ΣΕΥΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΣΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΑ ΣΜΗΜΑ ΚΕΝΣΡΙΚΗ & ΔΤΣΙΚΗ ΘΕΑΛΙΑ ΛΑΡΙΑ201

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΣΕΥΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΣΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΑ ΣΜΗΜΑ ΚΕΝΣΡΙΚΗ & ΔΤΣΙΚΗ ΘΕΑΛΙΑ ΛΑΡΙΑ201"

Transcript

1 ΣΕΥΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΣΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΑ ΣΜΗΜΑ ΚΕΝΣΡΙΚΗ & ΔΤΣΙΚΗ ΘΕΑΛΙΑ ΛΑΡΙΑ201

2 2 ΣΔΥΝΗΚΟ ΔΠΗΜΔΛΖΣΖΡΗΟ ΔΛΛΑΓΑ ΣΜΖΜΑ ΚΔΝΣΡΗΚΖ & ΓΤΣΗΚΖ ΘΔΑΛΗΑ Οκάδα εξγαζίαο: 1. Καιιίλνο Δπάγγεινο πνιηηηθφο κεραληθφο 2. Καινγηάλλε Υξηζηίλα αξρηηέθησλ κεραληθφο 3. Καξαγθνχλεο Γεκήηξηνο - αξρηηέθησλ κεραληθφο ΗΔ ΔΠΚΑ 4. Μφζηαινο Λάκπξνο πνιηηηθφο κεραληθφο 5. Μπεθεξηδήο Δπάγγεινο αξρηηέθησλ κεραληθφο 6. Νέκα νθία πνιηηηθφο κεραληθφο ΛΑΡΗΑ 2001

3 3 ΣΔΥΝΗΚΟ ΔΠΗΜΔΛΖΣΖΡΗΟ ΣΖ ΔΛΛΑΓΟ ΣΜΖΜΑ ΚΔΝΣΡΗΚΖ & ΓΤΣ. ΘΔΑΛΗΑ EIΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Δίλαη νξηζηηθά επηβεβαησκέλν, πιένλ, φηη ην Αξραίν Θέαηξν ηεο Λάξηζαο, πνπ βξίζθεηαη ζηελ θαξδηά ηεο πφιεο, είλαη απφ ηα πην ζεκαληηθά κλεκεία ηεο επξχηεξεο πεξηνρήο. Δπνκέλσο νπνηαδήπνηε ζπκβνιή πξνο ηεο θαηεχζπλζε ηεο πεξαηηέξσ απνθάιπςεο θαη αλάδεημεο ηνπ, είλαη πνιχηηκε. Ζ έληαμε ηνπ αξραίνπ ζεάηξνπ, ζηνλ ιεηηνπξγηθφ ηζηφ ηεο πφιεο ζα βνεζήζεη απνηειεζκαηηθά ζηελ πνιηηηζηηθή δξαζηεξηφηεηα ηεο πεξηνρήο, αιιά θπξίσο, ζα δψζεη κηα λέα ηαπηφηεηα ζηελ πφιε πνπ είλαη θαη ην δεηνχκελν ησλ πξνζπαζεηψλ ησλ ηειεπηαίσλ ρξφλσλ. Σν ΣΔΔ ζεψξεζε ρξένο ηνπ λ αληαπνθξηζεί ακέζσο ζην αίηεκα ηνπ Πξντζηακέλνπ ηεο ΗΔ Δθνξείαο Κιαζζηθψλ Αξραηνηήησλ θ. Αζ. Σδηαθάιηα, λα βνεζήζεη ζηελ πξνζπάζεηα απηή. Διπίδσ φηη ε κειέηε απηή, πνπ εθπφλεζε ε Οκάδα Δξγαζίαο ησλ άμησλ ζπλαδέιθσλ - ηνπο νπνίνπο ζπγραίξσ θαη απφ ηε ζέζε απηή- ζα απνηειέζεη ρξήζηκν βνήζεκα ζηε ζπλνιηθή πξνζπάζεηα απνθάιπςεο θαη αλάδεημεο ηνπ αξραίνπ ζεάηξνπ ηεο Λάξηζαο, θαζψο θαη ζηελ αλαδήηεζε πεγψλ ρξεκαηνδφηεζεο γηα ηηο αλαγθαίεο εξγαζίεο. Λάξηζα 5 Απξηιίνπ 2001 Ο Πρόεδρος ΠΔΣΡΟ ΖΛΗΑΓΖ

4 4 ΠΔΡΗΔΥΟΜΔΝΑ Κεθάιαην 1 Δηζαγσγή Κεθάιαην 2 Ηζηνξηθά ζηνηρεία Κεθάιαην 3 πζηεκαηηθή αλάιπζε ελλνηνινγηθφο θαζνξηζκφο εηδηθφηεξα πξνβιήκαηα Κεθάιαην 4 Σεθκεξίσζε ηεο ππάξρνπζαο θαηάζηαζεο Πξνδηαγξαθέο κειεηψλ Κεθάιαην 5 πληήξεζε θαη πξνζηαζία ηνπ αξραίνπ ζεάηξνπ Κεθάιαην 6 Πξνηάζεηο ρξνλνδηάγξακκα θφζηνο εξγαζηψλ Κεθάιαην 7 Τπνζεκεηψζεηο Παξαξηήκαηα Βηβιηνγξαθία

5 5 ΚΔΦΑΛΑΗΟ 1 ΔΗΑΓΧΓΖ 1.1. Ζ αλάζεζε Ζ Γηνηθνχζα Δπηηξνπή ηνπ ΣΔΔ ηκήκα Κεληξηθήο θαη Γπηηθήο Θεζζαιίαο, έρνληαο ππφςε ηεο: α) Σελ παξ. 4 ηνπ άξζξνπ 15 πνπ απφ 27.11/ Π.Γ. Πεξί θσδηθνπνηήζεσο ησλ πεξί ΣΔΔ θεηκέλσλ δηαηάμεσλ φπσο αληηθαηαζηάζεθε κε ην άξζξν 14 ηνπ Ν. 1486/84 ηξνπνπνίεζε δηαηάμεσλ ΣΔΔ θαη ηελ παξ. 39 ηνπ άξζξνπ 27 ηνπ Ν. 2166/93 πνπ ζπλερίδεη λα ηζρχεη θαη λα εθαξκφδεηαη, β) Σν άξζξν 50 ηνπ Ν. 1947/91 Απινχζηεπζε θνξνινγηθψλ λνκνζεζηψλ θαη άιιεο ξπζκίζεηο (ΦΔΚ 70Α). γ) Σελ αξ. 198/2000 πξνεγνχκελε απφθαζε ηεο γηα ηελ ζθνπηκφηεηα ζχζηαζεο ηεο νκάδαο εξγαζίαο. δ) Σν αξ. 1733/ έγγξαθν ηεο ΗΔ Δθνξείαο Κιαζζηθψλ Αξραηνηήησλ κε ην νπνίν δεηά ηελ ζπγθξφηεζε νκάδαο εξγαζίαο γηα ηελ κειέηε ζπληήξεζεο θαη αλάδεημεο ηνπ αξραίνπ Θεάηξνπ ηεο Λάξηζαο, ε) Σελ εηζήγεζε ηνπ Πξνέδξνπ ηνπ Σκήκαηνο θ. Πέηξνπ Ζιηάδε, γηα ηελ αλάγθε ζπγθξφηεζεο ηεο ελ ιφγσ νκάδαο εξγαζίαο, ε νπνία ζα βνεζήζεη ζηελ επίιπζε φισλ ησλ ηερληθψλ δεηεκάησλ πνπ ζπλδένληαη κε ηελ πιήξε απνθάιπςε ηνπ Αξραίνπ Θεάηξνπ Λάξηζαο (θπθινθνξηαθά, εδαθνινγηθά, ζηαηηθά θιπ) θαη ζα δηαηππψζεη πξνηάζεηο επίιπζεο απηψλ. Απνθάζηζε θαη αλέζεζε κε ηελ απφθαζε Νν205/2000 ζηνπο εηδηθνχο επηζηήκνλεο: 1) Καινγηάλλε Υξηζηίλα - αξρηηέθηνλα κεραληθφ, 2) Καξαγθνχλε Γεκήηξην, αξρηηέθηνλα κεραληθφ, ΗΔ ΔΠΚΑ 3) Μπεθεξηδή Δπάγγειν, αξρηηέθηνλα κεραληθφ, 4) Καιιίλν Δπάγγειν - πνιηηηθφ κεραληθφ 5) Μφζηαιν Λάκπξν, πνιηηηθφ κεραληθφ 6) Νέκα νθία, πνιηηηθφ κεραληθφ

6 6 λα κειεηήζνπλ απφ θνηλνχ θαη ζε ζπλεξγαζία φια ηα ηερληθά δεηήκαηα πνπ ζπλδένληαη κε ηηο εξγαζίεο γηα ηελ πιήξε απνθάιπςε ηνπ Αξραίνπ Θεάηξνπ ηεο Λάξηζαο. 1.2 Μεζνδνινγία Απφ ηελ πξψηε ζηηγκή θαη κε ηελ έλαξμε ησλ ζπλεδξηάζεσλ ησλ κειψλ ηεο Ο.Δ. έγηλε θαλεξφ φηη ην αληηθείκελν ηεο νκάδαο είρε απεξηφξηζην αληηθείκελν έξεπλαο θχξηα απφ πιεπξάο νπζίαο αιιά θαη φγθνπ εξγαζίαο, φζνλ αθνξά ηελ επεμεξγαζία ησλ ππφ εμέηαζε ζηνηρείσλ. Ζ απνθάιπςε ηνπ αξραίνπ ζεάηξνπ ηεο Λάξηζαο, απνηειεί κηα ζεκαληηθφηαηε θαη κεγάιεο θιίκαθαο επέκβαζε ζηε ζχγρξνλε πφιε φρη κφλν ιφγσ ηεο έθηαζεο ησλ αλαζθαθψλ αιιά θαη εμαηηίαο ηεο δηαδηθαζίαο έληαμεο ηνπ ζεάηξνπ θαη ηνπ επξχηεξνπ αξραηνινγηθνχ ρψξνπ ζηνλ πνιενδνκηθφ ηζηφ ηεο πφιεο, κε ηξφπν ψζηε λα απνηειέζεη νξγαληθφ κέξνο ηεο δνκήο θαη ησλ ιεηηνπξγηψλ ηεο πφιεο. Γηα ην ιφγν απηφ ε νκάδα απφ ηελ αξρή, πξνζπάζεζε λα αληηκεησπίζεη κε φιε ηε δένπζα ζνβαξφηεηα ην ζέκα, νξηνζεηψληαο ηαπηφρξνλα ην αληηθείκελν ηνπ, απζηεξά κέζα ζηα πιαίζηα ησλ αξκνδηνηήησλ κηαο νκάδαο εξγαζίαο ηνπ ΣΔΔ, πνπ πξνθαλψο δελ είλαη δπλαηφ λα αληηθαηαζηήζεη νκάδα επαγγεικαηηψλ κειεηεηψλ, αιιά λα βνεζήζεη ζε κηα θαη αξρή δηεξεχλεζε ηνπ ζέκαηνο κε ζηφρν ηελ αλάδεημε ησλ επί κέξνπο πξνβιεκάησλ πνπ νθείινπλ λα αληηκεησπηζηνχλ ζηε ζπλέρεηα. Ήδε ε νκάδα έρεη ζπλεδξηάζεη πνιιέο θνξέο ζηα γξαθεία ηνπ ΣΔΔ θαη επηζθέθηεθε επί ηφπνπ κε ηνλ Πξντζηάκελν ηεο Δθνξείαο Κιαζηθψλ θαη Πξντζηνξηθψλ Αξραηνηήησλ, θ. Α. Σδαθάιηα, ην κλεκείν γηα πιήξε ελεκέξσζε ηεο πνξείαο ησλ αλαζθαθηθψλ εξγαζηψλ, πνπ γίλνληαη εθεί. Δπίζεο έγηλε θαη κηα ζπλάληεζε κε ηηο αξκφδηεο Τπεξεζίεο ηνπ Γήκνπ Λάξηζαο. Ζ νκάδα εξγαζίαο κε ηηο αξρηθέο ζπλαληήζεηο ηεο νινθιήξσζε ηελ έξεπλά ηεο, πνπ ζηφρεπε ζηελ απφθηεζε απφ ηα κέιε ηεο κηαο ζθαηξηθήο εηθφλαο ηνπ έξγνπ πνπ είρε λα επηηειέζεη. Αθνινχζεζε δε

7 7 ε ζπγθέληξσζε ηεο ζρεηηθήο κε ην έξγν βηβιηνγξαθίαο ελψ παξάιιεια επηζεκάλζεθαλ ηα ζεκαληηθφηεξα πξνβιήκαηα πνπ πξνέρνπλ λα αληηκεησπηζηνχλ. ηε ζπλέρεηα κειεηήζεθαλ νη επί κέξνπο ελφηεηεο πνπ είραλ εληνπηζηεί θαηά εηδηθφηεηα θαη πξνηάζεθαλ νη αλαγθαίεο ιχζεηο. Βαζηθφ πξφβιεκα πνπ θπξηαξρεί ζηελ απνθάιπςε ηνπ Αξραίνπ Θεάηξνπ, θαη ζηελ κεηέπεηηα αμηνπνίεζή ηνπ ζε ζπλδπαζκφ κε ηελ ρξήζε ηνπ, είλαη νη θπθινθνξηαθέο ξπζκίζεηο πνπ ζα απαηηεζνχλ ζην θέληξν ηεο πφιεο. Οη ξπζκίζεηο απηέο θξίλνληαη αλαγθαίεο γηα ηελ νινθιήξσζε ηνπ ζηφρνπ πηζαλψο φκσο ζα επηβαξχλνπλ αθφκε πεξηζζφηεξν ηελ ήδε πξνβιεκαηηθή θπθινθνξηαθή θαηάζηαζε ηεο πφιεο (κε νκαιή θπθινθνξία νρεκάησλ, έιιεηςε αλαγθαίσλ ρψξσλ ζηάζκεπζεο). Άιιν ζέκα πνπ επίζεο επεξέαζε ηελ πνξεία ηεο κειέηεο νπζηαζηηθά αιιά θαη ρξνληθά απνηέιεζε θαη ε ζχλδεζε ηεο εξγαζίαο απηήο, κε ηελ αλάγθε έληαμεο ηνπ έξγνπ ζην Γ ΚΠ. Πηζηεχνπκε φηη ε εξγαζία απηή πνπ αλαιπηηθά ζηε ζπλέρεηα αθνινπζεί, πέηπρε λα ζπκβάιεη ζεηηθά πξνο ηηο θαηεπζχλζεηο πνπ αλαθέξζεθαλ παξαπάλσ, ψζηε λα απνηειέζεη κηα ειάρηζηε ζπκβνιή ηνπ ΣΔΔ, πνπ απφ ηελ πξψηε ζηηγκή, εδψ θαη ζρεδφλ ηξεηο δεθαεηίεο, βξίζθεηαη ζηε πξψηε γξακκή φισλ φζσλ αγσλίζζεθαλ γηα ηελ απνθάιπςε ηνπ Α Αξραίνπ Θεάηξνπ ηεο Λάξηζαο.

8 8 ΚΔΦΑΛΑΗΟ 2 ΗΣΟΡΗΚΑ ΣΟΗΥΔΗΑ 2.1. Ηζηνξηθή αλαδξνκή Ζ Λάξηζα είλαη κηα απφ ηηο αξραηφηεξεο ειιεληθέο πφιεηο κε ηζηνξία ηεζζάξσλ θαη πιένλ ρηιηεηεξίδσλ. Σν φλνκά ηεο είλαη πειαζγηθφ θαη ζεκαίλεη θξνχξην ή αθξφπνιε ελψ ζχκθσλα κε έλα κχζν ρηίζηεθε απφ ην Λάξηζα ην γην ηνπ Πειαζγνχ. Ζ ηνπνζεζία φπνπ αλαπηχρζεθε ε αξραία Λάξηζα ήηαλ ζην Βνξεηναλαηνιηθφ ηκήκα ηεο Θεζζαιηθήο πεδηάδαο, θνληά ζηε δεμηά φρζε ηνπ Πελεηνχ πνηακνχ. ηε ζέζε απηή ε πφιε αλαπηχρζεθε θαη εμειίρζεθε απφ ηνπο πξνρξηζηηαληθνχο ρξφλνπο κέρξη θαη ζήκεξα. Διάρηζηεο πιεξνθνξίεο δηαζέηνπκε γηα ηελ πφιε θαηά ηελ ηζηνξηθή πεξίνδν πξηλ ην 500π.Υ. Δθείλε ηελ ηζηνξηθή πεξίνδν δηαπηζηψζεθε φηη νη ζεζζαιηθέο πφιεηο νξγαλψζεθαλ ζε νκνζπνλδίεο κε θέληξν ηε Λάξηζα. Καηά ηνλ 5 ν π.υ. αηψλα ε Λάξηζα απνηειεί ην θχξην κέινο ηεο λνκηζκαηηθήο έλσζεο κε ηηο άιιεο πφιεηο. Ζ πφιε ηεο Λάξηζαο νξγαλψλεηαη πνιηηηθά θαη ζηξαηησηηθά κε ηνπο Αιεπάδεο νη νπνίνη ηε δηνίθεζαλ κέρξη ηνλ 4 ν π.υ. αηψλα. Καηά ηελ πεξίνδν απηή ε πφιε απνθηά κεγάιε νηθνλνκηθή δχλακε θαη αμηφινγε πνιηηηζηηθή δξάζε. Ζ πεξίνδνο αθκήο ηεο Λάξηζαο ηνπνζεηείηαη κεηαμχ 450 θαη 370 π.υ. Καηά ηνλ Πεινπνλλεζηαθφ πφιεκν ε Λάξηζα ηάζζεηαη ζην πιεπξφ ησλ Αζελαίσλ. Απφ ηνλ 4 ν π.υ. αηψλα κέρξη ην 197 π.υ. βξίζθεηαη θάησ απφ ηελ θπξηαξρία ησλ Μαθεδφλσλ θαη δηαδνρηθά πεξλά θάησ απφ ηελ θπξηαξρία ησλ Ρσκαίσλ. ηελ αξραηφηεηα ε πφιε δηέζεηε ζηάδην, σδείν, καξκάξηλν ζέαηξν θαη πιήζνο λαψλ. Ζ αλαζθαθηθή δξαζηεξηφηεηα ησλ ζχγρξνλσλ ρξφλσλ έθεξε ζην θσο ην αξραίν ξπκνηνκηθφ ζχζηεκα κε θεληξηθέο θαη πεξηθεξεηαθέο νδνχο πνπ νξγαλψλνληαλ γχξσ απφ ηε ζεκεξηλή θεληξηθή πιαηεία, απνρεηεπηηθφ ζχζηεκα θαη πιήζνο άιισλ επξεκάησλ.

9 9 Σν αξραίν ζέαηξν ηεο πφιεο είλαη έλα απφ ηα κεγαιχηεξα ηεο Διιάδαο θαη δείρλεη έκκεζα ηελ αλάπηπμε ηεο πφιεο. Υξεζίκεπε γηα θαιιηηερληθέο εθδειψζεηο, ζεαηξηθέο παξαζηάζεηο, θαη ζπλεδξηάζεηο ηνπ Κνηλνχ ησλ Θεζζαιψλ. Μέζα ζηα πιαίζηα ησλ πνιηηηζηηθψλ εθδειψζεσλ ζηελ αξραία Λάξηζα, κνπζηθνί αγψλεο, γπκληθνί θαη ηππνδξνκίεο. Οη ηππηθνί αγψλεο ηεο πφιεο ήηαλ παλειιήληαο θιίκαθαο θαη αθηηλνβνιίαο. Ζ πφιε έρεη αλαδείμεη έλα ζεκαληηθφ αξηζκφ πξνζσπηθνηήησλ πνπ δηέπξεςαλ ζην ρψξν ηνπ πλεχκαηνο φπσο ν Φίισλ ν Λαξηζαίνο, ξήηνξαο θαη δάζθαινο ηνπ Κηθέξσλα, νη ξήηνξεο Ηππφδξνκνο θαη Σηκφιανο θαη ν Αλαμίιανο ν Ππζαγνξίαο. ηε Λάξηζα έδεζε ηνλ 4 ν αηψλα θαη πέζαλε ν Ηππνθξάηεο ν Κψνο. Ζ πφιε δέρζεθε πνιιέο βαξβαξηθέο επηδξνκέο θαηά ηνπο κεηαγελέζηεξνπο ρξφλνπο. Λεειαηήζεθε απφ ηνπο Γφηζνπο ην 396 π.υ. θαη απφ ηνπο Βεζηγφηζνπο ην 482 π.υ. Σν 1083 πνιηνξθήζεθε απφ ηνπο Ννξκαλδνχο θαη ην 1210 έπεζε ζηα ρέξηα ησλ Φξάγθσλ γηα 18 ρξφληα. Καηά ην Μεζαίσλα θαη ιφγσ ηεο γεσγξαθηθήο ηεο ζέζεο, ε πφιε γλψξηζε φιεο ηηο επηδξνκέο απφ Βνξξά θαη Γχζε πξνο ην Νφην. Υάξε ζηε γεσγξαθηθή ηεο ζέζε ε πφιε δελ ράλεηαη παξά ην πιήζνο ησλ επηδξνκψλ αιιά παξνπζηάδεη ζεκάδηα αλάπηπμεο κεηά απφ νινζρεξείο θαηαζηξνθέο. ηελ πεξίνδν ησλ Βπδαληηλψλ ρξφλσλ ε πφιε αθκάδεη θαη πάιη. Σν 1393 δέρεηαη δχν ηνπξθηθέο επηδξνκέο ελψ ην 1423 παξαδίδεηαη νξηζηηθά ζηνπο Σνχξθνπο απφ ηνπο νπνίνπο ειεπζεξψλεηαη ζηηο 31 Απγνχζηνπ Ζ Λάξηζα ζηελ Σνπξθνθξαηία Ζ Λάξηζα ζηελ πεξίνδν ηεο Σνπξθνθξαηίαο απνηειεί έδξα ηνπ Μσάκεζ ηνπ Γ θαη θέληξν κεγάισλ ζηξαηησηηθψλ δπλάκεσλ. Οη Λαξηζαίνη εθδησθφκελνη απφ ηνπο Σνχξθνπο θαηαθεχγνπλ ζηηο γχξσ νξεηλέο πεξηνρέο. Γχξσ ζηα 1669, πεξίνδνο δηακνλήο ηνπ νπιηάλνπ ζηελ πφιε, ε Λάξηζα απνηειεί πφιν έιμεο αλζξψπσλ απφ φια ηα κέξε ηνπ θφζκνπ. ηα ηέιε ηνπ 18 νπ αηψλα ζηε Λάξηζα ππάξρνπλ 16 ρξηζηηαληθέο εθθιεζίεο νη νπνίεο ιφγσ απαγφξεπζεο ησλ απαξαίηεησλ γηα ηε ζπληήξεζή ηνπο επηζθεπψλ θαηαξξένπλ. Σελ ίδηα πεξίνδν ππάξρνπλ ζηελ πφιε πιήζνο ηδακηψλ θαη έλα αμηφινγν κπεδεζηέλη (ζηνά αγνξάο).

10 10 Απφ ην 1779 θαζηεξψλεηαη ν ζεζκφο ηεο αγνξάο θάζε Γεπηέξα θαη Σεηάξηε. Με θαηνπηλή θαηάξγεζε ηεο Γεπηέξαο, ν ζεζκφο ζπλέρηζε λα πθίζηαηαη κέρξη ηηο κέξεο καο. ηελ πεξίνδν ηεο Σνπξθνθξαηίαο θαζηεξψλεηαη επίζεο ην παδάξη ηεο Λάξηζαο. Απφ ηφηε θαη κέρξη ηηο κέξεο καο ην παδάξη δηνξγαλψλεηαη θάζε επηέκβξε ζηηο φρζεο ηνπ Πελεηνχ. ηε δηάξθεηα ηεο εκπνξνπαλεγχξεσο αλαβίσλαλ νη ηππηθνί αγψλεο κε άινγα απφ φιε ηελ επηθξάηεηα ηεο Οζσκαληθήο Απηνθξαηνξίαο. Σν παδάξη έδσζε ψζεζε ζηελ νηθνλνκηθή θαη εκπνξηθή δξαζηεξηφηεηα ηεο πφιεο. ζνλ αθνξά ζηα γξάκκαηα, ζηελ πεξίνδν ηεο Σνπξθνθξαηίαο αλαπηχρζεθαλ ειιεληθέο ζρνιέο θαη αμηφινγεο βηβιηνζήθεο. Γηαπξεπείο Λαξηζαίνη ηεο πεξηφδνπ είλαη ν Κσλζηαληίλνο Κνχκαο, ν Θεφθιεηνο Φαξκαθίδεο, ν Αιέμαλδξνο ν Διιάδηνο θ.α. Καηά ηελ επαλάζηαζε ηνπ 1821 νη Ακαξησινί ηνπ Οιχκπνπ ππήξμαλ απφ ηνπο πξσηνπφξνπο ηνπ Αγψλα ζηελ πεξηνρή. Ζ πφιε καζηίδεηαη απφ δχν επηδεκίεο παλνχθιαο ην 1813 θαη ην 1848, γεγνλφο πνπ νδεγεί ζηελ εγθαηάιεηςή ηεο απφ κέξνο ηνπ πιεζπζκνχ πξνο γεηηνληθέο αζθαιείο πεξηνρέο. ζνη παξακέλνπλ ζηελ πφιε θαηνηθνχλ ζε έμη ζπλνηθίεο: ζηνλ Σξαλφ Μαραιά ζεκεξηλή πεξηνρή ηνπ θέληξνπ ηεο πφιεο θαη ηνπ Φξνπξίνπ, ζηνλ Πέξα Μαραιά ζεκεξηλή πεξηνρή ηνπ Αγίνπ Υαξαιάκπνπο, ζηνλ Αξλανχη Μαραιά ζεκεξηλή πεξηνρή ηνπ Αγίνπ Αζαλαζίνπ, ζηα Σακπάθηθα ζεκεξηλή πεξηνρή ησλ Ακπεινθήπσλ, ζηα νπθιάξηα ζεκεξηλή πεξηνρή ησλ Αγίσλ Σεζζαξάθνληα Μαξηχξσλ θαη ζηνπ Παξάζρνπ ζεκεξηλή πεξηνρή ηνπ Αγίνπ Νηθνιάνπ. Σν 1881, ε Λάξηζα πξνζαξηάηαη ζηελ ππφινηπε Διιάδα ράλνληαο ην κεγαιχηεξν κέξνο ηνπ Μνπζνπικαληθνχ πιεζπζκνχ ηεο. Σν 1894 ιεειαηείηαη άγξηα θαη ράλεη κεγάιν κέξνο ηνπ Υξηζηηαληθνχ πιεζπζκνχ ηεο. Ο πιεζπζκφο ηεο ηελ πεξίνδν απηή θηάλεη ζηνπο θαηνίθνπο. Καηά ηελ πεξίνδν ησλ Μαθεδνληθψλ αγψλσλ ε πφιε απνηειεί νξκεηήξην αξθεηψλ Μαθεδνλνκάρσλ. Ζ αλαβίσζε ηεο πφιεο μεθηλά νπζηαζηηθά κεηά ην ηέινο ησλ Βαιθαληθψλ πνιέκσλ. ηελ πεξίνδν απηή ν πιεζπζκφο ηεο Λάξηζαο έρεη απμεζεί ζε θαηνίθνπο θαη ε πφιε παξνπζηάδεη αμηφινγε δξαζηεξηφηεηα ζηνλ ηνκέα ηνπ εκπνξίνπ θαη ηεο βηνκεραλίαο βηνηερλίαο. Αλαπηχζζνληαη νη πξψηεο βηνκεραλίεο βακβαθηνχ, δέξκαηνο, θαπλνχ θαη κεηαμηνχ.

11 Ζ Λάξηζα ζηνλ 20ν αηψλα Μεηά ηελ απειεπζέξσζε ηεο πφιεο απφ ηνπο Σνχξθνπο παξνπζηάδεηαη έληνλε αλάπηπμε ζηνλ ηνκέα ησλ ηερληθψλ θαη θνηλσληθψλ ππνδνκψλ. Σν 1881 θαηαζθεπάδεηαη ε πξψηε ζηδεξνδξνκηθή γξακκή Λάξηζαο Βφινπ θαη κε ηελ θαηαζθεπή ησλ πξψησλ δξφκσλ ε Λάξηζα αλαδεηθλχεηαη ζε ζπγθνηλσληαθφ θέληξν. Σν 1883 εθπνλείηαη ην πξψην ρέδην Αλάπηπμεο ηεο Πφιεο απφ ην Γήκν ελψ ηελ ίδηα ρξνληά απνθαζίδεηαη ε ίδξπζε ηνπ Γεκνηηθνχ Ννζνθνκείνπ ην νπνίν ηειηθά ζεκειηψλεηαη ην 1887 θαη απνπεξαηψλεηαη κε δσξεέο ηνπ Ησάλλε Κνπηιηκπαλά. Ζ πφιε απνθηά ηελ πξψηε Γεκνηηθή Αζηπλνκία ζηα ηέιε ηνπ Καηά ηηο πξψηεο δεθαεηίεο ηνπ 1900 ε πφιε ειεθηξνδνηείηαη θαη πδξεχεηαη απφ ηελ Δηαηξεία Όδξεπζεο θαη Ζιεθηξνθσηηζκψλ Λαξίζεο, δεκηνπξγείηαη ε πξψηε Ππξνζβεζηηθή Τπεξεζία ηνπ Γήκνπ, ν πξψηνο ππξήλαο ηνπ δαζπιιίνπ ηεο Γεσξγηθήο ρνιήο θαη ζεκειηψλεηαη ε Αβεξψθεηνο Γεσξγηθή ρνιή. Σν 1991 δηνξγαλψλνληαη νη Πξψηνη Παλειιήληνη Ηππηθνί Αγψλεο κε ηελ παξάιιειε δηνξγάλσζε πνδειαηηθψλ θαη γπκλαζηηθψλ αγψλσλ. Σελ ίδηα επνρή εκθαλίδεηαη ν πξψηνο θηλεκαηνγξάθνο. Σν 1915 θαζηεξψλεηαη επίζεκα ε αξγία ηεο Κπξηαθήο θαη ηδξχεηαη ην Δξγαηηθφ Κέληξν. Ζ Μηθξά, ε εθεκεξίδα ζε ζρήκα επηζηνιφραξηνπ πνπ εθδίδεηαη απφ ηνλ Θ. Μαθξή απνηειεί ηελ αξρή ηνπ ηνπηθνχ ηχπνπ. Ζ δεθαεηία ηνπ 1920 θέξλεη ηελ πφιε κπξνζηά ζην κεηαλαζηεπηηθφ θχκα απφ ηηο πεξηνρέο ηνπ Πφληνπ θαη ηεο Μ. Αζίαο. Οη λένη θάηνηθνη ηεο πφιεο εγθαζίζηαληαη ζηηο πεξηνρέο ηεο Ν. κχξλεο θαη ηεο Φηιηππνχπνιεο, αθνκνηψλνληαη ζηαδηαθά ζηνλ ηζηφ ηεο πφιεο θαη ζπκβάιινπλ απνθαζηζηηθά ζηε πεξαηηέξσ αλάπηπμή ηεο. ηελ πεξίνδν ηνπ κεζνπνιέκνπ ε πφιε εμσξαΐδεηαη πνιενδνκηθά ελψ κέρξη ην 1935 ηδξχνληαη ην Γεκνηηθφ Χδείν, ε Γεκνηηθή Βηβιηνζήθε, ην Μνπζείν, ν Μνπζηθφο χιινγνο θαη ζπζηήλεηαη ε επηηξνπή Σνπξηζκνχ ηνπ Ννκνχ Λαξίζεο. Με ηελ έλαξμε ηνπ πνιέκνπ ην 1940 ε Λάξηζα βάιιεηαη σο ζηφραζηξν αεξνπνξηθψλ επηδξνκψλ ιφγσ ηεο ζηξαηεγηθήο ηεο ζέζεο. Ζ

12 12 πφιε ηζνπεδψλεηαη απφ ηνπο βνκβαξδηζκνχο θαη ηνλ θαηαζηξνθηθφ ζεηζκφ ηνπ ηελ πεξίνδν ηεο Καηνρήο ε πφιε παξνπζηάδεη έληνλε αληηζηαζηαθή δξαζηεξηφηεηα παξά ηελ εγθαηάζηαζε ζηελ πεξηνρή ηζρπξψλ ζηξαηησηηθψλ δπλάκεσλ απφ ηνπο Γεξκαλνχο θαη ηνπο Ηηαινχο. Ζ απνρψξεζε ησλ Καηνρηθψλ δπλάκεσλ απφ ηελ πφιε θιείλεη κε ηελ αλαηίλαμε ηεο γέθπξαο ηνπ Πελεηνχ θαη ησλ ζηδεξνδξνκηθψλ εγθαηαζηάζεσλ. Μεηά ην ηέινο ηνπ Β Παγθνζκίνπ Πνιέκνπ ε Λάξηζα αθνινπζεί ηελ πνξεία ησλ κεγάισλ ειιεληθψλ πφιεσλ. ηνλ ηνκέα ηεο νηθνλνκίαο παξνπζηάδεηαη έληνλε δξαζηεξηφηεηα κε ηελ αλάπηπμε θπξίσο ηνπ δεπηεξνγελνχο ηνκέα. Ζ νηθνδνκηθή δξαζηεξηφηεηα κε ην θαζεζηψο ηεο αληηπαξνρήο αλαπηχζζεηαη αλεμέιεγθηα αθήλνληαο ηα ζεκάδηα ηεο ζην ραξαθηήξα ηεο πφιεο. Καηά ηηο ηειεπηαίεο δεθαεηίεο ε πφιε γλσξίδεη ζεκαληηθή θίλεζε ζηνλ Πνιηηηζηηθφ ηνκέα θαη απνθαζίδνληαη δξαζηηθέο επεκβάζεηο ζηνλ πνιενδνκηθφ ηεο ραξαθηήξα κε κηα ζεηξά αλαπιάζεσλ Ο Λφθνο ηνπ θξνπξίνπ Ο Λφθνο ηνπ Φξνπξίνπ είλαη ν κνλαδηθφο ζρεδφλ θπζηθφο ιφθνο ηεο πφιεο πνπ δεκηνπξγήζεθε απφ επάιιειεο επηρψζεηο. Απνηειεί έλαλ απφ ηνπο ηέζζεξηο πξντζηνξηθνχο νηθηζκνχο ηεο πφιεο θαη ηνλ κφλν ζηνλ νπνίν ππήξμε δξαζηεξηφηεηα θαηά ηνπο ηζηνξηθνχο ρξφλνπο. Ζ δξαζηεξηφηεηα ζηελ πεξηνρή ηνπ Λφθνπ ηνπ Φξνπξίνπ ζπλερίδεηαη ζηνπο βπδαληηλνχο ρξφλνπο θαη κέρξη ηηο κέξεο καο. Ζ αξραία Λάξηζα αθκάδεη ζηελ πεξηνρή ηνπ Λφθνπ φπνπ βξίζθεηαη ε αθξφπνιε, ε νπνία αξρηθά εμππεξεηνχζε ζθνπνχο άκπλαο ελψ ζηαδηαθά κεηαβιήζεθε ζε ηφπν ζξεζθεπηηθήο ιαηξείαο θαη θνηλσληθψλ δξαζηεξηνηήησλ ησλ αλζξψπσλ ηεο επνρήο απηήο. Σν πνιενδνκηθφ ζχζηεκα ηεο πφιεο ζηνπο αξραίνπο ρξφλνπο είλαη αηηηθφ κε ραξαθηεξηζηηθή αθαλφληζηε ξπκνηνκία ε νπνία παξείρε θαιχηεξα ακπληηθά απνηειέζκαηα. Λφγσ ηεο κνξθνινγίαο ηνπ ιφθνπ ε πφιε αλαπηχζζεηαη ζηηο λφηηεο θαη αλαηνιηθέο ππψξεηεο ηεο αθξφπνιεο θαζψο νη θιίζεηο ζηα βφξεηα ήηαλ απαγνξεπηηθέο θαη ν Πελεηφο εκπφδηδε νπνηαδήπνηε αλάπηπμε πξνο ηα δπηηθά. Οη δξφκνη είραλ αθηηλσηή δηάηαμε κε θέληξν ηελ αθξφπνιε.

13 13 ηνπο ειιεληζηηθνχο θαη ξσκατθνχο ρξφλνπο πηζηεχεηαη φηη ην πνιενδνκηθφ ζχζηεκα ηεο πφιεο ήηαλ ηππνδάκεην, έλα ζχζηεκα νξγάλσζεο ηνπ ρψξνπ πνπ ραξαθηεξηδφηαλ απφ νξηδφληηνπο θαη θάζεηνπο δξφκνπο θαη νξζνινγηζηηθή θαηαλνκή ησλ δεκφζησλ ιεηηνπξγηψλ ηεο πφιεο. ηελ πεξηνρή ηνπ ιφθνπ βξηζθφηαλ θαη ν λαφο ηεο Πνιηάδνο Αζελάο. Αξρηηεθηνληθά ζηνηρεία ηα νπνία εηθάδεηαη φηη απνηεινχζαλ κέξε ηνπ πξναλαθεξζέληνο λανχ ζπλαληψληαη εληνηρηζκέλα ζην Μπεδεζηέλη. ηελ πεξίνδν ηεο Σνπξθνθξαηίαο ε πφιε φπσο αλαπηχζζεηαη ζην ιφθν ηνπ Φξνπξίνπ πξνζηαηεχεηαη κε πιίλζηλα ηείρε κήθνπο πεξίπνπ 6,5 ρηιηνκέηξσλ. Σα ηείρε καδί κε ηελ θνίηε ηνπ πνηακνχ ζηα Βφξεηα θαη Γπηηθά απνηεινχζαλ ηελ θχξηα νρπξσκαηηθή ππνδνκή ηεο πφιεο. Πέληε πχιεο ζηελ πεξίκεηξν ησλ ηεηρψλ ζπλέδεαλ ηε Λάξηζα κε ηελ χπαηζξν θαη ηηο άιιεο Θεζζαιηθέο πφιεηο. Σν δηνηθεηηθφ θέληξν ηεο πφιεο ρσξνζεηείηαη ζηελ πεξηνρή ηεο ζεκεξηλήο θεληξηθήο πιαηείαο ελψ ην εκπνξηθφ νηθνλνκηθφ θέληξν ζηε Ννηηναλαηνιηθή πιεπξά ηνπ ιφθνπ εθεί. ην ηκήκα απηφ ηεο πφιεο ζπγθεληξψλνληαη ιεηηνπξγίεο εκπνξηθήο θαη αληαιιαθηηθήο δξαζηεξηφηεηαο πνπ νθείινληαη ζηε ρσξνζέηεζε ηνπ Bezesten, ηνπ pazar (ππαίζξηα αγνξά) θαη ηνπ carsi (κεγάιε αγνξά). ηηο παξπθέο απηήο ηεο πεξηνρήο θαη κε απηή σο θέληξν αλαπηχζζνληαη αθηηλσηά νη ζπλνηθίεο ηεο πφιεο. ηελ πεξηνρή ηνπ Λφθνπ ρηίδεηαη γηα πξψηε θνξά ζηα ρξφληα ηεο Σνπξθνθξαηίαο ν λαφο ηνπ Αγίνπ Αρηιιείνπ ελψ ζηα λνηηνδπηηθά αλαπηχζζεηαη ε πξψηε ρξηζηηαληθή ζπλνηθία ν Σξαλφο Μαραιάο. Οη θαηνηθίεο ηεο ζπλνηθίαο ρηίδνληαη γχξσ απφ ην λαφ, έρνπλ ζηνηρεία ιατθήο καθεδνληθήο αξρηηεθηνληθήο θαη αλήθνπλ ζε εχπνξνπο θαηνίθνπο. Σν Μπεδεζηέλη (γεληθή άπνςε ).

14 14 Ο ιφθνο ηνπ Φξνπξίνπ απνηειεί εκπνξηθφ θαη θνηλσληθφ θέληξν ηεο πφιεο κέρξη ην πξφζθαην παξειζφλ ιφγσ ηεο ιατθήο αγνξάο ηεο Σεηάξηεο ε νπνία πξσηνιεηηνχξγεζε ην ηελ πεξηνρή ηνπ ιφθνπ ρηίζηεθε ν λεψηεξνο κεηξνπνιηηηθφο λαφο ηνπ Αγίνπ Αρηιιείνπ θαη ην πεξίθεκν Ρνιφη ηεο πφιεο ην νπνίν θαηεδαθίζηεθε πξηλ ιίγα ρξφληα γηα ηε δηεμαγσγή ησλ αλαζθαθηθψλ εξγαζηψλ απνθάιπςεο ηνπ Αξραίνπ Θεάηξνπ ηεο πφιεο Άγηνο Αρίιιεηνο θαη Παιαηνρξηζηηαληθή Βαζηιηθή Οη αλαζθαθηθέο δξαζηεξηφηεηεο ηνπ θαινθαηξηνχ ηνπ1978 έθεξαλ ζην θσο ηα ζεκέιηα λανχ Βαζηιηθνχ ξπζκνχ ε θαηαζθεπή ηνπ νπνίνπ αλάγεηαη ζηα παιαηνρξηζηηαληθά ρξφληα φπσο καξηπξά έλα έλζηαπξν ζσξάθην πνπ δηαζψζεθε κεηά ηελ νινθιεξσηηθή θαηαζηξνθή ηνπ. Κάησ απφ ην ςεθηδσηφ δάπεδν ηνπ λανχ βξίζθνληαη ιαθθνεηδείο ηάθνη δηαηεηαγκέλνη γχξσ απφ έλα κεγαινπξεπή θακαξνζθεπή ηάθν ζην αλαηνιηθφ ηκήκα ηνπ Βφξεηνπ θιίηνπο θαη έλαλ άιιν ππνδεέζηεξν ζην κέζν ηνπ κεζαίνπ θιίηνπο. Οη ιαθθνεηδείο απηνί ηάθνη αλάγνληαη ζηνπο πξψηνπο ρξηζηηαληθνχο ρξφλνπο γεγνλφο πνπ καξηπξά ν πξνζαλαηνιηζκφο ηνπο θαη ε έιιεηςε θηεξηζκάησλ. Οη ρξηζηηαλνί ηεο πεξηφδνπ απηήο είραλ ηε ζπλήζεηα λα ζάβνληαη θνληά ζηνλ ηάθν ηνπ αγίνπ ηνπο. Απφ ηνπο ζπλαμαξηζηέο γλσξίδνπκε φηη ν Άγηνο Αρίιιεηνο πξνέβιεςε ηελ εκέξα ηνπ ζαλάηνπ ηνπ θαη θξφληηζε γηα ηνλ ηάθν ηνπ. Γεληθή άπνςε ηεο παιαηνρξηζηηαληθήο Βαζηιηθήο θάησ απφ πξνζηαηεπηηθφ κεηαιιηθφ ζηέγαζηξν (2001).

15 15 Σα δχν πξναλαθεξζέληα ζηνηρεία καο νδεγνχλ ζην ζπκπέξαζκα φηη ε παιαηνρξηζηαληθή Βαζηιηθή ρηίζηεθε πάλσ ζηνλ ηάθν ηνπ Αγίνπ Αρηιιείνπ θαηά ηνλ 6ν ή 7ν κ. Υ. αηψλα. Ζ παιαηνρξηζηηαληθή Βαζηιηθή βξέζεθε κεηαμχ ηνπ Μπεδεζηελίνπ θαη ηεο νδνχ Μεηξνπνιίηνπ Αξζελίνπ θαη πηζηεχεηαη φηη ήηαλ αθηεξσκέλε ζηνλ Άγην Αρίιιεην θαηά ηε Βπδαληηλή πεξίνδν. Μεηά ηελ αλέγεξζε ηνπ Μπεδεζηελίνπ θαη ηε κεηαηξνπή ηεο πεξηνρήο ζε εκπνξηθφ θέληξν (ηέιε 15νπ αξρέο 16νπ αηψλα) ν Ναφο θαηεδαθίζηεθε θαη κεηαθέξζεθε ζηε βνξεηνδπηηθή άθξε ηεο αθξφπνιεο ζηε ζέζε ηεο ζεκεξηλήο κηθξήο πιαηείαο ηνπ Αγίνπ Αρηιιείνπ. ηε ζέζε απηή παξέκεηλε ζε φιε ηε δηάξθεηα ηεο Σνπξθνθξαηίαο. Ο λαφο ππξπνιήζεθε θαη θαηεδαθίζηεθε ζηηο 12 Ηνπλίνπ 1769, πεξίνδνο ηνπ πξψηνπ Ρσζνηνπξθηθνχ πνιέκνπ, απφ θαλαηηζκέλνπο κνπζνπικάλνπο. Σν 1779, νη Λαξηζαίνη ζπγθέληξσζαλ ρξήκαηα γηα ηελ έθδνζε άδεηαο αλνηθνδφκεζεο ηνπ λανχ ε νπνία ηειηθά δφζεθε απφ ην νπιηάλν ειήκ ηνλ Γ κεηά απφ κεζνιάβεζε ηνπ Μεγάινπ Γηεξκελέα ηεο Πχιεο Γ. Μνπξνχδε ην Ο λαφο πνπ αλαγέξζεθε ζηε ζέζε ηνπ παιαηνχ ππξπνιεκέλνπ ήηαλ ιακπξφηεξνο θαη κεγαινπξεπέζηεξνο ηνπ πξνεγνχκελνπ ζε ξπζκφ ηξίθιηηεο βαζηιηθήο. Καηά ηε δηάξθεηα ηεο ειιεληθήο επαλάζηαζεο ( ) ν λαφο θαηαιακβάλεηαη απφ ηνπο Σνχξθνπο θαη κεηαβάιιεηαη ζε ππξηηηδαπνζήθε ζε δχν ρξνληθέο ζηηγκέο: ηνλ Ηνχλην ηνπ 1822 θαη ηνλ Απξίιην ηνπ Μεηά απφ δσξνδνθίεο ησλ αξρψλ ηεο πφιεο απνδίδεηαη θαη πάιη ζηνπο ρξηζηηαλνχο ηνλ Μάξηην ηνπ 1826 θαη ηνλ Ηνχλην ηνπ 1827 αληίζηνηρα. Μεηά ηα κέζα ηνπ 19νπ αηψλα ε πεξηνρή ηνπ Αγίνπ Αρηιιείνπ εππξεπίδεηαη θαη καδί κ απηή θαη ν λαφο κε ηελ θαηεδάθηζε θάπνησλ πξνθηηζκάησλ θαη ηελ θαηαζθεπή θιηκαθσηήο νδνχ πνπ ζπλδέεη ην πξναχιην ηνπ λανχ κε ηε δεμηά φρζε θαη ηε γέθπξα ηνπ Πελεηνχ. Ο λαφο θαηαζηξέθεηαη απφ ην ζεηζκφ ηνπ 1941 θαη ζηε ζέζε ηνπ νηθνδνκείηαη ν ζεκεξηλφο λαφο ζε λενθιαζηθφ ζρέδην Σν Μπεδεζηέλη Σν Μπεδεζηέλη ζεκειηψζεθε απφ ηνλ Οζσκαλφ θπβεξλήηε ηεο πεξηνρήο Turhanoglou Omer Beg κεηαμχ ηνπ 1484 θαη ηνπ 1507 φπσο ζπκπεξαίλεηαη απφ ηνπο θαηαιφγνπο ηδηνθηεζηψλ ηεο επνρήο θαη απφ ηα

16 16 ηερληθά θαη αξρηηεθηνληθά ραξαθηεξηζηηθά ηνπ θηηξίνπ. Σν 1799 θαηαζηξάθεθε απφ θσηηά, έλα ηκήκα ηνπ κεηαηξάπεθε ζε απνζήθε ππξίηηδαο ελψ ην ππφινηπν επηρσκαηψζεθε κέρξη ην χςνο ηεο θαηεζηξακκέλεο ζηέγεο θαη πηζηεχεηαη φηη ρξεζηκνπνηήζεθε σο ρψξνο αλέγεξζεο παξαηεξεηεξίνπ γηα ηελ επφπηεπζε ηεο πεξηνρήο. Λφγσ επάιιεισλ θαηαζηξνθψλ πνιιά ζηνηρεία ηνπ θηηξίνπ αθαηξέζεθαλ. Μεγάιν κέξνο ηεο κνξθήο ηνπ θηίζκαηνο απνθαηαζηάζεθε απφ ηελ Αξραηνινγηθή Τπεξεζία Θεζζαιίαο κε ηελ απνκάθξπλζε ηνπ πιηθνχ επηρσκάησζεο. ηε ζεκεξηλή ηνπ κνξθή ην θηίζκα είλαη νξζνγψληαο θάηνςεο δηαζηάζεσλ πεξίπνπ 30 επί 20 κέηξα κε ιίζηλνπο ηνίρνπο πιάηνπο 1,5 κέηξνπ. Ο ρψξνο ζηεγαδφηαλ θάησ απφ έμη ζφινπο νη νπνίνη ζηεξίδνληαλ πάλσ ζε δχν θνιψλεο νξζνγσληθήο δηαηνκήο απφ ηνηρνπνηΐα. Γηαπηζηψζεθε φηη ην θηίξην πεξηβαιιφηαλ απφ είθνζη ζνισηά καγαδηά θαη είρε ηέζζεξηο ζηνέο. Σν Μπεδεζηέλη (γεληθή άπνςε ιεπηνκέξεηα εηζφδνπ, 2001) Κηίξηα αξηνπνηείσλ ζηξαηνχ. Ληζφθηηζηα θηίξηα θαηαζθεπήο αξρψλ ηνπ αηψλα κε μχιηλε θεξακνζθεπή ζηέγε, ηα νπνία ρξεζηκνπνηήζεθαλ απφ ην ζηξαηφ ζαλ θνχξλνη. ήκεξα ρξεζηκνπνηνχληαη σο απνζήθεο ηεο αξραηνινγηθήο ππεξεζίαο.

