΙΙ

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΑΣΚΗΣΗ: ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΙΙ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΑΣΚΗΣΗ: ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΙΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΤΣΟΥΚΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ, ΑΠΟΣΤΟΛΟΠΟΥΛΟΣ ΞΕΝΟΦΩΝ. (ΜΕΡΟΣ 1ο) ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΚΝΣ): Το ΚΝΣ εξετάζει, αξιολογεί και επεξεργάζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΙΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ Σπουδάστριες: Καρατζά Ευαγγελία Φερεντίνου Στεφανία

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΙΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ Σπουδάστριες: Καρατζά Ευαγγελία Φερεντίνου Στεφανία Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΙΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ Σπουδάστριες: Καρατζά Ευαγγελία Φερεντίνου Στεφανία Αναφορές υπάρχουν από την Αρχαία Ελλάδα Απρίλιο 1963 : Εμφάνιση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΠΡΟΛΟΓΟΣ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ Τόμος Γ ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΚΑΙ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ Σύνοψη Το τετράτομο έργο "Εισαγωγή στην ειδική παιδαγωγική" αποτελεί συμβολή στην προσπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΕΤΗΣΙΟΥ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ» ΕΤΟΣ 2015 ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΙΑ ΕΕ. www.v-learning.

ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΕΤΗΣΙΟΥ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ» ΕΤΟΣ 2015 ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΙΑ ΕΕ. www.v-learning. ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΙΑ ΕΕ ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΕΤΗΣΙΟΥ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ» ΕΤΟΣ 2015 info@v-learning.gr www.v-learning.gr Το Κέντρο Δια Βίου Μάθησης ΙΙ ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ & ΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

α.νοητικά χαρακτηριστικά β.αισθητηριακά χαρακτηριστικά ΕΙΔΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΚΑΙ ΦΡΟΝΤΙΔΑ

α.νοητικά χαρακτηριστικά β.αισθητηριακά χαρακτηριστικά ΕΙΔΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΚΑΙ ΦΡΟΝΤΙΔΑ Ειδική αγωγή κ. Χρηστάκης Άτομα με δυσκολίες ή με εκπαιδευτικές δυσκολίες είναι τα άτομα που διαφέρουν από το Μ.Ο. στα ακόλουθα χαρακτηριστικά: α.νοητικά χαρακτηριστικά β.αισθητηριακά χαρακτηριστικά γ.φυσικά

Διαβάστε περισσότερα

Αγαπητέ γονέα / κηδεμόνα,

Αγαπητέ γονέα / κηδεμόνα, A Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Moνάδα Αναπτυξιακής & Συμπεριφορικής Παιδιατρικής Νοσοκομείο Παίδων «Η Αγία Σοφία» Χωρέμειο Ερευνητικό Εργαστήριο ιευθυντής-καθηγητής: Γ. Χρούσος Αγαπητέ γονέα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Ι. Εισαγωγή. Κεφάλαιο 1. Η ψυχολογία ως επιστήμη: σύντομη γνωριμία... 25

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Ι. Εισαγωγή. Κεφάλαιο 1. Η ψυχολογία ως επιστήμη: σύντομη γνωριμία... 25 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος... 13 Το αντικείμενο του συγγράμματός μας... 13 Οι στόχοι και το κοινό μας... 14 Οργάνωση του βιβλίου... 15 Άλλα χαρακτηριστικά του βιβλίου... 16 Ευχαριστίες... 18 ΜΕΡΟΣ Ι Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΓΕΩΡΓΙΛΑ ΕΛΕΝΗ Απαρτιωμένη Διδασκαλία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Διάγνωση: είναι η πολύπλοκη διαδικασία αναγνώρισης και ταυτοποίησης μιας διαταραχής που γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Καραμάνου Χριστίνα A.M: 11768 Πετίνη Θωμαΐς- Χριστίνα A.M:12110 Ρούσα Γεωργία A.M: 11580 ΤΕΙ ΗΠΕΙΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΙΩΑΝΝΙΝΑ 2013

