Ιστορικό υπόβαθρο - αναδρομή: Ενέργεια

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ιστορικό υπόβαθρο - αναδρομή: Ενέργεια"

Transcript

1 Ιστορικό υπόβαθρο - αναδρομή: Ενέργεια Υπό την παιδαγωγική οπτική γωνία φαίνεται ότι υπάρχουν τρεις πλευρές οι οποίες σχετίζονται με τη διδασκαλία της ενέργειας στο Γυμνάσιο: Η ενέργεια ως έννοια μαζί με την έννοια της διατήρησης της ενέργειας, η ανανεώσιμη ενέργεια καθώς και η έννοια της αποδοτικότητας της ενέργειας. Ο στόχος αυτής της ιστορικής αναδρομής είναι να θέσει τις βάσεις για τη δημιουργία ιστοριών οι οποίες θα μπορούν να χρησιμοποιηθούν ξεχωριστά η καθεμιά ή και συνδυαστικά και θα βοηθήσουν τους δασκάλους να διδάξουν τις τρεις αυτές πλευρές. Ο ιστορικός και φιλόσοφος της επιστήμης Τόμας Κουν (Thomas Kuhn) υποστήριξε ότι μπορούμε να ξεχωρίσουμε έως δώδεκα ερευνητές, οι οποίοι συνέβαλαν στη θεμελίωση της αρχής διατήρησης της ενέργειας (Kuhn, 1959). Ένας από αυτούς τους ερευνητές, ο Τζέημς Πρέσκοτ Τζουλ (James Prescott Joule) μπορεί να θεωρηθεί ως κεντρικό πρόσωπο σε αυτή την αναδρομή. Ο Τζουλ, αποτελεί κεντρική φιγούρα καθώς, τουλάχιστον κατά την κοινή πεποίθηση, είναι αυτός που θεμελίωσε το μηχανικό ισοδύναμο της και ο Γουίλιαμ Τόμσον (William Thomson) ο οποίος αργότερα πήρε τον τίτλο του λόρδου Κέλβιν (Kelvin). Επίσης, ο Τζουλ δεν ξεκίνησε τη δουλειά του από το μηδέν αλλά στηρίχθηκε σημαντικά στο έργο του Μπέντζαμιν Τόμσον (Benjamin Thompson), γνωστού και ως κόμη Ράμφορντ (count Rumford) ο οποίος διεξήγαγε έρευνες πάνω στη θερμότητα στα τέλη του 18ου και τις αρχές του 19ου αιώνα. Ωστόσο αυτοί οι ερευνητές είχαν σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό πρακτικούς σκοπούς απ ότι ο Εικ. 1: Το πείραμα του Ράμφορντ σχετικά με την ποιότητα του μπαρουτιού, (Thompson 1781) θερμότητας. Ωστόσο μετά από μια προσεκτική μελέτη καθίσταται φανερό ότι δεν ήταν μόνο ο Τζουλ ο οποίος καθιέρωσε αυτή την αρχή, αλλά Τζουλ. Ως πρώτη σημαντική προσπάθεια για την ανακάλυψη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας μπορεί να θεωρηθεί η δουλειά του Γάλλου δασκάλου Ωγκουστίν Μουσώ (Αugustin Mouchot), ο οποίος κατά τη δεκαετία του 1870 διεξήγαγε σημαντικές 1

2 έρευνες στη χρήση και εφαρμογή της ηλιακής ενέργειας στο βιομηχανικό εξοπλισμό. Ο κόμης Ράμφορντ και το έργο του πάνω στη θερμότητα. Το έργο του κόμη Ράμφορντ πάνω στη θερμότητα καλύπτει ένα τεράστιο ερευνητικό πεδίο καθώς o Ράμφορντ εργάστηκε πάνω στο αντικείμενο για περίπου 25 χρόνια. H πρώτη του έρευνα πάνω κανόνι θερμαινόταν περισσότερο όχι όταν εκτόξευε κάποιο βλήμα αλλά αντίθετα όταν το μπαρούτι εκρήγνυτο μέσα στην κάνη του. Όταν βρισκόταν στο Μόναχο και είχε την ευθύνη παραγωγής όπλων ο Ράμφορντ έκανε ακόμη μια παρατήρηση την οποία εξέλιξε σε πείραμα. Κατά τη διαδικασία διάνοιξης της κάνης του κανονιού το μέταλλο θερμαινόταν. Ο Ράμφορντ χρησιμοποίησε ένα ατσάλινο τρυπάνι με σκοπό να αυξήσει την Εικ. 2 Το πείραμα διάνοιξης του κανονιού του Ράμφορντ (Thompson 1798). στο αντικείμενο προέκυψε από τη στρατιωτική του εμπειρία: Ερεύνησε την ποιότητα του μπαρουτιού (Τhompson, 1781). Για να το κάνει αυτό κρέμασε ένα κανόνι καθώς και ένα βαλιστικό εκρεμές. Το εύρος της ταλάντωσης του κανονιού μετά τη βολή αποτελούσε ένδειξη για την ποιότητα του μπαρουτιού. Το πρώτο αυτό πείραμα δεν ήταν ιδιαίτερα σημαντικό ή σχετικό με την έρευνα της θερμότητας. Ωστόσο ο Τόμσον επεσήμανε μια λεπτομέρεια η οποία αποδείχτηκε σημαντική: Παρατήρησε ότι το 2 παραγωγή της θερμότητας. Με αυτό τον τρόπο μπόρεσε να θερμάνει σε σημείο βρασμού το νερό (το οποίο είχε μάζα 26,58 λιβρών), το οποίο υπήρχε με σκοπό να ψύχεται το κανόνι (Τhompson, 1798). Παράλληλα ο Ράμφορντ έδειξε ότι η θερμοχωρητικότητα των μεταλλικών ρινισμάτων (πλακιδίων) τα οποία παράχθηκαν κατά τη διαδικασία της διάνοιξης της κάνης με το τρυπάνι δεν άλλαξε. Με βάση αυτά τα πειράματα ο Ράμφορντ έφτασε στο συμπέρασμα ότι η θερμότητα μπορεί να

3 παραχθεί από το μηχανικό έργο σε απεριόριστες ποσότητες. Καθώς όμως η παραγωγή υλικών ουσιών δεν ήταν αποδεκτή σύμφωνα με τις αντιλήψεις της εποχής, οδηγήθηκε επίσης στο συμπέρασμα ότι η θερμότητα δεν αποτελεί ουσία, αλλά δεν είναι παρά η κίνηση των μικρότερων δυνατών σωματιδίων της ύλης. Κατ αυτόν τον τρόπο ήρθε σε αντιπαράθεση με την πλέον διαδεδομένη και κοινά αποδεκτή αντίληψη περί θερμότητας της εποχής. Το 1789 ο Γάλλος χημικός Αντουάν Λωράν ντε Λαβουαζιέ (Antoine- Laurent de Lavoisier) δημοσίευσε την περίφημη Στοιχειώδη Πραγματεία Περί Χημείας (Traité Élémentaire de Chimie) (Lavoisier 1789). Στη μονογραφία αυτή καθώς και σε μια σειρά από ερευνητικές - επιστημονικές δημοσιεύσεις ο Λαβουαζιέ χρησιμοποίησε τον όρο «θερμιδική» (caloric). Για το Λαβουαζιέ η θερμιδική ήταν μία από τις απλές ουσίες που υπάρχει σε όλα τα βασίλεια της φύσης και η οποία μπορεί να θεωρηθεί ως το στοιχείο των σωμάτων (Λαβουαζιέ 1790, p. 175). Αυτή η ουσία θεωρούνταν αβαρής και ως εκ τούτου μια εκ των αβαρών αδιάκριτων ρευστών. Άλλα αβαρή ρευστά ήταν η ύλη του φωτός (lumic σύμφωνα με την ονοματολογία του Λαβουαζιέ) ενώ υπήρχαν και ηλεκτρικά και μαγνητικά ρευστά. Η θερμιδική θεωρία θεωρούνταν ότι ήταν σε θέση να εξηγήσει και τα φαινόμενα που σχετίζονταν με τη θερμότητα.παρά τις σημαντικές διαφορές που υπήρχαν ανάμεσα στο σύστημα του Λαβουαζιέ και σε αυτό των Μπέχερ (Becher) και Σταλ (Stahl), κάποιες ιδιότητες της θερμιδικής ήταν παρόμοιες με την παλαιότερη ουσία που έφερε το όνομα φλογιστόν. Αυτό το γεγονός έπαιξε ρόλο στο πρώτο όργανο που επέτρεψε τη μέτρηση της θερμότητας, το θερμιδόμετρο πάγου, να λάβει την ονομασία θερμιδόμετρο (Roberts 1991, δες επίσης Beretta 2005). Η σημασία του έργου του Λαβουαζιέ για το έργο του Ράμφορντ πάνω στην αρχή διατήρησης της ενέργειας δεν έγκειται τόσο στο γεγονός ότι το σύστημα του πρώτου ήταν η κοινά αποδεκτή θεωρία εκείνη την εποχή, κάτι το οποίο κατ ουσία το έργο του Ράμφορντ δεν αμφισβήτησε, αλλά ακριβώς στο αντίθετο: Κατά το πρώτο τέταρτο του 19ου αιώνα η θερμότητα θεωρούνταν ως υλική ουσία την οποία οι περισσότεροι ερευνητές ταύτιζαν με το θερμιδικό του Λαβουαζιέ. Η σημασία του έργου του Ράμφορντ έγκειται στην αντίληψη περί της αφθαρσίας των στοιχείων. Καθώς το θερμιδικό ήταν ένα από τα στοιχεία του Λαβουαζιέ (παρότι ήταν αβαρές ρευστό συμπεριλαμβανόταν στο σύστημά του ως στοιχείο όπως το οξυγόνο ή ο σίδηρος), ήταν εμφανές ότι η ουσία αυτή δεν μπορούσε ούτε να δημιουργηθεί ούτε να καταστραφεί. Συνεπώς η ιδέα της διατήρησης θεμελιώθηκε μέσω της θεωρίας της θερμότητας. Εκτός από τα πειράματα του Ράμφορντ πάνω Εικ 3: Ο θερμιδομετρτής πάγου των Λαβουαζιέ και Λαπλάς (Lavoisier 1789), https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/35/ice-calorimeter.jpg στη διάνοιξη των κανονιών ακόμη δύο ερευνητικά εγχειρήματά του μπορούν να συσχετισθούν άμεσα με τη θεμελίωση της θεωρίας της θερμότητας: Αφενός η ανάλυση της θερμικής ακτινοβολίας. Το θέμα αυτό απασχόλησε τη φυσική φιλοσοφία στις αρχές του 19ου αιώνα όταν ο Γουίλιαμ Χέρσελ (William Herschel) (ο οποίος είναι κυρίως γνωστός για την ανακάλυψη του πλανήτη Ουρανού) ύστερα από μια σειρά μετρήσεων έφτασε στο συμπέρασμα ότι η ηλιακή ακτινοβολία δεν αποτελούνταν απλώς από φως, αλλά επίσης εμπεριείχε θερμική ακτινοβολία, η οποία μάλιστα έφτανε στη 3

4 μεγαλύτερή της ένταση πέρα από την κόκκινη ζώνη του ηλιακού φάσματος.1 Αυτές οι «νέες ακτίνες» έγιναν αντικείμενο έρευνας για πολλούς ερευνητές, γνωστότερος των οποίων είναι ο Τζον Λέσλι (John Leslie), ο οποίος δημοσίευσε το 1804 μια μονογραφία πάνω στο θέμα. Ο Ράμφορντ επίσης δημοσίευσε το 1804 μια έρευνα στην οποία ανέλυε την ικανότητα διαφόρων υλικών να εκπέμπουν θερμική ακτινοβολία2. Αν και η έρευνα αυτή μπορεί να θεωρηθεί ως αυτοτελής, έχει πλευρές οι οποίες έχουν άμεση σχέση με το θέμα μας: Ήταν σχετική με τη βελτίωση της αποδοτικότητας των θερμαντικών σωμάτων (σόμπες, θερμάστρες κ.τ.λ.), ζήτημα το οποίο απασχόλησε το Ράμφορντ για δεκαετίες. Λόγω της αμαύρωσης οι γυάλινες σφαίρες απορροφούν θερμική ακτινοβολία. Καθώς το γυαλί είναι πολύ λεπτό η θερμότητα που απορροφάται διοχετεύεται μέσα στη σφαίρα. Καθώς κλείνει ο σωλήνας λόγω της αύξησης της θερμοκρασίας, αυξάνεται και η πίεση. Κατά συνέπεια συμπεραίνουμε ότι η πίεση που υφίσταται και στα δύο άκρα του σωλήνα σχετίζεται με την απορροφηθείσα θερμική ακτινοβολία. Εικ. 5: Το θερμοσκόπιο του Ράμφορντ, Thompson 1804 Εικ 4: Η πειραματική διάταξη που χρησιμοποίησε ο Χέρσελ για την ανακάλυψη της θερμικής ακτινοβολίας, Herschel 1800 Ο Ράμφορντ κατασκεύασε ένα όργανο το οποίο ονόμασε θερμοσκόπιο. Το όργανο αυτό αποτελείται από ένα γυάλινο σωλήνα σε σχήμα U. Στα δύο άκρα του σωλήνα είναι τοποθετημένες κοίλες σφαίρες, οι οποίες εμπεριέχουν αέρα. Αυτές οι σφαίρες, οι οποίες ήταν φτιαγμένες από πολύ λεπτό γυαλί, είναι αμαυρωμένες. Υπόβαθρο αυτών των πειραμάτων υπήρξε το αίτημα να βρεθεί ποιο τμήμα του (ορατού) φάσματος μπορούσε να επηρεάσει πιο σημαντικά τους φακούς του τηλεσκοπίου λόγω της αύξησης της θερμοκρασίας του γυαλιού. 1 4 Στο μέσο του οριζόντιου μέρους του γυάλινου σωλήνα τοποθετείται μια σταγόνα οινοπνεύματος. Όταν διαφοροποιείται η πίεση ανάμεσα στα δύο άκρα, η σταγόνα κινείται προς το μέρος με τη χαμηλότερη πίεση. Το συμπέρασμα που προκύπτει είναι ότι το αέριο με τη χαμηλότερη πίεση συμπιέζεται, ενώ το αέριο με την υψηλότερη πίεση διαστέλλεται μέχρι οι διαφορετικές τιμές της πίεσης που υπάρχουν στα δύο άκρα να εξισωθούν. Ένας χάλκινος δίσκος τοποθετείται μεταξύ των γυάλινων σφαιρών με τέτοιο τρόπο ώστε η θερμότητα που εκπέμπεται από την πηγή η οποία βρίσκεται σε ευθεία με τις σφαίρες, να επηρεάζει μόνο τη μία από αυτές. Το θερμοσκόπιο τοποθετείται σε ένα ξύλινο πλαίσιο. Και στις δυο πλευρές του πηγές θερμότητας (μεταλλικά δοχεία με ζεστό νερό) τοποθετούνται σε εναλασσόμενες θέσεις (εγγύτερα και πιο μακριά) ως προς το θερμοσκόπιο. Στην αρχή του κάθε πειράματος αμφότερες οι πηγές θερμότητας τοποθετούνται σε ίση απόσταση (με το θερμοσκόπιο). Λόγω της απορρόφησης της θερμικής ακτινοβολίας και της συνεπαγόμενης διαφοράς πίεσης η σταγόνα του οινοπνεύματος αρχίζει να κινείται. Δες Leslie (1804) και Thompson (1804). Για μια επισκόπηση αυτών των ερευνών, δες Olson (1970). 2