17 Κηίξηα «ζηξαηησηηθψλ αξηνπνηείσλ» (γεληθή άπνςε 2001). 17

18 Σν αξραίν ζέαηξν Απφ ηελ αξραηφηεηα πιεξνθνξίεο γηα ην αξραίν ζέαηξν ηεο Λάξηζαο καο δίλεη κφλν κηα απνζπαζκαηηθή επηγξαθή ηνπ α κηζνχ ηνπ 2 νπ αη. π.υ. πνπ βξέζεθε ζηε Λάξηζα θαη βξίζθεηαη ζήκεξα ζηηο απνζήθεο ηνπ Μνπζείνπ ηνπ Βφινπ. Πξφθεηηαη γηα έλα θείκελν, ην νπνίν πεξηιακβάλεη κηα δηθαζηηθή απφθαζε. ην ζθεπηηθφ ηεο απφθαζεο απηήο αλαθέξεηαη γηα πξψηε θνξά ην αξραίν ζέαηξν σο ζηαζεξφ νξφζεκν γηα ηνλ θαζνξηζκφ ησλ νξίσλ ελφο ηδησηηθνχ θηήκαηνο θνληά ζηνλ Πελεηφ. πγθεθξηκέλα θάπνηνο Γεκνθξάηεο θαηέζεζε ζην αξκφδην δηθαζηήξην αγσγή πεξί απνβνιήο απφ ην θηήκα ηνπ, φπνπ είρε ην πιηλζνπξγείν ηνπ, ελαληίνλ ηνπ Αξηζηνθιείηνπ, ν νπνίνο εγθαηαζηάζεθε εθεί παξάλνκα θαη άξρηζε λα ιεηηνπξγεί ην ρνξηνπεγείν ηνπ. Καηαζθεχαδε δειαδή δέκαηα κε δσνηξνθέο. Σν δηθαζηήξην κε ακεηάθιεηε απφθαζε ηνπ απέβαιε ηνλ Αξηζηφθιεηην θαη ηνλ ηηκψξεζε απζηεξά, φπσο ππαηλίζζεηαη ε επηγξαθή, δηφηη «είρε θαηαρξαζηεί θαη ηελ ρψζηλ ηνπ αξραίνπ ζεάηξνπ», είρε θαηαπαηήζεη δειαδή εθηφο απφ ην ηδησηηθφ θηήκα ηνπ Γεκνθξάηε θαη ηνλ ιφθν, ρψξν ηνπ Γεκνζίνπ, ν νπνίνο πεξηειάκβαλε ην πίζσ κέξνο ηνπ αξραίνπ ζεάηξνπ. Ζ επηγξαθή απηή, παξφηη ειιηπήο, είλαη ζπνπδαία δηφηη καο δίλεη θάπνηεο πνιχηηκεο πιεξνθνξίεο γηα ηελ κνξθή θαη ηνλ πεξηβάιινληα ρψξν ηνπ κλεκείνπ. Πξψηα πξψηα κλεκνλεχεη ην ηεξφ ηνπ Γηνλχζνπ, ην νπνίν βξηζθφηαλ ζηνλ ρψξν ηνπ Γηβάλη Παιιάο θαη έρεη θαηαζηξαθεί αηπρψο νινθιεξσηηθά. Αλαθέξεη αθφκε ηηο δχν κεγαινπξεπείο εηζφδνπο ηνπ, ηηο παξφδνπο δειαδή, απφ ηηο νπνίεο ε αξηζηεξή, ε πξνο ηελ πφιε, νλνκαδφηαλ είζνδνο αλδξείαο. Σέινο ηδηαίηεξε κλεία θάλεη θαη κάιηζηα αξθεηέο θνξέο γηα ην πξνζθήλην κε ην ππεξψν ηνπ, κε ην ινγείν δειαδή, φπνπ έπαηδαλ νη αξραίνη ππνθξηηέο. Απηφ ην ζεκείν ηεο επηγξαθήο είλαη ζεκαληηθφηαην. Δπηβεβαηψλεηαη επηγξαθηθά ε ρξνλνινγία θαηαζθεπήο ηνπ πξνζθελίνπ ζην α κηζφ ηνπ 2 νπ αη. π.υ., ε νπνία ηεθκεξηψλεηαη επαξθψο απφ ιεπηνκεξή αλαζθαθηθά δεδνκέλα. Μ άιια ιφγηα, ηελ επνρή πνπ ραξάρηεθε ε επηγξαθή απηή πξέπεη λα είρε κφιηο απνπεξαησζεί ην πξνζθήλην, έλαλ αηψλα κεηά ηελ ίδηα ηε ζθελή. Μάξηπξαο ζηε

19 19 δηθαζηηθή απηή ππφζεζε ήηαλ έλαο νλφκαηη Φζηψηεο. Δίλαη γνεηεπηηθφ λ αλαξσηεζεί θαλείο κήπσο είλαη ν ίδηνο, κηαο θαη είλαη ζχγρξνλνο, κε ηνλ Φζηψηε, ν νπνίνο ήηαλ θαιιηηέρλεο ζην αξραίν ζέαηξν. Σψξα γηα ηελ ηζηνξία πνπ βξηζθφηαλ ην επίδηθν θηήκα ηνπ Γεκνθξάηε. Απ φζν κπνξνχκε λα θαηαλνήζνπκε ηνπο απνζπαζκαηηθνχο ζηίρνπο απηφ εθηεηλφηαλ θνληά ζηε ζεκεξηλή γέθπξα ηνπ Αιθαδάξ, ζηελ έμνδν ηεο ζεκεξηλήο νδνχ Βεληδέινπ. Δθηφο απφ ηελ επηγξαθηθή απηή καξηπξία, νη αξραίεο θηινινγηθέο πεγέο ζην ζχλνιν ηνπο θαη ηδηαίηεξα νη ηζηνξηθέο, πνπ αλαθέξνληαη κε πνιιέο ιεπηνκέξεηεο ζηηο κάρεο ηνπ γ Mαθεδφληθνπ πνιέκνπ, πεξηκεηξηθά ηεο αξραίαο Λάξηζαο ζησπνχλ εληειψο. Δίλαη αθαηαλφεην πσο έλα κεγαινπξεπέο κλεκείν, έλα απφ ηα σξαηφηεξα ηνπ αξραίνπ θφζκνπ, κε πιήξε αξκνλία ζηηο αλαινγίεο ηνπ θαη ηνπο κεηξηθνχο πφδεο ηνπ, κε πινχζην γιππηηθφ δηάθνζκν, ηδηαίηεξα ζηε ζθελή ηνπ, έλα θνκςνηέρλεκα κε ζπάληα νκνξθηά, έκεηλε απαξαηήξεην απφ ηελ αξραία θηινινγηθή παξάδνζε θαη δελ γίλεηαη νχηε θαλ θαη έκκεζε γξαπηή αλαθνξά ζ απηφ. Βέβαηα απφ δσ δελ πέξαζε ν Παπζαλίαο. πσο είλαη γλσζηφ νη εθαηνληάδεο αξραίεο Λαξηζατθέο επηγξαθέο ησλ ειιεληζηηθψλ θπξίσο ρξφλσλ αλαθέξνπλ ηα πιίλζηλα ακπληηθά ηείρε ηεο πφιεο, ηνπο ιακπξνχο λανχο ηνπ Κεξδψνπ Απφιισλα, ζηε ζεκεξηλή πιαηεία Σαρπδξνκείνπ, ηεο Πνιηάδνο Αζελάο ζηελ Αθξφπνιε, ακέζσο αλαηνιηθά ηνπ ηεξνχ λανχ ηνπ Αγ. Αρίιιεηνπ, ην λαφ ηνπ Διεπζέξηνπ Γηφο ζηε δηαζηαχξσζε ησλ δξφκσλ Κνχκα - Κχπξνπ θαη Παλαγνχιε, ηα ζπνπδαηφηαηα ηεξά ηνπ Γηφο ζαπιίνπ, Γηφο Οκνιψνπ, Αξηέκηδνο Δηιπζίαο θαη Δλλνδίαο ζηελ Αθξφπνιε, ηα αγξνηηθά ηεξά έμσ απφ ηελ πφιε θαηά κήθνο ηεο ζεκεξηλήο νδνχ Φαξζάισλ, ηα δχν γπκλάζηα, απφ ηα νπνία ην έλα πνπ αθνξνχζε ηελ παηδεία βξηζθφηαλ θνληά ζην ζεκεξηλφ σδείν θαη ην άιιν γηα ηε ζηξαηησηηθή εθπαίδεπζε ησλ ηππέσλ πνπ εληνπίδεηαη έμσ απφ ηελ πφιε, ζηηο ζπλνηθίεο Νεάπνιε θαη Λεηβαδάθη (αθξηβψο ζηε ζπκβνιή ηνπο) θαη ηέινο ηνλ Ηππφδξνκν πνπ ηνπνζεηείηαη ρσξίο ηδηαίηεξεο επηθπιάμεηο ζηνλ επξχηεξν ρψξν ηνπ γεπέδνπ ηνπ Αιθαδάξ. κσο, ζηα θείκελα ησλ επηγξαθψλ απηψλ δε γίλεηαη θακία κλεία γηα ηα

20 20 κεγάια δεκφζηα νηθνδνκήκαηα ηεο Διεχζεξεο Αγνξάο, ηηο ζηνέο, ην Πξπηαλείν, ην βνπιεπηήξην, ην δηθαζηήξην, ηνπο βσκνχο, ηνπο αλδξηάληεο, ην βήκα θαη πνιιά άιια. Ζ νλνκαζηή «Διεχζεξε Αγνξά» ησλ Λαξηζαίσλ, ηδαληθφ πξφηππν θαηά ηνλ Αξηζηνηέιε γη φιεο ηηο αξραίεο πφιεηο δηφηη μερψξηδε πιήξσο απφ ηελ εκπνξηθή αγνξά θαη πξννξηδφηαλ απνθιεηζηηθά θαη κφλν γηα ηελ έθθξαζε ηνπ πνιηηηθνχ θξνλήκαηνο ησλ ειεχζεξσλ πνιηηψλ βξηζθφηαλ απφ ηα ειιεληζηηθά ρξφληα θαη πέξα θνληά ζηε ζεκεξηλή Κεληξηθή Πιαηεία κε ην επίθεληξν ηεο ζην ρψξν φπνπ βξίζθεηαη ζήκεξα ε ηξαηησηηθή Λέζρε. Αλαπφζπαζην ηκήκα ηεο Διεχζεξεο Αγνξάο ήηαλ θπζηθά ην ιακπξφηεξν απ φια ηα θηίξηα, ην αξραίν ζέαηξν. ηα ςεθίζκαηα ηεο πφιεο ησλ Λαξηζαίσλ κε ηα νπνία ιακβάλνληαλ ζνβαξφηαηεο απνθάζεηο ησλ δεκνζίσλ αξρψλ γηα ζέκαηα θπξίσο εζσηεξηθήο θαη εμσηεξηθήο πνιηηηθήο έρνπλ ζηελ αξρή ην αθφινπζν παλνκνηφηππν ηππηθφ: Σαγεπφληνπλ ηνπλ ηαγνπλ πάληνπλ Αγνξαλνκέληνο ηνπ δείλα Αγνξάο λνκίκαο εφπζαο θ.ιπ. Ζ ιέμε αγνξά ζηε ζεζζαιηθή δηάιεθην ζεκαίλεη θαη Δθθιεζία ηνπ Γήκνπ. Αγνξαλφκνο είλαη ν πξσηνζηάηεο ηαγφο (πξφεδξνο ηνπ Ννκαξρηαθνχ ή Γεκνηηθνχ πκβνπιίνπ, ζα ιέγακε ζήκεξα) ππεχζπλνο γηα ηηο ζπλειεχζεηο ησλ κειψλ ηεο Δθθιεζίαο ηνπ Γήκνπ. Σν ρψξν πνπ ζπλεδξίαδε ε Δθθιεζία ηνπ Γήκνπ, ε Αγνξά δειαδή εκείο κφλν ηνλ ππνπηεπφκαζηε. Γηα ηνπο αξραίνπο Λαξηζαίνπο φκσο απηφ ήηαλ απηνλφεην. Παξάιιειν κ απηφ ην ζηνηρείν απνηεινχλ θαη νη ηδησηηθέο αλαζέζεηο ζε δηάθνξα κεγάια ηεξά. ε αξθεηέο επηγξαθέο αθηεξσκάησλ δε κλεκνλεχεηαη ην φλνκα ηεο ζεφηεηαο θαζ φζνλ απηφ ήηαλ παζίγλσζην. Μφλν πνιιά ρξφληα αξγφηεξα φηαλ ε επξχηαηε δηαζεκφηεηα ηεο ζεφηεηαο είρε πεξηνξηζηεί ην Ηεξαηείν πξνζέζεηε κε λέεο ραξάμεηο επηγξαθψλ ζηα πνιχ παιηά αλαζήκαηα ην φλνκα ηεο ζεφηεηαο ην νπνίν νη λεψηεξνη πξνζθπλεηέο δε ζπκφληνπζαλ. Σν ίδην ζθεπηηθφ επαλαιακβάλεηαη θαη γηα ην αξραίν ζέαηξν ηεο Λάξηζαο. Σν κλεκείν απνηεινχζε αλαπφζπαζην ηκήκα ηεο ειεχζεξεο Αγνξάο θαη

21 21 ηαπηηδφηαλ κε ηελ παλάξραηε ζεκαζία ηεο. Οη πξφζθαηεο αλαζθαθηθέο έδσζαλ άθζνλα αξραηνινγηθά ζηνηρεία πνπ ζπλεγνξνχλ φηη εδψ ζπλεδξίαδε ηφζν ε Δθθιεζία ηνπ Γήκνπ ηεο πφιεο φζν θαη ε δηνίθεζε ηνπ νκφζπνλδνπ θξάηνπο ησλ Θεζζαιψλ, ηνπ πεξίθεκνπ Κνηλνχ ησλ Θεζζαιψλ. Αθφκε ζην ζέαηξν ηνπνζεηνχληαλ ηα ζπνπδαηφηεξα ςεθίζκαηα ησλ δεκνζίσλ αξρψλ ηεο πφιεο θαη ηνπ Κνηλνχ θαη αθφκα ζηήλνληαλ ηα αγάικαηα επσλχκσλ αλδξψλ, αζιεηψλ - ληθεηψλ αγψλσλ θαη δηάζεκσλ κνλνκάρσλ. Απηφ ην ζηνηρείν βέβαηα ζεκαίλεη ρσξίο θακηά επηθχιαμε φηη ην κλεκείν ην επηζθέπηνληαλ νη αξραίνη Λαξηζαίνη φρη κνλφ θαηά ηελ ηέιεζε ζθεληθψλ αγψλσλ ε ζηηο κνλνκαρίεο θαηά ηε Ρσκατθή πεξίνδν, αιιά θαη θαηά ηνλ θαζεκεξηλφ ηνπο πεξίπαην ζηελ ειεχζεξε αγνξά δε κλεκνλεχεηαη ην ζέαηξν ζαλ αξρηηεθηφλεκα δηφηη γηα ηνλ αξραίν Λαξηζαίν πνιίηε ήηαλ απηνλφεην φηη νη ζπλεδξηάζεηο ηεο Δθθιεζίαο ηνπ Γήκνπ, ε Αγνξά δειαδή, ζα ηεινχληαλ αζθαιψο ζ απηφ θαη δελ ρξεηαδφηαλ ηδηαίηεξα λα ην κλεκνλεχζνπλ. ια απηά ηα ςεθίζκαηα πνπ έρνπλ βξεζεί πεξηιακβάλνπλ απνθάζεηο δηνηθεηηθνχ ραξαθηήξα ή απνλνκήο πξνλνκίσλ ζε μέλνπο πνιίηεο. Μέρξη ζήκεξα δε βξέζεθαλ νηθνδνκηθέο επηγξαθέο πνπ λ αλαθέξνληαη ζηελ αξρηηεθηνληθή κνξθή ηνπ κλεκείνπ. ηα λεψηεξα ρξφληα έρνπκε αλαθνξέο γηα ην αξραίν ζέαηξν ηεο Λάξηζαο απφ δηάθνξνπο πεξηεγεηέο, ηζηνξηθνχο θαη αξραηνιφγνπο. Μέρξη ην 1950 νη δεκηέο πνπ πξνθιήζεθαλ ζην αξραίν ζέαηξν απφ ηηο νηθνδνκέο ήηαλ αζήκαληεο, ζρεδφλ ακειεηέεο. Απφ ηε δεθαεηία φκσο απηή, θαη ηδηαίηεξα ηε δεθαεηία ηνπ 1960, νη βιάβεο έγηλαλ πάξα πνιχ ζνβαξέο κε ηηο λέεο νηθνδνκέο πνπ αλεγέξζεθαλ ζηε ζεζε ησλ παιηψλ. Πνιπθαηνηθίεο ζεκειηψζεθαλ πάλσ ζ απηφ, ζεπηηθνί βφζξνη ζεκειηψζεθαλ πάλσ ζηα κάξκαξα, πεδίισζε θαηαζθεπάζηεθε κε ππνδνκή ηα κάξκαξα ησλ ηνίρσλ θαη ηεο θνξχθσζεο ηεο ζθελήο. Παιαηά ηζφγεηα θαηαζηήκαηα πεξηβιήζεθαλ κε θνιφλεο απφ νπιηζκέλν ζθπξφδεκα θαη κεηαβιήζεθαλ ζηα πιαίζηα ηεο αλαθαίληζεο ηνπο ζε δηψξνθα θηίζκαηα κε ππφγεην. Σα κάξκαξα πνπ επηζεκάλζεθαλ ζηα βαζηά ππφγεηα, ή παθηψζεθαλ κε παρχ ζηξψκα ηζηκέληνπ ή ζξπκκαηίζηεθαλ κε θνκπξεζέξ.

22 22 Γεληθή άπνςε ηνπ ζεάηξνπ πξηλ απφ ηηο θαηεδαθίζεηο (1985). Γεληθή άπνςε ηνπ ζεάηξνπ κεηά ηελ θαηεδάθηζε ηνπ αθηλήηνπ επί ησλ νδψλ Βεληδέινπ θαη Παπαλαζηαζίνπ (1987).

23 23 Έλαξμε εξγαζηψλ θαηεδάθηζεο απαιινηξησζέλησλ αθηλήησλ ζην ρψξν ηνπ αξραίνπ ζεάηξνπ (19/6/1992). Γεληθή άπνςε ηνπ ζεάηξνπ (1992).

24 Καηεδαθίζεηο (1992) Καηεδαθίζεηο (1998) 24

25 25 Δπίζεο ε πξφζνςε ηνπ αλαιεκκαηηθνχ ηνίρνπ ηνπ επηζεάηξνπ αθαηξέζεθε γηα λα απνθηήζνπλ κεγαιχηεξν εκβαδφ ηα θαηαζηήκαηα, θνιφλεο δσξηθέο εγθισβίζζεθαλ ζην κπεηφλ ηνπ ππνγείνπ θαη ρξεζηκνπνηήζεθαλ σο εθζεηήξην εκπνξεπκάησλ, ην βάζπζκα ηεο πάλσ επηθάλεηαο ησλ καξκάξηλσλ εηδσιίσλ ρξεζηκνπνηήζεθε γηα ηε κεηαπνίεζε γεσξγηθψλ πξντφλησλ, νη δε κεζφηνηρνη ηεο ζθελήο ζηήξηδαλ ηα ηνηρία απφ νπιηζκέλν ζθπξφδεκα ηνπ ππνγείνπ εξγαζηεξίνπ. ε αξθεηέο πεξηπηψζεηο ηα κάξκαξα, αθνχ μειψζεθαλ απφ ηε ζέζε ηνπο, ζηξψζεθαλ πάλσ ζην ζαζξφ έδαθνο κε θνιπκπεηφ ηζηκέλην γηα λα δεκηνπξγεζεί ζηξψκα θαζαξηφηεηαο. Πάλσ ζην ζηξψκα απηφ ηνπνζεηήζεθαλ ηα ζίδεξα ησλ πεδηινδνθψλ γηα ηελ αλχςσζε ησλ νηθνδνκψλ. Απνκάθξπλζε ζεκειίσλ απφ νπιηζκέλν ζθπξφδεκα (θαηεδαθίζεηο 1992).

26 26 ήκεξα έρεη απνκαθξπλζεί ην κεγαιχηεξν κέξνο ησλ ζεκειίσλ απφ νπιηζκέλν ζθπξφδεκα απφ ηηο παξφδνπο, ην πξνζθήλην, ηελ πξφζνςε θαη ηα εζσηεξηθά δσκάηηα ηεο ζθελήο. Ζ ζπζηεκαηηθή αλαζθαθή ζηνλ ρψξν ηεο νξρήζηξαο έρεη μεθηλήζεη θαη αλακέλεηαη λα νινθιεξσζεί ζχληνκα. εκαληηθά πξνβιήκαηα παξνπζηάδνληαη ζηελ αλαζθαθή ηεο ζθελήο ιφγσ ηνπ φηη ν λφηηνο ηνίρνο ηεο απέρεη απφ ην πεδνδξφκην ηεο νδνχ Βεληδέινπ 3,00 κέηξα πεξίπνπ. ε πεξίπησζε απνρσκάησζεο ζε βάζνο 4,00 κέηξα πεξίπνπ απφ ην ζεκεξηλφ επίπεδν ηνπ νδνζηξψκαηνο ηεο νδνχ Βεληδέινπ ππάξρεη ζεκαληηθφ πξφβιεκα ζηήξημεο ησλ εδαθψλ. Γελ είλαη γλσζηφ ηη αθξηβψο ππήξρε πίζσ απφ ην ρψξν ηεο ζθελήο. Αλ δειαδή είρακε ζην δξφκν πιαηεία ή θάηη άιιν. Οξηζκέλεο βαζηέο εξεπλεηηθέο ηνκέο ζην ζεκείν απηφ απεθάιπςαλ πιήζνο αξραίσλ καξκάξσλ. Απφ ηα παξαπάλσ πξνθχπηεη φηη άκεζα πξέπεη λα γίλεη ε πξνηεηλφκελε πεδνδξφκεζε ηκήκαηνο ηεο νδνχ Βεληδέινπ ψζηε λα νινθιεξσζεί ε αλαζθαθηθή έξεπλα. Σν ζέαηξν ηεο Λάξηζαο θαηαζθεπάζηεθε ην α κηζφ ηνπ 3 νπ αη. π.υ. ζηα ρξφληα ηνπ βαζηιηά ηεο Μαθεδνλίαο Αληίγνλνπ Γφλαηα. Λεηηνχξγεζε δε έμη αηψλεο πεξίπνπ κέρξη ην ηέινο ηνπ 3 νπ αη. κ.υ. νπφηε θαη δηαθφπεθε απφηνκα ε δσή ηνπ. Μεηά απφ ηζρπξφ ζεηζκφ πνπ έιαβε ρψξα ζηε Λάξηζα ηνλ 7 αη. κ.υ. θαηέξξεπζε έλα κεγάιν κέξνο ηνπ επηζεάηξνπ θαη ν δεχηεξνο φξνθνο ηεο ζθελήο κέζα ζην εζσηεξηθφ ηεο νξρήζηξαο. Ζ ζξαχζε ησλ κεηψπσλ πνιιψλ εδσιίσλ ηνπ θνίινπ δελ πξνέξρεηαη απφ αζβεζηνπνηνχο, φπσο ππνζέηακε παιαηφηεξα, αιιά απφ ην βίαην θαηξαθχιηζκα ησλ νγθσδψλ καξκάξσλ ηνπ επηζεάηξνπ. απηφ ην ζεκείν έξρεηαη ακείιηθην έλα εξψηεκα. Αθνχ ην ζέαηξν ηεο Λάξηζαο θηίζζεθε ηνλ 3 αη. π.υ. πνπ πξσηνπαίρζεθαλ ηα δξάκαηα κε παλζεζζαιηθφ ελδηαθέξνλ, φπσο ε Άιθεζηηο θαη ν Φηινθηήηεο ηνπ Δπξππίδε ή ην θαη εμνρήλ εζληθφ δξάκα ησλ Λαξηζαίσλ νη Λαξηζαίνη ηνπ νθνθιή; Οη αλαζθαθηθέο έξεπλεο έδσζαλ αξθεηέο πιεξνθνξίεο γηα απηφ ην πειψξην

27 27 επηζηεκνληθφ ζέκα. Γηαπηζηψζεθε φηη θάησ απφ ην κεγαιεηψδεο ειιεληζηηθφ ζέαηξν ππήξμε έλα παιηφηεξν κε καξκαξνζηξσκέλε νξρήζηξα θαη μχιηλα έδξαλα, ηα νπνία νη αξραίνη απνθαινχζαλ ηθξία. Σν παιαηφηεξν ζέαηξν αλήθεη ρξνληθά ζηα θιαζζηθά ρξφληα θαη εδψ πξέπεη λα πξσηνπαίρζεθαλ ηα δξάκαηα, πνπ αλαθέξακε πξηλ. Πξέπεη φκσο λα δηεπθξηλίζνπκε ζην ζεκείν απηφ φηη έρνπλ γίλεη πνιιέο απφπεηξεο απφ εηδηθνχο επηζηήκνλεο γηα ηε απνθαηάζηαζε ηεο κνξθήο ηνπ θιαζζηθνχ ζεάηξνπ ρσξίο λα είλαη απφιπηα πεηζηηθά ηα απνηειέζκαηα. Καη απηφ γηαηί νη πιεξνθνξίεο ησλ δξακάησλ θαη άιισλ θηινινγηθψλ πεγψλ δε ζπκθσλνχλ ζε αξθεηέο πεξηπηψζεηο κε ηα αξραηνινγηθά δεδνκέλα. Παξφιε ηελ ηεξάζηηα βηβιηνγξαθία πνπ ππάξρεη ην πξφβιεκα παξακέλεη αθφκε αλνηρηφ. Έλα είλαη βέβαην φηη ζε θαλέλα, κα ζε θαλέλα, απφ ηα κεγαιεηψδε κλεκεία πνπ βιέπνπκε ζήκεξα νη αξραίνη δξακαηηθνί πνηεηέο δελ δίδαμαλ ηα έξγα ηνπο. Απελαληίαο παίδνληαλ ζ απηά επαλαιήςεηο ησλ θιαζζηθψλ έξγσλ θαη έξγα ηεο Νέαο Κσκσδίαο. Γεληθή άπνςε ηνπ ζεάηξνπ (1999)

28 28 Κνίιν ηνπ αξραίνπ ζεάηξνπ ηεο Λάξηζαο απνηεινχζε ε ίδηα ε πιαγηά ηνπ ιφθνπ «Φξνχξην», ε νπνία κε θαηάιιειεο εθζθαθέο είρε δηακνξθσζεί ζε αλαβαζκνχο γηα ηελ ηνπνζέηεζε ησλ καξκάξηλσλ εδσιίσλ. Μεξηθή άπνςε ηνπ θνίινπ (2000). ην κέζν πεξίπνπ ηνπ θνίινπ κε κεγάιε αλαζθαθή είρε δεκηνπξγεζεί πεξηκεηξηθά έλαο δηάδξνκνο πι. 2,00 κ. θαη κηα ηαξάηζα - άλδεξν πξνο ηα βφξεηα γηα ηελ ζεκειίσζε ηνπ επηζεάηξνπ. Ο δηάδξνκνο απηφο ήηαλ ην δηάδσκα ηνπ ζεάηξνπ θαη ρξεζίκεπε γηα ηελ άλεηε δηαθίλεζε ησλ ζεαηψλ. Δίλαη ζηξσκέλνο κε κεγάιεο πιάθεο ιεπθνχ καξκάξνπ, νη νπνίεο παηνχλ πάλσ ζε νγθψδεηο πσξφιηζνπο. Σν δηάδσκα ρψξηδε ην κλεκείν ζε επηζέαηξν θαη ζην θάησ ή θπξίσο ζέαηξν.

29 29 Γεληθή άπνςε (2000). Σν επηζέαηξν, έλα ηκήκα ηνπ είρε βξεζεί παιαηφηεξα κέζα ζην ρψξν ησλ πξψελ ζηξαηησηηθψλ αξηνπνηείσλ, είρε ηελ αθφινπζε δνκή: ην ζεκείν επαθήο κε ην δηάδσκα θαηαζθεπάζζεθε έλαο ηζρπξφο αληεξεηζκαηηθφο ηνίρνο χς κ. πι. 2,00 κ., ν νπνίνο ζηε κπξνζηηλή ηνπ επηθάλεηα, πνπ ήηαλ νξαηή απφ ηνπο ζεαηέο, είρε επέλδπζε απφ θπβφιηζνπο άζπξνπ καξκάξνπ, κε επηκειεκέλε θαη ιεπηνκεξή εξγαζία ιάμεπζεο. Γηα ην πίζσ κέξνο ηνπ ρξεζηκνπνηήζεθαλ νγθψδεηο πσξφιηζνη, αδξά θαηεηξγαζκέλνη, δξνκηθά θαη κπαηηθά εληζρπφκελνη κε ζθήλεο γηα ηελ ζηαηηθή ηνπο επάξθεηα. Ο ηνίρνο απηφο παηάεη πάλσ ζε έλα ηνηρνβάηε απφ θπβφιηζνπο άζπξνπ επίζεο καξκάξνπ. ην ζεκείν επαθήο αλαιεκκαηηθνχ θαη ηνηρνβάηε δεκηνπξγήζεθε έλα σξαίν ιεζβίν θπκάηην. Ο ηνίρνο απηφο δερφηαλ φιεο ηηο πηέζεηο απφ ην ππεξέρνλ ηκήκα ηνπ επηζεάηξνπ.

30 30 Άπνςε επηζεάηξνπ (2000). Καηαζθεπάζηεθε γηα λα δερζεί πνιχ κεγαιχηεξεο απφ ηηο ζεηξέο εδσιίσλ πνπ ππνινγηδφηαλ κέρξη ην ηέινο ηνπ 1999 φηη δήζελ είρε ην επηζέαηξν. Καηά ηελ πξφνδν ησλ θεηηλψλ αλαζθαθψλ επηζεκάλζεθε ζηε ζέζε ηνπ έλα πνιχ κηθξφ ηκήκα ηνπ επηζεάηξνπ δίπια απφ ηα ζεκέιηα ηνπ σξνινγίνπ ηεο πφιεο. Δίλαη κηθξφ απφζπαζκα απφ απηφ πνπ απεηθνλίδνπλ νη Beguignon θαη Αμελίδεο ζηα βηβιία ηνπο κε αζπξφκαπξεο θσηνγξαθίεο ηεο επνρήο ηνπο βέβαηα. Δίλαη πεξίεξγν πσο μέθπγε ηελ νινθιεξσηηθή θαηαζηξνθή θαη παξέκεηλε εθεί μεραζκέλν κέζα ζηα ρνξηάξηα γηα λα ζπκίδεη κε θακάξη ηελ κεγαινπξέπεηα ηνπ κλεκείνπ. Σν αλαπάληερν απηφ εχξεκα καο βνεζά λα θαηαλνήζνπκε ην χςνο θαη ην εχξνο ηνπ επηζεάηξνπ. Βξίζθεηαη ζε απφζηαζε 12,00 κ. απφ ην δηάδσκα θαη 8,00 κ. ςειφηεξα απφ ην αληίζηνηρν ηκήκα ηνπ επηζεάηξνπ πνπ βξέζεθε ζην ζηξαηησηηθφ αξηνπνηείν. Ο ιφθνο ζην ρψξν ηνπ σξνινγίνπ ήηαλ ζηελ

31 31 αξραηφηεηα ηνπιάρηζηνλ θαηά ηέζζεξα κέηξα ςειφηεξνο. Σκήκα επηζεάηξνπ (2000)

32 32 ηελ απιή ησλ ζηξαηησηηθψλ αξηνπνηείσλ ππήξρε ιφθνο, ν νπνίνο ηζνπεδψζεθε θαηά ηελ θαηαζθεπή ησλ θηηξίσλ θαη ην επηζέαηξν ζ απηφ ην ζεκείν απνμειψζεθε. Έλα κεκνλσκέλν θηίζκα ηνπ ζπγθξνηήκαηνο ησλ θηηξίσλ απηψλ παηάεη αθξηβψο πάλσ ζην επηζέαηξν θαη ζα θαηεδαθηζηεί ηνλ επφκελν ρξφλν. ηα νηθφπεδα ησλ θαηεδαθηζκέλσλ θηηξίσλ Μάηνπ θαη Παπαζαλαζίνπ, θαη ζην δξφκν θπζηθά, ηελ έμνδν δειαδή ηεο Παπαλαζηαζίνπ πνπ πεξλνχζε πάλσ απφ ην ζέαηξν πξνο ην Φξνχξην, ππήξμε ε ζπλέρεηα ηνπ εληαίνπ ιφθνπ. Μ άιια ιφγηα ν ιφθνο ηνπ επηζεάηξνπ ήηαλ εληαίνο θαη εκηθπθιηθφο απφ ηελ νδφ Βεληδέινπ κέρξη θαη ηνλ ρψξν ησλ ζηξαηησηηθψλ αξηνπνηείσλ. ηα πιατλά θαηέιεγε ζε ηζρπξνχο αληεξεηζκαηηθνχο ηνίρνπο, εθ ησλ νπνίσλ ν δεμηφο ελ κέξεη έρεη απνθαιπθζεί ζε κήθνο 9.50 κ. πι. 2,00 κ., θαη χς.2.50 κ. Δίλαη δνκεκέλνο κε ηξηπιή ζεηξά γσληνιίζσλ εθ ησλ νπνίσλ νη δχν εζσηεξηθέο είλαη αδξά θαηεηξγαζκέλνη πσξφιηζνη θαη ε εμσηεξηθή ε νπνία ήηαλ νξαηή, απνηειείηαη απφ ιεηαζκέλνπο καξκάξηλνπο θπβφιηζνπο. Άπνςε αλαιεκκαηηθψλ ηνίρσλ (2000) Σν επηζέαηξν ζηα πέξαηα ηνπ δεμηά-αξηζηεξά δελ θάιππηε ην ζπλνιηθφ εχξνο ηνπ θπξίσο ζεάηξνπ αιιά ήηαλ πην πεξηνξηζκέλν θαηά 2,00 κ. ην ζεκείν επαθήο δειαδή ησλ αληεξεηζκαηηθψλ ηνίρσλ ηνπ θπξίσο ζεάηξνπ θαη ηνπ επηζεάηξνπ δεκηνπξγνχληαλ, έλα ζπάζηκν κε θάζεην αλάκεζα ηνπο ζπλδεηηθφ ηνίρν. Πξνθαλψο ν αξρηηέθησλ πνπ ζρεδίαζε ην αξραίν ζέαηξν ηεο Λάξηζαο έδσζε απηή ηε ιχζε γηα λα

33 33 ηνπνζεηήζεη ζην ζεκείν απηφ κηα θιίκαθα γηα ηελ άλνδν ησλ ζεαηψλ ζην επηζέαηξν. Ζ ππφζεζε απηή εληζρχεηαη θαη απφ ην γεγνλφο φηη πίζσ απφ ηα θαηαζηήκαηα ηεο Βεληδέινπ, απφ ην ζέαηξν κέρξη ηελ Πνιπθάξπνπ, ππάξρεη έλα θπζηθφ βάζπζκα ηνπ ιφθνπ πιάηνπο 4,00 κ, πνπ ελδερνκέλσο ήηαλ εμσηεξηθφο δξφκνο πνπ νδεγνχζε ζηελ εμσηεξηθή θιίκαθα ηνπ επηζέαηξνπ. Με ηηο λέεο αλαζθαθέο μεπεξάζηεθαλ νη παιηφηεξεο δπζθνιίεο θαη ππνινγίζζεθε κε αθξίβεηα ην εχξνο ηνπ επηζεάηξνπ. Κάιππηε ην κηθξφ παξθάθη κε ηα πεχθα, ην ιφθν ηνπ σξνινγίνπ θαη θπζηθά ην κεγαιχηεξν κέξνο ησλ θηηξίσλ ηνπ αξηνπνηείνπ. Υσξηδφηαλ κε 24 θιηκαθίδεο αλφδνπ ζε 22 θεξθίδεο κε 25 ζεηξέο εδσιίσλ. Απφ ην δηάδσκα κέρξη ην χςνο ηνπ αλαιιεκαηηθνχ ηνίρνπ νη θιηκαθίδεο αλέβαηλαλ πνιχ απφηνκα. Απφ εθεί θαη πάλσ φδεπαλ νκαιά. Γεληθή άπνςε (2000).

34 34 Έρεη εθέηνο ππνινγηζζεί κε αθξίβεηα φηη νη ζεαηέο ζην ςειφηεξν ζεκείν ηνπ επηζεάηξνπ έβιεπαλ θαη άθνπγαλ απφ ην δάπεδν ηεο νξρήζηξαο, φπνπ εθηπιίζζνληαλ ην αξραίν δξάκα ε νη κνλνκαρίεο θαηά ηελ ξσκατθή πεξίνδν, απφ απφζηαζε 45,00 κ. Απηφ βέβαηα απνηειεί κηα αζθαιή έλδεημε γηα ηελ κεγάιε επθξίλεηα θαη ηελ ζπνπδαία αθνπζηηθή ηνπ κλεκείνπ. Απφ ηε ζεκεξηλή θαηάζηαζε ηνπ επηζεάηξνπ, ιείπεη πεξίπνπ ην 60% ησλ καξκάξσλ. Απφ απηά ην 20% ίζσο θαη ιίγν παξαπάλσ είλαη πεζκέλν κέζα ζηελ νξρήζηξα. Έλα κέξνο είλαη αθφκε εληνηρηζκέλν ζηα ζεκέιηα ηνπ εμαγσληθνχ σξνινγίνπ ηεο πφιεο θαη ηέινο έλα κεγάιν πνζνζηφ είλαη δηαζθνξπηζκέλν ζηα πξαλή ηνπ ιφθνπ. Σέινο έλα κηθξφ πνζνζηφ 8-10% ζεσξείηαη νξηζηηθά ρακέλν, εθηφο αλ θαηά ηελ αλαζθαθή ηεο νξρήζηξαο βξεζνχλ θαη άιια πεζκέλα κάξκαξα ηνπ επηζεάηξνπ. Σν γεγνλφο πάλησο απηφ ηεο απψιεηαο δειαδή θάπνησλ καξκάξσλ είηε απφ ην επηζέαηξν είηε απφ άιια ζεκεία ηνπ κλεκείνπ δελ πξφθεηηαη λα καο πξνβιεκαηίζεη ζηελ θάζε αλαζηήισζεο δηφηη γλσξίδνπκε πνιχ θαιά ην αξραίν ιαηνκείν ζην Καζηξί Αγηάο, απ φπνπ πξνήιζε ην κάξκαξν ηνπ αξραίνπ ζεάηξνπ. Αξραίν ιαηνκείν ζηε ζέζε Καζηξί Αγηάο.

35 Άπνςε ηκήκαηνο αξραίνπ ιαηνκείνπ ζηε ζέζε Καζηξί Αγηάο. 35

36 36 ην θπξίσο ζέαηξν ηα πξάγκαηα είλαη ηειείσο δηαθνξεηηθά. Σα κάξκαξα πνπ είλαη ζηε ζέζε ηνπο καδί κε απηά πνπ γηα δηάθνξνπο ιφγνπο έρνπλ εμαρζεί θαη είλαη ζήκεξα ζθφξπηα ζε δηάθνξα ζεκεία ηνπ ρψξνπ θαιχπηνπλ έλα πνζνζηφ 95% θαη πιένλ. Γελ έρνπκε εδψ θαλέλα ηδηαίηεξν πξφβιεκα γηα ηελ αλαζηήισζε ηνπ. Με βάζε ηηο επηγξαθέο πνπ είλαη ραξαγκέλεο πάλσ ζ απηά κπνξνχκε λα ηαπηίζνπκε ηελ αθξηβή ζέζε φισλ φζσλ έρνπλ εμαρζεί. Σν θπξίσο ζέαηξν ρσξηδφηαλ κε 12 θιίκαθεο αλφδνπ ζε 11 θεξθίδεο κε 25 ζεηξέο εδσιίσλ ε θαζεκία, φζν δειαδή θαη ην επηζέαηξν. Σα κάξκαξα έρνπλ κεγαιχηεξε επηκέιεηα ιείαλζεο ηφζν ζηα κέησπα φζν θαη ζηελ πάλσ επηθάλεηα ηνπο απφ ηελ αληίζηνηρε ηνπ επηζεάηξνπ. Παηνχλ πάλσ ζε ππνδνκέο απφ πσξνιηζηθφ ή ζρηζηνιηζηθφ πιηθφ. Οη αξκνί κεηαμχ ηνπο είλαη αζθαιψο ηξηρνεηδείο. Σα εδψιηα θαηά κήθνο ησλ θιηκάθσλ αλφδνπ είλαη ζπλήζσο πην κηθξά ζε ζρέζε κε ηα νγθψδε, κε κήθνο πάλσ απφ 2,00 κ., θεξθίδσλ. Σα κηθξφηεξα εδψιηα ησλ θιηκάθσλ είραλ επηκειεκέλε εξγαζία ιάμεπζεο θαη ζηε ζηελή ηνπο πιεπξά, ε νπνία ζε κεξηθέο πεξηπηψζεηο ζηηο θαηψηαηεο ζεηξέο πξνο ηελ πιεπξά ηεο νξρήζηξαο είραλ αλάγιπθε δηαθφζκεζε κε πφδηα ιηνληαξηψλ. Γηα αζθαιέζηεξε ζηήξημε ησλ νγθσδψλ εδσιίσλ γηλφηαλ θαη ζχλδεζε κε ζηδεξέληνπο ζπλδέζκνπο θαη κνιπβδνρφεζε ησλ θάησ κε ηηο ακέζσο ππεξθείκελεο ζεηξέο. ηελ πάλσ επηθάλεηα φισλ ησλ εδσιίσλ ηφζν ηνπ θπξίσο ζεάηξνπ φζν θαη ηνπ επηζεάηξνπ είρε ιαμεπηεί έλα εληαίν ξερφ ησλ ππεξθείκελσλ ζεαηψλ. Με ηηο ηειεπηαίεο αλαζθαθηθέο έξεπλεο απνθαιχθζεθε ην πέξαο ηνπ θπξίσο ζεάηξνπ πξνο ην εζσηεξηθφ ηεο νξρήζηξαο ζε κήθνο πάλσ απφ 25,00 κ. Δίλαη θαηαζθεπαζκέλν κε ιεηαζκέλνπο θπβφιηζνπο άζπξνπ καξκάξνπ κε αξηζηνηερληθή ζχλζεζε. Οη θπβφιηζνη απηνί ρξεζίκεπαλ θαη σο αληέξεηζκα γηα ηελ ζηήξημε ησλ ππεξθείκελσλ θεξθίδσλ. ηελ πάλσ επηθάλεηα ηνπο έρνπλ ηφξκνπο γηα ηελ ζηεξέσζε ησλ πξψησλ ηεζζάξσλ ζεηξψλ ησλ εδσιίσλ, πνπ δελ είλαη ζήκεξα ζηε ζέζε ηνπο. Απφ ην ηέινο ηνπ 1 νπ αη. π.υ. θαη ηηο αξρέο ηνπ 1 νπ αη. κ.υ. ην αξραίν ζέαηξν ηεο Λάξηζαο κεηακνξθψζεθε ζε ξσκατθή αξέλα γηα ηελ ηέιεζε κνλνκαρηψλ θαη άιισλ παξαζηάζεσλ απηήο ηεο επνρήο, κίκσλ, αθξνβαηψλ, ηζαξιαηάλσλ, κάγσλ, παιαηζηψλ

37 37 θ.ιπ. Κακηά παξέκβαζε δελ έγηλε ζην θνίιν, πιελ νξηζκέλσλ κέρξη ηα κέζα ηνπ 2 νπ αη. κ.υ. θαη ίζσο ιίγν αξγφηεξα. ην ηέινο ηνπ 2 νπ αη. κ.υ. έγηλε ξηδηθή κεηαηξνπή ηνπ θπξίσο ζεάηξνπ. Ξειψζεθαλ νη 4 πξψηεο ζεηξέο ησλ εδσιίσλ γηα λα δηεπξχλνπλ ηελ παιηά νξρήζηξα θαηά 4,00 κέηξα πεξίπνπ. Πάλσ απφ ηελ 5 ε παιηά ζεηξά ησλ εδσιίσλ, ε νπνία θαηά ηνλ 3 κεηαρξηζηηαληθφ αηψλα κεηαηξάπεθε ζε πξψηε, ηνπνζέηεζαλ καξκάξηλα ζπξψκαηα, φξζηα ελεπίγξαθα κάξκαξα δειαδή ζε β ρξήζε, απφ ηα νπνία ηα πεξηζζφηεξα βξέζεθαλ ζηε ζέζε ηνπο, θαη πεξηέηξεραλ φιε ηελ θνλίζηξα ηεο λέαο αξέλαο. Σα κάξκαξα απηά δηαζη κ. x 0.90 κ., είραλ ζηελ πάλσ ζηελή πιεπξά ηνπο ηφξκνπο γηα ηελ έλζεζε ζηδεξέλησλ ή μχιηλσλ δηθξάθησλ. Σκήκα θνίινπ (1999) Σκήκα θνίινπ (2000) ηφρνο φισλ απηψλ ήηαλ ε πξνζηαζία ησλ ζεαηψλ ιφγσ ηνπ φηη ζην αξραίν ζέαηξν γηλφηαλ θαη ζεξηνκαρίεο. Σα απνμεισκέλα εηδψιηα είραλ ρξεζηκνπνηεζεί θάησ απφ ηα νγθψδε ζεξψκαηα γηα ιφγνπο θαζαξά ζηαηηθνχο. Μπξνζηά θαη ζε επαθή κε ην πέξαο ηνπο θπξίσο ζεάηξνπ, 0,35 κ. βαζχηεξα βξέζεθε ν θηηζηφο αγσγφο πιάηνπο 1,00 κ. πεξίπνπ θαιπκκέλνο κε ιεηαζκέλεο καξκάξηλεο πιάθεο. Ο αγσγφο απηφο πεξηέηξερε φιε ηελ νξρήζηξα, δηαπεξλνχζε ηε ζεκειίσζε ηεο ζθελήο κε δχν εμφδνπο θαη θάπνπ έμσ απ απηήλ ζα έζηξηβε κε θαηεχζπλζε πξνο ηνλ Πελεηφ. Αλεμάξηεηα βέβαηα κε ηελ πξαγκαηηθή θαηεχζπλζε ηνπ παξαηεξνχκε φηη αθφκα θαη ζήκεξα απνξξνθά ην ζχλνιν ησλ νκβξίσλ πδάησλ ηνπ ζεάηξνπ. ζνλ αθνξά ηε ρσξεηηθφηεηα ηνπ κλεκείνπ κε βάζε ηα

38 38 παιαηφηεξα αξραηνινγηθά δεδνκέλα ππνινγίζακε φηη ρσξνχζε ηνπιάρηζηνλ ζεαηέο ζηελ πεξίνδν ηεο αθκήο ηνπ. Σψξα είκαζηε ππνρξεσκέλνη λα αλαζεσξήζνπκε απηέο ηηο ζθέςεηο θαη λα ππνζηεξίμνπκε κ αζθάιεηα φηη ην ζέαηξν ηεο Λάξηζαο ήηαλ έλα απφ ηα κεγαιχηεξα ηνπ αξραίνπ θφζκνπ θαη ρσξνχζε πάλσ απφ θαζήκελνπο ζεαηέο. Απηφ ην ζηνηρείν βέβαηα είλαη πνιχ ζνβαξφ αλ ιάβνπκε ππφςε καο φηη ζχκθσλα κε ηηο επηγξαθηθέο ελδείμεηο, πνπ ππάξρνπλ ηα ζθεληθά δξψκελα ζην κεγαιεηψδεο απηφ κλεκείν δελ παξαθνινπζνχζαλ κφλν αξραίνη Λαξηζαίνη πνιίηεο αιιά θαη θάηνηθνη άιισλ γεηηνληθψλ δνξπθνξηθψλ πφιεσλ φπσο Κξαλλσλίσλ, Γπξησλίσλ, Γνλλέσλ θαη Φαιαλλέσλ. Γεληθή άπνςε ηνπ αξραίνπ ζεάηξνπ (2000) Ζ πξφνδνο ησλ εξγαζηψλ ζα δψζεη πεξηζζφηεξα ζηνηρεία γηα ην ζέκα απηφ θαη αθφκα φηη ζα πξνθχςνπλ επηπιένλ πιεξνθνξίεο γηα ηελ φιε δηαδηθαζία ησλ παξαζηάζεσλ, ηηκέο εηζηηεξίσλ, επνρή ηέιεζεο ησλ ζθεληθψλ αγψλσλ, νλφκαηα εζνπνηψλ, ρνξεγψλ, δηνλπζηαθψλ ηερληηψλ θαη άιια. Γηα ηελ νξρήζηξα δελ κπνξνχκε αηπρψο λα κηιήζνπκε αθφκα θαζψο απηή δελ έρεη αλαζθαθεί. Τπνινγίδνπκε φηη είρε δηάκεηξν 24,00 κ. Σν δάπεδν ηεο βξίζθεηαη ζε βάζνο 4,00 κ. θαη είλαη θαηάζπαξην απφ κάξκαξα ηεο ζθελήο θαη ηνπ επηζεάηξνπ.

39 39 Οη πάξνδνη κε ηνπο αλαιεκκαηηθνχο ηνίρνπο ζψδνληαη ζε άξηζηε θαηάζηαζε ζε βάζνο 4,00 κ. Ζ πξφζνςε ηνπο θαζαξίζηεθε ην ηειεπηαίν ηξίκελν απφ ηα ππφγεηα ησλ θαηαζηεκάησλ θαη είλαη ζήκεξα νξαηή απφ ηνπο δηεξρφκελνπο πνιίηεο. Πάλησο ε εηθφλα είλαη άθξσο εληππσζηαθή. Οη αλαιεκκαηηθνί ηνίρνη είλαη θαηαζθεπαζκέλνη απφ θπβφιηζνπο άζπξνπ καξκάξνπ θαη έρνπλ αξηζηνηερληθή εξγαζία ιάμεπζεο. Άπνςε αλαιεκκαηηθνχ ηνίρνπ (2000) Δίλαη ραξαθηεξηζηηθφ φηη νη ππνθείκελνη θπβφιηζνη θάζε ζεηξάο ζην ζεκείν αξκψλ κε ηνπο ππεξθείκελνπο πξνεμέρνπλ θαηά νξηζκέλα εθαηνζηά. Απηφ γίλεηαη ζ φιε ηελ ηεξάζηηα επηθάλεηα ησλ ηνίρσλ θαη επηλνήζεθε απφ ηνπο αξραίνπο ζηπινθνπάδεο γηα ιφγνπο θαζαξά αηζζεηηθνχο. Να κελ βιέπνπλ δειαδή νη ζεαηέο κηα ιεία, λεθξή επηθάλεηα αιιά λα παηγληδίδεη ην βιέκκα ηνπο πάλσ ζ απηή. Ο αλαιεκκαηηθφο ηεο δεμηάο παξφδνπ απνθαιχθζεθε ζε κήθνο 26,00 κ., χςνο 4,50 κ. θαη πιάηνο 3,00 κ. Ο αληίζηνηρνο ηεο αξηζηεξάο παξφδνπ βξέζεθε ζε κήθνο κ., χςνο 3,00 κ. θαη πιάηνο 3,00 κ., φπσο ν πξνεγνχκελνο. Καη ζηνπο δχν αλαιεκκαηηθνχο ηνπ θνίινπ βξέζεθαλ νη είζνδνη ηνπ ζεάηξνπ. Καη ζηηο δχν πεξηπηψζεηο επηζεκάλζεθαλ ηα ζηνηρεία ησλ κλεκεησδψλ ηνμσηψλ εηζφδσλ (ζνιίηεο ιίζνη ζθφξπηνη θαηαγήο, εγθνπέο ζηα κάξκαξα θ.ιπ.). Με ην πέξαο ησλ αλαιεκκαηηθψλ ηνίρσλ ζηα δχν άθξα ηεο νξρήζηξαο θιείλεη θαη

40 40 ην άλνηγκα ηνπ πεηάινπ ηνπ ζεάηξνπ. Οη δξφκνη ησλ παξφδσλ ήηαλ καξκαξνζηξσκέλνη θη απηφ γηαηί δελ ήηαλ απιά κηθξνί δξφκνη πξνζπέιαζεο ζην κλεκείν αιιά απνηεινχζαλ ζηε ζπλέρεηα ηνπο κεγάινπο δεκφζηνπο πνκπηθνχο δξφκνπο. Ο δξφκνο ηεο δεμηάο παξφδνπ επηθνηλσλνχζε κε ην β' ζέαηξν θαη ζηε ζπλέρεηα κε ηε θχξηα έμνδν ηεο Λάξηζαο πξνο ηε Φάιαλλα θαη ηελ Οινζζφλα απφ ηε μχιηλε γέθπξα ηνπ Πελεηνχ απέλαληη αθξηβψο απφ ην Σερληθφ Δπηκειεηήξην. Ο δξφκνο ηεο αξηζηεξήο παξφδνπ επηθνηλσλνχζε κε ηνλ καξκαξνζηξσκέλν δξφκν, πνπ βξέζεθε πξηλ απφ ιίγα ρξφληα ζην νηθφπεδν Υαηδεπνχιηνπ ζηε γσλία ησλ νδψλ Ρνχζβειη θαη Κχπξνπ. Ο ιακπξφο απηφο δξφκνο μεθηλνχζε απφ ηελ ηεξή πεξηνρή ηεο πιαηείαο Σαρπδξνκείνπ, έβαηλε παξάιιεια κε ηελ ζεκεξηλή νδφ Ρνχζβειη, δηέζρηδε ην νηθνδνκηθφ ηεηξάγσλν κεηαμχ ησλ νδψλ Δξκνχ θαη Παλφο θαη θάπνπ εθεί ζηελ αξρή ηεο νδνχ Φηιειιήλσλ θαη Βεληδέινπ έζηξηβε απφηνκα πξνο ηελ αξηζηεξή πάξνδν ηνπ ζεάηξνπ. Ζ ζθελή είλαη ην θαιχηεξα δηαηεξεκέλν ηκήκα ηνπ κλεκείνπ. Δίλαη ζηελ νπζία έλα απηνηειέο, κεγαινπξεπέο νηθνδφκεκα πνπ απνηειείηαη απφ ηέζζεξα δσκάηηα - παξαζθήληα κε ηξείο εηζφδνπο αλάκεζα ηνπο έρνληαο ζπλνιηθφ κήθνο 37,00 κ. θαη χςνο 3,00 κ. Άπνςε ζθελήο (2000)

41 41 Έρεη ηξεηο θχξηεο νηθνδνκηθέο θάζεηο: ε πξψηε αλάγεηαη ζην α κηζφ ηνπ 3 νπ αη. π.υ. θαη είλαη ζχγρξνλε κε ηελ θαηαζθεπή ηνπ ζεάηξνπ. Δίρε ηέζζεξα δσκάηηα θαη ήηαλ θαηαζθεπαζκέλε κε ιαμεπηνχο πσξφιηζνπο. Άπνςε ζθελήο (1999). Σν πσξνιηζηθφ πιηθφ πξνέξρεηαη απφ ηα κεγάια αξραία ιαηνκεία πνπ βξίζθνληαη ζηε ζέζε «Κξηληήξη» θνληά ζηνλ Σχξλαβν. Ζ πψξηλε θχξηα φςε ηεο ζθελήο πξνο ηελ πιεπξά ηεο νξρήζηξαο θαη ησλ ζεαηψλ θαιππηφηαλ θαηά ηελ ηέιεζε ησλ παξαζηάζεσλ κε δσγξαθηθνχο πίλαθεο. Απηφ ηεθκεξηψλεηαη απφ ηα ζηδεξέληα θαξθηά, πνπ ππάξρνπλ αθφκα θαη ζήκεξα, απ φπνπ θξεκνχζαλ ηνπο πίλαθεο. Ζ θεληξηθή είζνδνο ρξεζηκνπνηνχληαλ σο Υαξψλεηα θιίκαθα, απ φπνπ νη ππνθξηηέο εκθαλίδνληαλ σο θαληάζκαηα, φπσο ην θάληαζκα ηνπ Γαξείνπ ζηνπο «Πέξζεο» ηνπ Αηζρχινπ. Πξέπεη λα δηεπθξηλίζνπκε ζην ζεκείν απηφ φηη ηα δχν πιατλά δσκάηηα είραλ αλεμάξηεηε εμσηεξηθή είζνδν απφ ηνλ λφηην ηνίρν θαη δελ επηθνηλσλνχζαλ κε ηα άιια δχν εζσηεξηθά δσκάηηα. Απηφ ζεκαίλεη φηη ηα δχν πιατλά δσκάηηα ήηαλ ζθεπνζήθεο θαη δελ ρξεζηκνπνηνχληαλ γηα ηηο ζθεληθέο αλάγθεο ησλ παξαζηάζεσλ. Δδψ θπθινθνξνχζαλ δειαδή νη δηνλπζηαθνί ηερλίηεο πνπ εηνίκαδαλ ηηο παξαζηάζεηο θη εδψ απνζεθεχνληαλ ην απαξαίηεην πιηθφ, θνπζηνχκηα, κάζθεο, εγθχθιεκα, αηψξα, βξνληείν, αζηξαπείν θ.ιπ. ηα δχν εζσηεξηθά δσκάηηα θπθινθνξνχζαλ νη ππνθξηηέο θαη ν ζθελνζέηεο ζα ιέγακε ζήκεξα, πνπ δίδαζθε ην έξγν. Με εζσηεξηθέο ζχξεο ηα δχν απηά δσκάηηα

42 42 επηθνηλσλνχζαλ κεηαμχ ηνπο θαη ρξεζηκνπνηνχληαλ γηα ηελ εηνηκαζία ησλ ππνθξηηψλ, πξηλ βγνπλ ζηελ παξάζηαζε γηα λα παίμνπλ ην ξφιν ηνπο. Ήηαλ κ άιια ιφγηα ηα ζεκεξηλά θακαξίληα. Μεηά απφ έλαλ αηψλα ζην α κηζφ ηνπ 2 αη. π.υ. ε ζθελή ζπκπιεξψζεθε. Γχν κέηξα κπξνζηά απφ ην ζπλνιηθφ νηθνδφκεκα, πξνο ηελ πιεπξά ηεο νξρήζηξαο βέβαηα, θαηαζθεπάζηεθε κία θηνλνζηνηρία ζπλνιηθνχ κήθνπο 20,00 κ. Παηάεη πάλσ ζε κία επζπληεξία χςνπο 0,30 κ. απφ θπβφιηζνπο άζπξνπ καξκάξνπ, ε νπνία είλαη ζεκειησκέλε πάλσ ζε ζεηξά νγθσδψλ πσξφιηζσλ. Ζ θηνλνζηνηρία απηή απνηειείηαη απφ 6 παξαζηάδεο θαη 6 κνλνιηζηθνχο δσξηθνχο εκηθίνλεο, ζε παξάηαμε. Οη δσξηθνί εκηθίνλεο θνξπθψλνληαλ ζηελ πάλσ ηνπο απφιεμε κε δσξηθά θηνλφθξαλα. Ζ θαηαζθεπή απηή είλαη ην ιεγφκελν πξνζθήλην ηεο ζθελήο. Μεξηθή άπνςε πξνζθελίνπ (2000). Πάλσ ζηνπο 6 δσξηθνχο εκηθίνλεο θαη ζηνπο 6 πεζζνχο ζηεξηδφηαλ ν δσξηθφο ζξηγθφο, δειαδή νγθψδε επηζηχιηα δηαθνζκεκέλα κε ζηαγφλεο θαη πάλσ ζ απηά ηξίγιπθα θαη κεηφπεο.. Ο δσξηθφο ζξηγθφο ήηαλ ηνπνζεηεκέλνο δξνκηθά θαη έβαηλε παξάιιεια πξνο ηε

43 43 ζθελή. Γηα ζηαηηθνχο ιφγνπο θαηά δηαζηήκαηα έκπαηλαλ θάζεηα κπινθ καξκάξσλ, ηα νπνία ζπλέδεαλ ηελ θηνλνζηνηρία κε ηνλ κπξνζηηλφ ηνίρν ηεο ζθελήο. Σα καξκάξηλα απηά κπινθ νλνκάδνληαλ ζηελ αξραηφηεηα κεηέσξνη ζξάλνη θαη έκνηαδαλ κε ηα δνθάξηα ησλ ζχγρξνλσλ νηθνδνκψλ. Γηα αζθαιή αληηζηήξημε ησλ κεηέσξσλ ζξάλσλ εληζρχζεθε απηή ηελ επνρή ν κπξνζηηλφο ηνίρνο ηεο ζθελήο κε κηα εζσηεξηθή ζεηξά πσξφιηζσλ ζε ηξφπν ψζηε ην ζπλνιηθφ πάρνο ηνπ λα δηπιαζηαζηεί. Πάλσ απφ ηα επηζηχιηα θαη ηνπο κεηέσξνπο ζξφλνπο ηνπνζεηνχληαλ μχιηλεο ηξαβέξζεο θαη ζαλίδηα. Έηζη δηακνξθψλνληαλ ην μχιηλν παηάξη. Τπεξείρε απφ ην δάπεδν ηνπ ηζνγείνπ γχξσ ζηα 3,00 κ. θαη ήηαλ θάηη ζαλ θαξδχ ζχγρξνλν κπαιθφλη. Σν παηάξη απηφ ήηαλ ην ινγείν ηεο αξραίαο παξάδνζεο φπνπ έπαηδαλ νη αξραίνη ππνθξηηέο, νη νπνίνη αλέβαηλαλ εθεί απφ εζσηεξηθέο μχιηλεο θιίκαθεο. Σα ελδηάκεζα θελά κεηαμχ ησλ εκηθηφλσλ ηνπ πξνζθελίνπ θαιχπηνληαλ κε δσγξαθηθνχο πίλαθεο πνπ είραλ ζρέζε κε ηελ πινθή θάζε έξγνπ. Δίλαη ηα γλσζηά απφ ηελ παξάδνζε ζηπινπηλάθηα. Οη ζεαηέο δειαδή δελ έβιεπαλ ηελ παιηά πψξηλε πξφζνςε ηεο αξραηφηεξεο ζθελήο. Σν πξνζθήλην είρε ηξεηο εηζφδνπο πξνο ηελ πιεπξά ηεο νξρήζηξαο ζηνλ ίδην άμνλα κε ηηο εηζφδνπο ηεο ίδηαο ηεο ζθελήο. Οη είζνδνη ηνπ πξνζθελίνπ πξνεμείραλ απφ ηελ επζπληεξία πξνο ηελ πιεπξά ηεο νξρήζηξαο θαηά 0.70 κ. πεξίπνπ. ηελ πξνεμνρή απηή, εθαηέξσζελ ηεο ζχξαο ηνπνζεηήζεθαλ κνλνιηζηθνί δσξηθνί θίνλεο, έμη ηνλ αξηζκφ. Πάλσ ζηηο θνιφλεο ηνπνζεηνχληαλ ρσξηζηά επηζηχιηα θαη ηξίγιπθα κε κεηφπεο. Απηφ έγηλε βέβαηα γηα λα δνζεί κεγαινπξέπεηα ζηηο εηζφδνπο ηνπ πξνζθελίνπ. Ζ ηξίηε νηθνδνκηθή θάζε ηεο ζθελήο ρξνλνινγείηαη ζηα ρξφληα ηνπ ξσκαίνπ απηνθξάηνξα Οθηαβηαλνχ Απγνχζηνπ (28 π.υ.- 14 κ.υ.) θαη ηνπ δηαδφρνπ ηνπ απηνθξάηνξα Σηβεξίνπ (14-31 κ.υ.). Ο Οθηαβηαλφο Αχγνπζηνο αλαγνξεχζεθε εδψ ζε άξρνληα ηνπ Κνηλνχ ησλ Θεζζαιψλ θαη θαίλεηαη φηη πξνζέθεξε πνιιέο επεξγεζίεο ζηε Λάξηζα, εθηφο απφ ηα πξνλφκηα ηεο Αugusta πνπ ηηο είρε απνλείκεη. ην κέησπν ηνπ θεληξηθνχ γείζνπ ηνπ δσξηθνχ ζξηγθνχ νη Λαξηζαίνη αλέγξαςαλ ζε αληαπφδνζε κεγάιε ηηκεηηθή επηγξαθή:

44 44 «Ο Γάκνο Λαζζαίνπλ απηνθξάηνξα Καίζαξα ζεφλ ζεβαζηφλ ζεφπαηδα κέγηζηνλ ηνλ θηίζηαλ θαη επεξγέηαλ θαη ζνπηείξα». Σν ίδην ζπλέβε θαη κε ηνλ απηνθξάηνξα Σηβέξην, ηνλ νπνίν ηίκεζαλ κε αξθεηέο κλεκεηψδεηο επηγξαθέο. Ζ κία απ απηέο πνπ ζψζεθε αιψβεηε είλαη ε αθφινπζε: «Ο Γάκνο ν Λαζζαίνπλ Σηβέξηνλ Καίζαξα ζεφλ ζεβαζηφλ ηνλ θηίζηαλ θαη επεξγέηαλ». πσο ζα παξαηεξείηε ηα θείκελα είλαη γξακκέλα ζηε ζεζζαιηθή δηάιεθην. Μέρξη ηψξα γλσξίδακε ηελ ρξήζε ηεο ζεζζαιηθήο δηαιέθηνπ ζηα επίζεκα έγγξαθα ηεο Λάξηζαο κέρξη ηα κέζα ηνπ 2 νπ αη. π.υ. Απφ εθεί θαη πέξα ρξεζηκνπνηείηαη θη εδψ ε ειιεληζηηθή θνηλή. Φαίλεηαη φηη ζηηο επηγξαθέο απηέο, πηζαλφλ ιφγσ ησλ πνιχ πςειψλ πξνζψπσλ πνπ ηηκνχληαλ, επαλέθεξαλ ηελ παιηά ζεζζαιηθή γιψζζα γηα ιφγνπο ηδηαίηεξεο ηηκήο. Πξέπεη αθφκα λα πξνζέμνπκε ηελ πάλσ επηθάλεηα ησλ καξκάξσλ. Έρνπλ ηφξκνπο γηα ηελ έλζεζε ράιθηλσλ αλδξηάλησλ ησλ ξσκαίσλ απηνθξαηφξσλ, πνπ έζηεζαλ νη αξρέο ηεο Λάξηζαο πξνο ηηκήλ ηνπο. Σε ξσκατθή πεξίνδν ε ζθελή έρεη ππνζηεί ζνβαξή αιινίσζε. Καζαηξέζεθε ε κπξνζηηλή πιεπξά πσξφιηζσλ ησλ πιατλψλ δσκαηίσλ θαη αληηθαηαζηάζεθε κε καξκάξηλε επέλδπζε. Σψξα πξνζηέζεθαλ ζπκθπείο ζηνπο καξκάξηλνπο θπβφιηζνπο δσξηθνί εκηθίνλεο, νη νπνίνη επηζηέθνληαλ κε δσξηθά εκηθηνλφθξαλα. Έηζη, βιέπνπκε ζήκεξα απφ ηξείο δσξηθνχο εκηθίνλεο ζηε ζέζε ηνπο, ζηελ αλαηνιηθή θαη δπηηθή εμσηεξηθή πιεπξά ηνπο θαη έμη βφξεηα, πξνο ηελ πιεπξά ηεο νξρήζηξαο. Άπνςε αλαηνιηθήο θαη δπηηθήο εμσηεξηθήο πιεπξάο ηεο ζθελήο (2000)

45 45 ηηο γσλίεο ηνπ αλαηνιηθνχ θαη δπηηθνχ δσκαηίνπ ηψξα ιαμεχηεθαλ ηέζζεξηο πεζζνί. Αθφκα, πξνζηέζεθε ν δεχηεξνο φξνθνο ηεο ζθελήο θαη ην ζπλνιηθφ χςνο ηεο ήηαλ γχξσ ζηα 8.5 κ. Σν πιήζνο ησλ καξκάξσλ πνπ έρεη θαηαπέζεη είλαη ηεξάζηην. Πέξα απφ ηα αξρηηεθηνληθά απηά κνηίβα ππήξμε απηή ηε πεξίνδν θαη πινχζηα δσγξαθηθή δηαθφζκεζε ηεο επηθάλεηαο ησλ ηνίρσλ, ζηνπο δσξηθνχο εκηθίνλεο ηνπ πξνζθελίνπ θαη ηδηαίηεξα ζην δσξηθφ ζξηγθφ. Σν πξνζθήλην απηή ηελ πεξίνδν αλακνξθψζεθε. Σν παιηφ μχιηλν παηάξη αληηθαηαζηάζεθε απφ καξκάξηλα θαηλψκαηα. Σψξα πάλσ ζηελ εληαία καξκάξηλε επηθάλεηα ηνπ παιηνχ μχιηλνπ ινγείνπ ηνπνζεηήζεθαλ αδξηάληεο, θίνλεο κε αλάγιπθε θπηηθή δηαθφζκεζε θαη εκηθπθιηθή εμέδξα πξνο ηηκή ησλ πςειψλ αμησκαηνχρσλ ηε Ρψκεο πξνθεηκέλνπ λα παξαθνινπζνχλ κνλνκαρηθνχο αγψλεο. Δίλαη ζρεδφλ βέβαην φηη ε ζηέγε ηεο ζθελήο ήηαλ αεησκαηηθή κ έλα ηεξάζηην αέησκα ζηε κέζε θαη δχν κηθξφηεξα ζηα πιατλά κε ηε κνξθή λαΐζθσλ. Μέρξη ηψξα ζεσξνχζακε πηζαλφ φηη ηα ηχκπαλα ησλ αεησκάησλ ζα δηαθνζκνχληαλ κε ηξεηο καξκάξηλεο αλάγιπθεο αζπίδεο πνπ είραλ επηζεκαλζεί αλάκεζα ζηα εξείπηα. Απηφ φκσο πξηλ απφ ιίγν θαηξφ δηαςεχζηεθε. Γηφηη ζην κεηαμχ βξέζεθαλ άιιεο ηξεηο καξκάξηλεο αζπίδεο θαη έρνπκε ζπλνιηθά έμη. Αλαγθαδφκαζηε έηζη λα εηθάζνπκε φηη νη αζπίδεο απηέο πξέπεη λα δηαθνζκνχζαλ ή ηνπο αλαιεκκαηηθνχο ηνίρνπο ησλ παξφδσλ ή λα ππήξρε ζηελ αξηζηεξή πάξνδν θάπνην κλεκείν κ αζπίδεο ζαλ απηφ πνπ βξέζεθε ζηηο αλαζθαθέο ηνπ Γίνλ Πηεξίαο. ηνλ εξεηπηψλα ηεο ζθελήο βξέζεθε αλάκεζα ζηα αξρηηεθηνληθά κέιε θαη έλα πιήζνο άιισλ καξκάξσλ πνπ ζπγθεληξψζεθαλ εθεί απφ ηνπο λεψηεξνπο ρξήζηεο ηνπ ρψξνπ, φπσο ππνπφδηα πξνεδξηψλ (επίζεκσλ εδξάλσλ), επηγξαθέο, ζηξνγγπιά, βάζξα αλδξηάλησλ επσλχκσλ κνλνκαρψλ θαη άιια πνιιά.. Δίλαη ε επνρή πνπ ην αξραίν ζέαηξν ηεο Λάξηζαο δε ρξεζηκνπνηείηαη πηα γηα ζθεληθνχο αγψλεο. Έρεη ήδε κεηαηξαπεί απφ ηελ επνρή ηνπ Απγνχζηνπ θαη πέξα ζε αξέλα γηα ηελ ηέιεζε θπξίσο κνλνκαρηθσλ αγψλσλ. Ζ εηθφλα ηνπ κλεκείνπ απηή ηελ επνρή καο νδεγεί θαηά αλάγθε ζηηο πιεξνθνξίεο πνπ καο δίλεη ην 2 αη. κ.υ. ν Απνπιήηνο κε ην δηάζεκν ζε φιε ηε ξσκατθή απηνθξαηνξία κπζηζηφξεκα ηνπ «Μεηακνξθψζεηο» ή «Υξπζφο

46 46 Γάηδαξνο». Ο Απνπιήηνο γλψξηδε πάξα πνιχ θαιά ηηο Λαξηζατθέο κνλνκαρίεο θαη αλαθέξεηαη πνιιέο θνξέο ζ απηέο. Απηή ηελ επνρή άξρηζε θαη κηα ζηαδηαθή βεβήισζε ηνπ κεγαιεηψδνπο κλεκείνπ. Σξχπεο δηαλνίγνληαη πάλσ ζηα εδψιηα γηα ηελ ηνπνζέηεζε ζθηαδίσλ πξνζηαζίαο απφ ηνλ ήιην. Ολφκαηα γξάθνληαη θαη μαλαγξάθνληαη ζην ίδην ζεκείν απφ ηνπο εθκηζζσηέο ησλ ζέζεσλ. Απηέο νη κεηαηξνπέο γηα ηελ αξραηφηεηα ζα ήηαλ αζθαιψο «χβξηο» θαη ζα επηβάιινληαλ βεβαίσο απφ ηα δηθαζηήξηα απζηεξέο πνηλέο. Σψξα ζην επηζέαηξν θάζνληαλ κφλν νη δνχινη θαη νη γπλαίθεο. Σν ζέαηξν παχεη λα έρεη ηνλ παιηφ δξακαηηθφ ραξαθηήξα, θαη κεηαβάιιεηαη νπζηαζηηθά ζε ηζίξθν. Σελ ίδηα πεξίνδν νη Λαξηζαίνη θαηαζθεπάδνπλ ην ιηηφ β ζέαηξν γηα ηε ζπλέρηζε ησλ ζεαηξηθψλ παξαζηάζεσλ θαη ηελ πξαγκαηνπνίεζε άιισλ πλεπκαηηθψλ εθδειψζεσλ. Οη αξραίεο επηγξαθέο ζπλεγνξνχλ γηα απηφ θαζφζνλ κηινχλ κε ζαθήλεηα φηη θαηά ηελ πεξίνδν ηεο Ρσκαηνθξαηίαο ζηε κεγάιε παλζεζζαιηθή γηνξηή ηεο Λάξηζαο, ηα Διεπζέξηα, ηεινχληαλ παξάιιεια κε ηνπο ηππηθνχο αγψλεο ζηνλ Ηππφδξνκν θαη αγψλεο πνίεζεο, ρνξνχ θαη κνπζηθήο. Τςεινί επηζθέπηεο ηεο Λάξηζαο έρνπλ θαηά θαηξνχο εθθξάζεη ην ζαπκαζκφ ηνπο γηα ην αξραίν ζέαηξν. Μπνξεί λα αλαινγηζζεί θαλείο ηη ζα ζπκβεί φηαλ ην κλεκείν νινθιεξσζεί θη αλαζηεισζεί. ρη κφλν ζ αλπςψζεη ην πνιηηηζκηθφ επίπεδν ηεο πφιεο θαη ηεο επξχηεξεο πεξηνρήο, κε πςεινχ επηπέδνπ εθδειψζεηο αιιά θαη ζα γίλεη πφινο έιμεο θαη ησλ απιψλ επηζθεπηψλ. Δδψ αμίδεη λα εηπσζεί θαη ην εμήο: θαη άιιεο πφιεηο ζηνλ Διιαδηθφ ρψξν δηαζέηνπλ αξραία ζέαηξα, θακηά φκσο εθηφο απφ ηελ Λάξηζα δελ έρεη ην ζέαηξν κέζα ζηνλ πνιενδνκηθφ ηζηφ ηεο θαη κάιηζηα ζην θέληξν ηεο.

47 47 ΥΔΓΗΑΣΗΚΖ «ΑΠΟΚΑΛΤΦΖ» ΣΟΤ ΑΡΥΑΗΟΤ ΘΔΑΣΡΟΤ. Η αποηύπωζη και η ζτεδίαζη έγινε από ηοσς σπαλλήλοσς ηης ΙΔ ΔΠΚΑ Γημήηριο Καραγκούνη - Αρτιηέκηονα Μητανικό και Παναγιώηη Γκένα. Σνπνγξαθηθφ δηάγξακκα πεξηνρήο αξραίνπ ζεάηξνπ (1978) Σκήκα ηνπ αξραίνπ ζεάηξνπ (1981)

48 Σκήκα ηνπ αξραίνπ ζεάηξνπ (1983) 48

49 Σνκέο ζην ρψξν ηνπ αξραίνπ ζεάηξνπ (1983). 49

50 50 Σνπνγξαθηθφ δηάγξακκα πεξηνρήο αξραίνπ ζεάηξνπ (1987) Σκήκα ηεο ζθελήο ηνπ αξραίνπ ζεάηξνπ (1987)

51 51 Σκήκα αξραίνπ ζεάηξνπ Λάξηζαο (1987). Αξραίν ζέαηξν Λάξηζαο (1987)

52 52 Σκήκα αξραίνπ ζεάηξνπ Λάξηζαο (1994). Σκήκα αξραίνπ ζεάηξνπ Λάξηζαο (1994).

53 53 Σκήκα αξραίνπ ζεάηξνπ Λάξηζαο (1995).

54 54 Απνηχπσζε αξραίνπ ζεάηξνπ Λάξηζαο (1997). Απνηχπσζε αξραίνπ ζεάηξνπ Λάξηζαο (2000).

55 Σνπνγξαθηθφ δηάγξακκα επξχηεξεο πεξηνρήο ρψξνπ αξραίνπ ζεάηξνπ. 55

56 56 ΚΔΦΑΛΑΗΟ 3 ΤΣΖΜΑΣΗΚΖ ΑΝΑΛΤΖ ΔΝΝΟΗΟΛΟΓΗΚΟ ΚΑΘΟΡΗΜΟ ΔΗΓΗΚΟΣΔΡΑ ΠΡΟΒΛΖΜΑΣΑ 3.1. Ζ Αξρηηεθηνληθή ηνπ αξραίνπ ζεάηξνπ Ζ δεκηνπξγία ηνπ ζεάηξνπ νθείιεηαη εμ νινθιήξνπ ζηνπο Έιιελεο. Απφ ηνλ 18ν - 17ν π.υ. αηψλα δηαθξίλνπκε κηα πξψηκε ζεαηξηθή δηακφξθσζε ζηηο κεγάιεο βαζκίδεο δπν θάζεησλ δηεπζχλζεσλ ζην ΒΑ ηκήκα ηεο Κλσζνχ, φπσο θαη ζηε Φαηζηφ (20νο, 17νο αηψλαο π.υ.) ε κλεκεηψδε, θαηαζθεπή βαζκίδσλ έρεη ραξαθηήξα παξαθνινχζεζεο ηειεηνπξγηψλ θαη ζεακάησλ. Ζ δεκηνπξγία ηνπ ζεάηξνπ νθείιεηαη εμ νινθιήξνπ ζηνπο Έιιελεο. Με αθεηεξία ηα άζκαηα θαη ηνπο ρνξνχο ηεο ιατθήο ιαηξείαο ηνπ ζενχ Γηνλχζνπ, ε εμέιημε έθεξε ηελ ηξαγσδία θαη ηα κεγάια πνηεηηθά δξάκαηα ηεο θιαζζηθήο πεξηφδνπ. Οη παξαζηάζεηο είραλ πάληνηε ζξεζθεπηηθφ ραξαθηήξα θαη ηδηαίηεξα ιατθφ. Δπίζεο είραλ άκεζε ζρέζε κε ηνλ ρνξφ, ηελ κνπζηθή θαη ηα κεγάια κπζνινγηθά ζέκαηα ησλ Διιήλσλ. Σα ζέαηξα πνπ έρνπλ δηαζσζεί, έρνπλ πάληνηε ζρεδφλ ζρέζε κε έλα ηεξφ (Δπίδαπξνο, Γειθνί, Ακθηάξεηνλ) ή κε έλα λαφ ηνπ Γηνλχζνπ (Αζελψλ). Αξγφηεξα, ζέαηξα απέθηεζαλ φιεο νη πφιεηο, φκσο πάληα κε ζξεζθεπηηθφ ζθνπφ. Ζ αξρηθή κνξθή ηεο δηνλπζηαθήο, ιαηξείαο εξκελεχεη απφιπηα ηελ δηάηαμε ησλ ζεάηξσλ. Σα πξψηα θαη παιαηφηεξα ζηνηρεία ήηαλ ηα ρνξηθά άζκαηα θαη νη νξρήζεηο ζε θχθιν. Δηζη, ε πην παιηά κνξθή ήηαλ ελφο ηζνπεδσκέλνπ θπθιηθνχ ππαίζξηνπ ρψξνπ, ηεο νξρήζηξαο. ην κέζνλ ήηαλ ε Θπκέιε, έλαο βσκφο δειαδή ηνπ ηηκψκελνπ ζενχ, ηνπ Γηνλχζνπ. Μπξνζηά απφ ηνλ βσκφ θαζφηαλ, νη κνπζηθνί πνπ έπαηδαλ απινχο. Γχξσ απφ ηελ νξρήζηξα καδεπφηαλ θφζκνο γηα λα δεη ηνλ ρνξφ θαη λα αθνχζεη ηα άζκαηα θαη ηελ κνπζηθή. Έλα νκφθεληξν πξαλέο γηα ηνπο ζεαηέο, δεκηνχξγεζε ηελ έλλνηα ηνπ θνίινπ, πνπ ζα είλαη γηα πάληα ην γλψξηζκα ηνπ θιαζζηθνχ ζεάηξνπ.

57 57 Ζ θαηαζθεπή ηνπ νινθιεξψλεηαη ηνλ 4ν αηψλα π.υ., ην δε κέγεζνο κεγαιψλεη απφ ηελ θιαζηθή σο ηελ ξσκατθή πεξίνδν. Σα ζέαηξα θηίδνληαλ θνληά ζηα θέληξα ηεο θνηλσληθήο δσήο, ηελ Αθξφπνιε (Αζήλα, Λάξηζα, Αξγνο), ηελ αγνξά, ην ζηάδην, ην Βνπιεπηήξην, ηα ηεξά. πρλά ζρεηίδνληαη κε ηελ νρχξσζε (Γσδψλε, πάξηε, Ν. Πιεπξψλα), ελψ θηινμελνχζαλ θαη άιιεο ιεηηνπξγίεο, φπσο ζπλεδξηάζεηο, κνπζηθνχο αγψλεο δηθαζηήξην (Πξηήλε). Πάληνηε φκσο ήηαλ απφιπηα εληαγκέλα ζην ηνπίν, ελψ πξνζέθεξαλ εμαηξεηηθή ζέα. Σν ζέαηξν ηεο Αηγείξαο ζηελ Αθξάηα Αραίαο Σν θνίιν Σν θνίιν πξννξίδεηαη γηα ην θνηλφ, θαη είλαη δεκηνχξγεκα ηνπ 5νπ π.υ. αηψλα. Έρεη κεγάιε ρσξεηηθφηεηα, σο άηνκα.

58 58 Ζ θιίζε ηεο γξακκήο ηνκήο ηνπ θνίινπ δελ είλαη ζε φια ηα ζέαηξα ε ίδηα, νχηε ν πξνζαλαηνιηζκφο αθνινπζεί έλα ζπγθεθξηκέλν θαλφλα, θαίλεηαη φκσο φηη θαη ηα δπν απηά εμαξηηφηαλ απφ ην πξνζθεξφκελν έδαθνο. Πξνηηκνχζαλ πάλησο ηνλ λφηην πξνζαλαηνιηζκφ. Σν θνίιν, δηακνξθσλφηαλ ζηελ πιαγηά ηνπ πςψκαηνο θαη ζπκπιεξσλφηαλ κε ζπζζψξεπζε γαηψλ, ηηο νπνίεο ζηήξηδαλ αλαιεκκαηηθνί ηνίρνη. Ζ ζπκπιήξσζε θαίλεηαη φηη γηλφηαλ θαη κε μχιηλεο θαηαζθεπέο (ηθξία) πνπ εγθαηαιείθζεθαλ φκσο, κεηά απφ αηπρήκαηα (φπσο ηνπ 498 π.υ.). Οη ζεαηέο παιαηφηεξα θαζφηαλ πάλσ ζην ρψκα ή ζε μχιηλα θαζίζκαηα. Σα ζέαηξα κε ιίζηλα εδψιηα εκθαλίδνληαη ηνλ 4ν π.υ. αηψλα. Καηά ηελ κεγάιε επνρή ηεο ηξαγσδίαο, ην θνίιν ήηαλ αθφκα απφ ρψκα. ρεδφλ πάληα, ην θνίιν αλαπηχζζεηαη ζε ηκήκα ηεο πεξηθέξεηαο ιίγν κεγαιχηεξν απφ ην εκηθχθιην. Τπάξρνπλ ζέαηξα πνπ ηα πξφζζεηα ηκήκαηα έρνπλ θαηαζηξαθεί (φπσο ηνπ Πεξγάκνπ) κε απνηέιεζκα ηελ δηαηήξεζε ησλ εδσιίσλ κφλν απφ κέζνλ. Τπάξρεη επίζεο παξάδεηγκα θνίινπ ιαμεπκέλνπ ζην βξάρν, κε εδψιηα ζεαηψλ δηακνξθσκέλα ζηελ θπζηθή πέηξα (Αξγνο). Τπάξρεη ηέινο πεξίπησζε πνπ ην ζχλνιν ηνπ θνίινπ έρεη γίλεη πάλσ ζε ηερλεηή επίρσζε (ζεάηξνπ Μαληηλείαο). ηελ Δξέηξηα έρνπκε επέθηαζε ηνπ θνίινπ, κε ηερλεηή επίρσζε πξνο ηα επάλσ. Σα νκφθεληξα ζε θάηνςε θαζίζκαηα ηνπ θνίινπ ρσξίδνληαη κε ζηελέο θιίκαθεο αθηηλνεηδψο δηαηεηαγκέλεο ζε ηνκείο, πνπ νλνκάδνληαη θεξθίδεο. Δλαο νξηδφληηνο δηάδξνκνο νκφθεληξνο κπνξνχζε λα ρσξίδεη ην θνίιν θαζ χςνο. Ο δηάδξνκνο απηφο νλνκάδεηαη δηάδσκα. Σα δηαδψκαηα ζπρλά εληάζζνληαη ζηε ιεηηνπξγία ηνπ πεξηβάιινληνο ρψξνπ ηεο πφιεο ή ηνπ ηεξνχ. Δηζη βιέπνπκε ζην Γηνλπζηαθφ λα απνηειεί ζπλέρεηα ηνπ πεξηπάηνπ, ελψ ζηνπο Γειθνχο ην δηάδσκα δίλεη πξφζβαζε ζε κηα απφ ηηο εμφδνπο ηνπ ηεξνχ. ηε Γσδψλε έρνπκε ζχλδεζε ησλ παξφδσλ κε πχξγνπο, νη νπνίνη έρνπλ θαηαζθεπαζηεί αλά δπν ζε θάζε αλαιεκκαηηθφ ηνίρν, πνπ ππάξρεη πξνο ηελ κεξηά ησλ παξφδσλ. Ζ πξφζβαζε ζηνπο πχξγνπο γίλεηαη εμσηεξηθά κέζσ θιηκάθσλ, ελψ ην επάλσ δηάδσκα επηθνηλσλεί κε ηελ εγγχο ησλ αλαιεκκαηηθψλ ηνίρσλ πεξηνρή, ε νπνία έρεη ρξήζε πεξίδξνκνπ, αθνχ ηα πιάγηα αλαιήκκαηα

59 59 δηακνξθψλνληαη κε ηελ πξνζζήθε γσλησδψλ πξνεμνρψλ, σο πξφζζεηνο νρπξσκαηηθφο πεξίβνινο, καδί κε ηα αλαιήκκαηα θαη ηνπο πχξγνπο ηεο πιεπξάο ησλ παξφδσλ. Απηφο εληζρχεη ηελ άκπλα παξά ηελ ΝΓ πχιε ηεο αθξφπνιεο, κε ηελ νπνία βξίζθεηαη ζε επαθή. Σν θάησ κέξνο ηνπ θνίινπ νλνκάδεηαη ζέαηξν, θαη ην επάλσ επηζέαηξν. Αιινηε ζπλαληάκε έλα επηζέαηξν (Γήινο, Ρφδνο, Γειθνί, Μίιεηνο) θαη άιινηε δπν (Μεγαιφπνιε, Γσδψλε, Αξγνο, Πέξγακνο, Δθεζνο, Σαπξνκέληνλ). πρλά απηά είλαη πξνζζήθεο. Πνιιά επηζέαηξα, έρνπλ πξφζζεηεο ελδηάκεζεο θιίκαθεο. ηελ άλσ απφιεμε ηνπ θνίινπ ελίνηε ζρεκαηηδφηαλ πεξηκεηξηθφο δηάδξνκνο κε ζηνά, ν πεξίπαηνο. Σν εμσηεξηθφ θπθιηθφ αλάιεκκα κπνξνχζε (ζε ζπάληεο πεξηπηψζεηο) λα εληζρχεηαη απφ πχξγνπο φπσο ζην ζέαηξν ηεο Γσδψλεο. πρλά ην επηζέαηξν πεξηνξίδεηαη ζε ζρέζε κε ην ζέαηξν, κε κείσζε πιάηνπο ησλ αθξαίσλ θεξθίδσλ, γηα ηνπο εμήο ιφγνπο: α) Απνθπγή ςειψλ αλαιεκκάησλ (Πεξγάκνπ, Αηγείξαο), β) Μέξνο ησλ αθξαίσλ θεξθίδσλ ηνπ επηζεάηξνπ, δηαηίζεηαη γηα πξνζβάζεηο ζηα δηαδψκαηα (Δπηδαχξνπ, πάξηεο, Μεγαιφπνιεο), γ) Αλαγθαηφηεηα εγγξαθήο ηνπ θνίινπ ζε δεδνκέλν πεξίγξακκα (Γειθψλ, Ρφδνπ). Μεηαμχ ηεο ζθελήο θαη ησλ πιεπξηθψλ αλαιεκκαηηθψλ ηνίρσλ ηνπ θνίινπ, ζρεκαηίδνληαη δχν δηάδξνκνη πνπ νλνκάδνληαη πάξνδνη. Απφ ηηο παξφδνπο εηζέξρνληαη ζην ζέαηξν θαη νη ζεαηέο. Οξηζκέλεο θνξέο νη πάξνδνη θιείλνπλ κε απιέο πχιεο (Πξηήλε) ή κε δηπιέο (Δπίδαπξνο, Γσδψλε, Χξσπφο), απφ ηηο νπνίεο ε κηα ρξεζηκνπνηείηαη γηα ηελ είζνδν ζεαηψλ θαη ε άιιε γηα ηελ είζνδν ησλ εζνπνηψλ. ηελ ξσκατθή επνρή νη πάξνδνη δηακνξθψλνληαη κε ζνισηνχο ζθεπαζηνχο δηαδξφκνπο. Σα δπν πέξαηα ηνπ θνίινπ, πξνο ηελ πιεπξά ησλ παξφδσλ δηακνξθσλφηαλ επίζεο κε κεγάινπο αλαιεκκαηηθνχο ηνίρνπο, πνπ έπαηξλαλ ζε φςε ζρήκα ηξηγσληθφ. Μηα επίζηεςε ιίζηλε, κε εηδηθή δηαηνκή, πξνζηάηεπε ηα αλαιήκκαηα απηά απφ ηε βξνρή θαη φξηδε ην πιεπξηθφ φξην ηεο αθξαίαο θιίκαθαο ζε θάζε ζεηξά. Οη αξραίνη Έιιελεο ζε αληίζεζε πξνο

60 60 ηνπο Ρσκαίνπο, πνηέ δελ εθήξκνζαλ θηηζηά ζπζηήκαηα ππνδνκψλ θάησ απφ ην θνίινλ, ή ηξφπνπο εθθέλσζεο ηνπ θνίινπ κε πνιιέο εμφδνπο. Σν ζέαηξν ηεο Δπηδαχξνπ (Αζθιεπείνλ) θαη ε ζθελή ηνπ ζηε β θάζε ηεο αλνηθνδφκεζήο ηνπ, ηεο Διιεληζηηθήο πεξηφδνπ.

61 Ζ νξρήζηξα Ζ νξρήζηξα θαηαζθεπάδεηαη πιήξεο θχθινο. Με θπθιηθέο ραξάμεηο είλαη ζπαληφηαηεο (Πξηήλεο, Θνξηθνχ). Οηαλ ην πξνζθήλην είλαη πξνζζήθε ζηε ζθελή, ηέκλεηαη απφ απηφ (Γήινο, Μαληηλεία, Μεγαιφπνιε, Βνησηηθφο Οξρνκελφο). Σν θπθιηθφ ζρήκα θαηάγεηαη απφ ην ρνξφ θαη ηνπο δηζπξάκβνπο (νξρνχκαη = ρνξεχσ), πνπ έρνπλ πεξηγξαθεί σο θχθιηνη ρνξνί, ζε αληίζεζε κε ηελ ηξαγσδία, ηε ζάηηξα θαη ηε θσκσδία, φπνπ ε θίλεζε ηνπ ρνξνχ είλαη γξακκηθή θαη ραξαθηεξίδνληαη σο νξζνγψληνη ρνξνί. Ζ κεηάβαζε απφ ηνλ θπθιηθφ ζην γξακκηθφ ρνξφ ζπλαξηάηαη κε ηελ αλάπηπμε ηνπ δξάκαηνο, πνπ έθηαζε ζηελ θιαζηθή ηνπ κνξθή ηνλ 5ν αη., ρσξίο λα εθηνπίζεη ην δηζχξακβν. Ζ θπθιηθή νξρήζηξα ζηα ειιεληθά ζέαηξα ζπλήζσο δελ είρε πιαθφζηξσζε, αιιά ήηαλ παηεκέλε γε. Αξγφηεξα θαηά ηελ Ρσκατθή επνρή, κεξηθά ζέαηξα απέθηεζαλ πιαθφζηξσζε κε θαλνληθέο πιάθεο, (Γηνλπζηαθφ) ή αθαλφληζηεο (π.ρ. Γειθνί). ηελ νξρήζηξα ππάξρεη βσκφο γηα ζπζίεο, ζπλήζσο ζηνλ Γηφλπζν, ε Θπκέιε, ε νπνία φκσο κπνξνχζε λα κεηαθηλείηαη ζηνλ άμνλα ζπκκεηξίαο. ε πνιιά ζέαηξα (Αξγνο, Δξέηξηα, ηθπψλ, Γίν, Μαγλεζία, Σξάιιεηο), ζην θέληξν ηεο νξρήζηξαο θιίκαθα, ε Υαξψλεηνο, επηθνηλσλεί κε ππφγεην δηάδξνκν, ζπλήζσο ζνισηφ, κε ηε ζθελή ή ην πξνζθήλην. Υξεζίκεπε γηα ηελ θίλεζε ησλ ζεψλ ηνπ θάησ θφζκνπ θαη γηα ηελ θάζνδν ζ απηφλ. Ζ απνρέηεπζε ησλ λεξψλ απφ ην θνίιν θαη ηελ νξρήζηξα γίλεηαη κε αγσγνχο, ησλ νπνίσλ νη παξεηέο δηακνξθψλνληαη κε ιίζνπο. Έρνπλ ζρήκα θπθιηθφ, αθνινπζψληαο απηφ ηεο νξρήζηξαο θαη απνκαθξχλνπλ ηα λεξά πξνο ηελ πιεπξά ηεο θιίζεο, ε νπνία είλαη ζπλήζσο πξνο ην κέξνο ηεο ζθελήο, είηε απφ ηε κηα πιεπξά ηεο ζθελήο, είηε απφ ηηο δπν πιεπξέο ηεο, ή θαη θάησ απφ απηήλ (π.ρ. ζέαηξν Αίγεηξαο). Δρεη ζπλήζσο πιάηνο γχξσ ζηα 50 ή 60 εθ. θαη έλα βάζνο 40 κε 50 εθ. Οη αγσγνί θαηαζθεπάδνληαη αλνηθηνί, φπσο π.ρ. ζηε Γήιν, ηε Μεγαιφπνιε, ή πιήξσο ζθεπαζηνί, φπσο ζηελ Δπίδαπξν, ηνπο Γειθνχο θ.α., ε ελ κέξεη θαιππηφκελνη αθήλνληαο αθάιππηα ηκήκαηα γηα ηελ θαιχηεξε είζνδν ησλ νκβξίσλ, φπσο π.ρ. ζηε Γσδψλε, ηηο Οηληάδεο, ην Γηνλπζηαθφ, ην Γίν θ.α. Ζ θάιπςε ησλ αγσγψλ δηεπξχλεη είηε ην ρψξν ηεο ζθελήο, είηε ηνπ

62 62 πεξηκεηξηθνχ ηεο δηαδξφκνπ. Οξηζκέλεο θνξέο ηνπνζεηείηαη ηάθξνο θαη εκπξφο απφ ηελ ζθελή. Γχξσ απφ ηελ νξρήζηξα ππάξρεη δηάδξνκνο, ν δηάδξνκνο νξρήζηξαο, γηα ηελ θίλεζε ησλ ζεαηψλ, ζπρλά δηεπξπλφκελνο πξνο ηηο παξφδνπο, γη απηφ θαη ν θχθινο ράξαμεο ηνπ θνίινπ θαη ν θχθινο ηεο νξρήζηξαο δελ είλαη νκφθεληξνη. Αιινηε ηνπνζεηείηαη κεηαμχ νξρήζηξαο θαη πξνεδξίαο, (π.ρ. ζέαηξν Γηνλπζηαθφ, Δπηδαχξνπ, Γσδψλεο, Γειθψλ θ.α.) θαη άιινηε κεηαμχ πξνεδξίαο θαη εδσιίσλ (π.ρ. Γήινπ, Πξηήλεο, Μεγαιφπνιεο) ηνηρεία ραξάμεσλ θνίινπ θαη νξρήζηξαο ηα αξραία ειιεληθά ζέαηξα, ην θνίινλ ππεξβαίλεη ην εκηθχθιην. Ζ δεκηνπξγία κεγαιπηέξσλ ησλ 180 ν θνίισλ θαη ε δηεχξπλζε ηεο θακππιφηεηαο, εμππεξεηνχλ ηελ αλαβάζκηζε ηνπ ξφινπ ηεο ζθελήο θαη αθνπζηηθέο αλάγθεο. Σελ θπθιηθή νξρήζηξα πεξηβάιιεη ζπλήζσο θπθιηθήο ράξαμεο θνίιν. Οη δπν θχθινη κπνξεί λα είλαη νκφθεληξνη, (φπσο π.ρ. ζηε Μαληηλεία, ηθπψλα, Μεγαιφπνιε θ.α.) κπνξεί θαη φρη. ηε δεχηεξε πεξίπησζε έρνπκε κεηαηφπηζε ηνπ θέληξνπ ηνπ θχθινπ, κε βάζε ην νπνίν έρνπλ ραξαρζεί ηα ζηνηρεία ηνπ θνίινπ, δει. εδψιηα θαη δηαδψκαηα, πξνο ην κέξνο ηεο ζθελήο κε ζπλέπεηα λα κεγαιψλεη πξνο ηελ πιεπξά απηή ε απφζηαζε νξρήζηξαο εδσιίσλ, φπσο π.ρ. ζην ζέαηξν ησλ Οηληάδσλ, φπνπ ην θέληξν ράξαμεο ηνπ θχθινπ ηνπ θνίινπ παξνπζηάδεη κεηαηφπηζε εθαη., πξνο ην κέξνο ηεο ζθελήο ζε ζρέζε κε απηφ ηεο ράξαμεο ηεο νξρήζηξαο, γεγνλφο πνπ ζπλεπάγεηαη αχμεζε ηνπ πιάηνπο ηνπ δηαδξφκνπ κεηαμχ ηεο νξρήζηξαο θαη ηεο πξψηεο ζεηξάο εδσιίσλ, απφ 2.05 κ., πνπ είλαη ζηνλ θχξην άμνλα ηνπ ζεάηξνπ, ζηα 2.60 κ. ζηα πιάγηα. Αληίζηνηρεο ραξάμεηο έρνπλ πνιιά άιια ζέαηξα, φπσο ην Διιεληζηηθφ Κνξίλζνπ θ.α. ηελ πεξίπησζε πνπ δελ ραξάζζεηαη ην θνίιν κε βάζε θχθιν κηαο αθηίλαο, ν βαζηθφο θχθινο θαηαιακβάλεη πάληνηε ην θεληξηθφ ηκήκα ηνπ θνίινπ, ζπλήζσο κηθξφηεξν ησλ 180 ν. Σν ππφινηπν ηκήκα πξνο ην κέξνο ηεο ζθελήο πέξαλ ηνπ ηνκέα απηνχ ραξάζζεηαη κε δηάθνξνπο ηξφπνπο, φπσο: α. ε νξηζκέλεο πεξηπηψζεηο ρξεζηκνπνηνχληαη αθηίλεο κεγαιχηεξεο απφ ηε βαζηθή αθηίλα, φπσο έρνπκε ζηελ πεξίπησζε ηνπ ζεάηξνπ ηεο

63 63 Δπηδαχξνπ, φπνπ ηα δπν λέα θέληξα ζπκκεηξηθά σο πξνο ηνλ θχξην άμνλα ηνπ ζεάηξνπ, απέρνπλ απ απηφλ πεξίπνπ 3,40 κ. Σα θέληξα απηά βξίζθνληαη ζηελ πξνέθηαζε ησλ αθηηλψλ, πνπ ελψλνπλ ην θέληξν ηνπ βαζηθνχ θχθινπ κε ην άθξν ηνπ πξψηνπ εδσιίνπ εζσηεξηθήο πιεπξάο ηεο ηξίηεο απφ ηα άθξα ηνπ ζεάηξνπ θιίκαθαο θαη ηελ πξνέθηαζε ησλ εμσηεξηθψλ αλαιεκκάησλ. Αληίζηνηρε ράξαμε έρεη ην ζέαηξν πάξηεο θαη νξηζκέλα άιια. β. ην εκηθχθιην ηεο βαζηθήο ράξαμεο δεκηνπξγείηαη επέθηαζε πξνο ην κέξνο ηεο ζθελήο θαηά ηελ θαηεχζπλζε ησλ εθαπηφκελσλ, φπσο π.ρ. ζην Γηνλπζηαθφ, ην ζέαηξν Αηγείξαο θ.α. γ. ε νξηζκέλεο πεξηπηψζεηο αθνινπζνχληαη πνιππινθφηεξεο ραξάμεηο, ζηελ επέθηαζε πξνο ην κέξνο ηεο ζθελήο, φπσο π.ρ. φηαλ ε βαζηθή ράξαμε ζπλερίδεηαη κε κεγαιχηεξεο αθηίλεο απφ δπν λέα θέληξα κεηαηνπηζκέλα πξνο ην κέξνο ηεο ζθελήο. Δθείλν πνπ βξίζθεη γεληθή εθαξκνγή ζε φιεο ηηο πξναλαθεξζείζεο πεξηπηψζεηο είλαη ην γεγνλφο ηεο αχμεζεο ηνπ πιάηνπο ηνπ δηαδξφκνπ κεηαμχ ηεο νξρήζηξαο θαη ηεο πξψηεο ζεηξάο ησλ εδσιίσλ. ηηο πεξηπηψζεηο πνπ ν δηάδξνκνο ηνπνζεηείηαη κεηαμχ πξνεδξίαο θαη ηεο ζεηξάο εδσιίσλ, ε πξνεδξία ζπρλά αθνινπζεί ηελ ράξαμε ηεο νξρήζηξαο. Ζ δηεχξπλζε ηνπ δηαδξφκνπ πξφζβαζεο θαη απνρψξεζεο, είλαη κηα ιεηηνπξγηθή αλάγθε, ε νπνία είλαη δπλαηφλ λα επέβαιε ηέηνηεο ραξάμεηο. Δρεη δηαηππσζεί θαη ε άπνςε φηη ε δηεχξπλζε ηεο θακππιφηεηαο εμππεξεηνχζε αθνπζηηθέο ζθνπηκφηεηεο. ηελ πεξίπησζε ηεο Μεγαιφπνιεο ε γσλία ηνπ θνίινπ είλαη 196,2 ν. Ζ αθηίλα ηεο νξρήζηξαο κέρξη ηελ εμσηεξηθή πιεπξά ηεο πεξηκεηξηθήο απνρεηεπηηθήο αχιαθαο, πνπ αξρίδεη ε ζέζε γηα ηα πφδηα ησλ θαζήκελσλ ζηελ πξνεδξία είλαη 15,65 κ. θαη κέρξη ηελ εζσηεξηθή παξεία ηεο αχιαθαο απηήο είλαη 15,15 κ. θαη αληίζηνηρα ε δηάκεηξνο είλαη 30,30 κ. Ζ αθηίλα κέρξη ηελ πξψηε ζεηξά ησλ εδσιίσλ είλαη 17,33 κ. θαη αληίζηνηρα ε δηάκεηξνο 34,66 κ. Οη ραξάμεηο ηεο νξρήζηξαο θαη ηνπ θνίινπ έρνπλ έλα θνηλφ θέληξν. Ο εγθισβηζκφο ηνπ ήρνπ γίλεηαη ζπλήζσο κε αχμεζε ηνπ χςνπο θαη ηεο θιίζεο θαη ηελ πξνζζήθε ζηεγάζηξνπ πάλσ απφ ην πξνζθήλην.

64 64 Οη άμνλεο ησλ θιηκάθσλ, ζπλήζσο δηέξρνληαη απφ ην θέληξν ράξαμεο ηνπ θχθινπ, φπσο ζπκβαίλεη θαη ζηε Μεγαιφπνιε, φπσο δηαπηζηψλνπκε απφ ην ζσδφκελν ηκήκα ησλ εδσιίσλ θαη θιηκάθσλ. Οιεο νη θιίκαθεο, πνπ δηαηξνχλ ην θνίιν, ζπγθιίλνπλ ζην θέληξν. Σν ζέαηξν δηαηξείηαη ζε ελλέα θεξθίδεο αλνίγκαηνο 21 ν, ζεσξψληαο ηηο γσλίεο, πνπ ζρεκαηίδνπλ νη άμνλεο ησλ θιηκάθσλ. Ζ πξνέθηαζε ηεο εμσηεξηθήο επηθάλεηαο ηνπ δπηηθνχ αλαιεκκαηηθνχ ηνίρνπ δηέξρεηαη απφ ην θέληξν ηεο ράξαμεο ηνπ θνίινπ, ελψ ζρεκαηίδεη γσλία 5 ν κε ηνλ αλαιεκκαηηθφ ηνίρν ηεο ζθελνζήθεο. Ζ πξνέθηαζε ηεο εμσηεξηθήο επηθάλεηαο ηνπ αλαηνιηθνχ αλαιεκκαηηθνχ ηνίρνπ δηέξρεηαη ζε απφζηαζε 0,85 κ. απφ ην θέληξν ηεο ράξαμεο ηνπ θνίινπ. ε πεξίπησζε πνπ έρνπλ ρξεζηκνπνηεζεί ζηε ράξαμε πεξηζζφηεξα ηνπ ελφο θέληξα αληίζηνηρα ζπγθιίλνπλ ζ απηά αλάινγα κε ην ηκήκα ζην νπνίν αλήθνπλ, φπσο π.ρ. ζην ζέαηξν ηεο Δπηδαχξνπ. Τπάξρνπλ πεξηπηψζεηο πνπ νη άμνλεο ησλ θιηκάθσλ ζπγθιίλνπλ ζε άιια ζεκεία. Υαξαθηεξηζηηθφ είλαη ην παξάδεηγκα ηνπ ζεάηξνπ ησλ Οηληάδσλ, φπνπ νη άμνλεο ησλ θιηκάθσλ ζπγθιίλνπλ ζε έλα ζεκείν πνπ βξίζθεηαη ζε απφζηαζε 1,45 κ. απφ ην θέληξν ηεο ράξαμεο ηνπ θνίινπ πξνο ην κέξνο ηεο ζθελήο, ελψ ησλ δπν αθξαίσλ θιηκάθσλ νη άμνλεο ζπγθιίλνπλ ζην θέληξν ράξαμεο ηνπ θνίινπ. ε νξηζκέλεο πεξηπηψζεηο νη ραξάμεηο είλαη πεξηζζφηεξν πνιχπινθεο δίλνληαο κηα απηνηειή πεξίπησζε, φπσο π.ρ. ζέαηξα Ζιηδαο, Θνξηθνχ, Υαηξψλεηαο θ.α. Αμίδεη λα αλαθεξζεί ε κεηαβνιή ηεο θιίζεο ζηα ηξία ηκήκαηα ηνπ θνίινπ κεηαμχ ησλ δηαδσκάησλ, κε αχμεζή ηεο απφ θάησ πξνο ηα επάλσ, πνπ παξνπζηάδεη ην ζέαηξν ηεο Δθέζνπ, γεγνλφο πνπ ζπκβάιιεη ζηελ θαιχηεξε νπηηθή θαη αθνπζηηθή αληηκεηψπηζε ηεο ράξαμεο ηνπ θνίινπ. Σν ζέκα ησλ ραξάμεσλ ησλ αξραίσλ ζεάηξσλ απαηηεί ζεκαληηθφηεξε δηεξεχλεζε, νπσζδήπνηε φκσο νη πνηθηιίεο ησλ ραξάμεσλ πνπ ππάξρνπλ θαη θαζηζηνχλ θάζε ζέαηξν νπζηαζηηθά κηα κνλαδηθή πεξίπησζε, δελ επηδέρνληαη γεληθεχζεηο, είλαη φκσο δπλαηή ε δηαηχπσζε θάπνησλ γεληθψλ αξρψλ ραξάμεσλ. Οη αξρέο ησλ ραξάμεσλ ησλ αξραίσλ ειιεληθψλ θαη ξσκατθψλ ζεάηξσλ, φπσο απηέο δηαηππψζεθαλ απφ ην Βηηξνχβην, αλ θαη ζε γεληθφηεηεο πξνζεγγίδνπλ ην ζέκα δελ έρνπλ επαιεζεπηεί ζηελ πξάμε ζε

65 65 θαλέλα απφ ηα ζσδφκελα ζέαηξα. Έρνπλ επίζεο δηαηππσζεί θαη άιιεο γεληθέο θαη επί κέξνπο παξαηεξήζεηο, θαζψο θαη ζπζρεηηζκνί ραξάμεσλ θαη αθνπζηηθήο ησλ αξραίσλ ζεάηξσλ. Σα ζέκαηα απηά απνηεινχλ αληηθείκελν πεξαηηέξσ έξεπλαο Σα εδψιηα Σα θαζίζκαηα ηνπ θνίινπ νλνκάδνληαη εδψιηα θαη έρνπλ δηάθνξεο δηαηάμεηο, αλάινγα κε ηελ πνιπηέιεηα ηεο θαηαζθεπήο θαη ην δηαηηζέκελν πιηθφ. Σα εδψιηα θαηαζθεπάδνληαη καξκάξηλα ή ιίζηλα ζπκπαγή ή θαη ζε νξηζκέλεο πεξηπηψζεηο ζχλζεηα κε κηθξφηεξνπο ιίζνπο θάησ θαη επάλσ κεγάινπο (π.ρ. ζέαηξν Αξθαδηθνχ Οξρνκελνχ). ε νξηζκέλεο πεξηπηψζεηο νη ιίζηλεο βάζεηο κε ηελ πξνζζήθε θπζηθψλ πξνεθηάζεσλ αλά θαζνξηζκέλα δηαζηήκαηα ζην εκπξφο κέξνο ηνπ θηινμελνχζαλ ζην πάλσ κέξνο ηνπ έδξαλα πηζαλφλ μχιηλα ή καξκάξηλα, ηα νπνία ζην θάησ κέξνο ηνπο είραλ θνίιαλζε θαη θελφ ζην κεηαμχ ησλ εμνρψλ ηεο ζηήξημεο ησλ εδξάλσλ δηάζηεκα. Σέηνηεο εμνρέο ζπλαληάκε ζην ζέαηξν ηεο Πξηήλεο θαη ζε ηκήκα ηνπ ζηηο 4 πξψηεο ζεηξέο ηνπ ζεάηξνπ ηνπ Βνηση. Οξρνκελνχ. ε νξηζκέλεο πεξηπηψζεηο ε εκπξφζζηα πιεπξά ησλ εδσιίσλ θαηαζθεπάδεηαη θαηαθφξπθε. Ζ πεξίπησζε απηή είλαη πεξηζζφηεξν ζπρλή ζηα ιαμεπκέλα ζην βξάρν εδψιηα (Οηληάδεο, πξαθνχζεο). πρλφηεξε είλαη φκσο ε θαηαζθεπή θνίιαλζεο ζην θάησ κέξνο, πνπ αθήλεη κηα εμνρή νξζνγσληθή ή πξνζεγγίδνπζα ηελ νξζνγσληθή κε θακπχιε ζην θάησ κέξνο, ζην πάλσ ηκήκα, ελψ ην θάησ ηκήκα ιαμεχεηαη ζε εζνρή. ε νξηζκέλεο πεξηπηψζεηο ζπλαληάκε θαη θαηαθφξπθεο εμνρέο ζηα άθξα ηεο θεξθίδαο νξζνγσληθήο ή πνιππινθφηεξεο κνξθήο, φπσο π.ρ. ζην Αζθιεπηείν ηεο Πεξγάκνπ. Δηζη δεκηνπξγείηαη κηα εμνρή ζε ζρήκα Π, φπσο ζηε Μεγαιφπνιε θαη ηνλ Αξθαδηθφ Οξρνκελφ ή θαη κε ελδηάκεζεο, φπσο ζην Αξγνο, φπνπ έρνπκε νξζνγσληθέο εμνρέο. Οξηζκέλεο θνξέο ην θάησ ηκήκα ηεο θαηαθφξπθεο πιεπξάο είλαη ζε εμνρή, ψζηε λα έξρεηαη πξφζσπν κε ην εμέρνλ επάλσ ηκήκα (π.ρ. Γηνλπζηαθφ). Σν ηκήκα απηφ ζπλήζσο αλήθεη ζηελ πέηξα, πνπ δηακνξθψλεη ην ρακειφηεξν εδψιην θαη ζπλήζσο ιαμεχεηαη γηα λα δεκηνπξγεζεί ε ππνδνρή γηα ηα πφδηα.