Καραμάνου Χριστίνα A.M: 11768 Πετίνη Θωμαΐς- Χριστίνα A.M:12110 Ρούσα Γεωργία A.M: 11580 ΤΕΙ ΗΠΕΙΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΙΩΑΝΝΙΝΑ 2013 Παρουσίαση Πτυχιακής Εργασίας ΤΕΙ ΗΠΕΙΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΙΩΑΝΝΙΝΑ 2013 Καραμάνου Χριστίνα A.M: 11768 Πετίνη Θωμαΐς- Χριστίνα A.M:12110 Ρούσα Γεωργία A.M: 11580 «είναι μία παθολογική κατάσταση, που

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής. MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση

Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής. MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής Φιλοσοφία του προγράμματος MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση Η Κυπριακή κοινωνία, πολυπολιτισμική εκ παραδόσεως και λόγω ιστορικών και γεωγραφικών συνθηκών

Διαβάστε περισσότερα

Παγκόσμια Ημέρα Ατόμων με Αναπηρία

Παγκόσμια Ημέρα Ατόμων με Αναπηρία Παγκόσμια Ημέρα Ατόμων με Αναπηρία 3 Δεκεμβρίου 2014 Ας παραδειγματιστούμε από έναν κινέζικο μύθο: «Μια γριά κάθε πρωί κουβαλούσε νερό στο σπίτι της από το κοντινό πηγάδι με δύο δοχεία δεμένα στις δύο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ ΙΔΡΥΜΑΤΑ 7 ου ΕΞΑΜΗΝΟΥ

ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ ΙΔΡΥΜΑΤΑ 7 ου ΕΞΑΜΗΝΟΥ Τ.Ε.Ι. ΛΑΡΙΣΑΣ Σ.Ε.Υ.Π. ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ ΙΔΡΥΜΑΤΑ 7 ου ΕΞΑΜΗΝΟΥ Ονοματεπώνυμο φοιτητριών: ΤΣΙΜΗΤΡΑ ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΤΣΙΩΡΑ ΓΕΩΡΓΙΑ Υπεύθυνη καθηγήτρια: κ. ΚΥΠΑΡΙΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός γονέων Διαταραχή Ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα (ΔΕΠ/Υ)

Οδηγός γονέων Διαταραχή Ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα (ΔΕΠ/Υ) Οδηγός γονέων Διαταραχή Ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα (ΔΕΠ/Υ) ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΔΕΠΥ; Αποτελεί μια ομάδα διαταραχών όπου τα συμπτώματα εμφανίζονται πριν από την ηλικία των 12 ετών. Τα κυριότερα

Διαβάστε περισσότερα

«Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς

«Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς «Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς Ξενοδοχείο President 18 Νοεμβρίου 2015 1 η Συνάντηση Άρτεμις Κ. Τσίτσικα Επικ. Καθηγήτρια Παιδιατρικής-Εφηβικής Ιατρικής Επιστ. Υπεύθυνος Μονάδας Εφηβικής

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΤΥΠΟ 1

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΤΥΠΟ 1 1 ΥΕΨ(Δημ) 1 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΤΥΠΟ 1 Nέα Διαδικασία Παρέμβασης στο Σχολείο για Χειρισμό Παιδιού με Πιθανές Μαθησιακές, Συναισθηματικές ή άλλες Δυσκολίες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015 ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015 ΘΕΜΑ: Αξιολόγηση και Εκπαίδευση των μαθητών με μαθησιακές δυσκολίες. Προσαρμογές αναλυτικών

Διαβάστε περισσότερα

ANTIKOIΝΩΝΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ KAI TΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ

ANTIKOIΝΩΝΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ KAI TΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ANTIKOIΝΩΝΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ KAI TΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ ΔΙΑΓΩΓΗΣ ΟΡΙΣΜΟΣ: Σύμφωνα με το Διαγνωστικό και στατιστικό εγχειρίδιο για τις ψυχικές νόσους DSM-IV,το κύριο

Διαβάστε περισσότερα

Η συμβολή των απεικονιστικών μεθόδων στη διάγνωση μαθησιακών και αναπτυξιακών διαταραχών. Φοιτήτρια: Νούσια Αναστασία