5 Εικ. 6: To θερμαντικό σώμα του Ράμφορντ, Thompson Το πείραμα αυξάνει την απόσταση ανάμεσα στην ισχυρότερη πηγή θερμότητας και το θερμοσκόπιο, εως ότου η σταγόνα του οινοπνεύματος να ισορροπήσει στην αρχική της θέση. Η σύγκριση των αποστάσεων των δύο πηγών σε σχέση με το θερμοσκόπιο λειτουργεί ως ένδειξη των εκπομπών τους. Ο Ράμφορντ θεώρησε ως δεδομένο ότι η θερμότητα η οποία εκπέμπεται μειώνεται κατ αναλογία του αντίστροφου τετραγώνου της απόστασης. Η σχέση αυτή η οποία είχε αποδειχθεί πρώτα από τον Ελβετό μαθηματικό Γιόχαν Χάινριχ Λάμπερτ (Johann Heinrich Lambert) αφορούσε τη μείωση της έντασης του φωτός σε σχέση με την απόσταση, εργασία με την οποία ο Ράμφορντ, λόγω του δικού του έργου πάνω στη φωτομετρία, ήταν εξοικοιωμένος. Η εξίσωση του Λάμπερτ φαινομενικά είχε εφαρμογή και στη θερμική ακτινοβολία. Ωστόσο το αίτημα της βελτίωσης της αποδοτικότητας δεν περιοριζόταν για τον Ράμφορντ στη θερμική ακτινοβολία και στα θερμαντικά σώματα. Μια ακόμη έρευνα η οποία μπορεί να ιδωθεί μέσα στο ίδιο πλαίσιο ήταν αυτή που αφορούσε τις μονωτικές ιδιότητες διαφόρων υλικών. Αυτή η εργασία διεξήχθη στο Μόναχο, όταν ο Ράμφορντ ήταν υπουργός πολέμου και είχε μια ευρεία άποψη γύρω από τα στρατιωτικά ζητήματα. Ο στόχος του ήταν να αναπτύξει το επιστημονικό πλαίσιο που θα του επέτρεπε να βρει το πλέον κατάλληλο υλικό για τις στολές του βαυαρικού στρατού. Ο στόχος ήταν να βρεθεί το υλικό που θα ήταν ιδανικό για μία στολή η οποία θα ήταν κατάλληλη για τους στρατιώτες τόσο το χειμώνα όσο και το καλοκαίρι. Ο Ράμφορντ, όπως και στο πείραμα όπου ανέλυσε τη θερμική ακτινοβολία, χρησιμοποίησε μεταλλικά δοχεία ως πηγές θερμότητας. Αυτά τα δοχεία ήταν καλλυμένα με διάφορα υλικά ένδυσης. Ο Ράμφορντ τα γέμισε με ζεστό νερό και παρατήρησε ότι η θερμοκρασία του νερού έπεφτε. Με αυτή τη μέθοδο μπόρεσε να βρει τον πιο αποδοτικό τρόπο να μονώσει το ανθρώπινο σώμα. Συνοψιζοντας, θα μπορούσαμε να πούμε ότι το έργο του Ράμφορντ μπορεί να ιδωθεί ως η αφετηρία για την ανάπτυξη της επιστήμης της ενέργειας καθώς διεξήγαγε πειράματα τα οποία σχετίζονται με τη διαμόρφωση της αρχής διατήρησης της ενέργειας, αλλά και με ένα πεδίο το οποίο σήμερα αποκαλέιται ενεργειακή αποδοτικότητα, ειδικά σε σχέση με τις ιδιότητες διαφόρων υλικών. H διαμόρφωση της αρχής της διατήρησης της ενέργειας Ο Τζουλ ξεκίνησε τις έρευνές του αναλύοντας ηλεκτρικούς κινητήρες.3 Αυτή η δραστηριότητα σχετιζόταν άμεσα με την εργασία του στο ζυθοποιείο του πατέρα του όπου αρχικά χρησιμοποιούνταν μηχανές ατμού. Ωστόσο η εισαγωγή του ηλεκτρικού κινητήρα έφερε μαζί της δυνατότητες οι οποίες υπερέβαιναν κατά πολύ αυτές της μηχανής ατμού. Συνεπώς φαινομενικά ο στόχος του Τζουλ ήταν να κατασκευάσει μια οικονομική ηλεκτρομαγνητική μηχανή. Ο στόχος αυτός γίνεται φανερός από το παρακάτω απόσπασμα: «δεν έχω σχεδόν καμιά αμφιβολία ότι ο ηλεκτρομαγνητισμός θα αντικαταστήσει τον ατμό σε ό,τι αφορά την κίνηση των μηχανών η αποδοτικότητα (μιας μηχανής) θα βρίσκεται σε ευθεία αναλογία με την ποσότητα ηλεκτρισμού που χρειάζεται, ενώ το κόστος που απαιτείται για τη λειτουργία της μπορεί να μειωθεί επ άπειρο» (Joule 1884, p. 14). Η ιδέα αυτή ενός «οικονομικού αεικίνητου» δεν βρίσκεται μόνο στα γραπτά του Τζουλ αλλά ήταν Για την ιστορία των πρώτων ηλεκτρικών κινητήρων δες ιδιαίτερα Schiffer (2008). 3 5

6 πεποίθηση μεταξύ πολλών φυσικών της εποχής.4 O Τζουλ τελικά κατέληξε στο συμπέρασμα (όπως και άλλοι ερευνητές) ότι ο ψευδάργυρος που προκαλεί την αντίδραση στο γαλβανικό στοιχείο της ηλεκτρομηχανής ήταν πιο ακριβός από τα καύσιμα τα οποία χρειαζόταν μια μηχανή ατμού για να παραγάγει το ίδιο έργο. Τα επόμενα χρόνια, το αντικείμενο της έρευνας του Τζουλ ήταν η παραγωγή θερμότητας, είτε μέσω βολταϊκού ηλεκτρισμού, είτε μέσω μπαταριών, είτε μέσω της χημικής καύσης. Οι έρευνες αυτές ήταν ποσοτικές. Αφού ολοκλήρωσε αυτή την έρευνα ο Τζουλ στράφηκε σε νέο αντικείμενο: Το 1843, κατά τη διάρκεια της συνάντησης του Βρετανικού Ένωσης για την Πρόοδο της Επιστήμης (British Association for the Advancement of Science) παρουσίασε μια εργασία η οποία υπήρξε το έναυσμα για τη μεταγενέστερη επιτυχία του. Περιέγραψε το αντικείμενο των νέων ερευνών του ανακοινώνοντας «έχοντας αποδείξει ότι η θερμότητα παράγεται από τη μαγνητο-ηλεκτρική μηχανή και ότι μέσω της επαγωγικής ισχύος του μαγνητισμού μπορούμε να μειώσουμε ή να αυξήσουμε κατά βούληση τη θερμότητα που παράγεται από τις χημικές αλλαγές, το αίτημα το οποίο προέκυψε είναι να ανακαλυφθεί εάν υπάρχει μια σταθερή αναλογία ανάμεσα σε αυτή (τη θερμότητα) και τη μηχανική ισχύ η οποία κερδήθηκε ή χάθηκε» (Joule 1884, p. 149). Ο Τζουλ διεξήγαγε νέα πειράματα για να αποδείξει την ύπαρξη ενός μηχανικού ισοδύναμου της θερμότητας και να προσδιορίσει την μαθηματική του φόρμουλα. Μέσω μιας σειράς πειραμάτων προσδιόρισε το συντελεστή σε ftlb/btu, ενώ σε μία δεύτερη σειρά πειραμάτων η οποία περιλήφθηκε στην ίδια δημοσίευση το αποτέλεσμα ήταν 770 ftlb/btu. Κοιτώντας τα αποτελέσματα που δημοσίευσε ο Τζουλ μπορούμε να βγάλουμε κάποια συμπεράσματα για το θεωρητικό του υπόβαθρο. Τα ισοδύναμα τα οποία υπολόγισε σύμφωνα με τη δημοσίευσή του ήταν (σε ftlb/btu): 896; 1001; 1040; 910; 1026; 587; 742 (μέσος όρος πέντε πειραμάτων); 860 (μέσος όρος δύο πειραμάτων); 770. Τα αποτελέσματα που σημειώνονται με την έντονη γραφή προέρχονται από πειράματα τα οποία διεξήχθησαν με ακριβώς τον ίδιο τρόπο (Joule 1884, p. 153). Θα ήταν παράτολμο να θεωρήσει κανείς τα αποτελέσματα αυτά ως απόδειξη για την ύπαρξη οποιουδήποτε ισοδύναμου. Με άλλα λόγια ο Τζουλ θα έπρεπε εξαρχής να πιστεύει στην ύπαρξη του μηχανικού ισοδύναμου της θερμότητας για να διατυπώσει το συγκεκριμένο συμπέρασμα βάσει των πειραματικών δεδομένων που διέθετε. Τα δεδομένα αυτά θα μπορούσαν επίσης να ερμηνευθούν ως ένδειξη του γεγονότος ότι η ποσότητα της θερμότητας η οποία παράγεται από ισοδύναμο μηχανικό έργο διαφέρει σημαντικά από το τελευταίο γεγονός που μπορεί να εξαρτάται από την ύπαρξη κάποιας άγνωστης ή αστάθμητης παραμέτρου. Ωστόσο, ο Τζουλ έφτασε στο συμπέρασμα ότι το μηχανικό ισοδύναμο της θερμότητας υπάρχει και ότι οι αποκλίσεις στα πειραματικά του δεδομένα οφείλονταν στις περιορισμένες δυνατότητες των οργάνων μέτρησης που διέθετε: Ομολογώ ότι υπάρχουν σημαντικές διαφορές ανάμεσα σε κάποια από τα δεδομένα, αλλά, πιστεύω, όχι μεγαλύτερες από αυτές που θα μπορούσαν να λογικά να δικαιολογηθούν, ως οφειλόμενες σε πειραματικά λάθη (Joule 1884, p. 156). Παρόλο που ο Τζουλ αντιλαμβανόταν τις διαφορές στα πειραματικά του δεδομένα, ισχυριζόταν ότι είχε αποδείξει την ύπαρξη του μηχανικού ισοδύναμου της θερμότητας. Συνεπώς μπορεί να θεωρηθεί εύλογο το συμπέρασμα ότι δεν κατέληξε στην πεποίθηση για την ύπαρξη του μηχανικού ισοδύναμου της θερμότητας βάσει των πειραματικών του δεδομένων, αλλά για κάποιους άλλους λόγους. Προς το τέλος της έρευνάς του πάνω στο αντικείμενο, ο ίδιος ο Τζουλ έδωσε εξήγησε αυτούς τους λόγους δηλώνοντας ότι ήταν ικανοποιημένος ότι οι μεγάλοι παράγοντες της φύσης είναι, από τη βούληση του Δημιουργού, άφθαρτοι και ότι για οποιαδήποτε μηχανική δύναμη καταναλώνεται, αποκτάται ένα ακριβές ισοδύναμο θερμότητας (Joule 1884, p. 158). Αυτή η δήλωση μας επιτρέπει να υποθέσουμε το θεωρητικό υπόβαθρο που καθοδηγούσε το Τζουλ στην προσπάθειά του Aυτό δεν πρέπει να συγχέεται με το επιστημονικό αεικίνητο, σύγχυση στην οποία υπέπεσε π.χ ο Breger: Προφανώς ο Τζουλ δεν είχε αντίρρηση επί της αρχής για τη δυνατότητα α- νακάλυψης του αεικίνητου στην εποχή του προφανώς πίστευε ότι μια ανεξάντλητη πηγή ισχύος είναι επιτεύξιμη (Breger 1982, p.194). 4 6