66 66 Ζ ππνδνρή γηα ηα πφδηα άιινηε ιαμεχεηαη ζην πίζσ κέξνο ηνπ θαζίζκαηνο, άιινηε ζρεκαηίδεηαη κε άιιε πέηξα, ε νπνία ηνπνζεηείηαη ρακειφηεξα απφ απηή πνπ ρξεζηκεχεη γηα θάζηζκα, φπσο ζηε Μεγαιφπνιε, ελψ νξηζκέλεο θνξέο αθήλεηαη ρψκα. Δίλαη δπλαηφλ λα κελ ππάξρεη ιάμεπζε θαη ε επάλσ επηθάλεηα ησλ εδσιίσλ λα βξίζθεηαη ζηελ ίδηα ζηάζκε, ηφζν ζηε ζέζε ηνπ θαζίζκαηνο, φζν θαη ηνπ δηαδξφκνπ (π.ρ. ζέαηξν Κνπξίνπ, Οηληάδσλ θ.α.). Ζ ηαπείλσζε απηή ηνπ δηαδξφκνπ, πίζσ απφ ηε ζέζε ηνπ θαζίζκαηνο, έρεη σο ζπλέπεηα ηελ κείσζε ηνπ χςνπο ησλ εδσιίσλ θαη θαηά ζπλέπεηα ηεο θιίζεο θαη ηνπ χςνπο ηνπ ζεάηξνπ. Σαπηφρξνλα εμαζθάιηδε θαη νηθνλνκία πιηθνχ. ηε Μεγαιφπνιε ε εζνρή απηή είλαη ηεο ηάμεσο ησλ 5 εθ., κε ζπλέπεηα 3 κ. πεξίπνπ κείσζε ηνπ ζπλνιηθνχ χςνπο ηνπ ζεάηξνπ. ε νξηζκέλεο πεξηπηψζεηο ε εκπξφο θάζεηε επηθάλεηα ησλ εδσιίσλ παίξλεη κηα θιίζε πξνο ηα κέζα, ψζηε λα εμαζθαιίδεηαη εζνρή ζην θάησ κέξνο, γηα λα δηεπθνιχλνληαη ηα πφδηα, φπσο π.ρ. ζην ζέαηξν Β Λάξηζαο, ην Κνχξην Κχπξνπ, θ.α. ηελ πεξίπησζε ηνπ πξψηνπ ε ηαηλία ηνπ έρεη αθεζεί ζην πάλσ κέξνο ηνπ πξνζψπνπ ησλ εδσιίσλ θαη θάζεηα ζηα άθξα ησλ θεξθίδσλ. Δίλαη θαλεξφ φηη απνθηά ιφγσ ηεο πξνο ηα κέζα θιίζεο δηαθνζκεηηθφ ξφιν θαη θαηαζθεπάδεηαη ρσξίο ζεκαληηθφ βάζνο. Σν θάησ ηκήκα ηνπ πξνζψπνπ, ην νπνίν αληηζηνηρεί ζην ππνθείκελν εδψιην δελ εμέρεη, αιιά είλαη ιαμεπκέλν ζην ηκήκα ηεο ηαπείλσζεο ηνπ δηαδξφκνπ πξφζσπν κε ην εκπξφο ηνπ εδσιίνπ. Σν χςνο ησλ εδσιίσλ ζπλήζσο είλαη εθαηνζηά θαη ην πιάηνο ηνπο πεξίπνπ 70 εθαηνζηά. ρεηηθά κε ηηο δηαζηάζεηο ησλ εδσιίσλ έρνπκε λα αλαθέξνπκε ηα παξαθάησ: Οξηζκέλα απφ ηα χςε γλσζηψλ ζεάηξσλ είλαη ζην Γηνλπζηαθφ 0,33 κ., ζηνλ Πεηξαηά 0,32 κ. ζηελ Πξηήλε 0,325 κ., Κνξίλζνπ 0,33 κ., Οηληάδσλ 0,345 κ., ζηελ Μεγαιφπνιε 0,395 κ. Πιάηνο θαζηζκέλσλ εδσιίσλ έρνπλε ζην Γηνλπζηαθφ 0,33 κ., ζηελ Μεγαιφπνιε 0,26-0,30 κ. θάζηζκα θαη κε ινμή δηακφξθσζε απφηκεζεο ζην πίζσ κέξνο ζπλνιηθά 0,37 κ. Ζ απφζηαζε κεηαμχ ησλ δπν εδσιίσλ είλαη 0,715 κ., ελψ ζην Γηνλπζηαθφ ε απφζηαζε είλαη 0,765 κ. ηελ πεξίπησζε κε θαηαζθεπήο θνίιαλζεο δηαδξφκνπ ζην πίζσ κέξνο ησλ

67 67 θαζηζκάησλ ζηηο Οηληάδεο, ε απφζηαζε ησλ εδσιίσλ είλαη 0,70 κ. Οξηζκέλα ζέαηξα παξνπζηάδνπλ θνηιάλζεηο ζηελ επάλσ επηθάλεηα ησλ εδσιίσλ, φπσο ηνπ Γπζείνπ, ην Β ηεο Πεξγάκνπ θ.α. Οη επηγξαθέο επί ησλ εδσιίσλ είλαη ζπλήζεο πεξίπησζε ζηα ζέαηξα, θαη αλαθέξνληαη ζηα νλφκαηα απηψλ γηα ηνπο νπνίνπο πξννξίδνληαλ ζπλήζσο ζε άξρνληεο, ζε ζενχο, (π.ρ. ζέαηξα Γηνλπζηαθφ, Πφιεο Δπηδαχξνπ, Μηιήηνπ, πξαθνπζψλ θ.α.). Αλαθέξνληαη φκσο θαη ζε ζέκαηα άζρεηα κε ην ζέαηξν, φπσο ε απειεπζέξσζε δνχισλ, φπσο π.ρ. ζην ζέαηξν Λαξίζεο, θαη ζην ζέαηξν Οηληάδσλ. Καηά ηνπο ειιεληζηηθνχο θαη ηνπο ξσκατθνχο ρξφλνπο ζπλαληάκε ζε νξηζκέλα ζέαηξα ηελ θαηαζθεπή εηδηθψλ ζεσξείσλ βαζηιηθψλ π.ρ. ζέαηξν Μηιήηνπ, Πεξγάκνπ. Σα ζεσξεία απηά θηινμελνχληαη ζην θέληξν ηνπ θνίινπ θαη ςειφηεξα απφ ηηο πξψηεο ζεηξέο εδσιίσλ (π.ρ. αιακίλαο, Κχπξνπ άλσ ηεο 6εο, Πεξγάκνπ Β άλσ ηνπ 3νπ, Ηεξάπνιεο άλσ ηνπ 2 νπ, Αθξφπνιεο Πεξγάκνπ άλσ ηνπ 1νπ δηαδψκαηνο) Πξνεδξία Πνιιέο θνξέο, ζηηο θαηψηαηεο ζέζεηο ηνπ θνίινπ, έρνπκε πνιπηειή θαζίζκαηα ηηο πξνεδξίεο, κε επηγξαθέο, πξννξηδφκελεο γηα ζπνπδαία πξφζσπα, άξρνληεο θαη ηεξείο. Ζ ζεηξά απηή δηακνξθψλεηαη κε εξεηζίλσηα θαη ζε πνιιέο πεξηπηψζεηο κε εξεηζίρεηξα. Σα εξεηζίρεηξα δηακνξθψλνληαη θακππισηά (Μεγαιφπνιε, Δπίδαπξνο, Αξθ. Οξρνκελφο, πφιε Δπηδαχξνπ), ηξηγσληθά (ηθπψλα, πάξηε, Γχζεην, Αξγνο, Γήινο), ή ίζνπ χςνπο κε εξεηζίλσηα (ηξάηνο). Μεηαμχ ησλ πξνεδξηψλ ηδηαίηεξα μερψξηδε ηνπ ηεξέα ηνπ Γηνλχζνπ, ζην κέζν (Θέαηξν ηνπ Γηνλχζνπ ζηελ Αζήλα, ζέαηξα ηθπψλαο, πάξηεο θ.α.). ην ζέαηξν Χξσπνχ αληί πξνεδξίαο έρνπκε 5 ζξφλνπο εμαηξεηηθήο ηέρλεο, φπσο απηνχο ηνπ ηεξέα ηνπ Γηνλχζνπ Διεπζεξέσο ηνπ Γηνλπζηαθνχ θαη ηεο πλαγσγήο ζηε Γήιν. ην Γηνλπζηαθφ έρνπκε ζηηο 2 πξψηεο ζεηξέο 67 ζξφλνπο, κε πνιπηειέζηεξν φισλ ην ζξφλν ηνπ Γηνλχζνπ Διεπζεξέσο.

68 Ζ ζθελή - ην πξνζθήλην Ζ ζθελή είλαη ρακειφ νξζνγσληθφ θηίξην, αλεμάξηεην, ζην πίζσ κέξνο ηεο νξρήζηξαο. Σν αξρηθφ ζέαηξν δελ είρε αλάγθε ζθελήο. Σελ επέβαιε ε πξφνδνο ηνπ δξάκαηνο. ηελ αξρατθή πεξίνδν ππήξρε έλαο εζνπνηφο (ππνθξηηήο), ν νπνίνο ζπλδεφηαλ κε ην ρνξφ ή αληαπνθξηλφηαλ. Ο Αηζρχινο αχμεζε ηνπο εζνπνηνχο ζε δχν θαη ν νθνθιήο ζε ηξεηο. Βαζκηαία ν ιφγνο ζε βάξνο ηνπ ιπξηθνχ κέξνπο θαη νη ξφινη απμάλνληαη, απαηηνχληαη πιένλ θνζηνχκηα, πξνζσπεία, θιπ. θαη κηα εγθαηάζηαζε δίπια ζηελ νξρήζηξα. Ζ ζθελή ηνπ ζεάηξνπ ηεο Δπηδαχξνπ (ζχκθσλα κε γξαθηθή αλαπαξάζηαζε ησλ Α. Von Gerkan θαη W. Muller Wiener) ζε ηξηζδηάζηαηε ειεθηξνληθή απεηθφληζε. Ζ ζθελή σο θηίζκα ηππνπνηήζεθε κφλν ζην ηέινο ηεο θιαζηθήο πεξηφδνπ, γηα λα αλαπηπρζεί πιήξσο θαηά ηελ ειιεληζηηθή επνρή. ην θιαζηθφ δξάκα νη ππνθξηηέο παίδνπλ ζηελ νξρήζηξα καδί κε ηνλ ρνξφ θαη δελ πθίζηαηαη θακηά δηαθνξνπνίεζε χςνπο, φπσο γίλεηαη ζην ζεκεξηλφ ζέαηξν.

69 69 Σα εξείπηα ησλ ζθελψλ δείρλνπλ πνηθηιία ζθελψλ, κε επηθξαηέζηεξνπο δπν ηχπνπο: α) Ο παιαηφηεξνο ηχπνο, κε ζπλήζσο ππεξπςσκέλε εμέδξα θαη παξαζθήληα ζην πιάη. β) Ο ηχπνο ηεο ζθελήο κε πξνζθήλην. Σν πξνζθήλην ππήξμε κηα ειαθξά θηνλνζηνηρία ε νπνία ήξζε λα πξνζηεζεί κπξνζηά απφ ηνλ ηνίρν ηεο πξφρεηξεο ζθελήο. Ζ ζηνά απηή ζηηο δπν άθξεο ηεο παξνπζίαδε ζπκκεηξηθέο κηθξέο πξνρσξήζεηο, πνπ νλνκάδνληαη παξαζθήληα (άζρεηα κε ηελ ζεκεξηλή ζεκαζία ηνπ φξνπ). Σν ζχλνιν γηα πνιιά ρξφληα δελ είρε πάξε κηα ηειηθή κνξθή θαη κφλν ζην ηέινο ηεο θιαζζηθήο πεξηφδνπ ηππνπνηήζεθε. Απφ παιαηφηεξα φκσο ην πξνζθήλην άξρηζε λα παίξλεη εηδηθή ζεκαζία ζε θάζε έξγν, κε ηνπο πίλαθεο, δσγξαθηθά ζηνηρεία πνπ έθιεηλαλ ηα κεηαθηφληά ηνπ θαη ηξεηο πφξηεο νη νπνίεο πάιη έθιεηλαλ κε δσγξαθηζκέλα θχιια. Οη πφξηεο απηέο είραλ ζπκβνιηθή αμία θαη ππνηίζεηαη φηη ε κηα νδεγνχζε ζε αλάθηνξν, ε δεχηεξε ζηελ εμνρή, ε ηξίηε ζηνλ ιηκέλα. θελή θαη πξνζθήλην, πξφρεηξα, ππήξραλ ζηνλ 4ν αηψλα. Μφληκε μχιηλε θαηαζθεπή θαζηεξψζεθε ζην δηάζηεκα π.υ. Μεηά ην 250 π.υ. εηζάγνληαη ηα πξψηα ιίζηλα κφληκα θηίξηα, φρη ζηελ Αζήλα (πνπ ζε φια ηα ζέκαηα ηνπ ζεάηξνπ είρε πάληνηε ηελ πξσηνβνπιία) αιιά ζε δεπηεξεχνληα θέληξα. Σνλ 2ν αηψλα γεληθεχνληαη. Ζ φςε ηεο ζθελήο πξνο ην πξνζθήλην νλνκάδεηαη θαη απηή ζθελή. Σν ηζφγεην έρεη ηξεηο πφξηεο, πνπ δελ ρξεζηκνπνηνχληαη πάληα. Ο φξνθνο νλνκάδεηαη ινγείνλ, ε φςε ηνπ έρεη κηα ή ηξεηο πφξηεο ή δηακνξθψλεηαη κε πεζζνχο ή θίνλεο (ζπξψκαηα), επί ησλ νπνίσλ ζηεξεψλνληαη ζθεληθά. Οξηζκέλεο θνξέο ππάξρεη θαη 3νο φξνθνο, ην ζενινγείν. Ο Δπξηπίδεο απ απηφ, εκθάληδε ηνπο ζενχο, πνπ παξελέβαηλαλ ζηελ ππφζεζε. Ο Αηζρχινο παξνπζίαδε εζνπνηνχο απφ επίπεδε νξνθή ηεο μχιηλεο ζθελήο. Ζ ζθελή θέξεη δίπια παξαζθήληα, ρψξνπο απνζήθεπζεο θαη εμππεξέηεζεο ησλ εζνπνηψλ (Καζζψπε Ζπείξνπ, Νέα Πιεπξψλ, Οηληάδεο). Δλίνηε ε ζθελή απνθηά εηδηθή δηακφξθσζε. ηε πάξηε θηλεηή επί ηξνρψλ, κε πιηλζφθηηζηε ππφζηεγε ζθελνζήθε. ηε Μεγαιφπνιε ην πξνζηψν ηνπ Θεξζηιίνπ έρεη ζέζε ζθελήο. ην Καβηξείν ζην θέληξν ηεο

70 70 ππάξρεη λαφο. Ναφ πιεζίνλ ηεο ζθελήο, ζπλήζσο δπηηθά ηεο, ζπλαληάκε ζπρλά (Γηνλπζηαθφ, Θνξηθφο, Πέξγακνο). Μεξηθέο θνξέο, πίζσ απφ ηε ζθελή ππάξρεη ζηνά (Γηνλπζηαθφ, Αξγνο). Γηα ηα παιαηά μχιηλα θαηαζθεπάζκαηα ζθελήο θαη πξνζθελίσλ δελ έρνπκε ζπγθεθξηκέλεο πιεξνθνξίεο, νχηε ππάξρνπλ αξραηνινγηθά επξήκαηα, κεξηθά κεηαγελέζηεξα (ειιεληζηηθά θπξίσο) παξαδείγκαηα, φπσο ηεο Δπηδαχξνπ θαη ηνπ Ακθηαξείνπ ηνπ Χξσπνχ, ιίζηλα πιένλ, επηηξέπνπλ πιήξε γλψζε ηεο φιεο δηάηαμεο. Σν πξνζθήλην εδψ ζρεκαηίδεηαη απφ θίνλεο δσξηθνχο ή ησληθνχο, κε πιήξε ζξηγθφ θαη βαηή μχιηλε νξνθή, έρεη ζηα πιάγηα παξαζθήληα ή φρη, ελψ πην πίζσ ην θηίξην ηεο θπξίσο ζθελήο ππεξπςψλεηαη γηα λα δεκηνπξγεζεί πξφζνςε ζηελ νπνία θαη ηνπνζεηνχληαη νη γξαπηνί πίλαθεο. ηα κεηαγελέζηεξα απηά παξαδείγκαηα, ην πξνζθήλην άιινηε αθήλεη αθέξαην ηνλ θχθιν ηεο νξρήζηξαο (φπσο π.ρ. ζην ζέαηξν ηεο Δπηδαχξνπ) θαη άιινηε ηνλ δηαθφπηεη (Δθεζνο, Χξσπφο θ.η.ι.). ρεδηαγξάκκαηα δηαθφξσλ ζθελψλ ηνπ Γπηηθνχ ζεάηξνπ.

71 Σα ζθεληθά ηνπ αξραίνπ ζεάηξνπ - Οη κεραληζκνί Ζ αλαθάιπςε ηεο ζθελνγξαθίαο απνδίδεηαη ζηνλ νθνθιή, ζχκθσλα κε ηνλ Αξηζηνηέιε, ελψ ν Βηηξνχβηνο αλαθέξεη φηη απφ ηνλ Αηζρχιν ρξεζηκνπνηήζεθε ε δσγξαθηθή γηα ηελ δηακφξθσζε ηνπ ζθεληθνχ. Ο Βηηξνχβηνο, αλαθέξεη ηξία είδε ζθεληθψλ εηθφλσλ, γηα ηα ηξία είδε ζεάκαηνο: ηελ ηξαγσδία, ηελ θσκσδία θαη ην ζαηπξηθφ δξάκα. Διαθξά ζθελνγξαθηθά ζηνηρεία, ηα θαηαβιήκαηα (θαηά ηνλ Πνιπδεχθε) παξεκβάιινληαλ αλάκεζα απφ ηνπο εκηθίνλεο ηεο ζηνάο ηνπ πξνζθελίνπ, ζην ηζφγεην, θαη ζηα κεγάια αλνίγκαηα ηνπ νξφθνπ, ζηα ζπξψκαηα. Σα θαηαβιήκαηα ήηαλ είηε πθαζκάηηλα παξαπεηάζκαηα, είηε πίλαθεο δσγξαθηθήο. Ηρλε ζηεξέσζήο ηνπο έρνπλ απνθαιπθζεί ζε πνιιά κλεκεία ηεο ειιεληζηηθήο πεξηφδνπ, ελψ πνιινί εξεπλεηέο ηα έρνπλ εηζάγεη ζε αλνίγκαηα γξαθηθψλ απνθαηαζηάζεσλ πξνζφςεσλ ζθελψλ αθφκε θαη πξσηκφηεξσλ θάζεσλ. Οη κεραληζκνί πνπ ρξεζηκνπνηήζεθαλ ήηαλ δηάθνξεο επηλνήζεηο, αλαγθαίεο γηα ηε ζθεληθή δξάζε. Απηή ζα ήηαλ ηφηε ε εκθάληζε ελφο ζενχ, πνηέ ελφο πξνζψπνπ ηνπ εμσζθεληθνχ ρψξνπ, πνηέ ε αλαπαξάζηαζε ελφο θπζηθνχ θαηλνκέλνπ. Ζ χπαξμε ησλ κεραληζκψλ απηψλ επηβεβαηψλεηαη απφ θείκελα αξραίσλ ηξαγσδηψλ, θσκσδηψλ, απφ ηζηνξηθέο πξαγκαηείεο, θαη απφ αλαπαξαζηάζεηο ζε αγγεία. α) Σν εθθχθιεκα απνηεινχζε έλα ρακειφ ηξνρνθφξν φρεκα επί ηνπ νπνίνπ εκθαλίδνληαλ ή εμαθαλίδνληαλ, απφ ηελ θεληξηθή είζνδν ηεο ζθελήο, πξφζσπα ή θαη ην εζσηεξηθφ ελφο ρψξνπ. Πηζαλή ήηαλ θαη ε πεξηζηξνθηθή θίλεζε ηνπ εθθπθιήκαηνο, αλάινγε κε ηε ζεκεξηλή ρξήζε ηεο πεξηζηξνθηθήο ζθελήο πάλσ ζε βαγνλέην. Παξφκνηνο κεραληζκφο ήηαλ θαη ε εμψζηξα γηα ηελ έμνδν ηνπ εζσηεξηθνχ ηνπ ζθεληθνχ. β) ε κεραλή, πνπ ήηαλ αλπςσηηθφ κεράλεκα γηα ηελ κεηαθνξά ζηε ζθελή θαζνξηζηηθψλ γηα ηε δξάζε πξνζψπσλ, φπσο νη ήξσεο ή νη ζενί. Ζ εκθάληζε ζεψλ ζε θξίζηκα ζεκεία αξθεηψλ ηξαγσδηψλ ηνπ Δπξηπίδε, κε ηελ επηζηξάηεπζε ηνπ ζπγθεθξηκέλνπ κεραληζκνχ πξνζδηφξηζε ηνλ ραξαθηεξηζκφ απφ κεραλήο ζεφο θαη απνηέιεζε αθνξκή γηα έληνλε

72 72 παξσδία απφ ηνλ Αξηζηνθάλε. Καηά ηνλ Πνιπδεχθε ρξήζε ηεο κεραλήο γηλφηαλ ζηελ ηξαγσδία, ελψ ζηελ θσκσδία εκθαληδφηαλ ε θξάδε. Ζ κεραλή κπνξεί λα ζεσξεζεί ν πξφδξνκνο ησλ αλπςσηηθψλ κεραληζκψλ πςειήο ηερλνινγίαο ηνπ ζεκεξηλνχ ζεάηξνπ θαη ιεηηνπξγνχζε σο γεξαλφο κε ζρνηλί πνπ νλνκαδφηαλ αηψξα. ην ζέαηξν ηεο πάξηεο ε ζθελή ήηαλ θπιηφκελε θαη ηελ έβγαδαλ κφλν ηηο εκέξεο ησλ παξαζηάζεσλ απφ ην νίθεκα πνπ ηεο πξνζηάηεπε. γ) ηα αλαπηέζκαηα, έλα είδνο θαηαπαθηψλ γηα ηελ άκεζε εκθάληζε ή απνκάθξπλζε πξνζψπσλ ή αληηθεηκέλσλ. δ) νη πεξίαθηνη, πξηζκαηηθήο κνξθήο πεξηζηξεθφκελεο θαηαζθεπέο γηα άκεζε αιιαγή ζθεληθψλ. ε) ην θεξαπλνζθνπείν, γηα ηελ παξνπζίαζε έληνλσλ θπζηθψλ θαηλνκέλσλ. Ζηαλ έλα είδνο πεξηάθηνπ πνπ έρεη πιεπξέο κε ζρέδηα θεξαπλψλ, ή γπαιηζηεξή επηθάλεηα, φπνπ αληαλαθινχζε ην θσο ηνπ ήιηνπ. δ) ην βξνληείνλ γηα ηελ παξαγσγή ηνπ ήρνπ ηεο βξνληήο, ήηαλ άιινηε κεηαιιηθφ δνρείν κε ραιίθηα, θαη άιινηε ηελησκέλν δέξκα, φπνπ πξνζέθξνπαλ κνιχβδηλα ζθαηξίδηα.

73 73 ε) Τθάζκαηα γηα ηελ θάιπςε δηαθφξσλ θελψλ πξέπεη λα ρξεζηκνπνηνχληαλ, φκσο απιαία κε ηελ κνξθή πνπ ππάξρεη ζήκεξα δελ πξέπεη λα ππήξρε. Απιαία (aulaeum) ππήξμε αξγφηεξα ζηε ξσκατθή πεξίνδν, φπσο θαη ηα siparia, θνπξηίλεο γηα ηελ θάιπςε επηκέξνπο ηκεκάησλ ηεο πξφζνςεο ηεο ξσκατθήο ζθελήο πνπ ήηαλ πνιχ πην ζχλζεηε Ζ αθνπζηηθή ησλ αξραίσλ ζεάηξσλ Ζ αθνπζηηθή ησλ αξραίσλ ζεάηξσλ είλαη εμαηξεηηθά επηηπρήο. Γελ είλαη γλσζηφ εάλ ε θαιή αθνπζηηθή ήηαλ απνηέιεζκα εηδηθήο θξνληίδαο ησλ αξρηηεθηφλσλ ή ηχρεο, αιιά είλαη γεγνλφο φηη ζε κεξηθά ζέαηξα (φπσο ηεο Δπηδαχξνπ) είλαη εθπιεθηηθή. Ο Βηηξνχβηνο γηα ην ζέκα απηφ αθηεξψλεη νιφθιεξν θεθάιαην (Β. V, VIII) αιιά δελ δίλεη ζαθείο πιεξνθνξίεο. απιψο, ζπκβνπιεχεη γηα ηελ εθινγή ηφπσλ ζπλερνχλησλ γηα ηελ θαηαζθεπή ζεάηξνπ. Ο Βηηξνχβηνο επίζεο αλαθέξεη ηελ χπαξμε ερείσλ, κεγάισλ ράιθηλσλ δνρείσλ ζε θνηιφηεηεο ησλ ζεάηξσλ, πνπ είραλ ζθνπφ λα εληζρχνπλ ηνπο ήρνπο ηεο νξρήζηξαο. Αγγεία ηνπ είδνπο απηνχ δελ έρνπλ βξεζεί απφ αλαζθαθή παξά κφλνλ ζε ζέαηξα ξσκατθήο επνρήο (φπσο ησλ Αηδαλψλ ηεο Μ. Αζίαο) αλ θαη ν αξραίνο ζπγγξαθεχο δηεπθξηλίδεη φηη ππήξραλ θαη ζε πνιχ παιαηφηεξα ειιεληθά φπσο ηεο Κνξίλζνπ (Μπνχξαο) 1. (1) Αξρηηεθηνληθή πξαγκαηεία ηνπ Βηηξνχβηνπ. Ζ αξραηνινγηθή γλψζε ζρεηηθά κε ηελ νηθνδφκεζε ησλ αξραίσλ ζεάηξσλ ζπκπιεξψλεηαη θαη πινπηίδεηαη απφ θηινινγηθέο καξηπξίεο. Απφ ην έξγν Πεξί αξρηηεθηνληθήο (De architectura) ηνπ Ρσκαίνπ αξρηηέθηνλα Βηηξνχβηνπ (1νο π.υ. αηψλαο), ηα ηξία βηβιία είλαη αθηεξσκέλα ζην ζρέδην θαη ηελ θαηαζθεπή ησλ αξραίσλ ειιεληθψλ θαη ξσκατθψλ ζεάηξσλ. Ο ζπγγξαθέαο δίλεη γεληθνχο θαλφλεο γηα ηελ ηνπνζεζία ηνπ ππαίζξηνπ ζεάηξνπ θαη γηα ηνλ ζρεδηαζκφ ηεο ζθελήο, ηεο νξρήζηξαο θαη ηνπ θνίινπ. Οη θαλφλεο απηνί, πνπ αθνξνχλ ζην ρσξνκεηξηθφ ζρεδηάγξακκα θαη ζηηο αλαινγίεο, βαζίδνληαη ζηηο αξρέο ηεο επθιείδεηαο γεσκεηξίαο. Σα ζπκπεξάζκαηα ηνπ πνπ αθνξνχλ ηελ εμαζθάιηζε θαιήο νπηηθήο επζείαο αλάκεζα ζην θνίιν θαη ζηελ ζθελή είλαη, γεληθά, ζσζηά. Καηά ηα άιια φκσο, ε πξαγκαηεία ηνπ δελ είλαη πνιχ δηαθσηηζηηθή. Αλαθέξεηαη ζηα

74 74 θηλεηά ζθεληθά, αιιά είλαη αζαθήο σο πξνο ηε ιεηηνπξγία ηνπο. Δρνπλ δηαηππσζεί πνιιέο ππνζέζεηο ζρεηηθά κε απηφ ην ζέκα, φπσο θαη γηα άιια ζέκαηα, ηα νπνία αθνξνχλ θπξίσο ζηελ αθνπζηηθή, αιιά ηα αξραηνινγηθά επξήκαηα πνπ ππάξρνπλ δελ παξέρνπλ αξθεηέο πιεξνθνξίεο ψζηε λα νδεγνχλ ζε βάζηκα ζπκπεξάζκαηα. Ζ αληίιεςε ηνπ Βηηξνχβηνπ γηα ηελ αθνπζηηθή, ε νπνία, φπσο ν ίδηνο ηζρπξίδεηαη, βαζίδεηαη φρη κφλνλ ζηε ζεσξία, αιιά θαη ζηελ πξαθηηθή εθαξκνγή, έρεη θάπνηα αφξηζηε ζρέζε κε ηηο αληηιήςεηο ησλ αξραίσλ Διιήλσλ γηα ηε θπζηθή ζεσξία, αιιά έρεη απνδεηρζεί πιένλ φηη ζηεξείηαη επηζηεκνληθήο βάζεο. 'Ηζσο, νη απφςεηο ηνπ πάλσ ζην ζεκαληηθφ απηφ ζέκα λα δεκηνχξγεζαλ θαη πξνβιήκαηα γηα ηα επφκελα ρξφληα.

75 Αληηπξνζσπεπηηθά ζσδφκελα αξραία ειιεληθά θαη ξσκατθά ζέαηξα ε επηζηεκνληθή θαηαγξαθή πνπ έγηλε, πεξηιακβάλνληαη 728 αξραίεο ζεαηξηθέο θαηαζθεπέο ηεθκεξησκέλεο απφ ηα ζσδφκελα ηκήκαηά ηνπο, ηηο αξραίεο πεγέο (επηγξαθέο, θείκελα θιπ), ηε ζχγρξνλε έξεπλα ή ηελ πξνθνξηθή παξάδνζε. Βξίζθνληαη δηεζπαξκέλεο ζε έλα επξχ, γεσγξαθηθά, ρψξν πνπ νξίδεηαη αλαηνιηθά απφ ην ειιεληζηηθφ ζέαηξν ηεο Αιεμάλδξεηαο Χμεηαλήο ζην Αθγαληζηάλ, δπηηθά απφ ηα εκηζθακκέλα, αλάκεζα ζε ζχγρξνλεο νηθνδνκέο, ιείςαλα ηνπ ξσκατθνχ ζεάηξνπ ηεο Ληζζαβφλαο, βφξεηα απφ ην ζέαηξν ηεο πφιεο Catterick ζηε Βφξεηα Αγγιία πνπ εληνπίζηεθε απφ αεξνθσηνγξαθίεο, θαη λφηηα απφ ην ζέαηξν ηεο Πηνιεκατδνο ζηε Νφηηα Αίγππην, ε χπαξμε ηνπ νπνίνπ επηβεβαηψζεθε έκκεζα απφ ζσδφκελε επηγξαθή. Κέληξν ηνπ ρψξνπ απηνχ απνηειεί ε Μεζφγεηνο Θάιαζζα, θνηηίδα ηνπ ειιελνξσκατθνχ πνιηηηζκνχ. Απφ ηα ζηνηρεία ηεο έξεπλαο, δηαπηζηψζεθε ε χπαξμε 189 ζεάηξσλ Διιεληθήο πεξηφδνπ (έσο ηα κέζα ηνπ 1νπ π.ρ. αηψλα), ξσκατθά ηα 461 θαη ηα 77 παξακέλνπλ αηαμηλφκεηα, ιφγσ κε επαξθψλ ζηνηρείσλ. Απφ απηά, ηα 159 έρνπλ απνθαιπθζεί θαη είλαη δηαηεξεκέλα ζε δηαθνξεηηθφ βαζκφ ην θαζέλα. Ζ χπαξμε ησλ ππνινίπσλ ηεθκεξηψλεηαη κφλνλ απφ πεγέο. Σνπιάρηζηνλ ηα 34 απφ ηα 159 ζηεγάδνπλ ζήκεξα, επθαηξηαθά ή ζπζηεκαηηθά, ζχγρξνλεο πνιηηηζηηθέο δξαζηεξηφηεηεο. Σα ππφινηπα ζσδφκελα ζέαηξα, απνηεινχλ απιψο αξραηνινγηθνχο ρψξνπο επηζθέςηκνπο ή κε απφ ην επξχ θνηλφ. Οη κειεηεηέο Κ. Μπνιέηεο θαη Μ. Πηηέλεο έρνπλ ζπληάμεη ζρεηηθφ ράξηε κε ηα 728 αξραία ειιεληθά θαη ξσκατθά ζέαηξα, φπνπ θαίλεηαη ε χπαξμε ζεάηξσλ ζε 32 ζεκεξηλέο ρψξεο. Σα πεξηζζφηεξα ειιεληθά ζέαηξα βξίζθνληαη θπζηθά ζηε ζεκεξηλή Διιάδα (103) θαη αθνινπζνχλ: Σνπξθία 46 ειιεληθά, Ηηαιία 24, Αιβαλία 4, Ληβχε 3. Απφ δπν ειιεληθά έρνπλ Κχπξνο, Ηξάθ θαη Οπθξαλία θαη απφ 1 Αίγππηνο, Λίβαλνο, Αθγαληζηάλ θαη Ηξάλ (Δθβάηαλα).

76 76 Σα πεξηζζφηεξα ξσκατθά έρεη βέβαηα ε Ηηαιία (120) θαη αθνινπζνχλ: Γαιιία 98, Σνπξθία 65, Διιάδα 30, Σπλεζία 27, Ηζπαλία 23, Ηνξδαλία θαη Αιγεξία απφ 12, ελψ νη ππφινηπεο έρνπλ απφ 9 έσο 1. Σκήκα ηνπ κεγάινπ ράξηε (6Υ3,20 κέηξα ησλ αξραίσλ ζεάηξσλ, ν νπνίνο πεξηιακβάλεηαη ζηελ έθζεζε «Μηα ζθελή γηα ηνλ Γηφλπζν ζεαηξηθφο ρψξνο θαη αξραίν δξάκα»). Απφ ηα 728 ζέαηξα ηα 154 είλαη γλσζηά κφλν απφ πεγέο θαη δελ έρνπλ εληνπηζζεί αθφκε. Απφ ηα 574 πνπ έρνπλ βξεζεί, κφλν ηα 85 ρξεζηκνπνηήζεθαλ ζηα λεψηεξα ρξφληα γηα επθαηξηαθέο ή ηαθηηθέο πνιηηηζηηθέο εθδειψζεηο. Πξψηε ζηε ρξήζε αξραίσλ ζεάηξσλ (ηηκή, αιιά

77 77 θαη φλεηδνο ηαπηφρξνλα, ιφγσ ηεο πξνρεηξφηεηαο κε ηελ νπνία ζπλήζσο ζπλέβε απηφ) ε Διιάδα, κε 30 ζέαηξα. Αθνινπζνχλ Ηηαιία κε 25 ελ ρξήζεη, Γαιιία 8, Ηζπαλία 6, Κχπξνο 3, απφ 2 Σνπξθία, Ηνξδαλία, πξία θαη Σπλεζία θαη απφ 1 Βνπιγαξία, Βξεηαλία, Ηζξαήι, Ληβχε θαη FΤROM.

78 78

79 79 Οη Ηηαιίδεο εξεπλήηξηεο Paola Ciancio Rossetto θαη Giuseppina Pisani Sartorio, δεκηνπξγνί ηνπ ζεκαληηθνχ ηξίηνκνπ έξγνπ Teatri Antichi Greci e Romani (Ρψκε, 1994), ππνινγίδνπλ ζε 790 ηα ζέαηξα, πεξηιακβάλνληαο φκσο θαη ρψξνπο ζπγθέληξσζεο θνηλνχ γηα κε ζεαηξηθνχο ζθνπνχο. Καηά ηηο ίδηεο εξεπλήηξηεο, ηα ζέαηξα απηά ζα κπνξνχζαλ ηππνινγηθά θαη ρξνλνινγηθά λα ηαμηλνκεζνχλ σο εμήο: 167 ειιεληθά, 311 ξσκατθά, 48 σδεία, 89 γαιινξσκατθά, 16 ειιελνξσκατθά ( ηηαιηθά ), 14 ζέαηξα - σδεία, 14 ειιεληθά θνίια κε ξσκατθή ζθελή (ζπλαληψληαη ζηε Μηθξά Αζία) θαη 123 κε εληνπηζκέλα. Οη Κ. Μπνιέηεο θαη Μ. Πηηέλεο, κειεηψληαο θαηά ηε ζπγθέληξσζε ησλ ζηνηρείσλ ηνπο ηε δηεζλή βηβιηνγξαθία, ρξεζηκνπνίεζαλ επξέσο ην ζεκειηψδεο έξγν ησλ Ηηαιίδσλ επηζηεκφλσλ, φρη φκσο ρσξίο δηνξζψζεηο, πξνζζήθεο θαη ζπκπιεξψκαηα, ηδίσο ζε φ,ηη αθνξά ηα ειιεληθά ζέαηξα, έηζη πνπ ε θαηαγξαθή ηελ νπνία παξνπζηάδνπλ ζηελ έθζεζε λα είλαη ε πιεξέζηεξε κέρξη ζήκεξα Θέαηξα ηνπ Διιαδηθνχ ρψξνπ Δμεηάδνληαη ζηε ζπλέρεηα ηα πην γλσζηά ζέαηξα ηεο αξραίαο ειιεληζηηθήο αξρηηεθηνληθήο. Σν αζελατθφ ζέαηξν ηνπ Γηνλχζνπ είλαη απφ πιεπξάο αξραηνινγηθήο πνιπηηκφηαην θαη ηνχην δηφηη ζ απηφ εθεξκφζζεζαλ γηα πξψηε θνξά λέα ζηνηρεία, ζε άκεζε ζρέζε κε ηελ εμέιημε ηεο αζηηθήο ηξαγσδίαο. Ζ αξρηθή νξρήζηξα ηνπ 6νπ π.υ. αηψλα κε δηάκεηξν 24,5 κέηξσλ, ζρεκαηηδφηαλ κε ηελ βνήζεηα ελφο αλαιεκκαηηθνχ ηνίρνπ αξθεηά λνηηφηεξα απφ ηελ ζεκεξηλή θαη ην θνίιν ζε ηνκή άξρηδε εθεί πνπ ζήκεξα είλαη ην θέληξν ηεο νξρήζηξαο. Μηα δεπηέξα θάζε ζηνλ 5ν αηψλα, κεηέζεζε ηελ νξρήζηξα βνξεηφηεξα θαη πεξηέιαβε ηελ αλέγεξζε κηαο ζηνάο πξνο λφην ζε ζπζρεηηζκφ φρη ηφζν κε ην ζέαηξν φζν κε ηνλ λαφ ηνπ Γηνλχζνπ. Ζ δεπηέξα απηή θάζε είλαη γλσζηή κε ην φλνκα ηνπ Νηθία. Ζ ηξίηε θάζε είλαη πεξίπνπ απηή πνπ ζψζεθε σο ζήκεξα, ηνπ 330 π.υ., πεξίπνπ, πνπ ζρεηίδεηαη κε ηα έξγα ηνπ ξήηνξα Λπθνχξγνπ. Σα θαζίζκαηα γίλνληαη ιίζηλα, ε νξρήζηξα κεηαηνπίδεηαη αθφκα βνξεηφηεξα, δεκηνπξγείηαη ν ππφλνκνο ησλ πδάησλ θαη κφληκν μχιηλν θηίζκα ζθελήο - πξνζθελίνπ. Πνιχ αξγφηεξα, ζηελ ξσκατθή επνρή, ην ζέαηξν κεηαζθεπάδεηαη θαη πάιη, κε ςειή ζθελή, ηελ πξφζνςε

80 80 ηεο νπνίαο δηαθνζκνχλ αλάγιπθα απφ ηελ δσή ηνπ Γηνλχζνπ, αλέγεξζε ςεινχ πεξηκεηξηθνχ ζηελ νξρήζηξα ζηεζαίνπ απφ πιάθεο θαη πιαθφζηξσζε ηεο νξρήζηξαο. Οιφθιεξε ε ζχλζεζε ηνπ Γηνλπζηαθνχ ζεάηξνπ παξνπζηάδεη αζπκκεηξίεο, πνπ νθείινληαη αθ ελφο κελ ζηηο δηαδνρηθέο αιιαγέο ηνπ ζρεδίνπ ηνπ, αθ εηέξνπ δε ζηελ αλέγεξζε ηνπ Χδείνπ ηνπ Πεξηθιένπο πνπ θαηειάκβαλε ηκήκα ηνπ θνίινπ ζηελ αλαηνιηθή πιεπξά (440 π.υ.). Οη καξκάξηλνη ζξφλνη (πξνεδξίεο) θαηαιακβάλνπλ ηελ πξψηε ζεηξά ζέζεσλ ηνπ θνίινπ θαη απφ πιεπξάο κνξθήο κηκνχληαη μχιηλα θαζίζκαηα ηεο επνρήο. Σν ζέαηξν ηνπ Γηνλχζνπ είρε πξψην θαη δεχηεξν δηάδσκα, πάλσ απφ ην νπνίν γηλφηαλ επέθηαζεο ηνπ θνίινπ κε εδψιηα ιαμεπκέλα ζηνλ θπζηθφ βξάρν. ην ζχλνιν κπνξνχζε λα πεξηιάβεη ζεαηέο. Μαδί κε ηνλ λαφ ηνπ Γηνλχζνπ, ηνλ λεψηεξν λαΐζθν, ηνλ ηεξφ πεξίβνιν θαη ηα ρνξεγηθά κλεκεία ηα αθηεξσκέλα ζην Θεφ, ζρεκάηηδε έλα κνλαδηθφ ζχλνιν ιαηξείαο ηνπ Γηνλχζνπ. Σν ζέαηξν ηεο Δπηδαχξνπ είλαη φρη κφλνλ ην θαιχηεξα δηαηεξνχκελν, αιιά θαη ην σξαηφηεξν ίζσο ζέαηξν πνπ καο έρεη αθήζεη ε αξραία ειιεληθή αξρηηεθηνληθή. Καηά ηνλ πεξηεγεηή Παπζαλία, αξρηηέθησλ εδψ ήηαλ ν Πνιχθιεηηνο ν λεψηεξνο θαη ην έξγν πξαγκαηνπνηήζεθε ζηα κέζα ηνπ 4νπ π.υ. αηψλα (ππάξρεη θαη ε γλψκε γηα θάπσο κεηαγελέζηεξν, κεηά ην 300, ηνπ Arnim von Gerkan). Σν ζέαηξν ραξαθηεξίδεηαη απφ ηελ απφιπηε ζπκκεηξία ηνπ θαη ηηο ηδεψδεηο αλαινγίεο ηνπ. Δρεη δψδεθα θεξθίδεο κε δεθαηξείο θιίκαθεο ζην θάησ κέξνο θαη είθνζη δπν θεξθίδεο ζην επηζέαηξν. Ζ ράξαμεο ηνπ ζπλφινπ έρεη γίλεη κε ηξία δηαθνξεηηθά θέληξα θαη ε κεγίζηε δηάκεηξνο θζάλεη ηα 117 κέηξα. ηνλ Πνιχθιεηην απνδίδνληαη ην θάησ κέξνο ηνπ θνίινπ, ε νξρήζηξα θαη ην θηίζκα ηεο ζθελήο, ελψ ην ησληθφ πξνζθήλην ζεσξείηαη κεηαγελέζηεξν. ηηο δπν παξφδνπο ηνπ ζεάηξνπ ππήξραλ δπν κεγαινπξεπή ζπξψκαηα κε αμνληθά ζηεξίγκαηα, δηπιά, πνπ νδεγνχζαλ αθ ελφο ζηελ πάξνδν θαη αθ εηέξνπ ζε θεθιηκέλα επίπεδα πνπ έθζαλαλ ζηελ ζηέγε ηνπ πξνζθελίνπ. Σα θεθιηκέλα απηά επίπεδα απνδεηθλχνπλ θαη ηελ κεηαγελέζηεξα ρξνλνιφγεζε ηνπ πξνζθελίνπ. Σν πξνζθήλην εδψ δελ ηέκλεη ηελ νξρήζηξα. Απηή έρεη ζρήκα πιήξνπο θχθινπ θαη πεξηκεηξηθψο ειαθξηά αλχςσζε κε ιίζηλν ζπεηξνεηδέο

81 81 πιαίζην. ην θνίινλ ην χςνο ησλ αλαβαζκψλ είλαη 33 εθαηνζηά ζην θάησ κέξνο θαη 43 πεξίπνπ ζην επηζέαηξν. έηζη ε θιίζε γίλεηαη ζεκαληηθά δηαθνξεηηθή ζηα δπν ηκήκαηα. Πεξηκεηξηθψο, πάλσ απφ ηνλ αλψηαην δηάδξνκν, ππάξρεη ν εμσηεξηθφο αλαιεκκαηηθφο ηνίρνο ζηα άθξα ηνπ νπνίνπ έρνπλ ζσζεί αξθεηά ιείςαλα έηζη ψζηε λα είλαη δπλαηή ε πιήξεο αλαπαξάζηαζεο. ηα δπν άθξα ηνπ ζρεκαηίδεη ειαθξέο πξνρσξήζεηο κνξθήο παξαζθελίσλ, ζρεκαηηδφκελεο απφ δπν κφλνλ θίνλεο. Σν ζέαηξν ηεο Δπηδαχξνπ δηαζψδεηαη ζε πνιχ θαιή θαηάζηαζε, πξάγκα πνπ επηηξέπεη ηελ εθηέιεζε παξαζηάζεσλ θαη ζήκεξα. Σα κφλα ηκήκαηά ηνπ πνπ έρνπλ αλαθαηαζθεπαζζεί είλαη νη αλαιεκκαηηθνί ηνίρνη πνπ ζπγθξαηνχλ ηα αθξαία εδψιηα θαηά κήθνο ησλ παξφδσλ θαη ηα ζπξψκαηα. Με ηελ ιακπξή αθνπζηηθή ηνπ θαη ηελ έληαμή ηνπ ζην ηνπίν είλαη αζθαιψο απφ ηα ζπνπδαηφηεξα κλεκεία ηεο Διιάδνο. Σν κεγαιχηεξν ζέαηξν ζηελ θπξίσο Διιάδα ήηαλ ηεο Μεγαιφπνιεο, εθηεηλφκελν πίζσ απφ ην Θεξζίιην θαη ζε ζπκκεηξηθή κε απηφ δηάηαμε, κε δηάκεηξν ζρεδφλ 130 κέηξσλ. Δδψ ην θνίιν ειάρηζηα ππεξβαίλεη ηελ γσλία ησλ 180 κνηξψλ θαη ρσξίδεηαη απφ δπν δηαδψκαηα ζε ηξία κέξε. Πίζσ απφ ηελ νξρήζηξα εθηεηλφηαλ ε ζηνά ηνπ Θεξζηιίνπ ε νπνία ζρεκάηηδε έλα κλεκεηψδεο βάζνο, γηα ηηο παξαζηάζεηο. Δηζη ην ζέαηξν δελ απέθηεζε πνηέ ιίζηλε κφληκε ζθελή, θαίλεηαη φκσο φηη ππήξρε κηα μχιηλε εκηκφληκε θαηαζθεπή ε νπνία έπαηξλε θαηάιιειε ζέζε κπξνζηά απφ ηελ ζηνά, θαηά ην δηάζηεκα ησλ παξαζηάζεσλ. Σν μχιηλν απηφ πξνζθήλην ην απέζπξαλ νιφθιεξν, θπιψληαο ην πάλσ ζε ηξνρηέο θαη ην πξνζηάηεπαλ κέζα ζε έλα εηδηθφ πιεπξηθφ ζηέγαζηξν, ηελ ζθελνζήθε, θηηζκέλν ζηελ δεμηά πάξνδν ηνπ ζεάηξνπ. Ζ νξρήζηξα ηνπ ζεάηξνπ ηεο Μεγαιφπνιεο δηακέηξνπ 30 κέηξσλ, ε κεγαιχηεξε γλσζηή, θαίλεηαη φηη είρε ζρεδηαζζεί φρη κφλνλ γηα παξαζηάζεηο δξακαηηθέο, αιιά θαη γηα ηηο εηδηθέο γηνξηέο ησλ Αξθάδσλ κε ρνξνχο απφ πνιπκειείο νκάδεο. Γπζηπρψο, ην ζέαηξν ηεο Μεγαιφπνιεο ζψζεθε ζε πνιχ θαθή θαηάζηαζε. Πνιχ κεγάιεο δηαζηάζεηο έρεη θαη ην ζέαηξν ηνπ παλάξραηνπ ηεξνχ ηεο Γσδψλεο, ζηελ Ήπεηξν (δηακ. 132 κέηξα), αλαγφκελν ζηνλ 3ν π.υ. αηψλα, ζπλδέεηαη άκεζα κε ηνλ βαζηιηά Πχξξν.

82 82 Δρεη δπν δηαδψκαηα θαη γηγαληηαίνπο πχξγνπο πνπ εληζρχνπλ ηνπο πιεπξηθνχο αλαιεκκαηηθνχο ηνίρνπο. Σν κλεκείν ιφγσ ηνπ θαθνχ πιηθνχ ηεο θαηαζθεπήο ηνπ (ζρηζηνιηζηθφ πέηξσκα), ηεο ξσκατθήο κεηαζθεπήο ηεο νξρήζηξαο ηνπ θαη ηεο ελ γέλεη δηαηεξήζεψο ηνπ, δελ ελζνπζηάδεη παξά ην κέγεζφο ηνπ. Σν ζθεληθφ νηθνδφκεκα είλαη δηψξνθν κε δσξηθή ζηνά ζηε λφηηα πιεπξά θαη ηεηξάγσλα παξαζθήληα. Ζ είζνδνο ησλ ζεαηψλ πξνο ηα αλψηεξα δηαδψκαηα γηλφηαλ κε κεγάια θιηκαθνζηάζηα εμσηεξηθά ηνπ θνίινπ, ελψ ε απνρψξεζή ηνπο δηεπθνιπλφηαλ κε πιαηηά έμνδν ζηελ θεληξηθή θεξθίδα πνπ έθιεηλε κε θηλεηφ θηγθιίδσκα. Σν ζέαηξν ηνπ Θνξηθνχ (θνληά ζην Λαχξην Αηηηθήο) έρεη πξσηφηππε θάηνςε θαη πξφρεηξε εκθάληζε έηζη ψζηε λα είλαη θαιφ παξάδεηγκα ηνπ πφζν εχθνια ε ειιεληθή αξρηηεθηνληθή κπνξνχζε λα πξνζαξκνζζεί ζηηο αλάγθεο, εγθαηαιείπνληαο ην κλεκεηψδεο χθνο. Σν έξγν αλάγεηαη ζηνλ 5ν π.υ. αηψλα Ζ νξρήζηξα εδψ έρεη ζρήκα νξζνγψλην κε θακππισκέλεο ηηο γσλίεο θαη ηα θαζίζκαηα εθηείλνληαη ζε ζρήκα κάιινλ αθαλφληζην, επζχγξακκν κφλν ζην θεληξηθφ ηκήκα. Δλαο ηνίρνο ζηελ λφηηα πιεπξά δεκηνπξγεί ην βάζνο γηα ηηο παξαζηάζεηο. Ζ πξφρεηξε ιάμεπζε ησλ θαζηζκάησλ, νη αηειείο ραξάμεηο θαη νη νγθψδεηο αλαιεκκαηηθνί ηνίρνη δίλνπλ έλα ηδηαίηεξν, αγξνηηθφ ραξαθηήξα ζην κλεκείν. Σν αληίζεην αθξηβψο έρνπκε ζην κεηαγελέζηεξν θάπσο ζέαηξν ηνπ Ακθηαξείνπ ζηνλ Χξσπφ ηεο Αηηηθήο. Σν κέγεζφο ηνπ είλαη ζρεηηθά κηθξφ θαη ην θνίινλ δελ είρε πνηέ απνθηήζεη κφληκα θαζίζκαηα (ίζσο είρε μχιηλα), αιιά ην πξνζθήλην θαη ε ζθελή δηέζσζαλ ηφζα πνιιά ζηνηρεία ψζηε φρη κφλνλ λα επηηξέπνπλ πιήξε αλαπαξάζηαζε, αιιά θαη αλαζηήισζε ηνπο. Γηαηεξνχλ πνιχ θαιά ηνλ ηχπν ηνπ ειιεληζηηθνχ ζεάηξνπ κε ην πξνζθήλην χςνπο 2,68 κ. ζρεκαηηδφκελν απφ εκηθίνλεο πξνζαξηεκέλνπο ζε πεζζίζθνπο, κεηαμχ ησλ νπνίσλ έκπαηλαλ ηα ζπξψκαηα (ζχκθσλα κε δηαζσζείζα επηγξαθή) πνπ ήζαλ ίζσο νπδέηεξνη πίλαθεο παξηζηάλνληεο ζχξεο ή θάηη παξφκνην, ελψ ςειφηεξα, πίζσ απφ ην ινγείν, πςσλφηαλ ην θπξίσο θηίζκα ηεο ζθελήο, κε έμη πεζζνχο ζηελ πξφζνςε. Μεηαμχ ηνπο ηνπνζεηνχληαλ άιινη πίλαθεο, νη ζρεηηθνί κε ην παξηζηαλφκελν έξγν. ην Ακθηάξεην νη πξνεδξίεο έρνπλ ηελ κνξθή πνιπηειψλ ζξφλσλ θαη βξίζθνληαη κέζα ζηελ ίδηα ηελ νξρήζηξα, πεξηκεηξηθά δηαηεηαγκέλεο.

83 83 Σν ζέαηξν ηεο Μπηηιήλεο αλήθεη επίζεο ζηελ ειιεληζηηθή αξρηηεθηνληθή θαη παξνπζηάδεη ελδηαθέξνλ γηαηί θαίλεηαη φηη ήηαλ ην πξφηππν ελφο άιινπ πνπ έθηηζε ν Πνκπήηνο ζηελ Ρψκε. Ζ πεξηγξαθή ειιεληθνχ ηχπνπ ζεάηξνπ πνπ δίδεη ν Βηηξνχβηνο, πξαγκαηηθά πιεζηάδεη πνιχ ην ειιεληζηηθφ κλεκείν ηεο Μπηηιήλεο, έηζη ψζηε λα πηζηεχεηαη φηη ην αληίγξαθφ ηνπ είρε κειεηήζεη ν Ρσκαίνο αξρηηέθησλ. Σν ζέαηξν ηεο Μπηηιήλεο θαίλεηαη φηη ζε κεηαγελέζηεξε επνρή ππέζηε κεηαζθεπέο θαη πξνζζήθεο, φπσο ηνπο ξσκατθνχο ππιψλεο ησλ παξφδσλ. Σν ζέαηξν ηεο Δξέηξηαο, ζεσξείηαη σο έλα απφ ηα αξραηφηεξα, ελψ κηκείηαη θαηά πνιχ ην ζέαηξν ηνπ Γηνλχζνπ. Ζ αξραηφηεξε θάζε ηνπ κε ηε ζθελή λα ζπκίδεη πεξζηθφ αλάθηνξν αλάγεηαη ζην 5ν αη. π.υ. Απφ ηα αξραηφηεξα ζσδφκελα ηνπ είδνπο, είλαη ην ιίζηλν πξνζθήλην κε ησληθνχ ξπζκνχ θηνλνζηνηρία ζηελ πξφζνςε, πνπ θαηαζθεπάζηεθε ζηνλ πξψηκν 4ν αη. Σν ζέαηξν ηνπ Άξγνπο, ρξνλνινγείηαη ζην ηέινο ηνπ 4νπ ή ζηηο αξρέο ηνπ 3νπ αηψλα, θαη είρε θπθιηθή νξρήζηξα. ην ρψξν θηινμελνχληαλ νη θαιιηηερληθνί αγψλεο θαηά ηε κεγάιε γηνξηή ησλ Νεκέσλ. Σν θνίιν ρσξηδφηαλ απφ δπν δηαδψκαηα, ελψ πέληε θιίκαθεο αλφδνπ δεκηνπξγνχζαλ ηέζζεξηο θεξθίδεο, πνπ αληηζηνηρνχζαλ ζηηο θπιέο ηνπ Αξγνπο. Καηά ηα ξσκατθά ρξφληα έλα ζθέπαζηξν απφ χθαζκα (velum) πξνζηάηεπε ηνπο ζεαηέο απφ ηηο θαθέο θαηξηθέο ζπλζήθεο. Σν ζέαηξν ησλ Γειθψλ κε ηε ζαπκάζηα έληαμή ηνπ ζην θπζηθφ πεξηβάιινλ, θαηαζθεπάζηεθε ζηνλ 4ν αη. αιιά γλψξηζε πνιιέο επηζθεπέο θαη αιιαγέο ζην 2ν αη.π.υ. πνπ ζπλερίζηεθαλ σο θαη ηα ξσκατθά ρξφληα. Ηδηαίηεξν ελδηαθέξνλ έρεη ε κνξθή ηνπ θνίινπ, πνπ έρεη πεξηζζφηεξν βάζνο παξά πιάηνο. Ο ίδηνο ηδηφξξπζκνο ζρεδηαζκφο κε δηεπξπκέλν ηνλ άμνλα ηνπ βάζνπο παξά ηνπ πιάηνπο, παξαηεξείηαη θαη ζην ζέαηξν ηεο Γήινπ, πνπ νηθνδνκήζεθε ζηαδηαθά κέζα ζηνλ 3ν αη. πυ. Ηδηφξξπζκν είλαη θαη ην ζθεληθφ νηθνδφκεκα. Μηα νξζνγψληα θαηαζθεπή έρεη ηέζζεξηο ζχξεο, κηα ζηε δπηηθή θαη ηξεηο ζηελ αλαηνιηθή, πίζσ απφ ην πξνζθήλην κε ηνπο δσξηθνχο εκηθίνλεο. Οη άιιεο πιεπξέο πεξηβάιινληαη απφ ζηνέο.

84 84 Απφ ηα ζέαηξα πνπ βξίζθνληαη ζην βφξεην ειιαδηθφ ρψξν αμίδεη λα αλαθέξνπκε απηφ ηεο Βεξγίλαο πνπ ζπλδέεηαη κε ην αλάθηνξν θαη ηελ Αγνξά θαη κέζα ζην νπνίν ην 336 π.υ. δνινθνλήζεθε ν Φίιηππνο. Σν ζέαηξν ηνπ Γίνπ, πνπ βξίζθεηαη εθηφο ησλ νξίσλ ηεο πφιεσο θαη έρεη βνξεηναλαηνιηθφ πξνζαλαηνιηζκφ (ηνλ πιένλ θαηάιιειν, ζχκθσλα θαη κε ηηο κεηαγελέζηεξεο ππνδείμεηο ηνπ Βηηξνχβηνπ, γηα ηνλ αεξηζκφ ηνπ ρψξνπ) θαηαζθεπάζηεθε ζηνπο ρξφλνπο ηνπ Φηιίππνπ Δ ( π.υ.). Με ηελ πφιε ηνπ Γίνπ φκσο ζρεηίδνληαη θαη πξνγελέζηεξνη ζθεληθνί αγψλεο, απφ ηελ επνρή ηνπ Αξρειάνπ ( π.υ.), ζηνπο νπνίνπο ζπκκεηείρε θαη ν Δπξηπίδεο. Με ηνλ Φίιηππν Β ζρεηίδεηαη θαη ην ζέαηξν ησλ Φηιίππσλ, ηνπ νπνίνπ ε αξραηφηεξε θάζε αλάγεηαη ζηα κέζα ηνπ 4νπ αη. Σν ζέαηξν ηεο Θάζνπ πνπ γηα πξψηε θνξά αλαθέξεηαη απφ ηνλ Ηππνθξάηε, εδξάδεηαη κεξηθψο ζηελ παξεηά ηνπ ηείρνπο ηεο πφιεο. Ξερσξηζηφ ελδηαθέξνλ παξνπζηάδεη ε καξηπξία φηη θαηά ηνλ 5ν αη. έδεζε ζηελ πφιε ν δεκηνπξγφο ηνπ ζεαηξηθνχ είδνπο ηεο παξσδίαο, ν θσκηθφο εζνπνηφο Ζγήκσλ. Σν ζέαηξν ηεο Μαξψλεηαο πνπ ρξνλνινγείηαη ζηελ πξψηκε ειιεληζηηθή πεξίνδν, ραξάρηεθε κε ηξία θέληξα, αξρή πνπ ζπληζηνχζε θαη ν Βηηξνχβηνο. Απφ ηα ζέαηξα ζηνλ ππφινηπν ειιαδηθφ ρψξν ηδηαίηεξα αμηφινγα ήηαλ ηεο Λάξηζαο (4νο / 3νο αη.) (βιπ. Κεθάιαην 2) ηεο Καζζψπεο ζηελ Ζπεηξν, πνπ ζπγγελεχεη ηππνινγηθά κε ηεο Γσδψλεο (3νο αη.), ησλ Οηληάδσλ (4νο αη.), ηεο ηξάηνπ ζηελ Αηησιναθαξλαλία (ηέινο 4νπ αη.) ηεο Πιεπξψλνο (κέζα 3νπ αη.) φπνπ έρεη ρξεζηκνπνηεζεί σο ζθεληθφ νηθνδφκεκα έλαο ςειφο πχξγνο ηεο νρχξσζεο, ηεο Θήξαο (3νο / 2νο αη.), ηεο Αηγείξαο (κέζα 3νπ αη.), ηεο ηθπψλνο (3νο αη.) θαη ηεο Μαληηλείαο (κεηά ην 371 π.υ.). Ηδηαίηεξα ζεκαληηθφ ήηαλ θαη ην ειιεληζηηθφ ζέαηξν ηεο Μπηηιήλεο, αθνχ ζχκθσλα κε ηνλ Πινχηαξρν, ρξεζηκνπνηήζεθε σο πξφηππν απφ ηνλ Πνκπήην γηα ηελ θαηαζθεπή ηνπ πξψηνπ ιίζηλνπ ζεάηξνπ ζηε Ρψκε (55 π.υ.).