Η συμβολή των απεικονιστικών μεθόδων στη διάγνωση μαθησιακών και αναπτυξιακών διαταραχών. Φοιτήτρια: Νούσια Αναστασία Η συμβολή των απεικονιστικών μεθόδων στη διάγνωση μαθησιακών και αναπτυξιακών διαταραχών Φοιτήτρια: Νούσια Αναστασία Απεικονιστικές μέθοδοι Οι νευροαπεικονιστικές μέθοδοι εμπίπτουν σε δύο μεγάλες κατηγορίες:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣ/ΚΗ ΙΙ ΥΠ. ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ : ΚΥΠΑΡΙΣΗ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΛΑΡΙΣΑ 2010 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Ένα σχολείο για όλους! Αν θέλουμε να το υλοποιήσουμε, τότε το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών αποτελεί την αφετηρία.

Ένα σχολείο για όλους! Αν θέλουμε να το υλοποιήσουμε, τότε το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών αποτελεί την αφετηρία. Γαρυφαλιά Χαριτάκη Ένα σχολείο για όλους! Αν θέλουμε να το υλοποιήσουμε, τότε το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών αποτελεί την αφετηρία. Ph.D.c. in Special Education M.Ed. in Emotional-Affective Dynamics &

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΝΙΑΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΚΟΠΟΣ Το διδακτορικό πρόγραμμα στην Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση αποσκοπεί στην εμβάθυνση και κριτική

Διαβάστε περισσότερα

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Κατανάλωση οινοπνευματωδών στους Έλληνες μαθητές (2011) Στην Ελλάδα, τα αγόρια

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΑΡΙΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ

ΒΙΒΛΙΑΡΙΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΒΙΒΛΙΑΡΙΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ Εισαγωγή Η προστασία των δικαιωμάτων των ασθενών αποτελεί ουσιαστικό παράγοντα διασφάλισης του επιπέδου φροντίδας για την υγεία των πολιτών. Τα ανθρώπινα δικαιώματα στον τομέα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΣΥΝΑΦΕΙΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΤΜΗΜΑΤΑ ΤΕΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΤΟΜΕΑ

ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΣΥΝΑΦΕΙΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΤΜΗΜΑΤΑ ΤΕΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΤΟΜΕΑ ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ 3330 ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ Οι πτυχιούχοι του Τμήματος κατέχουν τις απαραίτητες επιστημονικές γνώσεις και δεξιότητες στην εφαρμογή μεθόδων που τους δίνουν τη

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΡΘΟΔΟΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΩΣ ΜΙΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΑ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΔΡ. ΜΙΧΑΛΗΣ ΚΑΛΑΒΡΥΤΙΝΟΣ, ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ, ΟΡΘΟΔΟΝΤΙΚΟΣ, ΟΕΕ

Η ΟΡΘΟΔΟΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΩΣ ΜΙΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΑ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΔΡ. ΜΙΧΑΛΗΣ ΚΑΛΑΒΡΥΤΙΝΟΣ, ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ, ΟΡΘΟΔΟΝΤΙΚΟΣ, ΟΕΕ Η ΟΡΘΟΔΟΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΩΣ ΜΙΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΑ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΔΡ. ΜΙΧΑΛΗΣ ΚΑΛΑΒΡΥΤΙΝΟΣ, ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ, ΟΡΘΟΔΟΝΤΙΚΟΣ, ΟΕΕ Το πρόγραμμα εντάσσεται στο Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Ανάπτυξης Ανθρώπινου Δυναμικού

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΗΤΙΚH ΥΣΤEΡΗΣΗ ΙΣΤΟΡΙΚH ΑΝΑΔΡΟΜH ΚΑΙ ΟΡΙΣΜΟI

ΝΟΗΤΙΚH ΥΣΤEΡΗΣΗ ΙΣΤΟΡΙΚH ΑΝΑΔΡΟΜH ΚΑΙ ΟΡΙΣΜΟI ΝΟΗΤΙΚH ΥΣΤEΡΗΣΗ ΙΣΤΟΡΙΚH ΑΝΑΔΡΟΜH ΚΑΙ ΟΡΙΣΜΟI Ξεκινώντας από τη μελέτη της έννοιας της νοητικής υστέρησης θα δώσουμε έναν αρχικό ορισμό : «Ο αποδεκτός από την κυβέρνηση όρος για τη νοητική λειτουργία