7 να προσδιορίσει το μηχανικό ισοδύναμο της θερμότητας. Η ιδέα ότι οτιδήποτε μπορούσε να δημιουργηθεί ή να καταστραφεί ήταν ασύμβατη με τη θεώρηση του Τζουλ για τη φύση. Είχε ενσωματώσει ως ιδέα την αρχή της διατήρησης, με τρόπο ο οποίος καθιστούσε αδύνατη την αποδοχή οποιασδήποτε εξαίρεσης από αυτή. Αλλά φαινομενικά υπήρχαν πολλές εξαιρέσεις, όπως για παράδειγμα η παραγωγή θερμότητας από τη μαγνητοηλεκτρική μηχανή. Συνεπώς, ήταν απαραίτητο για το Τζουλ να αναπτύξει μια καινούργια ιδέα, την ιδέα της ισοδύναμης μεταμόρφωσης αυτών που ονόμασε μεγάλους παράγοντες της φύσης. Η ιδέα αυτή, η ισοδύναμη μετατρεψιμότητα, ήταν το απαραίτητο θεωρητικό βήμα το οποίο επέτρεψε τη μετάβαση από την αρχή της διατήρησης της θερμότητας (ως θερμιδικής) υπό την έννοια του Λαβουαζιέ, στην αρχή της διατήρησης της ενέργειας. Η εργασία που παρουσίασε ο Τζουλ το 1843 δεν συγκέντρωσε ιδιαίτερα την προσοχή του επιστημονικού κόσμου. Τα επόμενα χρόνια ο Τζουλ παρουσίασε αρκετές εργασίες στις οποίες περιέγραφε διάφορα πειράματα τα οποία διεξήγαγε με σκοπό να προσδιορίσει με ακρίβεια την τιμή του μηχανικού ισοδύναμου της θερμότητας. Δύο από αυτές τις εργασίες είναι αξιομνημόνευτες για εντελώς διαφορετικούς λόγους. H μία δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «Φιλοσοφικές Ανταλλαγές» (PhilosophicalTransactions) to 1850 και είχε τίτλο «Περί του Μηχανικού ισοδύναμου της Θερμότητας» (On the Mechanical Equivalent of Heat). Στη δημοσίευση αυτή ο Τζουλ περιέγραψε επακριβώς τα πειράματά του με την περίφημη τροχό μετ η φτερωτή. Η δημοσίευση αυτή δεν περιείχε μόνο τον υπολογισμό του μηχανικού ισοδύναμου της θερμότητας και τα δεδομένα τα οποία ο Τζουλ εξήγαγε από τα πειράματά του αλλά και μία αναλυτική περιγραφή της πειραματικής του διάταξης. Επιπροσθέτως ο Τζουλ περιέγραφε τα πειράματά του σχετικά με την τριβή του ψευδάργυρου και του χυτοσίδηρου. Η δημοσίευση αυτού του άρθρου στις εγνωσμένου κύρους «Φιλοσοφικές ανταλλαγές» μπορεί να θεωρηθεί ως ισχυρή ένδειξη της αποδοχής του έργου του Τζουλ από τη βρετανική επιστημονική κοινότητα. Το άλλο σημαντικό άρθρο παρουσιάστηκε από τον ίδιο τον Τζουλ στην ετήσια συνάντηση της Βρετανικής Εταιρείας. Όπως παρατήρησε και ο βιογράφος του Ντ. Κάρντγουελ (D. Cardwell): Ο Τζουλ πίστευε ότι η εργασία του θα περνούσε απαρατήρητη εάν δεν σηκωνόταν ένας νεαρός άνδρας στο βάθος της αίθουσας να κάνει κάποιες εξαιρετικά εύστοχες ερωτήσεις οι οποίες ξεσήκωσαν το ενδιαφέρον του κοινού» (Cardwell 1989, p. 83). Αυτός ο νεαρός ήταν ο Γουίλιαμ Τόμσον, ο οποίος αργότερα έγινε γνωστός ως λόρδος Κέλβιν. Ήταν ένας από τους πρώτους επιστήμονες που απέκτησαν πραγματική επιρροή στην επιστημονική κοινότητα και ήταν ο πρώτος ο οποίος έδειξε πραγματικό ενδιαφέρον για τα πειραματικά αποτελέσματα του Τζουλ. Παρόλο που δεν συμφωνούσε αρχικά με τις ιδέες του Τζουλ, στη συνέχεια πείστηκε και όχι μόνο υποστήριξε τη θεωρία του Τζουλ, αλλά ξεκίνησε και μια εξαιρετικά επιτυχημένη συνεργασία μαζί του. Ο Τόμσον ήταν διστακτικός ως προς τους πειραματικούς ισχυρισμούς του Τζουλ καθώς είχε λάβει μέρος της εκπαίδευσής του στη Γαλλία όπου ήρθε σ επαφή με το έργο του Βικτόρ Ρενώ (Victor Regnault) και του Σαντί Καρνό (Sadi Carnot). Ο τελευταίος είχε δείξει ότι το έργο μιας ατμομηχανής εξαρτάται από τη διαφορά της θερμοκρασίας Κατά συνέπεια το έργο δεν θα μπορούσε να ισοδυναμεί με μια συγκεκριμένη ποσότητα θερμότητας, αλλά αντιθέτως θα έπρεπε να εξαρτάται από τις διαφορές της θερμοκρασίας. Χρειάστηκε να αναπτυχθεί η έννοια της ενεργειακής διασποράς (και κατ επέκταση της εντροπίας) ώστε τα ευρήματα του Τζουλ και του Καρνό να μην αλληλοαναιρούνται. Υπό μία έννοια ήταν αυτή η αντίθεση, συνοδευόμενη από την αυξανόμενη αποδοχή της έννοιας της ενέργειας η οποία έδωσε το έναυσμα για την περαιτέρω ανάπτυξη της έννοιας της ενέργειας. Μόνο κατά τη διάρκεια της συνεργασίας πείστηκε ο Τόμσον ότι τα αποτελέσματα του Τζουλ ήταν σωστά και σημαντικά και κατά συνέπεια βρήκε το κίνητρο να υποστηρίξει τον Τζουλ στην επιστημονική κοινότητα. 7

8 Αυτή η πλευρά είναι σχετική με την αποδοχή του έργου του Τζουλ από τη βρετανική επιστημονική κοινότητα: Το γεγονός ότι αγνοήθηκαν τα ευρήματά του μπορεί εν μέρει να εξηγηθεί από το γεγονός ότι ήταν ιδιοκτήτης ζυθοποιείου από το Μάντσεστερ. Παρόλο που το δεδομένο αυτό του εξασφάλιζε διαρκή και άφθονη χρηματοδότηση για τα πειράματά του (κάτι το οποίο θα συζητηθεί στην επιστημονική κοινότητα. Συνεπώς η αποδοχή εκ μέρους του Τόμσον της εργασίας του Τζουλ την καθιστούσε έγκυρη στα μάτια της επιστημονικής κοινότητας συνολικά. Θα μπορούσε να ειπωθεί ότι η υποστήριξη του Τόμσον ήταν αυτή που επέτρεψε την αναγνώριση της δουλειάς του Τζουλ. Αλλά η αξία του έργου του Τζουλ δεν έγκειται Εικ.7: H πειραματική διάταξη του Τζουλ, Joule 1872 παρακάτω) του δημιουργούσε ένα ιδιόρυθμο πρόβλημα: Πέρα από το γεγονός ότι εισήγαγε έννοιες οι οποίες ήταν δύσκολο να κατανοηθούν, η κοινωνική του θέση κατέστησε ακόμη πιο δυσχερή τη δυνατότητα αποδοχής της θεωρίας του. Δεν ήταν ένας εκπαιδευμένος επιστήμονας αλλά μάλλον ένας αστός ερασιτέχνης-λάτρης της επιστήμης, χωρίς επιστημονικό βιογραφικό ή ακαδημαϊκή θέση. Ενώ αυτός ήταν ο κάνόνας κατά τον 18ο και κατά τις αρχές του 19ου αιώνα, στην εποχή του Τζουλ (στα μέσα του 19ου αιώνα) τα πράγματα είχαν αλλάξει. Η επιστήμη γινόταν όλο και πιο επαγγελματική στη Βρετανία, με αποτέλεσμα τον περιορισμό των επιστημονικών ζητημάτων στους επαγγελματίες επιστήμονες. Υπήρχαν βέβαια εξαιρέσεις με πιο σημαντική αυτή του Μάικλ Φαραντέϊ (Michael Faraday). Παρόλα αυτά η κοινωνική θέση του Τζουλ, όταν αυτός άρχισε να δημοσιεύει τις εργασίες του πάνω στο μηχανικό ισοδύναμο της θερμότητας ήταν οπωσδήποτε ένα ζήτημα. Από την άλλη πλευρά ο Γουίλιαμ Τόμσον ήταν ένας άριστα εκπαιδευμένος νεαρός, καθηγητής στο πανεπιστήμιο της Γλασκώβης ο οποίος, παρά την ηλικία του, είχε λόγω της θέσης του καταξιωθεί 8 στην κοινωνική του θέση, αλλά στα πειράματά του τα οποία είναι αξιοθαύμαστα. Ας δώσουμε μια σύντομή περιγραφή του πειράματος του σχήματος 7 με βάση το οποίο υπολόγισε το μηχανικό ισοδύναμο της θερμότητας. Οι τροχαλίες κατασκευάσθηκαν πράγματι τέλειες, ίσες μεταξύ τους. αα είναι οι ξύλινες τροχαλίες. Εχουν διάμετρο ένα πόδι (30 εκ.) και 2 ίντσες πάχος (5 εκ.), bb, bb είναι οι κύλινδροι στους οποίους στηρίζονται οι άξονες των τροχαλιών. Οι άξονες ενισχύθηκαν από ορειχάλκινες πλάκες οι οποίες ήταν ακουμπισμένες σε ένα βαρύ ξύλινο τραπέζι, το οποίο ο Τζουλ στερέωσε στον τοίχο του εργαστηρίου του. Τα βάρη e, e δέθηκαν στα άκρα ιμάντα από τους κυλίνδρους bb, bb με λεπτούς ιμάντες, οι οποίοι συνδέονταν με τον κεντρικό περιστροφέα f της συσκευής τριβής. Η συσκευή αυτή αναπαρίσταται από το σχήμα 8 καθέτως και από το σχήμα 9 οριζοντίως. Αποτελούνταν από ένα ορειχάλκινο πτερύγιο - τροχό εξοπλισμένο με 8 σετ με 4 περιστρεφόμενους βραχίονες, καθένας με, 4 σετ των 4, στατικά πτερύγια το

9 καθένα. Ο άξονας από χαλκό λειτουργούσε ελεύθερα και χωρίστηκε σε δύο μέρη για να αποφευχθεί οποιαδήποτε αγωγή θερμότητας προς αυτή την κατεύθυνση. Οι τροχοί με τα πτερύγια σταθερά τοποθετούνταν σε ένα δοχείο χαλκού με δύο τρύπες στο καπάκι, ένα για την εισαγωγή του άξονα και έναν για την εισαγωγή ενός θερμομέτρου. Κατά τη διάρκεια του πειράματος μία μεγάλη ξύλινη πλάκα συνδέθηκε στο τραπέζι για να αποφύγει όλες τις επιδράσεις της ακτινοβολίας της θερμότητας από τον πειραματιζόμενο προς το χάλκινο δοχείο με το νερό. λιγμένος στον άξονα f ξετυλίγεται. Τα βάρη κατεβαίνουν κατά 1 μέτρο, περιστρέφοντας αυτόν και μαζί του τη διάταξη με τα πτερύγια. Η διαδικασία αυτή επαναλαμβανόταν είκοσι φορές ενώ απαιτούσε χρόνο 35 περίπου λεπτών για τις 20 πτώσεις των βαρών. Κάθε φορά που τα βάρη έπεφταν, ένας ειδικευμένος τεχνίτης τα ανύψωνε στο ίδιο σημείο, από το οποίο αφήνονταν να πέσουν. Σύμφωνα με τα στοιχεία του Τζουλ, η αύξηση της θερμοκρασίας του νερού ήταν περίπου 0.5 C ανά 20 πτώσεις των βαρών. Εικ. 9: Η συσκευή του Τζουλ οριζόντια τομή, Joule 1872 Εικ 8: Η συσκευή του Τζουλ κάθετη τομή, Joule 1872 Κατά την αρχή του πειράματος, το δοχείο χωρητικότητας 6 λίτρων ήταν γεμάτο νερό. Όταν όλα βρίσκονται σε θερμική ισορροπία, η θερμοκρασία του νερού, καθώς και το του δωματίου μετριέται, και το θερμόμετρο απομακρύνεται από το δοχείο. Στη συνέχεια τα βάρη 26 kg συνολικά, αφήνονται να πέσουν και ο ιμάντας που ήταν τυ- Αναλύοντας αυτό το πείραμα παρουσιάζονται ορισμένες λεπτομέρειες που είναι αξιοσημείωτες και οι οποίες δείχνουν ότι ο Τζουλ είχε οργανώσει πολύ καλά το όλο εγχείρημα: Μπορούσε να χρησιμοποιήσει μερικούς από τους πιο ειδικευμένους τεχνίτες, οι οποίοι υπήρχαν σε μια βιομηχανική πόλη όπως το Μάντσεστερ. Ο κατασκευαστής οργάνωντου, ο Τζων Μπέντζαμιν Ντάνσερ (John Benjamin Dancer) ήταν εξαιρετικά έμπειρος και ιδιαίτερα ικανός στο να κατασκευάζει εξαιρετικά ευαίσθητα θερμόμετρα: «Τα δύο θερμόμετρα που απέκτησε (ο Τζουλ) το 1844 ήταν, ισχυρίστηκε, τα πρώτα με ακρίβεια βαθμονομημένα θερμόμετρα στη Βρετανία...» (Cardwell 1989, σ. 234). Το θερμόμετρο το οποίο χρησιμοποιήθηκε για να προσδιοριστεί η θερμοκρασία του νερού είχε μήκος 87 cm και βαθμονομημένη κλίμακα από το σημείο τήξης του πάγου έως περίπου τους 85 F (βλέπε, Ashworth 1930). Ο Τζουλ έγραψε ότι «η συνεχής μέτρηση με βοήθησε να διαβάζω με γυμνό μάτι το 1/ 20 της υποδιαίρεσης, αργότερα να διαβάζω κατ εκτίμηση το 1/200 του ενός βαθμού Fahr» (Joule 1884, σελ. 303 ). Σε τέτοιο βαθμό 9