85 Θέαηξα ηεο Μηθξάο Αζίαο Απφ ηα κλεκεηαθά ζέαηξα ηεο κηθξαζηαηηθήο αθηήο μερσξίδεη ην ζέαηξν ηεο Δθέζνπ κε ηα ηξία δηαδψκαηα, πνπ ήηαλ απφ ηα κεγαιχηεξα ηνπ αξραίνπ θφζκνπ. Ζ αξραηφηεξε θάζε ηνπ αλάγεηαη ζηελ ειιεληζηηθή επνρή (γχξσ ζην 200 π.υ.). Σν ζέαηξν ηεο Πξηήλεο, είλαη πνιχ δηδαθηηθφ απφ πιεπξάο δηαηήξεζεο ζθελήο θαη πξνζθελίνπ. Αλήθεη ζηνλ 3ν αηψλα π.υ., θαη βξίζθεηαη ζην θέληξν ηεο πφιεο. Ζ γεληθή ράξαμε δελ είλαη θπθιηθή, αιιά εκηειιεηπηηθή. Σκήκα ηνπ θνίινπ δηαηεξείηαη ζε θαιή θαηάζηαζε, φπσο θαη φινη νη θίνλεο ηνπ πξνζθελίνπ. Ζ νξρήζηξα είλαη πεηαιφζρεκε απφ παηεκέλν ρψκα. Σν ζθεληθφ νηθνδφκεκα είλαη έλα καθξφζηελν δηψξνθν θηίξην. ηελ πξφζνςε ηνπ πξνζθελίνπ, πνπ δηαηεξείηαη ζρεδφλ αθέξαην, ππήξρε ην πάησκα ηνπ ινγείνπ, ελψ ζρεκαηηδφηαλ θηνλνζηνηρία 12 δσξηθψλ εκηθηφλσλ κε ηξεηο ζχξεο εμφδνπ ησλ ππνθξηηψλ. ηα ππφινηπα κεηαθηφληα δηαζηήκαηα ήηαλ ηνπνζεηεκέλνη νη πίλαθεο. Ηδηαίηεξν ελδηαθέξνλ παξνπζηάδεη θαη ην ειιεληζηηθφ ζέαηξν ηεο Μηιήηνπ κε ην δηψξνθν ζθεληθφ νηθνδφκεκα, ην θαξδχ ηξαπεδηφζρεκν ινγείν θαη ηα επηά δσκάηηα αλά φξνθν. Μεγάιε ζεκαζία επίζεο έρεη ην ζέαηξν ηνπ Πεξγάκνπ, απφ ηνλ 3ν αηψλα, κε ηκήκα κφλν ηνπ θνίινπ δηαηεξνχκελν ζήκεξα. Ζ ζθελή θαη ην πξνζθήλην ήηαλ εδψ απφ μχια θαη κεηά απφ θάζε παξάζηαζε κπνξνχζαλ λα αθαηξεζνχλ. Ζ ιχζεο απηή είρε επηβιεζεί απφ ηελ έιιεηςε ρψξνπ ζην εμαηξεηηθά θεθιηκέλν έδαθνο. Γηαζψδνληαη αθφκα νη εηδηθέο εγθνπέο ζην έδαθνο, ζηηο νπνίεο ζηεξεσλφηαλ θάζε θνξά ηα θάζεηα ζηνηρεία ηνπ μχιηλνπ θαηαζθεπάζκαηνο. Μεηαμχ ησλ ππνινίπσλ ζεάηξσλ ηεο πεξηνρήο μερσξίδνπλ ην ζέαηξν ηνπ Λεηψνπ (177 π.υ.), ηα ξσκατθά ζέαηξα ηεο Αθξνδηζηάδνο (1νο αη.), ησλ Παηάξσλ (14-37 κ.υ.), ηεο Νχζζαο (β ήκηζπ 1νπ αη.), ηεο Ηεξάπνιεο ( κ.υ.) ηεο Αζπέλδνπ ( κ.υ.), πνπ εληππσζηάδεη κε ηελ εμαηξεηηθή αθνπζηηθή ηνπ, ησλ Μχξσλ (κεηά ην 141 κ.υ), θαη ηεο ίδεο (2νο αη. κ.υ.).

86 Θέαηξα ηεο Κάησ Ηηαιίαο Σν ζέαηξν ηνπ Μεηαπνληίνπ ζεσξείηαη απφ ηα πιένλ αμηφινγα κλεκεία ηεο Μεγάιεο Διιάδνο. Καηαζθεπάζηεθε ηνλ 4ν αη. πυ. Σν θνίιν έρεη δηακνξθσζεί εμ νινθιήξνπ ζε ηερλεηή επίρσζε. Γχν αλαιεκκαηηθνί ηνίρνη πεξηέβαιαλ ην θνίιν, εθ ησλ νπνίσλ ν εμσηεξηθφο έθεξε πινχζην αξρηηεθηνληθφ δηάθνζκν. ηηο πξαθνχζεο έρνπλ βξεζεί δπν ζεαηξηθά νηθνδνκήκαηα. ην αξραηφηεξν (6νο/5νο αη.) έξγν ηνπ αξρηηέθηνλα Γεκφδνθνπ, φπνπ πηζαλψο δίδαμε ηηο ηξαγσδίεο ηνπ ν Αηζρχινο, ηα επζχγξακκα εδψιηα είλαη εμ νινθιήξνπ ιαμεπκέλα ζην θπζηθφ βξάρν, θαη ε νξρήζηξα είρε ζρήκα ηξαπεδίνπ. Σν κεγάιν ζέαηξν ζηελ κνξθή πνπ ζψδεηαη ζήκεξα ζρεηίδεηαη κε ηνλ Ηέξσλα Β ( π.υ.). Σν θνίιν έρεη ζρήκα πεηάινπ. Κνληά ζην πξνζθήλην είρε δεκηνπξγεζεί έλαο βαζχο ππφγεηνο ρψξνο πνπ εμππεξεηνχζε ηνπο ηερληθνχο ηεο παξάζηαζεο, ελψ ζην ρψξν εληνπίζηεθε θαη κηα εγθαηάζηαζε αλεβάζκαηνο θαη θαηεβάζκαηνο ηεο απιαίαο. Μεηαμχ ησλ ππνινίπσλ ζεάηξσλ ηεο πεξηνρήο μερσξίδνπλ ην ζέαηξν ηνπ Σαπξνκελίνπ (Σανξκίλα), πνπ απφ ηελ ειιεληζηηθή θάζε ηνπ ζψζεθαλ κφλν νξηζκέλα ελεπίγξαθα εδψιηα, ηεο Καηάλεο κε ηελ ηξαπεδηφζρεκε κνξθή ηνπ 5νπ αη., ησλ Αθξσλ (3νο/2νο αη.), πνπ ζπλδεφηαλ κε ην Βνπιεπηήξην κέζσ ελφο ζθεπαζηνχ δηαδξφκνπ, ηεο Μνξγαληίλαο, πνπ θαηά ηελ αξραηφηεξε θάζε ηνπ (4νο αη.), νξρήζηξα θαη θνίιν ήηαλ ηξαπεδηφζρεκα, ηεο Δγέζηεο (ηέιε 3νπ αη.), ηεο Ζξάθιεηαο (4νο/3νο αη.), ηνπ νινχληνο (β ήκηζπ 4νπ αη.) ηεο Σπλδαξίδνο (4νο/3νο αη.) θαη ηεο Ηαηηίαο (ηέιε 4νπ αη.).

87 87 Σν ζέαηξν ηεο Ζξάθιεηαο Μηλψαο, κεηά ηελ θάιπςή ηνπ κε δηαθαλέο πιηθφ Θέαηξα ηεο Κχπξνπ Σν ζέαηξν ηνπ Κνπξίνπ είλαη απφ ηα αξραηφηεξα κέρξη ζηηγκήο ζέαηξα ηεο κεγαινλήζνπ. Ζ αξρηθή θάζε ηνπ αλάγεηαη ζηα ηέιε ηνπ 2νπ αη. Σν θνίιν έρεη θηηζηεί ζχκθσλα κε ηα ξσκατθά πξφηππα. Σν θεληξηθφ ηκήκα ζεκειηψλεηαη ζην θπζηθφ βξάρν, ελψ νη πηέξπγεο ζε ηερλεηέο επηρψζεηο. ηελ άλσ απφιεμε έρεη δεκηνπξγεζεί πεξηκεηξηθή ζηνά, πνπ θζάλεη κέρξη ην ζπγθξφηεκα ηεο ζθελήο. Σν ζέαηξν ηεο αιακίλνο ρξνλνινγείηαη ηελ επνρή ηνπ Απηνθξάηνξα Απγνχζηνπ. Σν θνίιν ήηαλ θαη εδψ δηακνξθσκέλν ζε ηερλεηή επίρσζε. Σν ζθεληθφ νηθνδφκεκα είρε θηηζηεί ζχκθσλα κε ηα ξσκατθά πξφηππα θαη απνηεινχληαλ απφ επηά δσκάηηα θαη δηάδξνκν κε κλεκεηαθή πξφζνςε ζε δπν επίπεδα. Σν θνίιν ηνπ ξσκατθνχ ζεάηξνπ ηνπ φισλ (2νο/3νο αη. κ.υ.) έρεη θαηά ην κεγαιχηεξν ηκήκα ησλ εδσιίσλ ιαμεπηεί ζην θπζηθφ βξάρν, φπσο θαη ε εκηθπθιηθή νξρήζηξα, ελψ ην ππφινηπν ζηεξίδεηαη ζε ηερλεηή επίρσζε. Σν θπξίσο ζθεληθφ νηθνδφκεκα έρεη πνιιά δσκάηηα θαη έλα κεγάιν ππφγεην πέξαζκα πνπ ην δηέζρηδε ζε φιν ην κήθνο ηνπ.

88 88 Σν ζέαηξν ηεο Βεξφλαο, ζηελ Ηηαιία. Σν θνίιν ηνπ είρε θαιπθζεί θαηά κεγάιν κέξνο απφ δηάθνξα θηίξηα. Μεηά ηελ απνθάιπςή ηνπ, δηαηεξείηαη ζε κέξνο ηνπ θνίινπ έλαο λαφο (Απφ ηνλ θαηάινγν ηεο έθζεζεο «Μηα ζθελή γηα ην Γηφλπζν»).

89 Σν θπθινθνξηαθφ πξφβιεκα ζηε Λάξηζα. Σν αξραίν ζέαηξν ηεο Λάξηζαο είλαη ην κνλαδηθφ ζηνλ Διιαδηθφ ρψξν πνπ βξέζεθε ζε ηφζν θεληξηθή αζηηθή ζέζε, κέζα ζην θέληξν ηνπ βαζηθνχ ηζηνχ ηεο πφιεο κηαο πφιεο ζαλ ηελ Λάξηζα κε ηα γλσζηά θπθινθνξηαθά πξνβιήκαηα ηεο. Σαπηφρξνλα ην κέγεζνο ηνπ πνπ ζεσξείηαη ηεξάζηην (ρσξεηηθφηεηαο ζέζεσλ), θαζηζηά ηελ παξνπζία ηνπ έληνλα επηβιεηηθή. Ζ απνθάιπςε ηνπ αξραίνπ ζεάηξνπ ηεο Λάξηζαο, απνηειεί κηα ζεκαληηθφηαηε θαη κεγάιεο θιίκαθαο επέκβαζε ζηε ζχγρξνλε πφιε φρη κφλν ιφγσ ηεο έθηαζεο ησλ αλαζθαθψλ αιιά θαη εμ αηηίαο ηεο δηαδηθαζίαο έληαμεο ηνπ ζεάηξνπ θαη ηνπ επξχηεξνπ αξραηνινγηθνχ ρψξνπ ζηνλ πνιενδνκηθφ ηζηφ ηεο πφιεο, κε ηξφπν ψζηε λα απνηειέζεη νξγαληθφ κέξνο ηεο δνκήο θαη ησλ ιεηηνπξγηψλ ηεο πφιεο. Αλνίγεηαη ινηπφλ έλα κεγάιν δήηεκα αξραηνινγηθφ, αξρηηεθηνληθφ θαη πνιενδνκηθφ πνπ επεξεάδεη ηελ θεληξηθή πεξηνρή ηεο πφιεο θαη γηαπηφ ρξεηάδεηαη ηδηαίηεξε πξνζνρή. Ζ δε κειέηε ηνπ ζα πξέπεη λα έρεη ζαλ θχξην ζηφρν ηελ αλάθηεζε ηνπ αξραηνινγηθνχ ρψξνπ κε ηέηνηεο ιεηηνπξγίεο ψζηε λα πξνζειθχεη φζν ην δπλαηφ πεξηζζφηεξνπο ρξήζηεο. Γελ ζα πξέπεη λα κηιάκε ζηελ πεξίπησζε καο κφλν γηα κηα ξνκαληηθή αλάθηεζε ησλ αξραηνινγηθψλ επξεκάησλ φπσο ζπλέβαηλε ηνλ 19 ν θαη αξρέο ηνπ 20νπ αηψλα πνπ ζα απεπζχλνληαη ζε ιίγνπο εηδηθνχο, αιιά γηα κηα λέα αληηκεηψπηζε κηαο θιεξνλνκηάο θαη κηαο ηζηνξηθήο καξηπξίαο ηνπ παξειζφληνο ηεο πφιεο. Έηζη, ζα πξέπεη λα αληηκεησπίζνπκε ην ζέαηξν θαη κέζα απφ ελδερφκελε απνθαηάζηαζε πνπ ζα έρεη ζηφρν λα μαλαδψζεη ζηελ πφιε κε ηελ νινθιεξσκέλε κνξθή πνπ είρε ηνπο ρξφλνπο ηεο ιεηηνπξγίαο ηνπ. Αο ζθεθζνχκε παξαδείγκαηα φπσο ε αγνξά ηεο Αζήλαο ε ην αλάθηνξν ηεο Κλσζνχ αλαζηεισκέλα ε αλαθαηαζθεπαζκέλα κε αθεηεξία θάπνηα ζπγθεθξηκέλα ζηνηρεία θαη φια αμηνκλεκφλεπηα γηα ηε ζπλνιηθή εηθφλα πνπ δίλνπλ ζηνλ επηζθέπηε. Έηζη είλαη πην εχθνιν λα θαηαιάβεη θαλείο γηαηί θαη γηα πνηνλ θαηαζθεπάζηεθαλ. Δπνκέλσο, κηα κειέηε ζαλ ηε παξνχζα πνπ αζρνιείηαη κε ηελ απνθάιπςε ηνπ πξψηνπ Αξραίνπ ζεάηξνπ ηεο Λάξηζαο, (γηαηί ππάξρεη θαη ην 2 ν Θέαηξν δίπια απφ ην Δξγαηηθφ Κέληξν), αιιά θαη κε ηελ αμηνπνίεζε

90 90 ηνπ ζηε ζπλέρεηα, δελ κπνξεί παξά λα αζρνιεζεί ηδηαίηεξα κε ηα πνιενδνκηθά-θπθινθνξηαθά πξνβιήκαηα πνπ ζα δεκηνπξγεζνχλ απφ ην γεγνλφο απηφ. Φπζηθά ζε κηα πφιε ζαλ ηε Λάξηζα δελ ρξεηαδφηαλ ε απνθάιπςε ηνπ Αξραίνπ ζεάηξνπ γηα λα δεκηνπξγεζνχλ λέα θπθινθνξηαθά πξνβιήκαηα, αθνχ είλαη γλσζηφ θαη ππαξθηφ πξφβιεκα απηφ απφ ρξφληα, αλ θαη αξθεηά βήκαηα έρνπλ γίλεη θαηά θαηξνχο θαη ηδηαίηεξα ηελ ηειεπηαία δεθαεηία γηα απάιιπλζε ηνπ (Πεδνδξνκήζεηο, Γηαλνίμεηο νδψλ, θιπ.). Ήδε έρεη παιαηνηέξα κειεηεζεί ην θπθινθνξηαθφ απφ ηελ κειεηεηηθή εηαηξεία DENCO (1985), αιιά θαη πξφζθαηα απφ ην Α.Π.Θ. (Σκήκα Αγξνλφκσλ Σνπνγξάθσλ Μεραληθψλ / Σνκέαο πγθνηλσληαθψλ θαη Τδξαπιηθψλ Έξγσλ) θαη έρνπλ δηαηππσζεί δηάθνξεο πξνηάζεηο γηα ιχζε ηνπ φινπ πξνβιήκαηνο αιιά θαη γηα επί κέξνπο παξεκβάζεηο. ήκεξα βέβαηα κε ηελ απνθάιπςε ηνπ Αξραίνπ Θεάηξνπ πνπ θαίλεηαη λα κπαίλεη ζηε ηειηθή ηνπ θάζε, πξνζηίζεηαη αθφλε έλαο επηβαξπληηθφο παξαγνληαο ζην νιν πξνβιεκα θαη ε παξνπζα κειεηε επηρεηξεί ζηε ζπλέρεηα λα δψζεη θάπνηεο απαληήζεηο ζηα πξνβιήκαηα απηά ρσξίο λα δηεθδηθεί ηελ ππνθαηάζηαζε πιήξνπο κειέηεο πνπ πξνηείλεηαη λα δηεμαρζεί άκεζα γηα ηνλ ζθνπφ απηφ Κπθινθνξηαθά δεδνκέλα θέληξνπ Ζ απφηνκε αλάπηπμε ηεο Λάξηζαο ν ζπληεξεηηθφο αξρηθφο ζρεδηαζκφο ηεο, αιιά θαη ε αλππαξμία βνχιεζεο ζηε ζπλέρεηα γηα βαζηέο ηνκέο θαηά ηε δηάξθεηα θάπνησλ πξνζπαζεηψλ πνπ έγηλαλ ηελ έρνπλ θαηαζηήζεη ζε έλα κεγάιν αζηηθφ θέληξν αλαπηπγκέλν πεξηθεξεηαθά κε πιεζσξα απζαηξεησλ αιια θαη θπζηθψλ εκπνδίσλ (ηξαηφπεδα, Αεξνδξφκην, πνηάκη ρσξίο απαξαίηεηεο, γέθπξεο, ηδ. ηαζκφο θιπ) πνπ ηε θαζηζηνχλ εθ γελεηήο πξνβιεκαηηθή απφ πιεπξάο θπθινθνξηαθήο. Αθφκε θαη νη θαηλνχξγηεο ζπλνηθίεο (Ηππνθξάηεο, Ληβαδάθη θιπ), πνπ δεκηνπξγήζεθαλ κεηά ηηο επεθηάζεηο ηνπ 1976, ζρεδηάζηεθαλ κε πξνδηαγξαθέο πνπ δελ θαιχπηνπλ ζχγρξνλεο απαηηήζεηο (πιάηε δξφκσλ 6-10 κέηξσλ, θιπ).

91 91 Γηα ην ιφγν απηφ ζηε Λάξηζα ηα ηειεπηαία ρξφληα θαηαβάιιεηαη κηα ζπζηεκαηηθή πξνζπάζεηα γηα ηελ δηακφξθσζε ζπγθνηλσληαθνχ ζπζηήκαηνο πνπ ζα παξέρεη ηθαλνπνηεηηθφ επίπεδν εμππεξέηεζεο δειαδή απνηειεζκαηηθφηεηα, άλεζε θαη αζθάιεηα γηα ηνπο πνιίηεο. Δίλαη ζεκαληηθφ λα αλαθέξνπκε φηη ίζσο γηα πξψηε θνξά ζηελ Διιάδα ε δεκνηηθή αξρή θαη νη ηερληθέο ππεξεζίεο κηαο πφιεο δελ πξνβαίλνπλ ζε απνζπαζκαηηθέο επεκβάζεηο αιιά δξνπλ κεζνδηθά κε νπζηψδε βήκαηα θαη ζπγρξφλσο κε δηαξθή αμηνιφγεζε ησλ δξάζεσλ. Μέζα ζ απηφ ην πιαίζην ν Γήκνο Λάξηζαο ζπλεξγάζηεθε θαη κε ην Α.Π.Θ. θαη ζπγθεθξηκέλα κε ηελ εξεπλεηηθή νκάδα πγθνηλσληαθψλ Έξγσλ ηνπ Σκ. Αγξ.Σνπ. Μερ. Ζ νκάδα αλέιαβε ππφ ηελ κνξθή εξεπλεηηθνχ έξγνπ ηελ αμηνιφγεζε ηεο ήδε ππάξρνπζαο θαηάζηαζεο, σο πξνο ηελ θηλεηηθφηεηα ησλ πνιηηψλ, ηελ θπθινθνξία θαη ηελ ζηάζκεπζε, ηελ πξφηαζε κέηξσλ αλαπξνζαξκνγήο θαη βειηίσζεο ηνπ ζπγθνηλσληαθνχ ζπζηήκαηνο θαη ηελ αμηνιφγεζε ησλ αιιαγψλ πνπ ζα επηθέξεη ε πινπνίεζε ησλ κέηξσλ απηψλ. Ήδε νινθιεξψζεθε ην Α ζηάδην πνπ αθνξά ηελ αμηνιφγεζε ηνπ ιεηηνπξγνχληνο ζπγθνηλσληαθνχ ζπζηήκαηνο ζηνηρεία ηνπ νπνίνπ αλαθέξνληαη ζηε ζπλέρεηα. Ζ αμηνιφγεζε ηνπ ζπζηήκαηνο πξαγκαηνπνηήζεθε θαηφπηλ ζπιινγήο θαη αλάιπζεο δεδνκέλσλ πνπ ραξαθηεξίδνπλ ηελ δνκή θαη ιεηηνπξγία ησλ εμήο ππνζπζηεκάησλ: Οδηθή ππνδνκή θαη γεληθφ ζρέδην θίλεζεο πεδψλ θαη νρεκάησλ ζηελ πφιε. Σν νδηθφ δίθηπν ηνπ θέληξνπ ηεο πφιεο παξνπζηάδεη νξζνγσληθή κνξθή, ζπκκεηέρνληαο σζηφζν ζ έλα επξχηεξν αθηηλσηφ νδηθφ αζηηθφ δίθηπν, ηνπ νπνίνπ νη βαζηθνί αγσγνί θαη επαγσγνί εθηεινχλ θαη έξγν εμππεξέηεζεο δηακεηξηθψλ ζπλδέζεσλ θαη δηακπεξνχο ππεξηνπηθήο θπθινθνξίαο. Δίλαη ραξαθηεξηζηηθά ηα πνζνζηά απηψλ εηδηθά ησλ κεγεζψλ. Γηα έλα ηππηθφ ινηπφλ απφγεπκα ή έλα ηππηθφ πξσηλφ ε δηακπεξήο θπθινθνξία ρσξίο ζηάζε ζην θέληξν αλέξρεηαη ζε 35% θαη 38% αληίζηνηρα. Γεληθά φκσο ε κε ηελ επξεία έλλνηα δηακπεξήο ηνπ θέληξνπ θπθινθνξία (κε νιηγφιεπηε ζηάζε) αλέξρεηαη ζε πνζνζηφ άλσ ηνπ 50%.

92 92 Ζ ζπλνιηθή θπθινθνξία δελ είλαη ηδηαίηεξα πςειή (πεξί ηα 1500 νρήκαηα ηελ ψξα αηρκήο ζην πην θνξηηζκέλν ηκήκα ηνπ θέληξνπ, δειαδή επί ηεο νδνχ Κχπξνπ ζην χςνο ηεο πιαηείαο Λανχ). Αιιά ην πνιενδνκηθφ θαη ξπκνηνκηθφ ζχζηεκα ηνπ θέληξνπ, πνπ είλαη παξαδνζηαθφ, θαη ε απνπζία δαθηπιίνπ πξνζηαζίαο ζπκβάιινπλ ζην λα ιεηηνπξγεί ην θέληξν ηεο πφιεο σο θπθινθνξηαθφο θφκβνο κε δηαηνκέο πνπ νθείινπλ λα θαιχςνπλ πνιιέο θαη ζπρλά αληηθξνπφκελεο αλάγθεο θαη ιεηηνπξγίεο θπθινθνξίαο θαη ζηάζκεπζεο κε απνηέιεζκα λα θαίλνληαη θησρέο. Πξνηείλεηαη ινηπφλ ε κείμε ησλ νδηθψλ ιεηηνπξγηψλ ηνπ θέληξνπ λα είλαη ειεγρφκελε. Ο έιεγρνο κπνξεί λα επηηεπρζεί θαηαξρήλ κε ηελ εθαξκνγή δαθηπιίνπ πξνζηαζίαο ηαπηνρξφλσο δε κε ηελ ζπληεηαγκέλε επηδίσμε αιιαγήο ηεο θηλεηηθήο ζπκπεξηθνξάο ησλ πνιηηψλ. Πξέπεη θπξίσο λα δνζεί ζηνπο πνιίηεο ελαιιαθηηθή ιχζε σο πξνο ην Η.Υ.Δ.Α. γηα ηελ πνιηθνχ ηχπνπ πξνο ην θέληξν θηλεηηθφηεηα. Δίλαη ραξαθηεξηζηηθφ ην πνζνζηφ ησλ κεηαθηλήζεσλ κε Η.Υ.Δ.Α. (32%) ελψ ηα αληίζηνηρα πνζνζηά ησλ πνδειάησλ θαη ησλ ιεσθνξείσλ είλαη 4,5% θαη 12% αληίζηνηρα. Αμίδεη βέβαηα λα ηνληζζεί ε πξνηίκεζε ησλ πνιηηψλ ζηελ πεδή κεηαθίλεζε (πνζνζηφ 42%) αιιά γηα κηθξνχ κήθνπο θαη πεξηνξηζκέλεο δηάξθεηαο κεηαθηλήζεηο.(έσο 500 κέηξα θαη 10 ιεπηά). Δηδηθή αλαθνξά πξέπεη λα γίλεη ζην ζχζηεκα ησλ πεδνδξφκσλ πνπ είλαη έλα απφ ηα εθηελέζηεξα θαη πιένλ θαινδηεπζεηεκέλα θαη θαινζπληεξεκέλα ζε επξσπατθή θιίκαθα. Χζηφζν, ην δίθηπν πεδνδξφκσλ δε ζπλνδεχεηαη θαη δε ζπκπιεξψλεηαη απφ ζπλερέο ζχζηεκα δηεθπεξαηψζεηο πεδψλ κεηαθηλήζεσλ θαη εθηφο θέληξνπ, ζχζηεκα εμππεξέηεζεο πνδειάησλ θαη θπξίσο απνηειεζκαηηθφ ζχζηεκα καδηθψλ κεηαθνξψλ. Σέινο ε ξπζκηζηηθή ζήκαλζε θξίλεηαη επαξθήο θαη γεληθά ζαθήο. Αληηζέησο είλαη ειιηπέζηαηε ε θαηεπζπληήξηα ζήκαλζε (κε εμαίξεζε ζεκαληηθνχο ππεξαζηηθνχο πξννξηζκνχο). Ζ έξεπλα κεηαθηλήζεσλ ζηα λνηθνθπξηά Ζ έξεπλα πξαγκαηνπνηήζεθε ζην δηάζηεκα 10 Μαίνπ έσο 10 Ηνπλίνπ 1997 ζε 913 λνηθνθπξηά. Δθηηκάηαη φηη ν πιεζπζκφο ηεο Λάξηζαο αλέξρεηαη ζήκεξα ζε πεξίπνπ θαηνίθνπο (ζχκθσλα κε ηελ απνγξαθή ηνπ

93 ). Ο κέζνο αξηζκφο κειψλ λνηθνθπξηνχ είλαη ίζνο κε 3,19 κέιε. Απφ ηελ έξεπλα πξνθχπηεη φηη αλά 1000 θαηνίθνπο ην θπξίαξρν φρεκα είλαη ην Η.Υ. κε 241 νρήκαηα αλά 1000 θαηνίθνπο. Έλα απφ ηα θεληξηθά ζηνηρεία ηεο έξεπλαο ζηα λνηθνθπξηά είλαη ε δηεξεχλεζε ησλ κεηαθηλήζεσλ απφ θαη πξνο ηε θέληξν ηεο πφιεο. Γεληθά έλαο ζηνπο δχν θαηνίθνπο κεηαθηλείηαη δχν ή πεξηζζφηεξεο θνξέο πξνο θαη απφ ην θέληξν. Αμηνζεκείσηε είλαη ε πξνηίκεζε ησλ πνιηηψλ πνπ κεηαθηλνχληαη ζην θέληξν πξνο ηελ πεδή κεηαθίλεζε θαη ην πνδήιαην (62% ησλ αληίζηνηρσλ κεηαθηλήζεσλ) γεγνλφο πνπ κπνξεί λα νδεγήζεη ζε ξηδνζπαζηηθέο ιχζεηο γηα πεξαηηέξσ βειηίσζε ηνπ αζηηθνχ πεξηβάιινληνο. Αληηζέησο πξέπεη λα πξνβιεκαηίζεη ε φρη ηδηαίηεξα επκελήο ζηάζε ησλ πνιηηψλ πξνο ηηο πθηζηάκελεο καδηθέο κεηαθνξέο, πνπ ηα πξνβιήκαηα ηνπο ζχκθσλα κε ηνπο εξσηεζέληεο, επηθεληξψλνληαη θπξίσο ζην αθξηβφ εηζηηήξην, ζηηο αξαηέο ζηάζεηο, ζηελ κηθξή ηαρχηεηα θαη ζηα κε ηαθηηθά δξνκνιφγηα. Ο κέζνο αξηζκφο παξαγφκελσλ θαζεκεξηλά κεηαθηλήζεσλ είλαη πεξίπνπ δχν αλά λνηθνθπξηφ. Ο ζπλνιηθφο αξηζκφο ησλ κεηαθηλήζεσλ πνπ παξάγνληαη θάζε κέξα αλέξρεηαη ζε πεξίπνπ Γεληθά ε θαηαλνκή ησλ κεηαθηλήζεσλ δελ παξνπζηάδεη θάπνηα ηδηνκνξθία, έηζη ν «παηέξαο» θπξηαξρεί ζηηο κεηαθηλήζεηο γηα εξγαζία, ε «κεηέξα» ζηηο κεηαθηλήζεηο πξνο ηελ αγνξά θαη ην «παηδί» ζηηο κεηαθηλήζεηο γηα ηελ εθπαίδεπζε. Φπζηνινγηθά δε ζπλεπάγεηαη φηη φζν πην κεγάινο είλαη ν αξηζκφο νρεκάησλ Η.Υ. ζην λνηθνθπξηφ ηφζν απμάλεηαη ν αξηζκφο ησλ παξαγφκελσλ κεηαθηλήζεσλ. Γηα κεηαθηλήζεηο δηάξθεηαο έσο θαη 10 ιεπηψλ ε πεδή κεηαθίλεζε ππεξηεξεί φισλ ησλ ππνινίπσλ κέζσλ. Κπξίσο πξνηηκάηαη γηα κεηαθηλήζεηο κε ζθνπφ ηελ εθπαίδεπζε θαη ηελ αγνξά ζε πνζνζηφ άλσ ηνπ 60%. Έληνλε θηλεηηθφηεηα παξνπζηάδεηαη ην πξσί 7:00-8:00 κε ζθνπφ ηελ εξγαζία θαη ηελ εθπαίδεπζε, 9:00-1:00 κε ζθνπφ ηελ αγνξά, 13:00-14:00 κε ζθνπφ ηελ επηζηξνθή ζην ζπίηη θαη 18:00-21:00 κε ζθνπφ ηελ ςπραγσγία.

94 94 Αξλεηηθφ ραξαθηεξηζηηθφ είλαη ην γεγνλφο φηη 53% ησλ νδεγψλ Η.Υ. κεηαθηλείηαη ρσξίο ζπλεπηβάηε. Σέινο ην ιεσθνξείν είλαη ην ζρεηηθφ πην αξγφ κέζν κεηαθίλεζεο. Έξεπλα κεραλνθίλεησλ κεηαθηλήζεσλ Ζ έξεπλα Πξνέιεπζεο - Πξννξηζκνχ (Π - Π) νρεκάησλ πξαγκαηνπνηήζεθε ζηηο παξπθέο ηνπ θέληξνπ ζε δχν πεξηφδνπο, κηα πξσηλή θαη κηα απνγεπκαηηλή, ζε δπν δηαθνξεηηθέο εξγάζηκεο εκέξεο Σξίηε θαη Σεηάξηε) πξνθεηκέλνπ λα θαηαγξαθεί ε δηαθχκαλζε θαη λα εληνπηζζεί ε κέγηζηε αληηπξνζσπεπηηθή θψηηζε ηνπ δηθηχνπ ηνπ θέληξνπ. Αξρηθά, φπσο θαίλεηαη απφ ηελ αλάιπζε ησλ δεδνκέλσλ, ππάξρεη εληαηηθφηεξε θφξηηζε ηνπ δηθηχνπ ην απφγεπκα απφ φηη ην πξσί. πγθεθξηκέλα ην πξσί έρνπκε θαηά κέζνλ φξν 4426 εηζφδνπο θαη 4193 εμφδνπο (νρήκαηα αλά ψξα) ελψ ηα αληίζηνηρα κεγέζε γηα ην απφγεπκα είλαη 4765 θαη πσο είλαη αλακελφκελν ην κεγαιχηεξν πνζνζηφ (75% θαη άλσ) ησλ νρεκάησλ είλαη Η.Υ. ελψ αμίδεη λα επηζεκαλζεί ην φρη αζήκαλην πνζνζηφ πνδειάησλ (4%-5,5%). Σα θνξηεγά εκθαλίδνπλ ηξηπιάζηα ζπκκεηνρή ζηελ δηακφξθσζε ηεο θπθινθνξίαο ην πξσί απφ φηη ην απφγεπκα. Δπίζεο, θαηά ηελ αλάιπζε ησλ απνηειεζκάησλ ηεο έξεπλαο (Π-Π) δηαπηζηψζεθε φηη ζην θέληξν ηεο πφιεο ε δηάξθεηα παξακνλήο γηα ην ήκηζπ θαη πιένλ ησλ κεηαθηλήζεσλ θπκαίλεηαη έσο 30, γεγνλφο πνπ καξηπξεί γηα άιιε κηα θνξά φηη ην θέληξν ηεο πφιεο ιεηηνπξγεί σο θπθινθνξηαθφο θφκβνο. Σα πνζνζηά απηά δελ δηαθνξνπνηνχληαη νχηε θαη ζηελ πεξίπησζε ησλ θνξηεγψλ φπνπ εθεί ην θαηλφκελν είλαη πην εκθαλέο. Γεληθά νη είζνδνη ζην θέληξν ηεξαξρνχληαη ζρεηηθά ζηαζεξά απφ άπνςε ειθπζηηθφηεηαο ηνπο πξσί θαη απφγεπκα, ελψ νη έμνδνη είλαη γεληθά αζηαζείο. Σν γεγνλφο απηφ θάλεη εχθνια πξνβιέςηκν ηνλ θφξην ησλ εηζφδσλ αιιά αληηζέησο ν πξνζδηνξηζκφο ηνπ θφξηνπ ησλ εμφδσλ είλαη πην ζχλζεην εγρείξεκα θαη δπζθνιφηεξα πξνβιέςηκν. Ζ θφξηηζε ηνπ θέληξνπ δελ είλαη ππεξβνιηθή αιιά άιινη παξάγνληεο φπσο ε θαηαρξεζηηθή ζηάζκεπζε ζην θέληξν θαη ε ρακειήο πξνζαξκνγήο

95 95 ζηηο πξαγκαηηθέο ζπλζήθεο δηαρείξηζε ηεο θπθινθνξίαο πξνθαινχλ ηελ θαηάζηαζε αηαμίαο θαη θαηλφκελεο ππεξθφξηηζεο πνπ ζπλαληάηαη ζήκεξα ζην θέληξν ηεο πφιεο. Ζ κεγαιχηεξε θφξηηζε παξνπζηάδεηαη ην απφγεπκα κε 5127 εηζεξρφκελα νρήκαηα θαηά ηελ ψξα 19:00-20:00. Ζ απνθφξηηζε ηνπ θέληξνπ παξνπζηάδεη αηρκή κεηαμχ ησλ σξψλ 19:00-20:00. Πάλησο γεληθά ε θφξηηζε ηνπ δηθηχνπ είλαη ζρεδφλ αδηάιεηπηε ζε φιε ηελ δηάξθεηα ηεο εξγάζηκεο εκέξαο θαη ρσξίο πνιχ έληνλεο εμάξζεηο. Έιεγρνο ιεηηνπξγίαο ζεκαηνδνηνχκελσλ θφκβσλ. Σν ζπληνληζκέλν ζχζηεκα ζεκαηνδφηεζεο είλαη ππνινγηζκέλν κε ηαρχηεηα ζπληνληζκνχ 35ρικ/ψξα θαη ξνέο θνξεζκνχ γηα ηδαληθέο ζπλζήθεο. Ζ επηινγή απηή φκσο δελ αληαπνθξίλεηαη ζηελ πξαγκαηηθφηεηα ιφγσ ηεο κείμεο θπθινθνξηαθψλ ξνψλ (θαη ζηάζκεπζεο) κε πνηθίια ραξαθηεξηζηηθά (ξνέο πεδψλ θαη ηνπηθέο, ππεξηνπηθέο, δηακπεξείο ξνέο νρεκάησλ). Δμ άιινπ ε ζηαζεξή πεξίνδνο ζεκαηνξξχζκηζεο ησλ 70 δεπηεξνιέπησλ είλαη αξθεηά κεγάιε κε απνηέιεζκα ηελ κεγέζπλζε ησλ θαζπζηεξήζεσλ ζε πξνζβάζεηο αξθεηψλ θφκβσλ, θπξίσο θαηά ηηο πεξηφδνπο ιεηηνπξγίαο ηεο αγνξάο. ηάζκεπζε ηελ θεληξηθή πεξηνρή ηεο Λάξηζαο ππάξρνπλ ζπλνιηθά 4660 ζέζεηο ειεχζεξεο θαη ειεγρφκελεο ζηάζκεπζεο. Σν ζχζηεκα ηεο ειεγρφκελεο ζηάζκεπζεο ρσξίδεηαη ζε ηξεηο δψλεο, πνξηνθαιί - πξάζηλε θαη κπιε, κε ζπγθεθξηκέλν αξηζκφ ζέζεσλ θαη κε δηαθνξεηηθνχο πεξηνξηζκνχο ε θάζε κία. Πξφζθαηα νξίζζεθε θαη ηέηαξηε δψλε πςειήο δήηεζεο θαη ελαιιαγήο (θαη ηηκνινγίνπ) ζην ππεξθέληξν. Οη ζέζεηο ζηάζκεπζεο (κπιε δψλε)κε θάξηα κνλίκνπ θαηνίθνπ ζηελ πεξηνρή ειεγρφκελεο ζηάζκεπζεο είλαη επηβεβιεκέλεο θαη πξέπεη λα ειέγρνληαη δξαζηηθά.

96 96 Σα πνζνζηά θαηάιεςεο γεληθά θπκαίλνληαη ζε πςειά επίπεδα ηεο ηάμεο ηνπ 80%-90%, ελψ ζηελ πνξηνθαιί δψλε πνπ αθνξά θπξίσο ηηο πην θεληξηθέο νδνχο ν ζπληειεζηήο ελαιιαγήο είλαη πςειφο, γεγνλφο πνπ δηθαηνινγεί θαη ηελ χπαξμε απηήο ηεο δψλεο πνπ θαιείηαη λα εμππεξεηήζεη βξαρείαο δηάξθεηαο ζηαζκεχζεηο. Οη ζέζεηο λφκηκεο ζηάζκεπζεο δελ αξθνχλ λα θαιχςνπλ ηηο θαηλφκελεο αλάγθεο ζηάζκεπζεο. Βέβαηα απηφ δελ κπνξεί λα νδεγήζεη ζε αχμεζε ηεο παξά ηελ νδφ ζηάζκεπζεο ζην θέληξν, δεδνκέλεο ηεο πεπεξαζκέλεο ρσξεηηθφηεηαο ηεο ππνδνκήο. Δπηβάιιεηαη ζπλεπψο σο ζηφρνο ε απνηξνπή ηνπ πνιίηε απφ ηελ ππέξρξεζε ηνπ Η.Υ. νρήκαηνο ηνπ, εμαζθαιίδνληάο ηνπ γξήγνξε, άλεηε θαη αζθαιή κεηαθίλεζε κε άιινπο ηξφπνπο (πεδή κεηαθίλεζε, πνδήιαην ή καδηθέο κεηαθνξέο). ε ζπλάξηεζε κε ηα πξναλαθεξζέληα παξαηεξείηαη κεγάιν πνζνζηφ παξάλνκεο ζηάζκεπζεο ηφζν ζε ζέζεηο απαγνξεπκέλεο ζηάζκεπζεο φζν θαη ζε ζέζεηο ειεγρφκελεο ζηάζκεπζεο. Πξνθαλψο ζπκβάιινπλ ζ απηφ ε Διιηπήο αζηπλφκεπζε θαζψο θαη ην ειάρηζην πνζνζηφ επηβαιιφκελσλ πξνζηίκσλ ζην ζχλνιν ησλ παξαβάζεσλ. Ζ ιεηηνπξγία (κε δηαθνξηθή αζθαιψο απφδνζε) ηεζζάξσλ (ηξηψλ ππαίζξησλ δεκνηηθψλ θαη ελφο πνιπψξνθνπ ηδησηηθνχ) ζηαζκψλ απηνθηλήησλ πξνζζέηεη 639 επί πιένλ δεκφζηεο ζέζεηο ζηελ επξχηεξε θεληξηθή πεξηνρή. Αζηηθέο καδηθέο κεηαθνξέο Οη αζηηθέο καδηθέο κεηαθνξέο ζπλδένπλ ηελ πεξηνρή ηνπ θέληξνπ κε ηηο ζπλνηθίεο ηεο Λάξηζαο θαζψο θαη νξηζκέλεο θνηλφηεηεο έμσ απφ απηή. Απηφ επηηπγράλεηαη κε 13 ζπλνιηθά γξακκέο, 4 θχξηεο, 8 δεπηεξεχνπζεο θαη κία εηδηθή. Οη θχξηεο γξακκέο παξνπζηάδνπλ ζρεηηθή ζηαζεξφηεηα ιεηηνπξγίαο ρσξίο έληνλεο δηαθπκάλζεηο ζηνπο ζπλνιηθνχο ρξφλνπο δηαδξνκήο, ελψ αλάινγε ζηαζεξφηεηα παξνπζηάδεη θαη ε επηβαηηθή θίλεζε. Χζηφζν κηα ιεπηνκεξέζηεξε ζεψξεζε, απνθαιχπηεη κάιινλ ζεκαληηθέο απνθιίζεηο αλά

97 97 θαηεχζπλζε, πξάγκα άιισζηε πνπ επαηζζεηνπνηεί θαηά θχξην ιφγν ηνλ ρξήζηε. Παξαηεξείηαη φηη ε επηβαηηθή θίλεζε παξνπζηάδεη κεγαιχηεξα κεγέζε ηηο πξσηλέο ψξεο θαη κε θαηεχζπλζε πξνο ην θέληξν παξά πξνο ηελ αληίζεηε θαηεχζπλζε. Ζ κέζε εκπνξηθή ηαρχηεηα ησλ ιεσθνξείσλ θπκαίλεηαη απφ 14,5 έσο 18,0 ρικ/ψξα. Σν δίθηπν ησλ καδηθψλ κεηαθνξψλ ηεο Λάξηζαο θαιχπηεη ηελ πφιε κε δηακπεξείο ζπλδέζεηο σο πξνο ην θέληξν. Παξ φια απηά ηίζεηαη πξνο δηεξεχλεζε ε ζθνπηκφηεηα αλαδηάξζξσζεο κε αθηηληθέο βαζηθά ζπλδέζεηο κηαο θαη νη ρξφλνη δηαδξνκήο ζήκεξα είλαη αξθεηά κεγάινη θαη απηφ δξα αλαζηαιηηθά γηα ηνπο πνιίηεο, ζχκθσλα θαη κε ηελ έξεπλα λνηθνθπξηψλ. Δπηζεκαίλεηαη ε παληειήο έιιεηςε δηαζπλνηθηαθψλ ζπλδέζεσλ, θαζψο θαη ζπλδέζεσλ κε ζεκαληηθνχο πφινπο γέλεζεο κεηαθηλήζεσλ (π.ρ. ππεξαζηηθφ Κ.Σ.Δ.Λ.). Πξνο δηεπθφιπλζε ηεο θίλεζεο ησλ αζηηθψλ ιεσθνξείσλ έγηλε εγθαηάζηαζε ιεσθνξεηνισξίδσλ ζε δχν θχξηεο νδνχο ηεο πφιεο. Βέβαηα ην κήθνο ηνπο ήηαλ πνιχ κηθξφ γηα λα έρνπκε εκθαλείο βειηηψζεηο, αιιά ε απνπζία θπζηθήο πξνζηαζίαο θαη ε ειιηπήο αζηπλφκεπζε νδεγνχλ ζηελ πιήξε αλαίξεζε ηνπ κέηξνπ εθ ησλ πξαγκάησλ Δπηπηψζεηο απφ ηελ απνθαηάζηαζε θαη ρξήζε ηνπ αξραίνπ ζεάηξνπ. ήκεξα ζην ζηάδην πνπ βξίζθεηαη ε φιε αλαζθαθή, ζε ζπλδπαζκφ κε ηε ρξεκαηνδφηεζε ηεο πξνζπάζεηαο απφ ην Γ ΚΠ, κπνξεί λα ειπίδνπκε φηη βξηζθφκαζηε πξν ησλ ππιψλ ηεο πιήξνπο απνθάιπςεο ηνπ θαη είλαη ζχληνκνο ν ρξφλνο γηα παξάδνζε ηνπ ζην Λαξηζατθφ ιαφ αιιά θαη γεληθφηεξα γηα ελζσκάησζε ηνπ ζηνλ ηζηφ ηεο πφιεο. Σφζν φκσο γηα ηε ζπλέρηζε θαη νινθιήξσζε ηεο αλαζθαθήο (αλαζθαθή πίζσ απφ ηε ζθελή) αιιά θαη γηα ηε ρξήζε ηνπ κεηά ηελ κεξηθή ε πιήξε απνθάιπςε ηνπ είηε ζαλ κνπζεηαθφ αληηθείκελν είηε ζαλ ζέαηξν θαζαπηφ, επηηαθηηθή δηαθαίλεηαη ε αλάγθε γηα πεζοδρόμηζη ημήμαηος ηης οδού Βενιζέλοσ, ημήμαηος ηης οδού Παπαναζηαζίοσ και οδού Ηθαίζηοσ.

98 98 Γελ ρξεηάδεηαη θπζηθά λα είλαη θαλείο πνιχ εηδηθφο γηα λα αληηιεθζεί ηε ζεκαίλεη απηή ε αλάγθε, φηαλ κηιάκε γηα θιείζηκν ελφο βαζηθνχ νδηθνχ άμνλα κέζα ζηε θαξδηά ηεο πφιεο, φκσο ε παξνπζία ηνπ Αξραίνπ Θεάηξνπ ζηε ζέζε πνπ απηφ βξίζθεηαη, θαζηζηά ηελ επηινγή απηή κνλφδξνκν. Γελ είλαη ηπραίν βέβαηα θαη ην γεγνλφο φηη ε πηζαλφηεηα απηή απνηεινχζε θαη έλα απφ ηα ζελάξηα πνπ ε νκάδα ηνπ ΑΠΘ εμέηαζε γηα ηε θπθινθνξηαθφ ηεο πφιεο Σν έδαθνο - γεσηερληθά ζηνηρεία επξχηεξεο πεξηνρήο. Ζ πεξηνρή ηνπ αξραίνπ ζεάηξνπ ηεο Λάξηζαο ζπληίζεηαη απφ ηερληθέο επηρσκαηψζεηο νη νπνίεο θαη δεκηνπξγήζεζαλ δηα ησλ επηρψζεσλ αλά ηνπο αηψλεο. Πξφθεηηαη γηα κίγκα δηαθφξσλ πιηθψλ κε βάζνο απφ 2κ έσο 10 κε 15 κ θάησζελ ησλ νπνίσλ αλεπξίζθνληαη δηάθνξνη άξγηινη κέζεο θαη θαηά ζέζεηο πςειήο πιαζηηθφηεηαο κε θπκαηλφκελν πνζνζηφ ηιχνο θαη ζεκαληηθή δηαθνξνπνίεζε ζηηο κεραληθέο ηνπο ηδηφηεηεο. αλ γεληθφ ζπκπέξαζκα πξφθεηηαη γηα πιηθά κεησκέλεο αληνρήο θαη κε κεγάιε δηαθχκαλζε ζηα γεσηερληθά ραξαθηεξηζηηθά ηνπ ηα νπνία κεηαβάιινληαη έληνλα απφ ζέζε ζε ζέζε. Απφ ππάξρνπζεο γεσηξήζεηο ζηε επξχηεξε πεξηνρή ηνπ έξγνπ πξνθχπηεη φηη ε κέγηζηε επηηξεπφκελε ηάζε αλέξρεηαη ζε 1.00 Kg/cm2. Δπνκέλσο πξηλ απφ θάζε ελέξγεηα ε νπνία ζρεηίδεηαη κε ην έδαθνο θξίλεηαη απαξαίηεηε ε γεσηερληθή δηεξεχλεζε ησλ ηδηνηήησλ ηνπ εδάθνπο θαη ν πξνζδηνξηζκφο ησλ γεσηερληθψλ ραξαθηεξηζηηθψλ ηνπ. Ο παξάγσλ έδαθνο είλαη θαζνξηζηηθφο γηα έλα ζχλνιν ελεξγεηψλ νη νπνίεο ζρεηίδνληαη ηφζν κε ηελ απνθαηάζηαζε ηνπ ζεάηξνπ φζν θαη κε ηελ αμηνπνίεζε ηνπ θαη ζα πξέπεη λα αμηνινγεζεί ζε βάζνο έηζη ψζηε λα απνθεπρζνχλ κειινληηθέο αζηνρίεο νη νπνίεο ζα έρνπλ ζρέζε κε ην έδαθνο.

99 99 ΤΠΟΜΝΗΜΑ Α: Αργιλώδης άμμοι με χαλίκια Β: Άργιλοι Γ: Μάργες-Σηιθρές άργιλοι Γ: Αργιλώδεις άμμοι με ιλύ Δ: Λεπηόκοκκοι Άμμοι-αμμοιλείς Ε: Μεζόκοκκοι Άμμοι Ζ: Τεχνιηές Δπιχωμαηώζεις ΟΜΑΓΑ ΔΡΓΑΙΑ ΔΤΑΓΓΔΛΟ ΚΑΛΛΙΝΟ ΙΩΑΝΝΗ ΘΑΝΟΠΟΤΛΟ ΘΔΟΓΩΡΟ ΛΔΟΝΣΙΟ ΚΩΝΣΑΝΣΙΝΟ ΑΛΔΞΟΠΟΤΛΟ ΚΩΝΣΑΝΣΙΝΟ ΚΑΛΜΠΟΓΚΙΝΗ ΛΑΡΙΑ ΝΟΔΜΒΡΙΟ 1999 Γεσηερληθή ηνκή δηεξρφκελε απφ ηνλ ρψξν ηεο επξχηεξεο πεξηνρήο ηνπ θξνπξίνπ Απεηθφληζε ησλ εδαθνηερληθψλ ζρεκαηηζκψλ ηεο Λάξηζαο.

100 100 ΚΔΦΑΛΑΗΟ 4 ΣΔΚΜΖΡΗΧΖ ΣΖ ΤΠΑΡΥΟΤΑ ΚΑΣΑΣΑΖ ΜΔΛΔΣΧΝ ΠΡΟΓΗΑΓΡΑΦΔ Πξνθεηκέλνπ λα απνθαηαζηαζεί ην κλεκείν πξέπεη θαλείο λα ην δεη φρη κφλν ζην ζχλνιφ ηνπ αιιά θαη λα παξαηεξήζεη πξνζεθηηθά θάζε ηνπ κέξνο ρσξηζηά, θαζψο επίζεο ηε ζρέζε πνπ έρεη κε ην πεξηβάιινλ ηνπ σο: α) ηζηνξηθή καξηπξία β) θαιιηηερληθφ έξγν γ) απφ ζηαηηθή άπνςε, αλαιχνληαο ηηο αιινηψζεηο ή θαηαζηξνθέο πνπ έρεη ππνζηεί θαη ζπγθξίλνληαο ην κε κλεκεία ηεο ίδηαο επνρήο ή παξφκνηα. Ζ ηζηνξηθή έξεπλα είλαη ε πξψηε απαξαίηεηε εξγαζία γηα λα γλσξίζνπκε ην κλεκείν, πξνζδηνξίδνληαο ζε πξψηε θάζε ηα «φξηα» ηνπ αληηθεηκέλνπ πνπ κειεηάκε. Καη απηφλ ηνλ ηξφπν επξίζθνληαη νη αθξηβείο ρξνλνινγήζεηο ησλ πιηθψλ, ησλ αιινηψζεσλ ή θαη ησλ κεηαηξνπψλ, ησλ πξνζζεθψλ, ησλ θαηεδαθίζεσλ, ησλ θαηαζηξνθψλ θαη ην θπξηφηεξν ησλ δηαθφξσλ ηζηνξηθψλ θάζεσλ (αθξηβήο ρξνλνιφγεζε θάζε κέξνπο ηνπ κλεκείνπ). Ζ απνθαηάζηαζε ηνπ κλεκείνπ πξέπεη λα απνηειέζεη εξγαζία νκάδαο επηζηεκφλσλ, δειαδή αξρηηέθηνλα, αξραηνιφγνπ, πνιηηηθνχ κεραληθνχ, ηνπνγξάθνπ κεραληθνχ, ρεκηθνχ, γεσιφγνπ, ζπληεξεηή έξγσλ ηέρλεο. Ζ πιήξεο θαη ζσζηή ηεθκεξίσζε ηνπ κλεκείνπ, θαηά ηελ άπνςή καο, ζα απνηειέζεη ηε βάζε γηα νπνηαδήπνηε κειέηε ή επέκβαζε πξφθεηηαη λα πξαγκαηνπνηεζεί ζ απηφ. Καζνξηζηηθφ ξφιν ζηελ δηαδηθαζία ηεο ηεθκεξίσζεο δηαδξακαηίδνπλ νη αληίζηνηρεο πξνδηαγξαθέο, βάζεη ησλ νπνίσλ ζπιιέγνληαη, αξρεηνζεηνχληαη θαη δηαρεηξίδνληαη ηα αληίζηνηρα ζηνηρεία. Αθνινπζεί κηα πξψηε πξνζέγγηζε ηνπ πξνβιήκαηνο ησλ πξνδηαγξαθψλ ζχγρξνλεο ηεθκεξίσζεο ηνπ κλεκείνπ.