Διαβάστε περισσότερα

Λήδα Μαδεμλή. Άσκηση και τρίτη ηλικία Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2015

Λήδα Μαδεμλή. Άσκηση και τρίτη ηλικία Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2015 Λήδα Μαδεμλή Άσκηση και τρίτη ηλικία Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2015 Σχετικά με το μάθημα Διαφάνειες users.auth.gr/lmademli Αξιολόγηση 70% γραπτές εξετάσεις 30% εργασία Ύλη Προτεινόμενα

Διαβάστε περισσότερα

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς των Α.Πορτσέλη, Μ. Κυριακίδου Η παρούσα εισήγηση αφορά στην παρουσίαση ενός καινοτόμου προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη TETARTH 15 ΜΑΪΟΥ 2013 14.00-15.00 ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗ ΣΥΝΕΔΡΩΝ-ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ, ΝΕΑ ΧΗΛΗ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΑΙΘΟΥΣΑ 10 ΑΙΘΟΥΣΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ 15.00-17.00 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Σκέφτομαι & Πράττω

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 12η Τραυματισμοί Νωτιαίου Μυελού

Διάλεξη 12η Τραυματισμοί Νωτιαίου Μυελού ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Διάλεξη 12η Τραυματισμοί Νωτιαίου Μυελού Κοκαρίδας Δημήτριος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Τραυματισμοί του Νωτιαίου Μυελού

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΜΑΘΗΣΗ

ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΜΑΘΗΣΗ ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΜΑΘΗΣΗ Γιάννης Ιωάννου Β.Δ. MSc, MA 1 Θεωρητικό Υπόβαθρο Φιλοσοφία & Γνωστική Ψυχολογία Το Μεταμοντέρνο κίνημα Αποδοχή της διαφορετικότητας Αντίσταση στις συγκεντρωτικές

Διαβάστε περισσότερα

Νέος Παιδαγωγός Πανελλήνιο συνέδριο για τον παιδαγωγό του σήμερα Ίδρυμα Ευγενίδου, 3 & 4 Μαΐου 2014

Νέος Παιδαγωγός Πανελλήνιο συνέδριο για τον παιδαγωγό του σήμερα Ίδρυμα Ευγενίδου, 3 & 4 Μαΐου 2014 «Εκπαιδευτικό υλικό και λογισμικό για μαθητές με αναπηρίες ή ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες» Γελαστοπούλου Μαρία, Ειδική Παιδαγωγός, ΙΕΠ Κουρμπέτης Βασίλης, Σύμβουλος Α, ΙΕΠ Νέος Παιδαγωγός Πανελλήνιο συνέδριο

Διαβάστε περισσότερα

Αρθρωτικές-Φωνολογικές διαταραχές Αποκατάσταση φωνημάτων /f/ - /v/

Αρθρωτικές-Φωνολογικές διαταραχές Αποκατάσταση φωνημάτων /f/ - /v/ Αρθρωτικές-Φωνολογικές διαταραχές Αποκατάσταση φωνημάτων /f/ - /v/ Φοιτήτρια : Τεκτονίδου Βαρβάρα (12871) Καθηγήτρια: Παίλα Νικολέτα T.E.I Ηπείρου, 2014 Ταξινόμηση φωνολογικών/αρθρωτικών διαταραχών Αναπτυξιαξή

Διαβάστε περισσότερα

*Γράφει ο Φώτης Βελισσαράκος

*Γράφει ο Φώτης Βελισσαράκος *Γράφει ο Φώτης Βελισσαράκος Πότε ένα παιδί βλέπει σωστά; Ποιές είναι οι δεξιότητες εκείνες που καθορίζουν την καλή λειτουργία της όρασης του; Πώς μπορεί μια δυσλειτουργία της όρασης να επηρεάσει την απόδοση