10 ευαισθησίας το νερό του δοχείου απέχει πολύ από το να είναι σε μια σταθερή θερμοκρασία. Κατά συνέπεια, η διαδικασία προσδιορισμού αυτής της θερμοκρασίας δεν επιτυγχάνεται εύκολα. Αντί να περιμένουν έως ότου η στήλη του υδραργύρου του θερμομέτρου ηρεμήσει και στη συνέχεια να αναγνώσει τη θερμοκρασία ο διενεργών τη μέτρηση έπρεπε να βρει άλλους τρόπους για να καθορίσει πότε το θερμόμετρο και το νερό ήταν σε θερμική ισορροπία. Όπως αποδείχθηκε από τον Ζίμπουμ (Sibum), οι μετρήσεις της θερμοκρασίας ήταν μέρος της παρασκευής μπύρας, έτσι ο διενεργών τις μετρήσεις είχε την αντίστοιχη εμπειρία για τη διενέργειά τους από την επαγγελματική του εμπειρία. Υπάρχουν και άλλες πτυχές οι οποίες δείχνουν ότι αυτό το πείραμα ήταν ενσωματωμένο στην εμπειρία των ζυθοποιών. Ο Τζουλ χρησιμοποίησε ένα δοχείο χαλκού χωρίς μόνωση, ακόμη και αν το δωμάτιο δεν πρέπει να επηρεάζει τη θερμική κατάσταση του ύδατος με οποιοδήποτε τρόπο. Αυτό μπορεί να φαίνεται λίγο ασυνήθιστο, ιδίως όταν λάβει κανείς υπόψη ότι ο Τζουλ χρησιμοποίησε μια ξύλινη πλάκα για την προστασία του δοχείου από την ακτινοβολία του σώματος του πειραματιστή. Ωστόσο το δοχείο από χαλκό, είναι ένα σκεύος που χρησιμοποιούνταν κατά κόρον στη ζυθοποιία. Ο Τζουλ ήταν πολύ έμπειρος στον έλεγχο της θερμικής κατάστασης με ένα τέτοιο σκεύος αντιθέτως δεν είχε την εμπειρία για να ελέγξει ένα αντίστοιχο το οποίο θα ήταν πλήρως μονωμένο. Αλλά υπάρχουν και άλλα, υλικά χαρακτηριστικά του ζυθοποιείου του Μάντσεστερ που επέτρεψαν στον Τζουλ να πραγματοποιήσει το πείραμα του με επιτυχία. Χρειαζόταν ένα δωμάτιο με τεράστια θερμοχωρητικότητα -αλλιώς η θερμότητα που παράγεται από το ανθρώπινο σώμα στην ανύψωση των βαρών θα επηρέαζε την θερμοκρασία του δωματίου και έτσι το πειραματικό αποτέλεσμα θα είχε αλλοιωθεί σημαντικά. Ένα τέτοιο δωμάτιο υπάρχει σε κάθε ζυθοποιείο: Είναι το κελάρι στο οποίο αποθηκεύεται η μπύρα. Αυτό έχει τεράστια θερμοχωρητικότητα και για αυτό μία σχεδόν ομοιόμορφη θερμοκρασία. Συνεπώς ήταν ένας χώρος με τις φυσικές ιδιότητες που ήταν αναγκαίες για την παραγωγή αξιόπιστων δεδομένων. Από την άλλη πλευρά, ο Τζουλ χρειαζόταν έναν χώρο σαν αυτόν της ζυθοποιίας για να κάνει το έργο της ανύψωσης των βαρών. Αυτό απαιτεί ορισμένες δεξιότητες από τον πειραματιστή, όπως να είναι δυνατός, γρήγορος και έχοντας έλεγχο των κινήσεών του να κάνει αυτή τη δουλειά. Ο Τζουλ δεν ήταν σε φυσική κατάσταση να κάνει αυτό το έργο, άλλωστε ήταν ένας διακεκριμένος πολίτης και αυτή η εργασία δεν ανταποκρινόταν στην κοινωνική του θέση.5 Ξεκινώντας την έρευνα σχετικά με τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας Στα μέσα του δέκατου ένατου αιώνα, η εκβιομηχάνιση προχωρούσε με μεγάλη ταχύτητα. Μία από τις παρενέργειες ήταν η ανάγκη να έχουν καύσιμα για τις ατμομηχανές οι οποίες αποτελούσαν την κεντρική πηγή ενέργειας στα εργοστάσια. Στη Γαλλία η ανάγκη αυτή άρχισε να δημιουργεί μείζον πρόβλημα καθώς τα κοιτάσματα άνθρακα της χώρας αποδείχθηκε ότι ήταν περιορισμένα στην ουσία σχεδόν εξαντλημένα. Αυτό ήταν ακόμη ένα πρόβλημα, καθώς οι δυνητικές εισαγωγές θα μπορούσαν να προέλθουν μόνο από την Αγγλία - τον παραδοσιακό (οικονομικό) αντίπαλο της Γαλλίας. Κατά συνέπεια, η γαλλική κυβέρνηση υποσχέθηκε οικονομική στήριξη σε κάθε ερευνητή που θα πρότεινε βιώσιμες λύσεις για τον τερματισμό της εξάρτηση της Γαλλίας από τον αγγλικό άνθρακα. Αυτή ήταν η στιγμή που ο Γάλλος καθηγητής δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης Ωγκουστίν Μουσώ (Augustin Mouchot) εισήλθε στο προσκήνιο. Ο Μουσώ πραγματοποίησε έναν συνδυασμό δύο συσκευών που ήταν γνωστός στο παρελθόν: Ένα μαυρισμένο κοίλο κύλινδρο που περιέχει νερό μια παρόμοια συσκευή είχε χρησιμοποιηθεί πριν από το τέλος του δέκατου όγδοου αιώνα από τον Οράς Μπενεντίκτ ντε Σωσύρ (Horace Benedict de Saussure) για την πραγματοποίηση πειραμάτων Επίσης ο Τζουλ δεν ανέφερε το άτομο το οποίο εκτελούσε το χειρωνακτικό έργο στα πειράματα τα οποία διεξήγαγε αμέσως μετά και τα οποία οδήγησαν στην ανακάλυψη του φαινομένου Τζουλ Τόμσον (δες Sichau, 2000). 5 10

11 πάνω στη θερμική ακτινοβολία. Αυτό συνδυάστηκε με ένα κοίλο κάτοπτρο, το οποίο χρησιμοποιήθηκε για να εστιάσει την ηλιακή ακτινοβολία πάνω στον κύλινδρο. Ήδη από το 1861, Μουσώ ήταν σε θέση να παράγει ατμό με τη συσκευή του. Τα επόμενα χρόνια, σκόπευε να βελτιώσει τη μηχανή για να γίνει πιο χρήσιμη για τεχνικούς σκοπούς. Οι προσπάθειες του ενισχύθηκαν οικονομικά από τη γαλλική κυβέρνηση. Δύο ήταν τα άμεσα αποτελέσματα: Αφενός, ο Μουσώ ήταν σε θέση να αναπτύξει ηλιακά συστήματα μαγειρέματος, τα οποία χρησιμοποιήθηκαν ιδιαίτερα από το γαλλικό στρατό στις βόρειες αφρικανικές αποικίες τους. Οι συσκευές αυτές επέτρεπαν στους στρατιώτες να προετοιμάσουν ζεστά γεύματα χωρίς να παράγεται καπνός, μια λεπτομέρεια σημαντική από τη στρατιωτική οπτική γωνία. Οι κουζίνες χρησιμοποιήθηκαν μέχρι τον 20ο αιώνα. Το άλλο αποτέλεσμα των προσπαθειών του Μουσώ ήταν μια ατμομηχανή που λειτουργούσε με ατμό που παράγεται από την ηλιακή συσκευή του. Ο Μουσώ επινόησε πολλές μηχανές, η μεγαλύτερη των οποίων παρουσιάστηκε στην παγκόσμια έκθεση του Παρισιού το Ο κωνικός καθρέφτης είχε διάμετρο περίπου πέντε μέτρα και ο κινητήρας θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως μηχανή εκτύπωσης, ενώ ήταν επίσης σε θέση να παράγει και πάγο. λαξαν και πάλι. Ένα σημαντικό πρόβλημα της μηχανής του Μουσώ ήταν το κάτοπτρο, το οποίο ήταν επικαλυμμένο μ ένα στρώμα αργύρου. Αυτό έτεινε να οξειδώνεται, μειώνοντας έτσι την απόδοση της μηχανής ενώ παράλληλα καθιστούσε απαραίτητο το συνεχή καθαρισμό κατόπτρου. Ωστόσο, μια άλλη εξέλιξη αποδείχθηκε ακόμη πιο προβληματική για τον Μουσώ: Ανακαλύφθηκαν νέα κοιτάσματα άνθρακα στην ανατολική Γαλλία και ως εκ τούτου, η ανάγκη για την εξεύρεση μιας εναλλακτικής πηγής ενέργειας για τον κινητήρα ατμού δεν υπήρχε πια. Επιπλέον μια έκθεση ειδικών εμπειρογνομώνων της γαλλικής κυβέρνησης έκρινεη μηχανή του Μουσώ οικονομικά ασύμφορη, με αποτέλεσμα η γαλλική κυβέρνηση να σταμάτησει να υποστηρίζει την έρευνα του οικονομικά. Αυτό έφερε το έργο του στο τέλος του. Βιβλιογραφία Ashworth JR (1930): Joule's Thermometers in the Possession of the Manchester Literary and Philosophical Society (Journal of Scientific Instruments Vol 7, No. 11, London) pp Ashworth JR (1931): A List of Apparatus now in Manchester which belonged to Dr. J.P. Joule, F.R.S., with Remarks on his M.S.S., Letters, and Autobiography. In: Manchester Memoirs Vol 75, No 8, 105. Beretta M. H. (2005). Lavoisier in Perspective. München, Deutsches Museum. Breger H (1982). Die Natur als arbeitende Maschine. Brown SC (1979): Benjamin Thomson, Count Rumford (MIT Press, Cambridge, Mass., London). Goldfarb SG (1977) Rumford's Theory of Heat: A Reassessment. In: British Journal for the History of Science Band 10:S Heering P (1992) On J.P. Joule's Determination of the Mechanical Equivalent of Heat. In: Hills, Skip (Ed.): The History and Philosophy of Science in Science Education Vol.1, Kingston, Ontario), pp Herschel, W. (1800). Experiments on the Refrangibility of the invisible Rays of the Sun. Philosophical Transactions of the Royal Society 90, Εικ. 10: Η συσκευή του Μουσώ η οποία παρουσιάστηκε στη διεθνή έκθεση του Παρισιού Στον Μουσώ απονεμήθηκε το χρυσό μετάλλιο για αυτό το μηχάνημα. Ωστόσο, τα πράγματα άλ- Joule JP (1850): On the Mechanical Equivalent of Heat. Philosophical Transactions of the Royal Society of London 140, Reprinted in Joule JP (1884): The Scientific Papers. Joule, JP (1872). Das mechanische Wärmeäquivalent. Braunschweig, Vieweg. Kuhn, TS (1959): Energy conservation as an example of simultaneous discovery. In: M. Clagett (ed.): Critical Problems 11

12 in the History of Science. University of Wisconsin Press, Madison, Leslie, J. (1804): An experimental inquiry into the nature and propagation of heat. London, Printed for J. Mawman. Mouchot, Augustin (1869), La chaleur solaire et ses applications industrielles. Paris. Olson RG (1970) Count Rumford, Sir John Leslie, and the Study of the Nature and Propagation of Heat at the Beginning of the Nineteenth Century. In: Annals of Science Band 26: Roberts L. (1991). A Word and the World: The Significance of Naming the Calorimeter. ISIS 82: Schiffer MB (2008): Power struggles: scientific authority and the creation of practical electricity before Edison. Cambridge, Mass., The MIT Press. Sibum HO (1995): Reworking the Mechanical Value of Heat: Instruments of Precision and Gestures of Accuracy in Early Victorian England. Studies in the History and Philosophy of Science 26, Sichau C (2000): Die Joule-Thomson-Experimente: Anmerkungen zur Materialität eines Experiments. In: NTM 8: Smith C & Wise MN (1989): Energy and Empire: A biographical study of Lord Kelvin (Cambridge University 12 Press, Cambridge - New York - Port Chester - Melbourne Sydney Thompson, B (1781): New Experiments upon Gun-Powder, with Occasional Observations and Practical Inferences; To Which are Added, an Account of a New Method of Determining the Velocities of All Kinds of Military Projectiles, and the Description of a Very Accurate Eprouvette for Gun-Powder. In: Philosophical Transactions of the Royal Society of London 71, Thompson, B. (1798). "An Inquiry concerning the Source of the Heat. Which is Excited by Friction. Philosophical Transactions of the Royal Society of London 88: Thompson, B (1804): An Enquiry concerning the Nature of Heat, and the Mode of Its Communication. In: Philosophical Transactions of the Royal Society of London 94, Κείμενο: Peter Heering Μετάφραση στα ελληνικά: Σπύρος Κόκκοτας Το ιστορικό Υπόβαθρο-Αναδρομή: Ενέργεια γράφηκε από τον Peter Heering με την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (έργο: LLP GR-COMENIUS-CMP) και του Πανεπιστημίου του Φλένσμπουργκ της Γερμανίας. Η δημοσίευση αυτή αντανακλά τις απόψεις του συγγραφέα και μόνον και η Επιτροπή δεν μπορεί να θεωρηθεί υπεύθυνη για οποιαδήποτε χρήση των πληροφοριών που αυτή περιέχει.