101 Πξνδηαγξαθέο Αξρηηεθηνληθήο Μειέηεο Σεθκεξίσζεο Άξζξν 1 Οκάδεο κειεηψλ Αληηθείκελν - ηφρνο Γηαθξίλνληαη δπν νκάδεο κειεηψλ: α) Α νκάδα, πνπ έρεη α.α.) Αληηθείκελν: ηε δηεξεχλεζε, αλάιπζε, αμηνιφγεζε θαη απεηθφληζε απφ αξρηηεθηνληθή - κνξθνινγηθή θαη ηζηνξηθή άπνςε ηεο ππάξρνπζαο θαηάζηαζεο ηνπ κλεκείνπ. α.β.) ηφρν: ηελ θαηαγξαθή, αξρεηνζέηεζε, αλάδεημε, πξνζηαζία ή δηελέξγεηα κηθξήο θιίκαθαο εξγαζηψλ ζπληήξεζεο - επηζθεπήο - απνθαηάζηαζεο, πνπ δελ ζίγνπλ ην κλεκείν νχηε εζσηεξηθά, νχηε εμσηεξηθά. β) Β νκάδα, πνπ έρεη: β.α.) Αληηθείκελν: ηε ζπκπιήξσζε θαη νινθιήξσζε κειεηψλ ηεο Α νκάδαο, χζηεξα απφ δηελέξγεηα ιεπηνκεξνχο νηθνδνκηθήο έξεπλαο θαη θαηαγξαθήο ησλ βιαβψλ ησλ κλεκείσλ β.β.) ηφρν: ηελ αξρηηεθηνληθή - κνξθνινγηθή απνθαηάζηαζε, αλαζηήισζε, δηελέξγεηα κεγάιεο θιίκαθαο εξγαζηψλ ζπληήξεζεο ζηεξέσζεο ή πηζαλή πξνζαξκνγή ηνπ κλεκείνπ ζε λέεο ρξήζεηο. Άξζξν 2 Πεξηερφκελν ηεο κειέηεο 1. Ζ Α νκάδα κειεηψλ πεξηέρεη: α) Σελ αλάιπζε θαη ηνλ έιεγρν ηνπ πξνγξάκκαηνο ηνπ έξγνπ (αληηθείκελν, πξφζζεηεο ή εηδηθέο απαηηήζεηο, νδεγίεο θαη πιεξνθνξίεο), φπσο θαζνξίδεηαη απφ ηνλ εξγνδφηε. β) Σε ζπγθέληξσζε, αλάιπζε θαη αμηνιφγεζε πιεξνθνξηψλ θαη ζηνηρείσλ πξνεξρνκέλσλ απφ ηελ αξρηηεθηνληθή - κνξθνινγηθή - ηζηνξηθή έξεπλα ηνπ κλεκείνπ θαη ηνπ άκεζνπ πεξηβάιινληνο ηνπ,

102 102 γηα ηε γλσξηκία καδί ηνπ, ηε δηάθξηζε ησλ ραξαθηεξηζηηθψλ ηνπ, ηε δηαπίζησζε ηνπ ραξαθηήξα ηνπ θαη ηνλ θαη αξρήλ πξνζδηνξηζκφ ησλ ηζηνξηθψλ ηνπ θάζεσλ. γ) Σε ζρεδηαζηηθή ηεθκεξίσζε ηνπ κλεκείνπ, γηα ηελ απεηθφληζε ηεο ππάξρνπζαο θαηάζηαζεο ηνπ. δ) Σε θσηνγξαθηθή ηεθκεξίσζε ηνπ κλεκείνπ. 2. Ζ Β νκάδα κειεηψλ πεξηέρεη: α) Σα ζηνηρεία ηεο παξαγξάθνπ 1 ηνπ παξφληνο άξζξνπ. β) Σε ζπγθέληξσζε πιεξνθνξηψλ θαη ζηνηρείσλ πξνεξρνκέλσλ απφ ηελ νηθνδνκηθή έξεπλα ηνπ κλεκείνπ θαη ηελ αλάιπζε - αμηνιφγεζε ηνπο, γηα ηε βαζχηεξε γλψζε, ηελ θαηαλφεζε ηεο δνκήο ηνπ, ηνλ αθξηβή πξνζδηνξηζκφ ησλ νηθνδνκηθψλ θάζεσλ θαη ηελ απνζαθήληζε ηεο παζνινγίαο ηνπ κλεκείνπ. γ) Σε ζρεδηαζηηθή ηεθκεξίσζε ησλ θαηαζθεπαζηηθψλ ιεπηνκεξεηψλ θαη ηεο παζνινγίαο ηνπ κλεκείνπ. Άξζξν 3 ηάδηα κειέηεο Ζ κειέηε αξρηηεθηνληθήο ηεθκεξίσζεο ηνπ κλεκείνπ εθπνλείηαη ζε δχν ζηάδηα: α) Γεληθή κειέηε β) Δηδηθή κειέηε. Άξζξν 4 Πξνυπνζέζεηο εθπφλεζεο κειέηεο 1. Πξνυπφζεζε γηα ηελ έλαξμε εθπφλεζεο ηεο γεληθήο κειέηεο απνηειεί ε παξάδνζε απφ ηνλ εξγνδφηε ζην κειεηεηή, ηνπ πξνγξάκκαηνο ηνπ έξγνπ θαη φισλ ησλ ζρεηηθψλ κε ην κλεκείν ζηνηρείσλ πνπ ηπρφλ δηαζέηεη (π.ρ. ζρέδηα, θσηνγξαθίεο, ηζηνξηθφ, βηβιηνγξαθία θιπ.). 2. Πξνυπφζεζε γηα ηελ εθπφλεζε ηεο εηδηθήο κειέηεο απνηειεί ε

103 103 έγθξηζε ηεο γεληθήο κειέηεο απφ ηνλ εξγνδφηε θαη ηηο θαηά πεξίπησζε αξκφδηεο αξρέο. Άξζξν 5 Α' νκάδα κειεηψλ - Γεληθή κειέηε Τπνβαιιφκελα ζηνηρεία 1. Ζ γεληθή κειέηε θαιχπηεη ηε ζχληαμε θαη ππνβνιή ζηνλ εξγνδφηε ησλ γεληθψλ ζηνηρείσλ ηεο αξρηηεθηνληθήο - κνξθνινγηθήο ηεθκεξίσζεο ηεο ππάξρνπζαο θαηάζηαζεο ηνπ κλεκείνπ. 2. Πεξηιακβάλεη: α) Σερληθή έθζεζε, ζηελ νπνία πεξηγξάθνληαη ζπλνπηηθά: α.α.) Ζ ζέζε ηνπ κλεκείνπ, ν ραξαθηήξαο ηνπ άκεζνπ πεξηβάιινληνο, νη πξνζπειάζεηο, νη πεξηνρέο αλάδεημεο ηνπ θ.ιπ. α. β.) Σν κλεκείν ζε ζχλνιν θαη κέξε, κε αλαθνξά ζηηο αξρηθέο ρξήζεηο ζην επηκέξνπο αξρηηεθηνληθά θαη δηαθνζκεηηθά ζηνηρεία. α. γ.) Οη δηάθνξεο εγθαηαζηάζεηο εμππεξέηεζήο ηνπ α. δ.) Σα πιηθά θαηαζθεπήο. α. ε.) Ο θέξσλ νξγαληζκφο. β) χληνκε ηζηνξηθή ηεθκεξίσζε ηνπ κλεκείνπ: β.α.) Βηβιηνγξαθηθή έξεπλα. β.β.) Δληνπηζκφ θαη ζπγθέληξσζε αλέθδνησλ θαη εηθνλνγξαθηθψλ ζηνηρείσλ (πιεξνθνξίεο απφ Τπεξεζίεο, ρξήζηεο, παιηά αξρεία, ζπκβφιαηα, θσηνγξαθίεο, ράξηεο, γθξαβνχξεο θ.ιπ.). β.γ.) πλνπηηθή έθζεζε ηεο ηζηνξηθήο εμέιημεο ηνπ κλεκείνπ, φπνπ ηα ζηνηρεία θαη νη πιεξνθνξίεο, πνπ ζα ζπγθεληξψλνληαη, ζα αλαιχνληαη θαη ζα αμηνινγνχληαη παξάιιεια πξνο ηηο πξνεξρφκελεο απφ ηελ επηηφπνπ κειέηε ηνπ κλεκείνπ. γ) Φσηνγξαθηθή ηεθκεξίσζε ηνπ κλεκείνπ δ) ρεδηαζηηθή ηεθκεξίσζε: δ.α) ρέδην γεληθήο δηάηαμεο ηνπ κλεκείνπ θαη ηνπ άκεζνπ πεξηβάιινληνο ηνπ.

104 104 δ. β) Αξρηηεθηνληθά γεληθά ζρέδηα ηεο ππάξρνπζαο θαηάζηαζεο (θαηφςεηο, ηνκέο, φςεηο), αδηαζηαζηνιφγεηα θαη ρσξίο δηάθξηζε ησλ πηζαλψλ θάζεσλ ηνπ κλεκείνπ, δ.γ) Σα ζρέδηα ηεο παξαγξ. δβ, δηαζηαζηνινγεκέλα, κε ηξφπν πνπ λα είλαη δπλαηφο ν νξηζκφο θαη ε επαιήζεπζε ηεο γεσκεηξηθήο ζέζεο φισλ ησλ ζηνηρείσλ ηνπ κλεκείνπ. 3. Κιίκαθεο ησλ ζρεδίσλ ηεο γεληθήο κειέηεο νξίδνληαη θαη αξρήλ γηα ην ζρέδην γεληθήο δηάηαμεο νη 1:500, 1:200. 1:100 ή 1:50 θαη γηα ηα ππφινηπα ζρέδηα νη 1:50 ή 1:20. Ο αθξηβήο θαζνξηζκφο ή ε ελδερφκελε ηξνπνπνίεζε ηεο θιίκαθαο ησλ ζρεδίσλ εμαξηάηαη απφ ηελ έθηαζε θαη ηε θχζε ηνπ κλεκείνπ θαη ηνπ άκεζνπ πεξηβάιινληνο ηνπ. Άξζξν 6 Α' νκάδα κειεηψλ - Δηδηθή κειέηε Τπνβαιιφκελα ζηνηρεία 1. Ζ εηδηθή κειέηε θαιχπηεη ηε ζχληαμε θαη ππνβνιή ζηνλ εξγνδφηε ησλ ιεπηνκεξεηαθψλ ζηνηρείσλ ηεο αξρηηεθηνληθήο - κνξθνινγηθήο ηεθκεξίσζεο ηεο ππάξρνπζαο θαηάζηαζεο ηνπ κλεκείνπ. 2. Πεξηιακβάλεη: α) πκπιήξσζε ηεο θσηνγξαθηθήο ηεθκεξίσζεο ηεο γεληθήο κειέηεο, κε απφδνζε ηεο εηθφλαο ησλ κνξθνινγηθνχ ελδηαθέξνληνο ζηνηρείσλ ηνπ κλεκείνπ. β) πκπιήξσζε ηεο ζρεδηαζηηθήο ηεθκεξίσζεο ηεο γεληθήο κειέηεο: β.α.) ρέδηα ιεπηνκεξεηψλ, ηα νπνία ζα είλαη πιήξσο δηαζηαζηνινγεκέλα θαη ζα εκθαλίδνπλ φια ηα επηκέξνπο ζηνηρεία ηνπ κλεκείνπ πνπ έρνπλ κνξθνινγηθφ ελδηαθέξνλ. β.β.) ρέδηα ρξσκαηηθήο απφδνζεο (γεληθά θαη ιεπηνκεξεηψλ) ησλ πεξηνρψλ ηνπ κλεκείνπ πνπ παξνπζηάδνπλ ζρεηηθφ ελδηαθέξνλ. 3. Κιίκαθεο ησλ ζρεδίσλ ιεπηνκεξεηψλ ηεο εηδηθήο κειέηεο νξίδνληαη νη 1:10, 1:5 θαη 1:1.

105 105 Άξζξν 7 Β' νκάδα κειεηψλ - Γεληθή κειέηε Τπνβαιιφκελα ζηνηρεία Ηζρχνπλ ηα νξηδφκελα ζην άξζξν 6. Άξζξν 8 Β' νκάδα κειεηψλ - Δηδηθή κειέηε Τπνβαιιφκελα ζηνηρεία 1. Ζ εηδηθή κειέηε θαιχπηεη ηε ζχληαμε θαη ππνβνιή ζηνλ εξγνδφηε ησλ ιεπηνκεξεηαθψλ ζηνηρείσλ ηεο αξρηηεθηνληθήο - κνξθνινγηθήο ηεθκεξίσζεο ηεο ππάξρνπζαο θαηάζηαζεο ηνπ κλεκείνπ. 2. Πεξηιακβάλεη: α) πκπιήξσζε ηεο ηερληθήο έθζεζεο ηεο γεληθήο κειέηεο: α.α) Αλαιπηηθή πεξηγξαθή ησλ πιηθψλ θαηαζθεπήο. α.β) Γηεπθξηληζηηθά ζρφιηα γηα ηε ζχλζεζε, ηελ θαηάζηαζε ηνπο, κε δηάθξηζε ηνπ βαζκνχ θαηαζηξνθήο θαη παξάιιειε αλαθνξά ζηηο ηερληθέο κεζφδνπο ζχλδεζεο - δνκήο ηνπο. β) πλνπηηθή πεξηγξαθή φισλ ησλ θζνξψλ (γήξαλζε, ξσγκέο, πγξαζία, επίδξαζε θσηηάο, απνζάζξσζε, ειάηησζε ζπλνρήο ηνηρνπνηίαο θ.ιπ.) θαη φισλ ησλ παξακνξθψζεσλ ησλ δνκηθψλ ζηνηρείσλ ηνπ κλεκείνπ, ζπζρεηηζκέλε κε ηε ζπκπιεξσκαηηθή θσηνγξαθηθή ηεθκεξίσζε ηεο παξαγξάθνπ (δ). γ) πκπιήξσζε ή αλαζεψξεζε ηεο ηζηνξηθήο ηεθκεξίσζεο ηεο γεληθήο κειέηεο. δ) πκπιήξσζε ηεο θσηνγξαθηθήο ηεθκεξίσζεο ηεο γεληθήο κειέηεο, κε απφδνζε πιήξνπο εηθφλαο ηεο παζνινγίαο, ησλ νηθνδνκηθψλ θάζεσλ θαη ησλ κνξθνινγηθνχ ή θαηαζθεπαζηηθνχ ελδηαθέξνληνο ζηνηρείσλ ηνπ κλεκείνπ. ε) πκπιήξσζε ηεο ζρεδηαζηηθήο ηεθκεξίσζεο ηεο γεληθήο κειέηεο:

106 106 ε.α) ρέδηα θαηαζθεπαζηηθψλ ιεπηνκεξεηψλ, ηα νπνία ζα είλαη πιήξσο δηαζηαζηνινγεκέλα θαη ζα εκθαλίδνπλ φια ηα επηκέξνπο ζηνηρεία ηνπ κλεκείνπ, πνπ παξνπζηάδνπλ κνξθνινγηθφ ή θαηαζθεπαζηηθφ ελδηαθέξνλ. ε.β) ρέδηα ρξσκαηηθήο απφδνζεο (γεληθά θαη ιεπηνκεξεηψλ) ησλ πεξηνρψλ ηνπ κλεκείνπ πνπ παξνπζηάδνπλ ζρεηηθφ ελδηαθέξνλ. 3. Κιίκαθεο ησλ ζρεδίσλ ιεπηνκεξεηψλ ηεο εηδηθήο κειέηεο νξίδνληαη νη 1:20, 1:10, 1:5 θαη 1:1. Άξζξν 9 Αθξίβεηα κεηξήζεσλ θαη ζρεδίαζεο 1. Ζ αθξίβεηα ζηελ άκεζε κέηξεζε ηεο απφζηαζεο δχν ζεκείσλ πξέπεη λα είλαη θαιχηεξε απφ (3+0.5 Η) ριζη. φπνπ Η ην κεηξνχκελν κήθνο ζε κέηξα. Ζ αθξίβεηα ηεο απεηθφληζεο ζηα δηαθαλή ζρέδηα είλαη αλεθηή κε απφθιηζε 0,5 ριζη. Άξζξν 10 Φσηνγξάθηζε 1. Οη θσηνκεραλέο πξέπεη λα έρνπλ ειάρηζην FΟRΜΑΣ 24x36 ριζη. 2. Ζ ζρέζε κεηαμχ θιίκαθαο θσηνγξαθίαο θαη αληηθεηκέλνπ δελ πξέπεη λα είλαη κηθξφηεξε απφ 1:8 ή 1:50 ή 1:100 ή 1:250, αλ ε θιίκαθα ζρεδίαζεο ηνπ αληηθεηκέλνπ είλαη αληίζηνηρα 1:1 ή 1:10 ή 1:20 ή 1: Σα αξλεηηθά πξέπεη λα παξέρνπλ επθξηλή εηθφλα ηνπ αληηθεηκέλνπ. 4. ε πεξίπησζε πνπ δελ είλαη δπλαηή ε θσηνγξάθηζε ηνπ αληηθεηκέλνπ κε κηα ιήςε, επηβάιιεηαη ε απφδνζε ηνπ ζπλφινπ κε ζχλζεζε επηκέξνπο ιήςεσλ. 5. Ζ ρξήζε επξπγψληνπ θαθνχ επηηξέπεηαη κφλν γηα γεληθέο θαηαηνπηζηηθέο θσηνγξαθίεο.

107 107 Άξζξν 11 ρέδηα κειέηεο 1. ια ηα γεληθά ζρέδηα πξέπεη λα αληηζηνηρνχλ απφιπηα κεηαμχ ηνπο. Γηα ηε δηεπθφιπλζε ηνπ ζπζρεηηζκνχ ηνπο, ζρεδηάδεηαη ζε φια ηα ζρέδηα αξηζκεκέλνο θάλαβνο (20x20 εθ.). 2. Σα γεληθά δηαζηαζηνινγεκέλα ζρέδηα θαη ηα ζρέδηα ιεπηνκεξεηψλ πεξηιακβάλνπλ ζχληνκα ζρφιηα πνπ αθνξνχλ: α) Γηεπθξηλίζεηο πάλσ ζηα αξρηηεθηνληθά ή νηθνδνκηθά θ.ιπ. ζηνηρεία ηνπ κλεκείνπ, γηα ηελ εχθνιε θαηαλφεζε ηεο πξαγκαηηθήο θαηάζηαζεο. β) πζρεηηζκφο κε θσηνγξαθίεο ή κε άιια ζρέδηα (θαηφςεσλ, αλφςεσλ, ηνκψλ, φςεσλ, ιεπηνκεξεηψλ, θαηαηνπηζηηθψλ). γ) Άιια ζρφιηα θαηά ηελ θξίζε ηνπ κειεηεηή. Άξζξν 12 ρεδίαζε - παξνπζίαζε ηεο κειέηεο 1. Ζ ζρεδίαζε φισλ ησλ κειεηψλ γίλεηαη ζε δηαθαλέο ραξηί ( γξ.) κε ζηληθή κειάλε παξαδίδνληαη φκσο δηαθαλείο αδηάζηαιηεο θσηνηππίεο. Ο κειεηεηήο ιακβάλεη φια ηα κέηξα γηα ηελ απνθπγή παξακνξθψζεσλ ησλ ζρεδίσλ. 2. Καηά ηα ινηπά γηα ηε ζρεδίαζε θνη ηελ πιεξφηεηα ησλ ζρεδίσλ ηζρχνπλ ηα αλαθεξφκελα ζηα άξζξα 231 θαη 232 ηνπ ΠΓ 696/74. Άξζξν 13 Γεσκεηξηθή απνηχπσζε θαη ππνβαιιφκελα ζηνηρεία 1. Ζ γεσκεηξηθή απνηχπσζε θαιχπηεη ηε ζχληαμε θαη ππνβνιή ζηνλ εξγνδφηε ησλ βνεζεηηθψλ ζηνηρείσλ ηεο ζρεδηαζηηθήο ηεθκεξίσζεο ηνπ κλεκείνπ.

108 Ζ γεσκεηξηθή απνηχπσζε πξνζδηνξίδεη αξηζκφ ραξαθηεξηζηηθψλ ζεκείσλ κε ηηο ηξεηο (3) ζπληεηαγκέλεο ηνπο (ρ, ς, δ). Σα ζεκεία απηά νξίδνληαη απφ ηνλ αξρηηέθηνλα κειεηεηή ζε ζθαξηθήκαηα (γεληθήο δηάηαμεο, θαηφςεσλ, αλφςεσλ, ηνκψλ θαη φςεσλ) ηνπ κλεκείνπ, πνπ ζπληάζζεη ν ίδηνο, έηζη, ψζηε λα είλαη δπλαηφ λα απνδψζεη κε αθξίβεηα ηα εμσηεξηθά πεξηγξάκκαηα ησλ θαηφςεσλ ηνπ κλεκείνπ, ηα φξηα εζσηεξηθψλ ρψξσλ ζε ζπζρεηηζκφ κεηαμχ ηνπο, ηηο πξνβνιέο, ζε θάηνςε - ηνκή - φςε, ραξαθηεξηζηηθψλ δνκηθψλ ζηνηρείσλ, ηα πεξηγξάκκαηα ησλ ηνκψλ, φςεσλ θαη αμηνζεκείσησλ ζηνηρείσλ ηνπο θαη ηηο παξακνξθψζεηο ησλ δνκηθψλ θαη δηαθνζκεηηθψλ ζηνηρείσλ ηνπ κλεκείνπ. Ζ ζέζε θάζε ζεκείνπ πεξηγξάθεηαη αλαιπηηθά θαη, φπνπ απαηηείηαη, είηε ζεκεηψλεηαη ζε ηδηαίηεξν ζθαξίθεκα ή ζε θαζαξή θσηνγξαθία πνπ παξέρεη επθξηλή εηθφλα ηνπ, είηε επηζεκαίλεηαη κε ηε βνήζεηα εηδηθνχ ζηφρνπ. Ζ ηειηθή αθξίβεηα ηεο ζέζεο θάζε ραξαθηεξηζηηθνχ ζεκείνπ πξέπεη λα είλαη θαιχηεξε απφ ± 2 (δχν) εθ. νξηδνληηνγξαθηθά θαη ± 1 (έλα) εθ. πςνκεηξηθά. Ζ ηξνπνπνίεζε ηεο ηειηθήο αθξίβεηαο εμαξηάηαη απφ ηελ ηδηαηηεξφηεηα ηεο θαηά πεξίπησζε κειέηεο. Καηά ηα ινηπά ηζρχνπλ ηα αλαθεξφκελα ζηα ζρεηηθά άξζξα (ηκήκα Β) ηνπ ΠΓ 696/ Ζ γεσκεηξηθή απνηχπσζε πεξηιακβάλεη: α) Σελ αλάπηπμε, γχξσ θαη πηζαλψο πάλσ ζην κλεκείν, πνιπγσληθήο φδεπζεο, απφ ηηο θνξπθέο ηεο νπνίαο εμαζθαιίδνληαη φια ηα ραξαθηεξηζηηθά ζεκεία. Ζ ζέζε θαη ε θαηαζθεπή κφληκεο ζήκαλζεο ησλ πνιπγσλνκεηξηθψλ θνξπθψλ εγθξίλνληαη απφ ηνλ εξγνδφηε. Ζ εμαζθάιηζε ηνπο γίλεηαη απφ ηξία (3) ηνπιάρηζηνλ, ζαθή, κφληκα θαη επδηάθξηηα ζεκεία, πνπ πεξηγξάθνληαη αλαιπηηθά θαη ζεκεηψλνληαη ζε ηδηαίηεξα θαηαηνπηζηηθά ζθαξηθήκαηα. Ζ αθξίβεηα πξνζδηνξηζκνχ ησλ ζπληεηαγκέλσλ ησλ πνιπγσλνκεηξηθψλ ζεκείσλ είλαη ηέηνηα, πνπ λα εμαζθαιίδεηαη ε ηειηθή αθξίβεηα ησλ ραξαθηεξηζηηθψλ ζεκείσλ, ε νπνία αλαθέξεηαη ζηελ παξάγξαθν 2.

109 109 Καηά ηα ινηπά ηζρχνπλ ηα αλαθεξφκελα ζηα ζρεηηθά άξζξα (ηκήκα Β) ηνπ ΠΓ 696/74. β) Σελ εγθαηάζηαζε ζην άκεζν πεξηβάιινλ ηνπ κλεκείνπ, ελφο αξηζκνχ ηξηψλ (3) ηνπιάρηζηνλ κφληκσλ ρσξνζηαζκηθψλ αθεηεξηψλ, πνπ πεξηγξάθνληαη αλαιπηηθά θαη ζεκεηψλνληαη ζε ηδηαίηεξα θαηαηνπηζηηθά ζθαξηθήκαηα. Ζ ζέζε θαη ε θαηαζθεπή κφληκεο επηζήκαλζεο ησλ ρσξνζηαζκηθψλ αθεηεξηψλ εγθξίλνληαη απφ ηνλ εξγνδφηε. Πξνζδηνξίδνληαη πςνκεηξηθά νη πνιπγσλνκεηξηθέο θνξπθέο, ηα ραξαθηεξηζηηθά ζεκεία, ηα επίπεδα ησλ νξηδνληίσλ ηνκψλ ηνπ κλεκείνπ, ηα ζηνηρεία ηεο θαηαζθεπήο ηνπ πνπ πξνβάιινληαη ζ απηέο, κε φιεο ηηο θιίζεηο ή ηνπηθέο παξακνξθψζεηο, θαη ην έδαθνο κε φια ηα ραξαθηεξηζηηθά κνξθνινγηθά ηνπ γλσξίζκαηα. Σα πςφκεηξα ηφζν ησλ ρσξνζηαζκηθψλ αθεηεξηψλ, φζν θαη φισλ ησλ ζεκείσλ ζηάζεο νξγάλνπ, κεηξψληαη κε γεσκεηξηθή ρσξνζηάζκηζε, κε αθξίβεηα (δηαθνξέο κεηαμχ κεηξήζεσλ) ± 2 ριζη./ ρηιηφκεηξν δηπιήο ρσξνζηάζκηνήο. Καηά ηα ινηπά ηζρχνπλ ηα αλαθεξφκελα ζηα ζρεηηθά άξζξα (ηκήκα Β') ηνπ ΠΓ 696/74. γ) Σε ρξήζε αλεγκέλσλ θσηνγξαθηψλ ζε θιίκαθα, ζε πεξηπηψζεηο εθηεηακέλσλ επηθαλεηψλ ηνπ κλεκείνπ, επηπέδσλ ή ζρεηηθά επηπέδσλ ή ειαθξά αλαγιχθσλ. Κάζε αλεγκέλε εηθφλα ειέγρεηαη κε ηε βνήζεηα ηξηψλ (3) ηνπιάρηζην ζεκείσλ (θσηνζηαζεξψλ), πνπ πξνζδηνξίδνληαη φπσο θαη ηα ραξαθηεξηζηηθά ζεκεία, απφ ηηο ηξεηο ζπληεηαγκέλεο ηνπο (ρ, ς, δ). Ζ ζήκαλζε ησλ θσηνζηαζεξψλ ζην κλεκείν γίλνληαη κε εηδηθνχο ζηφρνπο, πνπ δηαθξίλνληαη θαζαξά ζε θάζε ιήςε. Οη θσηνκεραλέο πξέπεη λα έρνπλ ειάρηζην FORΜΑΣ 6x6εθ. Ηζρχνπλ ηα νξηδφκελα ζηηο παξαγξάθνπο 2 θαη 3 ηνπ άξζξνπ Τπνβαιιφκελα ζηνηρεία: α) Γηάγξακκα πνιπγσλνκεηξίαο θαη ρσξνζηαζκηθψλ αθεηεξηψλ, ζηελ θιίκαθα πνπ ζα νξηζηεί απφ ηνλ αξρηηέθηνλα κειεηεηή. β) Σνπνγξαθηθφ δηάγξακκα, ζηελ ίδηα θιίκαθα κε ην ζρέδην γεληθήο δηάηαμεο.

110 110 γ) Πίλαθεο απεηθφληζεο ησλ ραξαθηεξηζηηθψλ ή ησλ θσηνζηαζεξψλ ζεκείσλ, ζηελ θιίκαθα ησλ ζρεδίσλ ηεο ζρεδηαζηηθήο ηεθκεξίσζεο. δ)σεχρε: α.α) Μεηξήζεσλ πνιπγσλνκεηξίαο, ρσξνζηάζκηζεο, ηαρπκεηξίαο, ραξαθηεξηζηηθψλ θαη θσηνζηαζεξψλ ζεκείσλ. δ.β) Δμαζθάιηζεο ησλ πνιπγσλνκεηξηθψλ ζεκείσλ θαη ησλ ρσξνζηαζκηθψλ αθεηεξηψλ. δ.γ) πλφξζσζεο θαη ππνινγηζκνχ πνιπγσλνκεηξηθνχ θαη ρσξνζηαζκηθνχ δηθηχνπ, ραξαθηεξηζηηθψλ θαη θσηνζηαζεξψλ ζεκείσλ. δ.δ) Βνεζεηηθψλ ζθαξηθεκάησλ θαη κεηξήζεσλ. ε) Αξλεηηθά ιήςεσλ (ΚΟΝΣΑCΣ) θαη κία (1) ζεηξά θσηνγξαθηψλ εμ επαθήο. ζη) Αλεγκέλεο θσηνγξαθίεο ιήςεσλ ή θσηνκσζατθά, ζηελ απαηηνχκελε θιίκαθα. δ) Σα ζηνηρεία ησλ ιήςεσλ (άμνλαο ιήςεο θ.ιπ.) ηεο θσηνκεραλήο θαη ησλ θαθψλ κε ηηο νπνίεο έγηλαλ νη ιήςεηο, γηα ηε κεηξεηηθή αμηνπνίεζε ησλ θσηνγξαθηψλ.

111 Πξνδηαγξαθέο Αξρηηεθηνληθήο Μειέηεο Αλαζηήισζεο. Άξζξν 1 ηάδηα κειέηεο Ζ αξρηηεθηνληθή κειέηε πεξηιακβάλεη ηα αθφινπζα ζηάδηα: α. Πξνθαηαξθηηθφ ζηάδην β. Πξνκειέηε γ. Οξηζηηθή κειέηε δ. Μειέηε εθαξκνγήο Άξζξν 2 Πξνυπνζέζεηο εθπφλεζεο ηνπ πξνθαηαξθηηθνχ ζηαδίνπ 1. Πξνυπφζεζε γηα ηελ έλαξμε εθπφλεζεο ηνπ πξνθαηαξθηηθνχ ζηαδίνπ απνηειεί ε παξάδνζε απφ ηνλ εξγνδφηε ζην κειεηεηή ηνπ πξνγξάκκαηνο ηνπ έξγνπ, θαη φισλ ησλ εγθεθξηκέλσλ ζηνηρείσλ ηεο κειέηεο αξρηηεθηνληθήο ηεθκεξίσζεο ηνπ κλεκείνπ, φπσο πξνδηαγξάθνληαη ζηα άξζξα 1 θαη 5-8 ηνπ 1νπ Μέξνπο. 2. Πξνυπφζεζε γηα ηε ζπγθέληξσζε, αλάιπζε θαη αμηνιφγεζε ησλ ζηνηρείσλ απφ ηελ έξεπλα ησλ αθαλψλ αξρηηεθηνληθψλ θαη νηθνδνκηθψλ ζηνηρείσλ ηνπ κλεκείνπ απνηεινχλ: α) Ζ έγθξηζε ηνπ "Πξνγξάκκαηνο εξεπλεηηθψλ εξγαζηψλ" απφ ηνλ εξγνδφηε ή θαη απφ ηηο, θαηά πεξίπησζε, αξκφδηεο αξρέο, αλ απαηηείηαη, ε νπνία ιακβάλεηαη κε επζχλε ηνπ εξγνδφηε. β) Ζ εθηέιεζε ησλ εξεπλεηηθψλ εξγαζηψλ κε επζχλε, δαπάλεο θαη επίβιεςε ηνπ εξγνδφηε θαη επνπηεία ηνπ κειεηεηή. γ) Ζ παξάδνζε ησλ απνηειεζκάησλ ηπρφλ απαηηνχκελσλ γεσηερληθψλ θαη ινηπψλ εξγαζηεξηαθψλ εξεπλψλ απφ ηνλ εξγνδφηε ζην κειεηεηή.

112 112 Άξζξν 3 Πεξηερφκελν ηνπ πξνθαηαξθηηθνχ ζηαδίνπ Αλαιπηηθά, ην πξνθαηαξθηηθφ ζηάδην πεξηιακβάλεη: α. Δλεκέξσζε ηεο κειέηεο αξρηηεθηνληθήο ηεθκεξίσζεο. αα. Έιεγρν ηεο ππάξρνπζαο θαηάζηαζεο ηνπ κλεκείνπ, επηζήκαλζε ελδερφκελσλ κεηαβνιψλ ησλ δνκηθψλ ζηνηρείσλ ηνπ κλεκείνπ (θαηαξξεχζεηο, θαηεδαθίζεηο, πξνζζήθεο, αθαηξέζεηο ή αληηθαηαζηάζεηο επηκέξνπο ζηνηρείσλ) απφ ην ρξφλν ζχληαμεο ηεο κειέηεο απνηχπσζεο ηνπ κλεκείνπ. αβ. πκπιήξσζε ηεο κειέηεο αξρηηεθηνληθήο ηεθκεξίσζεο, κε βάζε ηηο παξαπάλσ επηζεκάλζεηο. αγ. χληαμε, πηζαλψο, ζπκπιεξσκαηηθψλ ζηνηρείσλ αξρηηεθηνληθήο ηεθκεξίσζεο ηνπ κλεκείνπ, ηα νπνία πξνηείλεη ν κειεηεηήο θαη εγθξίλεη ν εξγνδφηεο. β. Αξρηηεθηνληθή θαη νηθνδνκηθή έξεπλα ηνπ κλεκείνπ. βα. Πξνγξακκαηηζκφ εθηέιεζεο εξεπλεηηθψλ εξγαζηψλ, πνπ αθνξνχλ ηα αθαλή αξρηηεθηνληθά θαη νηθνδνκηθά ζηνηρεία θαη πιηθά ηνπ κλεκείνπ. ββ. πγθέληξσζε, αλάιπζε θαη αμηνιφγεζε ησλ απνηειεζκάησλ ηεο έξεπλαο. γ. Καηαγξαθή θαη εξκελεία ηεο παζνινγίαο ηνπ κλεκείνπ. δ. Γηάθξηζε ησλ νηθνδνκηθψλ θάζεσλ. ε. Γξαθηθή απνθαηάζηαζε ηνπ κλεκείνπ, κε απεηθφληζε ησλ κνξθψλ ηνπ θαηά επνρέο, ζε ζπλδπαζκφ κε ηα αληίζηνηρα ζσδψκελα ζηνηρεία θάζεσλ θαηαζθεπήο θαη επεκβάζεσλ ζ απηφ.

113 113 Άξζξν 4 Πξφγξακκα Δξεπλεηηθψλ Δξγαζηψλ 1. Σν πξφγξακκα ησλ εξεπλεηηθψλ εξγαζηψλ ζπληάζζεηαη απφ ην κειεηεηή θαη πεξηιακβάλεη ηελ πξφηαζε γηα ηηο απαξαίηεηεο εξεπλεηηθέο εξγαζίεο. 2. Τπνβάιινληαη: α. Αηηηνινγεκέλε ηερληθή πεξηγξαθή ησλ απαηηνχκελσλ εξεπλεηηθψλ εξγαζηψλ ζε δηάθνξα ζεκεία ηνπ κλεκείνπ θαη ησλ πξνηεηλφκελσλ κεζφδσλ εθηέιεζεο ηνπο κε ζθνπφ: αα. ηε κειέηε ησλ αθαλψλ νηθνδνκηθψλ θαη αξρηηεθηνληθψλ ζηνηρείσλ, ησλ πιηθψλ θαη ηεο θαηάζηαζεο ηνπο, αβ. ηελ απνζαθήληζε ηεο παζνινγίαο ηνπ κλεκείνπ, αγ. ηνλ πξνζδηνξηζκφ ησλ ηζηνξηθψλ θάζεσλ ηνπ κλεκείνπ. β. ρέδηα ηεο αξρηηεθηνληθήο ηεθκεξίσζεο, φπνπ ζεκεηψλνληαη ε ζέζε θαη ε έθηαζε ησλ πξνηεηλφκελσλ εξεπλψλ, κε αλαθνξά ζην είδνο ηνπο. γ. Πξνζεγγηζηηθφο πξνυπνινγηζκφο γηα θάζε είδνο εξεπλεηηθήο εξγαζίαο ή εξγαζίαο επαλαθνξάο ησλ πεξηνρψλ έξεπλαο ζηελ αξρηθή ηνπο θαηάζηαζε, φπνπ απαηηείηαη. Άξζξν 5 Πξνθαηαξθηηθφ ζηάδην - Τπνβαιιφκελα ζηνηρεία 1. Τπνβάιινληαη: α. Έθζεζε, πνπ πεξηιακβάλεη: αα. Παξαηεξήζεηο γηα ηηο ελδερφκελεο κεηαβνιέο ηεο ππάξρνπζαο θαηάζηαζεο ηνπ κλεκείνπ, ζε ζρέζε κε απηή πνπ απνδίδεηαη ζηα ζρέδηα ηεο αξρηηεθηνληθήο ηεθκεξίσζεο, κε παξαπνκπέο ζηα αξρηθά θαη ηα ηπρφλ ζπκπιεξσκαηηθά ζρέδηα. αβ. Αλαιπηηθή πεξηγξαθή ησλ εξεπλεηηθψλ εξγαζηψλ πνπ εθηειέζηεθαλ, θαη αλάιπζε - αμηνιφγεζε ησλ απνηειεζκάησλ, κε

114 114 παξαπνκπέο ζε δηαζηαζηνινγεκέλα ζθαξηθήκαηα θαη ραξαθηεξηζηηθέο θσηνγξαθίεο. αγ. πκπιήξσζε ή αλαζεψξεζε ηεο ηερληθήο έθζεζεο θαη ηεο ηζηνξηθήο ηεθκεξίσζεο ηνπ κλεκείνπ, πνπ ζπληάρζεθαλ θαηά ηε κειέηε αξρηηεθηνληθήο ηεθκεξίσζεο. αδ. Αμηνιφγεζε θαη εξκελεία ηεο παζνινγίαο ηνπ κλεκείνπ κε γεληθή εθηίκεζε ηεο θαηάζηαζεο ηνπ ζπλφινπ θαη ησλ επηκέξνπο ζηνηρείσλ ηνπ κε αλαθνξά ζηηο θζνξέο ησλ πιηθψλ. Ζ πνξεία νινθιήξσζεο ηεο δηαγλσζηηθήο θάζεο (δνκηθά πιηθά, αίηηα, κεραληζκφο, απνηειέζκαηα) πεξηιακβάλεη ηα παξαθάησ βήκαηα: 1) Ηζηνξηθφ (ειηθία, πιηθά, απνθαηαζηάζεηο, αλαζηειψζεηο θ.ιπ.). 2) Παξνχζα θαηάζηαζε. i. ρέδηα. Μεηξήζεηο. Φσηνγξαθίεο. ii. Αξρηηεθηνληθή ραξηνγξάθεζε. iii. Πεηξνγξαθηθή ραξηνγξάθεζε. iv. Φπζηθνρεκηθή ραξηνγξάθεζε. v. Βηνινγηθή ραξηνγξάθεζε. vi. Αλάιπζε θνληακάησλ. vii. Πξνέιεπζε πεηξσκάησλ. viii. ηαηηθά. ix. Πεξηβαιινληηθά δεδνκέλα. α. Μαθξνθιίκα (t C, πγξαζία, ξππαληέο) β. Μηθξνθιίκα (ηνπηθά ή κέζα ζην κλεκείν) 3) πληήξεζε. Α. Γνκηθή πληήξεζε (απνθαηάζηαζε ζηαηηθήο επζηάζεηαο). i. Μέηαιια (κεραληθή αληνρή, αληνρή ζηε δηάβξσζε, ζπληειεζηήο ζεξκηθήο δηαζηνιήο). ii. Κνληάκαηα, ηζηκέληα, ζθπξφδεκα, ελέκαηα, πεηξψκαηα (κεραληθή αληνρή, αληνρή ζηε δηάβξσζε, ζπληειεζηήο ζεξκηθήο δηαζηνιήο, επίδξαζε ησλ θνληακάησλ ζε κέηαιια θαη δνκηθά πεηξψκαηα).

115 115 Β. πληήξεζε επηθάλεηαο. i. Μεηξήζεηο (ηαρχηεηα θζνξάο, ηξηρνεηδήο αλαξξίρεζε, απνξξφθεζε λεξνχ, πνξψδεο, θαηαλνκή πφξσλ, ειεθηξηθή αγσγηκφηεηα, ζπληειεζηήο ζεξκηθήο δηαζηνιήο ησλ πεηξσκάησλ). ii. Μεραληζκνί θζνξάο. iii. Δξγαζηεξηαθέο κεηξήζεηο θαη επί ηφπνπ δνθηκέο επηιεγκέλσλ ή θαη λέσλ κεζφδσλ θαη πιηθψλ: α) Καζαξηζκνχ. β) ηεξέσζεο. γ) Πξνζηαζίαο. δ) Σερλεηήο Παηίλαο. 1. Ηζηνξηθφ Πξνγελέζηεξεο επεκβάζεηο Σν ηζηνξηθφ ηνπ κλεκείνπ εκπιέθεηαη ζηε κειέηε ζπληήξεζεο, κφλν γηα λα γίλεη γλσζηή ε ειηθία ηνπ κλεκείνπ πξνθεηκέλνπ καδί κε άιινπο παξάγνληεο (θιηκαηνινγηθέο ζπλζήθεο, ξχπαλζε θαη ινηπνί παξάγνληεο θζνξάο) λα απνθαιπθζνχλ ε ηαρχηεηα θαη ε έθηαζε ηεο θζνξάο. Δπίζεο, ρξεηάδεηαη γηα λα θαζνξηζηεί ην είδνο (αλ ππάξρεη ζηα αξρεία) θαη ε ειηθία ησλ λέσλ πιηθψλ πνπ ρξεζηκνπνηήζεθαλ γηα ηελ απνθαηάζηαζε ή ηελ αλαζηήισζή ηνπ. 2. Μειέηε ησλ ραξαθηεξηζηηθψλ πιηθψλ δνκήο θαη έξεπλα γηα ηελ πξνέιεπζή ηνπο (ηνπνζέηεζε) - παξνχζα θαηάζηαζε. 2.1 ρέδηα, θσηνγξαθίεο, κεηξήζεηο Υξεηάδνληαη ιεπηνκεξή ζρέδηα θαη θσηνγξαθήζεηο φισλ ησλ ζεκείσλ ησλ κλεκείσλ. Με βάζε ηα ζρέδηα απηά ζα γίλνπλ νη ραξηνγξαθήζεηο Αξρηηεθηνληθή ραξηνγξάθεζε Πάλσ ζηα ζρέδηα θαη ζηηο θσηνγξαθίεο φπσο απηά πεξηγξάθνληαη ζην θεθάιαην ηεο αξρηηεθηνληθήο ηεθκεξίσζεο επηζεκαίλνληαη θαη ηνλίδνληαη ιεπηνκέξεηεο θζνξάο (ξεγκαηψζεηο, επηθαζίζεηο, εμαλζήζεηο, απνθινηψζεηο θ.ιπ.) φηη κπνξεί λα δηαθξίλεη ην κάηη. Απηφ είλαη ρξήζηκν γηα ηελ ζπληήξεζε (θαζαξηζκφο, ζηεξέσζε, πξνζηαζία).

116 Πεηξνγξαθηθή ραξηνγξάθεζε Πάλσ ζηα ζρέδηα θαη ζηηο θσηνγξαθίεο ζεκεηψλνληαη κε δηαθνξεηηθφ ρξψκα ην θάζε πέηξσκα. Ο πξνζδηνξηζκφο θαη ε πξνέιεπζε ησλ πεηξσκάησλ ηνπ κλεκείνπ είλαη απαξαίηεηνο γηαηί νη επεκβάζεηο ζπληήξεζεο δνθηκάδνληαη ζην εξγαζηήξην ζε δείγκαηα θαη εμαξηψληαη απφ ην είδνο ηνπ πεηξψκαηνο. 2.4 Φπζηθνρεκηθή ραξηνγξάθεζε απηήλ θαηαγξάθνληαη κεηά απφ αλαιχζεηο ηα πξντφληα δηάβξσζεο (ι.ρ. γχςνο) ή νη απνζέζεηο (ι.ρ. αησξνχκελσλ ζσκαηηδίσλ) ζηελ επηθάλεηα ηφζν ησλ θχξησλ δνκηθψλ πεηξσκάησλ φζν θαη ησλ θνληακάησλ (αλ ππάξρνπλ) θαη ησλ κεηαιιηθψλ ζπλδέζκσλ. 2.5 Βηνινγηθή ραξηνγξάθεζε εκεηψλνληαη ηα είδε ησλ κηθξννξγαληζκψλ θαη ε έθηαζε ησλ απνηθηψλ ηνπο. Απηφ πξνυπνζέηεη ιήςε δεδνκέλσλ, θαιιηέξγεηα θαη πξνζδηνξηζκφ (αλαγλψξηζε) ζην εξγαζηήξην. Δπίζεο, γίλνληαη δνθηκέο γηα ηελ αλεχξεζε βηνθηφλσλ γηα ηελ επί ηφπνπ εμφλησζε ησλ κηθξννξγαληζκψλ αιιά ρσξίο λα θζείξνπλ ηα δνκηθά πιηθά.

117 117 Καπληθαξέα. Οη επηζεκάλζεηο έγηλαλ απφ ηα ΣΔΗ Αζελψλ, ζηα πιαίζηα ηνπ πξνγξάκκαηνο ΔΠΔΣ-ΔΚΒΑΝ 514.

118 118 Καπληθαξέα. Οη επηζεκάλζεηο έγηλαλ απφ ην ΗΓΜΔ, ζηα πιαίζηα ηνπ πξνγξάκκαηνο ΔΠΔΣ-ΔΚΒΑΝ 514.

119 119 Καπληθαξέα. Οη επηζεκάλζεηο έγηλαλ απφ ηελ Κ.Α. Παληαδίδνπ, Βηνιφγν, ζηα πιαίζηα ηνπ πξνγξάκκαηνο ΔΠΔΣ-ΔΚΒΑΝ 514.

120 Πξνέιεπζε πεηξσκάησλ. Ζ γλψζε είλαη απαξαίηεηε γηα λα ιεθζνχλ απφ ιαηνκεία πνζφηεηεο πεηξσκάησλ ίδησλ κε ηα δνκηθά πιηθά ηνπ κλεκείνπ. Γηάγξακκα EPR (Ζιεθηξνληθνχ Παξακαγλεηηθνχ πληνληζκνχ), γηα ηνλ εληνπηζκφ ησλ ιαηνκείσλ πξνέιεπζεο πεηξσκάησλ (ΔΚΔΦΔ Γεκφθξηηνο, Γξ. Η. Μαληάηεο). Σα ζεκεία είλαη δείγκαηα καξκάξνπ ηνπ Η.Ν. Καπληθαξέαο.

121 121 (α) θαηαγξαθή γχςνπ θαη ραιαξψλ επηθαζήζεσλ, (β) θαηαγξαθή ξεγκαηψζεσλ, (γ) θαηαγξαθή φμηλεο πξνζβνιήο

122 Μειέηε ησλ ζπλζεθψλ ηνπ πεξηβάιινληνο ζην κλεκείν. α. Μαθξνθιίκα Θα πξέπεη λα ζπιιεγεί θάζε δεδνκέλν ζρεηηθφ κε ηελ πγξαζία, ηε ζεξκνθξαζία θαη ηε ζπγθέληξσζε ησλ ξππαληψλ (SO x, NO X, CO 2, Cl, θ.ιπ.). Απαξαίηεηε θξίλεηαη ε ηνπνζέηεζε κεραλεκάησλ κέηξεζεο ησλ παξακέηξσλ απηψλ θαη κέζα ζην ίδην ην κλεκείν, ηνπιάρηζηνλ γηα έλα ρξφλν. β. Μηθξνθιίκα Πέξαλ ησλ κεηξήζεσλ ηεο γεληθήο ξχπαλζεο, ππάξρεη ηνπηθή δηαθνξνπνίεζε ησλ πεξηβαιινληηθψλ δεδνκέλσλ κέζα θαη έμσ απφ ην κλεκείν αλάινγα κε ηνλ πξνζαλαηνιηζκφ ηνπ, ηε ζπρλφηεξε θαηεχζπλζε ησλ αλέκσλ, ηε θφξηηζε θαηά ηε δηαδξνκή ηνπο κε ξππαληέο θαη ην είδνο ηεο επηθάλεηαο (επίπεδν, αλάγιπθν, άγαικα). 2.8 Μειέηε ζην εξγαζηήξην δεηγκάησλ απφ δηαβξσκέλε πέηξα ηνπ κλεκείνπ. Πξνυπνζέηεη ζπζηεκαηηθή δεηγκαηνιεςία απφ ηα δηαβξσκέλα εμσηεξηθά ηκήκαηα ηεο πέηξαο θαη κε ηξφπν ψζηε λα θαιχπηεη φιεο ηηο κνξθέο δηάβξσζεο πνπ εληνπίζηεθαλ ζην πξνεγνχκελν ζηάδην. Σα απνηειέζκαηα ηεο εμέηαζεο ζπγθξηλφκελα κε ηα αληίζηνηρα απφ ηελ κειέηε ησλ θπζηθψλ κε δηαβξσκέλσλ δεηγκάησλ πέηξαο νδεγνχλ ζε ζπκπεξάζκαηα ζρεηηθά κε: α. ην είδνο θαη ην βαζκφ δηάβξσζεο β. ηε θχζε θαη ηελ θαηάζηαζε ησλ πξντφλησλ δηάβξσζεο γ. ηε θπζηθή θαηάζηαζε ηεο δηαβξσκέλεο πέηξαο θαη δ. ηα αίηηα ηεο δηάβξσζεο ε δεχηεξν επίπεδν ζα γίλεη πξνζπάζεηα λα ζπζρεηηζζνχλ ηα απνηειέζκαηα απηά κε ηνπο παξάγνληεο ηεο δηάβξσζεο. 2.9 Γηαηχπσζε θαη έιεγρνο ππνζέζεσλ γηα ηα αίηηα θαη ηνλ κεραληζκφ ηνπ θαηλνκέλνπ δηάβξσζεο.

123 Παξακεηξηθή αλάιπζε Πξνζνκνίσζε ζπλζεθψλ ζην εξγαζηήξην Τπνβνιή δνθηκίσλ ζε δνθηκέο ηερλεηήο γήξαλζεο (πξνζνκνησκέλεο ζπλζήθεο ζην εξγαζηήξην) χγθξηζε ησλ απνηειεζκάησλ κε ηα αλακελφκελα απφ ηελ ππφζεζε ζην ζηάδην 2.9 Γηάγξακκα ξνήο γηα κειέηε ζπληήξεζεο. Δθαξκφζηεθε γηα ην πξφγξακκα ΔΠΔΣ-ΔΚΒΑΝ 514.

124 124 α.ε Αμηνιφγεζε θαη εξκελεία ηεο παζνινγίαο ηνπ κλεκείνπ κε γεληθή εθηίκεζε ηεο θαηάζηαζεο ηνπ ζπλφινπ θαη ησλ επί κέξνπο ζηνηρείσλ ηνπ κε αλαθνξά ζηηο παξακνξψζεηο (απνθιίζεηο, ζηξνθέο, θαζηδήζεηο, θπξηψζεηο, θνηιάλζεηο, θ.ιπ.) θαη ηε ρξνληθή εθηίκεζε δεκηνπξγίαο ησλ βιαβψλ, κε παξαπνκπέο ζηηο εξεπλεηηθέο εξγαζίεο, ηα ζρέδηα παζνινγίαο θαη θσηνγξαθίεο. α. χληνκν ηζηνξηθφ, κε ζρνιηαζκφ φισλ ησλ πηζαλψλ θάζεσλ θαηαζθεπήο θαη κνξθψλ ηνπ κλεκείνπ, ησλ επεκβάζεσλ ζ απηφ (επηζθεπψλ, ζηεξεψζεσλ, κεηαθηλήζεσλ αξρηηεθηνληθψλ κειψλ, πξνζζεθψλ, θ.ιπ.), θαη ησλ ζηνηρείσλ πνπ επηηξέπνπλ ην ρξνληθφ πξνζδηνξηζκφ ηνπο, κε παξαπνκπέο ζε ζρέδηα, ζθαξηθήκαηα, θσηνγξαθίεο, ηζηνξηθά - βηβιηνγξαθηθά ζηνηρεία, θ.ιπ. β. ρέδηα πνπ απνδίδνπλ γξαθηθά ηα αλαθεξφκελα ζηελ έθζεζε: βα. Δλεκεξσκέλα, φζα απφ ηα ζρέδηα ηεο αξρηηεθηνληθήο ηεθκεξίσζεο ηνπ κλεκείνπ κεηαβάιινληαη, κε βάζε ηηο παξαηεξήζεηο ηνπ εδαθίνπ αα θαη ηα ζπκπεξάζκαηα ηνπ εδαθίνπ αβ. ββ. πκπιεξσκαηηθά ζρέδηα αξρηηεθηνληθήο ηεθκεξίσζεο ηνπ κλεκείνπ, εάλ έρνπλ απαηηεζεί απφ ηνλ εξγνδφηε. βγ. ρέδηα παζνινγίαο, κε ππφβαζξν ηα ζρέδηα ηεο κειέηεο αξρηηεθηνληθήο ηεθκεξίσζεο, φπσο έρνπλ ελεκεξσζεί κε απηά ησλ πξνεγνχκελσλ εδαθίσλ βα θαη ββ, ζηα νπνία νη θζνξέο θαη παξακνξθψζεηο απνδίδνληαη κε επνπηηθφ ηξφπν, ζρφιηα θαη κεηξεηηθά ζηνηρεία. βδ. Γεληθά ζρέδηα νηθνδνκηθψλ θάζεσλ ηνπ κλεκείνπ, κε ππφβαζξν ηα ζρέδηα ηεο κειέηεο αξρηηεθηνληθήο ηεθκεξίσζεο, ζηα νπνία παξνπζηάδνληαη ε έθηαζε θαη ηα φξηα ησλ δηαθφξσλ ηζηνξηθψλ θάζεσλ ηνπ κλεκείνπ, κε ζρνιηαζκφ θαη ρξνλνιφγεζε ηνπο. βε. Γεληθά ζρέδηα γξαθηθήο απνθαηάζηαζε ηεο κνξθήο ηνπ κλεκείνπ θαηά θάζεηο, εθφζνλ ππάξρνπλ επαξθή ζηνηρεία, κε ζρνιηαζκφ θαη βαζηθή δηαζηαζηνιφγεζε. 2. Σα ζρέδηα ησλ εδαθίσλ βα, ββ θαη βγ ππνβάιινληαη ζηελ θιίκαθα ησλ ζρεδίσλ ηεο αξρηηεθηνληθήο ηεθκεξίσζεο πνπ έρνπλ παξαδνζεί ζην κειεηεηή απφ ηνλ εξγνδφηε. Σα ζρέδηα ησλ εδαθίσλ βδ θαη βε ππνβάιινληαη ζε θιίκαθα 1:50 ή 1:20, θαηά ηελ θξίζε ηνπ κειεηεηή.