Διαβάστε περισσότερα

Από τον Κώστα κουραβανα

Από τον Κώστα κουραβανα Από τον Κώστα κουραβανα Περιεχόμενα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Ορμονικοί-Γονιδιακοί-παράγοντες Επιπτώσεις στην υγεία Θεραπεία-Δίαιτα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Παχυσαρκία είναι κλινική κατάσταση στην

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΙΔΙ Θ ΕΞΑΜΗΝΟ

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΙΔΙ Θ ΕΞΑΜΗΝΟ ΠANEΠIΣTHMIO IΩANNINΩN - IATPIKH ΣXOΛH TOMEAΣ YΓEIAΣ TOY ΠAIΔIOY T.Θ. 1186, 451 10 IΩANNINA, - Tηλ. 2651-007544 - Fax: 2651-007032 Ηλ. ταχυδροµείο: paediatr@cc.uoi.gr - Ιστός: http://users.uoi.gr/paediatr

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Πώς γίνεται ένα παιδί να έχει ιδιαίτερη κλίση στα μαθηματικά, στη μουσική, στις ξένες γλώσσες, στη μετεωρολογία, να έχει ξεχωριστές ικανότητες και ενδιαφέροντα,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΜΕΝΟΣ ΤΡΑΠΕΖΟΚΟΜΟΣ

ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΜΕΝΟΣ ΤΡΑΠΕΖΟΚΟΜΟΣ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΜΕΝΟΣ ΤΡΑΠΕΖΟΚΟΜΟΣ SYLLABUS Vellum Global Educational Services A.E. 2015 Έκδοση 1.0 Εξεταστέα Ύλη 2015 Vellum Global Educational Services A.E. Αναγεννήσεως 46 & Αναγνωσταρά 13 / Θεσσαλονίκη /

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται δεκτοί στο Πρόγραμμα: Εκπαιδευτικοί Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης

Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται δεκτοί στο Πρόγραμμα: Εκπαιδευτικοί Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης ΔΙΕΞΑΓΩΓΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΜΕ ΤΙΤΛΟ: «Αξιολόγηση Εκπαιδευτικής Επάρκειας Ανάπτυξη παιδαγωγικών και διδακτικών δεξιοτήτων στη Γενική, Ειδική και Διαπολιτισμική Αγωγή, με έμφαση στην Καινοτομία και

Διαβάστε περισσότερα

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΕΝΤΥΠΟ Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α 1. Πρόλογος 2. Τι είναι η Κατά Πλάκας Σκλήρυνση/Πολλαπλή Σκλήρυνση 3. Λίγα λόγια για τον Παγκύπριο Σύνδεσμο Πολλαπλής Σκλήρυνσης Π ρ ό λ ο γ ο ς Ο λόγος της σύνταξης

Διαβάστε περισσότερα

Αν διαχωρίζει τελείως το χείλος η σχιστία λέγεται πλήρης, ενώ αν χωρίζει τμήμα μόνο του χείλους λέγεται ατελής.

Αν διαχωρίζει τελείως το χείλος η σχιστία λέγεται πλήρης, ενώ αν χωρίζει τμήμα μόνο του χείλους λέγεται ατελής. Μια από τις πιο συχνές ανωμαλίες που παρουσιάζονται κατά την γέννηση και έρχονται να διαταράξουν την ευτυχία που φέρνει στους γονείς ο ερχομός ενός παιδιού, είναι η σχιστία του χείλους, της υπερώας ή και

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 13η Πολιομυελίτιδα - Ακρωτηριασμοί

Διάλεξη 13η Πολιομυελίτιδα - Ακρωτηριασμοί ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Διάλεξη 13η Πολιομυελίτιδα - Ακρωτηριασμοί Κοκαρίδας Δημήτριος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Πολιομυελίτιδα Νόσος που οφείλεται

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης. Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης. Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Η κάθε αναπηρία ή η κάθε ιδιαιτερότητα συνήθως έχει επιπτώσεις

Διαβάστε περισσότερα