Κεφάλαιο 20. Θερμότητα

Κεφάλαιο 20. Θερμότητα Κεφάλαιο 20 Θερμότητα Εισαγωγή Για να περιγράψουμε τα θερμικά φαινόμενα, πρέπει να ορίσουμε με προσοχή τις εξής έννοιες: Θερμοκρασία Θερμότητα Θερμοκρασία Συχνά συνδέουμε την έννοια της θερμοκρασίας με

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητες των μαθητών (Μουσώ (Mouchot) και ο ηλιακός φούρνος) 1

Δραστηριότητες των μαθητών (Μουσώ (Mouchot) και ο ηλιακός φούρνος) 1 Δραστηριότητα 1 Δραστηριότητες των μαθητών (Μουσώ (Mouchot) και ο ηλιακός φούρνος) Θα παρακολουθήσετε ένα video με αφήγηση ή θα ακούσετε μια ιστορία από το δάσκαλό σας σχετικά με τον Augustin Mouchot και

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητες των μαθητών (Τζουλ (Joule) και ενέργεια) 1

Δραστηριότητες των μαθητών (Τζουλ (Joule) και ενέργεια) 1 Δραστηριότητες των μαθητών (Τζουλ (Joule) και ενέργεια) Δραστηριότητα 1 Θα παρακολουθήσετε ένα video με αφήγηση ή θα ακούσετε μια ιστορία από το δάσκαλό σας για τον Joule και τη συμβουλή του στον υπολογισμό

Διαβάστε περισσότερα

Θερμοκρασία - Θερμότητα. (Θερμοκρασία / Θερμική διαστολή / Ποσότητα θερμότητας / Θερμοχωρητικότητα / Θερμιδομετρία / Αλλαγή φάσης)

Θερμοκρασία - Θερμότητα. (Θερμοκρασία / Θερμική διαστολή / Ποσότητα θερμότητας / Θερμοχωρητικότητα / Θερμιδομετρία / Αλλαγή φάσης) Θερμοκρασία - Θερμότητα (Θερμοκρασία / Θερμική διαστολή / Ποσότητα θερμότητας / Θερμοχωρητικότητα / Θερμιδομετρία / Αλλαγή φάσης) Θερμοκρασία Ποσοτικοποιεί την αντίληψή μας για το πόσο ζεστό ή κρύο είναι

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 7. Θερμοκρασία

Κεφάλαιο 7. Θερμοκρασία Κεφάλαιο 7 Θερμοκρασία Θερμοδυναμική Η θερμοδυναμική περιλαμβάνει περιπτώσεις όπου η θερμοκρασία ή η κατάσταση ενός συστήματος μεταβάλλονται λόγω μεταφοράς ενέργειας. Η θερμοδυναμική ερμηνεύει με επιτυχία

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ 2. Νίκος Κανδεράκης

ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ 2. Νίκος Κανδεράκης ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ 2 Νίκος Κανδεράκης Διατήρηση της ενέργειας Η ενέργεια διατηρείται σταθερή στις μεταβολές ανάδυση της "ενέργειας" ανάδυση της διατήρησης της ενέργειας «Ανακάλυψη» της διατήρησης

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό υλικό στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Chain Reaction: Α sustainable approach to inquiry based Science Education

Εκπαιδευτικό υλικό στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Chain Reaction: Α sustainable approach to inquiry based Science Education Εκπαιδευτικό υλικό στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Chain Reaction: Α sustainable approach to inquiry based Science Education «Πράσινη» Θέρμανση Μετάφραση-επιμέλεια: Κάλλια Κατσαμποξάκη-Hodgetts

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑ

ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑ Στόχοι των δραστηριοτήτων. Οι μαθητές θα πρέπει να είναι σε θέση να: αναφέρουν διάφορους τρόπους με τους οποίους μπορούμε να αυξήσουμε τη θερμοκρασία διαπιστώσουν πειραματικά ότι

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο Εργασίας 5 Από τη Θερμότητα στη Θερμοκρασία Η Θερμική Ισορροπία α. Παρατηρώ, Πληροφορούμαι, Ενδιαφέρομαι

Φύλλο Εργασίας 5 Από τη Θερμότητα στη Θερμοκρασία Η Θερμική Ισορροπία α. Παρατηρώ, Πληροφορούμαι, Ενδιαφέρομαι Φύλλο Εργασίας 5 Από τη Θερμότητα στη Θερμοκρασία Η Θερμική Ισορροπία α. Παρατηρώ, Πληροφορούμαι, Ενδιαφέρομαι Στο βιβλίο των φυσικών του δημοτικού σχολείου της Ε τάξης υπάρχει η παρακάτω αναφορά στη Θερμοκρασία

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητες των μαθητών (Λαβουαζιέ (Lavoisier) και η διατήρηση της μάζας) 1

Δραστηριότητες των μαθητών (Λαβουαζιέ (Lavoisier) και η διατήρηση της μάζας) 1 Δραστηριότητες των μαθητών (Λαβουαζιέ (Lavoisier) και η διατήρηση της μάζας) Δραστηριότητα 1 Θα παρακολουθήσετε ένα video με αφήγηση ή θα ακούσετε μια ιστορία από το δάσκαλό σας για τoν Lavoisier και τα

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Παγκύπριων Εξετάσεων

Θέματα Παγκύπριων Εξετάσεων Θέματα Παγκύπριων Εξετάσεων 2009-2015 Σελίδα 1 από 13 Μηχανική Στερεού Σώματος 1. Στο πιο κάτω σχήμα φαίνονται δύο όμοιες πλατφόρμες οι οποίες μπορούν να περιστρέφονται χωρίς τριβές, γύρω από κατακόρυφο

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο Εργασίας 4 ο Μετρήσεις Θερμοκρασίας Η Βαθμονόμηση

Φύλλο Εργασίας 4 ο Μετρήσεις Θερμοκρασίας Η Βαθμονόμηση ΦΥΣΙΚΗ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Φύλλο Εργασίας 4 ο Μετρήσεις Θερμοκρασίας Η Βαθμονόμηση Εξακολουθούμε να μιλάμε για διαδικασίες μέτρησης, συγκεκριμένα της μέτρησης θερμοκρασίας. η μέτρηση είναι μία διαδικασία σύγκρισης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ - 6 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ - 6 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ 6 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Κυριακή, 16 Μαΐου 2010 Ώρα : 10:00-12:30 Οδηγίες: 1) Το δοκίμιο αποτελείται από επτά (7) θέματα. 2) Να απαντήσετε σε όλα τα θέματα. 3)

Διαβάστε περισσότερα

Θερμότητα. Κ.-Α. Θ. Θωμά

Θερμότητα. Κ.-Α. Θ. Θωμά Θερμότητα Οι έννοιες της θερμότητας και της θερμοκρασίας Η θερμοκρασία είναι μέτρο της μέσης κινητικής κατάστασης των μορίων ή ατόμων ενός υλικού. Αν m είναι η μάζα ενός σωματίου τότε το παραπάνω εκφράζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΚΑΙ ΑΕΡΟΝΑΥΠΗΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΤΩΝ ΡΕΥΣΤΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΑΥΤΗΣ

ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΚΑΙ ΑΕΡΟΝΑΥΠΗΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΤΩΝ ΡΕΥΣΤΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΑΥΤΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΚΑΙ ΑΕΡΟΝΑΥΠΗΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΤΩΝ ΡΕΥΣΤΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΑΥΤΗΣ Διευθυντής: Διονύσιος-Ελευθ. Π. Μάργαρης, Αναπλ. Καθηγητής ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΧ. ΜΑΚΑΡΙΟΥ Γ - ΠΛΑΤΥ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:... ΤΜΗΜΑ:... Αρ...

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΧ. ΜΑΚΑΡΙΟΥ Γ - ΠΛΑΤΥ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:... ΤΜΗΜΑ:... Αρ... ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΧ. ΜΑΚΑΡΙΟΥ Γ - ΠΛΑΤΥ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΒΑΘΜΟΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16/6/2014 Αριθμητικά ΒΑΘΜΟΣ:..... ΤΑΞΗ: Β ΧΡΟΝΟΣ: 2 ώρες Ολογράφως:...

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ - 6 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ - 6 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ 6 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Κυριακή, 16 Μαΐου 2010 Ώρα : 10:00-12:30 Προτεινόμενες λύσεις ΘΕΜΑ 1 0 (12 μονάδες) Για τη μέτρηση της πυκνότητας ομοιογενούς πέτρας (στερεού

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΠΤΕΣ ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ Δειγματικό Εξεταστικό Δοκίμιο. ΦΥΣΙΚΗ ( 65 μονάδες )

ΓΡΑΠΤΕΣ ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ Δειγματικό Εξεταστικό Δοκίμιο. ΦΥΣΙΚΗ ( 65 μονάδες ) ΓΡΑΠΤΕΣ ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ Δειγματικό Εξεταστικό Δοκίμιο ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΤΑΞΗ: Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 2 ΩΡΕΣ (ΦΥΣΙΚΗ+ ΧΗΜΕΙΑ) ΒΑΘΜΟΣ ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΩΣ:. ΟΛΟΓΡΑΦΩΣ:. ΥΠ.ΚΑΘΗΓΗΤΗ/ΤΡΙΑΣ:.. ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007 ΓΙΑ ΤΑ ΑΝΩΤΕΡΑ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΙΔΡΥΜΑΤΑ Μάθημα: ΦΥΣΙΚΗ Ηµεροµηνία και

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΟΥ ΣΠΥΡΙΔΩΝΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2011-2012 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ

ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΟΥ ΣΠΥΡΙΔΩΝΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2011-2012 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΟΥ ΠΥΡΙΔΩΝΑ ΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2011-2012 ΓΡΑΠΤΕ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕ ΕΞΕΤΑΕΙ ΦΥΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΗ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 31-05-2012 ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 07.45 10.15 Οδηγίες 1. Το εξεταστικό δοκίμιο αποτελείται από 9 σελίδες.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ 1 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑ Α ΦΥΣΙΚΗΣ B ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Κυριακή, 17 Απριλίου, 2005 Ώρα: 10:00 12:30 Οδηγίες: 1) Το δοκίµιο αποτελείται από τρία (3) µέρη µε σύνολο δώδεκα (12) θεµάτων. 2) Απαντήστε

Διαβάστε περισσότερα

Κατακόρυφη πτώση σωμάτων. Βαρβιτσιώτης Ιωάννης Πρότυπο Πειραματικό Γενικό Λύκειο Αγίων Αναργύρων Μάιος 2015

Κατακόρυφη πτώση σωμάτων. Βαρβιτσιώτης Ιωάννης Πρότυπο Πειραματικό Γενικό Λύκειο Αγίων Αναργύρων Μάιος 2015 Κατακόρυφη πτώση σωμάτων Βαρβιτσιώτης Ιωάννης Πρότυπο Πειραματικό Γενικό Λύκειο Αγίων Αναργύρων Μάιος 2015 Α. Εισαγωγή Ερώτηση 1. Η τιμή της μάζας ενός σώματος πιστεύετε ότι συνοδεύει το σώμα εκ κατασκευής

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο Εργασίας 4 Μετρήσεις Θερμοκρασίας Η Βαθμονόμηση α. Παρατηρώ, Πληροφορούμαι, Ενδιαφέρομαι β. Συζητώ, Αναρωτιέμαι, Υποθέτω

Φύλλο Εργασίας 4 Μετρήσεις Θερμοκρασίας Η Βαθμονόμηση α. Παρατηρώ, Πληροφορούμαι, Ενδιαφέρομαι β. Συζητώ, Αναρωτιέμαι, Υποθέτω Φύλλο Εργασίας 4 Μετρήσεις Θερμοκρασίας Η Βαθμονόμηση α. Παρατηρώ, Πληροφορούμαι, Ενδιαφέρομαι Οι άνθρωποι προσπαθούν να εκτιμήσουν κατά προσέγγιση ή να μετρήσουν με ακρίβεια τη θερμοκρασία του περιβάλλοντος,

Διαβάστε περισσότερα

Κατακόρυφη πτώση σωμάτων

Κατακόρυφη πτώση σωμάτων Κατακόρυφη πτώση σωμάτων Τα ερωτήματα Δύο σώματα έχουν το ίδιο σχήμα και τις ίδιες διαστάσεις με το ένα να είναι βαρύτερο του άλλου. Την ίδια στιγμή τα δύο σώματα αφήνονται ελεύθερα να πέσουν μέσα στον

Διαβάστε περισσότερα

Προλογοσ. Σε κάθε κεφάλαιο περιέχονται: Θεωρία με μορφή ερωτήσεων, ώστε ο μαθητής να επικεντρώνεται στο συγκεκριμένο

Προλογοσ. Σε κάθε κεφάλαιο περιέχονται: Θεωρία με μορφή ερωτήσεων, ώστε ο μαθητής να επικεντρώνεται στο συγκεκριμένο Προλογοσ Στο βιβλίο αυτό παρουσιάζονται με αναλυτικό τρόπο οι δύο τελευταίες ενότητες («Το φως» και «Ατομικά φαινόμενα») της διδακτέας ύλης της Φυσικής γενικής παιδείας της B Λυκείου. Σε κάθε κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

Ένωση Ελλήνων Φυσικών ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2014 Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Φυσικών Επιστημών, Τεχνολογίας, Περιβάλλοντος.