125 125 Άξζξν 6 Αληηθείκελν - πεξηερφκελν - πξνυπνζέζεηο εθπφλεζεο πξνκειέηεο 1. Αληηθείκελν ηεο πξνκειέηεο είλαη ε δηαηχπσζε πξφηαζεο αξρηηεθηνληθήο - κνξθνινγηθήο απνθαηάζηαζεο ηνπ κλεκείνπ θαη πξνζαξκνγήο ηνπ ζε λέεο ρξήζεηο, αλ απηφ πεξηιακβάλεηαη ζην πξφγξακκα ηνπ έξγνπ. 2. Ζ πξνκειέηε πεξηέρεη: α. Αλάιπζε θαη έιεγρν ηνπ πξνγξάκκαηνο ηνπ έξγνπ. β. Αλάιπζε θαη αμηνιφγεζε ησλ ζηνηρείσλ ηνπ πξνθαηαξθηηθνχ ζηαδίνπ. γ. Γηακφξθσζε βαζηθψλ ηδεψλ θαη ιχζεσλ γηα ηε κνξθή ηεο επέκβαζεο. δ. Πξνυπνινγηζκφ ηεο δαπάλεο ηνπ έξγνπ. 3. Πξνυπφζεζε γηα ηελ έλαξμε εθπφλεζεο ηεο πξνκειέηεο απνηειεί ε έγθξηζε ηνπ πξνθαηαξθηηθνχ ζηαδίνπ απφ ηνλ εξγνδφηε θαη ε παξάδνζε απφ απηφλ ζην κειεηεηή ηνπ «θηηξηνινγηθνχ πξνγξάκκαηνο ηνπ έξγνπ». Άξζξν 7 Τπνβαιιφκελα ζηνηρεία 1. Τπνβάιινληαη: α. Έθζεζε πνπ πεξηιακβάλεη: αα. Αλάιπζε θαη αμηνιφγεζε φισλ ησλ ζηνηρείσλ ησλ κειεηψλ νηθνδνκηθψλ θάζεσλ θαη γξαθηθήο απνθαηάζηανεο ηνπ κλεκείνπ. αβ. Γηαηχπσζε θαη αηηηνιφγεζε ηεο πξφηαζεο γηα ηελ αξρηηεθηνληθή κνξθνινγηθή απνθαηάζηαζε, δει. ηε δηαηήξεζε ησλ ζηνηρείσλ φισλ ησλ θάζεσλ ηνπ κλεκείνπ ή ηελ επηινγή κηαο απφ ηηο ηζηνξηθέο θάζεηο ηνπ θαη ελδερνκέλσο ηκεκάησλ άιισλ θάζεσλ πνπ ζα

126 126 απνθαηαζηαζνχλ θαη ζα αλαδεηρζνχλ κε ηελ πξνηεηλφκελε επέκβαζε. Ζ έθζεζε ζα παξαπέκπεη ζε ζρέδηα, ζθαξηθήκαηα, θσηνγξαθίεο, θ.ιπ. αγ. Αηηηνιφγεζε ησλ πξνηάζεσλ γηα ηελ πξνζαξκνγή ηνπ κλεκείνπ ζηε λέα ρξήζε θαη γηα ηηο εληειψο απαξαίηεηεο ηξνπνπνηήζεηο ηεο ππάξρνπζαο θαηάζηαζεο ηνπ κλεκείνπ, γηα ηελ εμππεξέηεζε ηεο, κε αλαθνξέο ζε ζρέδηα, ζθαξηθήκαηα, θσηνγξαθίεο, θ.ιπ. β. Γεληθά ζρέδηα ζε θιίκαθα 1:50 ή 1.20 θαηά ηελ θξίζε ηνπ κειεηεηή: βα. ρέδηα ηεο πξφηαζεο γηα ηελ αξρηηεθηνληθή - κνξθνινγηθή απνθαηάζηαζε θαη αλάδεημε ηνπ κλεκείνπ, κε ζπλνπηηθά ζρφιηα θαη βαζηθέο δηαζηάζεηο. ββ. ρέδηα ηεο λέαο ρξήζεο ηνπ κλεκείνπ, πνπ πξνθχπηνπλ απφ κηα ζεηξά ζρεδίσλ αξρηηεθηνληθήο - κνξθνινγηθήο απνθαηάζηαζεο φπνπ ζεκεηψλνληαη νη ζρεηηθέο πξνηάζεηο. βγ. Πξνζεγγηζηηθφ πξνυπνινγηζκφ ηνπ έξγνπ πνπ ζπληάζζεηαη κε βάζε ηηκψλ κνλάδαο νη νπνίεο πξνθχπηνπλ απφ εγθεθξηκέλα ή ζηαηηζηηθά ζηνηρεία θφζηνπο παξφκνησλ έξγσλ. Άξζξν 8 Αληηθείκελν - πεξηερφκελν - πξνυπνζέζεηο εθπφλεζεο νξηζηηθήο κειέηεο 1. Αληηθείκελν ηεο νξηζηηθήο κειέηεο είλαη ε ζαθήο δηαηχπσζε ηεο πξφηαζεο αξρηηεθηνληθήο - κνξθνινγηθήο απνθαηάζηαζεο ηνπ κλεκείνπ θαη ηεο πξνζαξκνγήο ηνπ ζε λέα ρξήζε, αλ απηφ έρεη απνθαζηζζεί. 2. Ζ νξηζηηθή κειέηε πεξηέρεη: α. Οξηζηηθνπνίεζε ηεο ιχζεο γηα ηελ επέκβαζε ζην κλεκείν. β. Πξνυπνινγηζκφ ηεο δαπάλεο ηνπ έξγνπ. 3. Πξνυπφζεζε γηα ηελ έλαξμε εθπφλεζεο ηεο νξηζηηθήο κειέηεο απνηειεί ε έγθξηζε ηεο πξνκειέηεο απφ ηνλ εξγνδφηε.

127 127 Άξζξν 9 Τπνβαιιφκελα ζηνηρεία 1. Τπνβάιινληαη: α. Έθζεζε πνπ πεξηιακβάλεη: αα. Πεξηγξαθή ησλ πξνβιεπφκελσλ εξγαζηψλ απνθαηάζηαζεο, ζπληήξεζεο, πξνζηαζίαο, αλάδεημεο θαη πξνζαξκνγήο ηνπ κλεκείνπ ζηε λέα ηνπ ρξήζε. αβ. Πεξηγξαθή ησλ κεζφδσλ πνπ πξνηείλνληαη γηα ηηο εξγαζίεο επέκβαζεο ζην κλεκείν, αλαθνξά ησλ πιηθψλ πνπ ζα ρξεζηκνπνηεζνχλ θαη αηηηνιφγεζε ησλ ιφγσλ γηα ηνπο νπνίνπο επηιέγνληαη. αγ. Πξφηαζε γηα ηελ αληηκεηψπηζε ησλ πηζαλψλ επηπηψζεσλ απφ ηελ εθαξκνγή ηεο κειέηεο ζηεξέσζεο θαη ησλ κειεηψλ εγθαηαζηάζεσλ. Ζ έθζεζε ζπλνδεχεηαη απφ δηεπθξηληζηηθά ζθαξηθήκαηα, θσηνγξαθίεο, παξαπνκπέο ζε ζρέδηα, θ.ιπ., φπνπ θαηά ηελ θξίζε ηνπ κειεηεηή απαηηείηαη, γηα ηελ πιεξέζηεξε θαηαλφεζε ηνπ αληηθεηκέλνπ. β. Γεληθά ζρέδηα: βα. Καηφςεηο φισλ ησλ επηπέδσλ ζε θιίκαθα 1:50 ββ. ιεο νη φςεηο, ζε θιίκαθα 1:50. βγ. Γχν ηνπιάρηζηνλ ηνκέο δηεξρφκελεο ζε επίπεδα θάζεηα κεηαμχ ηνπο, ζε θιίκαθα 1:50. βδ. Γηακφξθσζε πεξηβάιινληνο ρψξνπ ζε θιίκαθα 1:200 ή 1:100, αλαιφγσο κε ηελ έθηαζε ηνπ ρψξνπ. Ζ θιίκαθα ησλ ζρεδίσλ ησλ εδαθίσλ βα, ββ, βγ είλαη δπλαηφ λα είλαη ε 1:20, θαηά ηελ θξίζε ηνπ κειεηεηή. Σα ζρέδηα παξέρνπλ πιήξε εηθφλα ησλ νξηζηηθψλ ζπλνιηθψλ πξνηάζεσλ απνθαηάζηαζεο, ζπληήξεζεο, πξνζηαζίαο θαη αλάδεημεο ηνπ κλεκείνπ, θαζψο θαη ηεο πξνζαξκνγήο ηνπ ζηε λέα ρξήζε. εκεηψλνληαη νη γεληθέο δηαζηάζεηο ησλ ρψξσλ θαη ηνπ θηηξίνπ, ε ζέζε θαη νη δηαζηάζεηο ησλ αλνηγκάησλ, νη ζηάζκεο θαη ηα χςε ησλ ρψξσλ, νη ζέζεηο ησλ νηθνδνκηθψλ ζηνηρείσλ φπσο απηά πξνθχπηνπλ απφ ηηο κειέηεο ζηεξέσζεο θαη εγθαηαζηάζεσλ.

128 128 πνπ θαηά ηελ θξίζε ηνπ κειεηεηή απαηηείηαη, ζεκεηψλνληαη ζηα ζρέδηα ζχληνκα ζρφιηα θαη παξαπνκπέο ζηελ έθζεζε θαη ηηο ππάξρνπζεο θσηνγξαθίεο ηεο αξρηηεθηνληθήο - κνξθνινγηθήο ηεθκεξίσζεο ηνπ κλεκείνπ. γ. Πξνυπνινγηζκφ ηνπ έξγνπ, πνπ ζπληάζζεηαη κε βάζε ηελ επηθάλεηα ή ηνλ φγθν ηνπ θαη ηηκέο κνλάδαο απηψλ, νη νπνίεο πξνθχπηνπλ απφ εγθεθξηκέλα ή ζηαηηζηηθά ζηνηρεία θφζηνπο παξφκνησλ έξγσλ. Άξζξν 10 Αληηθείκελν - πεξηερφκελν - πξνυπνζέζεηο εθπφλεζεο κειέηεο εθαξκνγήο 1. Αληηθείκελν ηεο κειέηεο εθαξκνγήο είλαη ε ζχληαμε φισλ ησλ ζηνηρείσλ, ηα νπνία είλαη απαξαίηεηα γηα ηε δεκνπξάηεζε θαη ηελ απξφζθνπηε εθηέιεζε ηνπ έξγνπ. Σα ηεχρε δεκνπξάηεζεο ζπληάζζνληαη θαηά ηηο νηθείεο πξνδηαγξαθέο. 2. Ζ κειέηε εθαξκνγήο πεξηέρεη πιήξε ζρέδηα, ηερληθή έθζεζε γηα ηελ εθηέιεζε ησλ νηθνδνκηθψλ θαη ησλ άιισλ ζπλαθψλ εξγαζηψλ θαη πξνυπνινγηζκφ ηνπ έξγνπ. 3. Πξνυπφζεζε γηα ηελ έλαξμε εθπφλεζεο ηεο κειέηεο εθαξκνγήο απνηειεί ε έγθξηζε ηεο νξηζηηθήο κειέηεο απφ ηνλ εξγνδφηε. Άξζξν 11 Τπνβαιιφκελα ζηνηρεία 1. Τπνβάιινληαη: α. Γεληθά ζρέδηα: αα. Καηφςεηο φισλ ησλ επηπέδσλ ζε θιίκαθα 1:50. Αλαγξάθνληαη φιεο νη γεληθέο θαη επηκέξνπο δηαζηάζεηο, φιεο νη ζρεηηθέο ζηάζκεο, θαη νη δηαζηάζεηο φισλ ησλ αλνηγκάησλ. Οινη νη ρψξνη, θιεηζηνί ή αλνηθηνί ραξαθηεξίδνληαη κε εηδηθφ γξάκκα ή αξηζκφ ζε ζπλάξηεζε κε εθείλνπο ηεο έθζεζεο. Οη

129 129 ιεπηνκέξεηεο ζεκεηψλνληαη κε ραξαθηεξηζηηθφ ζεκείν ζε ζπλάξηεζε κε ηα ζρέδηα ιεπηνκεξεηψλ. Δπίζεο ζεκεηψλνληαη φιεο νη γξακκέο ηνκψλ ζε ζπλάξηεζε κε ηηο γεληθέο ηνκέο ηνπ θηηξίνπ. αβ. ιεο νη φςεηο ζε θιίκαθα 1:50, κε έλδεημε ηεο ζηάζκεο ησλ επηπέδσλ θαη αλαγξαθή ησλ πιηθψλ δηακφξθσζεο ηνπο. αγ. Σνκέο, θαηά δχν θαηεπζχλζεηο (θάζεηεο κεηαμχ ηνπο), ζε θιίκαθα 1:50. Ζ θιίκαθα ησλ γεληθψλ ζρεδίσλ είλαη δπλαηφ λα είλαη 1:20 θαηά ηελ θξίζε ηνπ κειεηεηή. ηελ πεξίπησζε απηή δελ ζπληάζζνληαη φζα εθ ησλ ζρεδίσλ ιεπηνκεξεηψλ θαιχπηνληαη απφ ηα γεληθά ζρέδηα. β. ρέδηα ιεπηνκεξεηψλ: βα. Καηφςεηο φισλ ησλ θιηκάθσλ ηνπ κλεκείνπ ζε θιίκαθα 1:20, κε αθξηβή πξνζδηνξηζκφ ηεο ράξαμεο, κε αλαπηχγκαηα φισλ ησλ βαζκηδνθφξσλ θαη κε επηκέξνπο ηνκέο 1:10, φπνπ απαηηνχληαη. ββ Σνκέο θαζ χςνο. απφ ηε ζηέςε κέρξη ηε βάζε ηνπ κλεκείνπ ζε ραξαθηεξηζηηθέο ζέζεηο, ζε θιίκαθα 1:20 ή 1:10, πνπ δείρλνπλ ηηο νηθνδνκηθέο θ.ιπ. ιεπηνκέξεηεο, κε επεμεγήζεηο ηεο θαηαζθεπήο θαη ησλ πιηθψλ πνπ ρξεζηκνπνηνχληαη. βγ. ρέδηα ιεπηνκεξεηψλ θάζε άιινπ ζηνηρείνπ πνπ ζεσξείηαη αλαγθαίν λα δηεπθξηληζζεί πιήξσο γηα ηελ απξφζθνπηε εθηέιεζε ηνπ έξγνπ. γ. Σερληθή πεξηγξαθή πνπ πεξηιακβάλεη: γα. Αλαιπηηθή πεξηγξαθή ησλ πξνβιεπφκελσλ εξγαζηψλ, ε νπνία επεμεγεί θαη ζπκπιεξψλεη ηα ζρέδηα ηεο κειέηεο, έηζη ψζηε κε βάζε απηή θαη ηα ζρέδηα, λα είλαη δπλαηφο ν έιεγρνο θαη ε απξφζθνπηε εθηέιεζε ηνπ έξγνπ. γβ. Πεξηγξαθή κεζφδσλ θαη πιηθψλ θάζε ζηνηρείνπ ρσξηζηά. γγ. Πεξηγξαθή ησλ δαπέδσλ θ.ιπ. αλά ρψξν, αξηζκεκέλν ζηα ζρέδηα. Ζ έθζεζε ζπλνδεχεηαη απφ δηεπθξηληζηηθά ζθαξηθήκαηα, θσηνγξαθίεο, παξαπνκπέο ζε ζρέδηα θ.ιπ., φπνπ θαηά ηελ θξίζε ηνπ κειεηεηή απαηηείηαη, γηα ηελ πιεξέζηεξε θαηαλφεζε ηνπ αληηθεηκέλνπ. δ. ηνηρεία ρξνληθνχ πξνγξακκαηηζκνχ. ε. Πξνκέηξεζε θαη πξνυπνινγηζκφ. ζη. Σεχρε δεκνπξάηεζεο, φζα απαηηνχληαη αλάινγα κε ηνλ ηξφπν δεκνπξάηεζεο ηνπ έξγνπ.

130 130 Άξζξν 12 ρεδίαζε ηεο κειέηεο Ζ ζρεδίαζε ηεο κειέηεο γίλεηαη κε ζηληθή κειάλε ζε δηαθαλέο ραξηί βάξνπο gr/m 2.

131 Πξνδηαγξαθέο κειέηεο θέξνπζαο θαηαζθεπήο Πξνβιήκαηα θαη ηδηαηηεξφηεηεο Βαζηθή αξρή γηα ηε ζχληαμε ηεο πξνδηαγξαθήο, απνηειεί ε αληίιεςε φηη θάζε κλεκείν αλεμάξηεηα ηνπ κεγέζνπο θαη ηεο ηζηνξηθήο ηνπ αμίαο ζα αληηκεησπίδεηαη ζαλ «κνλαδηθφ», αιιά θαη ζαλ παξαδνζηαθφ. Απηά ήδε είλαη απαγνξεπηηθά γηα ηε δεκηνπξγία ελφο θαλνληζκνχ πεξηνξηζηηθνχ θαη απζηεξνχ, φπσο νη θαλνληζκνί πνπ ππάξρνπλ θαη εθαξκφδνληαη ζηηο λέεο θαηαζθεπέο. Μηιάκε ινηπφλ γηα έλα πιαίζην πξνδηαγξαθψλ κέζα ζην νπνίν ζα θηλεζεί ν κειεηεηήο γηα λα αληηκεησπίζεη ην ζπγθεθξηκέλν κλεκείν, έζησ θη αλ νη επηινγέο ηνπ έξρνληαη ζε αληίζεζε κε άιινπο εθαξκνζκέλνπο θαλνληζκνχο. Σα πξνβιήκαηα πνπ εκθαλίδνληαη ζηε κειέηε απνθαηάζηαζεο ζπλνςίδνληαη ζηα εμήο: α) Απαηηείηαη επίπνλε έξεπλα γηα.ηελ εθηίκεζε ησλ ραξαθηεξηζηηθψλ ησλ πιηθψλ θαη ησλ δνκηθψλ ζηνηρείσλ ηνπ κλεκείνπ. Ζ έξεπλα απηή γίλεηαη αθφκε πην δχζθνιε γηαηί, ίζσο πξνο ην παξφλ, δελ επαξθνχλ ηα εμεηδηθεπκέλα εξγαζηήξηα πνπ απαηηνχληαη γηα ηελ θάιπςε ησλ αλαγθψλ. β) Γελ δηαηίζεληαη ζηνηρεία κειέηεο ή ηνπ ηξφπνπ θαηαζθεπήο. Αληί ηνπ ζρεδηαζκνχ κε ζηφρν ηελ ηθαλνπνίεζε ησλ απαηηήζεσλ αζθαιείαο ππφ θαζνξηζκέλεο θνξηηθέο θαηαζηάζεηο, απαηηείηαη ε κειέηε ζπκπεξηθνξάο δεδνκέλσλ θνξέσλ ππφ θνξηηθέο θαηαζηάζεηο πνπ πηζαλνινγείηαη φηη ππήξμαλ. Δπίζεο απαηηείηαη αηηηνιφγεζε ηεο πξαγκαηηθήο ζπκπεξηθνξάο κε κφλν δεδνκέλν ηηο ππάξρνπζεο βιάβεο, ε θαηαγξαθή ησλ νπνίσλ δελ κπνξεί λα γίλεη ζε φιε ηνπο ηελ έθηαζε Δξκελεία ρξεζηκνπνηνχκελσλ φξσλ Θεσξείηαη ζθφπηκν πξηλ πξνρσξήζνπκε ζηελ εμέηαζε ησλ πξνβιεκάησλ ηνπ ζέκαηνο, λα δηαζαθελίζνπκε φξνπο πνπ ζα

132 132 ρξεζηκνπνηνχκε απφ εδψ θαη πέξα θαη πνπ ζην παξειζφλ έρνπλ πξνμελήζεη πνιιέο παξεμεγήζεηο. α. Απνθαηάζηαζε: Δπαλαθνξά ζηελ αξρηθή «παξζεληθή αληνρή- Φ.Ο. β. Δλίζρπζε: Αχμεζε ηεο θέξνπζαο ηθαλφηεηαο Φ.Ο. γ. πληήξεζε: πλερή θαη κφληκε θξνληίδα γηα ηε δηαηήξεζε ηεο Φέξνπζαο ηθαλφηεηαο ηνπ κλεκείνπ. Απηνί νη φξνη πξνηείλεηαη λα ρξεζηκνπνηνχληαη κφλν φηαλ αλαθεξφκαζηε ζηνλ Φ.Ο. ηνπ κλεκείνπ θαη δηαθξίλνληαη απφ ηνλ φξν επηδηφξζσζε πνπ ρξεζηκνπνηείηαη γηα επηζθεπή κε θέξνπζαο θαηαζθεπήο. Ο ράξηεο ηεο Βελεηίαο (βιέπε πην θάησ) ρξεζηκνπνηεί ηνπο ίδηνπο φξνπο, πνπ βεβαίσο έρνπλ επξχηεξε ζεκαζία κηα θαη εκπεξηέρνπλ έλλνηεο ηζηνξηθέο, αξραηνινγηθέο, αξρηηεθηνληθέο, πνιηηηζηηθέο θ.ιπ Νφκνη - θαλνληζκνί - πξνδηαγξαθέο α) Λφγσ ηεο ηδηαηηεξφηεηαο απηνχ ηνπ είδνπο ησλ κειεηψλ θαη κε ηε ινγηθή φηη θάζε κλεκείν είλαη δηαθνξεηηθφ, (νη βιάβεο πνπ παξνπζηάδνληαη, δελ έρνπλ θακία ζρέζε κε ηηο βιάβεο θάπνηνπ άιινπ κλεκείνπ, επνκέλσο θαη ν ηξφπνο αληηκεηψπηζεο ηνπο ζα είλαη δηαθνξεηηθφο κε δηαθνξεηηθά πιηθά θαη ηερληθέο), είλαη αδχλαηνλ λα κηιάκε γηα θαλνληζκνχο πνπ ζα έρνπλ εθαξκνγή ζηα παιηά θηίξηα. Παξ φια απηά πξέπεη λα ππάξρνπλ γηα ην κεραληθφ νξηζκέλα βνεζήκαηα πνπ ζα ηνλ θαζνδεγνχλ ζ φιεο ηηο θάζεηο ηεο επέκβαζεο, δειαδή ζηε ζχιιεςε ηνπ πξνβιήκαηνο, ηε κειέηε θαη ηελ θαηαζθεπή. β) Αλαθέξνληαη αλαιπηηθά νη γεληθέο αξρέο πνπ πξέπεη λα έρεη θαλείο ππφςε ηνπ ζηελ αληηκεηψπηζε γηα ηε ζχληαμε ησλ κειεηψλ. Απφ ην 1964 θαηαβιήζεθε πξνζπάζεηα ε ζπληήξεζε (δφκεζε θαη ηεο επηθάλεηαο) ησλ κλεκείσλ λα αθνινπζεί ηηο αξρέο ηεο Υάξηαο ηεο Βελεηίαο, πνπ δηαηππψζεθαλ θαηά ην 2 ν Γηεζλέο πλέδξην Αξρηηεθηφλσλ, Σερληθψλ θαη Ηζηνξηθψλ. Οη

133 133 αξρέο απηέο πξνζπάζεζαλ λα πξνσζήζνπλ κηα επηζηεκνληθά απζηεξφηεξε αληηκεηψπηζε ησλ πξνβιεκάησλ αλαζηήισζεο, απνθαηάζηαζεο θαη ζπληήξεζεο ησλ κλεκείσλ. Δίραλ πξνεγεζεί: - (1882) Ζ χκβαζε γηα ηελ πξνζηαζία ησλ Αξραίσλ κλεκείσλ (Protection Act for Ancient Monuments) - (1913) Ζ ζχκβαζε γηα ηε ζηεξέσζε ησλ Αξραίσλ (Consolidation Act for Ancient Monuments) - (1931) Ζ Υάξηα Απνθαηάζηαζεο (θαη ζπληήξεζεο) ηεο Αζήλαο. (Carta del Restauro, di Atene) - (1931) Ζ Ηηαιηθή Υάξηα Απνθαηάζηαζεο (θαη ζπληήξεζεο), (Carta italiana del Restauro) - (1953) Ζ ζχκβαζε γηα ηζηνξηθά θηίξηα θαη Αξραία Μλεκεία (Act for Historic Buildings and Ancient Monuments) - (1954) European Cultural Convention, Παξίζη 19 Γεθεκβξίνπ - (1964) Οη βειηησκέλεο αξρέο ηεο Υάξηαο ηεο Βελεηίαο θαη νη επεθηάζεηο ηεο (Παξάξηεκα Η). - (1969) Ζ Δπξσπατθή χκβαζε γηα ηελ πξνζηαζία ηεο Αξραηνινγηθήο θιεξνλνκηάο (European Act for the Protection of Archaeological Heritage, Λνλδίλν, 6 Μαίνπ). - (1972) Ζ ζχκβαζε γηα ηελ πξνζηαζία ηεο Παγθφζκηαο Πνιηηηζηηθήο Κιεξνλνκηάο (Convention concerning the protection of the world cultural and natural Heritage), Παξίζη 16 Ννεκβξίνπ. γ) Καλνληζκνί Πξνδηαγξαθέο πσο αλαθέξζεθε θαη ζηελ παξάγξαθν 1.1.γ, θαλνληζκνί γεληθνί δελ κπνξνχλ λα ππάξρνπλ. Τπάξρνπλ φκσο θαλνληζκνί (DΗΝ, ΑSΣΜ, θ.ιπ.) γηα επηκέξνπο πιηθά θαη ηερληθέο επηζθεπψλ πνπ πξέπεη λα ηηο έρεη ππφςε ηνπ ηφζν ν κειεηεηήο, φζν θαη ν θαηαζθεπαζηήο φηαλ ηηο εθαξκφδεη. Δδψ πξέπεη λα ηνληζηεί ηδηαίηεξα φηη πνιιά πιηθά ή ηερληθέο είλαη ηειείσο απζαίξεηεο, ρσξίο θακία θάιπςε πξνδηαγξαθψλ ε πνηνηηθνχ ειέγρνπ. Δπνκέλσο ν θχξηνο ηνπ έξγνπ ή ν ππεχζπλνο κεραληθφο νθείιεη πάληα λα ρξεζηκνπνηεί πιηθά πνπ λα θαιχπηνληαη απφ πξνδηαγξαθέο ή πηζηνπνηεηηθά πνηνηηθνχ ειέγρνπ. δ) Νφκνη

134 134 Γηάηαγκα (ΦΔΚ 275/ ) «Πεξί θσδηθνπνηήζεσο ησλ δηαηάμεσλ ηνπ Ν. 5351, σο θαη ηελ ελ ηζρχη ζρεηηθψλ δηαηάμεσλ ησλ Νφκσλ ΔΥΜΣ, 2447, 491, 4823 θαη ηνπ ΝΓ ηεο 12/16 Ηνπλίνπ 1926 εηο ελ εληαίνλ θείκελνλ λφκνπ, θέξνλ ηνλ αξηζ θαη ηνλ ηίηιν «πεξί αξραηνηήησλ». Άξζξν 52. Ν. 1469/1950 (ΦΔΚ 169Α ) «Πεξί πξνζηαζίαο εηδηθήο θαηεγνξίαο νηθνδνκεκάησλ θαη έξγσλ ηέρλεο κεηαγελέζηεξσλ ηνπ 1830» Ν. 1337/83 (ΦΔΚ 33Α/ ) Δπέθηαζε ησλ πνιενδνκηθψλ ζρεδίσλ, νηθηζηηθή αλάπηπμε θαη ζρεηηθέο ξπζκίζεηο - Άξζξν Καηεγνξίεο κειεηψλ θέξνπζαο θαηαζθεπήο ηελ πξνδηαγξαθή ζα δηαθξίλνπκε ηα θηίζκαηα ζε θαηεγνξίεο. Κξηηήξηα, γηα ην δηαρσξηζκφ ζα είλαη: α) ην είδνο ησλ θνξέσλ ηεο θαηαζθεπήο (ζχλζεηνη ή απινί), β) ην κέγεζνο ηνπ κλεκείνπ (εκβαδφλ θάηνςεο, αξηζκφο επηπέδσλ, γ) ε ηζηνξηθή αμία ηνπ θηίζκαηνο, δ) νη θνξηίζεηο (ίδηα ρξήζε ή αιιαγή ρξήζεο ηνπ θηίζκαηνο), ε) ην επηζπκεηφ εχξνο ησλ επεκβάζεσλ. Αλάινγεο κε ηελ θαηεγνξία ζα είλαη θαη νη απαηηήζεηο απφ ην κειεηεηή (θπξίσο ζε φηη αθνξά ην πξφγξακκα εξεπλψλ) Δπζχλε κειεηεηψλ Απφ φζα είδε έρνπλ αλαθεξζεί δηαθαίλνληαη απμεκέλεο επζχλεο γηα ην κειεηεηή ηνπ κλεκείνπ. Γη απηφ, αλ θαη μεθεχγεη ηνπ αληηθεηκέλνπ ηεο ζπγθεθξηκέλεο εξγαζίαο, επηζεκαίλνπκε ηα εμήο: α) Γελ επζχλεηαη ν κειεηεηήο γηα ηηο ηπρφλ αζηνρίεο ηνπ κλεκείνπ (επηκέξνπο δνκηθψλ ζηνηρείσλ ή ζπλνιηθή) πνπ είλαη δπλαηφλ λα πξνέιζνπλ απφ ζεηζκφ ή άιιε αηηία θαηά ηε θάζε ζπγθεληξψζεσο ησλ ζηνηρείσλ θαη ησλ εξεπλεηηθψλ εξγαζηψλ, εθηφο αλ αηηία αζηνρίαο

135 135 είλαη εξγαζίεο πνπ ν ίδηνο έρεη ππνδείμεη. Ο κειεηεηήο πξέπεη λα ππνδεηθλχεη ζηνλ εξγνδφηε θαη λα ιακβάλεη φια ηα απαξαίηεηα κέηξα αζθαιείαο (ππνζηπιψζεηο - αληηζηεξίμεηο) πξηλ απφ νπνηαδήπνηε εξγαζία. β) Πξέπεη ν κειεηεηήο λα ρξεζηκνπνηεί πιηθά κε θαηνρπξσκέλεο πξνδηαγξαθέο θαη θπξίσο ρξφλν δσήο. γ) Απαηηείηαη ζπλερήο ζπλεξγαζία ηνπ επηβιέπνληα κε ην κειεηεηή, ψζηε λα επαιεζεχνληαη ηα δεδνκέλα ηεο κειέηεο θαηά ηε θάζε ησλ εξγαζηψλ. δ) Απαηηείηαη ηδηαίηεξε πξνζνρή γηα ηελ αμηνιφγεζε ησλ απνηειεζκάησλ ησλ εξεπλεηηθψλ εξγαζηψλ. Ο κειεηεηήο δελ επζχλεηαη γηα ηελ αμηνπηζηία ησλ απνηειεζκάησλ ησλ εξεπλψλ εθηφο αλ ν ίδηνο θάλεη ηελ παξαθνινχζεζε θαη ηελ αμηνιφγεζε. ε) Ο θχξηνο ηνπ έξγνπ είλαη ππεχζπλνο λα επηιέμεη αλ ην θηίξην ζα απνθαηαζηαζεί απιψο ή ζα εληζρπζεί. Ζ επζχλε ηνπ κειεηεηή ζπλίζηαηαη αθελφο κελ ζηελ ππνβνιή ζρεηηθψλ πξνηάζεσλ ζηνλ εξγνδφηε, αθεηέξνπ δε ζηε κέξηκλα ψζηε νη ζρεδηαδφκελεο επεκβάζεηο λα κελ ζπλεπάγνληαη κείσζε ηεο θέξνπζαο ηθαλφηεηαο Πεξηερφκελα κειέηεο Ζ κειέηε ζπληήξεζεο αλαζηήισζεο - αλάδεημεο ηνπ αξραίνπ ζεάηξνπ ζα απνηειείηαη απφ ηξία κέξε: α) ηε ζπγθέληξσζε ησλ απαηηνχκελσλ ζηνηρείσλ πνπ πεξηιακβάλεη θαη ην ζχλνιν ησλ εξεπλεηηθψλ εξγαζηψλ, β) ηε κειέηε ζηαηηθήο ιεηηνπξγίαο ηνπ θηίζκαηνο ζηε ζεκεξηλή ηνπ ή θαη ηελ αξρηθή ηνπ κνξθή θαη γ) ηε κειέηε ησλ επεκβάζεσλ πγθέληξσζε ζηνηρείσλ (εξεπλεηηθέο εξγαζίεο) Σν ζχλνιν ησλ εξεπλεηηθψλ εξγαζηψλ κπνξεί λα ρσξηζηεί ζε δχν ππνζχλνια: ηηο εξγαζίεο πνπ έρνπλ σο θχξην ζθνπφ ηελ απνηχπσζε θαη ζ απηέο πνπ απνβιέπνπλ ζηε ζπγθέληξσζε ζηνηρείσλ γηα ηα ραξαθηεξηζηηθά αληνρήο.

136 136 Ζ απνηχπσζε είλαη γεσκεηξηθή θαη κνξθνινγηθή, θαηαγξάθεη ηα πιηθά θαη ηνλ ηξφπν δφκεζεο, απνζαθελίδεη ην θέξνληα νξγαληζκφ ηνπ κλεκείνπ, θηάλεη κέρξη θαη ηελ απνηχπσζε βιαβψλ θαη ηελ παξαθνινχζεζε ελδερφκελεο εμέιημεο ηνπο. Γηα ηηο αλάγθεο ηεο κειέηεο έρεη ηδηαίηεξε ζεκαζία ην κέξνο ηεο απνηχπσζεο πνπ αληιψληαο ζηνηρεία απφ ηελ Ηζηνξηθή - Αξραηνινγηθή έξεπλα ή θαη απιέο καξηπξίεο, δίλεη πιεξνθνξίεο γηα ηηο θάζεηο θαηαζθεπήο, ηηο κεηαγελέζηεξεο επεκβάζεηο θαη ην ηζηνξηθφ ηεο εκθάληζεο ησλ νπνηνλδήπνηε βιαβψλ. Χο ζηνηρεία γηα ηα ραξαθηεξηνηηθά αληνρήο ελλννχκε ηα ζηνηρεία πνπ αλαθέξνληαη ζηα κεραληθά ραξαθηεξηζηηθά ησλ πιηθψλ δφκεζεο ή ησλ επηκέξνπο δνκηθψλ ζηνηρείσλ, αιιά θαη ζηε ζπλνιηθή επζηάζεηα ηνπ κλεκείνπ. ηα ζηνηρεία απηά πεξηιακβάλεηαη θαη φ,ηη έρεη ζρέζε κε ην έδαθνο ζεκειηψζεσο, ηε ζεηζκηθφηεηα ηεο πεξηνρήο θαη άιινπο παξάγνληεο ηνπ άκεζνπ πεξηβάιινληνο πνπ κπνξνχλ λα επεξεάζνπλ ηελ αζθάιεηα ηνπ κλεκείνπ. Σν πιήζνο ησλ εξεπλεηηθψλ εξγαζηψλ πνπ κπνξνχλ λα απαξηζκεζνχλ είλαη πνιχ κεγάιν, φζν κεγάιν είλαη θαη ην πιήζνο ησλ πιεξνθνξηψλ πνπ αλαδεηνχληαη. ε θάζε πεξίπησζε, πξέπεη λα θαζνξηζηεί ην ζχλνιν ησλ απαηηνχκελσλ ζηνηρείσλ θαη λα αθνινπζήζεη ε επηινγή ησλ εξεπλεηηθψλ εξγαζηψλ απφ ηηο νπνίεο ηα ζηνηρεία απηά κπνξνχλ λα πξνθχςνπλ. Έηζη, ζα θαζνξηζηεί ην πεξηερφκελν ηνπ πξνγξάκκαηνο εξεπλψλ. Ζ ινγηθή ηεο ζχληαμεο ελφο εξεπλεηηθνχ πξνγξάκκαηνο, δηακνξθψλεηαη απφ πνηθίινπο παξάγνληεο φπσο: Ζ ζεκαζία ηνπ αληηθεηκέλνπ Ζ επηθηλδπλφηεηα ή αλάγθε άκεζεο επέκβαζεο Οη νηθνλνκνηερληθέο δπλαηφηεηεο Γηα ην κειεηεηή (ηδηψηε ή ππεξεζία) πνπ ζα ζπληάμεη ην ζπγθεθξηκέλν πξφγξακκα, ν θχξηνο παξάγνληαο πξέπεη λα είλαη ε πξννπηηθή αμηνπνίεζεο ησλ απνηειεζκάησλ. Ζ αμηνπνίεζε κπνξεί λα γίλεη ζε κηα απφ ηηο θχξηεο θάζεηο ηεο κειέηεο:

137 137 ζηε κειέηε ηεο ζηαηηθήο ιεηηνπξγίαο ζηελ νπνία ζα βαζηζζεί ε αηηηνιφγεζε ησλ βιαβψλ θαη ν θαζνξηζκφο ηεο αληνρήο ηνπ ζπλφινπ ή επηκέξνπο ηκεκάησλ θαη ζηε κειέηε ησλ επεκβάζεσλ Ζ δπζρέξεηα ηεο εθηέιεζεο ησλ εξεπλεηηθψλ εξγαζηψλ πνπ απνξξέεη απφ ηελ ηδηνκνξθία ηνπ κλεκείνπ, ζε ζπλδπαζκφ κε ηελ έιιεηςε εηδηθψλ εξγαζηεξίσλ, πνπ λα κπνξνχλ ζηα ρξνληθά πεξηζψξηα ηεο κειέηεο λα δηεμάγνπλ ηηο απαηηνχκελεο δνθηκέο, θαζηζηά ζπρλά ηε ζπγθέληξσζε ζηνηρείσλ γηα ηα ραξαθηεξηζηηθά αληνρήο ηεο επηβάιιεηαη ε εμάληιεζε ησλ δπλαηνηήησλ έξεπλαο. Γηα ηηο πεξηπηψζεηο απηέο, κπνξνχλ λα ιακβάλνληαη ππφςε νη παξαηεξήζεηο πνπ αθνινπζνχλ: α) Δηδηθά πξνβιήκαηα απνηχπσζεο Ζ γεσκεηξηθή θαη κνξθνινγηθή απνηχπσζε έρεη βνεζεζεί ζεκαληηθά ηα ηειεπηαία ρξφληα απφ ηηο εθαξκνγέο ηεο ηνπνγξαθίαο, ηε θσηνγξακκεηξία θιπ. κε ηηο νπνίεο επηηπγράλεηαη απμεκέλε αθξίβεηα θαη μεπεξληνχληαη πξνβιήκαηα πξφζβαζεο. ηα ζέκαηα δηεξεχλεζεο ζηνηρείσλ κέζα ζηε κάδα ελφο δνκηθνχ ζηνηρείνπ (ζπήιαηα) ή ζηελ επηθάλεηα (ξσγκέο) ε ρξήζε ησλ ππεξήρσλ είλαη πιένλ δηαδεδνκέλε. Δπηπιένλ παξνπζηάδεη ην πιενλέθηεκα φηη δίλεη θαη άιιεο πιεξνθνξίεο (αληνρέο, κέηξα ειαζηηθφηεηαο ησλ πιηθψλ θ.ιπ.). Ηδηαίηεξε εξεπλεηηθή πξνζπάζεηα ρξεηάδεηαη γηα ηελ απνηειεζκαηηθή παξαθνινχζεζε ηεο εμέιημεο ξσγκψλ, παξακνξθψζεσλ ή απνθιίζεσλ απφ ηελ θαηαθφξπθν, θαζψο θαη γηα ηελ εμαθξίβσζε ηνπ ηξφπνπ δφκεζεο ζηνηρείσλ κεγάινπ φγθνπ. Γηα ηνλ πξψην ηνκέα, πάιη ε Σνπνγξαθία κπνξεί λα δψζεη αθξηβή απνηειέζκαηα, ελψ ππάξρνπλ πάληα ηα εχθνια ζηε ρξήζε (αιιά επαίζζεηα θαη ρξήδνληα εηδηθεπκέλσλ ρεηξηζηψλ), κεραληθά ή αθνπζηηθά κεθπλζηφκεηξα. ηα θιηζηφκεηξα θαη ηα απιά ξεγκαηφκεηξα ή αθφκα θαη ην απιφ γπαιάθη κε γχςν (γηα κηα πξψηε εμαθξίβσζε ηνπ εάλ ε ξσγκή είλαη ελεξγή ή φρη). Δπεηδή νη κεηξήζεηο γίλνληαη ζε αλνηρηφ ρψξν θαη φρη ζηνπο ζαιάκνπο εξγαζηεξίνπ, είλαη πξνθαλέο φηη ή ιήςε αμηφπηζησλ

138 138 απνηειεζκάησλ απαηηεί κεγάιν πιήζνο επαλαιήςεσλ ησλ κεηξήζεσλ ζε δηάθνξεο πεξηφδνπο θαη ζπλππνινγηζκφ ησλ θαηξηθψλ ζπλζεθψλ. ηα νγθψδε δνκηθά ζηνηρεία είλαη εμαηξεηηθά δχζθνιε ε ιεπηνκεξήο απνηχπσζε ηνπ ηξφπνπ δφκεζεο αιιά αθφκε θαη ησλ πιηθψλ πνπ βξίζθνληαη ζηηο εζσηεξηθέο, αθαλείο πεξηνρέο. Φπζηθά, θαιχηεξνο ηξφπνο δηεξεχλεζεο είλαη ε «νπηηθή επηζθφπεζε» πνπ φκσο πξνυπνζέηεη κεγάια ηξαχκαηα, αζπκβίβαζηα πξνο ηηο αξρέο ζεβαζκνχ ηνπ κλεκείνπ θαη. ίζσο, ζηαηηθψο επηθίλδπλα. Ζ εμέιημε ηεο ηερλνινγίαο δίλεη ηε δπλαηφηεηα γηα ιηγφηεξν απνηειεζκαηηθέο, αιιά κε κηθξφηεξν ηξαπκαηηνκφ, δηεηζδχζεηο κε δηαηξήζεηο δηακέηξνπ 5-10 εθ. θαη δεηγκαηνιεςία ή κε αθφκα κηθξφηεξεο δηακέηξνπο θαη ελδνθσηνγξάθηζε. ηηο πεξηπηψζεηο ζηηο νπνίεο έλα ηέηνην νγθψδεο ζηνηρείν δελ είλαη ζηαηηθψο απηνηειέο αιιά απνηειεί κέξνο (ζεκαληηθφ ιφγσ ησλ δηαζηάζεσλ ηνπ) ελφο ζπλνιηθνχ θνξέα, ε ιεπηνκεξήο έξεπλα ζην εζσηεξηθφ είλαη απαξαίηεην ηφζν γηα ηε κειέηε ηεο ζηαηηθήο ιεηηνπξγίαο φζν θαη γηα ην ζρεδηαζκφ ησλ επεκβάζεσλ. Γελ εληάζζνπκε ζ απηέο ηηο έξεπλεο ηηο ξαδηνγξαθίεο, πνπ ιφγσ ησλ δπζρεξεηψλ, ηεο δαπάλεο θαη ησλ θηλδχλσλ απφ ηελ εθαξκνγή ηνπο κπνξνχλ λα ρξεζηκνπνηεζνχλ ζε πνιχ εηδηθέο πεξηπηψζεηο. Σέινο, πξέπεη λα αλαθεξζνχλ νη ρεκηθέο αλαιχζεηο, πνπ θη απηέο κπνξνχλ λα εληαρηνχλ ζηηο έξεπλεο απνηχπσζεο, αθνχ δίλνπλ πιεξνθνξίεο θπξίσο γηα ηε ζχλζεζε ησλ πιηθψλ. Γηα νξηζκέλεο κνξθέο επεκβάζεσλ (πρ. ελέκαηα), νη ρεκηθέο αλαιχζεηο πξέπεη λα θαηεπζχλνληαη πξνο ηελ αλαδήηεζε ηεο ζπκβηβαζηφηεηαο ησλ πιηθψλ ηνπ κλεκείνπ κε λέα πιηθά ηα νπνία ελδέρεηαη λα ρξεζηκνπνηεζνχλ. Γεληθψο κπνξεί λα πεη θαλείο φηη ιεπηνκεξείο έξεπλεο γηα ηε ζπκπιήξσζε ηεο απνηχπσζεο είλαη πάληα ρξήζηκεο ή κε άιια ιφγηα φηη θάζε ζηνηρείν πνπ πξνθχπηεη απ απηέο είλαη άκεζα αμηνπνηήζηκν.

139 139 β) Έξεπλεο ζην άκεζν πεξηβάιινλ Σν θπζηθφ πεξηβάιινλ κέζα ζην νπνίν ην κλεκείν θηίζηεθε θαη ζπληεξήζεθε, είλαη ζπρλά ππεχζπλν γηα θζνξέο θαη αιινηψζεηο ησλ δνκηθψλ ηνπ ζηνηρείσλ. Οη κεηαβνιέο ηεο ζεξκνθξαζίαο, ν άλεκνο, ε βξνρή θαη ε απιή πγξαζία, είλαη ζηνηρεία πνπ πξέπεη λα εξεπλεζνχλ γηα ηηο αλάγθεο ηεο ζπλεζηζκέλεο ζπληήξεζεο. ηα θπζηθά απηά ζηνηρεία, ζηηο κέξεο καο, έξρνληαη λα πξνζηεζνχλ νη επηπηψζεηο ηεο ηερλνινγηθήο πξνφδνπ: ε κφιπλζε ηεο αηκφζθαηξαο, νη θξαδαζκνί απφ ηελ θπθινθνξία νρεκάησλ θ.ά. Ζ δηεξεχλεζε φισλ απηψλ ησλ παξαγφλησλ κπνξεί λα ππαρζεί ζηελ απνηχπσζε ησλ ζπλζεθψλ ππφ ηηο νπνίεο ην κλεκείν πξέπεη λα δηαηεξεζεί. Απφ ηελ άιιε πιεπξά, ππάξρεη ην έδαθνο θαη ηα φζα ζπκβαίλνπλ ζ απηφ (παξακνξθψζεηο, ζεηζκνί, ππφγεηα λεξά). Γηα ην κειεηεηή ηεο ζηεξέσζεο είλαη ίζσο ην πξψην αληηθείκελν έξεπλαο, αθνχ ζπλήζσο απνηειεί θαη ηνλ θχξην παξάγνληα ηεο ζπλνιηθήο επζηάζεηαο ηνπ κλεκείνπ. Ζ θέξνπζα ηθαλφηεηα ηνπ εδάθνπο είλαη ην πξψην ζηνηρείν πνπ εμεηάδεηαη, κνινλφηη ζπλήζσο ην πξφβιεκα δελ βξίζθεηαη εθεί. Σν κλεκείν κε ηελ χπαξμε ηνπ, απνδεηθλχεη φηη ε θέξνπζα ηθαλφηεηα ηνπ εδάθνπο είλαη ηθαλνπνηεηηθή, εθηφο αλ κεηαγελέζηεξεο επεκβάζεηο ζηνλ πεξηβάιινληα ρψξν, έρνπλ δεκηνπξγήζεη λέεο θαηαζηάζεηο. Σέηνηεο επεκβάζεηο κπνξεί λα είλαη εθζθαθέο ή επηρσκαηψζεηο, λεφηεξα θηίζκαηα πνιχ θνληά ζην κλεκείν ή θαη αιιαγέο ζηελ πδξνινγία ηεο πεξηνρήο νη νπνίεο κεηαβάιινπλ ηε ζηάζκε ησλ ππνγείσλ πδάησλ. ε πνιιέο πεξηπηψζεηο, θχξην ζηνηρείν γηα ηε κειέηε ηεο ζπκπεξηθνξάο ηνπ κλεκείνπ θαη γηα ηελ αηηηνιφγεζε ησλ βιαβψλ είλαη ε παξακνξθσζηκφηεηα ηνπ εδάθνπο. χλεζεο ραξαθηεξηζηηθφ ησλ κλεκείσλ είλαη ην κεγάιν βάξνο ηνπο, ζε ζχγθξηζε κε ηηο λεφηεξεο θαηαζθεπέο. Απηφ ζπλεπάγεηαη ζεκαληηθέο παξακνξθψζεηο ηνπ εδάθνπο ζεκειηψζεσο. Δπεκβάζεηο ζηνλ πεξηβάιινληα ρψξν ζαλ θη απηέο πνπ πξναλαθέξζεθαλ έρνπλ ζεκαληηθή επηξξνή ζηηο παξακνξθψζεηο, φπσο θαη νη επεκβάζεηο ζην ίδην ην κλεκείν, εθφζνλ νδεγνχλ ζε αχμεζε

140 140 ησλ θνξηίσλ ή πξνθαινχλ κεηαβνιέο ηεο αθακςίαο ηκεκάησλ ή ηνπ ζπλφινπ. ηηο πεξηπηψζεηο απηέο, πξέπεη λα πξνζδηνξηζηνχλ νη πξφζζεηεο θαζηδήζεηο θαη λα εθηηκεζεί ε επηξξνή ηνπο ζηα δνκηθφ ζηνηρεία ηνπ κλεκείνπ. ηελ πεξίπησζε κεηαβνιψλ αθακςίαο πξέπεη λα αλαδεηεζνχλ κέζσ ηεο εδαθνηερληθήο έξεπλαο ζηνηρεία πνπ λα επηηξέπνπλ εμαγσγή ζπκπεξαζκάησλ γηα ην αλ νη παξακνξθψζεηο ηνπ εδάθνπο ππφ ηα ππάξρνληα θνξηία έρνπλ ζπληειεζηεί ζην ζχλνιν ή αλ ζπλερίδνληαη: Οη παξακνξθψζεηο ηνπ εδάθνπο δελ είλαη κφλν θαζηδήζεηο, αιιά ζε κεξηθά είδε εδαθψλ θαη δηνγθψζεηο πξαθηηθά αλεμάξηεηεο απφ ηα επηβαιιφκελα θνξηία. Γηα ην έδαθνο ζεκειηψζεσο, ηνπ νπνίνπ νη παξακνξθψζεηο ζπληεινχληαη ζε κηθξφ ρξνληθφ δηάζηεκα, ε ζεηξά θαηαζθεπήο ησλ δηαθφξσλ ηκεκάησλ ηνπ κλεκείνπ, έρεη θαζνξίζεη ηε κνξθή ησλ δηαθνξηθψλ θαζηδήζεσλ θαη θαηά ζπλέπεηα ηηο επηπηψζεηο ζηελ αλσδνκή. Πξνθαλψο ην ίδην ηζρχεη θαη γηα ηηο πεξηπηψζεηο αλαθαηαζθεπήο θάπνηνπ ηκήκαηνο ηνπ κλεκείνπ, ηδηαίηεξα φηαλ πξφθεηηαη γηα έδαθνο πνπ κεηά ηελ αθαίξεζε ηνπ θνξηίνπ εθηνλψλεηαη γξήγνξα. Σφηε ε αλαθαηαζθεπή θάπνηνπ ηκήκαηνο ζπλεπάγεηαη λέεο θαζηδήζεηο. Σέινο, αθφκα θαη ζηηο πεξηπηψζεηο ζηηο νπνίεο δελ ππάξρνπλ βιάβεο νθεηιφκελεο ζε παξακνξθψζεηο ηνπ εδάθνπο, ν θαζνξηζκφο ησλ απαηηνχκελσλ ζηνηρείσλ θαη επνκέλσο ην πεξηερφκελν ηνπ πξνγξάκκαηνο εδαθνηερληθήο έξεπλαο, ζα γίλεη αλάινγα κε ηα πξνζνκνηψκαηα ζηαηηθψλ θνξέσλ πνπ πξφθεηηαη λα ρξεζηκνπνηεζνχλ γηα ηε κειέηε ηεο ζηαηηθήο ιεηηνπξγίαο θαη επνκέλσο αλάινγα κε ηηο αλάγθεο θαζνξηζκνχ ησλ παξαδνρψλ γηα ηηο ζηεξίμεηο ησλ θνξέσλ ζην έδαθνο. γ) εηζκηθφο θίλδπλνο Ζ έξεπλα ηνπ ζεηζκηθνχ θηλδχλνπ έρεη δχν ζθέιε: Σν έλα αθνξά ηελ επξχηεξε πεξηνρή θαη ην άιιν ηα ραξαθηεξηζηηθά ηνπ ίδηνπ ηνπ κλεκείνπ. ηνηρεία γηα ην ζεηζκηθφ θίλδπλν, κπνξεί λα ππάξρνπλ έηνηκα, απφ πξνγελέζηεξεο κειέηεο (ηζηνξία ησλ ζεηζκψλ,

141 141 ραξαθηεξηζηηθά ησλ ζεηζκψλ, πηζαλφηεηα επαλάιεςεο ζεηζκνχ θάπνηνπ κεγέζνπο θ.ιπ.). Ζ ηζηνξηθή - αξραηνινγηθή έξεπλα, πξνθαλψο, έρεη ρξεζηκνπνηεζεί απφ ηνπο ζεηζκνιφγνπο γη απηφ ην ζθνπφ, είλαη δε πηζαλφ νη ηζηνξηθέο αλαθνξέο ζην ζπγθεθξηκέλν κλεκείν λα απνηέιεζαλ ηελ θχξηα πεγή πιεξνθνξηψλ. Οη αλαθνξέο απηέο ζα ρξεζηκνπνηεζνχλ γηα ηηο αλάγθεο ηεο κειέηεο ηεο παζνινγίαο ηνπ κλεκείνπ. Αλ ππάξρνπλ ηα απαξαίηεηα ζεηζκνινγηθά ζηνηρεία, (κέγεζνο θαη ραξαθηεξηζηηθά ζηνηρεία ηνπ αλαθεξφκελνπ ζεηζκνχ) ε κειέηε ηεο ζπκπεξηθνξάο ηνπ κλεκείνπ κπνξεί λα γίλεη κε ρξήζε κηαο απφ ηηο ζχγρξνλεο κεζφδνπο αλαιχζεσο. ηελ πεξίπησζε απηή, ην πξφγξακκα εξεπλψλ κπνξεί λα πεξηιακβάλεη θαη επηηφπνπ δνθηκέο γηα ηνλ πξνζδηνξηζκφ ησλ ραξαθηεξηζηηθψλ ηνπ κλεκείνπ (ηδηνπεξίνδνο, απφζβεζε). δ) Έξεπλεο γηα ηα ραξαθηεξηζηηθά ησλ δνκηθψλ ζηνηρείσλ θαη πιηθψλ Οη έξεπλεο απηέο έρνπλ ζθνπφ λα πξνζδηνξίζνπλ: Σε «θχζε» ησλ πιηθψλ (ππθλφηεηα, νκνηνκνξθία, κέγεζνο θαη θαηαλνκή πφξσλ θιπ.) Ηδηφηεηεο ησλ πιηθψλ ζε ζρέζε κε ην λεξφ (ζπληειεζηήο θνξεζκνχ, πγξαζία, πδξναπνξξνθεηηθφηεηα θιπ.), Μεραληθά ραξαθηεξηζηηθά (ζιηπηηθή θαη εθειθπζηηθή αληνρή, κέηξν ειαζηηθφηεηαο θιπ.). Ηδηφηεηεο ηεο εμσηεξηθήο επηθάλεηαο (ζθιεξφηεηα, αδξφηεηα). Αληνρή ζε δηάξθεηα (αληνρή ζηνλ πάγν, αιινίσζε απφ θαηξηθέο ζπλζήθεο). Μνλσηηθέο ηδηφηεηεο. Οη ζπλήζεηο εξγαζηεξηαθέο δνθηκέο, ρξεηάδνληαη δνθίκηα πνπ απνθφπηνληαη απφ ην ζψκα ηνπ κλεκείνπ, πξνθαιψληαο βιάβε. Ζ έξεπλα κε δνθηκέο επηηφπνπ (κε θαηαζηξνθηθέο) είλαη επηζπκεηή κε ηελ πξνυπφζεζε φηη γίλεηαη ή θαηάιιειε αλαγσγή ησλ απνηειεζκάησλ.