Ένωση Ελλήνων Φυσικών ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2014 Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Φυσικών Επιστημών, Τεχνολογίας, Περιβάλλοντος. A Γυμνασίου 29 Μαρτίου 2014 Όνομα και Επώνυμο:.. Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας:... Σχολείο:... Τάξη/Τμήμα:. Εξεταστικό Κέντρο:. Πειραματικό Μέρος Θέμα 1 ο H μέτρηση του μήκους γίνεται, συνήθως, με μετροταινία

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΣΤΕΡΕΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ (8 ΠΕΡΙΟΔΟΙ)

ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΣΤΕΡΕΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ (8 ΠΕΡΙΟΔΟΙ) ΚΕΦΑΛΑΙΟ : Κατηγορία Α ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΣΤΕΡΕΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ (8 ΠΕΡΙΟΔΟΙ) 1. Ποια στάση και ποιο άξονα θα επιλέγατε για να δώσετε στο σώμα σας τη μικρότερη ροπή αδρανείας; Τη μεγαλύτερη;. Οι κύλινδροι του σχήματος

Διαβάστε περισσότερα

Ένωση Ελλήνων Φυσικών ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΦΥΣΙΚΗΣ 2011 Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Φυσικών Επιστημών, Τεχνολογίας, Περιβάλλοντος.

Ένωση Ελλήνων Φυσικών ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΦΥΣΙΚΗΣ 2011 Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Φυσικών Επιστημών, Τεχνολογίας, Περιβάλλοντος. Θεωρητικό Μέρος Γ Λυκείου 1 Μαρτίου 11 Θέμα 1 ο Α. Η οκτάκωπος είναι μια μακρόστενη λέμβος κωπηλασίας με μήκος 18 m. Στα κωπηλατοδρόμια, κάποιες φορές, κύματα τα οποία δεν έχουν μεγάλο πλάτος μπορεί να

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Γ Γυμνασίου. «Μείωση των θερμικών απωλειών από κλειστό χώρο με τη χρήση διπλών τζαμιών»

ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Γ Γυμνασίου. «Μείωση των θερμικών απωλειών από κλειστό χώρο με τη χρήση διπλών τζαμιών» 3 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΒΡΙΛΗΣΣΙΩΝ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2016 2017 ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Γ Γυμνασίου «Μείωση των θερμικών απωλειών από κλειστό χώρο με τη χρήση διπλών τζαμιών» του μαθητή Διονύση Κλαδά Μάιος 2017 1 Περιεχόμενα

Διαβάστε περισσότερα

Στεφάνου Μ. 1 Φυσικός

Στεφάνου Μ. 1 Φυσικός 1 ΕΡΓΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑ Α. ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ Βιομηχανική επανάσταση ατμομηχανές καύσιμα μηχανές απόδοση μιας μηχανής φως θερμότητα ηλεκτρισμός κ.τ.λ Οι δυνάμεις δεν επαρκούν πάντα στη μελέτη των αλληλεπιδράσεων Ανεπαρκείς

Διαβάστε περισσότερα

Η επιτάχυνση της βαρύτητας στον Πλανήτη Άρη είναι g=3,7 m/s 2 και τα πλαίσια αποτελούν μεγέθυνση των αντίστοιχων θέσεων.

Η επιτάχυνση της βαρύτητας στον Πλανήτη Άρη είναι g=3,7 m/s 2 και τα πλαίσια αποτελούν μεγέθυνση των αντίστοιχων θέσεων. ΟΔΗΓΙΕΣ: 1. Η επεξεργασία των θεμάτων θα γίνει γραπτώς σε χαρτί Α4 ή σε τετράδιο που θα σας δοθεί (το οποίο θα παραδώσετε στο τέλος της εξέτασης). Εκεί θα σχεδιάσετε και όσα γραφήματα ζητούνται στο Θεωρητικό

Διαβάστε περισσότερα

Το παρακάτω διάγραμμα παριστάνει την απομάκρυνση y ενός σημείου Μ (x Μ =1,2 m) του μέσου σε συνάρτηση με το χρόνο.

Το παρακάτω διάγραμμα παριστάνει την απομάκρυνση y ενός σημείου Μ (x Μ =1,2 m) του μέσου σε συνάρτηση με το χρόνο. ΟΔΗΓΙΕΣ: 1. Η επεξεργασία των θεμάτων θα γίνει γραπτώς σε χαρτί Α4 ή σε τετράδιο που θα σας δοθεί (το οποίο θα παραδώσετε στο τέλος της εξέτασης). Εκεί θα σχεδιάσετε και όσα γραφήματα ζητούνται στο Θεωρητικό

Διαβάστε περισσότερα

Ακτίνες επιτρεπόμενων τροχιών (2.6)

Ακτίνες επιτρεπόμενων τροχιών (2.6) Αντικαθιστώντας το r με r n, έχουμε: Ακτίνες επιτρεπόμενων τροχιών (2.6) Αντικαθιστώντας n=1, βρίσκουμε την τροχιά με τη μικρότερη ακτίνα n: Αντικαθιστώντας την τελευταία εξίσωση στη 2.6, παίρνουμε: Αν

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΚΕΥΗ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΙΞΩΔΟΥΣ ΥΓΡΩΝ

ΣΥΣΚΕΥΗ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΙΞΩΔΟΥΣ ΥΓΡΩΝ Environmental Fluid Mechanics Laboratory University of Cyprus Department Of Civil & Environmental Engineering ΣΥΣΚΕΥΗ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΙΞΩΔΟΥΣ ΥΓΡΩΝ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΟΔΗΓΙΩΝ HM 134 ΣΥΣΚΕΥΗ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΙΞΩΔΟΥΣ ΥΓΡΩΝ Εγχειρίδιο

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική Γ' Λυκείου Θετικής και Τεχνολογικής Κατεύθυνσης. Κρούσεις

Φυσική Γ' Λυκείου Θετικής και Τεχνολογικής Κατεύθυνσης. Κρούσεις Κρούσεις 1. Μια μπάλα του τένις ολισθαίνει σε λείο οριζόντιο επίπεδο χωρίς να περιστρέφεται, όπως φαίνεται στο σχήμα 1. Η μπάλα συγκρούεται με κατακόρυφο ακλόνητο τοίχο και γυρίζει πίσω, όπως φαίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 7 Υπολογισμός της ειδικής θερμότητας υλικού

Άσκηση 7 Υπολογισμός της ειδικής θερμότητας υλικού Άσκηση 7 Υπολογισμός της ειδικς θερμότητας υλικού Σύνοψη Σκοπός της συγκεκριμένης άσκησης είναι ο πειραματικός υπολογισμός της ειδικς θερμότητας ενός ομογενούς υλικού. Μετά τη σύγκριση της πειραματικς

Διαβάστε περισσότερα

Τα φωτόνια από την μεγάλη έκρηξη Τι είναι η Ακτινοβολία υποβάθρου.

Τα φωτόνια από την μεγάλη έκρηξη Τι είναι η Ακτινοβολία υποβάθρου. Τα φωτόνια από την μεγάλη έκρηξη Τι είναι η Ακτινοβολία υποβάθρου. Σύμφωνα με την θεωρία της «μεγάλης έκρηξης» (big bang), το Σύμπαν, ξεκινώντας από μηδενικές σχεδόν διαστάσεις (υλικό σημείο), συνεχώς

Διαβάστε περισσότερα

17ο Μάθημα ΔΙΑΣΤΟΛΗ ΚΑΙ ΣΥΣΤΟΛΗ ΤΩΝ ΥΓΡΩΝ - ΘΕΡΜΟΜΕΤΡΑ

17ο Μάθημα ΔΙΑΣΤΟΛΗ ΚΑΙ ΣΥΣΤΟΛΗ ΤΩΝ ΥΓΡΩΝ - ΘΕΡΜΟΜΕΤΡΑ 17ο Μάθημα ΔΙΑΣΤΟΛΗ ΚΑΙ ΣΥΣΤΟΛΗ ΤΩΝ ΥΓΡΩΝ - ΘΕΡΜΟΜΕΤΡΑ Μια ιδιότητα των υγρών που μας επιτρέπει να μετράμε γρήγορα και με ακρίβεια τη θερμοκρασία των σωμάτων Στην εποχή μας, τα θερμόμετρα είναι προσιτά

Διαβάστε περισσότερα

2.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΟΥ ΣΤΟ ΑΤΟΜΟ ΤΟΥ ΥΔΡΟΓΟΝΟΥ

2.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΟΥ ΣΤΟ ΑΤΟΜΟ ΤΟΥ ΥΔΡΟΓΟΝΟΥ 2-1 Ένας φύλακας του ατομικού ρολογιού καισίου στο Γραφείο Μέτρων και Σταθμών της Ουάσιγκτον. 2-2 Άτομα στην επιφάνεια μιας μύτης βελόνας όπως φαίνονται μεηλεκτρονικόμικροσκό 2.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο Εργασίας 4 Μετρήσεις Θερμοκρασίας Η Βαθμονόμηση α. Παρατηρώ, Πληροφορούμαι, Ενδιαφέρομαι β. Συζητώ, Αναρωτιέμαι, Υποθέτω

Φύλλο Εργασίας 4 Μετρήσεις Θερμοκρασίας Η Βαθμονόμηση α. Παρατηρώ, Πληροφορούμαι, Ενδιαφέρομαι β. Συζητώ, Αναρωτιέμαι, Υποθέτω Φύλλο Εργασίας 4 Μετρήσεις Θερμοκρασίας Η Βαθμονόμηση α. Παρατηρώ, Πληροφορούμαι, Ενδιαφέρομαι Οι άνθρωποι προσπαθούν να εκτιμήσουν κατά προσέγγιση ή να μετρήσουν με ακρίβεια τη θερμοκρασία του περιβάλλοντος,

Διαβάστε περισσότερα

Η αβεβαιότητα στη μέτρηση.

Η αβεβαιότητα στη μέτρηση. Η αβεβαιότητα στη μέτρηση. 1. Εισαγωγή. Κάθε μέτρηση, όσο προσεκτικά και αν έχει γίνει, περικλείει κάποια αβεβαιότητα. Η ανάλυση των σφαλμάτων είναι η μελέτη και ο υπολογισμός αυτής της αβεβαιότητας στη

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Παγκύπριων Εξετάσεων

Θέματα Παγκύπριων Εξετάσεων Θέματα Παγκύπριων Εξετάσεων 2009 2014 Σελίδα 1 από 24 Ταλαντώσεις 1. Το σύστημα ελατήριο-σώμα εκτελεί απλή αρμονική ταλάντωση μεταξύ των σημείων Α και Β. (α) Ο χρόνος που χρειάζεται το σώμα για να κινηθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Α Ι. Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθμό της ερώτησης και το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

ΘΕΜΑ Α Ι. Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθμό της ερώτησης και το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Ι. Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθμό της ερώτησης και το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1.

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα και Επώνυμο: Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας: Δημοτικό Σχολείο: Τάξη/Τμήμα:

Όνομα και Επώνυμο: Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας: Δημοτικό Σχολείο: Τάξη/Τμήμα: Ημερομηνία: Όνομα και Επώνυμο: Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας: Δημοτικό Σχολείο: Τάξη/Τμήμα: Θέμα 1ο Έχεις παρατηρήσει ηλιακούς θερμοσίφωνες, όπως αυτόν της εικόνας 1α σε κτίρια ή σε φωτογραφίες του βιβλίου

Διαβάστε περισσότερα

Χρόνος(min) Θερμοκρασία A σε 0 C Θερμοκρασία B σε 0 C

Χρόνος(min) Θερμοκρασία A σε 0 C Θερμοκρασία B σε 0 C 1. Ποια ή ποιο από τα παρακάτω φυσικά μεγέθη είναι μορφές ή μορφή ενέργειας; a. Ταχύτητα b. Δύναμη c. Θερμότητα d. Θερμοκρασία 2. Αδειάζουμε το ζεστό καφέ από το μπρίκι στο φλιτζάνι. Τότε: a. Μεταφέρεται

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητες των μαθητών (Ράμφορντ (Rumford) και θερμίδες) 1

Δραστηριότητες των μαθητών (Ράμφορντ (Rumford) και θερμίδες) 1 Δραστηριότητες των μαθητών (Ράμφορντ (Rumford) και θερμίδες) Δραστηριότητα 1 Θα παρακολουθήσετε ένα video με αφήγηση ή θα ακούσετε μια ιστορία από το δάσκαλό σας για τον Benjamin Thompson και το πείραμά

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΧ. ΜΑΚΑΡΙΟΥ Γ - ΠΛΑΤΥ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ IOYNIOY 2015

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΧ. ΜΑΚΑΡΙΟΥ Γ - ΠΛΑΤΥ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ IOYNIOY 2015 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΧ. ΜΑΚΑΡΙΟΥ Γ - ΠΛΑΤΥ 2014-2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ IOYNIOY 2015 ΜΑΘΗΜΑ: Φυσική ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:05/06/2015 ΒΑΘΜΟΣ ΦΥΣΙΚΗ:... /65 ΦΥΣΙΚΑ:.. /100 ΦΥΣΙΚΑ: /20 ΟΛΟΓΡΑΦΩΣ: ΤΑΞΗ: Β Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα και Επώνυμο: Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας: Δημοτικό Σχολείο: Τάξη/Τμήμα:

Όνομα και Επώνυμο: Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας: Δημοτικό Σχολείο: Τάξη/Τμήμα: Πανεπιστήμιο Αθηνών, α φάση Στ τάξη Ημερομηνία:. Όνομα και Επώνυμο: Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας: Δημοτικό Σχολείο: Τάξη/Τμήμα: Θέμα 1ο Ένας μαθητής χρησιμοποιεί το ποδήλατό του για να μετακινείται γρήγορα,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ 28 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (Δεύτερη Φάση) Κυριακή, 13 Απριλίου 2014 Ώρα: 10:00-13:00 Οδηγίες: Το δοκίμιο αποτελείται από έξι (6) σελίδες και έξι (6) θέματα. Να απαντήσετε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ 5 Η ΠΓΚΥΠΡΙ ΟΛΥΜΠΙ ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ Κυριακή, πριλίου, Παρακαλώ διαβάστε πρώτα τα πιο κάτω, πριν απαντήσετε οποιαδήποτε ερώτηση Γενικές Οδηγίες: ) Είναι πολύ σημαντικό να δηλώσετε

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο Εργασίας 8 Το Φως Θερμαίνει "Ψυχρά" και "Θερμά" Χρώματα

Φύλλο Εργασίας 8 Το Φως Θερμαίνει Ψυχρά και Θερμά Χρώματα Φύλλο Εργασίας 8 Το Φως Θερμαίνει "Ψυχρά" και "Θερμά" Χρώματα α. Παρατηρώ, Πληροφορούμαι, Ενδιαφέρομαι Παρατήρησε τη διπλανή εικόνα και γράψε σε ποια σημεία προτιμούν οι άνθρωποι να κάθονται στην παραλία

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο Εργασίας 4 Μετρήσεις Θερμοκρασίας Η Βαθμονόμηση α. Παρατηρώ, Πληροφορούμαι, Ενδιαφέρομαι β. Συζητώ, Αναρωτιέμαι, Υποθέτω

Φύλλο Εργασίας 4 Μετρήσεις Θερμοκρασίας Η Βαθμονόμηση α. Παρατηρώ, Πληροφορούμαι, Ενδιαφέρομαι β. Συζητώ, Αναρωτιέμαι, Υποθέτω Φύλλο Εργασίας 4 Μετρήσεις Θερμοκρασίας Η Βαθμονόμηση α. Παρατηρώ, Πληροφορούμαι, Ενδιαφέρομαι Οι άνθρωποι προσπαθούν να εκτιμήσουν κατά προσέγγιση ή να μετρήσουν με ακρίβεια τη θερμοκρασία του περιβάλλοντος,

Διαβάστε περισσότερα

διατήρησης της μάζας.

διατήρησης της μάζας. 6. Ατομική φύση της ύλης Ο πρώτος που ισχυρίστηκε ότι η ύλη αποτελείται από δομικά στοιχεία ήταν ο αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος Δημόκριτος. Το πείραμα μετά από 2400 χρόνια ήρθε και επιβεβαίωσε την άποψη αυτή,

Διαβάστε περισσότερα

1. ΧΗΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΟΜΗ ΤΗΣ ΜΑΖΑΣ

1. ΧΗΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΟΜΗ ΤΗΣ ΜΑΖΑΣ 1. ΧΗΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΟΜΗ ΤΗΣ ΜΑΖΑΣ Από τα αρχαιότατα χρόνια, έχουν καταβληθεί σηµαντικές προσπάθειες οι απειράριθµες ουσίες που υπάρχουν στη φύση να αναχθούν σε ενώσεις λίγων

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 ΛΥΚΕΙΑΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ Β ΣΕΙΡΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 ΛΥΚΕΙΑΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ Β ΣΕΙΡΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 ΛΥΚΕΙΑΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ Β ΣΕΙΡΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΡΟΝΟΣ: ΦΥΣΙΚΗ 3 ΩΡΕΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 27/05/2014 ΩΡΑ ΕΝΑΡΞΗΣ:

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α : Αποτελείται από 6 ερωτήσεις των 5 μονάδων η κάθε μια.

ΜΕΡΟΣ Α : Αποτελείται από 6 ερωτήσεις των 5 μονάδων η κάθε μια. ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΑ ΑΝΩΤΕΡΑ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΙΔΡΥΜΑΤΑ Μάθημα: ΦΥΣΙΚΗ Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: 6

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο ΑΤΟΜΙΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ. 1 η Ατομική θεωρία 2.1. ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΟΥ ΣΤΟ ΑΤΟΜΟ ΤΟΥ ΥΔΡΟΓΟΝΟΥ. 2 η Ατομική θεωρία (Thomson)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο ΑΤΟΜΙΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ. 1 η Ατομική θεωρία 2.1. ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΟΥ ΣΤΟ ΑΤΟΜΟ ΤΟΥ ΥΔΡΟΓΟΝΟΥ. 2 η Ατομική θεωρία (Thomson) 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο ΑΤΟΜΙΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ 2.1. ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΟΥ ΣΤΟ ΑΤΟΜΟ ΤΟΥ ΥΔΡΟΓΟΝΟΥ 2 η Ατομική θεωρία (Thomson) Tο άτομο αποτελείται από μία σφαίρα ομοιόμορφα κατανεμημένου θετικού φορτίου μέσα στην

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ 5 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ B ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Κυριακή, 17 Μαΐου 2009 Ώρα: 10:00 12:30 Προτεινόμενες Λύσεις θεμα - 1 (5 μον.) Στον πίνακα υπάρχουν δύο στήλες με ασυμπλήρωτες προτάσεις. Στο τετράδιο των απαντήσεών

Διαβάστε περισσότερα

ΓΑΛΑΝΑΚΗΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΜΙΧΑΛΗΣ

ΓΑΛΑΝΑΚΗΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΜΙΧΑΛΗΣ ΘΕΜΑ Α Στις ερωτήσεις -4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί η σωστή απάντηση. Ένας ακίνητος τρoχός δέχεται σταθερή συνιστάμενη ροπή ως προς άξονα διερχόμενο

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΙΟΥ-ΙΟΥΝΙΟΥ 2014

ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΙΟΥ-ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-14 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΙΟΥ-ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 Φυσική Β Λυκείου (Κατεύθυνση) Ημερομηνία: 26 / 05 / 14 Βαθμός: / 100 = / 20 Ώρα: 10:30 π.μ. Ολογράφως:. Χρόνος:

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική Α Γυμνασίου Υποστηρικτικό υλικό ΦΕ 4 και 5

Φυσική Α Γυμνασίου Υποστηρικτικό υλικό ΦΕ 4 και 5 Φυσική Α Γυμνασίου Υποστηρικτικό υλικό ΦΕ 4 και 5 ΕΚΦΕ Νέας Ιωνίας Μαρίνα Στέλλα Φύλλο Εργασίας 4 Μετρήσεις Θερμοκρασίας Η Βαθμονόμηση Διδακτικοί στόχοι να αντιληφθούν τη διαφορά μεταξύ της εκτίμησης (

Διαβάστε περισσότερα

4ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΑΜΙΑΣ 1

4ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΑΜΙΑΣ 1 4ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΑΜΙΑΣ 1 ΦΕ4 α. παρατηρώ, πληροφορούμαι, ενδιαφέρομαι / έναυσμα ενδιαφέροντος Στην περίπτωση της εικόνας αριστερά γίνεται μέτρηση με ακρίβεια της θερμοκρασίας με χρήση θερμομέτρου, ενώ στην

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ 1 ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 ο 1. Aν ο ρυθμός μεταβολής της ταχύτητας ενός σώματος είναι σταθερός, τότε το σώμα: (i) Ηρεμεί. (ii) Κινείται με σταθερή ταχύτητα. (iii) Κινείται με μεταβαλλόμενη

Διαβάστε περισσότερα

Το φως διαδίδεται σε όλα τα οπτικά υλικά μέσα με ταχύτητα περίπου 3x10 8 m/s.

Το φως διαδίδεται σε όλα τα οπτικά υλικά μέσα με ταχύτητα περίπου 3x10 8 m/s. Κεφάλαιο 1 Το Φως Το φως διαδίδεται σε όλα τα οπτικά υλικά μέσα με ταχύτητα περίπου 3x10 8 m/s. Το φως διαδίδεται στο κενό με ταχύτητα περίπου 3x10 8 m/s. 3 Η ταχύτητα του φωτός μικραίνει, όταν το φως

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΦΩΣ ΩΣ ΑΓΓΕΛΙΟΦΟΡΟΣ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΝΤΟΣ. Κατερίνα Νικηφοράκη Ακτινοφυσικός (FORTH)

ΤΟ ΦΩΣ ΩΣ ΑΓΓΕΛΙΟΦΟΡΟΣ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΝΤΟΣ. Κατερίνα Νικηφοράκη Ακτινοφυσικός (FORTH) ΤΟ ΦΩΣ ΩΣ ΑΓΓΕΛΙΟΦΟΡΟΣ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΝΤΟΣ Κατερίνα Νικηφοράκη Ακτινοφυσικός (FORTH) ΟΙΚΕΙΟ ΦΩΣ Φιλοσοφική προσέγγιση με στοιχεία επιστήμης προσωκρατικοί φιλόσοφοι έχουν σκοπό να κατανοήσουν και όχι να περιγράψουν

Διαβάστε περισσότερα

Θερµότητα χρόνος θέρµανσης. Εξάρτηση από είδος (c) του σώµατος. Μονάδα: Joule. Του χρόνου στον οποίο το σώµα θερµαίνεται

Θερµότητα χρόνος θέρµανσης. Εξάρτηση από είδος (c) του σώµατος. Μονάδα: Joule. Του χρόνου στον οποίο το σώµα θερµαίνεται 1 2 Θερµότητα χρόνος θέρµανσης Εξάρτηση από είδος (c) του σώµατος Αν ένα σώµα θερµαίνεται από µια θερµική πηγή (γκαζάκι, ηλεκτρικό µάτι), τότε η θερµότητα (Q) που απορροφάται από το σώµα είναι ανάλογη

Διαβάστε περισσότερα

2. Ασκήσεις Θερμοδυναμικής. Ομάδα Γ.

2. Ασκήσεις Θερμοδυναμικής. Ομάδα Γ. . σκήσεις ς. Ομάδα..1. Ισοβαρής θέρμανση και έργο. Ένα αέριο θερμαίνεται ισοβαρώς από θερμοκρασία Τ 1 σε θερμοκρασία Τ, είτε κατά την μεταβολή, είτε κατά την μεταβολή Δ. i) Σε ποια μεταβολή παράγεται περισσότερο

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα και Επώνυμο: Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας: Δημοτικό Σχολείο: Τάξη/Τμήμα:

Όνομα και Επώνυμο: Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας: Δημοτικό Σχολείο: Τάξη/Τμήμα: Ημερομηνία: Όνομα και Επώνυμο: Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας: Δημοτικό Σχολείο: Τάξη/Τμήμα: Θέμα 1ο Σε πολλές ορεινές χώρες με συχνές χιονοπτώσεις ή βροχοπτώσεις έχουν κατασκευαστεί σε μεγάλα υψόμετρα φράγματα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ - ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 25/09/16 ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΟΣ: ΑΡΧΩΝ ΜΑΡΚΟΣ

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ - ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 25/09/16 ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΟΣ: ΑΡΧΩΝ ΜΑΡΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ - ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 25/09/6 ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΟΣ: ΑΡΧΩΝ ΜΑΡΚΟΣ ΘΕΜΑ Α Οδηγία: Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ερωτήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ένωση Ελλήνων Φυσικών ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΦΥΣΙΚΗΣ 2014 Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Φυσικών Επιστημών, Τεχνολογίας, Περιβάλλοντος

Ένωση Ελλήνων Φυσικών ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΦΥΣΙΚΗΣ 2014 Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Φυσικών Επιστημών, Τεχνολογίας, Περιβάλλοντος Β Λυκείου 29 Μαρτίου 204 ΟΔΗΓΙΕΣ:. Η επεξεργασία των θεμάτων θα γίνει γραπτώς σε χαρτί Α4 ή σε τετράδιο που θα σας δοθεί (το οποίο θα παραδώσετε στο τέλος της εξέτασης). Εκεί θα σχεδιάσετε και όσα γραφήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ Ο.Π. ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΦΥΣΙΚΗ Ο.Π. ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Κανάρη 36, Δάφνη Τηλ. 1 9713934 & 1 9769376 ΘΕΜΑ Α ΦΥΣΙΚΗ Ο.Π. ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Α. Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθμό της ερώτησης και το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική Γ Γυμνασίου - Κεφάλαιο 3: Ηλεκτρική Ενέργεια. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Ηλεκτρική Ενέργεια

Φυσική Γ Γυμνασίου - Κεφάλαιο 3: Ηλεκτρική Ενέργεια. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Ηλεκτρική Ενέργεια ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Ηλεκτρική Ενέργεια (παράγραφοι ά φ 3.1 31& 3.6) 36) Φυσική Γ Γυμνασίου Εισαγωγή Τα σπουδαιότερα χαρακτηριστικά της ηλεκτρικής ενέργειας είναι η εύκολη μεταφορά της σε μεγάλες αποστάσεις και

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΟΣΗΜΟ ΓΛΥΦΑΔΑΣ. 3.1 Στο σχήμα φαίνεται μία πόρτα και οι δυνάμεις που δέχεται. Ροπή ως προς τον άξονα z z έχει η δύναμη:

ΟΡΟΣΗΜΟ ΓΛΥΦΑΔΑΣ. 3.1 Στο σχήμα φαίνεται μία πόρτα και οι δυνάμεις που δέχεται. Ροπή ως προς τον άξονα z z έχει η δύναμη: 3.1 Στο σχήμα φαίνεται μία πόρτα και οι δυνάμεις που δέχεται. Ροπή ως προς τον άξονα z z έχει η δύναμη: α. F 1 β. F 2 γ. F 3 δ. F 4 3. 2 Ένα σώμα δέχεται πολλές ομοεπίπεδες δυνάμεις. Τότε: α. οι ροπές

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακές Ασκήσεις Φυσικής - Α Λυκείου. Δύναμη και κίνηση. Όργανα, συσκευές, υλικά: Θεωρία. v = v αρχ + α Δt Δx = v αρχ Δt +1/2 α Δt 2

Εργαστηριακές Ασκήσεις Φυσικής - Α Λυκείου. Δύναμη και κίνηση. Όργανα, συσκευές, υλικά: Θεωρία. v = v αρχ + α Δt Δx = v αρχ Δt +1/2 α Δt 2 Δύναμη και κίνηση Όργανα, συσκευές, υλικά: Ένα εργαστηριακό αμαξάκι + πλάκες βαριδιών. Τροχαλία+ βάση χυτοσίδηρου για stp στο αμαξίδιο. Νήμα (70-80cm). Μάζα (50gr.) Δυναμόμετρο. Χρονομετρητής. Μετροταινία