142 142 Ζ ζχληαμε ηνπ πξνγξάκκαηνο εξεπλψλ, πξέπεη λα επηδηψθεη ζπλδπαζκφ δνθηκψλ επηηφπνπ θαη δεηγκαηνιεςηψλ, ψζηε κε ηνπο ιηγφηεξν δπλαηνχο ηξαπκαηηζκνχο ηνπ κλεκείνπ λα ζπιιέγνληαη αμηφπηζηα ζηνηρεία. Γηα ηελ ηειηθή επηινγή, πξέπεη λα εθαξκνζηνχλ αξρέο, φπσο: Αληηπξνζσπεπηηθφηεηα ησλ δεηγκάησλ ή ησλ ζέζεσλ δνθηκψλ Καζνξηζκφο ηνπ ειάρηζηνπ πιήζνπο δνθηκψλ γηα θάζε νκάδα δνθηκψλ ή γηα ην ζχλνιν, ψζηε λα είλαη δπλαηή ή ζηαηηζηηθή επεμεξγαζία, ψζηε ηα απνηειέζκαηα λα είλαη αμηφπηζηα. πζρεηηζκφο κε ηηο κεζφδνπο ζηαηηθνχ ππνινγηζκνχ πνπ ζα ρξεζηκνπνηεζνχλ, ψζηε λα θξίλεηαη π.ρ. αλ είλαη απαξαίηεηνο ν πξνζδηνξηζκφο ηνπ κέηξνπ ειαζηηθφηεηαο ή είλαη αξθεηή ε εθηίκεζε ηεο αληνρήο Μειέηε ζηαηηθήο ιεηηνπξγίαο Ζ ζηαηηθή κειέηε ππάξρνληνο θηηξίνπ, έρεη γεληθψο δηαθνξεηηθφ ραξαθηήξα απφ ηε κειέηε γηα κηα λέα θαηαζθεπή. ηε λέα θαηαζθεπή ν ππνινγηζκφο ησλ εληαηηθψλ κεγεζψλ γίλεηαη κε ζθνπφ ηελ θαηάιιειε επηινγή πιηθψλ θαη δηαζηαζηνιφγεζε ησλ θνξέσλ, ψζηε νη αλαπηπζζφκελεο ηάζεηο λα κελ ππεξβαίλνπλ ηηο επηηξεπφκελεο θαη νη ζπληειεζηέο αζθαιείαο ηνπ έξγνπ λα έρνπλ ηηο επηζπκεηέο ηηκέο. ην ππάξρνλ θηίζκα, νη δηαζηάζεηο θαη ηα πιηθά είλαη δεδνκέλα νπφηε ν ππνινγηζκφο ησλ εληαηηθψλ κεγεζψλ νδεγεί απιψο ζε δηαπηζηψζεηο. Με ηνλ φξν κειέηε ζηαηηθήο ιεηηνπξγίαο, ππνλνείηαη ε κειέηε ηεο ζπκπεξηθνξάο ηνπ θέξνληνο νξγαληζκνχ ππφ θνξηηθέο θαηαζηάζεηο πνπ ππήξμαλ ή κπνξνχλ λα ππάξμνπλ. Αλαιπηηθφηεξν, ή ζπκπεξηθνξά κπνξεί λα εθθξαζηεί κε ηηο αλαπηπζζφκελεο ηάζεηο θαη ηε ζχγθξηζε ηνπο κε ζπλήζσο απνδεθηέο ηηκέο, ή εθηίκεζε ησλ ζπληειεζηψλ αζθαιείαο θαη νη πηζαλέο βιάβεο πνπ ζα κπνξνχζαλ λα έρνπλ πξνθιεζεί σο απνηέιεζκα ησλ θαηαπνλήζεσλ. Ζ εξκελεία ησλ πξαγκαηηθψλ βιαβψλ είλαη ηκήκα ηεο κειέηεο ζηαηηθήο ιεηηνπξγίαο. Μεγάιε ζεκαζία γηα ηε κειέηε ζηαηηθήο ιεηηνπξγίαο έρεη ην "Ηζηνξηθφ" απφ ην νπνίν πξνθχπηεη θαη ε ηζηνξία θνξηίζεσο θαη νη

143 143 πξαγκαηηθέο θνξηηθέο θαηαζηάζεηο ππφ ηηο νπνίεο έρεη βξεζεί ην θηίζκα. Ζ απνπζία πιεξνθνξηψλ γηα ηελ ηζηνξία θνξηίζεσο αιιά θαη ε ζπλήζεο αβεβαηφηεηα σο πξνο ηα πξαγκαηηθά ραξαθηεξηζηηθά αληνρήο ησλ πιηθψλ θαη ησλ δνκηθψλ ζηνηρείσλ, κεηψλεη ζεκαληηθά ηελ αθξίβεηα ησλ απνηειεζκάησλ ηεο κειέηεο ζηαηηθήο ιεηηνπξγίαο θαη θαζηζηά ηα ζπκπεξάζκαηα πεξηζζφηεξν πνηνηηθφ θαη ιηγφηεξν πνζνηηθά. Ζ ρξήζε παξακεηξηθψλ επηιχζεσλ κε ππνζέζεηο σο πξνο ηηο θνξηηθέο θαηαζηάζεηο θαη παξαιιαγή ηηκψλ γηα ηα ραξαθηεξηζηηθά αληνρήο, κπνξεί λα θαιχςεη ζε κεγάιν βαζκφ ηελ έιιεηςε ζηνηρείσλ θαη ηηο αβεβαηφηεηεο. Ζ αθξίβεηα ηεο κειέηεο κπνξεί λα ζεσξεζεί ηθαλνπνηεηηθή φηαλ δηαπηζηψλεηαη ζπκθσλία ησλ απνηειεζκάησλ σο πξνο ηε ζπκπεξηθνξά κε ηηο δηαπηζησκέλεο πξαγκαηηθέο βιάβεο ή αζηνρίεο (ξεγκαηψζεηο, παξακνξθψζεηο θιπ.). Ζ αθξίβεηα ησλ απνηειεζκάησλ ηεο κειέηεο ζηαηηθήο ιεηηνπξγίαο εμαξηάηαη ζε κεγάιν βαζκφ θαη απφ πξνζνκνίσζε ησλ θνξέσλ ή κε άιια ιφγηα ηε κφξθσζε «κνληέισλ» ζηαηηθήο ιεηηνπξγίαο. Σα κνληέια κπνξεί λα είλαη δηαθνξεηηθά γηα θάζε είδνο θαηαπφλεζεο, φπσο επίζεο λα είλαη ζπλνιηθά (γηα φιν ην θέξνληα νξγαληζκφ) ή γηα επηκέξνπο ζηνηρεία, ζπλαξηψληαη δε άκεζα απφ ηηο ππνινγηζηηθέο κεζφδνπο πνπ πξφθεηηαη λα ρξεζηκνπνηεζνχλ. Ζ ρξεζηκνπνίεζε ππνινγηζηηθψλ κεζφδσλ κεγάιεο αθξίβεηαο είλαη ζηελ επνρή καο εθηθηή, αιιά φρη πάληα απνηειεζκαηηθή, αλ δελ κπνξεί λα βαζίδεηαη ζε αθξηβή δεδνκέλα. ε άιιεο πεξηπηψζεηο, ηδίσο δε γηα επηκέξνπο ηκήκαηα ηνπ θέξνληνο νξγαληζκνχ, ε ρξήζε θιαζηθψλ απιψλ κεζφδσλ ηεο ζηαηηθήο κπνξεί λα είλαη πεξηζζφηεξν ξεαιηζηηθή, ηνπιάρηζηνλ γηα ηελ εμαγσγή πνηνηηθψλ ζπκπεξαζκάησλ. Γηα ηε ζπκπεξηθνξά θξηηήξην επηηπρίαο ησλ ρξεζηκνπνηνχκελσλ «κνληέισλ» θαη κεζφδσλ ππνινγηζκνχ είλαη ε δπλαηφηεηα εξκελείαο ησλ πξαγκαηηθψλ βιαβψλ. Ζ έξεπλα κπνξεί λα δψζεη πνιχηηκεο πιεξνθνξίεο γηα ηε κειέηε ηεο ζηαηηθήο ιεηηνπξγίαο θαη ηελ αηηηνιφγεζε ησλ βιαβψλ, αλ απαληήζεη ζηα εξσηήκαηα ζρεηηθά κε ηηο θάζεηο θαηαζθεπήο ηνπ

144 144 θέξνληα νξγαληζκνχ ηνπ κλεκείνπ, ηηο κεηαγελέζηεξεο επεκβάζεηο, ην ρξφλν εκθάληζεο ησλ βιαβψλ. Αληίζηνηρα φκσο ε έξεπλα κπνξεί λα βνεζεζεί απφ ηελ αμηνιφγεζε ησλ απνηειεζκάησλ ηεο κειέηεο ζηαηηθήο ιεηηνπξγίαο, πνπ ζπλδπαδφκελεο κπνξνχλ λα νδεγήζνπλ ζε ππνζέζεηο εξγαζίαο γηα ηηο πεξηνρέο ηνπ κλεκείνπ φπνπ ζα πξεπε λα αλακέλνληαη βιάβεο αθφκα δε θαη γηα ην ρξφλν ηεο εκθάληζεο ηνπο. Ηδηαίηεξν θεθάιαην ηεο κειέηεο ζηαηηθήο ιεηηνπξγίαο είλαη ή κειέηε ηεο αληηζεηζκηθήο ζπκπεξηθνξάο. Ζ χπαξμε ελφο κλεκείνπ ζε ζεηζκηθή πεξηνρή είλαη ε θαιχηεξε απφδεημε ηεο αληηζεηζκηθφηεηάο ηνπ. Υξεηάδεηαη φκσο θαη ε επηζηεκνληθή ηεθκεξίσζε απηήο ηεο αληηζεηζκηθφηεηαο. Γελ πξέπεη λα μερλάκε φηη ε αληηζεηζκηθφηεηα ζε θαηαζθεπέο απφ ηνηρνπνηία κπνξεί λα κεησζεί ζεκαληηθά αλ δελ ππάξμεη ε θαηάιιειε ζπληήξεζε. Ο ζεηζκφο φκσο είλαη θαηλφκελν πηζαλνινγηθφ θαη ηα ραξαθηεξηζηηθά ηνπ επφκελνπ κεγάινπ ζεηζκνχ κπνξεί λα είλαη ηειείσο δηαθνξεηηθά απφ ηα αλακελφκελα. Γη απηφ, ε ρξήζε ησλ επηηεπγκάησλ ηεο ηερλνινγίαο γηα ηηο έξεπλεο θαη ηηο κεζφδνπο αλαιχζεσο, δελ πξέπεη λα νδεγήζεη ζε ππνηίκεζε ησλ απιψλ, ίζσο, αιιά απνηειεζκαηηθψλ θαλφλσλ ηεο ζπληήξεζεο ησλ θαηαζθεπψλ απφ ηνηρνπνηία θαη απφ ηελ αλαδήηεζε κέηξσλ γηα ηελ εμαζθάιηζε ηνπ κλεκείνπ απφ αλεπαλφξζσηεο βιάβεο. Ηδηαίηεξε πξνζνρή, ρξεηάδεηαη ζηηο πεξηπηψζεηο θαηά ηηο νπνίεο νη ζρεδηαδφκελεο ζηεξεσηηθέο ή εληζρπηηθέο επεκβάζεηο αιινηψλνπλ ηα ραξαθηεξηζηηθά ηνπ κλεκείνπ γηαηί ηφηε ε ηζηνξηθά απνδεδεηγκέλε αληηζεηζκηθφηεηα κπνξεί λα επεξεαζηεί αξλεηηθά. ηηο πεξηπηψζεηο απηέο, ε έξεπλα, ίζσο, πξέπεη λα επεθηείλεηαη θαη κεηά ηελ εθηέιεζε ηεο επέκβαζεο κε επηηφπνπ ειέγρνπο ηνπ απνηειέζκαηνο, ψζηε λα είλαη δπλαηή κεηαγελέζηεξε δηνξζσηηθή επέκβαζε.

145 Μειέηε επεκβάζεσλ Πξνυπνζέζεηο Οη πξνυπνζέζεηο γηα ηε ζχληαμε κειέηεο επεκβάζεσλ ζηνλ ΦΟ είλαη: Ζ γλψζε ησλ αξρψλ ησλ επεκβάζεσλ: Γειαδή φιν εθείλν ην πιέγκα Νφκσλ, Πξνδηαγξαθψλ, Καλνληζκψλ πνπ δηέπνπλ απηνχ ηνπ είδνπο ηα έξγα. Πξέπεη λα έρεη νινθιεξσζεί ή απνηχπσζε ηνπ ΦΟ ηνπ κλεκείνπ. πληζηάηαη λα γίλεηαη απφ ηνλ ίδην κειεηεηή πνπ ζα ζπληάμεη ηε κειέηε ηεο ζηαηηθήο ιεηηνπξγίαο θαη ηε κειέηε ησλ επεκβάζεσλ. Πξέπεη λα έρεη ζπληαρηεί ε κειέηε ηεο ζηαηηθήο ιεηηνπξγίαο ηνπ θαη λα ππάξρνπλ ην δπλαηφλ ζαθείο αηηηνινγήζεηο ησλ δεκηψλ ηνπ. Δπηπιένλ πξέπεη ν κειεηεηήο λα γλσξίδεη ηα ζέκαηα επζχλεο ησλ κεραληθψλ θαη λα πξνβιέςεη φια ηα απαξαίηεηα κέηξα αζθαιείαο ηφζν θαηά ηε δηάξθεηα ζχληαμεο ηεο κειέηεο φζν θαη θαηά ηελ θαηαζθεπή. Οη πξνηεηλφκελεο επεκβάζεηο λα είλαη ηερληθά θαη νηθνλνκηθά εθηθηέο. Σέινο, ε ζχκβαζε κε ηνλ εξγνδφηε πξέπεη ζαθψο λ αλαθέξεη ηελ επηζπκεηή ζηάζκε επέκβαζεο. Μεηά ηε κειέηε ηεο ζηαηηθήο ιεηηνπξγίαο θαζνξίδνληαη νη πξνηάζεηο επέκβαζεο. Απηέο κπνξεί λα είλαη γεληθέο πνπ επεξεάδνπλ ηε ζηαηηθή ζπκπεξηθνξά ηνπ ζπλφινπ ηνπ θέξνληα νξγαληζκνχ ή επεκβάζεηο ηνπηθέο ζηα επαίζζεην ηκήκαηα ηνπ θηίζκαηνο. Οη επεκβάζεηο πνπ ζα γίλνπλ ζα πξέπεη λα εμαζθαιίδνπλ ηηο εμήο βαζηθέο αξρέο: εβαζκφο ηεο αξρηηεθηνληθήο ηνπ θηηξίνπ ή ηνπ κλεκεηαθνχ ηνπ ραξαθηήξα. Ζ δπλαηφηεηα ηεο αγνξάο. Ζ νηθνλνκνηερληθή αηηηνιφγεζε ηεο επηινγήο ηνπ. Ζ δπλαηφηεηα εθαξκνγήο ηεο επηιεγφκελεο ηερλνινγίαο.

146 146 Δηδηθφηεξα: Οη επεκβάζεηο λα είλαη θαηά ην δπλαηφλ ζαθψο δηαρσξηζκέλεο ψζηε λα κελ ακθηζβεηείηαη ε γλεζηφηεηα ηνπ κεγάινπ ηκήκαηνο ηνπ κλεκείνπ. Οη επεκβάζεηο λα είλαη φζν ην δπλαηφλ αλαζηξέςηκνη ψζηε εθφζνλ ζην άκεζν ή απψηεξν κέιινλ βξεζεί θαιχηεξε δηαδηθαζία επεκβάζεσο λα είλαη δπλαηή ε άξζε ηεο παιηάο θαη ε εθαξκνγή ηεο λέαο. Όζεο επεκβάζεηο δελ είλαη δπλαηφλ λα έρνπλ αλαζηξέςηκν ραξαθηήξα ζα πξέπεη λα γίλνπλ κε πιηθά ζπκβηβαζηά πξνο ηα πιηθά δνκήζεσο ηνπ κλεκείνπ θαζψο θαη κε εγγπεκέλε ηελ πνιχ κεγάιε δηάξθεηα δσήο ηνπο. Λφγσ ηεο εηδηθήο θχζεσο ηεο κειέηεο, ζπληζηάηαη ν κειεηεηήο λα παξαθνινπζεί ην έξγν θαη ζηε θάζε ηεο θαηαζθεπήο Πξνδηαγξαθέο α. θνπφο θνπφο ηεο, πξνδηαγξαθήο είλαη λα δψζεη ην γεληθφ πιαίζην κέζα ζην νπνίν πξέπεη λα θηλεζεί ε κειέηε αλαζηήισζεο ηνπ κλεκείνπ θαζψο επίζεο θαη θαηεπζπληήξηεο νδεγίεο γηα ηελ αληηκεηψπηζε επηκέξνπο πξνβιεκάησλ πνπ έρνπλ ζρέζε κε α) ηε ζπγθέληξσζε ησλ απαηηνχκελσλ ζηνηρείσλ, β) ηε κειέηε ηεο ζηαηηθήο ιεηηνπξγίαο θαη γ) ηε κειέηε ησλ επεκβάζεσλ. Κχξην ζηνηρείν ηεο πξνδηαγξαθήο είλαη ε δηαθνξνπνίεζε απφ αληίζηνηρεο πξνδηαγξαθέο θαη θαλνληζκνχο πνπ αθνξνχλ ηε κειέηε λέσλ έξγσλ ή αθφκα ηε κειέηε επεκβάζεσλ ζε ζχγρξνλεο θαηαζθεπέο. Ζ παξνχζα πξνδηαγξαθή αλαθέξεηαη ζηε κειέηε ηεο θέξνπζαο θαηαζθεπήο ηνπ κλεκείνπ πξέπεη λα εθαξκφδεηαη ζπκπιεξσκαηηθά ζηελ αληίζηνηρε πξνδηαγξαθή γηα ηελ αξρηηεθηνληθή κειέηε.

147 147 β. Οξνινγία ηελ παξνχζα πξνδηαγξαθή, ρξεζηκνπνηνχληαη νη φξνη: Απνθαηάζηαζε: γηα ηελ επαλαθνξά ζηελ αξρηθή "παξζεληθή αληνρή" ηεο θέξνπζαο θαηαζθεπήο. Δλίζρπζε: γηα ηελ αχμενε ηεο θέξνπζαο ηθαλφηεηαο. πληήξεζε: γηα ηε ζπλερή θαη κφληκε θξνληίδα γηα ηε δηαηήξεζε ηεο θέξνπζαο ηθαλφηεηαο. Οη παξαπάλσ φξνη δηαθνξνπνηνχληαη απφ ηνλ φξν «Δπηδηφξζσζε» πνπ ρξεζηκνπνηείηαη γηα ζπληήξεζε ή απνθαηάζηαζε θαηαζθεπψλ πνπ δελ είλαη θέξνπζεο. γ. Νφκνη, αξρέο, θαλνληζκνί θαη πξνδηαγξαθέο πνπ ζπληζρχνπλ Ζ κειέηε απνθαηάζηαζεο κλεκείσλ θαη κλεκεηαθψλ νπλφισλ ππφθεηηαη ζηελ ππάξρνπζα ειιεληθή λνκνζεζία θαη ζπγθεθξηκέλα: Γηάηαγκα (ΦΔΚ 275/ ) «πεξί θσδηθνπνηήζεσο ησλ δηαηάμεσλ ηνπ Ν. 5351, σο θαη ηελ ελ ηζρχ ζρεηηθψλ δηαηάμεσλ ησλ Νφκσλ ΔΥΜΣ, 2447, 491, 4823 θαη ηνπ Ν.Γ. ηεο 12/16 Ηνπλίνπ 1926 εηο ελ εληαίνλ θείκελνλ λφκνπ, θέξνλ ηνλ αξηζ θαη ηνλ ηίηιν «πεξί αξραηνηήησλ». Άξζξν 52. Ν. 1469/1950 (ΦΔΚ 169Α ) «πεξί πξνζηαζίαο εηδηθήο θαηεγνξίαο νηθνδνκεκάησλ θαη έξγσλ ηέρλεο κεηαγελέζηεξσλ ηνπ 1830». Ν. 1337/83 (ΦΔΚ 33Α/ ). Δπέθηαζε ησλ πνιενδνκηθψλ ζρεδίσλ, νηθηζηηθή αλάπηπμε θαη ζρεηηθέο ξπζκίζεηο. Άξζξν 32. Ν. 1469/50 «πεξί πξνζηαζίαο εηδηθήο θαηεγνξίαο νηθνδνκεκάησλ θαη έξγσλ ηέρλεο κεηαγελέζηεξσλ ηνπ 1830». Ζ παξνχζα πξνδηαγξαθή εθαξκφδεηαη παξάιιεια κε ηηο βαζηθέο αξρέο απνθαηάζηαζεο πνπ θαζνξίδνληαη απφ δηεζλήο ζπκβάζεηο θαη δηαθεξχμεηο. Οη θαλνληζκνί θαη νη πξνδηαγξαθέο πνπ ηζρχνπλ ζηελ Διιάδα θαη δηεζλψο, γηα ηε κειέηε θαη ηελ θαηαζθεπή έξγσλ κε ζχγρξνλα πιηθά θαη ηερληθέο, φπσο ι.ρ. Διιεληθφο αληηζεηζκηθφο θαλνληζκφο,

148 148 θαλνληζκφο νπιηζκέλνπ ζθπξνδέκαηνο, δελ κπνξνχλ πάληα λα θαιχςνπλ ηηο αλάγθεο ησλ κειεηψλ απνθαηαζηάζεσο Μλεκείσλ θαη Μλεκεηαθψλ πλφισλ, πξέπεη λα ιακβάλνληαη ππφςε απφ ηνπο κειεηεηέο θαη ηνπο θαηαζθεπαζηέο, ηφζν θαηά ηε ζχληαμε ππνινγηζκψλ φζν θαη γηα ην ζρεδηαζκφ επεκβάζεσλ. Δηδηθψο ε ρξεζηκνπνίεζε λέσλ πιηθψλ γηα επηζθεπή ή ελίζρπζε, πξέπεη λα είλαηζχκθσλε κε θαλνληζκνχο ή πξνδηαγξαθέο (εθφζνλ ππάξρνπλ), ή λα ζπλνδεχεηαη απφ εγθξηηηθέο απνθάζεηο απνδεθηέο απφ ηελ Δπηβιέπνπζα Αξρή πγθέληξσζε ζηνηρείσλ - Απνηχπσζε θέξνληνο νξγαληζκνχ α. Γεληθά Ζ απνηχπσζε ηνπ θέξνληνο νξγαληζκνχ ηνπ κλεκείνπ γηα ην κειεηεηή ηεο ηαηηθήο Λεηηνπξγίαο έρεη πξνυπφζεζε ηελ χπαξμε αξρηηεθηνληθήο απνηχπσζεο θαη ζπγθεθξηκέλα ησλ Γεληθψλ ρεδίσλ απνηχπσζεο. Ζ απνηχπσζε ηνπ Φ.Ο. πξέπεη λα εμαζθαιίζεη ζηνηρεία θαη πιεξνθνξίεο γηα: 1. Σε γεσκεηξία, ηε κνξθή θαη ηα πιηθά θαηαζθεπήο ηνπ Φ.Ο. 2. Σελ θαηάζηαζε ηνπ Φ.Ο. απφ πιεπξάο επζηάζεηαο. 3. Σηο βιάβεο πνπ έρνπλ παξνπζηαζηεί ζηνλ Φ.Ο. θαη ηα πηζαλά αίηηα ηνπο. 4. Σηο πηζαλέο πεξηβαιινληηθέο επηδξάζεηο ζηνλ Φ.Ο. ηνπ. β. Γεσκεηξηθή απνηχπσζε Φ.Ο. Ζ γεσκεηξηθή απνηχπσζε είλαη δπλαηφλ λα εθηειεζηεί ζε ζπλδπαζκφ κε ηελ αξρηηεθηνληθή απνηχπσζε θαη πξέπεη λα απεηθνλίδεη απφ άπνςε κνξθνινγίαο δηαζηάζεσλ θαη ιεπηνκεξεηψλ ηνλ Φ.Ο. πγθεθξηκέλα ε γεσκεηξηθή απνηχπσζε ζα απεηθνλίδεη ζε θιίκαθα αληίζηνηρεο ηεο αξρηηεθηνληθήο απνηχπσζεο, ηνλ Φ.Ο. ραξαθηεξίδνληαο ηα πξσηεχνληα θαη δεπηεξεχνληα ζηνηρεία ηνπ Φ.Ο. σο θαη ηα ζηνηρεία πιεξψζεσο. Σα ζρέδηα ζα πεξηιακβάλνπλ εθηφο απφ ηηο γεληθέο

149 149 δηαζηάζεηο θαη δηάζηαζε ησλ δηαηνκψλ ησλ θεξφλησλ ζηνηρείσλ. Σα ζρέδηα ζα ζπλνδεχνληαη απφ θαηαζθεπαζηηθέο ιεπηνκέξεηεο ζε θιίκαθα 1:50 ή 1:20 ή 1:10 ή απφ αμνλνκεηξηθά ζθαξηθήκαηα, φπνπ θξίλεη ζθφπηκν ν κειεηεηήο. γ. Φέξσλ Οξγαληζκφο - Τιηθά - Σξφπνο δφκεζεο Ζ απνηχπσζε ηνπ Φ.Ο. πξέπεη λα δψζεη ζηνηρεία ζην κειεηεηή ψζηε λα είλαη ζε ζέζε λα απνζαθελίζεη ηνλ Φ.Ο. θαη λα δηαπηζηψζεη ηνλ αξρηθφ ηξφπν θαηαζθεπήο, ηηο κεηαγελέζηεξεο επεκβάζεηο θαη ηελ θαηάζηαζε ησλ πιηθψλ θαη ζπλζέησλ ζηνηρείσλ πνπ απνηεινχλ ηνλ Φ.Ο. πγθεθξηκέλα πξέπεη λα δηαπηζησζνχλ: 1. ηνηρεία απφ ηα νπνία λα κπνξνχλ λα ππνινγηζηνχλ ηα λεθξά θνξηία ηνπ Φ.Ο. 2. Ζ δηάηαμε, νη δηαζηάζεηο, ν ηξφπνο θαη ηα πιηθά θαηαζθεπήο ηεο ζεκειίσζεο ζηηο ζέζεηο πνπ έγηλαλ εξεπλεηηθέο ηνκέο ζην έδαθνο. 3. Ο ηξφπνο θαηαζθεπήο θαη ν ηξφπνο εδξάζεσο ησλ θαηαθφξπθσλ ζηνηρείσλ. ε πεξίπησζε θέξνπζαο ηνηρνπνηίαο, ζα αλαιχνληαη ζχκθσλα κε ην ζπλεκκέλν ππφκλεκα ν ηχπνο ηεο ηνηρνπνηίαο θαη ηνπ ζπλδεηηθνχ θνληάκαηνο. Δπίζεο ζα πεξηγξάθνληαη πξέθηα, δηαδψκαηα, αλαθνπθηζηηθά ηφμα θαη νηηδήπνηε άιιν ζηνηρείν επεξεάδεη ηε θέξνπζα ηθαλφηεηα ηεο ηνηρνπνηίαο. 4. Ζ δηάηαμε θαη ηα πιηθά ησλ νξηδνληίσλ ζηνηρείσλ ηνπ Φ.Ο. θαζψο θαη ν ηξφπνο ζχλδεζεο ηεο κε ηα θαηαθφξπθα ζηνηρεία. 4α. Παηψκαηα θαη δψκαηα ζα αλαιχνληαη ζχκθσλα κε ην ζπλεκκέλν ππφκλεκα. 4β. Σφμα. ζφινη, ηξνχινη: ζα πεξηγξάθεηαη ε γεσκεηξία θαη ε θέξνπζα θαηαζθεπή ησλ ζηνηρείσλ κε ζπκπιεξσκαηηθέο ηνκέο θαη θαηαζθεπαζηηθέο ιεπηνκέξεηεο. δ. Παζνινγία Με ηνλ φξν απνηχπσζε βιαβψλ, λνείηαη ε θαηαγξαθή θαη παξνπζίαζε φισλ ησλ ζηνηρείσλ, ηα νπνία ζπληζηνχλ θζνξά ή βιάβε

150 150 πνπ κπνξεί λα κεηψζεη ηε θέξνπζα ηθαλφηεηα ηεο θαηαζθεπήο θαη έρεη πξνθιεζεί απφ δηάθνξεο εμσηεξηθέο ελέξγεηεο, έθηαθηεο θαηαπνλήζεηο, αιιαγή ζηε ρξήζε, θζνξά ησλ πιηθψλ ή αθφκα θαη απφ ειαηηψκαηα ηεο αξρηθήο ζπιιήςεσο ηνπ έξγνπ. ηα πιαίζηα ηεο απνηχπσζεο ησλ βιαβψλ, γίλεηαη θαη ε ζπιινγή ζηνηρείσλ, ηα νπνία κπνξνχλ λα βνεζήζνπλ ζηελ εξκελεία ησλ βιαβψλ (Παζνινγία). Σα σο άλσ ζηνηρεία παξνπζηάδνληαη ζε ηδηαίηεξε ζεηξά ζρεδίσλ, πνπ κπνξεί λα είλαη αληίγξαθα ησλ ζρεδίσλ ηεο γεσκεηξηθήο απνηχπσζεο ή πάλσ ζηα ίδηα ηα ζρέδηα ηεο γεσκεηξηθήο απνηχπσζεο κε θαηάιιειε ζήκαλζε, εθφζνλ απηφ δηεπθνιχλεη ηελ Καηαλφεζε ηνπ αληηθεηκέλνπ. Σα ζρέδηα ζπλνδεχνληαη απφ ηερληθή πεξηγξαθή θαη αλαιφγσο ηεο ζεκαζίαο ηνπ έξγνπ απφ θσηνγξαθηθή ηεθκεξίσζε. ηνηρεία πνπ πξέπεη λα απνηππσζνχλ είλαη ελδεηθηηθψο ηα παξαθάησ: Σνπηθέο θαηαξξεχζεηο ηνηρνπνησλ. εκεηψλεηαη ε ζέζε, ε κνξθή θαη ην πεξίγξακκα ηεο θαηαξξεχζεσλ. Ρεγκαηψζεηο. Έιεγρνο θαη απνηχπσζε φισλ ησλ ξσγκψλ (δηαδξνκή, εχξνο) δηακπεξψλ ή κε πνπ παξνπζηάδνληαη ζηηο ηνηρνπνηίεο ή ζε αιιά δνκηθά ζηνηρεία ζπκπεξηιακβαλνκέλσλ ησλ ξσγκψλ πνπ εκθαλίδνληαη κφλν ζηα επηρξίζκαηα θαη ησλ ξσγκψλ πνπ έρνπλ επηζθεπαζζεί ζε παιαηφηεξεο επεκβάζεηο ζην θηίξην. Απφθιηζε θαηαθφξπθσλ ζηνηρείσλ απφ ηελ θαηαθφξπθν. Ζ δεκηνπξγία εκθαλνχο βέινπο ζε νξηδφληηα θέξνληα ζηνηρεία (ζέζε, κέγεζνο). Ζ δεκηνπξγία βέινπο θαηά ηελ νξηδφληηα έλλνηα ζε θαηαθφξπθα ζηνηρεία. Ζ εκθάληζε ηνπηθψλ θαη γεληθψλ θαζηδήζεσλ ηνηρνπνηίαο. Ζ ζηξνθή πεζζψλ ηνηρνπνηίαο ή ζηχισλ απφ δηάθνξα πιηθά πεξί ηνλ άμνλα ηνπο. Ζ παξακφξθσζε πιαηζίσλ θνπθσκάησλ. Οη παξακνξθψζεηο ηνπ Φ.Ο. ζηεγψλ.

151 151 Σνπηθέο παξακνξθψζεηο ζηνηρείσλ ιφγσ ππεξθνξηίζεσο ή επεκβάζεσλ ή θπζηθήο θζνξάο φπσο: ζξαχζεηο ζιηπηηθέο ιίζσλ. Γηαβξψζεηο κεηαιιηθψλ πξεθηψλ ή κεηαιιηθψλ δνθψλ ζηεξίμεσο. Χζήζεηο - ζξαχζεηο ηνηρνπνηίαο νθεηιφκελεο ζε δηφγθσζε ιφγσ νμείδσζεο κεηαιιηθψλ ζηνηρείσλ. Απνηππψλνληαη φιεο νη θζνξέο πιηθψλ ησλ ζηνηρείσλ πνπ απαξηίδνπλ ηνλ Φ.Ο. θαη ζπγθεθξηκέλα: 1) Φζνξέο απφ ρξήζε. 2) Φζνξέο απφ ππξθαγηά. 3) Φζνξέο απφ πγξαζία ζηηο νπνίεο απνηππψλεηαη ε ζέζε εκθάληζεο θαη ε πεγή. 4) Φζνξέο απφ ρεκηθέο ή πεξηβαιινληηθέο επηδξάζεηο, ζπκπεξηιακβαλνκέλεο θαη ηεο δηάβξσζεο. ηα πιαίζηα ηεο απνηχπσζεο ησλ βιαβψλ, ν κειεηεηήο πξνηείλεη, εθφζνλ ην θξίλεη αλαγθαίν, ηελ εγθαηάζηαζε ζπζηεκάησλ παξαθνινχζεζεο ηεο εμέιημεο ησλ βιαβψλ. ε. Ηζηνξηθφ Χο ηζηνξηθφ νξίδεηαη ην ζχλνιν ησλ πιεξνθνξηψλ ησλ ζρεηηθψλ κε: 1) Σελ αξρηθή κνξθή ηνπ θηίζκαηνο. 2) Σηο θάζεηο θαηανθεπήο ηνπ. 3) Μεηαγελέζηεξεο επεκβάζεηο ή αιιαγέο ρξήζεσο. 4) Σελ εκθάληζε βιαβψλ θαη ηνλ ηξφπν αληηκεηψπηζεο ηνπο ζην παξειζφλ. Απνηειεί ζπκπιεξσκαηηθφ ζηνηρείν ηεο απνηχπσζεο θαη ε ζχληαμε ηνπ είλαη απαξαίηεηε πξηλ ηελ έλαξμε ηεο κειέηεο ζηαηηθήο ιεηηνπξγίαο. Ζ έθηαζε ηνπ είλαη ζπλάξηεζε ηεο ζπνπδαηφηεηαο ηνπ αληηθεηκέλνπ. ηελ πεξίπησζε κλεκείσλ, ην ηζηνξηθφ ζπληάζζεηαη κε

152 152 ζηνηρεία απφ ηηο ηζηνξηθέο πεγέο θαη ηηο αξραηνινγηθέο έξεπλεο (θαη αξρηηεθηνληθέο κειέηεο) πνπ παξέρνληαη απφ ηνλ θχξην ηνπ έξγνπ. ε θάζε πεξίπησζε, ην ηζηνξηθφ παξνπζηάδεηαη ζπλνπηηθά ζε έθζεζε πνπ ζπλνδεχεη ηε κειέηε θαη ε νπνία παξαπέκπεη ζηηο πεγέο ησλ πιεξνθνξηψλ. ζη. Δξεπλεηηθέο εξγαζίεο θνπφο θνπφο ησλ εξεπλεηηθψλ εξγαζηψλ είλαη ε ζπγθέληξσζε πιεξνθνξηψλ γηα ηα ραξαθηεξηζηηθά αληνρήο ηνπ θέξνληνο νξγαληζκνχ θαη γηα ηα ζηνηρεία ηνπ ακέζνπ πεξηβάιινληνο ηα νπνία κπνξνχλ λα επεξεάζνπλ ηελ θέξνπζα ηθαλφηεηα ηνπ θηίζκαηνο. Οη εξεπλεηηθέο εξγαζίεο δηαθξίλνληαη ζε θαηεγνξίεο αλάινγα κε ην εμεηαδφκελν αληηθείκελν, σο αθνινχζσο: - Φπζηθφ θαη ηερλεηφ πεξηβάιινλ. - Έδαθνο ζεκειηψζεσο. - εηζκηθή επηθηλδπλφηεηα. - Τιηθφ θαη δνκηθά ζηνηρεία ηνπ Φ.Ο. χληαμε πξνγξάκκαηνο εξεπλψλ Σν πξφγξακκα ησλ εξεπλψλ ζπληάζζεηαη απφ ην κειεηεηή θαη εθηειείηαη κε δαπάλεο ηνπ θπξίνπ ηνπ έξγνπ. Σν πξφγξακκα ζπλνδεχεηαη νπφ αηηηνιφγεζε θαζεκηάο απφ ηηο πξνηεηλφκελεο έξεπλεο, ππφδεημε ηεο κεζφδνπ πνπ κπνξεί λα εθαξκνζηεί, πξνζδηνξηζκφ ησλ ζηνηρείσλ πνπ αλαδεηνχληαη θαη αλαθνξά ηνπ κέξνπο ηεο κειέηεο ζην νπνίν ζα ρξεζηκνπνηεζνχλ ηα απνηειέζκαηα.

153 153 Ζ αμηνιφγεζε ησλ απνηειεζκάησλ ησλ εξεπλεηηθψλ εξγαζηψλ κπνξεί λα γίλεηαη απφ ην κειεηεηή ή απ απηφλ πνπ εθηειεί ηελ έξεπλα. Φπζηθφ (ή ηερλεηφ) πεξηβάιινλ Σν θπζηθφ πεξηβάιινλ κπνξεί λα είλαη ππεχζπλν γηα θζνξέο ή αιινηψζεηο ησλ δνκηθψλ ζηνηρείσλ. ηνηρεία φπσο νη κεηαβνιέο ζεξκνθξαζίαο, ν άλεκνο, ε πγξαζία θ.ά. πξέπεη λα εμεηαζζνχλ. Πιεξνθνξίεο κπνξνχλ λα αλαδεηεζνχλ απφ ηηο αξκφδηεο ππεξεζίεο. Παξάιιεια κε ηηο θπζηθέο ζπλζήθεο, πξέπεη λα εμεηάδεηαη ε πηζαλή επηξξνή ηερλεηψλ ζπλζεθψλ ή επεκβάζεσλ ζην άκεζν πεξηβάιινλ φπσο ε κφιπλζε, θξαδαζκνί απφ θπθινθνξία νρεκάησλ ή ιεηηνπξγία κεραλεκάησλ, εθξήμεηο θιπ. Έδαθνο ζεκειίσζεο Ζ έξεπλα ηνπ εδάθνπο ζεκειηψζεσο ησλ παιηψλ θαηαζθεπψλ απνζθνπεί, ζηε ζπιινγή ζηνηρείσλ πνπ ζα νδεγήζνπλ ζηελ επίιπζε ηνπ πξνβιήκαηνο θαζνξηζκνχ ηεο θέξνπζαο ηθαλφηεηαο ηνπ εδάθνπο, ηελ εξκελεία πθηζηακέλσλ βιαβψλ ιφγσ παξακνξθψζεσλ ηνπ εδάθνπο ζεκειίσζεο θαη ηεο εθηίκεζεο ησλ αλακελφκελσλ θαζηδήζεσλ ησλ θνξέσλ ηνπο ζε ζπλδπαζκφ κε ηελ «επαηζζεζία» ηεο αλσδνκήο. Ζ έξεπλα ηνπ εδάθνπο ζεκειηψζεσο κπνξεί λα πεξηιακβάλεη ηηο παξαθάησ εξγαζίεο: Καηαγξαθή ηππηθψλ ζπλζεθψλ Γεηηνλία κε ξέκαηα, πεγάδηα, βφζξνπο. Βάζνο θαη έθηαζε ζεκειίσλ νκφξσλ θηηζκάησλ. Όπαξμε ζηνψλ, ζπειαίσλ θαη εθηεηακέλσλ επηρψζεσλ. πγθέληξσζε πιεξνθνξηψλ γηα ηε ζηάζκε ηνπ πδξνθφξνπ νξίδνληα.

154 154 Δξεπλεηηθέο ηνκέο Δθηεινχληαη ζε ραξαθηεξηζηηθέο ζέζεηο, θηάλνπλ εθφζνλ είλαη δπλαηφλ κέρξη ηε ζηάζκε έδξαζεο ησλ ζεκειίσλ θαη ζπλνδεχνληαη απφ καθξνζθνπηθή παξαηήξεζε γηα ηε ζχζηαζε ηνπ εδάθνπο θαη ηε ζπκπεξηθνξά ησλ ζεκειίσλ. Δδαθνηερληθή έξεπλα αλαιφγσο κε ην είδνο ηνπ εδάθνπο θαη ην κέγεζνο ηνπ έξγνπ Ζ εθηέιεζε εδαθνηερληθήο έξεπλαο, επηβάιιεηαη ζε έξγα κεγάιεο ζπνπδαηφηεηαο θαζψο επίζεο ζε πεξηπηψζεηο ζηηο νπνίεο ε έθηαζε θαη ην είδνο ησλ πξνβιεκάησλ θαζηζηνχλ αλεπαξθείο ηηο πξνζεγγηζηηθέο εθηηκήζεηο ησλ ραξαθηεξηζηηθψλ ηνπ εδάθνπο πνπ γίλνληαη κε βάζε ηηο άιιεο πιεξνθνξίεο. δ. εηζκηθή επηθηλδπλφηεηα Σα ζηνηρεία πνπ αθνξνχλ ηε κειέηε ηνπ έξγνπ έλαληη ζεηζκνχ, έρνπλ ζθνπφ αθελφο ηελ εθηίκεζε ηνπ ζεηζκηθνχ θηλδχλνπ θαη αθεηέξνπ ηνλ πξνζδηνξηζκφ ηεο απφθξηζεο ηνπ έξγνπ ζε ζεηζκηθέο δξάζεηο. Γηα ηελ εθηίκεζε ηνπ ζεηζκηθνχ θηλδχλνπ απαηηείηαη λα αλαδεηεζνχλ: 1) Σα ζεηζκνινγηθά ζηνηρεία ηεο επξχηεξεο πεξηνρήο 2) ηνηρεία κηθξνδσληθήο κειέηεο 3) Γηαηάμεηο ηνπ ηζρχνληα αληηζεηζκηθνχ θαλνληζκνχ γηα ηελ ππφςε πεξηνρή. Γηα κλεκεία κεγάιεο ζπνπδαηφηεηαο αλαγθαία είλαη ε επεμεξγαζία ησλ ζηνηρείσλ κε ηε ζπλεξγαζία εηδηθνχ ζεηζκνιφγνπ. Γηα ηνλ πξνζδηνξηζκφ ηεο απφθξηζεο ηνπ έξγνπ ζε ζεηζκηθέο δξάζεηο απαηηνχληαη.

155 155 1) Ζ ζπγθέληξσζε πιεξνθνξηψλ γηα ηελ πξνεγνχκελε ζπκπεξηθνξά ηνπ κλεκείνπ ζε ζεηζκνχο θαη 2) Ο πξνζδηνξηζκφο ησλ ραξαθηεξηζηηθψλ ζηνηρείσλ πνπ θαζνξίδνπλ ηελ απφθξηζε (π.ρ. ηδηνπεξίνδνο, απφζβεζε). ε κλεκεία κεγάιεο ζεκαζίαο πξέπεη λα εμεηάδεηαη ε δπλαηφηεηα εηδηθήο έξεπλαο γηα ηε κέηξεζε ησλ δπλακηθψλ ραξαθηεξηζηηθψλ Τιηθά θαη δνκηθά ζηνηρεία Πιεξνθνξίεο νη νπνίεο κπνξνχλ λα ρξεζηκνπνηεζνχλ θαηά ηελ εθπφλεζε ηεο κειέηεο ζηαηηθήο ιεηηνπξγίαο ή ηεο κειέηεο ησλ επεκβάζεσλ, αλαθέξνληαη ζηα θπζηθά, ρεκηθά θαη κεραληθά ραξαθηεξηζηηθά ησλ πιηθψλ δφκεζεο ή θαη νιφθιεξσλ δνκηθψλ ζηνηρείσλ. ηα θπζηθά ραξαθηεξηζηηθά ησλ πιηθψλ, κπνξνχλ λα εληαρζνχλ ε ππθλφηεηα, ε νκνηνκνξθία, ην κέγεζνο θαη ε θαηαλνκή ησλ θελψλ, ε πγξαζία θαη ε πδξναπνξξνθεηηθφηεηα, ε ζθιεξφηεηα θαη ε αδξφηεηα ηεο εμσηεξηθήο επηθάλεηαο, ε αληνρή ζε δηάξθεηα θαη νη κνλσηηθέο ηδηφηεηεο. ια απηά ηα ραξαθηεξηζηηθά, κπνξνχλ λα αλαδεηεζνχλ θαη γηα ηα δνκηθά ζηνηρεία πνπ απνηεινχλ άζξνηζκα επηκέξνπο πιηθψλ. Σα ρεκηθά ραξαθηεξηζηηθά ελδηαθέξνπλ θπξίσο ζε ζρέζε κε ηελ πηζαλφηεηα ρξεζηκνπνίεζεο θαηά ηελ επέκβαζε λέσλ πιηθψλ κε ηα νπνία πξέπεη λα ππάξρεη ζπκβαηφηεηα. Χο κεραληθά ραξαθηεξηζηηθά ελλννχληαη νη πάζεο θχζεσο αληνρέο (ζιηπηηθή, εθειθπζηηθή) θαη ε παξακνξθσζηκφηεηα (κέηξν ειαζηηθφηεηαο θιπ.) ησλ επηκέξνπο πιηθψλ. Μεγαιχηεξε φκσο ζεκαζία γηα ηε κειέηε έρνπλ ηα κεραληθά ραξαθηεξηζηηθά ησλ δνκηθψλ ζηνηρείσλ ηα νπνία φηαλ δελ έρνπλ κεηξεζεί ακέζσο, κπνξνχλ λα πξνζδηνξηζηνχλ εκκέζσο βάζεη ησλ ραξαθηεξηζηηθψλ ησλ επηκέξνπο πιηθψλ θαη ηνπ ηξφπνπ ζχλδεζεο ησλ. Ο πξνζδηνξηζκφο ησλ ραξαθηεξηζηηθψλ γίλεηαη κε εξγαζηεξηαθέο δνθηκέο (πνπ πξνυπνζέηνπλ ηελ απνθνπή δνθηκίσλ) θαη κε επηηφπνπ δνθηκέο (κε θαηαζηξνθηθέο). Σα φξγαλα πνπ ρξεζηκνπνηνχληαη ζηηο επηηφπνπ κε θαηαζηξνθηθέο δνθηκέο (π.ρ. θξνπζίκεηξν) πξέπεη λα είλαη

156 156 βαζκνλνκεκέλα γηα φκνηα πιηθά. ε αληίζεηε πεξίπησζε ε βαζκνλφκεζε πξέπεη λα γίλεη ζε δείγκαηα πνπ ζηε ζπλέρεηα ζα δνθηκαζηνχλ ζην εξγαζηήξην. Ζ ζχληαμε ηνπ πξνγξάκκαηνο εξεπλψλ πξέπεη λα ζπλδπάδεη ηηο δεηγκαηνιεςίεο κε ηηο δνθηκέο επηηφπνπ ψζηε κε ηνπο θαηά ην δπλαηφλ ιηγφηεξνπο ηξαπκαηηζκνχο λα ζπιιέγνληαη αμηφπηζηα νηνηρεία. Γηα ηε ζχληαμε ηνπ πξνγξάκκαηνο θαη ηνλ θαζνξηζκφ ηνπ πιήζνπο ησλ δνθηκψλ θάζε εξεπλεηηθήο εξγαζίαο πξέπεη λα εθαξκφδνληαη νη παξαθάησ αξρέο: Αληηπξνζσπεπηηθφηεηα ησλ δεηγκάησλ ή ησλ ζέζεσλ δνθηκίσλ. Καζνξηζκφο ηνπ ειαρίζηνπ πιήζνπο δνθηκψλ γηα θάζε είδνο ψζηε λα είλαη δπλαηή ε ζηαηηζηηθή επεμεξγαζία ησλ απνηειεζκάησλ. πζρεηηζκφο κε ηηο κεζφδνπο ππνινγηζκνχ πνπ ζα εθαξκνζηνχλ ψζηε λα αλαδεηψληαη θάζε θνξά ηα απαηηνχκελα ραξαθηεξηζηηθά πνπ ζα ρξεζηκνπνηεζνχλ ζηε κειέηε. ηηο πεξηπηψζεηο ζηηο νπνίεο δηαπηζηψλεηαη φηη δελ είλαη δπλαηή ε δηελέξγεηα εξεπλεηηθψλ εξγαζηψλ είηε γηαηί ππάξρεη κεγάιε αλνκνηνκνξθία πιηθψλ θαη ηξφπσλ δφκεζεο είηε γηαηί απνθιείεηαη ε ιήςε δνθηκίσλ είηε γηαηί ην θφζηνο ησλ απαηηνχκελσλ εξεπλψλ είλαη δπζαλάινγν κε ηε ζεκαζία ηνπ αληηθεηκέλνπ, ν πξνζδηνξηζκφο ησλ ζηνηρείσλ πνπ απαηηνχληαη γηα ηε κειέηε κπνξεί λα γίλεηαη κε εθαξκνγή ησλ θαλνληζκψλ θαη πξνδηαγξαθψλ ή κε ηε βνήζεηα ηεο βηβιηνγξαθίαο, βάζεη ησλ ζηνηρείσλ ηεο απνηχπσζεο θαη ηνπ καθξνζθνπηθνχ ειέγρνπ ησλ πιηθψλ θαη ηνπ ηξφπνπ δφκεζεο Μειέηε ζηαηηθήο ιεηηνπξγία α. θνπφο θνπφο ηεο κειέηεο ζηαηηθήο ιεηηνπξγίαο είλαη λα δψζεη πιεξνθνξίεο γηα ηελ εληαηηθή θαηάζηαζε ησλ θεξφλησλ ζηνηρείσλ ηνπ κλεκείνπ ππφ ηε ζεκεξηλή ηνπ θαηάζηαζε αιιά θαη ζε πξνεγνχκελεο θάζεηο, λα εξκελεχζεη ηηο βιάβεο πνπ πηζαλφλ ππάξρνπλ θαη λα εθηηκήζεη ην βαζκφ αζθαιείαο.

157 157 β. Κχξηα πεξηερφκελα ηεο κειέηεο Σα πεξηερφκελα ηεο κειέηεο ζηαηηθήο ιεηηνπξγίαο κπνξνχλ λα πνηθίιινπλ, αλαιφγσο κε ηηο ηδηαηηεξφηεηεο θάζε έξγνπ θαη ηελ πξνβιεπφκελε επέκβαζε. ηε γεληθή πεξίπησζε ηα θχξηα πεξηερφκελα ηεο κειέηεο είλαη ηα αθφινπζα: Παξαδνρέο θνξηίζεσλ. Βαζίδνληαη ζηελ απνηχπσζε θαη ηηο εξεπλεηηθέο εξγαζίεο. Αλ ηα ζηνηρεία δελ είλαη επαξθή, εθαξκφδεηαη ν Διιεληθφο Καλνληζκφο Φνξηίζεσλ δνκηθψλ έξγσλ. Οη θνξηίζεηο κπνξνχλ λα δηαθξίλνληαη ζε 3 θαηεγνξίεο: Φνξηίζεηο πνπ εθαξκφδνληαη ζηελ παξνχζα θαηάζηαζε, θνξηίζεηο πνπ ππήξμαλ ζην παξειζφλ θαη θνξηίζεηο πνπ ελδέρεηαη λα εθαξκνζηνχλ ππφ ηε ζεκεξηλή κνξθή θαη ιεηηνπξγία ηνπ έξγνπ. Μεραληζκνί κεηαθνξάο θνξηίσλ. ηαλ δελ ρξεζηκνπνηνχληαη γηα ηελ επίιπζε πξνζνκνηψκαηα ηνπ ζπλφινπ ηνπ θέξνληνο νξγαληζκνχ, πεξηγξάθνληαη νη κεραληζκνί κεηαθνξάο ησλ θνξηίσλ θαη ππνινγίδνληαη ηα δηαβηβαδφκελα θνξηία ζηα θχξηα θαηαθφξπθα ζηνηρεία θαη ζηα ζεκέιηα. Μφξθσζε πξνζνκνησκάησλ ζηαηηθήο ιεηηνπξγίαο (κνληέισλ). Σα κνληέια ζηαηηθήο ιεηηνπξγίαο κπνξνχλ λα είλαη δηαθνξεηηθά γηα δηαθνξεηηθά είδε θαηαπνλήζεσλ θαη λα αληηπξνζσπεχνπλ ην ζχλνιν ηεο θέξνπζαο θαηαζθεπήο ή επηκέξνπο ζηνηρεία. Οη ππνινγηζηηθέο κέζνδνη επηιέγνληαη βάζεη ησλ αλαγθψλ θαη ησλ επηδησθνκέλσλ ζηφρσλ. Σν είδνο ησλ κνληέισλ πξέπεη λα θαζνξίδεηαη αλάινγα κε ηηο ππνινγηζηηθέο κεζφδνπο πνπ ζα εθαξκνζηνχλ. Ζ αθξίβεηα ησλ ρξεζηκνπνηνχκελσλ ππνινγηζηηθψλ κεζφδσλ θαιφ είλαη λα ζπκβαδίδεη κε ηελ αθξίβεηα ησλ δεδνκέλσλ. Ζ αλεπάξθεηα ή ε πιήξεο απνπζία πιεξνθνξηψλ γηα ηα ραξαθηεξηζηηθά ησλ δνκηθψλ ζηνηρείσλ θαη ηελ ηζηνξία θνξηίζεσο κπνξνχλ λα εμηζνξξνπεζνχλ κε παξακεηξηθέο επηιχζεηο. Κξηηήξην επηηπρνχο επηινγήο είλαη ε αηηηνιφγεζε ησλ βιαβψλ.

158 158 Έιεγρνο ζπκπεξηθνξάο ηεο ζεκειίσζεο. Βάζεη ησλ θπζηθψλ θαη κεραληθψλ ραξαθηεξηζηηθψλ, ηεο ζηξσκαηνινγίαο ηνπ εδάθνπο, ησλ θνξηίσλ ηεο αλσδνκήο θαη ηεο κνξθήο ησλ θνξέσλ ηεο αλσδνκήο ζα πξέπεη λα ππνινγηζζεί ν ζπληειεζηήο αζθαιείαο ηεο ζεκειίσζεο έλαληη θαηαζηξνθηθήο ή ιεηηνπξγηθήο αζηνρίαο θαη νη πηζαλέο θαζηδήζεηο. Βάζεη ησλ ζηνηρείσλ απηψλ ν κειεηεηήο είλαη ππνρξεσκέλνο λα δηαπηζηψζεη εάλ ε ζεκειίσζε ηνπ θηηξίνπ πξέπεη λα εληζρπζεί θαη εάλ ηελ επεξεάδνπλ ή ζα ηελ επεξεάζνπλ δπζκελψο νη ζπλζήθεο ηνπ ακέζνπ πεξηβάιινληνο (εθζθαθέο, γεηηνληθέο θαηαζθεπέο θιπ.). Δθηίκεζε θέξνπζαο ηθαλφηεηαο. Ζ εθηίκεζε ηεο θέξνπζαο ηθαλφηεηαο ζπλίζηαηαη ζηνλ ππνινγηζκφ ησλ εληαηηθψλ κεγεζψλ ππφ ηηο θνξηίζεηο ηνπ εδαθίνπ α θαη ηελ εθηίκεζε ησλ αλαπηπζζνκέλσλ ηάζεσλ (νη νπνίεο ζπγθξίλνληαη κε ηηο ζπλήζσο απνδεθηέο ηηκέο ηάζεσλ γηα παξφκνηα πιηθά) ή ησλ δηαηηζεκέλσλ ζπληειεζηψλ αζθαιείαο. Ζ εηθφλα ηεο ζπκπεξηθνξάο νινθιεξψλεηαη κε ηελ πεξηγξαθή ησλ πηζαλψλ βιαβψλ ή παξακνξθψζεσλ πνπ ζα κπνξνχζαλ λα αλαπηπρζνχλ ππφ ηελ επελέξγεηα ησλ εμεηαδνκέλσλ θνξηηθψλ θαηαζηάζεσλ. Ηδηαίηεξν ηκήκα ηεο εθηίκεζεο ηε&omicro