Διαβάστε περισσότερα

Course: Renewable Energy Sources

Course: Renewable Energy Sources Course: Renewable Energy Sources Interdisciplinary programme of postgraduate studies Environment & Development, National Technical University of Athens C.J. Koroneos (koroneos@aix.meng.auth.gr) G. Xydis

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ 10 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Κυριακή, 11 Μαΐου 2014 Ώρα : 10:00-12:30 Οδηγίες: 1) Το δοκίμιο αποτελείται από έντεκα (11) θέματα και δέκα (10) σελίδες. 2) Να απαντήσετε

Διαβάστε περισσότερα

Στεφάνου Μ. 1 Φυσικός

Στεφάνου Μ. 1 Φυσικός 1 ΕΡΓΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑ Α. ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ Βιομηχανική επανάσταση ατμομηχανές καύσιμα μηχανές απόδοση μιας μηχανής φως θερμότητα ηλεκτρισμός κ.τ.λ Οι δυνάμεις δεν επαρκούν πάντα στη μελέτη των αλληλεπιδράσεων Ανεπαρκείς

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα 11. ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΧΗΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Μια διαφορά που δεν μπορούμε να τη δούμε. Ουσίες και μείγματα

Μάθημα 11. ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΧΗΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Μια διαφορά που δεν μπορούμε να τη δούμε. Ουσίες και μείγματα Μάθημα 11 ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΧΗΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Μια διαφορά που δεν μπορούμε να τη δούμε Είμαστε εξοικειωμένοι με πολλές χημικές ουσίες, όπως οξυγόνο, άζωτο, θειάφι, νερό, σίδηρο, αλάτι, χαλκό, γαλαζόπετρα,

Διαβάστε περισσότερα

Ένωση Ελλήνων Φυσικών ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΦΥΣΙΚΗΣ B Λυκείου

Ένωση Ελλήνων Φυσικών ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΦΥΣΙΚΗΣ B Λυκείου Θεωρητικό Μέρος B Λυκείου 21 Απριλίου 2007 Θέμα 1 ο 1. Στο παρακάτω σχήμα φαίνονται οι δυναμικές γραμμές του ηλεκτρικού πεδίου το οποίο δημιουργείται μεταξύ δύο αντίθετων ηλεκτρικών φορτίων. Ένα ηλεκτρόνιο

Διαβάστε περισσότερα

Γ Λυκείου. ένταση. μήκος κύματος θέρμανσης. Ε 4 =-1, J Ε 3 =-2, J Ε 2 =-5, J Ε 1 = J

Γ Λυκείου. ένταση. μήκος κύματος θέρμανσης. Ε 4 =-1, J Ε 3 =-2, J Ε 2 =-5, J Ε 1 = J 22 Μαρτίου 2008 Θεωρητικό Μέρος Θέμα 1o Γ Λυκείου Στις ερωτήσεις Α και Β, μια μόνο απάντηση είναι σωστή. Γράψτε στο τετράδιό σας το κεφαλαίο γράμμα της ερώτησης και το μικρό γράμμα της σωστής απάντησης.

Διαβάστε περισσότερα

Γκύζη 14-Αθήνα Τηλ :

Γκύζη 14-Αθήνα Τηλ : ΘΕΜΑ Α ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΕΤΑΡΤΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2013 ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΑΙ ΤΩΝ ΔΥΟ ΚΥΚΛΩΝ) Στις ερωτήσεις Α1-Α4 να γράψετε

Διαβάστε περισσότερα

Ηλιακή Θέρμανση Ζεστό Νερό Χρήσης Ζ.Ν.Χ

Ηλιακή Θέρμανση Ζεστό Νερό Χρήσης Ζ.Ν.Χ Ηλιακή Θέρμανση Ζεστό Νερό Χρήσης Ζ.Ν.Χ Τα θερμικά ηλιακά συστήματα υποβοήθησης θέρμανσης χώρων και παραγωγής ζεστού νερού χρήσης (Ηλιοθερμικά Συστήματα) είναι ιδιαίτερα γνωστά σε αρκετές Ευρωπαϊκές χώρες.

Διαβάστε περισσότερα

α. Όταν από έναν αντιστάτη διέρχεται ηλεκτρικό ρεύμα, η θερμοκρασία του αυξάνεται Η αύξηση αυτή συνδέεται με αύξηση της θερμικής ενέργειας

α. Όταν από έναν αντιστάτη διέρχεται ηλεκτρικό ρεύμα, η θερμοκρασία του αυξάνεται Η αύξηση αυτή συνδέεται με αύξηση της θερμικής ενέργειας 1 3 ο κεφάλαιο : Απαντήσεις των ασκήσεων Χρησιμοποίησε και εφάρμοσε τις έννοιες που έμαθες: 1. Συμπλήρωσε τις λέξεις που λείπουν από το παρακάτω κείμενο, έτσι ώστε οι προτάσεις που προκύπτουν να είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ 2 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑ Α ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Κυριακή, 16 Απριλίου 26 Ώρα : 1:3-13: Οδηγίες: 1)Το δοκίµιο αποτελείται από τρία (3) µέρη. Και στα τρία µέρη υπάρχουν συνολικά δώδεκα (12)

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Μεταφορά Θερμότητας

Εισαγωγή στην Μεταφορά Θερμότητας Εισαγωγή στην Μεταφορά Θερμότητας ΜΜΚ 312 Μεταφορά Θερμότητας Τμήμα Μηχανικών Μηχανολογίας και Κατασκευαστικής Διάλεξη 1 MMK 312 Μεταφορά Θερμότητας Κεφάλαιο 1 1 Μεταφορά Θερμότητας - Εισαγωγή Η θερμότητα

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα 1ο Να σημειώσετε τη σωστή απάντηση σε καθεμία από τις παρακάτω ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής.

Θέμα 1ο Να σημειώσετε τη σωστή απάντηση σε καθεμία από τις παρακάτω ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής. ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ o ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ Θέμα ο Να σημειώσετε τη σωστή απάντηση σε καθεμία από τις παρακάτω ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής. ) Σώμα εκτελεί ταυτόχρονα δύο απλές

Διαβάστε περισσότερα

Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΜEd Email : stvrentzou@gmail.com

Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΜEd Email : stvrentzou@gmail.com 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο ΗΛΕΚΤΡΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ Σκοπός Στο τρίτο κεφάλαιο θα εισαχθεί η έννοια της ηλεκτρικής ενέργειας. 3ο κεφάλαιο ΗΛΕΚΤΡΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ 1 2 3.1 Θερμικά αποτελέσματα του ηλεκτρικού ρεύματος Λέξεις κλειδιά:

Διαβάστε περισσότερα

Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΟΙ ΚΙΝΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΣΤΕΡΕΩΝ ΣΩΜΑΤΩΝ

Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΟΙ ΚΙΝΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΣΤΕΡΕΩΝ ΣΩΜΑΤΩΝ Όποτε χρησιμοποιείτε το σταυρό ή το κλειδί της εργαλειοθήκης σας για να ξεσφίξετε τα μπουλόνια ενώ αντικαθιστάτε ένα σκασμένο λάστιχο αυτοκινήτου, ολόκληρος ο τροχός αρχίζει να στρέφεται και θα πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

6.1 Θερμόμετρα και μέτρηση θερμοκρασίας

6.1 Θερμόμετρα και μέτρηση θερμοκρασίας ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ο ΘΕΡΜΟΤΗΤΑ 6.1 Θερμόμετρα και μέτρηση θερμοκρασίας 1. Τι ονομάζεται θερμοκρασία; Το φυσικό μέγεθος που εκφράζει πόσο ζεστό ή κρύο είναι ένα σώμα ονομάζεται θερμοκρασία. 2. Πως μετράμε τη θερμοκρασία;

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΦΥΣΙΚΗ Γ.Π. Γ Λυκείου / Το Φως 1. Η υπεριώδης ακτινοβολία : a) δεν προκαλεί αμαύρωση της φωτογραφικής πλάκας. b) είναι ορατή. c) χρησιμοποιείται για την αποστείρωση ιατρικών εργαλείων. d) έχει μήκος κύματος

Διαβάστε περισσότερα

Η ΦΥΣΙΚΗ ΜΕ ΠΕΙΡΑΜΑΤΑ

Η ΦΥΣΙΚΗ ΜΕ ΠΕΙΡΑΜΑΤΑ ΦΥΣΙΚΗ Α' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Η ΦΥΣΙΚΗ ΜΕ ΠΕΙΡΑΜΑΤΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΕΠΙΜΕΛΙΑ: ΞΑΝΘΟΣ ΧΡΗΣΤΟΣ - ΦΥΣΙΚΟΣ ΠΕ0401 1 ο κεφάλαιο Συμπεράσματα 1. Για τη μέτρηση του μήκους με μετροταινία θα πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΥΡΗΝΙΚΟΣ ΜΑΓΝΗΤΙΚΟΣ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΑΤΟΜΟΥ. Του Αλέκου Χαραλαμπόπουλου ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΠΥΡΗΝΙΚΟΣ ΜΑΓΝΗΤΙΚΟΣ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΑΤΟΜΟΥ. Του Αλέκου Χαραλαμπόπουλου ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΠΥΡΗΝΙΚΟΣ ΜΑΓΝΗΤΙΚΟΣ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΑΤΟΜΟΥ Του Αλέκου Χαραλαμπόπουλου ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ένα επαναλαμβανόμενο περιοδικά φαινόμενο, έχει μία συχνότητα επανάληψης μέσα στο χρόνο και μία περίοδο. Επειδή κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Πατρών Πολυτεχνική σχολή Τμήμα Χημικών Μηχανικών Ακαδημαϊκό Έτος 2007-20082008 Μάθημα: Οικονομία Περιβάλλοντος για Οικονομολόγους Διδάσκων:Σκούρας Δημήτριος ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική Χημεία

Περιβαλλοντική Χημεία ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Περιβαλλοντική Χημεία Εργαστηριακό Μέρος Ενότητα 3: Ισοζύγιο Ενέργειας Ευάγγελος Φουντουκίδης Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών Τ.Ε. Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΑ ΑΕΡΟΠΛΑΝΩΝ

ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΑ ΑΕΡΟΠΛΑΝΩΝ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΑ ΑΕΡΟΠΛΑΝΩΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΑΕΡΟΠΛΑΝΟΥ Το 19ο αιώνα κατασκευάστηκε το πρώτο αεροπλάνο από το Ρώσο εφευρέτη Α.Φ. Μοζάισκη. Η συσκευή έκανε μικρή πτήση. Αργότερα, στο τέλος του αιώνα, ο Χ. Μαξίμ στην

Διαβάστε περισσότερα

µέτρηση θερµοκρασιών. ΘΕΡΜΟΜΕΤΡΙΑ από την Αλεξάνδρα Κούση Η επιστήµη που ασχολείται µε τη

µέτρηση θερµοκρασιών. ΘΕΡΜΟΜΕΤΡΙΑ από την Αλεξάνδρα Κούση Η επιστήµη που ασχολείται µε τη ΘΕΡΜΟΜΕΤΡΙΑ από την Αλεξάνδρα Κούση Η επιστήµη που ασχολείται µε τη µέτρηση θερµοκρασιών. 1 Ιστορία της Θερµοµετρίας 17ος αιώνας: εφευρέτης του πρώτου πρακτικού θερµοµέτρου o Galileo. Jean Rey (1632):

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΑΔΙΠΠΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ Ονοματεπώνυμο:.

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΑΔΙΠΠΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ Ονοματεπώνυμο:. ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΑΔΙΠΠΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2013 Τάξη: B Βαθμός: Μάθημα: Φυσικά (Φυσική και Χημεία) Ολογράφως:.. Ημερομηνία: 04/06/2013 Διάρκεια: 2 Ώρες Υπογραφή:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΥΛΙΚΟ ΕΧΕΙ ΑΝΤΛΗΘΕΙ ΑΠΟ ΤΑ ΨΗΦΙΑΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΒΟΗΘΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΑΙΔΕΙΑΣ.

ΤΟ ΥΛΙΚΟ ΕΧΕΙ ΑΝΤΛΗΘΕΙ ΑΠΟ ΤΑ ΨΗΦΙΑΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΒΟΗΘΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. ΤΟ ΥΛΙΚΟ ΕΧΕΙ ΑΝΤΛΗΘΕΙ ΑΠΟ ΤΑ ΨΗΦΙΑΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΒΟΗΘΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΑΙΔΕΙΑΣ http://www.study4exams.gr/ ΕΧΕΙ ΤΑΞΙΝΟΜΗΘΕΙ ΑΝΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΝΑ ΤΥΠΟ ΓΙΑ ΔΙΕΥΚΟΛΥΝΣΗ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΣΑΣ ΚΑΛΗ ΕΠΙΤΥΧΙΑ ΣΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

4.1. Κρούσεις. Κρούσεις. 4.1.Ταχύτητες κατά την ελαστική κρούση Η Ορμή είναι διάνυσμα. 4.3.Κρούση και Ενέργεια.

4.1. Κρούσεις. Κρούσεις. 4.1.Ταχύτητες κατά την ελαστική κρούση Η Ορμή είναι διάνυσμα. 4.3.Κρούση και Ενέργεια. 4.1.. 4.1.Ταχύτητες κατά την ελαστική κρούση. Σε λείο οριζόντιο επίπεδο κινείται ένα σώμα Α μάζας m 1 =0,2kg με ταχύτητα υ 1 =6m/s και συγκρούεται κεντρικά και ελαστικά με δεύτερο σώμα Β μάζας m 2 =0,4kg.

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών. Χημεία. Ενότητα 1: Η δομή του ατόμου. Τόλης Ευάγγελος

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών. Χημεία. Ενότητα 1: Η δομή του ατόμου. Τόλης Ευάγγελος Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Χημεία Ενότητα 1: Η δομή του ατόμου Τόλης Ευάγγελος e-mail: etolis@uowm.gr Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα