ΘΔΜΑ ΓΗΠΛΩΜΑΣΗΚΖ ΔΡΓΑΗΑ: ΟΗ ΠΑΓΚΟΜΗΔ ΠΡΟΟΠΣΗΚΔ ΣΟΤ ΦΤΗΚΟΤ ΑΔΡΗΟΤ ΚΑΗ ΣΟ ΜΔΛΛΟΝ ΣΖ ΛΗΓΝΗΣΗΚΖ ΖΛΔΚΣΡΟΠΑΡΑΓΩΓΖ ΣΖΝ ΔΛΛΑΓΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΘΔΜΑ ΓΗΠΛΩΜΑΣΗΚΖ ΔΡΓΑΗΑ: ΟΗ ΠΑΓΚΟΜΗΔ ΠΡΟΟΠΣΗΚΔ ΣΟΤ ΦΤΗΚΟΤ ΑΔΡΗΟΤ ΚΑΗ ΣΟ ΜΔΛΛΟΝ ΣΖ ΛΗΓΝΗΣΗΚΖ ΖΛΔΚΣΡΟΠΑΡΑΓΩΓΖ ΣΖΝ ΔΛΛΑΓΑ"

Transcript

1 ΑΡΗΣΟΣΔΛΔΗΟ ΠΑΝΔΠΗΣΖΜΗΟ ΘΔΑΛΟΝΗΚΖ ΠΟΛΤΣΔΥΝΗΚΖ ΥΟΛΖ ΣΜΖΜΑ ΖΛΔΚΣΡΟΛΟΓΩΝ ΜΖΥΑΝΗΚΩΝ ΚΑΗ ΜΖΥΑΝΗΚΩΝ ΤΠΟΛΟΓΗΣΩΝ ΣΟΜΔΑ ΖΛΔΚΣΡΗΚΖ ΔΝΔΡΓΔΗΑ ΔΡΓΑΣΖΡΗΟ ΤΣΖΜΑΣΩΝ ΖΛΔΚΣΡΗΚΖ ΔΝΔΡΓΔΗΑ ΘΔΜΑ ΓΗΠΛΩΜΑΣΗΚΖ ΔΡΓΑΗΑ: ΟΗ ΠΑΓΚΟΜΗΔ ΠΡΟΟΠΣΗΚΔ ΣΟΤ ΦΤΗΚΟΤ ΑΔΡΗΟΤ ΚΑΗ ΣΟ ΜΔΛΛΟΝ ΣΖ ΛΗΓΝΗΣΗΚΖ ΖΛΔΚΣΡΟΠΑΡΑΓΩΓΖ ΣΖΝ ΔΛΛΑΓΑ ΚΟΛΣΑΚΛΗ ΝΙΚΟΛΑΟ, 5387 ΔΠΗΒΛΔΠΩΝ: ΑΓΙ ΠΑΠΑΓΟΠΟΤΛΟ, ΑΝΑΠΛΗΡΧΣΗ ΚΑΘΗΓΗΣΗ, ΣΜΗΜΑ ΜΗΥΑΝΟΛΟΓΧΝ ΜΗΥΑΝΙΚΧΝ Α.Π.Θ. ΘΔΑΛΟΝΙΚΗ 2010

2 ΠΡΟΛΟΓΟ Ζ παξνχζα βηβιηνγξαθηθή δηπισκαηηθή εξγαζία πξαγκαηεχεηαη θαη απνηππψλεη ηα απνηειέζκαηα κηαο εθηεηακέλεο θαη ελδειερνχο έξεπλαο πάλσ ζηηο πξννπηηθέο ρξήζεο ηνπ θπζηθνχ αεξίνπ ζε παγθφζκηα θιίκαθα. Γηα ηελ πινπνίεζή ηεο ρξεζηκνπνηήζεθαλ δχν βαζηθά ελάξηα, ην ελάξην Αλαθνξάο θαη ην ελάξην 450, ηα νπνία απεηθνλίδνπλ ηελ θαηάζηαζε πνπ ζα δηακνξθσζεί ζην παγθφζκην ελεξγεηαθφ πεξηβάιινλ, αληηπξνζσπεχνληαο ην θαζέλα δηαθνξεηηθέο ζπλζήθεο εμέιημεο. Σν ελάξην Αλαθνξάο πεξηγξάθεη ηη ζα ζπκβεί αλ, κεηαμχ ησλ άιισλ, δε ιεθζνχλ λέεο πξσηνβνπιίεο φζν αθνξά ηνλ ελεξγεηαθφ ηνκέα, πέξαλ φζσλ πνιηηηθψλ έρνπλ ήδε πηνζεηεζεί κέρξη ηα κέζα ηνπ 2009, ελψ ην ελάξην 450 πεξηγξάθεη ηηο ζπλέπεηεο γηα ηηο ελεξγεηαθέο αγνξέο κηαο ζπληνληζκέλεο θαη παγθφζκηαο πξνζπάζεηαο κε ζθνπφ λα επηηεπρζεί κηα ηέηνηα πνξεία ησλ εθπνκπψλ ησλ αεξίσλ ηνπ ζεξκνθεπίνπ, ε νπνία ζα ελζάξξπλε ηε ζηαζεξνπνίεζε ηεο ζπγθέληξσζεο απηψλ ησλ αεξίσλ ζηελ αηκφζθαηξα ζηα 450 ppm ηζνδπλάκνπ CO 2. Όπσο είλαη θπζηθφ, φια ηα απνηειέζκαηα απνηεινχλ δεδνκέλα εθηηκήζεσλ θαη σο ηέηνηα ζα πξέπεη λα αληηκεησπηζηνχλ. Καηά ζπλέπεηα, θξίλεηαη ζθφπηκε ε αμηνιφγεζε, αλαζεψξεζε θαη επηθαηξνπνίεζε ηφζν ησλ δεδνκέλσλ φζν θαη ησλ απνηειεζκάησλ ηνπο, εμαηηίαο ηεο αβέβαηεο θαη ξεπζηήο θαηάζηαζεο πνπ θπξηαξρεί ζε παγθφζκην επίπεδν, ηδίσο φζνλ αθνξά ηελ νηθνλνκηθή αλάπηπμε. ην ηειεπηαίν θνκκάηη ηεο εξγαζίαο, γίλεηαη κηα ζπλνπηηθή πεξηγξαθή θαη εθηίκεζε πνπ αθνξά ηελ εμέιημε ηεο ιηγληηηθήο ειεθηξνπαξαγσγήο ζηελ Διιάδα κε θάπνηα επηπιένλ ζηνηρεία γηα ηε ρξήζε ηνπ ιηγλίηε σο θαχζηκν παγθνζκίσο. Ζ θαηάζηαζε ηεο ιηγληηηθήο ειεθηξνπαξαγσγήο ζηελ Διιάδα είλαη αξθεηά ξεπζηή θαη βξίζθεηαη ελ αλακνλή ηεο εθπφλεζεο θαη δεκνζηνπνίεζεο ηνπ λένπ Δπηρεηξεζηαθνχ ρεδίνπ ηεο Γ.Δ.Ζ. γηα ηελ πεξίνδν Γηα ηελ επηηπρή νινθιήξσζε απηήο ηεο εξγαζίαο ζα ήζεια λα επραξηζηήζσ ζεξκά ηνλ αλαπιεξσηή θαζεγεηή ηνπ Σκήκαηνο Μεραλνιφγσλ Μεραληθψλ θαη επηβιέπνληα θαζεγεηή ηεο δηπισκαηηθήο εξγαζίαο, θ. Άγη Παπαδφπνπιν γηα ηελ άςνγε ζπλεξγαζία καο, ηελ εκπηζηνζχλε πνπ κνπ επέδεημε, ηε ζηήξημή ηνπ ζε φιε ηε δηάξθεηα ηεο ζπλεξγαζίαο θαη ηελ άκεζε επίιπζε φισλ ησλ δπζθνιηψλ πνπ ζπλάληεζα θαηά ηελ ελαζρφιεζή κνπ κε ην ελ ιφγσ ζέκα. ην ζεκείν απηφ ζα ήζεια επίζεο λα επραξηζηήζσ ηδηαίηεξα ηνλ θαζεγεηή κνπ ζην Σκήκα Ζιεθηξνιφγσλ Μεραληθψλ θαη Μεραληθψλ Τπνινγηζηψλ, θ. Γεκήηξε Λακπξίδε, ν νπνίνο κε ζπλέζηεζε ζηνλ θ. Παπαδφπνπιν, δίδνληαο κνπ κε απηφ ηνλ ηξφπν ηελ επθαηξία θαη ηε δπλαηφηεηα λα αζρνιεζψ κε ην ελ ιφγσ ζέκα. Ξερσξηζηέο επραξηζηίεο ζα ήζεια λα απεπζχλσ θαη ζηνλ έηεξν θαζεγεηή κνπ ζην Σκήκα Ζιεθηξνιφγσλ Μεραληθψλ θαη Μεραληθψλ Τπνινγηζηψλ, θ. Γξεγφξε Παπαγηάλλε γηα ηε βνήζεηά ηνπ θαη ηηο πνιχηηκεο ζπκβνπιέο ηνπ, νη νπνίεο ήηαλ ηδηαίηεξα ρξήζηκεο γηα ηελ νινθιήξσζε ηεο ελ ιφγσ εξγαζίαο.

3 Δμαηξεηηθά πνιχηηκα θη εμίζνπ δπζεχξεηα, ήηαλ ηα ζηνηρεία πνπ κνπ έδσζε ν κεραληθφο ηεο Γ.Δ.Ζ. θαη δηεπζπληήο ηνπ Οξπρείνπ Καξδηάο, θ. Ησάλλεο Ησαθείκ, ηνλ νπνίν ζα ήζεια λα επραξηζηήζσ εηιηθξηλά γηα ηελ άκεζε ζπλεηζθνξά ηνπ θαη ηελ παξνρή θάζε βνήζεηαο θαη ελεκέξσζεο πάλσ ζην θνκκάηη ηεο ιηγληηηθήο ειεθηξνπαξαγσγήο θαη ησλ ζρεηηθψλ δξαζηεξηνηήησλ ηεο Γεκφζηαο Δπηρείξεζεο Ζιεθηξηζκνχ. Θα ήηαλ κεγάιε αραξηζηία εθ κέξνπο κνπ αλ παξέιεηπα λα αλαθέξσ ηελ επγλσκνζχλε θαη ηηο μερσξηζηέο επραξηζηίεο απέλαληη ζηε κεηέξα κνπ γηα ηελ ακέξηζηε ζπκπαξάζηαζε θαη αγάπε ηεο ζε φιε απηή ηελ πνξεία ηεο αθαδεκατθήο θαη φρη κφλν εθπαίδεπζήο κνπ. Κνιηζαθιήο Νηθφιανο

4 ΠΔΡΙΛΗΦΗ Ζ παξνχζα δηπισκαηηθή εξγαζία αζρνιείηαη κε ηε κειέηε ησλ πξννπηηθψλ πνπ δηακνξθψλνληαη ζε παγθφζκην επίπεδν θαη ζε καθξνπξφζεζκε βάζε απφ ηε ρξήζε ηνπ θπζηθνχ αεξίνπ θαη πεξηέρεη επίζεο κηα ζπλνπηηθή αλάιπζε ησλ πξννπηηθψλ ρξήζεο ηνπ ιηγλίηε ζηελ Διιεληθή ειεθηξνπαξαγσγή. Σν πεξηερφκελν ηεο εξγαζίαο δηαξζξψλεηαη ζε επηά θεθάιαηα: 1. Μεζνδνινγία θαη παξαδνρέο ηεο εξγαζίαο, φπνπ αλαθέξνληαη νη παξάγνληεο θαη νη παξαδνρέο πνπ ειήθζεζαλ ππ φςε θαη πεξηγξάθνληαη ηα δχν ππφ κειέηε ελάξηα (ελάξην Αλαθνξάο θαη ελάξην 450) 2. Πξννπηηθή γηα ηε δήηεζε θπζηθνύ αεξίνπ, φπνπ πξνζδηνξίδνληαη νη παξάγνληεο πνπ ζα θαζνξίζνπλ ηε δήηεζε θαη δίδνληαη ηα απνηειέζκαηα ησλ εθηηκήζεσλ ηεο δήηεζεο αλά ηνκέα, αλά πεξηθέξεηα θαη αλά ελάξην 3. Οη πξννπηηθέο γηα ηελ πξνκήζεηα θπζηθνύ αεξίνπ θαη ηηο επελδύζεηο, φπνπ αλαιχνληαη νη πξνβιεπφκελεο ηάζεηο γηα ηελ παξαγσγή θαη ην εκπφξην θπζηθνχ αεξίνπ, δίδνληαη ηα απνηειέζκαηα ησλ εθηηκήζεσλ ζε φηη αθνξά ηελ παξαγσγή θπζηθνχ αεξίνπ αλά πεξηθέξεηα θαη αλά ελάξην θαη ηέινο εθηηκψληαη νη επελδπηηθέο απαηηήζεηο κέρξη ην ηέινο ηεο πξνβιεπφκελεο πεξηφδνπ ζε φηη αθνξά ηελ εμεξεχλεζε, ηελ παξαγσγή θαζψο θαη ησλ ζρεηηθψλ ππνδνκψλ 4. Πεξηθεξεηαθή αλάιπζε, φπνπ εμεηάδνληαη ελδειερψο ηα δεηήκαηα ηεο παξαγσγήο θαη ηεο πξνκήζεηαο θπζηθνχ αεξίνπ κεηαμχ ησλ ππφ κειέηε πεξηθεξεηψλ, κε επηκέξνπο αλάιπζε ζε θάζε πεξηθέξεηα ησλ ζρεηηθψλ ηάζεσλ ζηηο θπξηφηεξεο ρψξεο 5. Τπνδνκέο θπζηθνύ αεξίνπ ζηελ Δπξώπε, φπνπ θαηαγξάθεηαη ην πθηζηάκελν θαη ην ζρεδηαδφκελν δίθηπν ππνδνκψλ ζηελ Δπξψπε (αγσγνί θαη ηεξκαηηθνί ζηαζκνί LNG) 6. Παξαγωγή ειεθηξηθήο ελέξγεηαο κε θαύζηκν ιηγλίηε, φπνπ δίδνληαη αξρηθά, ζηνηρεία γηα ηε ρξήζε ηνπ ιηγλίηε ζε παγθφζκην επίπεδν θαη ζηε ζπλέρεηα παξνπζηάδεηαη κηα εθηίκεζε γηα ην κέιινλ ηεο ιηγληηηθήο ειεθηξνπαξαγσγήο ζηελ Διιάδα 7. πκπεξάζκαηα ηεο εξγαζίαο, φπνπ γίλεηαη κηα ζπλνπηηθή θαη πεξηεθηηθή αλαζθφπεζε ησλ ζπκπεξαζκάησλ ηεο ελ ιφγσ εξγαζίαο δίδνληαο κηα βαζηθή εηθφλα γηα ην ελεξγεηαθφ (θαη φρη κφλν) πεξηβάιινλ πνπ δηακνξθψλεηαη θάησ απφ ηηο ζπγθεθξηκέλεο ζπλζήθεο πνπ ειήθζεζαλ ππφςε ζηελ εξγαζία ην ηέινο ηεο εξγαζίαο αλαθέξεηαη ε βηβιηνγξαθία πνπ ρξεζηκνπνηήζεθε θαζψο θαη παξάξηεκα πνπ πεξηέρεη ηνπο νξηζκνχο ησλ πεξηθεξεηψλ θαη ησλ νκαδνπνηήζεσλ ησλ ρσξψλ θαζψο θαη ηνπο νξηζκνχο θαη ηηο ηζνδπλακίεο ησλ κνλάδσλ πνπ ρξεζηκνπνηήζεθαλ.

5 ΠΙΝΑΚΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΚΕΥΑΛΑΙΟ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΠΑΡΑΔΟΦΕ ΣΗ ΕΡΓΑΙΑ Εισαγωγή Βασικές παραδοχές Πληθυσμός Οικονομική ανάπτυξη Ενεργειακές τιμές Σιμές πετρελαίου Σιμές φυσικού αερίου Σιμές λιθάνθρακα Σιμές CO Σεχνολογία ΚΕΥΑΛΑΙΟ ΠΡΟΟΠΣΙΚΗ ΓΙΑ ΣΗ ΖΗΣΗΗ ΥΤΙΚΟΤ ΑΕΡΙΟΤ Εισαγωγή Προβλεπόμενες τάσεις για τη ζήτηση φυσικού αερίου ενάριο Αναφοράς Σάσεις της ζήτησης ανά περιφέρεια Σάσεις της ζήτησης ανά τομέα ενάριο Ανάλυση των παραγόντων που καθορίζουν τη ζήτηση φυσικού αερίου Η σχέση μεταξύ της χρήσης φυσικού αερίου και της οικονομικής δραστηριότητας Σα οικονομικά του ανταγωνισμού μεταξύ των καυσίμων Επιλογή καυσίμου στην ηλεκτροπαραγωγή Επιλογή καυσίμου στη βιομηχανία ΠΙΝΑΚΑ ΠΕΡΙΕΦΟΜΕΝΩΝ i

6 Επιλογή καυσίμου στον κτιριακό τομέα Χρήση φυσικού αερίου ως πρώτη ύλη Ευαισθησία της ζήτησης φυσικού αερίου σε σχέση με τις τιμές του αερίου Οι επιπτώσεις της τεχνολογικής καινοτομίας και της κλιματικής αλλαγής Κυβερνητικές πολιτικές και γεωπολιτική ΚΕΥΑΛΑΙΟ ΟΙ ΠΡΟΟΠΣΙΚΕ ΓΙΑ ΣΗΝ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΑΕΡΙΟΤ ΚΑΙ ΣΙ ΕΠΕΝΔΤΕΙ Εισαγωγή Προβλεπόμενες τάσεις στην παραγωγή και το εμπόριο αερίου ενάριο Αναφοράς Παγκόσμια και περιφερειακή προοπτική Παραγωγή αερίου ανά τύπο Προοπτικές για τo διαπεριφερειακό εμπόριο ενάριο Προοπτικές των επενδύσεων και του κόστους Επενδυτικές απαιτήσεις ως το Οι τάσεις του κόστους Εξερεύνηση και παραγωγή Εγκαταστάσεις υγροποίησης φυσικού αερίου ΚΕΥΑΛΑΙΟ ΠΕΡΙΥΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΛΤΗ Εισαγωγή Βόρεια Αμερική Ζήτηση αερίου Προμήθεια αερίου: Η.Π.Α Προμήθεια αερίου: Καναδάς και Μεξικό ΠΙΝΑΚΑ ΠΕΡΙΕΦΟΜΕΝΩΝ ii

7 4.2.4 Εισαγωγές LNG Η Ρωσία και η περιοχή της Κασπίας Ζήτηση αερίου Ρωσική προμήθεια προσφορά αερίου Προμήθεια αερίου από την Κασπία Ευρώπη ΟΟΑ / Ευρωπαϊκή Ένωση Ζήτηση αερίου Προμήθεια προσφορά φυσικού αερίου Επιλογές προμηθειών της Ευρώπης το Μέση Ανατολή Περιφερειακή ζήτηση και προσφορά Κατάρ Ιράν Τπόλοιπες χώρες της Μέσης Ανατολής Αφρική Ασία Ειρηνικός Λατινική Αμερική ΚΕΥΑΛΑΙΟ ΤΠΟΔΟΜΕ ΥΤΙΚΟΤ ΑΕΡΙΟΤ ΣΗΝ ΕΤΡΩΠΗ Εισαγωγή Projects αγωγών Τφιστάμενοι αγωγοί φυσικού αερίου στην Ευρώπη χεδιαζόμενοι αγωγοί φυσικού αερίου για την Ευρώπη LNG projects Τφιστάμενοι και σχεδιαζόμενοι τερματικοί σταθμοί επαναεριοποίησης LNG ΚΕΥΑΛΑΙΟ ΠΙΝΑΚΑ ΠΕΡΙΕΦΟΜΕΝΩΝ iii

8 ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΗΛΕΚΣΡΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΜΕ ΚΑΤΙΜΟ ΛΙΓΝΙΣΗ Παγκόσμια παραγωγή λιγνίτη Εισαγωγή Παραγωγή λιγνίτη στις χώρες του ΟΟΑ Περιφέρεια ΟΟΑ Βόρεια Αμερική Περιφέρεια ΟΟΑ Ειρηνικός Περιφέρεια ΟΟΑ Ευρώπη Παραγωγή λιγνίτη στις χώρες μη μέλη του ΟΟΑ Λιγνιτική ηλεκτροπαραγωγή στην Ελλάδα Εισαγωγή Επιχειρησιακό σχέδιο της Δ.Ε.Η Αποθέματα λιγνίτη στη Δυτική Μακεδονία χεδιασμός των ορυχείων χεδιασμός του ορυχείου Μαυροπηγής χεδιασμός ορυχείων ΝΔ Πεδίου Τψηλάντη και οικισμού Κομάνου Προοπτικές εξέλιξης της εγκατεστημένης ισχύος των λιγνιτικών μονάδων της Δ.Ε.Η. κατά την περίοδο ΚΕΥΑΛΑΙΟ ΤΜΠΕΡΑΜΑΣΑ ΣΗ ΕΡΓΑΙΑ ΚΕΥΑΛΑΙΟ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΥΙΚΕ ΑΝΑΥΟΡΕ ΠΑΡΑΡΣΗΜΑ ΠΙΝΑΚΑ ΠΕΡΙΕΦΟΜΕΝΩΝ iv

9 ΚΕΥΑΛΑΙΟ 1 ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΠΑΡΑΔΟΦΕ ΣΗ ΕΡΓΑΙΑ 1.1 Δηζαγσγή Παιαηφηεξεο κειέηεο ζρεηηθά κε ηηο πξννπηηθέο γηα ηε ρξήζε ελέξγεηαο έρνπλ θαηαδείμεη ηελ έιιεηςε βησζηκφηεηαο ησλ ζεκεξηλψλ ελεξγεηαθψλ ηάζεσλ, ζε πεξηβαιινληηθφ, νηθνλνκηθφ θαη θνηλσληθφ επίπεδν, θαζψο θαη ηελ επείγνπζα αλάγθε γηα δξάζε κε ζθνπφ λα επηηεπρζεί κηα καδηθή παγθφζκηα ζηξνθή πξνο ηηο ηερλνινγίεο ρακειψλ εθπνκπψλ άλζξαθα. Σν δήηεκα ππήξμε ηδηαίηεξα επίθαηξν ην 2009, θαζψο νη ρψξεο ζε φιν ηνλ θφζκν δηαπξαγκαηεχνληαη κηα λέα παγθφζκηα ζπκθσλία ζρεηηθά κε ηε δξάζε γηα ηελ αληηκεηψπηζε ηεο θιηκαηηθήο αιιαγήο. Ζ ελέξγεηα βξίζθεηαη ζην επίθεληξν ηνπ πξνβιήκαηνο, θαζψο αληηπξνζσπεχεη ην 65% ησλ παγθφζκησλ εθπνκπψλ αεξίσλ ηνπ ζεξκνθεπίνπ θη επνκέλσο είλαη απηή πνπ πξέπεη λα βξεζεί ζην επίθεληξν ηεο ιχζεο. Οη άγξηεο κεηαβνιέο ησλ ηηκψλ ηεο ελέξγεηαο ηα ηειεπηαία ρξφληα, επέζηεζαλ επίζεο ηελ πξνζνρή γηα ηε ζεκαζία ηεο ελέξγεηαο ζε θάζε ηνκέα ηεο νηθνλνκηθήο δξαζηεξηφηεηαο θαη ηεο επάισηεο ζέζεο καο ζηηο αληζνξξνπίεο ηνπ εθνδηαζκνχ θαπζίκσλ. Ζ αχμεζε ησλ ηηκψλ κέρξη ηα κέζα ηνπ 2008, έπαημε πξνθαλψο ην ξφιν ηεο ψζηε ε παγθφζκηα νηθνλνκία λα βξεζεί ζηε ρεηξφηεξε χθεζε κεηά ην Γεχηεξν Παγθφζκην Πφιεκν (Γηάγξακκα 1.1). 1 Διάγραμμα 1.1: Εξζλιξθ του παγκόςμιου ΑΕΠ κατά τθν περίοδο (με επιμζρουσ διαχωριςμό τθσ εξζλιξθσ των ΑΕΠ μεταξφ αναπτυγμζνων και αναπτυςςόμενων-αναδυόμενων οικονομιϊν) και αντίςτοιχεσ προβλζψεισ για τα ζτθ (IMF, 2009 World Economic Outlook) 2 Ζ παξνχζα εξγαζία επηθεληξψζεθε ζηε κειέηε ησλ πξννπηηθψλ ηεο παγθφζκηαο αγνξάο θπζηθνχ αεξίνπ. Σα απνηειέζκαηα ηεο αλάιπζεο πνπ παξνπζηάδνληαη εδψ, ΚΕΥΑΛΑΙΟ 1: ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΠΑΡΑΔΟΦΕ ΣΗ ΕΡΓΑΙΑ - 1 -

10 έρνπλ σο ζηφρν λα παξέρνπλ πιεξνθνξίεο θαη έλα απζηεξφ πνζνηηθφ πιαίζην γηα ηελ αμηνιφγεζε ησλ πηζαλψλ κειινληηθψλ ηάζεσλ ζηελ αγνξά θπζηθνχ αεξίνπ θαη εηδηθφηεξα κέζσ ηνπ ελαξίνπ 450, ηε ζρέζε θφζηνπο απνηειεζκαηηθφηεηαο ησλ λέσλ πνιηηηθψλ γηα ηελ αληηκεηψπηζε ηεο θιηκαηηθήο αιιαγήο, ηεο έιιεηςεο ελεξγεηαθήο αζθάιεηαο θαη άιιεο πηεζηηθέο, ζρεηηθέο κε ηελ ελέξγεηα, πνιηηηθέο πξνθιήζεηο. Ζ παξνχζα εξγαζία, φπσο πξναλαθέξζεθε, πεξηέρεη ηα απνηειέζκαηα κηαο εηο βάζνο αμηνιφγεζεο ησλ πξννπηηθψλ γηα ηελ παγθφζκηα αγνξά αεξίνπ, κε επίθεληξν ηνπο θξίζηκνπο παξάγνληεο πνπ ζα θαζνξίζνπλ ηε δήηεζε αεξίνπ, ηελ παξαγσγή θαη ην εκπφξην ζε κεζνπξφζεζκε έσο καθξνπξφζεζκε βάζε. Γίλεη απνηειέζκαηα ηφζν γηα ην ελάξην Αλαθνξάο φζν θαη γηα ην ελάξην 450. ηελ αλάιπζε ιακβάλεηαη ππφςε ε δξακαηηθή νηθνλνκηθή χθεζε πνπ έπιεμε φιεο ηηο πεξηνρέο ηνπ θφζκνπ, ηα λέα κέηξα πνπ νη θπβεξλήζεηο έρνπλ πηνζεηήζεη γηα ηελ επίηεπμε ησλ ελεξγεηαθψλ πεξηβαιινληηθψλ πνιηηηθψλ θαη ηηο αιιαγέο ζηηο πξνζδνθίεο γηα ηηο ηηκέο ηεο ελέξγεηαο ζην εγγχο κέιινλ. Παξέρεη πιεξνθνξίεο γηα ηα νηθνλνκηθά ηεο δήηεζεο θαη πξνζθνξάο αεξίνπ ηφζν ζε εζληθφ φζν θαη ζε πεξηθεξεηαθφ επίπεδν. Ζ αλάιπζε ηεο δήηεζεο αεξίνπ πεξηιακβάλεη κηα αμηνιφγεζε ηεο αληαγσληζηηθφηεηαο ηνπ αεξίνπ έλαληη άιισλ θαπζίκσλ θαη ησλ παξαγφλησλ πνπ θαζνξίδνπλ ηε δήηεζε αεξίνπ αλά ηνκέα, ζπκπεξηιακβαλνκέλσλ ησλ νηθνλνκηθψλ ηεο επηινγήο θαπζίκνπ ζηνλ θξίζηκν ηνκέα ηεο ειεθηξνπαξαγσγήο. ηνλ ηνκέα ηεο πξνζθνξάο (παξαγσγήο), γίλεηαη κηα αμηνιφγεζε ησλ παγθφζκησλ απνζεκάησλ θπζηθνχ αεξίνπ θη εμεηάδνληαη νη πξφζθαηεο ηάζεηο ζηα απνζεκαηηθά, ζηηο αλαθαιχςεηο λέσλ θνηηαζκάησλ αιιά θαη λέσλ γεσηξεηηθψλ δξαζηεξηνηήησλ, θαζψο θαη νη πξννπηηθέο γηα ηερλνινγηθέο εμειίμεηο ζηνλ αλάληε ηνκέα ηνπ θπζηθνχ αεξίνπ. Σέινο, παξνπζηάδνληαη νη πξννπηηθέο ηεο παξαγσγήο θαη ηνπ εκπνξίνπ, θαζψο επίζεο θαη νη επηπηψζεηο γηα ηηο επελδχζεηο, κε ηδηαίηεξε έκθαζε ζηηο θχξηεο ελεξγεηαθέο αγνξέο. Γηα ηνλ ππνινγηζκφ φισλ ησλ παξαπάλσ κεγεζψλ θαη γεληθά γηα ηελ εμέηαζε ησλ κειινληηθψλ ηάζεσλ ηνπ θπζηθνχ αεξίνπ, ρξεζηκνπνηήζεθαλ δχν ελάξηα πξνζέγγηζεο, ην ελάξην Αλαθνξάο θαη ην ελάξην 450. Ζ ππφ εμέηαζε πεξίνδνο είλαη απηή κεηαμχ ησλ εηψλ 2007 θαη Πιήξε ζηνηρεία ππήξραλ γηα ην έηνο 2007 αλ θαη θάπνηα πξνθαηαξθηηθά ζηνηρεία γηα ην 2008 έρνπλ επίζεο ελζσκαησζεί. Οη πξνβιέςεηο πξνθχπηνπλ απφ ηε ρξήζε ελφο κεγάιεο θιίκαθαο καζεκαηηθνχ κνληέινπ, ηνπ World Energy Model, ην νπνίν έρεη ελεκεξσζεί κε βάζε ηα πιένλ πξφζθαηα ηζηνξηθά ζηνηρεία θαη ηηο αλαζεσξεκέλεο παξαδνρέο. Σν ελάξην Αλαθνξάο πεξηγξάθεη ηη ζα ζπκβεί αλ, κεηαμχ ησλ άιισλ, νη θπβεξλήζεηο δελ επξφθεηην λα ιάβνπλ λέεο πξσηνβνπιίεο φζνλ αθνξά ηνλ ελεξγεηαθφ ηνκέα, πέξαλ φζσλ πνιηηηθψλ έρνπλ ήδε πηνζεηεζεί κέρξη ηα κέζα ηνπ Οη πην πξφζθαηεο πνιηηηθέο δξάζεηο, φζνλ αθνξά ηνλ ελεξγεηαθφ ηνκέα, έρνπλ ζρεδηαζηεί γηα λα ζπκβάιινπλ ζηελ αλάδπζε απφ ηελ νηθνλνκηθή χθεζε, ζηελ ελίζρπζε ηεο ελεξγεηαθήο αζθάιεηαο ή γηα ηελ αληηκεηψπηζε ηεο θιηκαηηθήο αιιαγήο θαη ηαπηφρξνλα λα θαηαπνιεκεζνχλ θαη άιια πεξηβαιινληηθά πξνβιήκαηα κέζσ ηεο ΚΕΥΑΛΑΙΟ 1: ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΠΑΡΑΔΟΦΕ ΣΗ ΕΡΓΑΙΑ - 2 -

11 βειηίσζεο ηεο ελεξγεηαθήο απφδνζεο θαη ηεο ελζάξξπλζεο ηεο κεηάβαζεο ζε θαχζηκα κε ρακειφηεξεο εθπνκπέο CO 2. Παξαδείγκαηα ησλ θπξηφηεξσλ λέσλ πνιηηηθψλ πνπ έρνπλ πηνζεηεζεί κέρξη ηα κέζα ηνπ 2009 θαίλνληαη παξαθάησ ζηνλ Πίλαθα 1.1, ν νπνίνο πεξηέρεη ηηο θπξηφηεξεο, ζρεηηθέο κε ηελ ελέξγεηα, θπβεξλεηηθέο πνιηηηθέο πνπ έρνπλ ιεθζεί ππ φςε ζην ελάξην Αλαθνξάο. Πίνακας 1.1: Επιλεγμζνεσ νζεσ ενεργειακζσ κυβερνθτικζσ πολιτικζσ που λαμβάνονται υπόψθ ςτο ενάριο Αναφοράσ (IEA,2009) 3 Δίλαη ζεκαληηθφ ην γεγνλφο φηη ην ελάξην Αλαθνξάο δελ πεξηιακβάλεη δπλαηέο ή πηζαλέο κειινληηθέο πνιηηηθέο πξσηνβνπιίεο θη έηζη δε κπνξεί λα ζεσξεζεί κηα πξφβιεςε γηα ην ηη είλαη πηζαλφ λα ζπκβεί. Αληίζεηα, δίδεη κηα βαζηθή εηθφλα γηα ην πψο νη παγθφζκηεο ελεξγεηαθέο αγνξέο ζα εμειίζζνληαλ αλ νη ζρεηηθέο ηάζεηο ζηε δήηεζε θαη πξνζθνξά ελέξγεηαο δελ άιιαδαλ. Απηφ καο επηηξέπεη λα εμεηάζνπκε πνζνηηθά ηηο πηζαλέο επηπηψζεηο λέσλ θπβεξλεηηθψλ πνιηηηθψλ, φπσο γίλεηαη ζην ελάξην 450. Έρνπλ επίζεο δηεμαρζεί αλαιχζεηο επαηζζεζίαο, ρξεζηκνπνηψληαο ελαιιαθηηθέο ζεσξήζεηο γηα ηελ αλάπηπμε ηνπ ΑΔΠ θαη ησλ ηηκψλ ηεο ελέξγεηαο, ψζηε λα αληηθαηνπηξίδεηαη ε ηεξάζηηα αβεβαηφηεηα θαη ησλ δχν παξαγφλησλ. Σν ελάξην 450 πεξηγξάθεη ηηο ζπλέπεηεο γηα ηηο ελεξγεηαθέο αγνξέο κηαο ζπληνληζκέλεο παγθφζκηαο πξνζπάζεηαο ψζηε λα επηηεπρζεί κηα ηέηνηα πνξεία ησλ εθπνκπψλ ησλ αεξίσλ ηνπ ζεξκνθεπίνπ ε νπνία ζα ελζάξξπλε ηε ζηαζεξνπνίεζε ηεο ζπγθέληξσζεο απηψλ ησλ αεξίσλ ζηελ αηκφζθαηξα ζηα 450 ppm ηζνδπλάκνπ CO 2. ΚΕΥΑΛΑΙΟ 1: ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΠΑΡΑΔΟΦΕ ΣΗ ΕΡΓΑΙΑ - 3 -

12 χκθσλα κε ηε Γηαθπβεξλεηηθή Δπηηξνπή γηα ηελ Αιιαγή ηνπ Κιίκαηνο (IPCC), ε ζηαζεξνπνίεζε ζε απηή ηε ζπγθέληξσζε δεκηνπξγεί κηα πηζαλφηεηα 50% γηα ηνλ πεξηνξηζκφ ζε πεξίπνπ 2 C ηεο ηειηθήο αχμεζεο ηεο παγθφζκηαο κέζεο ζεξκνθξαζίαο (IPCC,2007). 4 πγθξηηηθά, ην ελάξην Αλαθνξάο ζπκβαδίδεη κε κηα αχμεζε ζηε ζεξκνθξαζία έσο θαη 6 C. Διάγραμμα 1.2: Πλαίςιο πολιτικϊν ςτο ενάριο 450 (ΙΕΑ,2009) 5 Δπεηδή ηα αέξηα ηνπ ζεξκνθεπίνπ παξακέλνπλ ζηελ αηκφζθαηξα γηα κεγάιν δηάζηεκα, ε ζηαζεξνπνίεζε ζηα 450 ppm ζα απαηηνχζε νη εηήζηεο εθπνκπέο αεξίσλ ηνπ ζεξκνθεπίνπ λα θνξπθσζνχλ εληφο ησλ πξνζερψλ εηψλ, αθνινπζνχκελεο απφ εηήζηεο κεηψζεηο 3% ή θαη πεξηζζφηεξν θάζε ρξφλν. χκθσλα κε ηελ IPCC, αθφκα θαη κηα αχμεζε 2 C ηεο ζεξκνθξαζίαο ζα νδεγνχζε ζε ζεκαληηθή άλνδν ηεο ζηάζκεο ηεο ζάιαζζαο, απψιεηα εηδψλ θαη απμεκέλε ζπρλφηεηα αθξαίσλ θαηξηθψλ θαηλνκέλσλ. Οη κεηψζεηο ησλ εθπνκπψλ απφ ηε ρξήζε ελέξγεηαο ζην ελάξην 450, ΚΕΥΑΛΑΙΟ 1: ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΠΑΡΑΔΟΦΕ ΣΗ ΕΡΓΑΙΑ - 4 -

13 ζεσξείηαη φηη πξνθχπηνπλ απφ κηα δνκεκέλε δηεζλή ζπκθσλία γηα ηελ πηνζέηεζε θη εθαξκνγή ελφο πιαηζίνπ κεραληζκψλ απνηειεζκαηηθήο πνιηηηθήο, ζπκπεξηιακβαλνκέλνπ ελφο ζπζηήκαηνο αλψηαηνπ νξίνπ εθπνκπψλ θη εκπνξίαο ξχπσλ (cap and trade system) θαζψο θαη επηκέξνπο ηνκεαθψλ ζπκθσληψλ, φπσο θαίλεηαη ζην δηάγξακκα Βαζηθέο παξαδνρέο Οη πξνβιέςεηο ζε θάζε ελάξην βαζίδνληαη ζε ζεσξήζεηο ζρεηηθά κε κηα ζεηξά παξαγφλησλ νη νπνίνη νδεγνχλ ηε δήηεζε θαη πξνζθνξά ελέξγεηαο. Κχξηνη κεηαμχ απηψλ είλαη ε πιεζπζκηαθή αχμεζε, νη καθξννηθνλνκηθέο ηάζεηο, νη ελεξγεηαθέο ηηκέο, νη ηερλνινγηθέο αλαπηχμεηο θαη νη θπβεξλεηηθέο πνιηηηθέο. Απηέο νη ζεσξήζεηο πεξηγξάθνληαη παξαθάησ. Οη παξαδνρέο ζρεηηθά κε ηελ αχμεζε ηνπ πιεζπζκνχ θαη ηελ νηθνλνκηθή αλάπηπμε είλαη ίδηεο ηφζν γηα ην ελάξην Αλαθνξάο φζν θαη γηα ην ελάξην 450. Ζ θχξηα δηαθνξά κεηαμχ ησλ δχν ελαξίσλ είλαη νη λέεο πνιηηηθέο πνπ ζεσξνχληαη ζην ελάξην 450, καδί κε θάπνηεο δηαθνξέο φζνλ αθνξά ηελ ηερλνινγία. Οη ηηκέο ζεσξείηαη επίζεο φηη επεξεάδνληαη απφ απηέο ηηο αιιαγέο Πιεζπζκόο Ζ δεκνγξαθία επεξεάδεη ην κέγεζνο θαη ηελ εμέιημε ηεο ελεξγεηαθήο δήηεζεο, άκεζα θαη κέζσ ηελ επηπηψζεσλ ζηελ νηθνλνκηθή κεγέζπλζε θαη αλάπηπμε. Οη ξπζκνί αχμεζεο ηνπ πιεζπζκνχ πνπ ζεσξνχληαη γηα θάζε πεξηθέξεηα, βαζίδνληαη ζηηο πιένλ πξφζθαηεο πξνβιέςεηο ησλ Ζλσκέλσλ Δζλψλ (UNPD, 2009). 6 Ο παγθφζκηνο πιεζπζκφο πξνβιέπεηαη λα απμεζεί θαηά 1% εηεζίσο θαηά κέζν φξν, απφ πεξίπνπ 6.6 δηζεθαηνκκχξηα ην 2007 ζε 8.22 δηζεθαηνκκχξηα ην Ζ αχμεζε ηνπ πιεζπζκνχ επηβξαδχλεηαη ζηαδηαθά θαηά ηελ εμεηαδφκελε πεξίνδν, φπσο ζπλέβε ηηο δχν ηειεπηαίεο δεθαεηίεο, απφ 1.1% εηεζίσο ηελ πεξίνδν ζε 0.9% ηελ πεξίνδν , φπσο απεηθνλίδεηαη παξαθάησ θαη ζηνλ Πίλαθα 1.2. Αμίδεη λα ζεκεησζεί φηη ν παγθφζκηνο πιεζπζκφο απμήζεθε θαηά 1.5% εηεζίσο απφ ην 1980 έσο ην Σν κεγαιχηεξν κέξνο ηεο αχμεζεο ηνπ παγθφζκηνπ πιεζπζκνχ ζα εκθαληζηεί ζε ρψξεο κε κέιε ηνπ ΟΟΑ, θπξίσο ζηελ Αζία θαη ηελ Αθξηθή, φπσο δείρλεη θαη ην δηάγξακκα 1.4. Ο πιεζπζκφο ησλ ρσξψλ πνπ δελ είλαη κέιε ηνπ ΟΟΑ απμάλεηαη θαηά 1.1% εηεζίσο απφ ην 2007 έσο ην 2030, θζάλνληαο ηα 6.9 δηζεθαηνκκχξηα, πνπ ηζνδπλακνχλ κε ην 84% ηνπ παγθφζκηνπ ζπλφινπ. Ζ κφλε θχξηα ρψξα κε κέινο ηνπ ΟΟΑ, πνπ ζα αληηθξίζεη κείσζε ηνπ πιεζπζκνχ ηεο είλαη ε Ρσζία, φπνπ ν πιεζπζκφο πέθηεη απφ ηα 142 εθαηνκκχξηα ην 2007 ζε 129 ην Ζ Κίλα παξακέλεη ε πνιππιεζέζηεξε ρψξα ζηνλ θφζκν, κε 1.46 δηζεθαηνκκχξηα θαηνίθνπο ην 2020, αλ θαη ν πιεζπζκφο ηεο Ηλδίαο απμάλεηαη κε ηαρχηεξνπο ξπζκνχο, θζάλνληαο ζρεδφλ απηφλ ηεο Κίλαο ην Ο πιεζπζκφο ησλ ρσξψλ ηνπ ΟΟΑ απμάλεηαη κφιηο 0.4% εηεζίσο θαηά κέζν φξν ηελ πεξίνδν , αλ θαη ην ΚΕΥΑΛΑΙΟ 1: ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΠΑΡΑΔΟΦΕ ΣΗ ΕΡΓΑΙΑ - 5 -

14 κεξίδην ηνπο ζηνλ παγθφζκην πιεζπζκφ ζα κεησζεί απφ 18% ην 2007, ζε ιηγφηεξν απφ 16% ην Σν κεγαιχηεξν κέξνο ηεο αχμεζεο ζηνλ ΟΟΑ ζπκβαίλεη ζηε Βφξεηα Ακεξηθή, ν πιεζπζκφο ηεο Δπξψπεο απμάλεηαη ειαθξψο ελψ απηφο ηνπ Δηξεληθνχ ππνρσξεί νξηαθά. Οη πξνβιεπφκελεο ηάζεηο ηνπ παγθφζκηνπ πιεζπζκνχ εμαξηψληαη απφ ηελ επίηεπμε κηαο ζεκαληηθήο αχμεζεο ζην πνζνζηφ ησλ αζζελψλ κε AIDS πνπ ιακβάλνπλ αληηξεηξντθά θάξκαθα γηα ηε ζεξαπεία ηεο λφζνπ θαη απφ ηελ επηηπρία ησλ πξνζπαζεηψλ γηα ηνλ έιεγρν ηεο πεξαηηέξσ εμάπισζεο ηνπ ηνχ HIV. Πίνακας 1.2: Αφξθςθ του πλθκυςμοφ (ςε ετιςιουσ μζςουσ όρουσ αφξθςθσ) ανά περιφζρεια τθν περίοδο (IEA,2009) 7 Σν ζχλνιν ηεο αχμεζεο ηνπ παγθφζκηνπ πιεζπζκνχ ζα ζεκεησζεί ζε αζηηθέο πεξηνρέο. Σν 2009, γηα πξψηε θνξά ζηελ ηζηνξία, ν παγθφζκηνο αζηηθφο πιεζπζκφο μεπέξαζε ηνλ αγξνηηθφ (Γηάγξακκα 1.3). Ζ ζπλερηδφκελε ηαρεία αζηηθνπνίεζε ζε ρψξεο κε κέιε ηνπ ΟΟΑ ζα ηείλεη λα απμάλεη ηε δήηεζε γηα ζχγρξνλεο ελεξγεηαθέο ππεξεζίεο, ην κεγαιχηεξν κέξνο ησλ νπνίσλ θαηαλαιψλεηαη ζηηο επαξρηαθέο πφιεηο ή θνληά ζε απηέο θαζψο θαη ζε κεγαινππφιεηο. Ο πιεζπζκφο ζα ζπλερίζεη λα γίλεηαη γεξαηφηεξνο ζε φιεο ηηο πεξηθέξεηεο, θαζψο κεηψλνληαη ηα πνζνζηά γνληκφηεηαο θαη ζλεζηκφηεηαο. ε παγθφζκην επίπεδν, ην πνζνζηφ ησλ αηφκσλ άλσ ησλ 60 εηψλ πξνβιέπεηαη λα απμεζεί απφ 10% ην 2007 ζε πεξίπνπ 15% ην Απηφ ζα έρεη ζεκαληηθέο νηθνλνκηθέο θαη θνηλσληθέο ζπλέπεηεο, νη νπνίεο αλαπφθεπθηα ζα επεξεάζνπλ ηφζν ην επίπεδν φζν θαη ηελ εμέιημε ηεο ελεξγεηαθήο ρξήζεο. Οη ειηθησκέλνη άλζξσπνη, γηα παξάδεηγκα, ηείλνπλ λα ηαμηδεχνπλ ιηγφηεξν ΚΕΥΑΛΑΙΟ 1: ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΠΑΡΑΔΟΦΕ ΣΗ ΕΡΓΑΙΑ - 6 -

15 γηα ηελ εξγαζία ηνπο ή ζηνλ ειεχζεξν ηνπο ρξφλν. Απφ ηελ άιιε πιεπξά, ην κέζν κέγεζνο ησλ λνηθνθπξηψλ ζα ηείλεη λα κεηψλεηαη, γεγνλφο πνπ ζα κπνξνχζε λα νδεγήζεη ζε αχμεζε ηεο θαηά θεθαιήλ δήηεζεο γηα νηθηαθή ζέξκαλζε θαη ςχμε ρψξσλ. Διάγραμμα 1.3: Αςτικόσ πλθκυςμόσ ωσ ποςοςτό του παγκόςμιου ςυνόλου και επιμζρουσ διαχωριςμόσ μεταξφ διαφόρων περιφερειϊν (OPEC, 2009) 8 Διάγραμμα 1.4: Πλθκυςμόσ ανά κφρια περιφζρεια, για τα ζτθ 2007 και 2030 (IEA,2009) Οηθνλνκηθή αλάπηπμε Οη πξνβιέςεηο γηα ηελ ελέξγεηα ζε απηή ηελ εξγαζία είλαη ηδηαίηεξα επαίζζεηεο ζε βαζηθέο ππνζέζεηο ζρεηηθά κε ηελ αχμεζε ηνπ ΑΔΠ, ηνλ θχξην νδεγφ ηεο δήηεζεο γηα ππεξεζίεο ελέξγεηαο. Σν κνηίβν ηεο νηθνλνκηθήο αλάπηπμεο, ηδίσο νη ζρεηηθέο ζπλεηζθνξέο ηεο παξαζθεπαζηηθήο βηνκεραλίαο θαη ησλ ππεξεζηψλ, επεξεάδεη επίζεο ηε ζπλνιηθή δήηεζε ελέξγεηαο θαη ην κίγκα θαπζίκσλ. Απφ ηε δεθαεηία ηνπ 1970, ε πξσηνγελήο δήηεζε ελέξγεηαο έρεη απμεζεί ζε κεγάιν βαζκφ γξακκηθά ζε ζρέζε κε ην ΑΔΠ. Μεηαμχ ηνπ 1971 θαη ηνπ 2007, θάζε αχμεζε θαηά 1% ζην παγθφζκην ΑΔΠ (εθθξαζκέλν ζε φξνπο πξαγκαηηθήο ηζνηηκίαο αγνξαζηηθήο δχλακεο), ζπλνδεχηεθε ΚΕΥΑΛΑΙΟ 1: ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΠΑΡΑΔΟΦΕ ΣΗ ΕΡΓΑΙΑ - 7 -

16 απφ αχμεζε θαηά 0.7% ζηελ πξσηνγελή θαηαλάισζε ελέξγεηαο, φπσο απεηθνλίδεηαη ζην δηάγξακκα 1.5. Ζ δήηεζε γηα ειεθηξηθή ελέξγεηα θαη θαχζηκα κεηαθνξψλ ήηαλ πξάγκαηη ηδηαίηεξα ζπλδεδεκέλε κε ην ΑΔΠ. Ωζηφζν, ε ιεγφκελε εηζνδεκαηηθή ειαζηηθφηεηα ηεο πξσηνγελνχο δήηεζεο ελέξγεηαο, δειαδή ε αχμεζε ζηε δήηεζε ζε ζρέζε κε ην ΑΔΠ, έρεη αιιάμεη κε ηελ πάξνδν ηνπ ρξφλνπ. Απηή ζεκείσζε ζεκαληηθή πηψζε απφ 0.8 ηε δεθαεηία ηνπ 1970 ζε 0.5 ηε δεθαεηία ηνπ 1990 θη έπεηηα αλέθακςε ζε 0.7 ηελ πεξίνδν , θπξίσο εμαηηίαο ηεο αχμεζεο ηεο ελεξγνβφξνπ κεηαπνίεζεο ζηελ Κίλα. Οη πξνβιέςεηο ηεο εξγαζίαο επεξεάδνληαη έληνλα απφ ηελ παγθφζκηα νηθνλνκηθή χθεζε. Οη νηθνλνκίεο ησλ πεξηζζφηεξσλ ρσξψλ ηνπ ΟΟΑ, έρνπλ ήδε ζπξξηθλσζεί, φπσο θαη απηέο πνιιψλ ρσξψλ πνπ δελ είλαη κέιε ηνπ ΟΟΑ ελψ νη ξπζκνί ηεο νηθνλνκηθήο αλάπηπμεο έρνπλ επηβξαδπλζεί απφηνκα νπνπδήπνηε αιινχ. χκθσλα κε πξνθαηαξθηηθά ζηνηρεία, ην παγθφζκην ΑΔΠ ππνρψξεζε θαηά ελφο, άλεπ πξνεγνπκέλνπ, πνζνζηνχ ηνπ 6.5% θαηά ην ηέηαξην ηξίκελν ηνπ 2008 (ζε εηήζηα βάζε), κε ηηο πξνεγκέλεο νηθνλνκίεο λα ζπξξηθλψλνληαη θαηά πεξίπνπ 7.5% θαη ηηο αλαδπφκελεο θαηά 4%. 10 (βι. θαη Γηάγξακκα 1.6). Σν παγθφζκην ΑΔΠ ππνρψξεζε ζρεδφλ ην ίδην γξήγνξα ζην πξψην ηξίκελν ηνπ 2009, κε ηελ νηθνλνκία ησλ Ζ.Π.Α. λα ζπξξηθλψλεηαη θαηά 6.3% θαη ηελ Ηαπσληθή θαηά 12%. 11 Διάγραμμα 1.5: Πρωτογενισ ηιτθςθ ενζργειασ και ΑΕΠ, τθν περίοδο (IEA,2009) 12 Παξά ην γεγνλφο φηη ε νηθνλνκία ησλ Ζ.Π.Α. κπνξεί λα έρεη ππνζηεί ηα πεξηζζφηεξα απφ ηηο εληεηλφκελεο ρξεκαηνπηζησηηθέο πηέζεηο θαη ηε ζπλερηδφκελε πηψζε ζην ζηεγαζηηθφ ηνκέα, ε Γπηηθή Δπξψπε θαη ε Αζία ΟΟΑ έρνπλ πιεγεί ζθιεξά απφ ηελ θαηάξξεπζε ηνπ παγθφζκηνπ εκπνξίνπ, θαζψο επίζεο θαη απφ ηελ αχμεζε ησλ νηθνλνκηθψλ ηνπο πξνβιεκάησλ θαη ησλ ζηεγαζηηθψλ δηνξζψζεσλ (housing corrections) ζε κεξηθέο εζληθέο αγνξέο. Τπάξρνπλ ελδείμεηο φηη ε παγθφζκηα νηθνλνκία αξρίδεη λα εμέξρεηαη απφ ηελ χθεζε, βνεζνχκελε απφ ηελ πξσηνθαλή καθξννηθνλνκηθή θαη νηθνλνκηθή πνιηηηθή ζηήξημε. Ωζηφζν, ε αθξηβήο πνξεία ηεο αλάθακςεο είλαη πνιχ αβέβαηε θαη ζα κπνξνχζε λα είλαη αξγή θαη άληζε. ΚΕΥΑΛΑΙΟ 1: ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΠΑΡΑΔΟΦΕ ΣΗ ΕΡΓΑΙΑ - 8 -

17 Διάγραμμα 1.6: Εξζλιξθ του παγκόςμιου ΑΕΠ ανά τρίμθνο για τθν περίοδο με επιμζρουσ διαχωριςμό μεταξφ αναπτυγμζνων και αναπτυςςόμενων αναδυόμενων οικονομιϊν (World Economic Outlook Update, 2009) 13 Ζ παγθφζκηα νηθνλνκηθή θξίζε ππξνδνηήζεθε απφ ηε ρξεκαηνπηζησηηθή θξίζε, ε νπνία μεθίλεζε ζηα κέζα ηνπ 2007 θαη πήξε κηα δξακαηηθή ζηξνθή πξνο ην ρεηξφηεξν ζην δεχηεξν κηζφ ηνπ Υξεκαηνπηζησηηθέο δπζθνιίεο πξνθιήζεθαλ απφ ηε βχζηζε ηεο αμίαο ησλ ελεξγεηηθψλ, πεξηνξίδνληαο ζεκαληηθά ηελ ηθαλφηεηα θαη ηελ πξνζπκία ησλ ηξαπεδψλ λα δαλείδνπλ ρξήκαηα, εμέιημε πνπ παξεκπνδίδεη ηηο επελδχζεηο, ππνλνκεχεη ηελ θαηαλάισζε θαη παξαιχεη ηελ νηθνλνκηθή δξαζηεξηφηεηα. Ζ επηδείλσζε ηνπ νηθνλνκηθνχ θιίκαηνο, κε ηε ζεηξά ηνπ, επηδείλσζε ηε ρξεκαηνπηζησηηθή θξίζε, νδεγψληαο ηα παγθφζκηα νηθνλνκηθά θαη ρξεκαηνπηζησηηθά ζπζηήκαηα ζε θαχιν θχθιν. Ο πιεζσξηζκφο έρεη κεησζεί γξήγνξα γηα ηελ αληηκεηψπηζε ηεο νηθνλνκηθήο ζπξξίθλσζεο θαη ηεο θαηάξξεπζεο ησλ ηηκψλ ησλ εκπνξεπκάησλ απφ ηα κέζα ηνπ Ο αθξηβήο ξφινο ησλ άιισλ παξαγφλησλ πνπ πξνθάιεζαλ ηελ αξρηθή νηθνλνκηθή χθεζε είλαη αζαθήο, αλ θαη θαίλεηαη φηη νη πςειέο ηηκέο ηνπ πεηξειαίνπ έρνπλ δηαδξακαηίζεη ζεκαληηθφ ξφιν. Τπάξρεη ηεξάζηηα αβεβαηφηεηα ζρεηηθά κε ηηο βξαρππξφζεζκεο νηθνλνκηθέο πξννπηηθέο παγθνζκίσο, θαζψο νη επηπηψζεηο ηεο πηζησηηθήο θξίζεο θαη ηα πιήξε απνηειέζκαηα ηεο νηθνλνκηθήο χθεζεο αξρίδνπλ λα μεδηπιψλνληαη. ηελ αλαλεσκέλε έθζεζή ηνπ, ηνλ Ηνχιην ηνπ 2009, ην Γηεζλέο Ννκηζκαηηθφ Σακείν, ελεκέξσζε γηα ηηο παγθφζκηεο εθηηκήζεηο θαη πξνβιέςεηο ηνπ ΑΔΠ. Σν παγθφζκην ΑΔΠ ππνινγίδεηαη φηη έρεη απμεζεί θαηά 5.1% ην 2007 θαη 3.1% ην 2008 θαη αλακέλεηαη λα ππνρσξήζεη θαηά 1.4% ην Απηή ε θάκςε νδεγείηαη απφ ηηο πξνεγκέλεο νηθνλνκίεο. Απηή ζα είλαη ε πξψηε εηήζηα ζπξξίθλσζε κεηά ην Γεχηεξν Παγθφζκην Πφιεκν. Σν ΓΝΣ αλακέλεη αθφκα ε παγθφζκηα νηθνλνκία λα παξνπζηάζεη κηα κέηξηα αλάθακςε ην 2010, ε νπνία εμαξηάηαη απφ ηε ζπλέρηζε ηεο επηηπρίαο ζηε ζηαζεξνπνίεζε ησλ ρξεκαηνπηζησηηθψλ ζπλζεθψλ, ηε ζεκαληηθή δεκνζηνλνκηθή ζηήξημε, ηε ζηαδηαθή βειηίσζε ησλ φξσλ πίζησζεο, ηε βειηίσζε (bottoming) ηεο ζηεγαζηηθήο αγνξάο ησλ ΚΕΥΑΛΑΙΟ 1: ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΠΑΡΑΔΟΦΕ ΣΗ ΕΡΓΑΙΑ - 9 -

18 Ζ.Π.Α. θαη ησλ απνηειεζκάησλ απφ ηελ απνξξφθεζε ησλ θξαδαζκψλ εμαηηίαο ησλ ζεκαληηθά ρακειφηεξσλ ηηκψλ ηνπ πεηξειαίνπ θαη άιισλ βαζηθψλ εκπνξεπκάησλ. Σν παγθφζκην ΑΔΠ πξνβιέπεηαη λα απμεζεί θαηά 2.5% ην 2010, αλ θαη νη πξνεγκέλεο νηθνλνκίεο δελ αλακέλεηαη λα γλσξίζνπλ αλάπηπμε. 15 Σα πξνβιήκαηα πνπ έρνπλ πιήμεη ηηο παγθφζκηεο ρξεκαηνπηζησηηθέο αγνξέο απφ ηα κέζα ηνπ 2007 ήηαλ ηαπηφρξνλα ε αηηία θαη ην απνηέιεζκα ηεο επξχηεξεο χθεζεο ζηελ παγθφζκηα νηθνλνκία. Αλεζπρίεο γηα ηε ζηαζεξφηεηα ηνπ ρξεκαηνπηζησηηθνχ ζπζηήκαηνο εκθαλίζηεθαλ γηα πξψηε θνξά ζηα κέζα ηνπ 2007, θαζψο κεγάιεο απψιεηεο ζηα ρξεφγξαθα πνπ πξνέξρνληαλ απφ ηελ ηηηινπνίεζε ραξηνθπιαθίσλ ελππφζεθσλ δαλείσλ (mortgage-backed securities MBs) εμαηηίαο αδπλακηψλ θαη ειιείςεσλ (defaults) ζηηο Ζ.Π.Α., ήξζαλ ζην θσο. Ζ θξίζε εληάζεθε απφ ηελ θαηάξξεπζε ηεο Ακεξηθαληθήο επελδπηηθήο ηξάπεδαο (US securities firm), Bear Stearns, ην Μάξηην ηνπ 2008 θαη ηεο επίζεο επελδπηηθήο ηξάπεδαο, Lehman Brothers, ην επηέκβξην θαη ηελ επαθφινπζε παξέκβαζε ησλ λνκηζκαηηθψλ αξρψλ γηα λα δηαζψζνπλ δηάθνξα ηδξχκαηα ζηηο Ζ.Π.Α. θαη ζηελ Δπξψπε. Ζ θξίζε εμαπιψζεθε γξήγνξα ζε φιεο ηηο ρξεκαηνπηζησηηθέο αγνξέο ηνπ ΟΟΑ θαη ζηηο αλαδπφκελεο αγνξέο, θαζψο ηα κεηνχκελα ελεξγεηηθά θαηέζηξεςαλ ηνπο ηζνινγηζκνχο ησλ ηξαπεδψλ θαη άιισλ ρξεκαηνπηζησηηθψλ νξγαληζκψλ, αλαγθάδνληαο ηνπο λα ζπγθξαηήζνπλ ην δαλεηζκφ θαη λα απζηεξνπνηήζνπλ ηνπο φξνπο λέσλ δαλείσλ, ζπκπεξηιακβαλνκέλεο ηεο κεγάιεο αχμεζεο ησλ επηηνθίσλ. Απμαλφκελεο αλεζπρίεο γηα ην ξίζθν ηνπ αληηζπκβαιιφκελνπ (counterparty risk), δηαηάξαμαλ επίζεο ηηο πηζησηηθέο αγνξέο, εηδηθά ηηο δηαηξαπεδηθέο θαη ηηο αγνξέο ρξενγξάθσλ ζπλδεδεκέλσλ κε ελππφζεθα δάλεηα (commercial paper markets). Απηφ θαηέζηεζε πην δχζθνιν θαη πην δαπαλεξφ γηα ηηο επηρεηξήζεηο φισλ ησλ ηχπσλ ην δαλεηζκφ ρξεκάησλ είηε ζε βξαρππξφζεζκε είηε ζε καθξνπξφζεζκε βάζε. Ζ πηζησηηθή θξίζε πξνθάιεζε θαη ηξνθνδφηεζε ηελ απφηνκε θάκςε ηεο νηθνλνκηθήο αλάπηπμεο, θαζψο ε αμία ησλ θπζηθψλ θαη ρξεκαηηζηηθψλ πεξηνπζηαθψλ ζηνηρείσλ κεηψζεθε, ε ξεπζηφηεηα θαη ε πίζησζε κεηψζεθαλ ζεκαληηθά θαη ε νηθνλνκηθή δξαζηεξηφηεηα επηβξαδχλζεθε. Οη θπβεξλήζεηο ζηηο πξνεγκέλεο νηθνλνκίεο, κέζσ ησλ θεληξηθψλ ηνπο ηξαπεδψλ, αληαπνθξίζεθαλ ζζελαξά ζηελ νηθνλνκηθή θξίζε ιακβάλνληαο έθηαθηα κέηξα. Απηά πεξηειάκβαλαλ κεγάιεο ελέζεηο ξεπζηφηεηαο (πην πξφζθαηα κε ηελ εηζαγσγή ή ηελ εθηχπσζε λένπ ρξήκαηνο, κηα ηαθηηθή πνπ είλαη γλσζηή σο πνζνηηθή ραιάξσζε), ηε ζπληνληζκέλε κείσζε ησλ επηηνθίσλ (ζε ζρεδφλ κεδεληθά επίπεδα ζε φιεο ηηο ρψξεο - κέιε ηνπ ΟΟΑ), ηελ πιήξε ή κεξηθή εζληθνπνίεζε ησλ θχξησλ ρξεκαηνπηζησηηθψλ ηδξπκάησλ θαη άκεζεο παξεκβάζεηο ζηηο αγνξέο ρξενγξάθσλ πνπ είλαη ζπλδεδεκέλα κε ελππφζεθα δάλεηα. Απηέο νη θηλήζεηο είραλ σο ζηφρν λα ππνζηεξίμνπλ ην ρξεκαηνπηζησηηθφ ζχζηεκα θαη λα ζηεξίμνπλ ηε ρνξήγεζε πηζηψζεσλ ζε επηρεηξήζεηο θαη λνηθνθπξηά. Οη θπβεξλήζεηο μεθίλεζαλ επίζεο πξνγξάκκαηα γηα ηελ παξνρή νηθνλνκηθψλ θηλήηξσλ γηα ηε δηαηήξεζε ηεο δήηεζεο θαη ηελ θαηαπνιέκεζε ηεο χθεζεο, ζπκπεξηιακβαλνκέλσλ κεγάισλ απμήζεσλ ζηηο δεκφζηεο δαπάλεο (ζπρλά γηα ηε ζηήξημε ησλ ηνκέσλ πνπ έρνπλ πιεγεί ζνβαξά απφ ηελ νηθνλνκηθή ΚΕΥΑΛΑΙΟ 1: ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΠΑΡΑΔΟΦΕ ΣΗ ΕΡΓΑΙΑ

19 χθεζε θαη ηελ πηζησηηθή ζηελφηεηα, θπξίσο ζηελ απηνθηλεηνβηνκεραλία) θαζψο θαη θνξνινγηθψλ ειαθξχλζεσλ. ηα κέζα Φεβξνπαξίνπ ηνπ 2009, ν πξφεδξνο ησλ Ζ.Π.Α., Μπαξάθ Οκπάκα, ελέθξηλε έλα παθέην ελίζρπζεο 787 δηζεθαηνκκπξίσλ δνιαξίσλ κε κέηξα πνπ πξφθεηηαη λα εηζαρζνχλ γηα πάλσ απφ 10 ρξφληα, ζπκπεξηιακβαλνκέλσλ 50 δηζεθαηνκκπξίσλ δνιαξίσλ γηα ηε ρνξήγεζε θηλήηξσλ ψζηε λα αλαπηπρζνχλ θαη λα εγθαηαζηαζνχλ θαζαξέο ελεξγεηαθέο ηερλνινγίεο. Οη πεξηζζφηεξεο Δπξσπατθέο ρψξεο, ε Ηαπσλία, ε Κνξέα θαη ε Απζηξαιία εηζήγαγαλ επίζεο ή πξφηεηλαλ δξαζηηθά κέηξα γηα ηελ ηφλσζε ησλ νηθνλνκηψλ ηνπο, ζπκπιεξψλνληαο ην ρέδην Οηθνλνκηθήο Αλάθακςεο ηεο Δ.Δ. πνπ αλαθνηλψζεθε ην Ννέκβξην ηνπ Ζ Κίλα εηζήγαγε ζηα ηέιε ηνπ 2008, έλα παθέην ζηήξημεο, αμίαο 585 δηζεθαηνκκπξίσλ δνιαξίσλ, γηα πάλσ απφ 2 ρξφληα, ην νπνίν ήδε αξρίδεη λα απνδίδεη θαξπνχο. Ζ Κίλα θαη άιιεο αλαδπφκελεο νηθνλνκίεο ζα κπνξνχζαλ λα απνηειέζνπλ ηελ θηλεηήξην δχλακε ηεο νηθνλνκηθήο αλάθακςεο γηα ηνλ ππφινηπν θφζκν. Ζ εξγαζία ελζσκαηψλεη ηηο ηειεπηαίεο πξνβιέςεηο αχμεζεο ηνπ παγθφζκηνπ ΑΔΠ απφ ην ΓΝΣ (2009) θαη απφ ηνλ ΟΟΑ (2009). 16 Θεσξνχκε φηη ν ξπζκφο αλάπηπμεο αλαθάκπηεη ζε 4.1% ην 2015 θη έπεηηα ππνρσξεί πξνο ηα θάησ ζηαδηαθά σο ην Σν παγθφζκην ΑΔΠ ζεσξείηαη φηη απμάλεηαη θαηά ην κέζν πνζνζηφ ηνπ 3.1% εηεζίσο ηελ πεξίνδν , ζε ζρέζε κε ην αληίζηνηρν 3.3% ηεο πεξηφδνπ θαη 3.1% ηεο πεξηφδνπ , φπσο απεηθνλίδεηαη ζηνλ πίλαθα 1.3. Απηφο ν κέζνο φξνο δηαζηξεβιψλεηαη απφ ηηο επηπηψζεηο ηεο νηθνλνκηθήο χθεζεο ην 2008 θαη ην Ζ αχμεζε ηνπ ΑΔΠ ζεσξείηαη θαηά κέζν φξν 3.3% εηεζίσο ηελ πεξίνδν θαη 3% εηεζίσο ηελ πεξίνδν Ζ Ηλδία θαη ε Κίλα ζεσξνχληαη φηη ζπλερίδνπλ λα αλαπηχζζνληαη ηαρχηεξα απφ ηηο άιιεο πεξηνρέο, αθνινπζνχκελεο απφ ηε Μέζε Αλαηνιή. Ζ Ηλδία αλαπηχζζεηαη ηαρχηεξα, κε ξπζκφ 6.3% εηεζίσο θαηά κέζν φξν θαη ππεξηεξεί ηεο Κίλαο σο ε ηαρχηεξα αλαπηπζζφκελε ρψξα, επεηδή ν πιεζπζκφο ηεο απμάλεηαη ηαρχηεξα θη επεηδή ε Ηλδία είλαη ζε πην πξψηκν ζηάδην ηεο δηαδηθαζίαο αλάπηπμεο. Οη ξπζκνί αλάπηπμεο ησλ νηθνλνκηψλ φισλ ησλ αλαδπφκελσλ ρσξψλ αλακέλεηαη λα επηβξαδπλζνχλ θαζψο σξηκάδνπλ. Ζ αλάπηπμε ζηε Μέζε Αλαηνιή δηαηεξείηαη απφ ηα πςειά πεηξειατθά έζνδα. Ζ αχμεζε ηνπ ΑΔΠ ζεσξείηαη φηη επηβξαδχλεηαη ζηαδηαθά θαη ζηηο ηξεηο πεξηθέξεηεο ηνπ ΟΟΑ θαζψο νη πιεζπζκνί ηνπο θαη ηα εξγαηηθά δπλακηθά ηνπο κέλνπλ ζηάζηκα θαη αληηκεησπίδνπλ απμεκέλν αληαγσληζκφ απφ ηηο αλαδπφκελεο νηθνλνκίεο. Ζ Βφξεηα Ακεξηθή αλακέλεηαη λα παξακείλεη ε ηαρχηεξα αλαπηπζζφκελε πεξηθέξεηα ηνπ ΟΟΑ, ελ κέξεη ιφγσ ηεο πην γξήγνξήο ηεο επέθηαζεο θαη ηνπ ζρεηηθά λένπ πιεζπζκνχ, αλ θαη ν ξπζκφο αχμεζεο ηνπ ΑΔΠ ζεσξείηαη φηη ππνρσξεί απφ ηνλ εηήζην κέζν φξν ηνπ 2.9% ηελ πεξίνδν ζε 2.1% εηεζίσο ηελ πεξίνδν (ελ κέξεη εμαηηίαο ηεο επίδξαζεο ηεο ηξέρνπζαο χθεζεο). Ζ Δπξψπε θαη ν Δηξεληθφο βιέπνπλ ηε ρακειφηεξε αχμεζε ηνπ ΑΔΠ. Με βάζε ηηο ζεσξήζεηο καο γηα ηελ αχμεζε ηνπ πιεζπζκνχ θαη ηνπ ΑΔΠ, ηα θαηά θεθαιήλ εηζνδήκαηα απμάλνληαη ηαρχηαηα ζε Κίλα θαη Ηλδία, αιιά απέρνπλ πνιχ ΚΕΥΑΛΑΙΟ 1: ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΠΑΡΑΔΟΦΕ ΣΗ ΕΡΓΑΙΑ

20 απφ ηα επίπεδα απηψλ ηνπ ΟΟΑ, φηαλ ππνινγίδνληαη κε βάζε ηηο ζπλαιιαγκαηηθέο ηζνηηκίεο ηεο αγνξάο (Γηάγξακκα 1.7). Πίνακας 1.3: Αφξθςθ του πραγματικοφ ΑΕΠ (ςε ετιςιουσ μζςουσ ρυκμοφσ αφξθςθσ) ανά περιφζρεια (IEA,2009) 17 Διάγραμμα 1.7: Κατά κεφαλιν ειςόδθμα ανά περιφζρεια (ςε δολάρια ζτουσ 2008) (IEA,2009) 18 ΚΕΥΑΛΑΙΟ 1: ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΠΑΡΑΔΟΦΕ ΣΗ ΕΡΓΑΙΑ

21 1.2.3 Δλεξγεηαθέο ηηκέο Οη ηηκέο ηεο ελέξγεηαο είλαη έλαο εμσγελήο θαζνξηζηηθφο παξάγνληαο ηεο δήηεζεο θαη ηεο πξνζθνξάο ελέξγεηαο ζην World Energy Model. Οη ζεσξνχκελεο πνξείεο γηα ηηο δηεζλείο ηηκέο ησλ νξπθηψλ θαπζίκσλ ζην ελάξην Αλαθνξάο θαη ζην ελάξην 450 ζπλνςίδνληαη ζηνπο παξαθάησ πίλαθεο (1.4 θαη 1.5), βαζηδφκελεο ζηελ αμηνιφγεζε ησλ ηηκψλ νη νπνίεο ζα ρξεηαζηνχλ ψζηε λα ελζαξξχλνπλ επαξθείο ελεξγεηαθέο επελδχζεηο ζηελ πξνζθνξά γηα λα θαιπθζεί ε πξνβιεπφκελε δήηεζε θαηά ηε δηάξθεηα ηεο εμεηαδφκελεο πεξηφδνπ. Πίνακας 1.4: Θεωροφμενεσ τιμζσ ορυκτϊν καυςίμων (ςε πραγματικοφσ και ονομαςτικοφσ όρουσ) που λαμβάνονται υπόψθ ςτο ενάριο Αναφοράσ (δολάρια ανά μονάδα) (ΙΕΑ,2009) 19 Πίνακας 1.5: Θεωροφμενεσ τιμζσ ορυκτϊν καυςίμων που λαμβάνονται υπόψθ ςτο ενάριο 450 (δολάρια ζτουσ 2008 ανά μονάδα) (ΙΕΑ,2009) 20 ΚΕΥΑΛΑΙΟ 1: ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΠΑΡΑΔΟΦΕ ΣΗ ΕΡΓΑΙΑ

22 Απηέο νη πνξείεο ησλ ηηκψλ δελ πξέπεη λα ζεσξεζνχλ σο πξνβιέςεηο, θαζψο αλ θαη νη πνξείεο ησλ ηηκψλ αθνινπζνχλ νκαιέο ηάζεηο, απηέο δελ πξέπεη λα ζεσξεζνχλ σο κηα πξφβιεςε ζηαζεξψλ ελεξγεηαθψλ αγνξψλ, θαζψο νη ηηκέο ζηελ πξαγκαηηθφηεηα ζα απνθιίλνπλ απφ απηέο ηηο ηάζεηο, ζε κεγάιν βαζκφ εμαηηίαο βξαρππξφζεζκσλ δηαθπκάλζεσλ ζηελ πξνζθνξά θαη ηε δήηεζε αιιά θαη ζε γεσπνιηηηθνχο παξάγνληεο Σηκέο πεηξειαίνπ Οη ηηκέο ησλ εηζαγσγψλ αξγνχ πεηξειαίνπ ζεσξείηαη φηη πέθηνπλ απφ ηα επίπεδα ηνπ 2008 ησλ 97 δνιαξίσλ αλά βαξέιη ζε πεξίπνπ 60 δνιάξηα αλά βαξέιη ην 2009 (πεξίπνπ ην επίπεδν ησλ ηηκψλ ζηα κέζα ηνπ 2009) θη έπεηηα αλαθάκπηνπλ κε ηελ νηθνλνκηθή αλάθακςε, θζάλνληαο ηα 100 δνιάξηα αλά βαξέιη κέρξη ην 2020 θαη 115 δνιάξηα αλά βαξέιη κέρξη ην 2030, ζε δνιάξηα ηνπ 2008, φπσο θαίλεηαη θαη ζην δηάγξακκα 1.8. Διάγραμμα 1.8: Μζςεσ τιμζσ ειςαγωγϊν αργοφ πετρελαίου ςφμφωνα με τθν ΙΕΑ (ςε ετιςιουσ μζςουσ όρουσ) (IEA,2009) 21 ε νλνκαζηηθνχο φξνπο, νη ηηκέο ζρεδφλ ηξηπιαζηάδνληαη κεηαμχ 2009 θαη 2030, θζάλνληαο ζρεδφλ ηα 190 δνιάξηα αλά βαξέιη. ην ελάξην 450, νη ηηκέο ζεσξνχληαη φηη αθνινπζνχλ ηελ ίδηα πνξεία φπσο ζην ελάξην Αλαθνξάο σο ην 2015 θαη ζηε ζπλέρεηα παξακέλνπλ ζηαζεξέο σο ην 2030, εμαηηίαο ηεο κεησκέλεο δήηεζεο. Οη ηηκέο είλαη 10% ρακειφηεξεο απφ φηη ζην ελάξην Αλαθνξάο ην 2020 θαη 22% ρακειφηεξεο ην Σηκέο ηνπ θπζηθνύ αεξίνπ Οη ηηκέο ηνπ θπζηθνχ αεξίνπ έρνπλ αθνινπζήζεη δηαθνξεηηθνχο δξφκνπο ζηηο δηάθνξεο πεξηνρέο ηνπ θφζκνπ, ζε κεγάιν βαζκφ εμαηηίαο ηνπ δηαθνξεηηθνχ πνζνζηνχ ζχλδεζήο ηνπο κε ηηο ηηκέο ηνπ πεηξειαίνπ θαη ηνπ θπβεξλεηηθνχ ειέγρνπ ΚΕΥΑΛΑΙΟ 1: ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΠΑΡΑΔΟΦΕ ΣΗ ΕΡΓΑΙΑ

23 ησλ ηηκψλ. ηελ Δπξψπε θαη ζηνλ Δηξεληθφ, φπνπ ην κεγαιχηεξν κέξνο ηνπ θπζηθνχ αεξίνπ εκπνξεχεηαη κέζσ καθξνπξφζεζκσλ ζπκβνιαίσλ κε ηηκαξηζκηθή πξνζαξκνγή κε ηηο ηηκέο ηνπ πεηξειαίνπ, νη ηηκέο θνξπθψζεθαλ ζηα ηέιε ηνπ 2008, αληαλαθιψληαο ηηο επηπηψζεηο ησλ πςειψλ ηηκψλ ηνπ πεηξειαίνπ ζην δεχηεξν ηξίκελν ηνπ έηνπο (νη πεξηζζφηεξεο ζπκβάζεηο πξνζαξκφδνπλ ηηο ηηκέο ηνπ αεξίνπ κε απηέο ηνπ πεηξειαίνπ κε ρξνληθή πζηέξεζε 6 έσο 9 κελψλ). Απηέο ζηε ζπλέρεηα κεηψζεθαλ αθφκα πεξηζζφηεξν εμαηηίαο ησλ ρακειφηεξσλ ηηκψλ ηνπ πεηξειαίνπ, θζάλνληαο πεξίπνπ ηα $7/MBtu ζηελ Δπξψπε θαη κεηαμχ $7.5/MBtu θαη $8/MBtu ζηνλ Αηιαληηθφ ζηα κέζα ηνπ ηε Βφξεηα Ακεξηθή, φπνπ ν gas-to-gas αληαγσληζκφο είλαη ν θπξίαξρνο παξάγνληαο θαζνξηζκνχ ησλ ηηκψλ, νη ηηκέο θνξπθψζεθαλ ζηα κέζα ηνπ 2008 θαη ζηε ζπλέρεηα άξρηζαλ λα ππνρσξνχλ έληνλα κε ηε βπζηδφκελε δήηεζε, πνπ πξνθιήζεθε απφ ηελ χθεζε θαη ηελ αχμεζε ησλ απνζεκάησλ, ελψ ε παξαγσγή δηέζεηε πνιχ πεξηζζφηεξν (εμαηηίαο ηεο έθξεμεο ζηηο γεσηξήζεηο ζρηζηνιηζηθνχ θπζηθνχ αεξίνπ). ηα κέζα ηνπ 2009, νη ηηκέο spot ζην Henry Hub (ηηκή αλαθνξάο ηεο αγνξάο θπζηθνχ αεξίνπ ηεο Βφξεηαο Ακεξηθήο) είραλ πέζεη ζε ιηγφηεξν απφ $3/MBtu, ην ρακειφηεξν επίπεδν απφ ην ην ελάξην Αλαθνξάο, νη ηηκέο αεξίνπ ζηελ Δπξψπε θαη ηνλ Δηξεληθφ ζεσξνχληαη φηη πέθηνπλ ην 2009 απφ ηα κέγηζηα επίπεδα ησλ κέζσλ ηνπ 2008, σο ζπζρέηηζε ηεο πηψζεο ησλ ηηκψλ ηνπ πεηξειαίνπ. Οη ηηκέο ζηε ζπλέρεηα αξρίδνπλ λα απμάλνληαη κεηά ην 2015, εμαηηίαο ηεο απμεκέλεο δήηεζεο θαη ησλ ηηκψλ ηνπ πεηξειαίνπ, φπσο θαίλεηαη θαη ζην δηάγξακκα 1.9. Διάγραμμα 1.9: Ο λόγοσ των τιμϊν φυςικοφ αερίου και άνκρακα με αυτζσ του αργοφ πετρελαίου ςτο ενάριο Αναφοράσ (υπολογιςμζνοσ ςτθ βάςθ τθσ ενεργειακισ ιςοδυναμίασ των καυςίμων χρθςιμοποιϊντασ πραγματικι αξία δολαρίων ζτουσ 2008) (IEA,2009) 22 ΚΕΥΑΛΑΙΟ 1: ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΠΑΡΑΔΟΦΕ ΣΗ ΕΡΓΑΙΑ

24 Αλ θαη ε αλακελφκελε αλάπηπμε ηνπ αληαγσληζκνχ κεηαμχ ησλ δηαθφξσλ πξνκεζεηψλ θπζηθνχ αεξίνπ (gas-to-gas competition) θαη ζηηο δχν πεξηθέξεηεο είλαη πηζαλφ λα απνδπλακψζεη ηηο ζπκβαηηθέο ζρέζεηο κεηαμχ ηηκψλ πεηξειαίνπ θαη θπζηθνχ αεξίνπ θαηά ηε δηάξθεηα ηεο εμεηαδφκελεο πεξηφδνπ, νη ηηκέο ηνπ αεξίνπ δε ζεσξείηαη φηη κεηψλνληαη ζε ζρέζε κε ηηο ηηκέο ηνπ πεηξειαίνπ. Ο αληαγσληζκφο ζα αζθήζεη θάπνηα θαζνδηθή πίεζε ζηηο ηηκέο ηνπ αεξίνπ ζε ζρέζε κε εθείλεο ηνπ πεηξειαίνπ, αιιά απηή ε επίδξαζε ζεσξείηαη φηη αληηζηαζκίδεηαη απφ ηελ αχμεζε ηνπ νξηαθνχ θφζηνπο πξνκήζεηαο, θαζψο νη απνζηάζεηο ζηηο νπνίεο ην αέξην πξέπεη λα κεηαθέξεηαη κε αγσγνχο ή σο LNG απμάλεηαη. Ζ αλάπηπμε ηνπ εκπνξίνπ LNG αλακέλεηαη λα ζπκβάιεη ζε θάπνηα ζχγθιηζε ζηηο ηηκέο Δπξψπεο θαη Αηιαληηθνχ θαηά ηε δηάξθεηα ηεο εμεηαδφκελεο πεξηφδνπ. Αληίζεηα, ζηε Βφξεηα Ακεξηθή, νη ηηκέο ηνπ αεξίνπ αλακέλεηαη λα αθνινπζήζνπλ κηα πνξεία πνιχ πην αλεμάξηεηε απφ απηή ησλ ηηκψλ ηνπ πεηξειαίνπ. Ζ αθζνλία ηνπ ζρεηηθά ρακεινχ θφζηνπο ζρηζηνιηζηθνχ θπζηθνχ αεξίνπ ζηηο Ζ.Π.Α. αλακέλεηαη λα ζπλερίζεη λα αζθεί θαζνδηθή πίεζε ζηηο ηηκέο αεξίνπ ζηηο Ζ.Π.Α. βξαρππξφζεζκα, θαζηζηψληαο ηηο εηζαγσγέο LNG γεληθά κε αληαγσληζηηθέο θαη πξνθαιψληαο ζε κεγάιν βαζκφ ηελ απνζχλδεζε ηεο αγνξάο ηεο Βφξεηαο Ακεξηθήο απφ απηήλ ηεο Δπξψπεο. Οη ηηκέο παξ φια απηά, ζεσξνχληαη φηη αλεβαίλνπλ κέηξηα σο ην 2030 κε ηηο πςειφηεξεο ηηκέο ηνπ πεηξειαίνπ (νη νπνίεο απμάλνπλ ηελ αμία ζηελ αγνξά ηνπ αεξίνπ έλαληη αληαγσληζηηθψλ πξντφλησλ πεηξειαίνπ θαη απμάλνπλ ηελ ηηκή ηνπ αεξίνπ ζε άιιεο πεξηθεξεηαθέο αγνξέο) θαη ην απμαλφκελν νξηαθφ θφζηνο πξνκήζεηαο κε ζπκβαηηθνχ αεξίνπ θαζψο ηα απνζέκαηα εμαληινχληαη. Οη ηηκέο θζάλνπλ ηα $7/MBtu ην 2015 θαη ιίγν πάλσ απφ ηα $11/MBtu ην Οη ηηκέο δε ζα απμεζνχλ ηφζν απφηνκα αλ ην θφζηνο ηνπ εγρψξηνπ εθνδηαζκνχ απνδεηρζεί φηη είλαη ρακειφηεξν ή/θαη νη εηζαγσγέο LNG γίλνπλ δηαζέζηκεο ζε ρακειφηεξεο ηηκέο. Οη ηηκέο θπζηθνχ αεξίνπ ζην ελάξην 450 είλαη ρακειφηεξεο απφ απηέο ηνπ ελαξίνπ Αλαθνξάο, ηφζν σο απνηέιεζκα ησλ ρακειφηεξσλ ηηκψλ πεηξειαίνπ (ζηελ Δπξψπε θαη ζηνλ Δηξεληθφ κφλν) φζν θαη ηεο ρακειφηεξεο δήηεζεο αεξίνπ (παληνχ). ηελ Δπξψπε θαη ζηνλ Δηξεληθφ, νη ηηκέο θπζηθνχ αεξίνπ είλαη 9% ρακειφηεξεο ην 2020 θαη 21% ρακειφηεξεο ην 2030 απφ φηη ζην ελάξην Αλαθνξάο. ηε Βφξεηα Ακεξηθή, φπνπ νη ηηκέο θαζνξίδνληαη ζε κεγάιν βαζκφ απφ ηελ εγρψξηα ηζνξξνπία πξνζθνξάο θαη δήηεζεο, νη ηηκέο ππνρσξνχλ πνιχ ιηγφηεξν, θαηά 8% ην 2020 θαη 10% ην 2030, θπξίσο επεηδή ε δήηεζε αεξίνπ ζηελ πεξηθέξεηα απηή πέθηεη ιηγφηεξν απφηνκα απφ φηη ζε άιια κέξε ηνπ θφζκνπ Σηκέο ηνπ ιηζάλζξαθα Οη δηεζλείο ηηκέο ηνπ ιηζάλζξαθα έρνπλ ηελ ηάζε λα αθνινπζνχλ ζε γεληθέο γξακκέο ηηο ηηκέο πεηξειαίνπ θαη θπζηθνχ αεξίνπ ηα ηειεπηαία ρξφληα, αληαλαθιψληαο ηε δπλακηθή ηνπ αληαγσληζκνχ κεηαμχ ησλ θαπζίκσλ θαη ηεο ζεκαζίαο ηνπ πεηξειαίνπ ζην θφζηνο ηεο κεηαθνξάο άλζξαθα. Ζ κέζε ηηκή ηνπ ιηζάλζξαθα πνπ εηζάγεηαη ζηηο ρψξεο ηνπ ΟΟΑ εθηηλάρζεθε απφ ηα 74 δνιάξηα αλά ηφλν ην 2007 (ζε δνιάξηα ΚΕΥΑΛΑΙΟ 1: ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΠΑΡΑΔΟΦΕ ΣΗ ΕΡΓΑΙΑ

25 έηνπο 2008) ζε 121 δνιάξηα αλά ηφλν ην ηα κέζα ηνπ 2009, ε ηηκή είρε κεησζεί ζε πεξίπνπ 90 δνιάξηα αλά ηφλν. Ζ απφηνκε κεηαζηξνθή ηεο δήηεζεο άλζξαθα ζηε βηνκεραλία θαη ζηελ ειεθηξνπαξαγσγή πνπ πξνέθπςε απφ ηελ επηβξάδπλζε ηεο νηθνλνκηθήο δξαζηεξηφηεηαο, ζε ζπλδπαζκφ κε ηε βνπηηά ησλ ηηκψλ ηνπ αεξίνπ (ε νπνία έρεη νδεγήζεη νξηζκέλνπο παξαγσγνχο λα κεηαβνχλ απφ ηνλ άλζξαθα) εμεγεί ζε κεγάιν βαζκφ ηε κείσζε ησλ ηηκψλ. ην ελάξην Αλαθνξάο, νη ηηκέο ηνπ άλζξαθα ζεσξείηαη φηη ζηακαηνχλ ηελ θαζνδηθή πνξεία ζε ιηγφηεξν απφ 65 δνιάξηα αλά ηφλν ζε πξαγκαηηθνχο φξνπο θαηά κέζν φξν ην 2009, πξηλ αλαθάκςνπλ ζηαδηαθά ζε πάλσ απφ 100 δνιάξηα αλά ηφλν ην 2020 θαη ζε ζρεδφλ 110 δνιάξηα αλά ηφλν ην Οη απμεκέλεο ηηκέο πεηξειαίνπ θαη αεξίνπ θαηαζηνχλ ηνλ άλζξαθα φιν θαη πην αληαγσληζηηθφ. ηελ πξαγκαηηθφηεηα φκσο, ε πηζαλφηεηα εηζαγσγήο ηεο ηηκνιφγεζεο άλζξαθα ή αχμεζεο φπνπ ήδε ππάξρεη, αλ θαη δελ έρεη ιεθζεί ππφςε ζην ελάξην, ζα επεξεάζεη ηε ρξήζε ηνπ άλζξαθα, αληηζηαζκίδνληαο ζε θάπνην βαζκφ ην αληίθηππν ηεο δήηεζεο άλζξαθα ζρεηηθά ρακειφηεξσλ ηηκψλ. ην ελάξην 450, νη ηηκέο ηνπ άλζξαθα ζεσξνχληαη ζρεηηθά ρακειφηεξεο, εηδηθά πξνο ην ηέινο ηεο εμεηαδφκελεο πεξηφδνπ, σο απνηέιεζκα ηεο επξείαο θαη ζε κεγάιε θιίκαθα κεηαζηξνθήο απφ ηνλ άλζξαθα ζε θαζαξφηεξα θαχζηκα. ηελ πξαγκαηηθφηεηα, νη ηηκέο ηνπ άλζξαθα πιήηηνληαη πεξηζζφηεξν απφ ηε ρακειφηεξε ηζνξξνπία πξνζθνξάο θαη δήηεζεο ζην ελάξην 450. Οη ηηκέο ηνπ άλζξαθα ζεσξείηαη φηη πέθηνπλ ζε 80 δνιάξηα αλά ηφλν ην 2020 θαη ζε 65 δνιάξηα αλά ηφλν ην 2030, 45 δνιάξηα θάησ απφ ην επίπεδν ηνπ ελαξίνπ Αλαθνξάο Σηκέο CO 2 Πξνο ην παξφλ, κφλν ε Δπξσπατθή Έλσζε έρεη πηνζεηήζεη έλα επίζεκν ζχζηεκα αλψηαηνπ νξίνπ εθπνκπψλ θη εκπνξίαο, πνπ θαζνξίδεη ηηο ηηκέο γηα CO 2, ζχκθσλα κε ηηο δηαηάμεηο ηνπ παλεπξσπατθνχ ρξεκαηηζηεξηαθνχ ζπζηήκαηνο αδεηψλ εθπνκπήο (EU Emissions Trading System-ETS). Έηζη, ζην ελάξην Αλαθνξάο, ε ηηκνιφγεζε άλζξαθα είλαη πεξηνξηζκέλε ζηνπο ηνκείο ηεο βηνκεραλίαο θαη ηεο ειεθηξνπαξαγσγήο ζηηο ρψξεο ηεο Δπξσπατθήο Έλσζεο. Ζ ηηκή ηνπ CO 2, ζχκθσλα κε ην ζχζηεκα απηφ, πξνβιέπεηαη λα θηάζεη ηα 43 δνιάξηα αλά ηφλν ην 2020 θαη ηα 54 δνιάξηα αλά ηφλν ην ην ελάξην 450, ην ζχζηεκα απηφ ζεσξείηαη φηη επεθηείλεηαη ζηνπο ηνκείο βηνκεραλίαο θαη ειεθηξνπαξαγσγήο θαη ζηηο ππφινηπεο ρψξεο ηνπ ΟΟΑ+(πεξηιακβάλεη φιεο ηηο ρψξεο ηνπ ΟΟΑ θαη επηπιένλ ηηο ρψξεο ηεο Δ.Δ. πνπ δελ αλήθνπλ ζηνλ ΟΟΑ) θαη ζε Άιιεο Κχξηεο Οηθνλνκίεο (Other Major Economies) φπσο νη Ρσζία, Βξαδηιία, Κίλα, Νφηηα Αθξηθή θαη Μέζε Αλαηνιή απφ ην Θεσξνχκε φηη ε εκπνξία CO 2 γίλεηαη ζε δχν ρσξηζηέο αγνξέο θαη ζπγθεθξηκέλα απηή ηνπ ΟΟΑ+ θαη απηή ησλ Άιισλ Κχξησλ Οηθνλνκηψλ. Γηα ηε ζπγθξάηεζε ησλ εθπνκπψλ ζηα επίπεδα πνπ απαηηνχληαη ζην ελάξην 450, ππνινγίδνπκε φηη ε ηηκή ηνπ CO 2 θζάλεη ηα 50 δνιάξηα αλά ηφλν ζηνλ ΟΟΑ+ θαη ζε ΚΕΥΑΛΑΙΟ 1: ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΠΑΡΑΔΟΦΕ ΣΗ ΕΡΓΑΙΑ

26 65 δνιάξηα αλά ηφλν ζηηο Άιιεο Κχξηεο Οηθνλνκίεο ην Οη ηηκέο θαζνξίδνληαη απφ ηελ πην δαπαλεξή επηινγή κείσζεο (γηα παξάδεηγκα ε ηερλνινγία δέζκεπζεο άλζξαθα θαη απνζήθεπζεο CCS ζηε βηνκεραλία ζηνλ ΟΟΑ+ ην 2030) Σερλνινγία Ζ θαηάζηαζε θαη ε απνδνηηθφηεηα δηάθνξσλ ελεξγεηαθψλ ηερλνινγηψλ, ηφζν καθξνρξφλησλ φζν θαη θαηλνηφκσλ, ζα απνηειέζνπλ βαζηθφ παξάγνληα γηα ηνλ θαζνξηζκφ ηεο παγθφζκηαο δήηεζεο ελέξγεηαο, γηα ηε ρξήζε ησλ θαπζίκσλ, γηα ηηο εθπνκπέο CO 2 θαη γηα ηηο επελδπηηθέο επηινγέο ηα εξρφκελα έηε. Οη πξνβιέςεηο ηεο εξγαζίαο είλαη ζπλεπψο πνιχ επαίζζεηεο ζε παξαδνρέο ζρεηηθά κε ηνπο ξπζκνχο ηεο ηερλνινγηθήο αλάπηπμεο, ησλ βειηηψζεσλ ζηελ ελεξγεηαθή απνδνηηθφηεηα, ηεο εμνηθνλφκεζε ηνπ θφζηνπο θαζψο θαη ηεο εκπνξεπκαηνπνίεζεο θαη ηεο πξνζβαζηκφηεηάο ηνπο. Γεληθά, γίλεηαη δεθηφ ζην ελάξην Αλαθνξάο, φηη νη επηδφζεηο ησλ ζεκεξηλψλ δηαζέζηκσλ ηερλνινγηψλ βειηηψλνληαη, θπξίσο φζνλ αθνξά ηελ απνδνηηθφηεηα, θαηά ηελ εμεηαδφκελε πεξίνδν. Απηφ αληαλαθιά ε ηζηνξηθή εκπεηξία ηεο ηερλνινγηθήο γλψζεο κε ηελ πάξνδν ηνπ ρξφλνπ, αιιά επηπιένλ ππνθηλείηαη θαη απφ ηηο πςειφηεξεο ηηκέο ηεο ελέξγεηαο. Οη ζεσξήζεηο καο γηα ην ξπζκφ ησλ ηερλνινγηθψλ εμειίμεσλ πνηθίινπλ ζεκαληηθά αλά θαχζηκν, αλά ηνκέα θαη αλά ηερλνινγία, ιακβάλνληαο ππφςε ηε ζεκεξηλή θαηάζηαζε ησλ ηερλνινγηψλ, ηε δπλαηφηεηα γηα πεξαηηέξσ βειηηψζεηο, ηηο ηξέρνπζεο επελδχζεηο γηα έξεπλα θαη αλάπηπμε (R&D), ηελ πνιηηηθή ζηήξημε θαη άιινπο ζρεηηθνχο κε θάζε ηνκέα παξάγνληεο. Σέηνηνη παξάγνληεο πεξηιακβάλνπλ θπξίσο ην πνζνζηφ ηεο απφζπξζεο θαη ηεο αληηθαηάζηαζεο ηνπ απνζέκαηνο θεθαιαίνπ. Απηφ δηαθέξεη ζεκαληηθά αλά ηερλνινγία, θαζψο θπκαίλεηαη απφ πεξίπνπ έλα ρξφλν γηα κηα ιάκπα ππξαθηψζεσο, ζε 40 κε 50 ρξφληα γηα έλα ζηαζκφ ππξεληθήο ελέξγεηαο θαη πάλσ απφ 100 ρξφληα ζηελ πεξίπησζε νξηζκέλσλ θηηξίσλ θαη ππνδνκψλ (Γηάγξακκα 1.10). Σππηθά, ε δηάξθεηα δσήο ησλ ελεξγεηαθψλ επελδχζεσλ είλαη ζρεηηθά κεγάιε, ε νπνία πεξηνξίδεη ηνλ θχθιν εξγαζηψλ ηνπ θεθαιαίνπ θαη ην ξπζκφ κε ηνλ νπνίν ε κέζε απφδνζε κπνξεί λα βειηησζεί. Ωζηφζν, ε απμαλφκελε δήηεζε γηα ελέξγεηα εμνπδεηεξψλεη ζε θάπνην βαζκφ απηφ ην γεγνλφο, θαζψο ε αλάγθε γηα πξφζζεην δπλακηθφ απμάλεη ηε δπλαηφηεηα γηα βειηίσζε ηνπ κίγκαηνο θαη ηεο απνηειεζκαηηθφηεηαο ησλ ηερλνινγηψλ θαηά ηα επφκελα 20 ρξφληα. ΚΕΥΑΛΑΙΟ 1: ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΠΑΡΑΔΟΦΕ ΣΗ ΕΡΓΑΙΑ

27 Διάγραμμα 1.10: Συπικι διάρκεια ηωισ αποκζματοσ κεφαλαίου ςχετικοφ με τθν ενζργεια 23 Μηα ζεηξά θχξησλ λέσλ ηερλνινγηψλ νη νπνίεο πιεζηάδνπλ πξνο εκπνξεπκαηνπνίεζε ζεσξνχληαη φηη αλαπηχζζνληαη ζε δηάθνξα ζεκεία θαηά ηε δηάξθεηα ηεο εμεηαδφκελεο πεξηφδνπ: Γέζκεπζε άλζξαθα θαη απνζήθεπζε (CCS): Ζ CCS είλαη κηα θξίζηκε, αιιά ζρεηηθά δαπαλεξή, κνξθή κείσζεο ησλ εθπνκπψλ ζην ελάξην 450. Θεσξείηαη επίζεο φηη εηζάγεηαη, ζε πνιχ κηθξή θιίκαθα, απφ ην 2020 ζηελ ειεθηξνπαξαγσγή ζην ελάξην Αλαθνξάο, ζε ρψξεο κε επαξθψο κεγάια θίλεηξα ή κε έηνηκεο θαη δηαζέζηκεο επηδνηήζεηο. Δλψ ε βαζηθή ηερλνινγία ήδε ππάξρεη γηα ηε δέζκεπζε εθπνκπψλ CO 2, θαζψο θαη γηα ηε κεηαθνξά θαη ηε κφληκε απνζήθεπζε αεξίνπ ζε γεσινγηθνχο ζρεκαηηζκνχο, πξέπεη αθφκα λα ρξεζηκνπνηεζεί ζε κεγάιε θιίκαθα θαη κε νινθιεξσκέλν ηξφπν ζηνλ ΚΕΥΑΛΑΙΟ 1: ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΠΑΡΑΔΟΦΕ ΣΗ ΕΡΓΑΙΑ

28 ηνκέα ειεθηξνπαξαγσγήο. Παξ φια απηά, ην 2009 παξαηεξήζεθαλ θάπνηα πνιχ ζεκαληηθά βήκαηα πξνο ηα εκπξφο, κε έλαλ αξηζκφ έξγσλ επίδεημεο ζε εμέιημε ή ζρεδηαδφκελα. Οη πξνθιήζεηο γηα ηελ επηηπρή, πιήξνπο θιίκαθαο, επίδεημε θη εκπνξηθή ρξήζε ηεο ηερλνινγίαο πεξηιακβάλνπλ ηε ρξεκαηνδφηεζε κεγάιεο θιίκαθαο έξγσλ επίδεημεο θαη ηελ έληαμε ηεο CCS ζηηο πνιηηηθέο γηα ηα αέξηα ηνπ ζεξκνθεπίνπ, ην πςειφηεξν θφζηνο θαη ηελ επηθχξσζε ηεο απνηειεζκαηηθφηεηαο ηεο ηερλνινγίαο CCS έλαληη ησλ αλζξαθηθψλ κνλάδσλ ειεθηξνπαξαγσγήο ρσξίο CCS, ηελ αλάπηπμε θαη ηε ρξεκαηνδφηεζε ησλ θαηάιιεισλ ππνδνκψλ κεηαθνξάο CO 2 θαη ηελ αλάπηπμε λνκηθψλ θαη θαλνληζηηθψλ πιαηζίσλ γηα ηε δηαζθάιηζε αζθαινχο θαη κφληκεο απνζήθεπζεο CO 2. Μηα άιιε ζεκαληηθή πξφθιεζε είλαη λα θαηαζηεί ε CCS δηαζέζηκε θαη νηθνλνκηθά απνδνηηθή ζην βηνκεραληθφ ηνκέα, θαζψο θαη ζηνλ ηνκέα ηεο ειεθηξνπαξαγσγήο. πγθέληξωζε ειηαθήο ελέξγεηαο (CSP): Ζ ειηαθή ελέξγεηα είλαη κηα επί καθξφλ εδξαησκέλε ηερλνινγία αιιά ζην παξειζφλ έρεη πεξηνξηζηεί απφ ηερληθέο δπζθνιίεο ζηελ παξαγσγή ειεθηξηθήο ελέξγεηαο, ζε αξθεηά κεγάιε θιίκαθα, γηα κηα ζπγθεθξηκέλε έθηαζε γεο θαη ζε αξθεηά ρακειφ θφζηνο. Ωζηφζν, έρεη ζεκεησζεί ζεκαληηθή ηερλνινγηθή πξφνδνο ηα ηειεπηαία ρξφληα θαη απηφ αλακέλεηαη λα ζπλερηζηεί θαηά ηελ εμεηαδφκελε πεξίνδν. Δηδηθφηεξα, ε ειηαθή ελέξγεηα είλαη πηζαλφ λα γίλεη πνιχ πην απνδνηηθή ζε έλα θφζκν πςειφηεξσλ ηηκψλ ελέξγεηαο, δίλνληαο κεγάιε ψζεζε ζηελ αλάπηπμε ζε πεξηνρέο φπσο νη Ζ.Π.Α., ε Βφξεηα Αθξηθή θαη ε Νφηηα Δπξψπε. Ζιεθηξηθά θαη plug-in πβξηδηθά νρήκαηα: Μεγάιε πξφνδνο έρεη ζεκεησζεί ηα ηειεπηαία ρξφληα φζνλ αθνξά ηα ειεθηξηθά νρήκαηα θαη απηή ηελ πεξίνδν ππάξρνπλ κεξηθά νρήκαηα πνπ δηαηίζεληαη ζε εμεηδηθεπκέλεο αγνξέο. Σα plug-in πβξηδηθά, ηα νπνία θηλνχληαη κε ειεθηξηθή ελέξγεηα κε έλα πξφζζεην ζπκβαηηθφ θηλεηήξα ψζηε λα είλαη δπλαηή ε νδήγεζε ζε κεγαιχηεξεο απνζηάζεηο απφ φηη είλαη δπλαηφ κε ηελ ηξέρνπζα ηερλνινγία κπαηαξίαο, είλαη έλα δπλεηηθφ ελδηάκεζν βήκα πξνο ηα πιήξσο ειεθηξηθά νρήκαηα. Σα plug-in πβξηδηθά θαη ηα ειεθηξηθά απηνθίλεηα έρνπλ δεη πξφζθαηα ηηο πξψηεο εκπνξηθέο εθαξκνγέο. Ωζηφζν, νη πξνθιήζεηο γηα ηε καδηθή πηνζέηεζε απηψλ ησλ ηερλνινγηψλ παξακέλνπλ αθφκα, ηδίσο βειηηψζεηο ζηελ ηερλνινγία κπαηαξίαο γηα ηελ παξνρή επαξθνχο εχξνπο θαη ηε κείσζε ηνπ θφζηνπο θαζψο θαη ε δεκηνπξγία επαξθνχο δπλακηθνχ κπαηαξίαο θαη ππνδνκψλ επαλαθφξηηζεο. Έλαο αξηζκφο ρσξψλ έρεη αλαθνηλψζεη επηδνηήζεηο ή/θαη ζηφρνπο πσιήζεσλ γηα ειεθηξηθά απηνθίλεηα, ζπκπεξηιακβαλνκέλνπ ηνπ Ζλσκέλνπ Βαζηιείνπ, ηεο Ηζπαλίαο, ηεο Ηξιαλδίαο θαη ηεο Κίλαο, νη νπνίεο ιακβάλνληαη ππφςε ζην ελάξην Αλαθνξάο. Δλ ησ κεηαμχ, νη ζπλνιηθνί ζηφρνη απφδνζεο ηνπ ζηφινπ ζε πνιιέο πεξηνρέο, ζπκπεξηιακβαλνκέλεο ηεο Ηαπσλίαο, ηεο Δ.Δ. θαη ησλ Ζ.Π.Α., είλαη πηζαλφ λα εληζρχζνπλ ηελ πηνζέηεζε πην απνδνηηθψλ ζπκβαηηθψλ απηνθηλήησλ θαη πβξηδηθψλ ΚΕΥΑΛΑΙΟ 1: ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΠΑΡΑΔΟΦΕ ΣΗ ΕΡΓΑΙΑ

29 νρεκάησλ. ην ελάξην Αλαθνξάο, εμαηηίαο θαη ηεο απνπζίαο πην θαηεπζπλφκελεο πνιηηηθήο ζηήξημεο, ηα ειεθηξηθά απηνθίλεηα θαη ηα plug-in πβξηδηθά παξακέλνπλ κφλν ζε εμεηδηθεπκέλεο αγνξέο. Αληίζεηα, δηαζέηνπλ πνιχ πην ζεκαληηθή ζέζε ζην ελάξην 450, ην νπνίν ιακβάλεη ππφςε ην αληίθηππν κηαο παγθφζκηαο ηνκεαθήο ζπκθσλίαο ζρεηηθά κε ηελ απνηειεζκαηηθφηεηα ησλ επηβαηηθψλ ειαθξά εκπνξηθψλ νρεκάησλ (passenger light-duty vehicles - PLDVs). Πξνεγκέλα βηνθαύζηκα: Παξά ηελ αχμεζε ησλ εξεπλεηηθψλ πξνζπαζεηψλ, ηα δεχηεξεο γεληάο βηνθαχζηκα είλαη αθφκα πνιχ καθξηά απφ ηελ εκπνξεπκαηνπνίεζε θαη δελ αλαπηχζζνληαη κέρξη ην 2020 ζην ελάξην Αλαθνξάο. Αθφκα θαη ηφηε, απηά είλαη ζε κηθξή θιίκαθα θαη θπξίσο ζηηο Ζ.Π.Α., ελ κέξεη νδεγνχκελα απφ ην US Renewable Fuel Standard, ην νπνίν εμνπζηνδνηεί ηε ρξήζε βηνθαπζίκσλ δεχηεξεο γεληάο, φπσο ε αηζαλφιε ιηγλνθπηηαξίλεο. Σν ελάξην 450 βαζίδεηαη ζηελ παξαδνρή ηεο ηαρχηαηεο αχμεζεο ηεο παξαγσγήο βηνθαπζίκσλ δεχηεξεο γεληάο, αληηπξνζσπεχνληαο, φιε ηελ αλάπηπμε βηνθαπζίκσλ κεηαμχ 2020 θαη Απηφ ζα απαηηήζεη επελδχζεηο έξεπλαο θαη αλάπηπμεο γηα λα επηηαρπλζνχλ άκεζα θαη λα θέξνπλ ζε ιεηηνπξγία κνλάδεο επίδεημεο ηα ακέζσο επφκελα ρξφληα. Σν 2008, παξαηεξήζεθε κηα παγθφζκηα ζηξνθή ζηελ πνιηηηθή ησλ βηνθαπζίκσλ, κε κεγαιχηεξε πξνζνρή φζνλ αθνξά ηε βησζηκφηεηα νξηζκέλσλ βηνθαπζίκσλ πξψηεο γεληάο. Γηα παξάδεηγκα, ε Γεξκαλία κείσζε ην κεηθηφ ζηφρν ηνπ 2009, ν νπνίνο θπξίσο θαιχπηεηαη απφ βηνθαχζηκα πξψηεο γεληάο θαη απμάλεη ηελ εζηίαζε ζε επελδχζεηο έξεπλαο θαη αλάπηπμεο γηα ηα βηνθαχζηκα δεχηεξεο γεληάο. Αλ θαη νξηζκέλεο ηερλνινγίεο νη νπνίεο κπνξεί λα ζεσξεζνχλ σο κε ξεαιηζηηθέο απηή ηελ πεξίνδν, αλακέλεηαη λα θηάζνπλ ζε εκπνξηθή ρξήζε θαη πιήξε αλάπηπμε θαηά ηε δηάξθεηα ηεο εμεηαδφκελεο πεξηφδνπ, θακηά εμ νινθιήξνπ λέα ηερλνινγία (πέξαλ φζσλ είλαη πεξίπνπ γλσζηέο θαη ζε θάπνην βαζκφ επηδεηθλχνληαη ζήκεξα) δελ ζεσξείηαη φηη αλαπηχζζεηαη είηε ζην ελάξην Αλαθνξάο είηε ζην ελάξην 450. Απηφ ζπκβαίλεη επεηδή δελ ππάξρεη ηξφπνο λα γλσξίδνπκε αλ ή πφηε ηέηνηα επηηεχγκαηα κπνξεί λα ζπκβνχλ. Καηά ζπλέπεηα, ππάξρεη ε δπλαηφηεηα γηα βειηίσζε πέξαλ απηψλ ησλ ελαξίσλ πνπ παξνπζηάδνληαη εδψ, ζε πεξίπησζε ξηδηθψλ θαη απξφβιεπησλ ηερλνινγηθψλ αλαθαιχςεσλ. ΚΕΥΑΛΑΙΟ 1: ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΠΑΡΑΔΟΦΕ ΣΗ ΕΡΓΑΙΑ

30 ΚΕΥΑΛΑΙΟ 1: ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΠΑΡΑΔΟΦΕ ΣΗ ΕΡΓΑΙΑ

31 ΚΕΥΑΛΑΙΟ 2 ΠΡΟΟΠΣΙΚΗ ΓΙΑ ΣΗ ΖΗΣΗΗ ΥΤΙΚΟΤ ΑΕΡΙΟΤ 2.1 Δηζαγσγή Ζ αλάθακςε ηεο παγθφζκηαο αλάπηπμεο απφ ην 2010, ηα πεξηβαιινληηθά θαη πξαθηηθά πιενλεθηήκαηα ηνπ θπζηθνχ αεξίνπ έλαληη ησλ ππνινίπσλ νξπθηψλ θαπζίκσλ θαζψο θαη νη πεξηνξηζκνί ζηελ ηαρχηεηα εηζαγσγήο ζηελ παξαγσγηθή δηαδηθαζία ελεξγεηαθψλ ηερλνινγηψλ κε ρακειή ζπλεηζθνξά ζε εθπνκπέο CO 2, ζα έρνπλ σο απνηέιεζκα κηα ζηαζεξή αχμεζε ζηε δήηεζε θπζηθνχ αεξίνπ ζε φιε ηε δηάξθεηα ηεο εμεηαδφκελεο πεξηφδνπ. Ο ηνκέαο ηεο ειεθηξνπαξαγσγήο αλακέλεηαη λα παξακείλεη ν θχξηνο ηνκέαο ζε φηη αθνξά ηε δήηεζε θπζηθνχ αεξίνπ. Οη θπξηφηεξνη παξάγνληεο πνπ ζα θαζνξίζνπλ ηε δήηεζε θη επνκέλσο απνηεινχλ θαη ηηο κεγαιχηεξεο πεγέο αβεβαηφηεηαο είλαη ε νηθνλνκηθή αλάπηπμε, νη ηηκέο ηνπ θπζηθνχ αεξίνπ θαη νη θπβεξλεηηθέο πνιηηηθέο. Σν πνζνζηφ ζπκκεηνρήο ηνπ θπζηθνχ αεξίνπ ζηνλ ηνκέα ηεο ειεθηξνπαξαγσγήο εμαξηάηαη ζε πνιχ κεγάιν βαζκφ απφ ηελ ηηκή ηνπ αεξίνπ ζε ζρέζε κε ηα ππφινηπα θαχζηκα θαη ηηο ηερλνινγίεο. Ζ εηζαγσγή ηεο ηηκνιφγεζεο άλζξαθα ζα κπνξνχζε πηζαλφλ λα εληζρχζεη αθφκα πεξηζζφηεξν ηε ρξήζε ηνπ αεξίνπ εμαηηίαο ηεο ρακειφηεξεο ζπλεηζθνξάο ηνπ ζε εθπνκπέο CO 2 θαηά ηελ θαχζε ηνπ, φηαλ φινη νη ππφινηπνη παξάγνληεο (π.ρ. ηερλνινγία, απνδνηηθφηεηα) θξίλνληαη ηζνδχλακνη. Οη θπβεξλεηηθέο πνιηηηθέο ζα απνηειέζνπλ παξάγνληα-θιεηδί ζε φηη αθνξά ην ξπζκφ αχμεζεο ηεο δήηεζεο ζε κεζν-καθξνπξφζεζκν επίπεδν. ην ελάξην Αλαθνξάο, ζην νπνίν νη θπβεξλεηηθέο πνιηηηθέο ζεσξείηαη φηη παξακέλνπλ ακεηάβιεηεο, ε παγθφζκηα δήηεζε αεξίνπ απμάλεηαη απφ 3 ηξηζεθαηνκκχξηα θπβηθά κέηξα (tcm) ην 2007 ζε 4.3 tcm ην 2030, κε έλα κέζν φξν αχμεζεο ηεο ηάμεο ηνπ 1.5% θαη έηνο. Σν κεξίδην ηνπ αεξίνπ ζην παγθφζκην πξσηνγελέο ελεξγεηαθφ ηζνδχγην απμάλεηαη νξηαθά, απφ 20.9% ην 2007 ζε 21.2% ην Πάλσ απφ ην 80% ηεο αχμεζεο ζηε ρξήζε αεξίνπ ζπκβαίλεη ζηηο ρψξεο πνπ δελ είλαη κέιε ηνπ ΟΟΑ (Οξγαληζκφο γηα ηελ Οηθνλνκηθή πλεξγαζία θαη Αλάπηπμε-OECD). Οη πξνβιέςεηο έσο ην 2015 δηαθέξνπλ ζεκαληηθά ζε ζρέζε κε ην καθξνπξφζεζκν ζθεληθφ πνπ ζα δηακνξθσζεί. Αλ θαη δελ ππάξρνπλ αθφκα πιήξε θαη αθξηβή ζηνηρεία ζε φηη αθνξά ηε δήηεζε θπζηθνχ αεξίνπ γηα ην 2008 θαη γηα ηηο αξρέο ηνπ 2009, είλαη πηζαλφ φηη, παγθνζκίσο, ε πξσηνγελήο ΚΕΥΑΛΑΙΟ 2: ΠΡΟΟΠΣΙΚΗ ΓΙΑ ΣΗ ΖΗΣΗΗ ΑΕΡΙΟΤ

32 δήηεζε αεξίνπ ζα ππνρσξήζεη ην 2009, ίζσο θαη πεξηζζφηεξν απφ 3%, σο απνηέιεζκα ηεο νηθνλνκηθήο χθεζεο. Με ηελ ππφζεζε φηη ε νηθνλνκία αξρίδεη λα αλαθάκπηεη απφ ην 2010, ε πξσηνγελήο δήηεζε αεξίνπ πξνβιέπεηαη φηη επαλαθάκπηεη, απμαλφκελε κε έλα κέζν φξν ηεο ηάμεο ηνπ 2.5% εηεζίσο απφ ην 2010 έσο ην ην ελάξην 450, ην νπνίν ζεσξεί ηελ χπαξμε ζπληνληζκέλεο θπβεξλεηηθήο δξάζεο κε ζθνπφ ηνλ πεξηνξηζκφ ησλ αεξίσλ ηνπ ζεξκνθεπίνπ γηα ηε ζπγθξάηεζε αχμεζεο ηεο παγθφζκηαο ζεξκνθξαζίαο ζηνπο 2 C, ε παγθφζκηα πξσηνγελήο δήηεζε αεξίνπ ην 2030 είλαη θαηά 17% ρακειφηεξε απφ ηελ αληίζηνηρε ηνπ ελαξίνπ Αλαθνξάο. Ζ δήηεζε θνξπθψλεηαη ιίγν κεηά ην 2020 θη έπεηηα ππνρσξεί κε αξγφ ξπζκφ, αλ θαη είλαη αθφκα κεγαιχηεξε ην 2030 ζε ζρέζε κε ην Σα κέηξα γηα ηελ πξνψζεζε ηεο εμνηθνλφκεζεο ελέξγεηαο, ηεο βειηίσζεο ηεο απνδνηηθφηεηαο θαη ε ρξήζε ελεξγεηαθψλ ηερλνινγηψλ «ρακειήο έληαζεο άλζξαθα» ζα αληηζηαζκίζνπλ ζε κεγάιν βαζκφ ηα απνηειέζκαηα ηεο δήηεζεο εμαηηίαο ηεο εληζρπκέλεο αληαγσληζηηθφηεηαο ηνπ αεξίνπ έλαληη ηνπ άλζξαθα θαη ηνπ πεηξειαίνπ ζηελ ειεθηξνπαξαγσγή θαη ζηηο εθαξκνγέο ηειηθήο ρξήζεο (εμαηηίαο ησλ πςειφηεξσλ ηηκψλ άλζξαθα θαη ηεο χπαξμεο θαλνληζηηθψλ ξπζκίζεσλ). Ζ δήηεζε ηνπ αεξίνπ ζηηο ρψξεο ηνπ ΟΟΑ θνξπθψλεηαη γεληθά πεξίπνπ ζην κέζν ηεο πξνβιεπφκελεο πεξηφδνπ ζην ελάξην 450 θη έπεηηα ππνρσξεί θαηά ηε ρξνληθή πεξίνδν πξνο ην 2030, θαζψο νη παξαγσγνί αιιάδνπλ ηηο επελδχζεηο ηνπο απφ ζηαζκνχο πνπ ρξεζηκνπνηνχλ σο θαχζηκν άλζξαθα θαη θπζηθφ αέξην ζε ζηαζκνχο πνπ θάλνπλ ρξήζε αλαλεψζηκσλ πεγψλ θαη ππξεληθήο ελέξγεηαο. Ζ δήηεζε ζπλερίδεη λα απμάλεηαη ζηηο πεξηζζφηεξεο πεξηνρέο πνπ δελ αλήθνπλ ζηνλ ΟΟΑ, αλ θαη ζε θάπνηεο πεξηθέξεηεο ζα παξαηεξεζεί κείσζε κεηά ην Πξνβιεπόκελεο ηάζεηο γηα ηε δήηεζε θπζηθνύ αεξίνπ ελάξην Αλαθνξάο Δμαηηίαο ηεο έιιεηςεο καθξνπξφζεζκεο θαη ζπληνληζκέλεο θπβεξλεηηθήο δξάζεο, ε παγθφζκηα δήηεζε γηα ην θπζηθφ αέξην πξνβιέπεηαη φηη ζα πάξεη μαλά ηελ αλνδηθή ηεο ηξνρηά απφ ην 2010, φηαλ ε παγθφζκηα νηθνλνκία ζεσξείηαη φηη ζα αξρίζεη λα αλαθάκπηεη απφ ηελ χθεζε. ην ελάξην Αλαθνξάο, ζην νπνίν ζεσξείηαη φηη δελ ππάξρνπλ αιιαγέο ζηηο πνιηηηθέο, ε παγθφζκηα πξσηνγελήο θαηαλάισζε αεξίνπ αλακέλεηαη λα απμεζεί ζε φιεο ηηο ππφ εμέηαζε πεξηθέξεηεο απηήο ηεο εξγαζίαο (Πίλαθαο 2.1), κε ηελ εμαίξεζε ησλ Ζ.Π.Α. ζηηο νπνίεο ε δήηεζε ππνρσξεί ζε πνιχ κηθξφ βαζκφ (πξαθηηθά κεδεληθφ). ΚΕΥΑΛΑΙΟ 2: ΠΡΟΟΠΣΙΚΗ ΓΙΑ ΣΗ ΖΗΣΗΗ ΑΕΡΙΟΤ

33 Όπσο θαη κε φια ηα ππφινηπα θαχζηκα, ε δήηεζε ζα ειαηησζεί ηα πξψηα ρξφληα εμαηηίαο ηεο παγθφζκηα νηθνλνκηθήο θαη ρξεκαηνπηζησηηθήο θξίζεο θη έπεηηα αλαθάκπηεη μαλά καδί κε ηε ζεσξνχκελε νηθνλνκηθή αλάθακςε. ε παγθφζκην επίπεδν, ε δήηεζε απμάλεηαη απφ 3 tcm ην 2007 ζε 4.3 tcm ην 2030, κε έλα κέζν εηήζην φξν αχμεζεο ηεο ηάμεο ηνπ 1.5%. Πξφθεηηαη γηα έλα κέζν φξν ν νπνίνο είλαη αξθεηά κηθξφηεξνο απφ ηνλ αληίζηνηρν 2.6% αλά έηνο ηεο πεξηφδνπ Σν παγθφζκην ΑΔΠ (Αθαζάξηζην Δγρψξην Πξντφλ - GDP) εθηηκάηαη φηη ζα απμεζεί κε ξπζκφ κφιηο 1.3% αλά έηνο ηελ πεξίνδν έλαληη ηνπ 3.4% αλά έηνο πνπ εθηηκάηαη γηα ηελ πεξίνδν Σν κεξίδην ηνπ θπζηθνχ αεξίνπ ζην παγθφζκην πξσηνγελέο ελεξγεηαθφ κίγκα ζπλερίδεη λα απμάλεη ζχκθσλα κε ηηο πξνεγνχκελεο ηάζεηο, αιιά κφλν νξηαθά: απφ 20.9% ην 2007 ζε 21.2% ην Σν αληίζηνηρν κεξίδην ην 1980 ήηαλ 17%. Πίνακας 2.1: Πρωτογενισ ηιτθςθ φυςικοφ αερίου (ςε bcm) ανά περιφζρεια ςφμφωνα με το ενάριο Αναφοράσ (IEA, 2009) 2 Οη πξνβιέςεηο γηα ηελ πεξίνδν σο ην 2015 δηαθέξνπλ ζεκαληηθά απφ ην καθξνπξφζεζκν ζθεληθφ πνπ ζα δηακνξθσζεί. Αλ θαη δελ ππάξρνπλ αθφκα πιήξε θαη αθξηβή ζηνηρεία ζε φηη αθνξά ηε δήηεζε θπζηθνχ αεξίνπ γηα ην 2008 θαη γηα ηηο αξρέο ηνπ 2009, είλαη πηζαλφ φηη, παγθνζκίσο, ε πξσηνγελήο δήηεζε αεξίνπ ζα κεησζεί ην 2009, σο απνηέιεζκα ηεο νηθνλνκηθήο χθεζεο. Ζ δήηεζε θπζηθνχ αεξίνπ ΚΕΥΑΛΑΙΟ 2: ΠΡΟΟΠΣΙΚΗ ΓΙΑ ΣΗ ΖΗΣΗΗ ΑΕΡΙΟΤ

34 ζηηο ρψξεο ηνπ ΟΟΑ εθηηκάηαη φηη απμήζεθε ζπλνιηθά θαηά 1% ην 2008 (ζχκθσλα κε ηα ηειεπηαία δηαζέζηκα ζηνηρεία απφ ηε BP απμήζεθε θαηά 1.7% ζε ζρέζε κε ην 2007), αιιά γηα ην έηνο απηφ δε κπνξνχκε λα πνχκε φηη ππήξμε κηα ηζνξξνπία ζηε δήηεζε θαζψο είρακε δχν μεθάζαξα αληίζεηεο ηάζεηο. Ζ δήηεζε θπζηθνχ αεξίνπ ζπλέρηδε λα απμάλεηαη ζεκαληηθά ζην πξψην κηζφ ηνπ 2008, θπξίσο εμαηηίαο ηεο έλαξμεο ιεηηνπξγίαο λέσλ κνλάδσλ ειεθηξνπαξαγσγήο θπζηθνχ αεξίνπ (απμεκέλε δπλακηθφηεηα), αιιά θαη ηεο επαλάθακςεο ηεο Δπξσπατθήο νηθηαθήο δήηεζεο θαζψο ν ρεηκψλαο ηνπ 2007/2008 απνδείρηεθε ςπρξφηεξνο απφ ηνλ πξνεγνχκελν. Οη ηάζεηο ηεο δήηεζεο άιιαμαλ ζεακαηηθά θαηά ηε δηάξθεηα ηνπ δεχηεξνπ κηζνχ ηνπ 2008 θαη ζπγθεθξηκέλα θαηά ηε δηάξθεηα ηνπ ηειεπηαίνπ ηξηκήλνπ, κε ην ζπλδπαζκέλν αληίθηππν ηεο βαζηάο νηθνλνκηθήο χθεζεο θαη ηεο ζπζρέηηζεο ησλ ηηκψλ ηνπ αεξίνπ κε ηηο πςειέο ηηκέο ηνπ πεηξειαίνπ ζε θάπνηεο αγνξέο, θπξίσο ζηελ επεηξσηηθή Δπξψπε, σζψληαο έηζη ηε δήηεζε θπζηθνχ αεξίνπ ζε πνιχ ρακειά επίπεδα. Σα πξψηα ζηνηρεία δείρλνπλ κηα παξφκνηα πηψζε ζηηο ρψξεο κε-κέιε ηνπ ΟΟΑ ζηα ηέιε ηνπ 2008, αλ θαη ε δήηεζε ζπλνιηθά ζε φιν ην έηνο ζπλέρηζε λα απμάλεη (Γηάγξακκα 2.1). Διάγραμμα 2.1: Ετιςια μεταβολι ςτθ παγκόςμια ηιτθςθ φυςικοφ αερίου ανά κφρια περιφζρεια για τθν περίοδο (IEA, 2009) 3 Ζ απνδπλάκσζε ηεο θαηαλάισζεο θπζηθνχ αεξίνπ ηφζν ζηηο ρψξεο-κέιε ηνπ ΟΟΑ φζν θαη ζηηο ππφινηπεο ρψξεο κε-κέιε, αλακέλεηαη λα ζπλερηζηεί ζε κεγάιν βαζκφ κέζα ζην 2009 θαζψο ε νηθνλνκηθή χθεζε εμαπιψλεηαη θαη βαζαίλεη, σζψληαο ηε δήηεζε πξνο ηα θάησ, θαηά πεξηζζφηεξν απφ 3% ζε ζρέζε κε ην Ζ ρξήζε ηνπ αεξίνπ ζηε βηνκεραλία θαη γηα ηελ παξαγσγή ειεθηξηθήο ελέξγεηαο είλαη πηζαλφ λα ππνρσξήζεη ζεκαληηθά ζε νξηζκέλεο πεξηνρέο, ηδίσο ζηελ Δπξψπε θαη ηε Ρσζία, θπξίσο εμαηηίαο ηεο αζζελνχο δήηεζεο γηα ειεθηξηθή ελέξγεηα θαη ησλ ζρεηηθά πςειψλ ηηκψλ αεξίνπ. Ζ δήηεζε ζηηο Ζ.Π.Α. εκθαλίδεηαη λα αλζίζηαηαη θαιχηεξα απφ φηη ζηηο πεξηζζφηεξεο άιιεο ρψξεο ηνπ ΟΟΑ, εμαηηίαο ηεο κεγάιεο πηψζεο ησλ ΚΕΥΑΛΑΙΟ 2: ΠΡΟΟΠΣΙΚΗ ΓΙΑ ΣΗ ΖΗΣΗΗ ΑΕΡΙΟΤ

35 ηηκψλ. Με ηε ζεψξεζε φηη ε νηθνλνκία αξρίδεη λα αλαθάκπηεη απφ ην 2010, ε ηειηθή δήηεζε θπζηθνχ αεξίνπ αλακέλεηαη λα αλαθάκςεη. Ζ πςειφηεξε δήηεζε γηα ειεθηξηθή ελέξγεηα ζα σζνχζε επίζεο αλνδηθά ηε ρξήζε ηνπ αεξίνπ ζηελ ειεθηξνπαξαγσγή, θαζψο λένη ζηαζκνί ειεθηξνπαξαγσγήο θπζηθνχ αεξίνπ πνπ ηψξα βξίζθνληαη ππφ θαηαζθεπή, ζα έρνπλ νινθιεξσζεί θαη ζηαζκνί ησλ νπνίσλ ε έλαξμε ηεο ιεηηνπξγίαο θαζπζηέξεζε ιφγσ ηεο θξίζεο, ζα ηεζνχλ ζε ιεηηνπξγία θαζψο ηνπο δίδεηαη ην πξάζηλν θσο. Καηά κέζν φξν, ε παγθφζκηα πξσηνγελήο δήηεζε αεξίνπ αλακέλεηαη λα απμάλεη κε ξπζκφ 1.4% ηελ πεξίνδν κεηαμχ 2007 θαη 2015, αιιά κεηαμχ 2010 θαη 2015 ν ξπζκφο ζα είλαη κεγαιχηεξνο θαη ζπγθεθξηκέλα 2.5% Σάζεηο ηεο δήηεζεο αλά πεξηθέξεηα Ζ πξσηνγελήο δήηεζε αεξίνπ αλακέλεηαη λα ζπλερίζεη λα απμάλεη ζε φιεο ηηο πεξηνρέο εθηφο ησλ Ζ.Π.Α. (φπνπ παξακέλεη ζηάζηκε-ζηαζεξή) ζε φιε ηε δηάξθεηα ηεο πξνβιεπφκελεο πεξηφδνπ, παξά ηε βξαρππξφζεζκε πηψζε ζε κεξηθέο απφ απηέο. Ζ θαηά θεθαιήλ ρξήζε ηνπ αεξίνπ θαη αλά κνλάδα ηνπ ΑΔΠ παξακέλεη πνιχ δηαθνξεηηθή κεηαμχ ησλ πεξηθεξεηψλ, θπξίσο ζχκθσλα θαη αλάινγα κε ηελ εθκεηάιιεπζε ησλ ελδνγελψλ πεγψλ ελέξγεηαο ηνπο αιιά θαη ηεο εγγχηεηάο ηνπο ζε εμσηεξηθέο πεγέο ρακεινχ θφζηνπο. Ζ δήηεζε απμάλεηαη πεξηζζφηεξν ζηηο ρψξεο πνπ δελ αλήθνπλ ζηνλ ΟΟΑ θαη νη νπνίεο αληηπξνζσπεχνπλ ην 80% ηεο ζπλνιηθήο παγθφζκηαο αχμεζεο σο ην Ζ κεγαιχηεξε αχμεζε ζε απφιπηνπο αξηζκνχο ζπκβαίλεη ζηε Μέζε Αλαηνιή, φπνπ ν κεγάινο αξηζκφο ησλ πεγψλ ζε δηάθνξεο ρψξεο, αλακέλεηαη λα εληζρχζεη ηελ αχμεζε ηεο δήηεζεο ζηελ ειεθηξνπαξαγσγή, γηα ρξήζε ζηε βαξηά βηνκεραλία θαζψο θαη γηα πξψηε χιε (παξ φιεο ηηο πξνζσξηλέο θαη επνρηαθέο ειιείςεηο ζε θάπνηεο ρψξεο). Ζ δήηεζε ζηηο ρψξεο ηεο Αζίαο πνπ δελ αλήθνπλ ζηνλ ΟΟΑ θαη ζηελ Αθξηθή εληζρχεηαη επίζεο ζεκαληηθά - ν ξπζκφο αχμεζεο ζπλνιηθά ζηελ Αζία είλαη πξάγκαηη κεγαιχηεξνο απφ απηφλ ηεο Μέζεο Αλαηνιήο (ησλ ρσξψλ ηεο Αζίαο πνπ δελ αλήθνπλ ζηνλ ΟΟΑ). Ζ ρξήζε ηνπ αεξίνπ απμάλεηαη πεξηζζφηεξν απφ 5% ηφζν ζηελ Ηλδία φζν θαη ζηελ Κίλα, φπνπ ε ρξήζε ηνπ αεξίνπ ζηελ ειεθηξνπαξαγσγή θαη ζηε βηνκεραλία απμάλεηαη ηαρχηαηα, αλ θαη ε δήηεζε θαη ζηηο δχν ρψξεο ην 2030 είλαη αθφκα ζρεηηθά ρακειή σο πνζνζηφ ηεο ζπλνιηθήο ρξήζεο ελέξγεηαο ην 2030, θαζψο μεθηλάεη απφ πνιχ ρακειή βάζε. Οη ψξηκεο αγνξέο ηεο Βφξεηαο Ακεξηθήο θαη ηεο Δπξψπεο «βιέπνπλ» ζρεηηθά ρακεινχο ξπζκνχο αχμεζεο ηεο δήηεζεο σο ην 2030, αιιά παξακέλνπλ νη κεγαιχηεξεο αγνξέο ζε απφιπηνπο αξηζκνχο ην 2030 (Γηάγξακκα 2.2). ΚΕΥΑΛΑΙΟ 2: ΠΡΟΟΠΣΙΚΗ ΓΙΑ ΣΗ ΖΗΣΗΗ ΑΕΡΙΟΤ

36 Διάγραμμα 2.2: Πρωτογενισ ηιτθςθ φυςικοφ αερίου ανά περιφζρεια ςτο ενάριο Αναφοράσ (IEA, 2009) Σάζεηο ηεο δήηεζεο αλά ηνκέα ην ελάξην Αλαθνξάο, ν ηνκέαο ειεθηξνπαξαγσγήο αλακέλεηαη λα παξακείλεη ν θπξίαξρνο νδεγφο ηεο δήηεζεο αεξίνπ ζηηο πεξηζζφηεξεο πεξηνρέο, αληηπξνζσπεχνληαο ην 45% ηεο αχμεζεο ζηελ παγθφζκηα δήηεζε ζε φιε ηελ πξνβιεπφκελε πεξίνδν θαη εδξαηψλνληαο ηε ζέζε ηνπ σο ν ηνκέαο κε ηε κεγαιχηεξε θαηαλάισζε αεξίνπ φπσο θαίλεηαη θαη ζην παξαθάησ δηάγξακκα (Γηάγξακκα 2.3). Διάγραμμα 2.3: Παγκόςμια πρωτογενισ ηιτθςθ φυςικοφ αερίου ανά τομζα ςτο ενάριο Αναφοράσ (IEA, 2009) 5 Ζ ρξήζε ηνπ αεξίνπ ζηνπο ζηαζκνχο παξαγσγήο ειεθηξηθήο ελέξγεηαο απμάλεηαη θαηά πεξίπνπ 50% κεηαμχ 2007 θαη 2030 (κε έλα εηήζην κέζν φξν ηεο ηάμεο ηνπ ΚΕΥΑΛΑΙΟ 2: ΠΡΟΟΠΣΙΚΗ ΓΙΑ ΣΗ ΖΗΣΗΗ ΑΕΡΙΟΤ

37 1.7%). Σν πνζνζηφ απηνχ ηνπ ηνκέα ζηελ παγθφζκηα αγνξά αεξίνπ απμάλεηαη απφ 39% ην 2007 ζε 41% ην Ο ηνκέαο ηεο ειεθηξνπαξαγσγήο είλαη ν θχξηνο νδεγφο ηεο δήηεζεο ζηηο πεξηζζφηεξεο πεξηνρέο. Παξά ηελ ππφζεζε γηα απμεκέλεο ηηκέο θπζηθνχ αεξίνπ καθξνπξφζεζκα θαη ηελ ελίζρπζε ηεο ειθπζηηθφηεηαο ησλ βαζηζκέλσλ ζε αλαλεψζηκεο πεγέο ηερλνινγηψλ ειεθηξνπαξαγσγήο, ην θπζηθφ αέξην αλακέλεηαη λα παξακείλεη σο ην πην αληαγσληζηηθφ θαχζηκν ζε λένπο ζηαζκνχο ειεθηξνπαξαγσγήο ζε πνιιέο πεξηπηψζεηο, ηδίσο φηαλ ρξεζηκνπνηείηαη ζηνπο πςειήο απφδνζεο αεξηνζηξνβίινπο ζπλδπαζκέλνπ θχθινπ θπζηθνχ αεξίνπ ( combined-cycle gas turbines-ccgts) θαη γηα παξαγσγή κέζνπ θνξηίνπ (mid-load generation). Οη ζηαζκνί θπζηθνχ αεξίνπ είλαη ζπρλά πξνηηκψκελνη έλαληη ησλ ζηαζκψλ πνπ ρξεζηκνπνηνχλ σο θαχζηκν άλζξαθα ή πεηξέιαην γηα πεξηβαιινληηθνχο ιφγνπο, γηα ηηο ζρεηηθά ρακειέο θεθαιαηνπρηθέο δαπάλεο (capital costs), εηδηθά γηα κηθξέο κνλάδεο, θαζψο επίζεο θαη γηα ην κηθξφ ρξφλν πνπ απαηηείηαη γηα ηελ νινθιήξσζε ηεο θαηαζθεπήο ηνπο (short construction lead times). ηελ Δπξψπε, νη απμεκέλεο πνηλέο γηα εθπνκπέο CO 2 θάησ απφ ηηο δηαηάμεηο παλεπξσπατθνχ ρξεκαηηζηεξηαθνχ ζπζηήκαηνο αδεηψλ εθπνκπήο (EU Emissions Trading System-ETS), ζχκθσλα κε ην νπνίν φιεο νη ειεθηξνπαξαγσγηθέο εηαηξίεο ζα έρνπλ ηελ ππνρξέσζε λα αγνξάδνπλ ζε δεκνπξαζία ην ζχλνιν ησλ αδεηψλ εθπνκπήο πνπ ζα ρξεηάδνληαη, εληζρχνπλ επίζεο ηελ αληαγσληζηηθφηεηα ηνπ αεξίνπ έλαληη ηνπ άλζξαθα ζηελ ειεθηξνπαξαγσγή θαη ζηε βαξηά βηνκεραλία, παξφιν πνπ επλννχλ αθφκα πεξηζζφηεξν ηελ ειεθηξνπαξαγσγή πνπ βαζίδεηαη ζε αλαλεψζηκεο πεγέο θαη ζηελ ππξεληθή ελέξγεηα. Σα εξγνζηάζηα πγξνπνίεζεο θπζηθνχ αεξίνπ (gas-to-liquid plants GTL), ηα νπνία ρξεζηκνπνηνχλ σο πξψηε χιε θπζηθφ αέξην, ην νπνίν ην κεηαηξέπνπλ ζε πςειήο πνηφηεηαο βελδίλε θαη άιια πεηξειατθά πξντφληα, αληηπξνζσπεχνπλ έλα κηθξφ αιιά απμαλφκελν πνζνζηφ ζηελ πξσηνγελή ρξήζε αεξίνπ. Απηή ηελ πεξίνδν ππάξρνπλ κφλν ηξία εκπνξηθήο θιίκαθαο εξγνζηάζηα ζε ιεηηνπξγία: νη εγθαηαζηάζεηο ηεο PetroSA, δπλακηθφηεηαο 35 ρηιηάδσλ βαξειηψλ ηε κέξα (35 kb/d) ζηνλ θφιπν ηνπ Mossel (Mossel Bay), ζηε Νφηηα Αθξηθή, ην νπνίν ιεηηνπξγεί απφ ην 1991, ην εξγνζηάζην Bintulu ηεο Shell ζηε Μαιαηζία δπλακηθφηεηαο 12.5 kb/d, ην νπνίν άξρηζε λα ιεηηνπξγεί ην 1993 θαη ηέινο ην Oryx plant ηεο Sasol/Qatar Petroleum ζην Καηάξ, δπλακηθφηεηαο 34 kb/d, ην κεγαιχηεξν GTL εξγνζηάζην ζηνλ θφζκν, ην νπνίν μεθίλεζε ηε ιεηηνπξγία ηνπ ην Γχν αθφκα εξγνζηάζηα είλαη ππφ θαηαζθεπή: ην Pearl project ηεο Shell ζην Καηάξ, δπλακηθφηεηαο 140 kb/d, ην νπνίν πξνγξακκαηίδεηαη λα αξρίζεη ηε ιεηηνπξγία ηνπ ην 2010 θαη ην Escravos plant, «αδειθφ εξγνζηάζην» (sister plant) κε ην Oryx, ζην νπνίν ρξεζηκνπνηείηαη ε ηερλνινγία ηεο Sasol, δπλακηθφηεηαο 34 kb/d, ην νπνίν θαηαζθεπάδεηαη απφ ηε Chevron θαη ηελ Δζληθή Δηαηξία Πεηξειαίνπ ηεο Νηγεξίαο (Nigerian National Petroleum Company) Γέιηα ηνπ Νίγεξα, κε πξνγξακκαηηζκέλε έλαξμε ιεηηνπξγίαο ην Όηαλ φια απηά ηα εξγνζηάζηα είλαη δηαζέζηκα θαη ιεηηνπξγνχλ κε πιήξε δπλακηθφηεηα, ζα θαηαλαιψλνπλ ζχκθσλα κε ππνινγηζκνχο 33 δηζεθαηνκκχξηα θπβηθά κέηξα (bcm) αεξίνπ εηεζίσο-πάλσ απφ ηα 5 bcm ηνπ 2007 (φηαλ ην Oryx δελ είρε θηάζεη ηελ απφιπηε παξαγσγηθή ηνπ ηθαλφηεηα)- θαη ζα παξάγνπλ πεξίπνπ 250 kb/d πγξψλ (liquids). ΚΕΥΑΛΑΙΟ 2: ΠΡΟΟΠΣΙΚΗ ΓΙΑ ΣΗ ΖΗΣΗΗ ΑΕΡΙΟΤ

38 Οη καθξνπξφζεζκεο πξννπηηθέο γηα επηπιένλ εξγνζηάζηα GTL είλαη πνιχ αβέβαηεο. Σν ελδηαθέξνλ γηα ηελ αλάπηπμε εξγνζηαζίσλ GTL έρεη εμαζζελήζεη ηα ηειεπηαία ρξφληα εμαηηίαο ηνπ απμαλφκελνπ θφζηνπο θαηαζθεπήο θαη ησλ κεγάισλ ηερληθψλ πξνβιεκάησλ πνπ εκθαλίζηεθαλ ζην Oryx, ην νπνίν αθφκα θαη ηψξα ιεηηνπξγεί κε κφιηο ην 90% ηεο πιήξνπο (νλνκαζηηθήο) ηνπ δπλακηθφηεηαο. Μηα ζπκθσλία απαγφξεπζεο (moratorium) γηα λέεο αλαπηχμεηο θη επελδχζεηο θπζηθνχ αεξίνπ ζην Καηάξ, ην νπνίν θαηέρεη άθζνλεο πεγέο θπζηθνχ αεξίνπ, απνκαθξχλεη θάζε πξννπηηθή θαηαζθεπήο λένπ GTL εξγνζηαζίνπ πέξαλ απηνχ πνπ βξίζθεηαη ζε δηαδηθαζία θαηαζθεπήο. Οη αζηαζείο ηηκέο ηνπ πεηξειαίνπ θαη νη αβεβαηφηεηεο πνπ ππάξρνπλ ζε φηη αθνξά ηηο κειινληηθέο πνιηηηθέο γηα ηελ ειάηησζε ησλ εθπνκπψλ CO 2 δξνπλ αζξνηζηηθά, απμάλνληαο ην ξίζθν ησλ επελδχζεσλ. Ζ πςειή ελεξγεηαθή έληαζε ησλ εξγνζηαζίσλ GTL πεξηνξίδεη ην ελδερφκελν αλαδσπχξσζεο ησλ επελδχζεσλ. ε καθξνπξφζεζκν νξίδνληα, ζεσξνχκε φηη ηα πξνγξακκαηηζκέλα έξγα (projects) ζηελ Απζηξαιία θαη ην Οπδκπεθηζηάλ νινθιεξψλνληαη, καδί κε έλα κηθξφ αξηζκφ άιισλ έξγσλ ζηε Μ. Αλαηνιή θαη ηελ Αθξηθή, αλεβάδνληαο ηε ζπλνιηθή GTL παξαγσγηθή ηθαλφηεηα ζε πεξίπνπ 650 kb/d, απαηηψληαο 70 bcm ρξεζηκνπνηεζέληνο θπζηθνχ αεξίνπ (gas input) ην Ζ παγθφζκηα ηειηθή θαηαλάισζε θπζηθνχ αεξίνπ ζηε βηνκεραλία (ζηελ νπνία πεξηιακβάλνληαη νη κε-ελεξγεηαθέο ρξήζεηο, αιιά εμαηξνχληαη ε ειεθηξνπαξαγσγή, GTL θαη άιινη κεηαζρεκαηηζκνί), ζηνλ νηθηαθφ ηνκέα, ζηηο ππεξεζίεο θαη ζηνλ αγξνηηθφ ηνκέα απμάλεηαη θαηά 10% κεηαμχ 2007 θαη 2015 θαη θαηά 34% ην 2030, κε έλα εηήζην ξπζκφ αχμεζεο 1.3% ζε φιε ηε δηάξθεηα ηεο πξνβιεπφκελεο πεξηφδνπ. Ζ κε-ελεξγεηαθή ρξήζε ηνπ αεξίνπ, θπξίσο σο πξψηε χιε γηα ηελ παξαγσγή ιηπάζκαηνο θαη ζηελ πεηξνρεκηθή βηνκεραλία, αλαπηχζζεηαη ηαρχηεξα απφ φηη ε ρξήζε ζε νπνηνδήπνηε άιιν ηνκέα ηειηθήο ρξήζεο. Ζ βηνκεραληθή δήηεζε αεξίνπ απμάλεηαη θαηά 1.3% εηεζίσο ηελ πεξίνδν θαη ε βηνκεραλία παξακέλεη ν κεγαιχηεξνο ηειηθφο θαηαλαισηήο θπζηθνχ αεξίνπ. ρεδφλ ην ζχλνιν ηεο αχμεζεο ηεο βηνκεραληθήο δήηεζεο ζπκβαίλεη ζηηο ρψξεο κε-κέιε ηνπ ΟΟΑ, φπνπ ε ηαρχηεξε νηθνλνκηθή αλάπηπμε νδεγεί ζε ζηαζεξή αχμεζε ζηε βηνκεραληθή θαη εκπνξηθή ρξήζε ηνπ αεξίνπ. Ζ ρξήζε ηνπ αεξίνπ ζηνλ νηθηαθφ ηνκέα παξακέλεη ζρεηηθά ρακειή εθηφο ησλ ρσξψλ ηνπ ΟΟΑ θαη ηεο πξψελ νβηεηηθήο Έλσζεο, επεηδή νη αλάγθεο ζέξκαλζεο είλαη ζρεηηθά ρακειέο θαη ηα έζνδα είλαη ζπρλά κε επαξθή γηα λα εμαζθαιίζνπλ ηηο απαξαίηεηεο επελδχζεηο ζηα δίθηπα δηαλνκήο. Ζ βειηίσζε ηεο απνδνηηθφηεηαο, θπξίσο ζηε Ρσζία αιιά θαη ζε άιιεο ρψξεο ηεο Δπξαζίαο, επίζεο αληηζηαζκίδεη ηελ αχμεζε ηεο δήηεζεο αεξίνπ ζηνλ νηθηαθφ ηνκέα. Μεξηθέο πεηξειαηνπαξαγσγέο ρψξεο κε-κέιε ηνπ ΟΟΑ ζπλερίδνπλ λα ελζαξξχλνπλ ηε ζηξνθή πξνο ην αέξην ζην βηνκεραληθφ θαη ηνλ εκπνξηθφ ηνκέα κε ζθνπφ λα απειεπζεξψζνπλ κεγαιχηεξεο πνζφηεηεο πεηξειαίνπ πξνο εμαγσγή. Ζ ηειηθή θαηαλάισζε απμάλεηαη ειάρηζηα ζηηο ρψξεο ηνπ ΟΟΑ, εμαηηίαο ησλ απνηειεζκάησλ ηνπ θνξεζκνχ (ψξηκεο αγνξέο), ηεο ππνηνληθήο παξαγσγήο ζην βαξχ βηνκεραληθφθαηαζθεπαζηηθφ (manufacturing) ηνκέα θαη ηεο κέηξηαο αχμεζεο ηνπ πιεζπζκνχ. ΚΕΥΑΛΑΙΟ 2: ΠΡΟΟΠΣΙΚΗ ΓΙΑ ΣΗ ΖΗΣΗΗ ΑΕΡΙΟΤ

39 Ο ηνκέαο ησλ κεηαθνξψλ αληηπξνζσπεχεη κφλν έλα κηθξφ πνζνζηφ ηεο ρξήζεο ηνπ αεξίνπ. Πξνο ην παξφλ, νη ζπκπηεζηέο αγσγψλ πεηξειαίνπ θαη θπζηθνχ αεξίνπ (oil and gas pipeline compressors) ιακβάλνπλ πεξηζζφηεξν απφ ην 80% ηνπ αεξίνπ πνπ ρξεζηκνπνηείηαη γηα κεηαθνξά. Απηή ε πεγή ηεο δήηεζεο αλακέλεηαη λα ζπλερίζεη λα απμάλεηαη θαζψο ε παγθφζκηα ρξήζε αεξίνπ απμάλεηαη, αιιά κε πνιχ κηθξφηεξν ξπζκφ (0.4% εηεζίσο κεηαμχ 2007 θαη 2030, έλαληη 1.5% πνπ είλαη ε παγθφζκηα πξσηνγελήο αχμεζε ηεο δήηεζεο αεξίνπ). Απηφ ζπκβαίλεη επεηδή ε δπλακηθφηεηα ηεο κεηαθνξάο κέζσ αγσγψλ απμάλεηαη κε πνιχ βξαδχηεξν ξπζκφ ζε ζρέζε κε ηε δπλακηθφηεηα ηνπ πγξνπνηεκέλνπ θπζηθνχ αεξίνπ θη επεηδή ε απνδνηηθφηεηα ησλ ζπκπηεζηψλ αλακέλεηαη λα απμεζεί. ε αληίζεζε κε ηα παξαπάλσ, ε ρξήζε ηνπ αεξίνπ σο θαχζηκν ζηηο νδηθέο κεηαθνξέο (road-transport fuel), ε νπνία απηή ηελ πεξίνδν αληηπξνζσπεχεη κφιηο ην 1% ηεο ζπλνιηθήο ηειηθήο θαηαλάισζεο αεξίνπ παγθνζκίσο, αλακέλεηαη λα απμεζεί κε ξπζκφ 3.7% εηεζίσο σο ην 2030, κε ην κεγαιχηεξν κέξνο ηεο αχμεζεο λα πξνέξρεηαη απφ ηηο ρψξεο πνπ δελ αλήθνπλ ζηνλ ΟΟΑ (νη νπνίεο ήδε είλαη ππεχζπλεο γηα ην κεγαιχηεξν κέξνο ηνπ αεξίνπ πνπ ρξεζηκνπνηείηαη γηα νδηθή κεηαθνξά). Παξ φια απηά, ην κεξίδην ηνπ αεξίνπ ζηε ρξήζε ελέξγεηαο γηα νδηθή κεηαθνξά παγθνζκίσο θζάλεη κφιηο ην 1% ην Τπάξρεη ην ελδερφκελν γηα πνιχ ηαρχηεξε αχμεζε ζε απηφ ηνλ ηνκέα, αιιά εμαξηάηαη απνθιεηζηηθά απφ ηελ ηζρπξή θαη ζπληνληζκέλε πνιηηηθή δξάζε (ζε πεξηβαιινληηθφ επίπεδν αιιά θαη ζε απηφ ηεο ελεξγεηαθήο αζθάιεηαο) γηα ηελ πξνψζεζε επελδχζεσλ ζηα δίθηπα δηαλνκήο θαη γηα ηελ ζηξνθή ησλ θαηαλαισηψλ ζε νρήκαηα θίλεζεο θπζηθνχ αεξίνπ. Ζ πξνβιεπφκελε κεηαθνξά ζηε δήηεζε θπζηθνχ αεξίνπ πξνο ηελ ειεθηξνπαξαγσγή ππνγξακκίδεη ηελ επεξρφκελε (near-term) αζηάζεηα θαη επνρηθφηεηα ζηε δήηεζε θπζηθνχ αεξίνπ παγθνζκίσο. Όζν κεγαιχηεξε είλαη ε βξαρππξφζεζκε δπλαηφηεηα αιιαγήο επηινγήο θαπζίκνπ (fuel-switching) ζηελ ειεθηξνπαξαγσγή, ηφζν πην «επαίζζεηε» ζα θαηαζηεί ε δήηεζε αεξίνπ ζηηο βξαρππξφζεζκεο κεηαβνιέο ησλ ηηκψλ ησλ ζρεηηθψλ θαπζίκσλ αιιά θαη ζε εμσηεξηθνχο παξάγνληεο νη νπνίνη επεξεάδνπλ ηε δηαζέζηκε ειεθηξνπαξαγσγηθή δπλακηθφηεηα (φπσο ηα επίπεδα ηνπ λεξνχ γηα ηηο πδξνειεθηξηθέο κνλάδεο αιιά θαη κε πξνγξακκαηηζκέλεο δηαθνπέο ππξεληθψλ ζηαζκψλ). Ζ δήηεζε ειεθηξηθήο ελέξγεηαο ζηηο πεξηζζφηεξεο ρψξεο θνξπθψλεηαη θαηά ηνπο ρεηκεξηλνχο κήλεο (εηδηθά ζην Βφξεην Ζκηζθαίξην) εμαηηίαο ησλ αλαγθψλ ζέξκαλζεο θαη ηνπο ζεξηλνχο κήλεο ζην Νφηην Ζκηζθαίξην εμαηηίαο ηεο νμχηαηεο ρξήζεο θιηκαηηζηηθψλ (air-conditioning load), πξνθαιψληαο ηελ παγθφζκηα θνξχθσζε ηεο δήηεζεο πξνο ην ηέινο ηνπ ρξφλνπ (peak around the turn of the year). πλνιηθά, φια ηα παξαπάλσ ζπλνςίδνληαη, φπσο θαίλεηαη παξαθάησ, ζην δηάγξακκα 2.4. ΚΕΥΑΛΑΙΟ 2: ΠΡΟΟΠΣΙΚΗ ΓΙΑ ΣΗ ΖΗΣΗΗ ΑΕΡΙΟΤ

40 Διάγραμμα 2.4: Θ εξζλιξθ τθσ ηιτθςθσ (ποςότθτεσ αφξθςθσ και μείωςθσ), ςφμφωνα με το ενάριο Αναφοράσ, ανά περιφζρεια και ανά τομζα για τθν περίοδο (IEA, 2009) ελάξην 450 Σν ελάξην 450 εμεηάδεη θαη ππνγξακκίδεη πσο, ε ζπληνληζκέλε θαη απνθαζηζηηθή θπβεξλεηηθή δξάζε γηα ηνλ πεξηνξηζκφ ησλ εθπνκπψλ ηνπ αεξίνπ ηνπ ζεξκνθεπίνπ, ζα κπνξνχζε λα επεξεάζεη ηε δήηεζε αεξίνπ θαηά ηελ πξνβιεπφκελε πεξίνδν. Οη ζρεηηθέο κε ηελ ελέξγεηα εθπνκπέο CO 2 ζην ελάξην 450 θνξπθψλνληαη ην 2020 θη έπεηηα κεηψλνληαη ζηαζεξά. Σν 2030 νη εθπνκπέο είλαη θαηά 8% ρακειφηεξεο απφ φηη ην ην ελάξην 450, ε ρξήζε θπζηθνχ αεξίνπ απμάλεηαη ζε φινπο ηνπο ηνκείο ζε ζχγθξηζε (vis-à-vis) κε ην 2007, αιιά κε βξαδχηεξν ξπζκφ απφ φηη ζπκβαίλεη ζην ελάξην Αλαθνξάο. Σν γεγνλφο απηφ πξνθαιείηαη απφ ηε δξάζε δχν αληίξξνπσλ δπλάκεσλ: ηα κέηξα πνπ ελζαξξχλνπλ ηελ εμνηθνλφκεζε ελέξγεηαο, ηε βειηίσζε ηεο απνδνηηθφηεηαο θαη νη «ρακειήο έληαζεο άλζξαθα» ηερλνινγίεο αληηζηαζκίδνπλ ζε κεγάιν βαζκφ ηε δήηεζε αεξίνπ πνπ πξνθαιεί ε εληζρπκέλε αληαγσληζηηθφηεηα ηνπ αεξίνπ έλαληη ηνπ άλζξαθα θαη ηνπ πεηξειαίνπ ζηελ ειεθηξνπαξαγσγή θαη ζηηο εθαξκνγέο ηειηθήο ρξήζεο (εμαηηίαο ηεο πςειφηεξεο ηηκνιφγεζεο άλζξαθα θαη ησλ θαλνληζηηθψλ ξπζκίζεσλ). ε παγθφζκην επίπεδν, ε πξσηνγελήο δήηεζε αεξίνπ ην 2030 είλαη θαηά 17% ρακειφηεξε ζην ελάξην 450 ζε ζχγθξηζε κε ην ελάξην Αλαθνξάο, θνξπθψλεηαη ιίγν κεηά ην 2020, αλ θαη είλαη ζρεδφλ 17% πςειφηεξε ην 2030 απφ φηη ην 2007, φπσο θαίλεηαη θαη ζηνλ πίλαθα 2.2. ηελ πξαγκαηηθόηεηα, ην θπζηθό αέξην είλαη ην κόλν νξπθηό θαύζηκν ην νπνίν δε ράλεη ην κεξίδην αγνξάο ηνπ ζε απηό ην ελάξην. ΚΕΥΑΛΑΙΟ 2: ΠΡΟΟΠΣΙΚΗ ΓΙΑ ΣΗ ΖΗΣΗΗ ΑΕΡΙΟΤ

41 Πίνακας 2.2: Πρωτογενισ ηιτθςθ φυςικοφ αερίου (ςε bcm) ανά περιφζρεια ςτο ενάριο 450 (IEA, 2009) 7 Ζ δήηεζε αεξίνπ ζηηο ρψξεο ηνπ ΟΟΑ θνξπθψλεηαη γεληθά πεξίπνπ ζην κέζν ηεο πξνβιεπφκελεο πεξηφδνπ ζην ελάξην 450 θη έπεηηα ππνρσξεί έσο ην 2030, θαζψο νη παξαγσγνί αιιάδνπλ ηηο επελδχζεηο ηνπο απφ ζηαζκνχο παξαγσγήο ειεθηξηθήο ελέξγεηαο κε άλζξαθα θαη αέξην ζε ζηαζκνχο πνπ θάλνπλ ρξήζε αλαλεψζηκσλ πεγψλ ελέξγεηαο (ΑΠΔ) θαη ππξεληθήο ελέξγεηαο. Απηφο είλαη ν θχξηνο ιφγνο γηα ηε ζπλνιηθή πηψζε ηεο δήηεζεο αεξίνπ ζηηο ρψξεο ηνπ ΟΟΑ ζε ζχγθξηζε (vis-à-vis) κε ην ελάξην Αλαθνξάο. Οη Ζ.Π.Α. «γλσξίδνπλ» κηα ηαρχηεξε αχμεζε ζηε ρξήζε αεξίνπ απφ ηα επίπεδα ηνπ ελαξίνπ Αλαθνξάο κέρξη ην 2020, αιιά ε δήηεζε ζηε ζπλέρεηα ππνρσξεί θαζψο ηα επηπιένλ κέηξα απνδνηηθφηεηαο πεξηθφπηνπλ ηηο αλάγθεο ηειηθήο ρξήζεο θη επηπξφζζεηα, επεηδή νη ΑΠΔ θαη ε ππξεληθή ελέξγεηα παίξλνπλ κεξίδην ηεο αγνξάο απφ ην αέξην ζηνλ ηνκέα ηεο ειεθηξνπαξαγσγήο. Ζ δήηεζε ζπλερίδεη λα απμάλεηαη ζηηο πεξηζζφηεξεο ρψξεο κε-κέιε ηνπ ΟΟΑ σο ην 2030, αλ θαη θάπνηεο πεξηνρέο «γλσξίδνπλ» κηα ππνρψξεζε κεηά ην Ζ ρξήζε ηνπ αεξίνπ ππνρσξεί ζε πνιχ κεγαιχηεξν βαζκφ ζε πνζνζηηαία επίπεδα, ζε ζρέζε κε ην ελάξην Αλαθνξάο, ζηε Λαηηληθή Ακεξηθή, θπξίσο επεηδή ην αέξην ππνρσξεί ζε κεγάιν βαζκφ ζηελ ειεθηξνπαξαγσγή έλαληη ησλ πδξνειεθηξηθψλ κνλάδσλ θαη ησλ ΑΠΔ. Παγθνζκίσο, νη κεγαιχηεξεο κεηψζεηο ζηε δήηεζε αεξίνπ ζε πνζνζηηαίνπο αιιά θαη απφιπηνπο αξηζκνχο, ιακβάλνπλ ρψξα ζηνλ ηνκέα ηεο ειεθηξνπαξαγσγήο. ηηο ΚΕΥΑΛΑΙΟ 2: ΠΡΟΟΠΣΙΚΗ ΓΙΑ ΣΗ ΖΗΣΗΗ ΑΕΡΙΟΤ

42 πεξηζζφηεξεο πεξηνρέο, ν ηνκέαο ειεθηξνπαξαγσγήο είλαη ππνθείκελνο ζε ηηκνιφγεζε άλζξαθα, ζχκθσλα κε ην ζχζηεκα αλψηαηνπ νξίνπ θαη εκπνξίαο ησλ εθπνκπψλ CO 2 (cap and trade scheme), δίλνληαο ζηνπο παξαγσγνχο ην θίλεηξν λα ειαηηψζνπλ ηε ρξήζε ηνπ αεξίνπ θαη άιισλ νξπθηψλ θαπζίκσλ ππέξ ηεο ππξεληθήο ελέξγεηαο ή/θαη ησλ ΑΠΔ. Ζ ρξήζε ηνπ αεξίνπ ζηελ ειεθηξνπαξαγσγή είλαη 21% ρακειφηεξε ζην ελάξην 450 απφ φηη ζην ελάξην Αλαθνξάο. Πάλσ απφ ην 80% απηήο ηεο κείσζεο ζπκβαίλεη ζηηο ρψξεο κε-κέιε ηνπ ΟΟΑ. Ζ εθκεηάιιεπζε ησλ δπλαηνηήησλ θαη ησλ εγθαηαζηάζεσλ δέζκεπζεο άλζξαθα θαη απνζήθεπζεο (carbon capture and storage-ccs) ζε έλα κηθξφ αξηζκφ ζηαζκψλ θπζηθνχ αεξίνπ αληηζηαζκίδεη κέξνο ηεο κείσζεο ζηε ρξήζε ηνπ αεξίνπ, θαζψο νη κνλάδεο CCS είλαη πνιχ ιηγφηεξν ελεξγεηαθά απνδνηηθέο. Ζ εμνηθνλφκεζε είλαη επίζεο ζεκαληηθή ζηνλ θηηξηαθφ ηνκέα, θπξίσο εμαηηίαο ησλ κέηξσλ πνπ πξνσζνχλ ηελ αλάπηπμε θαη ηελ εθκεηάιιεπζε πεξηζζφηεξν απνδνηηθψλ ζπζηεκάησλ ζέξκαλζεο θαη ςχμεο αιιά θαη βειηίσζεο ηεο θηηξηαθήο κφλσζεο. Ζ ρξήζε ηνπ αεξίνπ ζηα θηίξηα κεηψλεηαη παγθνζκίσο θαηά πεξίπνπ 110 bcm, ή 14% ζε ζρέζε κε ην ελάξην Αλαθνξάο φπσο θαίλεηαη θαη ζην δηάγξακκα 2.5. ηε βηνκεραλία, ε δήηεζε αεξίνπ ππνρσξεί θαηά 13%, θπξίσο εμαηηίαο βειηίσζεο ηεο απνδνηηθφηεηαο. Διάγραμμα 2.5: Ποςοςτιαία μεταβολι ςτθ ηιτθςθ φυςικοφ αερίου ανά τομζα και ανά περιφζρεια ςτο ενάριο 450 ςε ςχζςθ με το ενάριο Αναφοράσ για το ζτοσ 2030 (IEA, 2009) 8 Οη δηεζλείο ηηκέο θπζηθνχ αεξίνπ ζεσξνχληαη ρακειφηεξεο ζην ελάξην 450 απφ φηη ζην ελάξην Αλαθνξάο, ζαλ απνηέιεζκα ησλ ρακειφηεξσλ ηηκψλ πεηξειαίνπ θαη ηεο ρακειφηεξεο δήηεζεο γηα αέξην. Ωζηφζν νη απνηειεζκαηηθέο ηηκέο (effective prices) γηα ην αέξην πνπ πιεξψλνληαη απφ ηνπο παξαγσγνχο ειεθηξηθήο ελέξγεηαο θαη ηνπο βηνκεραληθνχο θαηαλαισηέο είλαη ζεκαληηθά πςειφηεξεο ζην ελάξην 450 ζε πνιιέο πεξηνρέο, εμαηηίαο ησλ πνηλψλ γηα εθπνκπέο CO 2 (αλ θαη ην θφζηνο γηα ηε ρξήζε άλζξαθα θαη πεηξειαίνπ απμάλεηαη αθφκα πεξηζζφηεξν). ΚΕΥΑΛΑΙΟ 2: ΠΡΟΟΠΣΙΚΗ ΓΙΑ ΣΗ ΖΗΣΗΗ ΑΕΡΙΟΤ

43 2.3 Αλάιπζε ησλ παξαγόλησλ πνπ θαζνξίδνπλ ηε δήηεζε θπζηθνύ αεξίνπ Σα ησξηλά επίπεδα ηεο θαηαλάισζεο θπζηθνχ αεξίνπ ζε θάζε δεδνκέλε πεξηνρή, είλαη ην απνηέιεζκα πνιιψλ παξαγφλησλ νη νπνίνη έρνπλ νδεγήζεη ζηελ ηζηνξηθή αλάπηπμε ηεο βηνκεραλίαο αεξίνπ, ζηνπο νπνίνπο ζπκπεξηιακβάλνληαη: ε ζπλνιηθή δήηεζε γηα ελέξγεηα ζε ζηαζεξέο (stationary) ρξήζεηο θαη ε βαζχηεξε νηθνλνκηθή δξαζηεξηφηεηα πνπ νδεγεί ζε απηή ηε δήηεζε, ε εγγχηεηα ησλ πεγψλ θαη ην θφζηνο κεηαθνξάο θπζηθνχ αεξίνπ ζηελ αγνξά, ε αληαγσληζηηθφηεηα ηνπ αεξίνπ έλαληη ελαιιαθηηθψλ θαπζίκσλ, ην θιίκα (ην νπνίν επεξεάδεη ζπγθεθξηκέλα ηε δήηεζε γηα αέξην γηα ηε ζέξκαλζε ησλ θαηνηθηψλ θαη γηα ηε ζέξκαλζε ηνπ λεξνχ), νη ηερλνινγηθέο εμειίμεηο πνπ επεξεάδνπλ ηνλ ηξφπν πνπ ην αέξην θαη άιιεο ελαιιαθηηθέο πεγέο ελέξγεηαο ρξεζηκνπνηνχληαη, νη θαλνληζηηθέο ξπζκίζεηο θαη ηέινο νη πνιηηηθέο θαζψο θαη ην επξχηεξν γεσπνιηηηθφ πεξηβάιινλ. Καηά ζπλέπεηα, νη κεζν-καθξνπξφζεζκεο πξννπηηθέο γηα ηε δήηεζε αεξίνπ ζε θάζε πεξηνρή εμαξηψληαη απφ ην πψο απηνί νη δηαθνξεηηθνί παξάγνληεο, απφ ηνπο νπνίνπο ε ζρεηηθή ζεκαζία ηνπ θαζελφο μερσξηζηά, πνηθίιεη αλά ηνκέα θαη αλά πεξηνρή, ζα αιιάμνπλ. Οη πξνβιέςεηο γηα ηε δήηεζε αεξίνπ ζηα 2 ζελάξηα πνπ αλαιχζεθαλ παξαπάλσ βαζίδνληαη ζε παξαδνρέο θαη ζεσξήζεηο γη απηνχο ηνπο παξάγνληεο. Αλαπφθεπθηα, θαλείο δε κπνξεί λα είλαη βέβαηνο γηα ην πψο ν θάζε παξάγνληαο ζα επηδξάζεη ζε φιε ηε πξνβιεπφκελε πεξίνδν, αλ θαη θάπνηεο αιιαγέο είλαη επθνιφηεξν λα πξνβιεθζνχλ ζε ζρέζε κε θάπνηεο άιιεο. Ο παξαθάησ πίλαθαο 2.3 είλαη θαηαηνπηζηηθφο ζην πφζν επαίζζεηε είλαη ε δήηεζε ζε θάζε έλα απφ απηνχο ηνπο παξάγνληεο θαη ζηελ πξνβιεςηκφηεηά ηνπο κε ζθνπφ λα ξίμεη θσο ζηελ αβεβαηφηεηα πνπ θπξηαξρεί ζε φηη αθνξά ηηο εθηηκήζεηο γηα ηε κειινληηθή δήηεζε θπζηθνχ αεξίνπ. Αμίδεη λα ζεκεησζεί φηη ζηνλ ηνκέα ηεο ειεθηξνπαξαγσγήο, ε δήηεζε ειεθηξηθήο ελέξγεηαο είλαη ζηελά ζπλδεδεκέλε κε ηε βηνκεραληθή παξαγσγή θαη ηα εηζνδήκαηα ησλ λνηθνθπξηψλ, γεγνλφο πνπ εμεγεί ζε κεγάιν βαζκφ ηε κείσζε ηεο δήηεζεο ζε πεξηφδνπο νηθνλνκηθήο χθεζεο. Ζ αληαγσληζηηθφηεηα ησλ ζηαζκψλ θπζηθνχ αεξίνπ είλαη ηδηαίηεξα επαίζζεηε ζηηο κεηαβνιέο θαη ηηο δηαθπκάλζεηο ησλ ηηκψλ ησλ αληαγσληζηηθψλ θαπζίκσλ πνπ ρξεζηκνπνηνχληαη γηα παξαγσγή ειεθηξηθήο ελέξγεηαο. Δπηπιένλ, νη πνιηηηθέο ζε φηη αθνξά ηελ ππξεληθή ελέξγεηα, ηελ ππνζηήξημε ησλ ΑΠΔ θαζψο θαη ην θαζεζηψο ηεο ηηκνιφγεζεο άλζξαθα, επεξεάδνπλ ζε κεγάιν βαζκφ ηεο επελδχζεηο ζε λέα παξαγσγηθή ηθαλφηεηα κνλάδσλ θπζηθνχ αεξίνπ. Παξάιιεια, ζηνλ θηηξηαθφ ηνκέα, ην εηζφδεκα ησλ λνηθνθπξηψλ θαζνξίδεη ζε κεγάιν πνζνζηφ ηε δήηεζε θπζηθνχ αεξίνπ ελψ νη θαλνληζηηθέο ξπζκίζεηο θαη νη επηδνηήζεηο απφ πιεπξάο ηεο πνιηηείαο είλαη νη παξάγνληεο νη νπνίνη κπνξνχλ λα επεξεάζνπλ ηε βειηίσζε ηεο απνδνηηθφηεηαο θαη ηελ εμνηθνλφκεζε ελέξγεηαο, επεξεάδνληαο έηζη άκεζα θαη έκκεζα ηε δήηεζε θπζηθνχ αεξίνπ. Σέινο, ν θηηξηαθφο ηνκέαο είλαη απηφο πνπ έρεη ην κεγαιχηεξν πεξηζψξην γηα βειηίσζε ηεο απνδνηηθφηεηάο ηνπ, φζνλ αθνξά ηε ρξήζε ελέξγεηαο, κε απνηέιεζκα λα απνηειεί ηελ θχξηα πεγή κείσζεο ηεο δήηεζεο θπζηθνχ αεξίνπ ζε ελδερφκελε πξνψζεζε κέηξσλ βειηίσζεο ηεο απφδνζήο ηνπ. ΚΕΥΑΛΑΙΟ 2: ΠΡΟΟΠΣΙΚΗ ΓΙΑ ΣΗ ΖΗΣΗΗ ΑΕΡΙΟΤ

44 Πίνακας 2.3: φνοψθ των κφριων παραγόντων που κακορίηουν τθ ηιτθςθ αερίου ανά τομζα (IEA, 2009) Ζ ζρέζε κεηαμύ ηεο ρξήζεο θπζηθνύ αεξίνπ θαη ηεο νηθνλνκηθήο δξαζηεξηόηεηαο ε φιεο ηηο αγνξέο, ην επίπεδν ηεο νηθνλνκηθήο δξαζηεξηφηεηαο είλαη ν πξσηαξρηθφο παξάγνληαο πνπ θαζνξίδεη ηε δήηεζε θπζηθνχ αεξίνπ - ε νηθνλνκηθή αλάπηπμε, ηππηθά, ζπλδέεηαη ζηελά κε ηελ απμαλφκελε ρξήζε θπζηθνχ αεξίνπ ζε εθείλνπο ηνπο παξάγνληεο φπνπ ήδε είλαη εδξαησκέλε θαη δηαδεδνκέλε ε ρξήζε ηνπ. Ζ απμαλφκελε βηνκεραληθή παξαγσγή εληζρχεη ηηο αλάγθεο γηα αέξην ζηα εξγνζηάζηα γηα ηε δηαδηθαζία ζέξκαλζεο θαη αηκνπαξαγσγήο (process heat and steam-raising), ε απμεκέλε εκπνξηθή δξαζηεξηφηεηα απμάλεη ηε δήηεζε αεξίνπ γηα ζέξκαλζε ρψξσλ θαη ηα απμεκέλα αηνκηθά εηζνδήκαηα απμάλνπλ ηε δήηεζε γηα αέξην γηα ζέξκαλζε ρψξσλ θαη λεξνχ ζηα ζπίηηα. Ζ απμαλφκελε νηθνλνκηθή δξαζηεξηφηεηα εληζρχεη επίζεο ηε δήηεζε γηα ειεθηξηθή ελέξγεηα, ε νπνία κε ηε ζεηξά ηεο ηείλεη λα σζήζεη πξνο ηα πάλσ ηε δήηεζε γηα αέξην ζηελ ειεθηξνπαξαγσγή (φπνπ ην αέξην είλαη ΚΕΥΑΛΑΙΟ 2: ΠΡΟΟΠΣΙΚΗ ΓΙΑ ΣΗ ΖΗΣΗΗ ΑΕΡΙΟΤ

45 αληαγσληζηηθφ). Ζ ζπζρέηηζε κεηαμχ φισλ απηψλ ησλ παξαγφλησλ θαη ησλ πεξηνρψλ είλαη ζπλεπαθφινπζα πνιχ ηζρπξή φπσο θάλεθε ζην δηάγξακκα 2.1 θαη ζηνλ πίλαθα 2.3. Ζ ζεψξεζε φηη ην παγθφζκην ΑΔΠ ζα επαλέιζεη ζε αλνδηθή ηξνρηά απφ ηηο αξρέο ηνπ 2010 (IMF, 2009), είλαη ν θχξηνο ιφγνο πίζσ απφ ηελ πξνβιεπφκελε αχμεζε ζηε δήηεζε θπζηθνχ αεξίνπ ηφζν ζην ελάξην Αλαθνξάο φζν θαη ζην ελάξην 450. Απηφ πνπ ζπλάγεηαη επνκέλσο, είλαη ην θαηά πφζν έλαο ηαρχηεξνο ή βξαδχηεξνο ξπζκφο νηθνλνκηθήο αλάπηπμεο ζα έρεη ζεκαληηθφ αληίθηππν ζην ξπζκφ αχμεζεο ηεο δήηεζεο αεξίνπ θαηά ηε δηάξθεηα ηεο πξνβιεπφκελεο πεξηφδνπ. Απηή είλαη ε θπξηφηεξε πεγή αβεβαηφηεηαο γηα ην θνληηλφ κέιινλ. Οη ζεσξήζεηο πνπ γίλνληαη γηα ην παγθφζκην ΑΔΠ, νη νπνίεο βαζίδνληαη ζηηο ηειεπηαίεο εθηηκήζεηο ηνπ Γηεζλνχο Ννκηζκαηηθνχ Σακείνπ (ΓΝΣ) θαη ηνπ ΟΟΑ, δείρλνπλ κηα πηψζε ζην παγθφζκην ΑΔΠ ηεο ηάμεο ηνπ 1.4% ην 2009, κέηξηα αλάπηπμε 2.5% ην 2010 θαζψο ε παγθφζκηα νηθνλνκία αξρίδεη λα αλαθάκπηεη θη έλα πην έληνλν ξπζκφ αλάπηπμεο ηεο ηάμεο ηνπ 4.8% θαη έηνο θαηά ηελ πεξίνδν , ν νπνίνο είλαη ζεκαληηθά κεγαιχηεξνο απφ ηνλ εηήζην κέζν φξν ηνπ 3.8% ηεο πεξηφδνπ Τπάξρεη, σζηφζν, έλα αζπλήζηζηα επξχ θάζκα εθηηκήζεσλ γηα ηηο άκεζα θνληηλέο νηθνλνκηθέο πξννπηηθέο, κε θάπνηνπο νξγαληζκνχο λα πξνβιέπνπλ κηα πεξηζζφηεξν «επηζεηηθή» αλάθακςε θαη άιινπο λα αλακέλνπλ βξαδχηεξε ή θαη κηθξφηεξε αθφκα επηζηξνθή ζηελ αλάπηπμε. Ζ ζπλνιηθή έληαζε ηεο ρξήζεο αεξίνπ ζε κηα δεδνκέλε νηθνλνκία - κεηξνχκελε απφ ηηο θαηαλαιηζθφκελεο πνζφηεηεο αεξίνπ αλά κνλάδα ηνπ ΑΔΠ- πνηθίιεη ζεκαληηθά κεηαμχ ρσξψλ θαη πεξηθεξεηψλ, θπξίσο εμαηηίαο ησλ δηαθνξψλ ζηελ επθνιία πξφζβαζεο ζε πξνκήζεηεο ρακεινχ θφζηνπο θη επνκέλσο ζηελ ηηκή ηνπ κεηαθεξφκελνπ αεξίνπ. Σν θιίκα επεξεάδεη, επίζεο, ζεκαληηθά ηε δήηεζε γηα ελέξγεηα (γηα ζέξκαλζε θαη ςχμε), φπσο επίζεο θαη ην «βάξνο» ηεο βαξηάο βηνκεραλίαο ζηελ νηθνλνκία, θαζψο νη δηαθνξέο ζε απηνχο ηνπο ηνκείο είλαη ζεκαληηθέο. Ζ Αλαηνιηθή Δπξψπε / Δπξαζία θαη ε Μέζε Αλαηνιή είλαη κε δηαθνξά νη πεξηθέξεηεο κε ηε κεγαιχηεξε ελεξγεηαθή έληαζε ζηε ρξήζε θπζηθνχ αεξίνπ (φηαλ ην ΑΔΠ είλαη κεηξεκέλν ρξεζηκνπνηψληαο αγνξαίεο ζπλαιιαγκαηηθέο ηζνηηκίεο), έρνληαο θαη ην πιενλέθηεκα εθκεηάιιεπζεο ησλ άθζνλσλ θνηηαζκάησλ ηνπο. Ζ έληαζε ηνπ θπζηθνχ αεξίνπ αλακέλεηαη λα ππνρσξήζεη ζε φιεο ηηο πεξηνρέο θαηά ηε δηάξθεηα ηεο εμεηαδφκελεο πεξηφδνπ, κε ηε Μέζε Αλαηνιή λα αλαδχεηαη σο ε πεξηνρή κε ηε κεγαιχηεξε έληαζε, ζαλ απνηέιεζκα ηεο ζπλερηδφκελεο ηαρχηαηεο αλάπηπμεο ηεο βαξηάο βηνκεραλίαο ρξεζηκνπνηψληαο ην αέξην σο πξψηε χιε θαη ηεο βαζηάο εμάξηεζεο απφ ην αέξην ζε λέα εξγνζηάζηα ειεθηξνπαξαγσγήο θαη αθαιάησζεο λεξνχ. Ζ έληαζε ππνρσξεί πνιχ πεξηζζφηεξν ζην ελάξην 450, εμαηηίαο ηαρχηεξσλ βειηηψζεσλ ζηελ ελεξγεηαθή απνδνηηθφηεηα θαη ζηξνθήο πξνο ηερλνινγίεο θαη θαχζηκα κε ρακειφ «πεξηερφκελν» άλζξαθα. ην δηάγξακκα 2.6 απεηθνλίδεηαη ε έληαζε ζηε ρξήζε θπζηθνχ αεξίνπ αλά ελάξην θαη αλά πεξηθέξεηα. ΚΕΥΑΛΑΙΟ 2: ΠΡΟΟΠΣΙΚΗ ΓΙΑ ΣΗ ΖΗΣΗΗ ΑΕΡΙΟΤ

46 Διάγραμμα 2.6: Ζνταςθ φυςικοφ αερίου ανά ενάριο και ανά περιφζρεια (IEA, 2009) 10 Παξαηεξνχκε φηη ζηελ πεξηθέξεηα ηεο Αλαηνιηθήο Δπξψπεο/ Δπξαζίαο, παξφιν πνπ ππάξρεη ε δεχηεξε κεγαιχηεξε έληαζε θπζηθνχ αεξίνπ, ζπκβαίλεη κέρξη ην 2030 κηα εληππσζηαθή κείσζε ελψ ε Δπξψπε αλακέλεηαη λα είλαη ε πεξηθέξεηα κε ηε ρακειφηεξε έληαζε ην 2030 ζε παγθφζκην επίπεδν. ε παγθφζκην επίπεδν, ε ρξήζε αεξίνπ ζηελ ειεθηξνπαξαγσγή νδεγείηαη ζε πνιχ κεγάιν βαζκφ απφ ηελ αλάπηπμε ηνπ ΑΔΠ. Μεηαμχ 1990 θαη 2007, θάζε αχμεζε θαηά 1% ζην ΑΔΠ (εθθξαζκέλν κε φξνπο ηζνηηκίαο αγνξαζηηθήο δχλακεο), πξνθαινχζε θαηά κέζν φξν κηα αχμεζε 1.6% ζηε ρξήζε ηνπ αεξίνπ ζηελ ειεθηξνπαξαγσγή, δειαδή κηα ειαζηηθφηεηα 1.6. Απηνί νη δχν παξάγνληεο είλαη επίζεο ηζρπξά ζπζρεηηζκέλνη (correlated), κε έλα ζπληειεζηή ηεο ηάμεο ηνπ 97%. Ζ ζπζρέηηζε κεηαμχ ΑΔΠ θαη ηεο ρξήζεο αεξίνπ ζηα θηίξηα είλαη ζρεδφλ ην ίδην ηζρπξή, αλ θαη ζε απηή ηελ πεξίπησζε ε εηζνδεκαηηθή ειαζηηθφηεηα ηεο δήηεζεο αεξίνπ είλαη πνιχ ρακειφηεξε, πεξίπνπ 0.9 ζηα θηίξηα. ε αληίζεζε κε ηα παξαπάλσ, ε ρξήζε ηνπ αεξίνπ ζηε βηνκεραλία είλαη θαηά πνιχ ιηγφηεξν ζπζρεηηζκέλε θη έρεη κηα ειαζηηθφηεηα κφιηο 0.5, αληηπξνζσπεχνληαο ην κεηνχκελν κεξίδην ηεο βηνκεραλίαο ζην ΑΔΠ. Ζ δήηεζε αεξίνπ αλακέλεηαη λα θαζπζηεξήζεη ζε ζρέζε κε ην ΑΔΠ θαηά ηε δηάξθεηα ηεο πξνβιεπφκελεο πεξηφδνπ ζε φινπο ηνπο ηνκείο, θπξίσο ζηελ ειεθηξνπαξαγσγή θαη εηδηθά ζην ελάξην 450. ην δηάγξακκα 2.7 θαίλεηαη ε παγθφζκηα πξσηνγελήο δήηεζε αεξίνπ ζε ζρέζε κε ην ΑΔΠ αλά ηνκέα θαη αλά ελάξην θαηά ηελ πεξίνδν (νη δηαθεθνκκέλεο γξακκέο αλαθέξνληαη ζην ελάξην 450). Γη απηή ηελ πξφβιεςε, έρνπλ αλαπηπρζεί δχν παξαιιαγέο ηνπ ελαξίνπ Αλαθνξάο, ζηηο νπνίεο ζεσξνχκε δηαθνξεηηθνχο ξπζκνχο νηθνλνκηθήο αλάπηπμεο (ψζηε λα αλαπαξαζηαζεί θαη λα γίλεη αληηιεπηή ε αβεβαηφηεηα πνπ ππάξρεη ζε φηη αθνξά ηηο βξαρππξφζεζκεο θαη ηηο καθξνπξφζεζκεο πξννπηηθέο γηα ηελ παγθφζκηα νηθνλνκία). ΚΕΥΑΛΑΙΟ 2: ΠΡΟΟΠΣΙΚΗ ΓΙΑ ΣΗ ΖΗΣΗΗ ΑΕΡΙΟΤ

47 πγθεθξηκέλα, νη δχν παξαιιαγέο είλαη: ην Higher GDP Growth Case-HGC (πεξίπησζε πςειφηεξεο αλάπηπμεο) θαη ην Lower GDP Growth Case-LGC (πεξίπησζε ρακειφηεξεο αλάπηπμεο). Ζ πξψηε παξαιιαγή, HGC, πξνζνκνηψλεη αλάθακςε, χζηεξα απφ ηελ νηθνλνκηθή χθεζε, ε νπνία ζα έρεη σο απνηέιεζκα ν ξπζκφο αχμεζεο ηνπ παγθφζκηνπ ΑΔΠ θαηά ηε δηάξθεηα ηεο πεξηφδνπ λα είλαη θαηά 0.5% κεγαιχηεξνο απφ ηνλ αληίζηνηρν ηνπ ελαξίνπ Αλαθνξάο (ζπγθεθξηκέλα 3.6% αληί 3.1%). ηε δεχηεξε παξαιιαγή, LGC, ζεσξείηαη φηη ε χθεζε ζα επηκεθπλζεί κέρξη ην 2012, επηδξψληαο ζην παγθφζκην ΑΔΠ κε ηέηνην ηξφπν ψζηε θαηά ηε δηάξθεηα ηεο πεξηφδνπ , ν ξπζκφο αχμεζεο λα είλαη θαηά 0.5% κηθξφηεξνο απφ ηνλ αληίζηνηρν ηνπ ελαξίνπ Αλαθνξάο. Καη ζηηο δχν παξαιιαγέο ηνπ ελαξίνπ Αλαθνξάο, έπεηηα απφ ηε ζεσξνχκελε ρξνληθή ζηηγκή αλάθακςεο ηεο παγθφζκηαο νηθνλνκίαο, νη εηήζηνη ξπζκνί αχμεζεο ζηαδηαθά ζπγθιίλνπλ (κε ηηο αληίζηνηρεο δηαθπκάλζεηο ηνπ ±0.5%) ζην ξπζκφ αχμεζεο ηνπ ελαξίνπ Αλαθνξάο. Οη παξαιιαγέο απηέο κε ηηο αληίζηνηρεο αξρηθέο θαη ηειηθέο δηαθπκάλζεηο ηνπο ζπλνςίδνληαη ζηνλ πίλαθα 2.4. Διάγραμμα 2.7: Παγκόςμια πρωτογενισ ηιτθςθ αερίου ςε ςχζςθ με το ΑΕΠ ανά τομζα και ανά ενάριο, για τθν περίοδο (IEA, 2009) 11 Πίνακας 2.4: Παγκόςμια πραγματικι αφξθςθ του ΑΕΠ και δφο παραλλαγζσ ευαιςκθςίασ (IEA, 2009) 12 ΚΕΥΑΛΑΙΟ 2: ΠΡΟΟΠΣΙΚΗ ΓΙΑ ΣΗ ΖΗΣΗΗ ΑΕΡΙΟΤ

48 ηελ πεξίπησζε ηεο πξψηεο παξαιιαγήο (HGC), ε παγθφζκηα πξσηνγελήο δήηεζε θπζηθνχ αεξίνπ απμάλεηαη κε έλα εηήζην κέζν φξν ηεο ηάμεο ηνπ 1.8% πνζνζηηαίεο κνλάδεο πην γξήγνξα απφ φηη ζην ελάξην Αλαθνξάο. αλ απνηέιεζκα απηνχ, ε δήηεζε ην 2030 είλαη θαηά 7% πςειφηεξε. ηελ άιιε πεξίπησζε, LGC, ε δήηεζε απμάλεηαη κε ξπζκφ κφιηο 1.2% θαη έηνο 0.3 πνζνζηηαίεο κνλάδεο βξαδχηεξα απφ φηη ζην ελάξην Αλαθνξάο, κε απνηέιεζκα ε δήηεζε ην 2030 λα είλαη θαηά πεξηζζφηεξν απφ 6% ρακειφηεξε ην Ζ δηαθνξά ζηε δήηεζε ην 2030 κεηαμχ ησλ δχν πεξηπηψζεσλ είλαη ζρεδφλ 590 bcm, ή ην 15% ηεο δήηεζεο ηεο παξαιιαγήο LGC. Όια ηα παξαπάλσ ζπλνςίδνληαη ζρεκαηηθά ζην δηάγξακκα 2.8, ζην νπνίν απεηθνλίδεηαη ε παγθφζκηα πξσηνγελήο δήηεζε θπζηθνχ αεξίνπ θαηά ηε δηάξθεηα ηεο πεξηφδνπ ζχκθσλα κε ην ελάξην Αλαθνξάο, αιιά θαη ησλ δχν παξαιιαγψλ ηνπ, HGC θαη LGC. Γιάγπαμμα 2.8: Πξσηνγελήο δήηεζε θπζηθνχ αεξίνπ ζην ελάξην Αλαθνξάο θαη ζηηο δχν παξαιιαγέο ηνπ ελαξίνπ (πςειφηεξεο θαη ρακειφηεξεο αχμεζεο ηνπ ΑΔΠ) (IEA, 2009) Σα νηθνλνκηθά ηνπ αληαγσληζκνύ κεηαμύ ησλ θαπζίκσλ Ζ ηηκή ηνπ αεξίνπ είλαη θαζνξηζηηθφο παξάγνληαο ζε φηη αθνξά ην κεξίδην ηνπ αεξίνπ ζην ζπλνιηθφ ελεξγεηαθφ κίγκα κηαο δεδνκέλεο αγνξάο. Σν αέξην κπνξεί λα αληηθαηαζηαζεί απφ ηνπιάρηζηνλ έλα άιιν θαχζηκν ζε θάζε εθαξκνγή (κεηαζρεκαηηζκνχ θαη ηειηθήο ρξήζεο), θαζψο ν αληαγσληζκφο κεηαμχ ησλ θαπζίκσλ είλαη ηππηθά ζθιεξφο. Αλ θαη ε επειημία είλαη πνιχ πεξηνξηζκέλε ζε βξαρππξφζεζκν επίπεδν, νη πεξηζζφηεξνη ρξήζηεο ηνπ αεξίνπ δελ έρνπλ θπζηθά ηε δπλαηφηεηα επηινγήο ελφο άιινπ ελαιιαθηηθνχ θαπζίκνπ ζε ηφζν ζχληνκν ρξνληθφ δηάζηεκα νη ηειηθνί ρξήζηεο είλαη ζρεδφλ πάληα αληηκέησπνη κε ηελ επηινγή θαπζίκνπ φηαλ απνθαζίδνπλ ηη ηχπνπ, ελεξγεηαθήο θαηαλάισζεο, εμνπιηζκφ ζα εγθαηαζηήζνπλ, είηε είλαη ιέβεηαο, ζχζηεκα ζέξκαλζεο ή ςχμεο, ή ζηαζκφο ειεθηξνπαξαγσγήο. ΚΕΥΑΛΑΙΟ 2: ΠΡΟΟΠΣΙΚΗ ΓΙΑ ΣΗ ΖΗΣΗΗ ΑΕΡΙΟΤ

49 Σν αέξην αληαγσλίδεηαη έλαληη δηαθφξσλ θαπζίκσλ ζε δηάθνξεο ρξήζεηο θαη πεξηνρέο. ηελ ειεθηξνπαξαγσγή, ην αέξην αληαγσλίδεηαη πξσηαξρηθά απέλαληη ζηνλ άλζξαθα, ζην βαξχ πεηξέιαην (καδνχη), ηελ ππξεληθή ελέξγεηα θαη ηηο βαζηζκέλεο ζηηο ΑΠΔ ηερλνινγίεο. ηε βηνκεραλία, ηα θπξίσο αληαγσληζηηθά θαχζηκα είλαη ην βαξχ πεηξέιαην (καδνχη), ν άλζξαθαο θαη ε ειεθηξηθή ελέξγεηα. Οη θαηαλαισηέο θαη νη παξαγσγνί ειεθηξηθήο ελέξγεηαο πξέπεη λα «δπγίζνπλ» ην θφζηνο ησλ δηαθφξσλ θαπζίκσλ θαη ηερλνινγηψλ (Πίλαθαο 2.5), ιακβάλνληαο ππφςε ηηο δηαθνξέο ζηηο ηηκέο ησλ θαπζίκσλ, ζην θφζηνο ησλ εμνπιηζκψλ, ηνπο ιεηηνπξγηθνχο παξάγνληεο (operational factors), ηνπο θαλνληζηηθνχο πεξηνξηζκνχο (regulatory constraints) θαη ηα ξίζθα (ζπκπεξηιακβαλνκέλσλ ησλ πεξηβαιινληηθψλ πεξηνξηζκψλ) θαζψο επίζεο θαη ηα ξίζθα ηεο αγνξάο (ζπκπεξηιακβαλνκέλνπ ησλ κειινληηθψλ αιιαγψλ ζηηο ηηκέο ησλ θαπζίκσλ θαη ζηελ αμηνπηζηία ηεο πξνκήζεηαο). Ρπζκίζεηο θαη ηερλνινγηθνί παξάγνληεο επεξεάδνπλ επίζεο ηα νηθνλνκηθά ηνπ αληαγσληζκνχ κεηαμχ ησλ θαπζίκσλ, αιιάδνληαο ηα θφζηε ή ηηο επθαηξίεο γηα ηε ρξήζε ζπγθεθξηκέλσλ θαπζίκσλ ή ηερλνινγηψλ. Οη θπβεξλήζεηο, επίζεο, κπνξεί λα παξεκβαίλνπλ επζέσο θαη άκεζα ζηηο αγνξέο ελέξγεηαο γηα λα επηβάιινπλ ηε ρξήζε ζπγθεθξηκέλσλ θαπζίκσλ. Πίνακαρ 2.5: Παξάγνληεο πνπ επεξεάδνπλ ην θφζηνο θαηαζθεπήο κηαο κνλάδαο ειεθηξνπαξαγσγήο (IEA, 2008) 14 Ζ επαηζζεζία ηεο δήηεζεο γηα αέξην εμαηηίαο αιιαγψλ ζηελ ηηκή, πνηθίιεη επίζεο, ζε κεγάιν βαζκφ, κεηαμχ ησλ πεξηνρψλ θαη ησλ ηνκέσλ, θαζψο θαη κε ηελ πάξνδν ηνπ ρξφλνπ. Τπάξρεη κηα ζρεηηθή επειημία ζηελ επηινγή κεηαμχ θπζηθνχ αεξίνπ θαη ελαιιαθηηθψλ θαπζίκσλ ζηνπο ιέβεηεο γηα αηκνπαξαγσγή ζηελ ειεθηξνπαξαγσγή ΚΕΥΑΛΑΙΟ 2: ΠΡΟΟΠΣΙΚΗ ΓΙΑ ΣΗ ΖΗΣΗΗ ΑΕΡΙΟΤ

50 θαη ζηελ παξαζθεπαζηηθή βηνκεραλία (manufacturing industry), κε απνηέιεζκα λα πιενλεθηνχλ σο πξνο ηηο αιιαγέο ζηηο ζρεηηθέο ηηκέο ησλ θαπζίκσλ, αλ θαη απηή ε δπλαηφηεηα πνηθίιεη κεηαμχ ησλ ρσξψλ. Δπηβεβαησκέλα ζηαηηζηηθά γηα ηε δπλακηθφηεηα δηπιήο ή πνιιαπιήο θαχζεο (dual or multi capacity) θαη ην βαζκφ αιιαγήο ζηελ πξάμε είλαη ζπάληα. Μηα έξεπλα ηεο Γηεζλνχο Τπεξεζίαο Δλέξγεηαο (International Energy Agency IEA) ην 2002, έδεημε φηη ε νλνκαζηηθή βξαρππξφζεζκε δπλαηφηεηα αιιαγήο θαπζίκνπ απφ βηνκεραληθνχο θαηαλαισηέο θαη παξαγσγνχο ειεθηξηθήο ελέξγεηαο ηζνδπλακεί κε πεξίπνπ 12% ηεο κέζεο εκεξήζηαο θαηαλάισζεο αεξίνπ ζηελ Δπξψπε, 9% ζηε Βφξεηα Ακεξηθή θαη 50% ζηνλ Δηξεληθφ. ρεδφλ ην 20% ηεο βηνκεραληθήο θαηαλάισζεο αεξίνπ ζηηο Ζ.Π.Α. ζα κπνξνχζε λα απνθεπρζεί κε αιιαγή-ζηξνθή ζε άιια θαχζηκα (US Department of Energy/ Energy Information Administration 2002). ρεδφλ ην 1/3 ησλ εξγνζηαζίσλ ειεθηξνπαξαγσγήο ζηηο Ζ.Π.Α., ηα νπνία ρξεζηκνπνηνχλ θπζηθφ αέξην σο πξσηνγελέο θαχζηκν (θπξίσο αηκνιέβεηεο), ήηαλ επίζεο ζε ζέζε λα ιεηηνπξγνχλ κε πξντφληα πεηξειαίνπ ην 2008, αλ θαη ην κεγαιχηεξν κέξνο ηεο δπλακηθφηεηαο ησλ λέσλ κνλάδσλ θπζηθνχ αεξίνπ (θπξίσο αεξηνζηξφβηινη ζπλδπαζκέλνπ θχθινπ θπζηθνχ αεξίνπ CCGT) πνπ πξνζηέζεθε απφ ηηο αξρέο ηεο ηξέρνπζαο δεθαεηίαο δελ κπνξνχλ λα ρξεζηκνπνηήζνπλ πεηξέιαην ή άιιν ελαιιαθηηθφ θαχζηκν ζηε ζέζε ηνπ αεξίνπ. ηελ Δπξψπε, ε δπλαηφηεηα αιιαγήο θαπζίκνπ πξνο ή απφ ην αέξην ζηελ ειεθηξνπαξαγσγή, ζεσξείηαη φηη είλαη κηθξφηεξε σο πνζνζηφ ηεο ζπλνιηθήο δπλακηθφηεηαο, πηζαλφηαηα είλαη πεξίπνπ ίζε κε ην 1/4 απηήο, θη έρεη κεησζεί. Οξηζκέλνη παξαγσγνί ειεθηξηθήο ελέξγεηαο, σζηφζν, είλαη ζε ζέζε λα ζέζνπλ ζε ιεηηνπξγία πεηξειατθέο ή αλζξαθηθέο κνλάδεο ψζηε λα αληηθαηαζηήζνπλ ηηο κνλάδεο θπζηθνχ αεξίνπ, φηαλ ππάξρνπλ ειθπζηηθέο νηθνλνκηθέο ζπλζήθεο γηα λα ην πξάμνπλ. Σα ηειεπηαία ρξφληα, ιίγνη παξαγσγνί ειεθηξηθήο ελέξγεηαο ή βηνκεραληθνί θαηαλαισηέο ησλ νπνίσλ νη κνλάδεο ιεηηνπξγνχλ κε αέξην, έρνπλ επηιέμεη λα εγθαηαζηήζνπλ εμνπιηζκφ κηθηήο θαχζεο (multi-firing equipment) ή λα δηαηεξήζνπλ εγθαηαζηάζεηο αληηθαηάζηαζεο (back-up facilities), κπξνζηά ζην ελδερφκελν κηαο κεγάιεο αχμεζεο ζηελ ηηκή ηνπ αεξίνπ ή δηαθνπήο ζηελ πξνκήζεηα ηνπ. Οξηζκέλνη βηνκεραληθνί θαηαλαισηέο θπζηθνχ αεξίνπ κπνξνχλ απιά λα ζηακαηήζνπλ ηε ρξήζε αεξίνπ δηαθφπησληαο νινθιεξσηηθά ηελ παξαγσγή φηαλ ε ηηκή ηνπ αεξίνπ μεπεξάζεη έλα ζπγθεθξηκέλν επίπεδν ε παγθνζκηνπνίεζε, επηηξέπνληαο ζηηο εηαηξίεο λα κεηαθηλήζνπλ ηελ παξαγσγή ηνπο ζε ρψξεο φπνπ ην αέξην θαη ηα ππφινηπα θφζηε είλαη ρακειφηεξα, έρεη επηηείλεη απηφ ηνλ παξάγνληα. Έλαο αξηζκφο εξγνζηαζίσλ παξαζθεπήο αδσηνχρσλ ιηπαζκάησλ, θπξίσο ζηηο Ζ.Π.Α., έρνπλ δηαθφςεη ηε ιεηηνπξγία ηνπο ηα ηειεπηαία ρξφληα, θαζψο ην θφζηνο ηνπ θπζηθνχ αεξίνπ πνπ ρξεζηκνπνηείηαη σο πξψηε χιε γηα ηελ παξαγσγή ακκσλίαο έρεη αλέιζεη ζε επίπεδα πνπ θαζηζηνχλ ηελ παξαγσγή ιηπαζκάησλ νηθνλνκηθά αζχκθνξε. ε καθξνπξφζεζκν επίπεδν, ε δήηεζε γηα αέξην είλαη εμαξηψκελε ζε κεγάιν βαζκφ απφ ηελ ηηκή ηνπ αεξίνπ (ειαζηηθφηεηα ηεο δήηεζεο σο πξνο ηελ ηηκή own-price elasticity of demand) θαη αθφκα πεξηζζφηεξν απφ ηελ ηηκή ηνπ αεξίνπ ζε ζρέζε κε ηηο ηηκέο ελαιιαθηηθψλ θαπζίκσλ (ζηαπξνεηδήο ειαζηηθφηεηα ηεο δήηεζεο cross-price ΚΕΥΑΛΑΙΟ 2: ΠΡΟΟΠΣΙΚΗ ΓΙΑ ΣΗ ΖΗΣΗΗ ΑΕΡΙΟΤ

51 elasticity of demand), θαζψο νη θαηαλαισηέο ελέξγεηαο θάλνπλ λέεο επηινγέο ζε φηη αθνξά ηνλ ηχπν ηεο ηερλνινγίαο θαη ηνπ θαπζίκνπ πνπ ζα ρξεζηκνπνηήζνπλ γηα λα ηξνθνδνηήζνπλ κηα δεδνκέλε ππεξεζία ελέξγεηαο. Ζ κέηξεζε, φκσο, απηψλ ησλ ειαζηηθνηήησλ, είλαη πνιχπινθε εμαηηίαο ηνπ ξφινπ πνπ δηαδξακαηίδνπλ άιινη παξάγνληεο θπξίσο ην εηζφδεκα, ην θιίκα, ν ηξφπνο δσήο, ν θχθινο επελδχζεσλ, ε ηερλνινγία, νη πξνζδνθίεο γηα ηηο ηηκέο θαη νη θπβεξλεηηθέο πνιηηηθέο. Οη ειαζηηθφηεηεο επίζεο πνηθίινπλ αλάινγα κε ην επίπεδν ησλ ηηκψλ. Με άιια ιφγηα, ην ζρήκα ηεο θακπχιεο δήηεζεο κπνξεί λα δηαθέξεη θαηά πνιχ απφ ηε γξακκηθή ζρέζε. ε νξηζκέλεο πεξηπηψζεηο, ε ηηκή ηνπ αεξίνπ ζε κηα ζπγθεθξηκέλε αγνξά κπνξεί λα απμεζεί ζεκαληηθά ρσξίο κεγάιε δηαθνπή ηεο δήηεζεο, αλ ην θφζηνο ηνπ θζελφηεξνπ αληαγσληζηηθνχ θαπζίκνπ (ην νπνίν θαζνξίδεη ηελ αγνξαία ηηκή ηνπ αεξίνπ) είλαη ήδε πνιχ πςειφηεξε. Απηφ ην γεγνλφο ζπκβαίλεη ζπρλά ζε ρψξεο πνπ ξπζκίδνπλ ηηο ηηκέο ηνπ αεξίνπ ζηε βάζε ηνπ θφζηνπο ηεο πξνκήζεηαο ή ηεο δπλαηφηεηαο ησλ θαηαλαισηψλ λα πιεξψζνπλ (ην νπνίν κπνξεί λα νδεγήζεη ζε ηηκή πνιχ θάησ απφ ηελ αγνξαία αμία ηνπ αεξίνπ). Μφιηο ε ηηκή ηνπ αεξίνπ μεπεξάζεη ηα επίπεδα ηεο αμίαο ηνπ ζηελ αγνξά θαη ε ινγηθή ηεο εμνηθνλφκεζεο ή ησλ κέηξσλ απνδνηηθφηεηαο γίλνπλ επδηάθξηηα, ε δήηεζε κπνξεί λα πέζεη γξήγνξα Δπηινγή θαπζίκνπ ζηελ ειεθηξνπαξαγσγή Σν ζπλνιηθφ θφζηνο ηεο παξαγσγήο, ιακβάλνληαο ππφςε ηηο δηαθνξέο ζην θεθάιαην, ζηα θφζηε ζπληήξεζεο θαη ιεηηνπξγίαο (ζπκπεξηιακβαλνκέλσλ ησλ ηηκψλ ησλ ρξεζηκνπνηεζέλησλ θαπζίκσλ), είλαη ζπλήζσο ν πην ζεκαληηθφο παξάγνληαο πνπ θαζνξίδεη ηελ επηινγή ηεο ηερλνινγίαο γηα λέεο κνλάδεο ειεθηξνπαξαγσγήο, είηε ε απφθαζε ιακβάλεηαη απφ ηδησηηθνχο επελδπηέο, απφ δεκφζηεο επηρεηξήζεηο θνηλήο σθέιεηαο είηε αθφκα θαη απφ ηελ θεληξηθή θπβέξλεζε. Οη ζεσξήζεηο ζρεηηθά κε ηελ αληαγσληζηηθφηεηα ησλ ηηκψλ ηνπ αεξίνπ έλαληη ησλ ηηκψλ άιισλ ελαιιαθηηθψλ θαπζίκσλ, απνηεινχλ θξίζηκν παξάγνληα γηα ηνλ ππνινγηζκφ απηφ. Οη κειινληηθέο ηηκέο ησλ θαπζίκσλ απνηεινχλ, σο εθ ηνχηνπ, ηελ θπξηφηεξε πεγή αβεβαηφηεηαο ζε φηη αθνξά ηηο πξννπηηθέο γηα ηε ρξήζε ηνπ θπζηθνχ αεξίνπ ζηελ ειεθηξνπαξαγσγή. Αιιά δελ είλαη απιψο δήηεκα ηνπ πνην θαχζηκν είλαη θζελφηεξν: ε ζρεηηθή νηθνλνκηθή ειθπζηηθφηεηα ηνπ αεξίνπ έλαληη (vis-à-vis) άιισλ επηινγψλ εμαξηάηαη απφ κηα ζεηξά άιισλ παξαγφλησλ, ζηνπο νπνίνπο ζπκπεξηιακβάλνληαη ε απνδνηηθφηεηα ηνπ ζηαζκνχ, ην πνζνζηφ εθκεηάιιεπζεο (capacity factor), ην θφζηνο ηεο επέλδπζεο αλά MW ηεο δπλακηθφηεηαο, ε δηάξθεηα δσήο ηεο κνλάδαο, ν ρξφλνο νινθιήξσζεο ηεο θαηαζθεπήο ηνπ ζηαζκνχ, ηα θφζηε ζπληήξεζεο θαη ιεηηνπξγίαο, ην θφζηνο παξνπιηζκνχ (decomissioning costs) θαζψο θαη νη πνηλέο γηα εθπνκπέο CO 2. Σν πξνεμνθιεηηθφ επηηφθην πνπ ηζρχεη θη εθαξκφδεηαη ζε κηα ηέηνηα επέλδπζε ζα έρεη ζεκαληηθή επίδξαζε ζην ζρεηηθφ θφζηνο ηεο παξαγσγήο θη επνκέλσο, ζηελ επηινγή ηνπ θαπζίκνπ θαη ηεο ηερλνινγίαο. Άιινη παξάγνληεο, νη νπνίνη δελ είλαη άκεζα νηθνλνκηθνί, αιιά έρνπλ μεθάζαξεο νηθνλνκηθέο ζπλέπεηεο, επεξεάδνπλ επίζεο ηηο απνθάζεηο γηα ηηο επελδχζεηο. Απηνί πεξηιακβάλνπλ ην ηερληθφ ξίζθν (technical risk) θαη ηνπο ρξφλνπο νινθιήξσζεο ηεο θαηαζθεπήο, νη νπνίνη ακθφηεξνη είλαη ζρεηηθά ρακεινί γηα κνλάδεο θπζηθνχ αεξίνπ, θαζψο θαη ηε ιεηηνπξγηθή επειημία ΚΕΥΑΛΑΙΟ 2: ΠΡΟΟΠΣΙΚΗ ΓΙΑ ΣΗ ΖΗΣΗΗ ΑΕΡΙΟΤ

52 (operational volatility). Ζ ζρεηηθά ρακειή έληαζε θεθαιαίνπ (capital intensity) ησλ ζηαζκψλ θπζηθνχ αεξίνπ, ηνπο θάλεη πεξηζζφηεξν ειθπζηηθνχο γηα ιεηηνπξγία κέζνπ θνξηίνπ (mid-load operation) θαη θαζηζηά ηε ρξεκαηνδφηεζε επθνιφηεξε. ε ρακειέο ηηκέο ηνπ θπζηθνχ αεξίνπ, ε παξαγσγή ζε κνλάδεο ζπλδπαζκέλνπ θχθινπ κε θαχζηκν θπζηθφ αέξην (CCGT plants), είλαη ηππηθά ε θζελφηεξε επελδπηηθή επηινγή, θαζψο ην θφζηνο θαηαζθεπήο αλά MW ηεο δπλακηθφηεηαο είλαη ζεκαληηθά ρακειφηεξν απφ φηη γηα ηηο κνλάδεο άλζξαθα θαη πεηξειαίνπ αιιά θαη γηα ηε ππξεληθή, αηνιηθή θαη ειηαθή ελέξγεηα. Γηα παξάδεηγκα, ζηνλ ΟΟΑ, γηα έλα λέν ζηαζκφ θπζηθνχ αεξίνπ CCGT, ππνινγίδνπκε φηη ην καθξνπξφζεζκν νξηαθφ θφζηνο (long-run marginal cost LRMC) ηεο παξαγσγήο ειεθηξηθήο ελέξγεηαο (δελ ζπκπεξηιακβάλνληαη πνηλέο γηα εθπνκπέο CO 2 ), είλαη πεξίπνπ $60/MWh (ζε δνιάξηα ηνπ 2008) ζε κηα ηηκή ηνπ θπζηθνχ αεξίνπ κφιηο θάησ απφ $8/MBtu, φπσο θαίλεηαη θαη ζην δηάγξακκα 2.9. Διάγραμμα 2.9: Μακροπρόκεςμο οριακό κόςτοσ για θλεκτροπαραγωγι από μονάδεσ αεριοςτροβίλων ςυνδυαςμζνου κφκλου με φυςικό αζριο και άλλεσ τεχνολογίεσ, ςε διάφορεσ τιμζσ καυςίμων, ςτθν ευρφτερθ περιφζρεια του ΟΟΑ (IEA, 2009) 15 Μηα ππεξ - ππεξθξίζηκε κνλάδα άλζξαθα (coal-fired ultra-supercritical plant) ζα παξήγαγε ελέξγεηα ζην ίδην θφζηνο κε ηελ ηηκή ηνπ άλζξαθα πεξίπνπ ζηα $70 αλά ηφλν. Σν κέζν θφζηνο ηεο ππξεληθήο ειεθηξνπαξαγσγήο ππνινγίδεηαη κφιηο ιίγν πάλσ απφ $70/MWh. Μηα ηηκή ηνπ αεξίνπ ηεο ηάμεο ησλ $10/MBtu, σζεί ην θφζηνο ηεο παξαγσγήο απφ κνλάδεο CCGT ζε πάλσ απφ $70/MWh, θαζηζηψληαο ηηο κε αληαγσληζηηθέο ζε ζρέζε κε ηηο ππξεληθέο θαη ηηο αλζξαθηθέο κνλάδεο γηα εθαξκνγέο ΚΕΥΑΛΑΙΟ 2: ΠΡΟΟΠΣΙΚΗ ΓΙΑ ΣΗ ΖΗΣΗΗ ΑΕΡΙΟΤ

53 θνξηίνπ βάζεο (base-load applications), ζε κηα ηηκή ηνπ άλζξαθα κηθξφηεξε ησλ $120 αλά ηφλν. Σν θφζηνο θαη νη ηερληθέο παξάκεηξνη πνπ δηέπνπλ ηελ αλάιπζε θαίλνληαη ζηνλ πίλαθα 2.6. Πίνακας 2.6: Θεωροφμενα κόςτθ και τεχνικζσ παράμετροι των μονάδων θλεκτροπαραγωγισ, εντόσ του ΟΟΑ, που πρόκειται να τεκοφν ςε λειτουργία τθν περίοδο (IEA, 2009) 16 Πίνακας 2.7: Θεωροφμενεσ τιμζσ ορυκτϊν καυςίμων ςτο ενάριο Αναφοράσ (ςε δολάρια ζτουσ 2008 ανά μονάδα) (IEA, 2009) 17 Με βάζε ηηο ηηκέο ησλ νξπθηψλ θαπζίκσλ πνπ ζεσξήζεθαλ γηα ην 2015 ζην ελάξην Αλαθνξάο φπσο θαίλεηαη ζηνλ πίλαθα 2.7, ππνινγίδνπκε φηη, θαηά κέζν φξν, ζηηο ρψξεο ηνπ ΟΟΑ, νη κνλάδεο θπζηθνχ αεξίνπ CCGT ζα είλαη ιηγφηεξν αληαγσληζηηθέο απφ φηη ε ππεξ - ππεξθξίζηκε ηερλνινγία άλζξαθα, γηα κνλάδεο πνπ ΚΕΥΑΛΑΙΟ 2: ΠΡΟΟΠΣΙΚΗ ΓΙΑ ΣΗ ΖΗΣΗΗ ΑΕΡΙΟΤ

54 ζα εληαρζνχλ ζηελ παξαγσγηθή δξαζηεξηφηεηα απφ ηα κέζα ηεο δεθαεηίαο ηνπ 2010, αλ θάζε πνηλή γηα εθπνκπέο CO 2 εμαηξεζεί. Σν θφζηνο ησλ κνλάδσλ θαχζεο θπζηθνχ αεξίνπ είλαη ζπγθξίζηκν κε ην θφζηνο ηεο ππξεληθήο ελέξγεηαο θαη ησλ κνλάδσλ νινθιεξσκέλεο αεξηνπνίεζεο ζπλδπαζκέλνπ θχθινπ κε θαχζηκν άλζξαθα (coalfired Integrated Gasification Combined-Cycle IGCC). Αλ ε πνηλή γηα ηνλ άλζξαθα ζεσξεζεί φηη είλαη ηνπιάρηζηνλ $30 αλά ηφλν, ε ππξεληθή ελέξγεηα (ε νπνία δε θέξεη θακηά ηέηνηα πνηλή) αλαδχεηαη σο ε θζελφηεξε επηινγή. Με ηηκή άλζξαθα πεξίπνπ $50 αλά ηφλν CO 2, νη ρεξζαίεο αλεκνγελλήηξηεο (onshore wind), ζα μεπεξάζνπλ ην αέξην σο ε δεχηεξε θζελφηεξε επηινγή (δηάγξακκα 2.10). Σν θφζηνο απφ ρψξα ζε ρψξα δηαθέξεη ζε θάπνην βαζκφ γχξσ απφ απηνχο ηνπο κέζνπο φξνπο. Διάγραμμα 2.10: Σο μακροπρόκεςμο οριακό κόςτοσ για τθν θλεκτροπαραγωγι μονάδων CCGT φυςικοφ αερίου ςε ςφγκριςθ με άλλεσ τεχνολογίεσ και καφςιμα ςτισ χϊρεσ του ΟΟΑ τθν περίοδο 2015 και 2020, βαςιςμζνεσ ςτισ τιμζσ των καυςίμων που αναγράφονται ςτον πίνακα 2.6 (IEA, 2009) 18 Σν ζπλνιηθφ θφζηνο ηεο παξαγσγήο ζε κνλάδεο θπζηθνχ αεξίνπ είλαη πεξηζζφηεξν επαίζζεην ζηελ ηηκή ηνπ ρξεζηκνπνηεζέληνο θαπζίκνπ απφ φηη ζπκβαίλεη ζηηο αλζξαθηθέο κνλάδεο, φπσο θάλεθε πξνεγνπκέλσο ζην δηάγξακκα 2.10 πξνεγνπκέλσο. Μηα αχμεζε 10% ζηελ ηηκή ηνπ αεξίνπ (πέξα θαη πάλσ απφ ηελ ηηκή ησλ $11/ΜBtu πνπ ζεσξήζεθε ζην ελάξην Αλαθνξάο γηα ην 2015) αλεβάδεη ην θφζηνο ηεο ειεθηξνπαξαγσγήο απφ κνλάδεο θπζηθνχ αεξίνπ απφ ηελ ηηκή ησλ $78/MWh ζε $84/MWh κηα αχμεζε 8%. Σν ίδην πνζνζηφ αχμεζεο ζηελ ηηκή ηνπ άλζξαθα απμάλεη ην θφζηνο ηεο ειεθηξνπαξαγσγήο κε θαχζε άλζξαθα ζε κηα ππεξππεξθξίζηκε κνλάδα κφιηο θαηά πεξίπνπ 4% (δελ πεξηιακβάλεηαη ηηκνιφγεζε άλζξαθα γηα εθπνκπέο CO 2 ). Καζψο φκσο ε ππξεληθή θαη ε αηνιηθή ΚΕΥΑΛΑΙΟ 2: ΠΡΟΟΠΣΙΚΗ ΓΙΑ ΣΗ ΖΗΣΗΗ ΑΕΡΙΟΤ

55 ειεθηξνπαξαγσγή δελ απαηηνχλ νξπθηά θαχζηκα, ε αληαγσληζηηθφηεηά ηνπο βειηηψλεηαη κε πςειφηεξεο ηηκέο θπζηθνχ αεξίνπ θαη άλζξαθα. Οη ηηκέο ηνπ αεξίνπ ζα έπξεπε λα απμεζνχλ θαηά 26% (ζε $13.4/MBtu) ψζηε ε αηνιηθή ελέξγεηα λα μεπεξάζεη ην θπζηθφ αέξην σο θζελφηεξε επηινγή Δπηινγή θαπζίκνπ ζηε βηνκεραλία ηε βηνκεραλία, αλάινγα κε ηνλ επηκέξνπο ηνκέα, ην θπζηθφ αέξην αληαγσλίδεηαη απέλαληη ζηνλ άλζξαθα, ηα πξντφληα πεηξειαίνπ θαη ηελ ειεθηξηθή ελέξγεηα. Ζ ηηκή είλαη, επνκέλσο, έλαο ζεκαληηθφο παξάγνληαο γηα ηνλ θαζνξηζκφ ηνπ επηιεγφκελνπ θαπζίκνπ, αιιά άιινη παξάγνληεο ζπκπεξηιακβαλνκέλσλ ησλ πξαθηηθψλ δεηεκάησλ, φπσο ην γεγνλφο φηη δελ απαηηείηαη επηηφπηα απνζήθεπζε (on-site storage) γηα ην αέξην κπνξεί λα είλαη εμίζνπ ζεκαληηθνί. Σν θπζηθφ αέξην ρξεζηκνπνηείηαη θπξίσο γηα ηελ παξαγσγή αηκνχ γηα κεραληθή ελέξγεηα θαη γηα ηνλ θχθιν ζέξκαλζεο (process heat). Με κεγάιε δηαθνξά, ν κεγαιχηεξνο βηνκεραληθφο ηνκέαο θαηαλάισζεο θπζηθνχ αεξίνπ είλαη ηα ρεκηθά πξντφληα (chemicals) (ρσξίο λα ζπκπεξηιακβάλεηαη ε ρξήζε ηνπ σο πξψηε χιε ζηα πεηξνρεκηθά). Σν θπζηθφ αέξην κπνξεί λα αληηθαηαζηαζεί απφ άιια θαχζηκα φηαλ εγθαηαζηαζεί θάπνηνο λένο εμνπιηζκφο θαχζεο θάπνηνπ θαπζίκνπ (new fuel-burning equipment), αιιά είλαη ζπρλά νηθνλνκηθφ απηφ λα γίλεη κφλν ζε ζρεηηθά πςειέο ηηκέο θπζηθνχ αεξίνπ. Ζ βηνκεραλία ζηδήξνπ θαη ράιπβα είλαη επίζεο έλαο ζεκαληηθφο ηνκέαο θαηαλάισζεο θπζηθνχ αεξίνπ, αλ θαη ν κεηαιιεπηηθφο άλζξαθαο (coking coal) παξακέλεη ην θχξην θαχζηκν γηα ηελ παξαγσγή ράιπβα, ελψ ε ρξήζε ηνπ αεξίνπ ζηε κέζνδν directreduced iron (δειαδή κε ηελ άκεζε αλαγσγή ζηδεξνκεηαιιεπκάησλ αλαγσγή ζε ζηεξεά θαηάζηαζε ζε θξεαηψδε θάκηλν γηα ηελ παξαγσγή ζπνγγψδνπο ζηδήξνπ θαη ηε κεηαηξνπή ηνπ ζπνγγψδνπο ζηδήξνπ ζε ράιπβα κέζα ζε θιίβαλν ειεθηξηθνχ ηφμνπ), σο αλαγσγηθφ κέζν (reducing agent) γηα ηε κεηαηξνπή ζηδεξνκεηαιιεχκαηνο (iron ore) ζε θαζαξφ ζίδεξν (pure iron), απμάλεηαη ζε φιν ηνλ θφζκν. ε άιινπο βηνκεραληθνχο ηνκείο, ην θπζηθφ αέξην κπνξεί επίζεο λα αληηθαηαζηαζεί ζρεηηθά εχθνια απφ ην καδνχη ή άλζξαθα (θπξίσο ζε ιέβεηεο), κε ηελ ηειηθή επηινγή ηνπ θαπζίκνπ λα θαζνξίδεηαη θαηά θχξην ιφγν απφ ηελ ηηκή θαη απφ πεξηβαιινληηθνχο θαλνληζκνχο (νη νπνίνη κπνξεί λα πεξηνξίζνπλ ηε ρξήζε πεηξειαίνπ θαη άλζξαθα). Γεδνκέλνπ φηη νη ηηκέο ηνπ αεξίνπ θηλνχληαη ζχκθσλα κε ηηο ηηκέο ηνπ πεηξειαίνπ (είηε βαζηζκέλεο ζηελ αγνξά είηε ξπζκηδφκελεο), ην αέξην γεληθά παξακέλεη αληαγσληζηηθφ απέλαληη ζην πεηξέιαην, θαζψο έρεη θαζηεξσζεί σο βηνκεραληθφ θαχζηκν. ε φηη αθνξά ηε ρξήζε ηνπ άλζξαθα ζηε βηνκεραλία ζηηο πεξηζζφηεξεο ρψξεο, νη απζηεξφηεξνη θαλνληζκνί φζνλ αθνξά ηε ξχπαλζε ηνπ αέξα (air-pollution), ελδέρεηαη λα επλννχλ φιν θαη πεξηζζφηεξν ηε ρξήζε θπζηθνχ αεξίνπ. Ζ ζπλερηδφκελε ηάζε πξνο ιηγφηεξν ελεξγνβφξεο παξαγσγηθέο δηαδηθαζίεο, πνπ πξνθχπηνπλ απφ βειηηψζεηο ηεο ελεξγεηαθήο απφδνζεο ηνπ βηνκεραληθνχ εμνπιηζκνχ θαη ησλ δηαδηθαζηψλ, θαζψο θαη ε ζηξνθή πξνο ηελ παξαγσγή αγαζψλ πνπ απαηηνχλ ιηγφηεξν ρξεζηκνπνηεζέλ θαχζηκν, ζα ηείλνπλ επίζεο λα επλννχλ ην αέξην θαζψο ην θφζηνο θεθαιαίνπ ηνπ εμνπιηζκνχ θαχζεο θπζηθνχ αεξίνπ είλαη γεληθά ρακειφηεξν. ΚΕΥΑΛΑΙΟ 2: ΠΡΟΟΠΣΙΚΗ ΓΙΑ ΣΗ ΖΗΣΗΗ ΑΕΡΙΟΤ

56 Δπηινγή θαπζίκνπ ζηνλ θηηξηαθό ηνκέα Όπνπ ππάξρεη ππνδνκή δηαλνκήο, ην θπζηθφ αέξην είλαη ζπρλά ην πξνηηκψκελν θαχζηκν γηα ηε ζέξκαλζε ρψξνπ θαη λεξνχ κε ηηο πξσηνγελείο εθαξκνγέο λα βξίζθνληαη ζηα θηίξηα (νηθηαθφο, εκπνξηθφο θαη δεκφζηνο ηνκέαο). Ο θχξηνο αληαγσληζηήο ηνπ θπζηθνχ αεξίνπ ζε απηφ ηνλ ηνκέα είλαη ην «ειαθξχ» πεηξέιαην ζέξκαλζεο (light oil heating), ην νπνίν είλαη γεληθά πην αθξηβφ κε βάζε ηε ζεξκαληηθή αμία - ηθαλφηεηα (on a heating-value basis) θαη πεξηιακβάλεη πςειφηεξν θφζηνο εγθαηάζηαζεο θαη ζπληήξεζεο. Οη ιέβεηεο ζπκπχθλσζεο θπζηθνχ αεξίνπ (gas-fired condensing boilers), νη νπνίνη ηψξα αληηπξνζσπεχνπλ ην κεγαιχηεξν κέξνο ησλ λέσλ πσιήζεσλ ζηηο ρψξεο ηνπ ΟΟΑ, είλαη πνιχ ζεξκηθά απνδνηηθνί (thermally efficient), κε κέζε απφδνζε ηεο ηάμεο ηνπ 90% ζε ζρέζε κε ηελ πεξίπνπ 70% έσο 80% απφδνζε ησλ ζπκβαηηθψλ ιεβήησλ, νη νπνίνη ρξεζηκνπνηνχλ είηε θπζηθφ αέξην είηε πεηξέιαην ζέξκαλζεο. Δπηπιένλ, νη ιέβεηεο αεξίνπ έρνπλ πξαθηηθά πιενλεθηήκαηα έλαληη ησλ ιεβήησλ πεηξειαίνπ (θαη άλζξαθα), θπξίσο γηα ην γεγνλφο φηη δελ απαηηείηαη δεμακελή απνζήθεπζεο. Καζψο νη ππάξρνληεο ζπκβαηηθνί ιέβεηεο αληηθαζίζηαληαη απφ ηνπο πεξηζζφηεξν απνδνηηθνχο ιέβεηεο ζπκπχθλσζεο, ε κέζε απφδνζε ησλ ιεβήησλ ζα βειηησζεί, πεξηνξίδνληαο ζε θάπνην βαζκφ ην ξπζκφ αχμεζεο ηεο δήηεζεο θπζηθνχ αεξίνπ ζε απηνχο ηνπο ηνκείο. Τπάξρεη επίζεο δπλαηφηεηα γηα ρξήζε αεξίνπ ζε κνλάδεο ζπκπαξαγσγήο ειεθηξηζκνχ θαη ζεξκφηεηαο (combined heat and power units), κε ζπλνιηθή ελεξγεηαθή απφδνζε πάλσ απφ 90% ζε κεγάιεο κνλάδεο θηηξίσλ. Οη αλάγθεο γηα ζέξκαλζε ρψξνπ είλαη ζε κεγάιν βαζκφ ζπλάξηεζε ηνπ αξηζκνχ ησλ λνηθνθπξηψλ (θη επνκέλσο ηνπ πιεζπζκνχ) θαη ηνπ κεγέζνπο ησλ θαηνηθηψλ (ην νπνίν κε ηε ζεηξά ηνπ είλαη ζπλάξηεζε ηνπ εηζνδήκαηνο). Όκσο, ηα απνηειέζκαηα ηνπ θνξεζκνχ (saturation effects), γίλνληαη θαλεξά ζηηο πινπζηφηεξεο ρψξεο Υξήζε θπζηθνύ αεξίνπ σο πξώηε ύιε Σν αέξην ρξεζηκνπνηείηαη σο πξψηε χιε θπξίσο ζηε βηνκεραλία πεηξνρεκηθψλ θαη ακκσλίαο. Σν αέξην κπνξεί εχθνια λα αληηθαηαζηαζεί απφ πξντφληα πεηξειαίνπ (ζπλήζσο πγξαέξην LPG ή λάθζα) ζηε δηάζπαζε κε αηκφ (steam cracking), αιιά ιηγφηεξν εχθνια ζηελ παξαγσγή κεζαλφιεο θαη ακκσλίαο (ην αέξην αληηπξνζσπεχεη ζρεδφλ ην 80% ηεο παγθφζκηαο παξαγσγήο απηψλ ησλ δχν πξντφλησλ). Ζ ηηκή απνηειεί θξίζηκν παξάγνληα θαη ζηηο ηξεηο ρξήζεηο. Ζ ρξήζε αεξίνπ ζηε δηάζπαζε κε αηκφ κπνξεί λα θπκαίλεηαη ζεκαληηθά, ζε βξαρππξφζεζκν επίπεδν, ζε ζρέζε κε ηηο κεηαβνιέο ησλ ηηκψλ ησλ ζρεηηθψλ θαπζίκσλ. Γεδνκέλνπ φηη ην αέξην είλαη ππεχζπλν γηα ην 70% έσο 90% ηνπ ζπλνιηθνχ θφζηνπο ηεο παξαζθεπήο ακκσλίαο, ε παξαγσγή ηππηθά ζηακαηά φηαλ ε ηηκή ηνπ αεξίνπ ππεξβεί ην πνζνζηφ πνπ αληηπξνζσπεχεη ζηελ ηηκή ηεο ακκσλίαο. ε καθξνπξφζεζκν επίπεδν, ε ρξήζε ηνπ αεξίνπ σο πξψηε χιε είλαη πηζαλφ λα ζπλερίζεη λα απμάλεηαη κε απμαλφκελν ΑΔΠ, αλ θαη ν ξπζκφο ηεο αχμεζεο ζα πνηθίιεη αλάινγα κε ηελ πεξηνρή, ζχκθσλα κε ηηο ηνπηθέο ζπλζήθεο ηεο αγνξάο θαη ηελ αθζνλία ηνπ αεξίνπ ζε ζρέζε κε άιιεο πξψηεο χιεο. ΚΕΥΑΛΑΙΟ 2: ΠΡΟΟΠΣΙΚΗ ΓΙΑ ΣΗ ΖΗΣΗΗ ΑΕΡΙΟΤ

57 Δπαηζζεζία ηεο δήηεζεο θπζηθνύ αεξίνπ ζε ζρέζε κε ηηο ηηκέο ηνπ θπζηθνύ αεξίνπ Καηά παξφκνην ηξφπν κε ηα δχν ππνζελάξηα πνπ αλαπηχρζεθαλ γηα ην ξπζκφ αχμεζεο ηνπ παγθφζκηνπ ΑΔΠ, έρνπκε ζπκπεξηιάβεη ζηελ αλάιπζε θαη δχν παξαιιαγέο, Τςειφηεξσλ θαη Υακειφηεξσλ Δλεξγεηαθψλ Σηκψλ, γηα λα ειεγρζεί ε επαηζζεζία ηεο δήηεζεο ελέξγεηαο ζε δηαθνξεηηθέο ηηκέο απφ απηέο πνπ εθηηκήζεθαλ ζην ελάξην Αλαθνξάο. πγθεθξηκέλα, ην ελάξην Δπαηζζεζίαο Τςειφηεξσλ Σηκψλ (Higher Prices Sensitivity Case HPC) θαη ην ελάξην Δπαηζζεζίαο Υακειφηεξσλ Σηκψλ (Lower Prices Sensitivity Case LPC), ζεσξνχλ φηη ε κέζε δηεζλήο ηηκή εηζαγσγψλ πεηξειαίνπ, είλαη 30% πςειφηεξε θαη ρακειφηεξε, αληίζηνηρα, απφ φηη ζην ελάξην Αλαθνξάο. Παξφκνηα, νη ηηκέο γηα ηνλ άλζξαθα ην 2030 είλαη 30% πςειφηεξεο θαη ρακειφηεξεο, αληίζηνηρα, φπσο θαη νη ηηκέο ηνπ θπζηθνχ αεξίνπ (νη νπνίεο είλαη ζπλδεδεκέλεο κε ην πεηξέιαην) ζηελ Δπξψπε θαη ζηνλ Δηξεληθφ. Οη ηηκέο ηνπ θπζηθνχ αεξίνπ ζηε Βφξεηα Ακεξηθή αιιάδνπλ κε έλα πεξηζζφηεξν ζπγθξαηεκέλν πνζνζηφ ηεο ηάμεο ηνπ 20%, θαζψο νη ηηκέο ζηελ αγνξά θαζνξίδνληαη απ επζείαο (άκεζα) απφ ηα κεγέζε ηεο πξνζθνξάο θαη ηεο δήηεζεο. Αλαιπηηθά ζηνηρεία γηα ηα παξαπάλσ κεγέζε δίλνληαη ηφζν γηα ην ελάξην Αλαθνξάο (πίλαθαο 2.6) φζν θαη γηα ηηο δχν παξαιιαγέο ηνπ ελαξίνπ Αλαθνξάο (LPC θαη HPC) ζηνπο πίλαθεο 2.8, 2.9. Πίνακας 2.8: Θεωροφμενεσ τιμζσ ςτο ςενάριο παραλλαγισ χαμθλότερων τιμϊν ορυκτϊν καυςίμων (κατά 30%) ςε ςχζςθ με το ενάριο Αναφοράσ (IEA, 2009) 19 Πίνακας 2.9: Θεωροφμενεσ τιμζσ ςτο ςενάριο παραλλαγισ υψθλότερων τιμϊν ορυκτϊν καυςίμων (κατά 30%) ςε ςχζςθ με το ενάριο Αναφοράσ (IEA, 2009) 20 ΚΕΥΑΛΑΙΟ 2: ΠΡΟΟΠΣΙΚΗ ΓΙΑ ΣΗ ΖΗΣΗΗ ΑΕΡΙΟΤ

58 Όπσο πξναλαθέξζεθε, ζε απηέο ηηο δχν παξαιιαγέο ηνπ ελαξίνπ Αλαθνξάο, νη δηεζλείο ηηκέο ηνπ αεξίνπ ζηελ Δπξψπε θαη ηελ Αζία-Δηξεληθνχ ζεσξνχληαη φηη αλεβαίλνπλ θαη πέθηνπλ, αληίζηνηρα, θαηά 30% ζε ζρέζε κε εθείλεο πνπ ζεσξήζεθαλ ζην ελάξην Αλαθνξάο ην 2030, κε κηα παξφκνηα αχμεζε ζηηο ηηκέο ηνπ πεηξειαίνπ θαη ηνπ άλζξαθα. Οη αιιαγέο ζηηο ηηκέο ζεσξνχληαη φηη ζπκβαίλνπλ ζην αξρηθφ δηάζηεκα ηεο πξνβιεπφκελεο πεξηφδνπ. ηε Βφξεηα Ακεξηθή, νη ηηκέο απνθιίλνπλ θαηά κφλν 20% ην 2030, αληηθαηνπηξίδνληαο ηελ αζζελέζηεξε ζρέζε (ζχλδεζε) κεηαμχ ηηκψλ αεξίνπ θαη πεηξειαίνπ ζηελ ελ ιφγσ αγνξά. Γελ απνηειεί έθπιεμε φηη ε δήηεζε θπζηθνχ αεξίνπ παγθνζκίσο, εληζρχεηαη ζεκαληηθά απφ ηηο ρακειφηεξεο ηηκέο, ηφζν ζε ηνκείο ηειηθήο ρξήζεο φζν θαη ζηελ ειεθηξνπαξαγσγή. Σν 2030, ε δήηεζε θπζηθνχ αεξίνπ είλαη πςειφηεξε θαηά πεξηζζφηεξν απφ 6% ζηελ πεξίπησζε ηνπ ελαξίνπ LPC απφ φηη ζην ελάξην Αλαθνξάο, θζάλνληαο ζρεδφλ ηα 4590 bcm 50% πάλσ απφ ηα επίπεδα ηνπ Ήδε ην 2015, ε παγθφζκηα δήηεζε αεξίνπ είλαη πεξίπνπ 75 bcm κεγαιχηεξε απφ φηη ζην ελάξην Αλαθνξάο. ηελ πεξίπησζε ηνπ ελαξίνπ HPC, ε δήηεζε θζάλεη ηα 4120 bcm ην 2030 ρακειφηεξε θαηά πεξηζζφηεξν απφ 4% ζε ζρέζε κε απηή ηνπ ελαξίνπ Αλαθνξάο, φπσο θαίλεηαη ζηνλ πίλαθα Πίνακαρ 2.10: Παγθφζκηα πξσηνγελήο δήηεζε αεξίνπ (ζε bcm) ζην ελάξην Αλαθνξάο θαη ζηηο δχν παξαιιαγέο πςειφηεξσλ θαη ρακειφηεξσλ ελεξγεηαθψλ ηηκψλ αληίζηνηρα (IEA, 2009) Οη επηπηώζεηο ηεο ηερλνινγηθήο θαηλνηνκίαο θαη ηεο θιηκαηηθήο αιιαγήο Οη ζπλερηδφκελεο βειηηψζεηο ζηελ ηερλνινγία ηνπ εμνπιηζκνχ θαη ησλ κέζσλ θαηαλάισζεο θπζηθνχ αεξίνπ, ζα επεξεάζνπλ ηελ επηινγή ηνπ θαπζίκνπ θαη ηελ θαηαλάισζε ηνπ αεξίνπ ζε φινπο ηνπο ηνκείο. Ζ έιεπζε ηεο ηερλνινγίαο CCGT ζηα ηέιε ηεο δεθαεηίαο ηνπ 1980, νδήγεζε ζηελ έθξεμε ηεο ρξήζεο αεξίνπ ζηελ ειεθηξνπαξαγσγή (ζε θεληξηθέο κνλάδεο θαη ζηε βηνκεραληθή ζπκπαξαγσγή) ζηηο ρψξεο ηνπ ΟΟΑ, θαζψο έδσζε ζηηο κνλάδεο κε θαχζηκν θπζηθφ αέξην έλα κεγάιν πιενλέθηεκα απφδνζεο έλαληη κνλάδσλ πνπ ρξεζηκνπνηνχλ άιια θαχζηκα. Ζ κέζε ζεξκηθή ειεθηξηθή απφδνζε (average thermal electrical efficiency) ησλ κνλάδσλ CCGT ην πνζνζηφ δειαδή ηνπ ρξεζηκνπνηεζέληνο θαπζίκνπ πνπ κεηαηξέπεηαη ζε ειεθηξηθή ελέξγεηα ζπλέρηζε λα απμάλεηαη θαηά ηε δηάξθεηα ησλ ηειεπηαίσλ δχν δεθαεηηψλ, εδξαηψλνληαο ην αληαγσληζηηθφ πιενλέθηεκα ηνπ αεξίνπ ζε πνιιέο ΚΕΥΑΛΑΙΟ 2: ΠΡΟΟΠΣΙΚΗ ΓΙΑ ΣΗ ΖΗΣΗΗ ΑΕΡΙΟΤ

59 πεξηπηψζεηο. Σν πεξηζψξην γηα αχμεζε ηεο απνδνηηθφηεηαο ζε απηέο ηηο κνλάδεο, είλαη πιένλ κηθξφ, αλ θαη ε ζπλνιηθή απνδνηηθφηεηα, κπνξεί αθφκα λα απμεζεί θαηαθφξπθα, ζε πνιιέο πεξηπηψζεηο, κε ηε δέζκεπζε θαη ηε ρξήζε απνξξηπηφκελεο ζεξκφηεηαο. Άιιεο ηερλνινγίεο παξαγσγήο, φπσο νη κνλάδεο IGCC, ζα κπνξνχζαλ λα «δνπλ» ηαρχηεξε αχμεζε ηεο απνδνηηθφηεηαο, ε νπνία ζα κπνξνχζε λα επλνήζεη ηνλ άλζξαθα έλαληη ηνπ αεξίνπ (κε ιακβάλνληαο ππφςε ηελ ηηκνιφγεζε άλζξαθα ή άιινπο πεξηβαιινληηθνχο θαλνληζκνχο). Όκσο, έζησ θη αλ δελ ππάξμεη πεξαηηέξσ βειηίσζε ηεο ηερλνινγίαο, ε κέζε απφδνζε ησλ κνλάδσλ θαχζεο θπζηθνχ αεξίνπ ζε ιεηηνπξγία ζα ζπλερίζεη λα απμάλεηαη θαζψο παιηέο κνλάδεο βγαίλνπλ εθηφο ιεηηνπξγίαο θαη αληηθαζίζηαληαη απφ απνδνηηθφηεξεο κνλάδεο. ε άιινπο ηνκείο, νη ηερλνινγηθέο εμειίμεηο δελ είλαη πηζαλφ λα έρνπλ ζεκαληηθφ αληίθηππν ζηελ επηινγή ηνπ θαπζίκνπ, αιιά ζα κπνξνχζαλ λα βειηηψζνπλ ζεκαληηθά ηελ απνηειεζκαηηθφηεηα κε ηελ νπνία ην αέξην ρξεζηκνπνηείηαη. Έηζη, εμαθνινπζεί λα ππάξρεη κεγάιν πεδίν γηα ηε κείσζε ηεο έληαζεο θπζηθνχ αεξίνπ ζηε βηνκεραλία θαηαζθεπψλ, απιά κε ηελ πηνζέηεζε πξνεγκέλσλ ηερλνινγηψλ πνπ είλαη ήδε είλαη ζε εκπνξηθή ρξήζε, θπξίσο ζηε ζπκπαξαγσγή ζεξκφηεηαο γηα παξαγσγή αηκνχ θη ελέξγεηαο. ε φιεο ηηο ελεξγνβφξεο βηνκεραλίεο θαηαζθεπψλ, ζηηο νπνίεο ε ελέξγεηα είλαη κηα ζεκαληηθή ζπληζηψζα ηνπ θφζηνπο, ε ελεξγεηαθή απνδνηηθφηεηα έρεη βειηησζεί ζεκαληηθά ηα ηειεπηαία 25 ρξφληα ζε θάζε πεξηνρή, αληηθαηνπηξίδνληαο ηελ πηνζέηεζε απηψλ ησλ ηερλνινγηψλ αηρκήο. Οη δπλαηφηεηεο γηα επξχηεξε εθαξκνγή ησλ βέιηηζησλ δηαζέζηκσλ ηερλνινγηψλ, είλαη κεγαιχηεξεο ζηηο πεξηνρέο πνπ δελ αλήθνπλ ζηνλ ΟΟΑ. Γεληθά, νη λέεο βηνκεραληθέο κνλάδεο είλαη απνδνηηθφηεξεο απφ ηηο παιηέο. Ζ ελεξγεηαθή απνδνηηθφηεηα είλαη έλαο δσηηθφο παξάγνληαο γηα ηελ ηαρχηεηα κε ηελ νπνία ην απφζεκα θεθαιαίνπ (capital stock) πξφθεηηαη λα αληηθαηαζηαζεί θαη ηελ επηινγή ηεο λέαο ηερλνινγίαο: νη επηρεηξήζεηο ζπλήζσο αληαπνθξίλνληαη γξήγνξα ζε ηζρπξά νηθνλνκηθά θίλεηξα γηα λα επελδχζνπλ ζε πην απνδνηηθνχο εμνπιηζκνχο, νξηζκέλεο κάιηζηα θνξέο αθφκα, ηίζεληαη εθηφο ιεηηνπξγίαο κνλάδεο πνιχ πξηλ απφ ην ηέινο ηεο θαλνληθήο δηάξθεηαο δσήο ηνπο. Οη δπλαηφηεηεο γηα ηελ ηερλνινγία, πνπ πξνθαινχληαη απφ ηελ αχμεζε ηεο απνδνηηθφηεηαο ζηε ρξήζε ηνπ θπζηθνχ αεξίνπ, εθηηκάηαη φηη κπνξεί λα είλαη αθφκα κεγαιχηεξεο ζηνλ νηθηαθφ θαη ζηνλ εκπνξηθφ ηνκέα. Απηφ νθείιεηαη ζην γεγνλφο φηη ηα λνηθνθπξηά θαη νη κηθξέο επηρεηξήζεηο, ζε αληίζεζε κε ηηο κεγάιεο ελεξγνβφξεο επηρεηξήζεηο, θαζπζηεξνχλ ζηελ πηνζέηεζε λέσλ ηερλνινγηψλ. Δπίζεο, αλαδεηνχλ κηθξφηεξεο πεξηφδνπο απνπιεξσκήο (shorter pay-back periods) θαη κπνξεί λα είλαη ιηγφηεξν πξφζπκνη ζην λα πξνβνχλ ζηελ αληηθαηάζηαζε εμνπιηζκνχ, αθφκα θη φηαλ απηφ, είλαη, θαη αξρήλ, νηθνλνκηθά ειθπζηηθφ λα ην πξάμνπλ. Οη θπβεξλεηηθέο πνιηηηθέο κπνξνχλ λα πείζνπλ ή λα απαηηήζνπλ απφ ηνπο νηθηαθνχο θαη εκπνξηθνχο θαηαλαισηέο λα αμηνπνηήζνπλ απηή ηε δπλαηφηεηα: έλα ειάρηζην επίπεδν πξνηχπσλ απφδνζεο (minimum efficiency performance standard), γηα παξάδεηγκα, κπνξεί λα επηβάιιεη απνηειεζκαηηθά ηνπο πςειήο απφδνζεο ιέβεηεο ζπκπχθλσζεο ζηνπο θαηαλαισηέο, φηαλ απηνί ζα ρξεηαζηεί λα πξνβνχλ ζηελ αληηθαηάζηαζε ησλ ππαξρφλησλ ιεβήησλ ηνπο. Οκνίσο, νη απμεκέλνη θφξνη ζην αέξην εληζρχνπλ ην ΚΕΥΑΛΑΙΟ 2: ΠΡΟΟΠΣΙΚΗ ΓΙΑ ΣΗ ΖΗΣΗΗ ΑΕΡΙΟΤ

60 θίλεηξν γηα ηνπο θαηαλαισηέο ψζηε λα επηιέμνπλ πην απνδνηηθνχο ιέβεηεο. Ζ πεηζηηθφηεηα, ε απζηεξφηεηα θαη ην εχξνο ησλ κέηξσλ γηα ηελ πξνψζεζε ηεο ρξήζεο ηέηνησλ ιεβήησλ, ζα απνηειέζεη ηζρπξφ παξάγνληα ηεο δήηεζεο αεξίνπ ζηνλ νηθηαθφ θαη εκπνξηθφ ηνκέα. Ζ ζρεδίαζε ηνπ θηηξίνπ, επίζεο, επεξεάδεη ηε ρξήζε αεξίνπ ζηνλ θηηξηαθφ ηνκέα. Όζν θαιχηεξα κνλσκέλν είλαη ην θέιπθνο ηνπ θηηξίνπ, ηφζν ιηγφηεξν αέξην ρξεηάδεηαη γηα ηε ζέξκαλζε ηνπ ρψξνπ. Άιιεο πξφζθαηα αλαπηπγκέλεο ηερλνινγίεο, φπσο ηα πςειήο απφδνζεο παξάζπξα (high-performance windows) θαη ηα πάλει κε κφλσζε θελνχ (vacuum-insulated panels), κπνξνχλ λα επηηχρνπλ κεγάιεο κεηψζεηο ζηελ θηηξηαθή θαηαλάισζε ελέξγεηαο. Άιιεο ηερλνινγίεο πνπ βξίζθνληαη ππφ αλάπηπμε, φπσο ηα νινθιεξσκέλα ζπζηήκαηα ειέγρνπ «έμππλσλ» θηηξίσλ (integrated intelligent building control systems), ζα κπνξνχζαλ (κε πεξαηηέξσ έξεπλα, αλάπηπμε θη εθκεηάιιεπζε) λα πξνζθέξνπλ αθφκα κεγαιχηεξε εμνηθνλφκεζε ελέξγεηαο ηηο επφκελεο δχν δεθαεηίεο. Ζ αλάπηπμε απηψλ ησλ ηερλνινγηψλ ζα απαηηήζεη ρξφλν, θαζψο ηα θηίξηα ζπλήζσο αληέρνπλ γηα δεθαεηίεο ή αθφκα θαη αηψλεο θαη ε αλαθαίληζε παιηψλ θηηξίσλ κπνξεί λα είλαη πνιχ αθξηβή ή αθφκα θαη αλέθηθηε. Όιεο νη ρψξεο ηνπ ΟΟΑ θαη πνιιέο ρψξεο κε-κέιε ηνπ ΟΟΑ, έρνπλ πηνζεηήζεη θψδηθεο θηηξίσλ (building codes) κε ζθνπφ ηε κείσζε ησλ ελεξγεηαθψλ αλαγθψλ, γηα κηα ζεηξά απφ θνηλσληθνχο, νηθνλνκηθνχο, πεξηβαιινληηθνχο ιφγνπο αιιά επίζεο θαη γηα ιφγνπο ελεξγεηαθήο αζθάιεηαο. Οη επηπηψζεηο ζηε δήηεζε αεξίνπ εμαηηίαο ησλ θηηξηαθψλ θσδίθσλ γηα ηηο λέεο θαηαζθεπέο θαη αλαθαίληζε είλαη πηζαλφ λα είλαη κεγαιχηεξε ζηηο ρψξεο ηνπ ΟΟΑ θαη ηεο πξψελ νβηεηηθήο Έλσζεο, φπνπ ην αέξην αληηπξνζσπεχεη πεξηζζφηεξν απφ ην 1/3 ηεο ζπλνιηθήο ηειηθήο ελεξγεηαθήο ρξήζεο ζηα θηίξηα. Αλ θαη ηα πεξηζζφηεξα λέα θηίξηα πνπ ζα θαηαζθεπαζηνχλ σο ην 2030 ζα είλαη ζηηο ρψξεο κε-κέιε ηνπ ΟΟΑ, ε ρξήζε αεξίνπ ζε απηά είλαη γεληθά κηθξή (θαζψο νη αλάγθεο ηνπο γηα ζέξκαλζε είλαη ειάρηζηεο εμαηηίαο ηνπ θιίκαηνο θη επεηδή ηα δίθηπα δηαλνκήο θπζηθνχ αεξίνπ είλαη ιηγφηεξν αλαπηπγκέλα). Σν πψο ε πξαγκαηηθή θιηκαηηθή αιιαγή κπνξεί λα επεξεάζεη ηε δήηεζε αεξίνπ είλαη ηδηαίηεξα αβέβαηε. Οη ελεξγεηαθέο ηάζεηο ζην ελάξην Αλαθνξάο ζα νδεγήζνπλ ζε ζεκαληηθή αχμεζε ηεο κέζεο ζεξκνθξαζίαο ήδε απφ ην 2030 ζε θάπνηεο πεξηνρέο. Απηφ ζα επηδξάζεη ζηε δήηεζε αεξίνπ κε δχν ηξφπνπο: ε δήηεζε αεξίνπ γηα ζέξκαλζε ρψξνπ θαη λεξνχ ην ρεηκψλα, ζε πνιιέο πεξηπηψζεηο, ζα ειαηησζεί, αιιά ε δήηεζε γηα αέξην γηα ειεθηξνπαξαγσγή ην θαινθαίξη, ζα απμεζεί ζε πεξηνρέο φπνπ ππάξρεη κεγάιν θνξηίν γηα θιηκαηηζκφ (large cooling load). 2.5 Κπβεξλεηηθέο πνιηηηθέο θαη γεσπνιηηηθή Οη θπβεξλήζεηο ζα ζπλερίζνπλ, αλακθίβνια, λα επεξεάδνπλ άκεζα θαη έκκεζα, ηηο ηάζεηο ζηε δήηεζε αεξίνπ. Σα απνηειέζκαηα ηνπ ελαξίνπ 450 ππνγξακκίδνπλ ην πψο νη ζπληνληζκέλεο θπβεξλεηηθέο πνιηηηθέο γηα ηε κείσζε ησλ εθπνκπψλ ησλ αεξίσλ ηνπ ζεξκνθεπίνπ, κπνξνχλ λα επεξεάζνπλ ηε ρξήζε ηνπ αεξίνπ ζε δηάθνξνπο ηνκείο, κέζσ ηεο εηζαγσγήο ηεο ηηκνιφγεζεο άλζξαθα, κε ηελ πξνψζεζε ηεο ΚΕΥΑΛΑΙΟ 2: ΠΡΟΟΠΣΙΚΗ ΓΙΑ ΣΗ ΖΗΣΗΗ ΑΕΡΙΟΤ

61 αιιαγήο θαπζίκνπ (απφ θαη πξνο ην αέξην) θαη κέζσ ηεο βειηίσζεο ηεο απφδνζεο (ειαηηψλνληαο ηηο πνζφηεηεο ηνπ ρξεζηκνπνηεζέληνο αεξίνπ πνπ απαηηνχληαη γηα παξνρή ζε κηα δεδνκέλε ελεξγεηαθή ππεξεζία). Ζ ηνπηθή ξχπαλζε (local pollution) θαη ε ελεξγεηαθή αζθάιεηα κπνξνχλ λα νδεγήζνπλ ζηελ πνιηηηθή παξέκβαζε ζηελ αγνξά ελέξγεηαο. Οη θπβεξλήζεηο κπνξνχλ λα επεξεάζνπλ ηελ επηινγή θαπζίκνπ θαη ην επίπεδν ηεο ελεξγεηαθήο θαηαλάισζεο κε πνιινχο δηαθνξεηηθνχο ηξφπνπο, κεηαμχ άιισλ κέζσ νηθνλνκηθψλ κέζσλ (φπσο θφξνη θαη επηδνηήζεηο), κέζσ ξπζκηζηηθψλ κέζσλ (φπσο ηα ππνρξεσηηθά πξφηππα απφδνζεο, ζήκαλζεο (labelling) θαη ειέγρνπ ησλ ηηκψλ) θαη κέζσ άκεζεο παξέκβαζεο (φπσο εληνιή επηινγήο θαπζίκνπ ή κέζσ δξάζεσλ πνπ βαζίδνληαη ζηελ ηδηνθηεζία νληνηήησλ πνπ θαηαλαιψλνπλ ελέξγεηα energy consuming entities). Σα δχν ελάξηα, ζεκεηψλνπλ ηα απνηειέζκαηα θάησ απφ ζπγθεθξηκέλεο πνιηηηθέο επηινγέο έλα ζην νπνίν δελ εθαξκφδεηαη θαλέλα κέηξν γηα ηνλ πεξηνξηζκφ ηεο ελεξγεηαθήο δήηεζεο θαη ρξήζεο νξπθηψλ θαπζίκσλ (ελάξην Αλαθνξάο) θαη ην άιιν ζην νπνίν νη ρψξεο ζε φιν ηνλ θφζκν εθπιεξψλνπλ κηα εηδηθή δέζκε κέηξσλ πνπ βάδνπλ ηνλ θφζκν ζε κηα πνξεία ψζηε λα πεξηνξηζηεί ε παγθφζκηα άλνδνο ηεο ζεξκνθξαζίαο ζηνπο 2 C (ελάξην 450). Όκσο, πνιιέο άιιεο πνιηηηθέο επηινγέο είλαη αλνηρηέο, νη νπνίεο κπνξνχλ λα νδεγήζνπλ ζε αξθεηά δηαθνξεηηθά απνηειέζκαηα ζηελ αγνξά θπζηθνχ αεξίνπ. Ζ γεσπνιηηηθή επεξεάδεη επίζεο ηε δήηεζε. Σα γεσπνιηηηθά εκπφδηα ζηηο επελδχζεηο κπνξνχλ λα εκπνδίζνπλ ηελ πξνκήζεηα θπζηθνχ αεξίνπ θαη λα έρνπλ σο απνηέιεζκα ε δήηεζε λα κελ ηθαλνπνηείηαη. Ζ ρξήζε ηνπ αεξίνπ, ζε κεγάιν βαζκφ, βαζίδεηαη ζηελ πξνζθνξά: φπνπ ην αέξην είλαη άκεζα δηαζέζηκν ζε ινγηθφ θφζηνο, είλαη ζπλήζσο ζε ζέζε λα εμαζθαιίζεη κεξίδην ζηελ αγνξά ζε θχξηνπο ζηαζεξνχο ηνκείο (main stationary sectors). Αληίζεηα, φπνπ ην αέξην πξέπεη λα εηζαρζεί κέζσ αγσγνχ, νη γεσπνιηηηθνί παξάγνληεο, κπνξεί, ζε θάπνηεο πεξηπηψζεηο, λα εκπνδίδνπλ ηηο επελδχζεηο, αθφκα θη φηαλ ηα νηθνλνκηθά ηνπ έξγνπ (project) είλαη ειθπζηηθά (κε ηελ πξνυπφζεζε φηη ε πξνκήζεηα αεξίνπ δελ ππφθεηηαη ζε δηαθνπή). Ζ δηακάρε κεηαμχ Ρσζίαο θαη Οπθξαλίαο, ε νπνία νδήγεζε ζηηο αξρέο ηνπ 2009 ζηε ρεηξφηεξε δηαθνπή εθνδηαζκνχ ηεο Δπξψπεο κε θπζηθφ αέξην ζηελ ηζηνξία, ελέηεηλε ηηο πξνζπάζεηεο απφ ηελ Δπξσπατθή Έλσζε (Δ.Δ.) γηα ηε δηαθνξνπνίεζε ησλ νδψλ πξνκήζεηαο θπζηθνχ αεξίνπ θαη γηα ηελ ειάηησζε ηεο θαηαλάισζεο θπζηθνχ αεξίνπ κέζσ ηεο βειηίσζε ηεο απνδνηηθφηεηαο θαη ηεο ελζάξξπλζεο αιιαγήο θαπζίκνπ, κεηψλνληαο έηζη ηηο αλάγθεο εηζαγσγψλ. ε γεληθέο γξακκέο, νη γεσπνιηηηθνί παξάγνληεο ηείλνπλ λα επλννχλ ηηο επελδχζεηο ζην LNG έλαληη ησλ αγσγψλ πνπ δηαζρίδνπλ δηάθνξεο ρψξεο, θαζψο ν θίλδπλνο δηαθνπήο ηνπ εθνδηαζκνχ είλαη ρακειφηεξνο. ΚΕΥΑΛΑΙΟ 2: ΠΡΟΟΠΣΙΚΗ ΓΙΑ ΣΗ ΖΗΣΗΗ ΑΕΡΙΟΤ

62 ΚΕΥΑΛΑΙΟ 2: ΠΡΟΟΠΣΙΚΗ ΓΙΑ ΣΗ ΖΗΣΗΗ ΑΕΡΙΟΤ

63 ΚΕΥΑΛΑΙΟ 3 ΟΙ ΠΡΟΟΠΣΙΚΕ ΓΙΑ ΣΗΝ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΥΤΙΚΟΤ ΑΕΡΙΟΤ ΚΑΙ ΣΙ ΕΠΕΝΔΤΕΙ 3.1 Δηζαγσγή ην ελάξην Αλαθνξάο, νη ρψξεο κε-κέιε ηνπ ΟΟΑ ζπλνιηθά, αληηπξνζσπεχνπλ ζρεδφλ ην ζχλνιν ηεο πξνβιεπφκελεο αχμεζεο ηεο παγθφζκηαο παξαγσγήο θπζηθνχ αεξίνπ κεηαμχ ηνπ 2007 θαη ηνπ Ζ Μέζε Αλαηνιή, πεξηνρή κε ηα κεγαιχηεξα απνζέκαηα θαη κε ην ρακειφηεξν θφζηνο παξαγσγήο, ζα «δεη» ηε κεγαιχηεξε αχμεζε ζε απφιπηεο ηηκέο, αλ θαη ε Δπξαζία παξακέλεη ε κεγαιχηεξε παξαγσγηθή πεξηθέξεηα θαη ε Ρσζία ε κεγαιχηεξε ρψξα-παξαγσγφο. Σν πνζνζηφ ηεο παγθφζκηαο παξαγσγήο απφ κε ζπκβαηηθέο πεγέο θπξίσο «ζπκπαγέο» αέξην (tight gas), κεζάλην πνπ βξίζθεηαη ζε ζρηζκέο ηνπ ζηξψκαηνο γαηάλζξαθα (coalbed methane) θαη ζρηζηνιηζηθφ θπζηθφ αέξην (shale gas) επεθηείλεηαη απφ 12% ην 2007 ζε ζρεδφλ 15% ην 2030, κε ην κεγαιχηεξν κέξνο ηεο αχμεζεο λα έξρεηαη απφ ηε Βφξεηα Ακεξηθή. Σν πνζνζηφ ηεο ζπκβαηηθήο παξαγσγήο απφ αλεμάξηεηα θνηηάζκαηα (nonassociated fields, δειαδή αλεμάξηεην αέξην πνπ δελ είλαη ζε άκεζε επαθή κε αξγφ πεηξέιαην) απμάλεηαη ιηγφηεξν ζεκαληηθά, απφ 73% ζε 75%. Σν δηαπεξηθεξεηαθφ εκπφξην αεξίνπ αλακέλεηαη λα απμεζεί ζεκαληηθά θαηά ηε δηάξθεηα ηεο εμεηαδφκελεο πεξηφδνπ, απφ 677 bcm ην 2007 ζε πεξίπνπ 1070 bcm ην Οη επξσπατθέο ρψξεο ηνπ ΟΟΑ θαη ε πεξηθέξεηα ηεο Αζίαο- Δηξεληθνχ, ζα «δνπλ» ηηο εηζαγσγέο ηνπο λα απμάλνληαη ζε φγθν. Οη πξννπηηθέο γηα ην εκπφξην θπζηθνχ αεξίνπ, σζηφζν, είλαη ζεκαληηθά ρακειφηεξεο απφ απηέο πνπ πξνβιέπνληαλ ην πεξαζκέλν έηνο, σο απνηέιεζκα ηεο χθεζεο, ε νπνία έρεη κεηψζεη ηε δήηεζε, θαη ηεο ηζρπξή αχμεζεο ηεο παξαγσγήο ζηε Βφξεηα Ακεξηθή, κεηψλνληαο έηζη ηηο εηζαγσγηθέο αλάγθεο ηεο πεξηνρήο. Ζ πξνβιεπφκελε παγθφζκηα δήηεζε ππνγξακκίδεη ηε ζεκαληηθή ππνεθκεηάιιεπζε ηεο δπλακηθφηεηαο ησλ δηαπεξηθεξεηαθψλ αγσγψλ θαη ηεο δπλακηθφηεηαο ησλ ζηαζκψλ LNG ζε φιν ηνλ θφζκν, ε νπνία ηζνδπλακεί κε πεξίπνπ 200 bcm ηελ πεξίνδν κεηαμχ ησλ θπξηφηεξσλ πεξηνρψλ, έλαληη κφιηο 60 bcm ην Απηή ε δηαθαηλφκελε ππεξαχμεζε (130 bcm) ζα κπνξνχζε λα έρεη ζνβαξέο επηπηψζεηο ζηελ ηηκνιφγεζε ηνπ θπζηθνχ αεξίνπ. ΚΕΥΑΛΑΙΟ 3: ΠΡΟΟΠΣΙΚΕ ΓΙΑ ΣΗΝ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΑΕΡΙΟΤ ΚΑΙ ΣΙ ΕΠΕΝΔΤΕΙ

64 ην ελάξην 450, ε παξαγσγή αεξίνπ ζε φιεο ηηο πεξηθέξεηεο θαη ην ζπλνιηθφ δηαπεξηθεξεηαθφ εκπφξην είλαη αηζζεηά ρακειφηεξα ζε ζρέζε κε ην ελάξην Αλαθνξάο, ηδίσο κεηά ην Ζ παξαγσγή ππνρσξεί, σο απνηέιεζκα ηεο κείσζεο ησλ δηεζλψλ ηηκψλ, ε νπνία απνζαξξχλεη ηηο επελδχζεηο ζηελ εμεξεχλεζε θαη ηελ αλάπηπμε. Παγθνζκίσο, ε παξαγσγή είλαη 4% ρακειφηεξε απφ φηη ζην ελάξην Αλαθνξάο ην 2015 θαη 17% ρακειφηεξε ην Οη εηζαγσγέο κεηψλνληαη πεξηζζφηεξν ζε φγθν ζηελ Δπξψπε, ελψ νη εμαγσγέο ειαηηψλνληαη πεξηζζφηεξν ζηε Ρσζία θαη ηε Μέζε Αλαηνιή. Οη ζσξεπηηθέο παγθφζκηεο επελδχζεηο θπζηθνχ αεξίνπ ζε φιν ην κήθνο ηεο αιπζίδαο εθνδηαζκνχ ζην ελάξην Αλαθνξάο, είλαη ζπλνιηθά 5.1 ηξηζεθαηνκκχξηα δνιάξηα (ζε δνιάξηα ηνπ 2008), ή πεξίπνπ 220 δηζεθαηνκκχξηα εηεζίσο. ρεδφλ ην 60% είλαη απαξαίηεην γηα ηελ εμεξεχλεζε θαη ηελ αλάπηπμε, ην 10% γηα ηηο εγθαηαζηάζεηο LNG θαη ην ππφινηπν γηα ηε κεηαθνξά θαη ηε δηαλνκή. Οη ζπλνιηθέο επελδπηηθέο αλάγθεο είλαη 13% ιηγφηεξεο ζην ελάξην 450, εμαηηίαο ηεο ρακειφηεξεο δήηεζεο θαη σο εθ ηνχηνπ ησλ αλαγθψλ γηα επηπιένλ δπλακηθφηεηα. Ζ κεγάιε αχμεζε ησλ θεθαιαηνπρηθψλ δαπαλψλ ζηηο αλάληε δξαζηεξηφηεηεο (upstream capital εμφξπμε, άληιεζε) θαζψο θαη ησλ ιεηηνπξγηθψλ δαπαλψλ, πνπ βξηζθφηαλ ζε εμέιημε απφ ηηο αξρέο κέρξη ηα κέζα ηεο δεθαεηίαο ηνπ 2000, έρεη ηειηθά θνπάζεη. Καηά κέζν φξν, ζε φιεο ηηο πεξηθέξεηεο, ν εηήζηνο ξπζκφο πιεζσξηζκνχ γηα ην θφζηνο θεθαιαίνπ, κεηψζεθε απφ ην αλψηαην επίπεδν ηνπ 15% ην 2006 ζε πεξίπνπ 6% ην 2008, κε βάζε ηνλ δείθηε IEA Upstream Investment Cost Index. Σν θφζηνο αλακέλεηαη λα κεησζεί θαηά πεξίπνπ 12% ην Μαθξνπξφζεζκα, ηα θφζηε είλαη πηζαλφ λα επαλέιζνπλ κε ηηο πςειφηεξεο ηηκέο θπζηθνχ αεξίνπ θαη πεηξειαίνπ. 3.2 Πξνβιεπόκελεο ηάζεηο ζηελ παξαγσγή θαη ην εκπόξην θπζηθνύ αεξίνπ ελάξην Αλαθνξάο Παγθόζκηα θαη πεξηθεξεηαθή πξννπηηθή Σα παγθφζκηα ελαπνκείλαληα απνζέκαηα θπζηθνχ αεξίνπ, είλαη αλακθηζβήηεηα ππεξαξθεηά, ψζηε λα θαιχςνπλ ηελ πξνβιεπφκελε αχμεζε ηεο δήηεζεο θαηά ην ελάξην Αλαθνξάο σο ην 2030 θαη πηζαλψο, πνιχ πεξηζζφηεξα, κε ηελ πξνυπφζεζε φηη ζα πξαγκαηνπνηεζνχλ νη αλαγθαίεο επελδχζεηο ζηελ ππνδνκή ησλ πξνκεζεηψλ (supply infrastructure). Ωζηφζν, νη πεξηθεξεηαθέο αληζφηεηεο ζηελ εθκεηάιιεπζε ησλ πφξσλ θαη ζην θφζηνο παξαγσγήο, ζα νδεγήζνπλ ζε κεηαβνιέο ζην κνληέιν πεξηθεξεηαθνχ εθνδηαζκνχ, κε ηελ παξαγσγή ηνπ αεξίνπ, φπσο θη απηή ηνπ πεηξειαίνπ, λα αξρίζεη λα ζπγθεληξψλεηαη ζε έλα κηθξφ αξηζκφ ρσξψλ κε ηα κεγαιχηεξα απνζέκαηα. Ζ εγγχηεηα ησλ παξαγσγηθψλ πεγψλ ζηηο αγνξέο, ην επίπεδν ηνπ θφζηνπο παξαγσγήο θαη γεσπνιηηηθνί ιφγνη ζα παξακείλνπλ νη θχξηνη παξάγνληεο πνπ θαζνξίδνπλ πνηεο ρψξεο επσθεινχληαη πεξηζζφηεξν απφ ηελ αχμεζε ΚΕΥΑΛΑΙΟ 3: ΠΡΟΟΠΣΙΚΕ ΓΙΑ ΣΗΝ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΑΕΡΙΟΤ ΚΑΙ ΣΙ ΕΠΕΝΔΤΕΙ

65 ηεο δήηεζεο. Ζ κεηαθνξά αεξίνπ κέζσ αγσγνχ ή σο LNG παξακέλεη πνιχ αθξηβή θαη ζπλήζσο απνηειεί έλα ζεκαληηθφ πνζνζηφ ηνπ ζπλνιηθνχ θφζηνπο ηνπ αεξίνπ πνπ παξαδίδεηαη ζηνπο θαηαλαισηέο. Ωο απνηέιεζκα, νη πινχζηεο ζε θνηηάζκαηα ρψξεο πνπ βξίζθνληαη πιεζηέζηεξα ζηα θχξηα θέληξα ηεο δήηεζεο, δηαζέηνπλ έλα ζεκαληηθφ πιενλέθηεκα απφ πιεπξάο θφζηνπο θαη ζην βαζκφ πνπ ην θφζηνο παξαγσγήο θαη γεσγξαθηθνί θαη γεσπνιηηηθνί παξάγνληεο ην επηηξέπνπλ, είλαη ζπλήζσο ζε θαιχηεξε ζέζε ψζηε λα επσθειεζνχλ απφ ηε ζπλέρηζε ηεο αχμεζεο ηεο δήηεζεο ζηηο αγνξέο απηέο. Διάγραμμα 3.1: Παραγωγι φυςικοφ αερίου (ςε bcm) ςτο ενάριο Αναφοράσ (IEA, 2009) 1 Οη ρψξεο πνπ δελ αλήθνπλ ζηνλ ΟΟΑ, σο ζχλνιν, πξνβιέπεηαη φηη ζα αληηπξνζσπεχνπλ ην ζχλνιν ζρεδφλ ηεο πξνβιεπφκελεο αχμεζεο ζηελ παγθφζκηα παξαγσγή θπζηθνχ αεξίνπ κεηαμχ ηνπ 2007 θαη ηνπ 2030 (Γηάγξακκα 3.1).Καηά ζπλέπεηα, ην ζπλνιηθφ ηνπο πνζνζηφ ζηελ παγθφζκηα παξαγσγή απμάλεηαη απφ 63% ζε 73%. Μεηαμχ ησλ θχξησλ πεξηθεξεηψλ πνπ κειεηψληαη ζε απηή ηελ εξγαζία, ε Μέζε Αλαηνιή «βιέπεη» ηε κεγαιχηεξε αχμεζε ζε απφιπηνπο αξηζκνχο, θαζψο ε παξαγσγή ηεο εθηηλάζζεηαη απφ 357 bcm ην 2007 (θαη ππνινγίδεηαη ζε 364 bcm ην 2008) ζε πάλσ απφ 810 bcm ην 2030 (Πίλαθαο 3.1). Ζ πεξηνρή ηεο Μέζεο Αλαηνιήο δηαηεξεί ηα κεγαιχηεξα απνζέκαηα θη έρεη ην ρακειφηεξν θφζηνο παξαγσγήο, εηδηθά φηαλ ην αέξην είλαη ζπλδεδεκέλν. Σν κεγαιχηεξν κέξνο ηεο πξφζζεηεο παξαγσγήο θαηαλαιψλεηαη ηνπηθά, θπξίσο ζε ζηαζκνχο ειεθηξνπαξαγσγήο, ελψ ην ππφινηπν εμάγεηαη. Έηζη ην 2030, ε Μέζε Αλαηνιή αληηπξνζσπεχεη ην 19% ηεο παγθφζκηαο παξαγσγήο, έλαληη κφιηο 12% ην Ζ Αθξηθή, ε Κεληξηθή Αζία, ε Λαηηληθή Ακεξηθή θαη ε Ρσζία «βιέπνπλ» επίζεο, αμηνζεκείσηε αχμεζε ζηελ παξαγσγή. Ζ παξαγσγή ησλ ρσξψλ ηνπ ΟΟΑ απμάλεηαη νξηαθά θαηά ηε δηάξθεηα ηεο πξνβιεπφκελεο πεξηφδνπ, κε απμήζεηο ζηε Βφξεηα Ακεξηθή θαη ζηνλ Δηξεληθφ, νη νπνίεο ζα ππεξθεξάζνπλ νξηαθά ηελ πηψζε ζηελ Δπξψπε, θαζψο νη πεγέο ηεο ΚΕΥΑΛΑΙΟ 3: ΠΡΟΟΠΣΙΚΕ ΓΙΑ ΣΗΝ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΑΕΡΙΟΤ ΚΑΙ ΣΙ ΕΠΕΝΔΤΕΙ

66 Βφξεηαο Θάιαζζαο εμαληινχληαη. Πξάγκαηη, νη επξσπατθέο ρψξεο-κέιε ηνπ ΟΟΑ, είλαη ε κφλε θχξηα πεξηθέξεηα φπνπ ζα εκθαληζηεί κείσζε ζηελ παξαγσγή κεηαμχ 2007 θαη Όιε ε θαζαξή αχμεζε ηεο παξαγσγήο ηεο Βφξεηαο Ακεξηθήο είλαη κε ηε κνξθή κε ζπκβαηηθνχ θπζηθνχ αεξίνπ. Μεηαμχ ησλ θνξπθαίσλ ρσξψλ-παξαγσγψλ θπζηθνχ αεξίνπ, ην Καηάξ, ην Ηξάλ θαη ηε Ρσζία νη ηξεηο κεγαιχηεξνη θάηνρνη ησλ παγθφζκησλ απνζεκάησλ «βιέπνπλ» ηηο κεγαιχηεξεο απμήζεηο ζηελ παξαγσγή κεηαμχ ηνπ 2007 θαη ηνπ 2030, φπσο θαίλεηαη ζην δηάγξακκα 3.2. Διάγραμμα 3.2: Μεταβολι ςτθν παραγωγι φυςικοφ αερίου ανά κφρια χϊρα ςτο ενάριο Αναφοράσ (ΙΕΑ, 2009) 2 Ζ Ρσζία παξακέλεη ν κεγαιχηεξνο παξαγσγφο θπζηθνχ αεξίνπ ζηνλ θφζκν ζε φιε ηε δηάξθεηα ηεο πξνβιεπφκελεο πεξηφδνπ, κπξνζηά απφ ηηο Ζ.Π.Α. Αληηζηξέθνληαο ηελ ηάζε πνπ πξνβιέθζεθε ζηε κειέηε ηεο IEA ηνπ πξνεγνχκελνπ έηνπο (2008), ε παξαγσγή ησλ Ζ.Π.Α. αλακέλεηαη λα απμεζεί πάλσ απφ 60 bcm, ή 12%, ην 2030, αληαλαθιψληαο ηελ επαλαμηνιφγεζε ησλ πξννπηηθψλ γηα παξαγσγή κε ζπκβαηηθνχ θπζηθνχ αεξίνπ θπξίσο ζρηζηνιηζηθφ θπζηθφ αέξην (shale gas). Σν Ζλσκέλν Βαζίιεην, ν Καλαδάο θαη ε Οιιαλδία είλαη νη κφλνη θχξηνη παξαγσγνί πνπ αλακέλεηαη λα βξεζνχλ αληηκέησπνη κε κείσζε ηεο παξαγσγήο ηνπο. ΚΕΥΑΛΑΙΟ 3: ΠΡΟΟΠΣΙΚΕ ΓΙΑ ΣΗΝ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΑΕΡΙΟΤ ΚΑΙ ΣΙ ΕΠΕΝΔΤΕΙ

67 Πίνακας 3.1: Παραγωγι φυςικοφ αερίου ανά χϊρα / περιφζρεια ςτο ενάριο Αναφοράσ (IEA, 2009) 3 ΚΕΥΑΛΑΙΟ 3: ΠΡΟΟΠΣΙΚΕ ΓΙΑ ΣΗΝ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΑΕΡΙΟΤ ΚΑΙ ΣΙ ΕΠΕΝΔΤΕΙ

68 Απηέο νη πξνβιέςεηο ηνπ ελαξίνπ Αλαθνξάο δείρλνπλ κηα αχμεζε 42% ζηελ παγθφζκηα πξνζθνξά θπζηθνχ αεξίνπ κεηαμχ 2007 θαη Οη πξνβιέςεηο ζε φηη αθνξά ηελ πξνζθνξά βαζίδνληαη ζε παξαδνρέο γηα ηα πνζνζηά κείσζεο ησλ πεγψλ πνπ είλαη ήδε εθκεηαιιεχζηκα θαη ρξεζηκνπνηνχληαη ζηελ παξαγσγή, καδί κε ζεσξήζεηο γηα κειινληηθή αλάπηπμε πεδίσλ, θπξίσο ησλ ππεξ-γηγαληηαίσλ θνηηαζκάησλ (super-giants resources) θαζψο θαη κε ζπκβαηηθψλ πεγψλ. Ζ πξνβιεπφκελε πξνζθνξά απφ φια ηα ησξηλά παξαγσγηθά πεδία απμάλεηαη απφ 3040 bcm ην 2007 ζε 3200 bcm to 2015 θη έπεηηα ππνρσξεί ζε 1620 bcm ην Μηα πξφζζεηε παξαγσγηθή δπλακηθφηεηα άλσ ησλ 2700 bcm απαηηείηαη κέρξη ην 2030, ψζηε λα ηθαλνπνηεζεί ε παγθφζκηα δήηεζε ησλ 4310 bcm, φπσο θαίλεηαη θαη ζην δηάγξακκα 3.3. Διάγραμμα 3.3: Παγκόςμια παραγωγι φυςικοφ αερίου με καταμεριςμό τθσ παραγωγισ ςε υπάρχοντα (2008) και μελλοντικϊσ εκμεταλλεφςιμα κοιτάςματα (μετά το 2008) (ΙΕΑ, 2009) 4 Απηή ε δπλακηθφηεηα ηζνδπλακεί κε πεξίπνπ ην 90% ηεο ζπλνιηθήο παγθφζκηαο παξαγσγήο ην 2007 θαη κε ην 63% ηνπ επηπέδνπ ηνπ Διαθξψο πεξηζζφηεξν απφ ην ήκηζπ ηεο πξφζζεηεο δπλακηθφηεηαο είλαη απαξαίηεηε γηα λα αληηζηαζκηζηεί ε κείσζε ζηελ πξνζθνξά απφ ηα ππάξρνληα πεδία θαη ην ππφινηπν απαηηείηαη γηα λα θαιχςεη ηελ αχμεζε ζηελ παγθφζκηα δήηεζε Παξαγσγή αεξίνπ αλά ηύπν Σν πνζνζηφ ηνπ παξαγφκελνπ αεξίνπ απφ κε ζπκβαηηθέο πεγέο, θπξίσο κεζάλην πνπ βξίζθεηαη ζε ζρηζκέο ηνπ ζηξψκαηνο γαηάλζξαθα (coalbed-methane), ρακειήο δηαπεξαηφηεηαο ςακκίηε («ζπκπαγέο» αέξην - tight gas) θαη απφ ζρεκαηηζκνχο ζρηζηφιηζνπ (ζρηζηνιηζηθφ θπζηθφ αέξην shale gas), αλακέλεηαη λα απμεζεί απφ 12% ην 2007 ζε ζρεδφλ 15% ην ε απφιπηνπο αξηζκνχο, ε παξαγσγή κε ζπκβαηηθνχ θπζηθνχ αεξίνπ απμάλεηαη απφ 367 bcm ην 2007 ζε 629 bcm ην 2030, κε ην κεγαιχηεξν κέξνο απηήο ηεο αχμεζεο λα πξνέξρεηαη απφ ηηο Ζ.Π.Α. Ζ παξαγσγή ΚΕΥΑΛΑΙΟ 3: ΠΡΟΟΠΣΙΚΕ ΓΙΑ ΣΗΝ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΑΕΡΙΟΤ ΚΑΙ ΣΙ ΕΠΕΝΔΤΕΙ

69 ζηηο Ζ.Π.Α. θαη ησλ ηξηψλ ηχπσλ κε ζπκβαηηθνχ θπζηθνχ αεξίνπ έρεη απμεζεί ζηαζεξά ηα ηειεπηαία ρξφληα, αληηπξνζσπεχνληαο ζήκεξα ιίγν παξαπάλσ απφ ην ήκηζπ ηεο ζπλνιηθήο παξαγσγήο θπζηθνχ αεξίνπ ησλ Ζ.Π.Α.. Σν πνζνζηφ απηφ αλακέλεηαη λα απμεζεί πεξαηηέξσ θαηά ηε δηάξθεηα ηεο πξνβιεπφκελεο πεξηφδνπ. Ζ κε ζπκβαηηθή παξαγσγή ζηνλ Καλαδά, επίζεο, αλαπηχζζεηαη δπλακηθά. ε άιια κέξε ηνπ θφζκνπ, ε παξαγσγή κε ζπκβαηηθνχ αεξίνπ είλαη αθφκα κηθξή, αιιά ζα κπνξνχζε λα επεθηαζεί ηαρέσο ζε νξηζκέλεο πεξηνρέο. Ζ παξαγσγή αλακέλεηαη λα απμεζεί πεξηζζφηεξν ζηελ Κίλα, ηελ Ηλδία, ηελ Απζηξαιία θαη ηελ Δπξψπε, αλ θαη ην πνζνζηφ ηνπ κε ζπκβαηηθνχ αεξίνπ ζηε ζπλνιηθή παξαγσγή ησλ πεξηνρψλ απηψλ παξακέλεη κηθξφ. Ζ πξφβιεςε απηή εκπεξηέρεη κεγάιε αβεβαηφηεηα, εηδηθά κεηά ην 2020, θαζψο νη κε ζπκβαηηθέο πεγέο δελ έρνπλ αθφκα εθηηκεζεί ιεπηνκεξψο εθηφο ησλ Ζ.Π.Α.. Τπάξρνπλ δπλαηφηεηεο ψζηε ε παξαγσγή λα απμεζεί πνιχ πεξηζζφηεξν. Δθηηκάηαη φηη ην 27% ηνπ ζπλνιηθνχ ζπκβαηηθνχ αεξίνπ, ην νπνίν παξήρζε θαη δηαθηλήζεθε ζην εκπφξην θαηά ην 2008, παξάρζεθε καδί κε (in association with) ην πεηξέιαην (δει. ππεξθείκελν αέξην (gas-cap) πνπ είλαη αθξηβψο πάλσ απφ θνίηαζκα αξγνχ πεηξειαίνπ ή παξειθφκελν αέξην (associated gas) πνπ πξνέξρεηαη απφ αέξην δηαιπκέλν κέζα ζηε κάδα αξγνχ πεηξειαίνπ) θαη αληηπξνζσπεχεη ην 23.5% ηεο ζπλνιηθήο παξαγσγήο αεξίνπ, ζπκπεξηιακβαλνκέλνπ ηνπ κε ζπκβαηηθνχ. Σν πνζνζηφ ηνπ ζπλδεδεκέλνπ αεξίνπ είλαη πςειφηεξν ζηε Μέζε Αλαηνιή. Ζ παξαγσγή πεηξειαίνπ είλαη ζπλήζσο πην επηθεξδήο απφ ηελ παξαγσγή αεξίνπ, θαζψο ην πεηξέιαην είλαη νηθνλνκηθφηεξν ζηε κεηαθνξά θαη πσιείηαη ζε πςειφηεξε ηηκή κε βάζε ηε ζεξκνγφλν δχλακή ηνπ. Σν ζπλδεδεκέλν αέξην κπνξεί λα θαίγεηαη θαη λα εμαηκίδεηαη ζηελ αηκφζθαηξα ππφ κνξθή θαπλνχ (gas flaring and venting), φπνπ νη θαλνληζκνί ην επηηξέπνπλ ή φπνπ είλαη αληηνηθνλνκηθή ε επεμεξγαζία θαη ε κεηαθνξά ηνπ ζηελ αγνξά, ή κπνξεί λα ρξεζηκνπνηεζεί γηα επαλέγρπζε (gas reinjection) θαη πιεκκχξηζε κε λεξφ γηα ηελ παξαγσγή πεηξειαίνπ θαη θπζηθνχ αεξίνπ πνπ παξακέλνπλ ζην θνίηαζκα κεηά ηελ αξρηθή θάζε αλάθηεζεο (δεπηεξνγελήο αλάθηεζε αλαθηάηαη ην 10% - 20% ηνπ ζπλνιηθνχ πεηξειαίνπ πνπ ππάξρεη ζην θνίηαζκα). Μφιηο ιηγφηεξν απφ 150 bcm ζπλδεδεκέλνπ αεξίνπ, πνπ ηζνδπλακνχλ κε ζρεδφλ ην 5% ηεο παγθφζκηαο εκπνξίαο αεξίνπ, ππέζηε θαχζε (flared) ην 2007, ζχκθσλα κε ηελ Παγθφζκηα Σξάπεδα ην κηζφ απηνχ ηνπ πνζνζηνχ ζηε Ρσζία, ζηε Νηγεξία θαη ζην Ηξάλ κφλν, φπσο θαίλεηαη θαη ζηνλ πίλαθα 3.2, κε ηα πνζνζηά ηεο Ρσζίαο λα θπκαίλνληαη θαηά ηελ πεξίνδν κεηαμχ 31% θαη 34% πεξίπνπ. Ο φγθνο θαη ην πνζνζηφ ηνπ «θαηγφκελνπ» (flared) αεξίνπ παξνπζηάδεη κείσζε ηα ηειεπηαία ρξφληα, θαζψο νη ρψξεο-παξαγσγνί, ζηηο νπνίεο πεξηιακβάλνληαη ε Αιγεξία, ην Ηξάλ, ε Νηγεξία, ε Ρσζία θαη ε Βελεδνπέια, έρνπλ εληείλεη ηηο πξνζπάζεηέο ηνπο γηα ηελ εκπνξεπκαηνπνίεζε ηνπ «θαηγφκελνπ» αεξίνπ, γηα νηθνλνκηθνχο θαη πεξηβαιινληηθνχο ιφγνπο. Απηή ε ηάζε αλακέλεηαη λα ζπλερηζηεί. Σν πνζνζηφ ηνπ αεξίνπ πνπ εμέξρεηαη θαηά ηελ άληιεζε θαη ζηαζεξνπνίεζε ηνπ αξγνχ πεηξειαίνπ (associated gas) ζηε ζπλνιηθή παξαγσγή θπζηθνχ αεξίνπ, αλακέλεηαη, σζηφζν, λα κεησζεί καθξνπξφζεζκα θαζψο ε έξεπλα θαη ε παξαγσγή ΚΕΥΑΛΑΙΟ 3: ΠΡΟΟΠΣΙΚΕ ΓΙΑ ΣΗΝ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΑΕΡΙΟΤ ΚΑΙ ΣΙ ΕΠΕΝΔΤΕΙ

70 εζηηάδνληαη πεξηζζφηεξν ζηηο ζπκβαηηθέο πεγέο «αλεμάξηεηνπ» θπζηθνχ αεξίνπ, ην νπνίν δελ είλαη ζε άκεζε επαθή κε αξγφ πεηξέιαην (non-associated conventional resources) θαη νη νπνίεο απνηεινχλ πεξίπνπ ηα 3/4 ησλ βεβαησκέλσλ απνζεκάησλ θπζηθνχ αεξίνπ ελψ απμάλεηαη θαη ε παξαγσγή κε ζπκβαηηθνχ αεξίνπ (ην νπνίν είλαη θπξίσο «αλεμάξηεην»). ην ελάξην Αλαθνξάο, ην πνζνζηφ ηνπ ζπλδεδεκέλνπ αεξίνπ ππνρσξεί ζην 25% ηεο ζπκβαηηθήο παξαγσγήο ην 2030 (θαη ζην 21% ηεο ζπλνιηθήο παξαγσγήο αεξίνπ). Οη κεγαιχηεξεο απμήζεηο ζην πνζνζηφ ηνπ αλεμάξηεηνπ αεξίνπ αλακέλεηαη λα πξνέιζνπλ απφ ηε Μέζε Αλαηνιή (δηάγξακκα 3.4). Πίνακα 3.2: Ποςότθτεσ φυςικοφ αερίου (ςε bcm) που υπζςτθςαν καφςθ (με βάςθ δορυφορικά δεδομζνα) (ΙΕΑ, 2009) 5 Σν 2007, εθηηκάηαη φηη πεξίπνπ ην 81% ηνπ θπζηθνχ αεξίνπ πνπ παξάγεηαη παγθνζκίσο πξνέξρεηαη απφ ρεξζαία (onshore) θνηηάζκαηα ειαθξψο κηθξφηεξν πνζνζηφ απφ φηη ηζρχεη γηα ην πεηξέιαην. Απηφ ην πνζνζηφ αλακέλεηαη λα ππνρσξήζεη ζε 75% ην 2030, θαζψο νη ρακεινχ θφζηνπο ρεξζαίεο πεγέο εμαληινχληαη θαη ε εμεξεχλεζε θαη ε αλάπηπμε ζηξέθνληαη πξνο ηηο ιηγφηεξν αλαπηπγκέλεο ππεξάθηηεο πεξηνρέο (offshore areas). Σα ππεξάθηηα θνηηάζκαηα αληηπξνζσπεχνπλ πεξίπνπ ην 40% ησλ παγθφζκησλ βεβαησκέλσλ ππαξρφλησλ απνζεκάησλ. Σν πνζνζηφ ηεο ππεξάθηηαο παξαγσγήο αλακέλεηαη λα απμεζεί ζρεδφλ ζε θάζε πεξηνρή. Οη κεγαιχηεξεο απμήζεηο ηεο ππεξάθηηαο παξαγσγήο αλακέλεηαη λα πξνέιζεη απφ ηνλ Κφιπν ηνπ Μεμηθνχ (Ζ.Π.Α. θαη Μεμηθφ), ηε Βξαδηιία, ηε Γπηηθή Αθξηθή, ηε Ρσζία (φπνπ ζρεδφλ φιε ε ησξηλή παξαγσγή πξνέξρεηαη απφ ρεξζαία θνηηάζκαηα) θαη ηνλ Αξαβηθφ Κφιπν. Έλα απμαλφκελν πνζνζηφ ηεο παξαγσγήο αλακέλεηαη λα πξνέιζεη απφ πεγέο βαζέσλ πδάησλ (deepwater fields), θπξίσο ζηε ΚΕΥΑΛΑΙΟ 3: ΠΡΟΟΠΣΙΚΕ ΓΙΑ ΣΗΝ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΑΕΡΙΟΤ ΚΑΙ ΣΙ ΕΠΕΝΔΤΕΙ

71 Γπηηθή Αθξηθή θαη ηε Βξαδηιία, φπνπ κεγάινη φγθνη αεξίνπ έρνπλ πξφζθαηα αλαθαιπθζεί ζε ζηξψκαηα (strata) θάησ απφ ελαπνζέζεηο άιαηνο (below salt deposits δει. θάησ απφ ρνληξά ζηξψκαηα αιαηηνχ pre-salt layers). Διάγραμμα 3.4: Παγκόςμια παραγωγι ανά τφπο φυςικοφ αερίου ςτο ενάριο Αναφοράσ (ΙΕΑ, 2009) Πξννπηηθέο γηα ην δηαπεξηθεξεηαθό εκπόξην Ζ γεσγξαθηθή αλαληηζηνηρία κεηαμχ ηεο θαηαλνκήο θη εθκεηάιιεπζεο ησλ πεγψλ θπζηθνχ αεξίνπ θαη ηεο απμαλφκελεο δήηεζεο, πξνδηαγξάθνπλ κηα ηαρχηαηε επέθηαζε ηνπ δηεζλνχο εκπνξίνπ ηηο εξρφκελεο δχν δεθαεηίεο. ην ελάξην Αλαθνξάο, ην δηαπεξηθεξεηαθφ εκπφξην (κεηαμχ ησλ πεξηθεξεηψλ πνπ εμεηάδνληαη ζηελ εξγαζία) αλακέλεηαη λα απμεζεί ζεκαληηθά θαηά ηε δηάξθεηα ηεο πξνβιεπφκελεο πεξηφδνπ, απφ 677 bcm ην 2007 ζε πεξίπνπ 1070 bcm ην 2030 κηα αχμεζε ηεο ηάμεο ηνπ 58%, φπσο θαίλεηαη ζηνλ πίλαθα 3.3. Απηφ ην πνζνζηφ κπνξεί λα ζπγθξηζεί κε ην πνζνζηφ αχμεζεο ηεο παξαγσγήο πνπ είλαη ηεο ηάμεο ηνπ 42%. Σν εκπφξην απμάλεηαη ζε 760 bcm ήδε απφ ην Οη ρψξεο ηεο Βφξεηαο Ακεξηθήο πνπ αλήθνπλ ζηνλ ΟΟΑ, νη επξσπατθέο ρψξεο ηνπ ΟΟΑ θαη νη ρψξεο ηεο Αζίαο πνπ αλήθνπλ ζηνλ ΟΟΑ (Βφξεηα Ακεξηθή - ΟΟΑ, Δπξψπε - ΟΟΑ, Αζία - ΟΟΑ), καδί κε νξηζκέλεο πεξηνρέο ηεο αλαπηπζζφκελεο Αζίαο, «βιέπνπλ» αχμεζε ησλ εηζαγσγψλ ηνπο, ηφζν ζε φγθν φζν θαη (κε εμαίξεζε ηελ Αζία - ΟΟΑ) σο πνζνζηφ ηεο ζπλνιηθήο θαηαλάισζεο θπζηθνχ αεξίνπ. ΚΕΥΑΛΑΙΟ 3: ΠΡΟΟΠΣΙΚΕ ΓΙΑ ΣΗΝ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΑΕΡΙΟΤ ΚΑΙ ΣΙ ΕΠΕΝΔΤΕΙ

72 Πίνακας 3.3: Κακαρό διαπεριφερειακό εμπόριο φυςικοφ αερίου ςτο ενάριο Αναφοράσ (IEA, 2009) 7 ΚΕΥΑΛΑΙΟ 3: ΠΡΟΟΠΣΙΚΕ ΓΙΑ ΣΗΝ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΑΕΡΙΟΤ ΚΑΙ ΣΙ ΕΠΕΝΔΤΕΙ

73 Έλα εληππσζηαθφ απνηέιεζκα απηήο ηεο αλάιπζεο είλαη φηη κέρξη ην 2015, κπνξεί λα ππάξρεη ζεκαληηθή ππνεθκεηάιιεπζε ηεο δηαπεξηθεξεηαθήο δπλακηθφηεηαο κεηαθνξάο ζε φιν ηνλ θφζκν, κε βάζε ηε ιεπηνκεξή αμηνιφγεζε ησλ επεξρφκελσλ επελδχζεσλ θαη ησλ πξνζζεθψλ δπλακηθφηεηαο απφ έξγα (projects) αγσγψλ, LNG θαη αλάληε δξαζηεξηνηήησλ (εμεξεχλεζε, αλάπηπμε, εμφξπμε), ηα νπνία είλαη ήδε ππφ θαηαζθεπή ή αλακέλεηαη λα πξνρσξήζνπλ. Οη απνθάζεηο γηα λα πξνρσξήζνπλ θαη λα πινπνηεζνχλ ηα πεξηζζφηεξα απφ απηά ηα έξγα (projects), είραλ ιεθζεί πνιχ πξηλ ν πιήξεο βαζκφο ηεο νηθνλνκηθήο χθεζεο γίλεη εκθαλήο. Δθηηκάηαη φηη ε ππνεθκεηάιιεπζε ηεο δηαπεξηθεξεηαθήο δπλακηθφηεηαο ησλ αγσγψλ (κεηαμχ ησλ θχξησλ πεξηθεξεηψλ) θαη ηεο δπλακηθφηεηαο πγξνπνίεζεο LNG (LNG liquefaction capacity) ζπλνιηθά, απμάλεηαη απφ πεξίπνπ 60 bcm ην 2007 ζε ζρεδφλ 200 bcm ηελ πεξίνδν ζην ελάξην Αλαθνξάο. Σν πνζνζηφ εθκεηάιιεπζεο ηεο δπλακηθφηεηαο πέθηεη απφ 88% ζε ιηγφηεξν απφ 75%, φπσο θαίλεηαη ζην δηάγξακκα 3.5. Απηφο ν ππνινγηζκφο (ζε αληίζεζε κε ηηο πξνβιέςεηο πνπ ζα δεηρζνχλ ζε επφκελνπο πίλαθεο γηα ηελ κειινληηθή πξνζζήθε δπλακηθφηεηαο), ζεσξεί θάπνηεο θαζπζηεξήζεηο ζηε ιεηηνπξγία λέσλ εγθαηαζηάζεσλ πγξνπνίεζεο θαη αγσγψλ, αλ θαη κεγαιχηεξεο θαζπζηεξήζεηο είλαη βεβαίσο πηζαλέο (νη νπνίεο ζα κεηψζνπλ ην χςνο ηεο κε ρξεζηκνπνηνχκελεο δπλακηθφηεηαο). Ζ πηψζε ζηελ εθκεηάιιεπζε ηεο δπλακηθφηεηαο είλαη πηζαλφ λα είλαη πεξηζζφηεξν έληνλε ζηνπο αγσγνχο, θαζψο νη παξαγσγνί θαη έκπνξνη LNG είλαη πην πηζαλφ λα πξνζθέξνπλ πνζφηεηεο ρσξίο καθξνρξφληεο ζπκβάζεηο ζηε spot αγνξά θαη ζε ηέηνηα ηηκή ψζηε λα πξνζειθπζνχλ αγνξαζηέο, ππνθαζηζηψληαο κε απηφ ηνλ ηξφπν πνζφηεηεο πνπ θαλνληθά ζα δηαθηλνχληαλ δηεζλψο κέζσ αγσγψλ (παξφιν πνπ νη εγγπεκέλνη φγθνη ζηηο καθξνρξφληεο ζπκβάζεηο take or pay ζα πεξηνξίζνπλ ηε δπλαηφηεηα ησλ αγνξαζηψλ λα κεηψζνπλ ηηο πνζφηεηεο αεξίνπ απφ αγσγνχο πνπ δε ζα παξαιάβνπλ). πλνςίδνληαο, ζα κπνξνχζακε λα πνχκε φηη ην LNG είλαη πην επέιηθην θαη ζα εκθαλίζεη ρακειφηεξεο ηηκέο ιφγσ ηεο κεησκέλεο δήηεζεο, σζηφζν ε δπλαηφηεηα λα αιιάμεη θάπνηνο αγνξαζηήο πξνκεζεπηή θαη λα κεηψζεη ηηο πνζφηεηεο πνπ παξαιακβάλεη απφ αέξην ησλ αγσγψλ είλαη πεξηνξηζκέλε εμαηηίαο ησλ ξεηξψλ take or pay. ΚΕΥΑΛΑΙΟ 3: ΠΡΟΟΠΣΙΚΕ ΓΙΑ ΣΗΝ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΑΕΡΙΟΤ ΚΑΙ ΣΙ ΕΠΕΝΔΤΕΙ

74 Διάγραμμα 3.5: Δυναμικότθτα μεταφοράσ μεταξφ των κφριων περιφερειϊν ςτο ενάριο Αναφοράσ (IEA, 2009) 8 Ζ δηαθαηλφκελε ππεξαχμεζε ηεο εμαγσγηθήο δπλακηθφηεηαο θπζηθνχ αεξίνπ (gasexport capacity) είλαη απνηέιεζκα παξαγφλησλ ηφζν ηεο πξνζθνξάο φζν θαη ηεο δήηεζεο. Κχξηνη παξάγνληεο κεηαμχ άιισλ είλαη απφ ηε κηα πιεπξά, ε, ζε εμέιημε, ζπλερήο αχμεζε ηεο δπλακηθφηεηαο LNG πνπ ηίζεηαη ζε ιεηηνπξγία θαζψο θαη ε δξακαηηθή βειηίσζε ζηηο πξννπηηθέο γηα κε ζπκβαηηθή παξαγσγή ζηε Βφξεηα Ακεξηθή θαη απφ ηελ άιιε, ε απξνζδφθεηε ζνβαξή θάκςε ζηε δήηεζε ηελ πεξίνδν πνπ πξνθιήζεθε απφ ηελ νηθνλνκηθή χθεζε. Οη επελδχζεηο ζε λένπο αγσγνχο απφ ηε Ρσζία, κε ζθνπφ λα κεηψζεη ηε δηακεηαθφκηζε (transit) θπζηθνχ αεξίνπ κέζσ Οπθξαλίαο, είλαη έλαο άιινο παξάγνληαο. ε βξαρππξφζεζκν νξίδνληα, ηνπιάρηζηνλ, ην εκπφξην δε ζα αλαπηπρζεί ηφζν γξήγνξα φζν νη πεξηζζφηεξνη επελδπηέο ζε λέεο εγθαηαζηάζεηο LNG θαη λένπο αγσγνχο αλέκελαλ αξρηθά (αλ θαη νη καθξνπξφζεζκεο πξννπηηθέο γηα ην εκπφξην παξακέλνπλ ηζρπξέο). ηελ πξαγκαηηθφηεηα, ε ησξηλή παγθφζκηα νηθνλνκηθή χθεζε εμεγεί ζρεδφλ νινθιεξσηηθά ηελ αχμεζε ζηε κε ρξεζηκνπνηνχκελε δπλακηθφηεηα (spare capacity) έσο ην Αλ ε παγθφζκηα πξσηνγελήο δήηεζε θπζηθνχ αεξίνπ ζπλέρηδε λα απμάλεη κε ξπζκφ 2.7% θαη έηνο θαηά ηελ πεξίνδν , πνπ ήηαλ ν κέζνο ξπζκφο αχμεζεο ηεο πεξηφδνπ , αληί ηεο πηψζεο θαηά 1.5%, ε δήηεζε ζα ήηαλ θαηά πεξίπνπ 300 bcm πςειφηεξε ην 2015 απφ φηη πξνβιέπεηαη ζην ελάξην Αλαθνξάο. ε απηή ηελ πεξίπησζε, ε δπλακηθφηεηα ζα ήηαλ πνιχ πεξηζζφηεξν εθκεηαιιεχζηκε θαηά ηε δηάξθεηα ηεο πεξηφδνπ 2007 θαη 2015 θαη ιηγφηεξα πξνγξακκαηηζκέλα έξγα (projects) ζα είραλ θαζπζηεξήζεη ή αθπξσζεί. Ζ εκθάληζε ηεο πιενλάδνπζαο δπλακηθφηεηαο ζα κπνξνχζε λα έρεη ζνβαξέο επηπηψζεηο ζηε δνκή ηεο αγνξάο αεξίνπ. Οη θαηά πνιχ κεησκέλεο εηζαγσγηθέο αλάγθεο ζην εζσηεξηθφ ησλ Ζ.Π.Α., ζα κπνξνχζε λα νδεγήζεη ζε κηθξφηεξε ζπλδεζηκφηεηα (connectivity) κεηαμχ ησλ θχξησλ πεξηθεξεηαθψλ αγνξψλ (Βφξεηα ΚΕΥΑΛΑΙΟ 3: ΠΡΟΟΠΣΙΚΕ ΓΙΑ ΣΗΝ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΑΕΡΙΟΤ ΚΑΙ ΣΙ ΕΠΕΝΔΤΕΙ

75 Ακεξηθή, Δπξψπε θαη Αζία - Δηξεληθφο) ηα εξρφκελα ρξφληα. Ζ ππεξπξνζθνξά αεξίνπ ζα κπνξνχζε, επίζεο, λα νδεγήζεη ζε κεγάιεο αιιαγέο ζε φηη αθνξά ηνλ ηξφπν κε ηνλ νπνίν ην αέξην εκπνξεχεηαη θαη ηηκνινγείηαη. Δηδηθφηεξα, νη κεηνχκελεο spot ηηκέο γηα ην LNG είλαη πηζαλφ λα απμήζνπλ ηελ πίεζε ζηνπο εμαγσγείο θαη ηνπο εκπφξνπο θπζηθνχ αεξίνπ ζηελ Δπξψπε θαη ηελ Αζία-Δηξεληθφ λα απνζπλδέζνπλ ή λα πξνζαξκφζνπλ ηελ επίζεκε ζρέζε κεηαμχ ησλ ηηκψλ πεηξειαίνπ θαη θπζηθνχ αεξίνπ ζε καθξνπξφζεζκεο ζπκβάζεηο. Όζν πεξηζζφηεξν δηαξθέζεη ε χπαξμε ππεξπξνζθνξάο αεξίνπ, ηφζν πεξηζζφηεξν ε πίεζε ζα απμάλεηαη. Ζ εκθάληζε κεγάινπ πιενλάζκαηνο ζηε δπλακηθφηεηα κεηαθνξάο (θη επνκέλσο ζηελ παξαγσγή) ηα ακέζσο επφκελα ρξφληα, ζεσξείηαη φηη δελ επηθέξεη αιιαγέο ζηνπο κεραληζκνχο ηηκνιφγεζεο. Τπάξρεη φκσο κεγάιε αβεβαηφηεηα. Οη θπξηφηεξεο ρψξεο - εμαγσγείο κπνξεί λα ιπγίζνπλ ζηελ πίεζε απφ ηνπο εηζαγσγείο ψζηε λα ηξνπνπνηήζνπλ ηνπο φξνπο ηηκνιφγεζεο ζηα καθξνπξφζεζκα ζπκβφιαηα θαη κπνξεί λα δηαζέζνπλ κε ζπκβνιαηνπνηεκέλεο πνζφηεηεο ζηε spot αγνξά, κε απνηέιεζκα ρακειφηεξεο ηηκέο. Απηφ ζα κπνξνχζε λα εληζρχζεη ηελ αληαγσληζηηθφηεηα ηνπ αεξίνπ θαη λα ζπλδξάκεη ζηελ ελίζρπζε ηεο δήηεζεο, εηδηθά ζηελ ειεθηξνπαξαγσγή (ζηελ νπνία ππάξρεη θάπνηα βξαρππξφζεζκε δπλαηφηεηα αιιαγήο θαη λέεο κνλάδεο θπζηθνχ αεξίνπ ζα κπνξνχζαλ λα ηεζνχλ ζε ιεηηνπξγία εληφο ηξηψλ ή ηεζζάξσλ εηψλ). Αλ απηφ ζπλέβαηλε, ε ππνεθκεηάιιεπζε ηεο δπλακηθφηεηαο ζε κεζνπξφζεζκε βάζε ζα ήηαλ κηθξφηεξε απφ φηη πξνβιέπεηαη ζην ελάξην Αλαθνξάο. ε καθξνπξφζεζκν νξίδνληα, ην δηαπεξηθεξεηαθφ εκπφξην αλακέλεηαη λα αλαπηπρζεί ζεκαληηθά, γεγνλφο πνπ ζα κπνξνχζε λα νδεγήζεη ζε επαλάθακςε ηνπ πνζνζηνχ εθκεηάιιεπζεο ηεο δπλακηθφηεηαο (αλάινγα κε ηηο κειινληηθέο επελδχζεηο). Ζ κεγαιχηεξε αχμεζε ησλ εηζαγσγψλ ζε φγθν, θαηά ηε δηάξθεηα ηεο εμεηαδφκελεο πεξηφδνπ, ζπκβαίλεη ζηελ Δ.Δ., φπνπ απμάλνληαη (ζε θαζαξνχο αξηζκνχο) απφ 312 bcm ην 2007 ζε 365 bcm ην 2015 θαη πεξίπνπ 516 bcm ην Σν 2030, νη εηζαγσγέο αληηπξνζσπεχνπλ ην 83% ηεο θαηαλάισζεο αεξίνπ ζηελ Δ.Δ. ζε ζρέζε κε ην 59% ηεο ηξέρνπζαο πεξηφδνπ. Σν κεγαιχηεξν πνζνζηφ απφ ηηο πξφζζεηεο εηζαγσγέο πξνέξρεηαη απφ ηε Ρσζία, ηελ Αθξηθή, ηε Μέζε Αλαηνιή θαη ηελ πεξηνρή ηεο Καζπίαο / Κεληξηθήο Αζίαο, φπσο θαίλεηαη ζην δηάγξακκα 3.6. ΚΕΥΑΛΑΙΟ 3: ΠΡΟΟΠΣΙΚΕ ΓΙΑ ΣΗΝ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΑΕΡΙΟΤ ΚΑΙ ΣΙ ΕΠΕΝΔΤΕΙ

76 Διάγραμμα 3.6: Κακαρζσ ροζσ διαπεριφερειακοφ εμπορίου μεταξφ των περιφερειϊν ςτο ενάριο Αναφοράσ για τα ζτθ 2007,2015 και 2030 (IEA, 2009) 9 ΚΕΥΑΛΑΙΟ 3: ΠΡΟΟΠΣΙΚΕ ΓΙΑ ΣΗΝ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΑΕΡΙΟΤ ΚΑΙ ΣΙ ΕΠΕΝΔΤΕΙ

77 Ζ Βφξεηα Ακεξηθή παξακέλεη ζρεδφλ απηάξθεο ζε θπζηθφ αέξην, κε κηθξέο κφλν πνζφηεηεο LNG (ζε ζρέζε κε ην κέγεζνο ηεο ζπλνιηθήο αγνξάο) λα εηζάγνληαη ζην Μεμηθφ θαη ζηηο Ζ.Π.Α. (ν Καλαδάο ζπλερίδεη λα εμάγεη ζηηο Ζ.Π.Α., αλ θαη νη πνζφηεηεο κεηψλνληαη πξννδεπηηθά). Ζ απνπζία ζεκαληηθήο αχμεζεο ζηηο εηζαγσγέο LNG ζηε Βφξεηα Ακεξηθή ζα κεηψζεη ην βαζκφ ζηνλ νπνίν νη ηηκέο ζα ζπγθιίλνπλ κεηαμχ ησλ πεξηθεξεηαθψλ αγνξψλ θπζηθνχ αεξίνπ. Οη θαζαξέο εηζαγσγέο ζηελ Αζία-ΟΟΑ (Κνξέα θαη Ηαπσλία), νη νπνίεο είλαη ήδε ζρεδφλ πιήξσο εμαξηψκελεο απφ ηηο εηζαγσγέο ψζηε λα ηθαλνπνηήζνπλ ηηο αλάγθεο ηνπο, απμάλνληαη απφ 131 bcm ην 2007 ζε ζρεδφλ 140 bcm ην 2015 θαη πάλσ απφ 155 bcm ην Οη απμεκέλεο πξνκήζεηεο πξνέξρνληαη απφ ηηο Αζηαηηθέο ρψξεο πνπ δελ είλαη κέιε ηνπ ΟΟΑ, ηε Μέζε Αλαηνιή, ηελ Απζηξαιία θαη ηε Ρσζία (Sakhalin). Ζ αλαπηπζζφκελε Αζία, σο ζχλνιν, επί ηνπ παξφληνο θαζαξφο εμαγσγέαο, γίλεηαη ζεκαληηθφο εηζαγσγέαο αεξίνπ θαηά ηε δηάξθεηα ηεο πξνβιεπφκελεο πεξηφδνπ. Οη εηζαγσγέο αεξίνπ ηεο Κίλαο LNG θαη αέξην αγσγψλ απφ ην Σνπξθκεληζηάλ θαη ηε Ρσζία απμάλνληαη ζεκαληηθά, αληηπξνζσπεχνληαο κφιηο θάησ απφ ην ήκηζπ ησλ αλαγθψλ ηεο ρψξαο ζε αέξην ην Οη πξνκήζεηεο απφ ην Σνπξθκεληζηάλ αλακέλεηαη λα αξρίζνπλ απφ ην 2010, κφιηο ε πξψηε θάζε ελφο λένπ αγσγνχ ζηε Γπηηθή Κίλα νινθιεξσζεί, ελψ νη εηζαγσγέο απφ ηε Ρσζία αλακέλεηαη λα αξρίζνπλ κεηά ην 2020, κε ηελ πξνυπφζεζε φηη ν πνιπζπδεηεκέλνο αγσγφο απφ ηελ Αλαηνιηθή ηβεξία ζα έρεη θαηαζθεπαζηεί σο ηφηε. Οη εηζαγσγέο ηεο Κίλαο απφ ηε Ρσζία θαη ηελ Κεληξηθή Αζία, θζάλνπλ καδί ηα 55 bcm ην Οη εηζαγσγέο ζηελ Ηλδία απμάλνληαη κε κέηξην ξπζκφ, κε ηηο πεξηζζφηεξεο απφ ηηο απμεκέλεο αλάγθεο ηεο ρψξαο ζε αέξην λα θαιχπηνληαη απφ εγρψξηεο πνζφηεηεο. Παξ φια απηά, νη εηζαγσγέο θζάλνπλ ηα 15 bcm ην 2015 θαη πεξίπνπ ηα 50 bcm ην 2030, αληηπξνζσπεχνληαο ην 39% ηεο ζπλνιηθήο θαηαλάισζεο, ζε ζρέζε κε ην κφιηο πάλσ απφ 25% πνπ ηζρχεη απηή ηελ πεξίνδν. Σν κεγαιχηεξν κέξνο ηεο αχμεζεο ζηηο εμαγσγέο παγθνζκίσο, πξνβιέπεηαη λα πξνέιζεη απφ ηε Ρσζία θαη ηελ πεξηνρή ηεο Καζπίαο (Αλαηνιηθή Δπξψπε / Δπξαζία), ηε Μέζε Αλαηνιή θαη ηελ Αθξηθή. Ζ Ρσζία, ε νπνία βιέπεη ηηο εμαγσγέο ηεο λα απμάλνληαη απφ 193 bcm ην 2007 ζε 260 bcm ην 2030, παξακέλεη καθξάλ ε κεγαιχηεξε εμαγσγηθή ρψξα θπζηθνχ αεξίνπ, φπσο θαίλεηαη ζην δηάγξακκα 3.7. Οη θαζαξέο εμαγσγέο απφ ηελ Δπξαζία ζπλνιηθά, δηπιαζηάδνληαη ζρεδφλ ζε 310 bcm σο ην 2030, κε πξννξηζκφ θπξίσο πξνο ηελ Δπξψπε θαη ηελ Κίλα. Με εμαίξεζε ηηο εμαγσγέο απφ ην Sakhalin project, φιεο νη εμαγσγέο απφ ηε Ρσζία θαη ηελ Καζπία / Κεληξηθή Αζία είλαη κέζσ αγσγψλ (ε Gazprom, ε κεγαιχηεξε θαη θπξίαξρε ξσζηθή εηαηξία αεξίνπ, ζρεδηάδεη λα εμάγεη LNG απφ ηα πεδία ηεο ρεξζνλήζνπ Yamal ή απφ ην θνίηαζκα Shtokman ζηε Θάιαζζα ηνπ Μπάξεληο. Αιιά νη πξνβιέςεηο ηεο εξγαζίαο δείρλνπλ φηη νη απμεκέλεο εμαγσγέο απφ ηε Ρσζία θαηά ηε δηάξθεηα ηεο εμεηαδφκελεο πεξηφδνπ, εθηφο ηνπ Sakhalin, είλαη κέζσ αγσγψλ, κε ην αηηηνινγηθφ φηη ην θφζηνο ηεο πξνκήζεηαο LNG ζα είλαη πνιχ πςειφηεξν ψζηε λα αληαγσληζηεί απνηειεζκαηηθά ηηο άιιεο επηινγέο πξνκήζεηαο). Οη εμαγσγέο ηεο Μέζεο Αλαηνιήο ΚΕΥΑΛΑΙΟ 3: ΠΡΟΟΠΣΙΚΕ ΓΙΑ ΣΗΝ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΑΕΡΙΟΤ ΚΑΙ ΣΙ ΕΠΕΝΔΤΕΙ

78 παξνπζηάδνπλ άικα πεξίπνπ 150 bcm, θζάλνληαο ηα 210 bcm ην 2030, κε ην Καηάξ λα αλακέλεηαη λα ζπλερίζεη λα αληηπξνζσπεχεη ην κεγαιχηεξν κέξνο ησλ εμαγσγψλ ηεο πεξηνρήο. Οη πεξηζζφηεξεο εμαγσγέο απφ ηε Μέζε Αλαηνιή είλαη κε ηε κνξθή LNG. Σν Ηξάλ ζεσξείηαη φηη γίλεηαη εμαγσγέαο LNG απφ ην Οη εμαγσγέο απφ ηελ Αθξηθή απμάλνληαη απφ 105 bcm απηή ηελ πεξίνδν ζε πεξίπνπ 230 bcm ην 2030, κε ην κεγαιχηεξν κέξνο ηεο αχμεζεο λα πξαγκαηνπνηείηαη κεηά ην Σν κεγαιχηεξν κέξνο ηεο αχμεζεο ζηηο εμαγσγέο θαηεπζχλεηαη πξνο ηελ Δπξψπε, πνπ είλαη ε θχξηα αγνξά γηα ηηο εμαγσγέο αεξίνπ ηεο Αθξηθήο. Σν κεγαιχηεξν κέξνο ηεο αχμεζεο ησλ εμαγσγψλ είλαη κε ηε κνξθή LNG, αλ θαη νη εμαγσγέο κέζσ αγσγψλ πξνο ηελ Δπξψπε, απμάλνληαη επίζεο, κε πην ήπην φκσο ξπζκφ. Ζ Αθξηθή, επίζεο, αξρίδεη λα εμάγεη κηθξέο πνζφηεηεο αεξίνπ ζηε Μέζε Αλαηνιή απφ ηελ Αίγππην κέζσ ηνπ Αξαβηθνχ Αγσγνχ Φπζηθνχ Αεξίνπ (Arab Gas Pipeline). Διάγραμμα 3.7: Διαπεριφερειακζσ εξαγωγζσ και ειςαγωγζσ φυςικοφ αερίου ανά παραγωγικι και ειςαγωγικι χϊρα ςτο ενάριο Αναφοράσ (IEA, 2009) 10 Με ηελ αχμεζε ησλ εμαγσγψλ LNG απφ ηε Μέζε Αλαηνιή, ηελ Αθξηθή, ηελ Απζηξαιία θαη ηε Λαηηληθή Ακεξηθή, ην πνζνζηφ ηνπ LNG ζην παγθφζκην δηαπεξηθεξεηαθφ εκπφξην ζπλερίδεη λα απμάλεηαη, απφ πεξίπνπ 34% ην 2007 ζε 38% ην 2015 θαη 40% ην 2030, φπσο θαίλεηαη ζην δηάγξακκα 3.8. Ο ζπλνιηθφο φγθνο ηνπ LNG πνπ ζα εκπνξεπκαηνπνηεζεί, απμάλεηαη θαηά 27% κέρξη ην 2015 θαη ζρεδφλ δηπιαζηάδεηαη κέρξη ην Σν εκπφξην κέζσ αγσγψλ (pipeline trade) απμάλεηαη κε βξαδχηεξν ξπζκφ, θαηά 5% ην 2015 θαη 43% ην Σν LNG είλαη ζπλήζσο ε θζελφηεξε επηινγή γηα απνζηάζεηο άλσ ησλ πεξίπνπ 4000 km (ζπγθξηλφκελε κε έλα αγσγφ δπλακηθφηεηαο 20 bcm θαη έηνο) θαη ζπρλά είλαη ε κφλε πξαθηηθή επηινγή κεηαμχ επείξσλ, εμαηηίαο ησλ δπζθνιηψλ γηα ηελ θαηαζθεπή ΚΕΥΑΛΑΙΟ 3: ΠΡΟΟΠΣΙΚΕ ΓΙΑ ΣΗΝ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΑΕΡΙΟΤ ΚΑΙ ΣΙ ΕΠΕΝΔΤΕΙ

79 θαη φδεπζε αγσγψλ κέζσ ηνπ ζαιάζζηνπ βπζνχ (ππνζαιάζζηα). ε θάπνηεο πεξηπηψζεηο, γεσπνιηηηθνί παξάγνληεο επλννχλ επίζεο ην LNG ζε ζρέζε κε ηνπο αγσγνχο κεγάισλ απνζηάζεσλ. Διάγραμμα 3.8: Παγκόςμιο διαπεριφερειακό εμπόριο ανά τφπο φυςικοφ αερίου ςτο ενάριο Αναφοράσ (ο δεξιόσ άξονασ αναφζρεται ςτο ποςοςτό του LNG) (IEA, 2009) 11 Ο ηνκέαο επηρεηξήζεσλ ηνπ LNG (LNG business) είλαη ζηε κέζε κηαο πξσηνθαλνχο πεξηφδνπ αλάπηπμεο, κε έλα αξηζκφ εγθαηαζηάζεσλ πγξνπνίεζεο (liquefaction plants) πνιιέο εθ ησλ νπνίσλ είλαη νη κεγαιχηεξεο πνπ θαηαζθεπάζηεθαλ πνηέ λα αλακέλεηαη λα ηεζνχλ ζε ιεηηνπξγία ηα ακέζσο επφκελα ρξφληα. Πεξίπνπ 147 bcm (107 εθαηνκκχξηα ηφλνη θαη έηνο Mt/year) εηήζηαο δπλακηθφηεηαο πγξνπνίεζεο βξίζθεηαη ππφ θαηαζθεπή, ζπκπεξηιακβαλνκέλσλ ησλ εγθαηαζηάζεσλ πνπ επίζεκα ηέζεθαλ ζε ιεηηνπξγία ην 2008 αιιά δελ είραλ αθφκα ιεηηνπξγήζεη κε ηελ πιήξε δπλακηθφηεηά ηνπο ζηηο αξρέο ηνπ 2009, φπσο θαίλεηαη θαη ζηνλ πίλαθα 3.4. ΚΕΥΑΛΑΙΟ 3: ΠΡΟΟΠΣΙΚΕ ΓΙΑ ΣΗΝ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΑΕΡΙΟΤ ΚΑΙ ΣΙ ΕΠΕΝΔΤΕΙ

80 Πίνακας 3.4: Δυναμικότθτα υγροποίθςθσ φυςικοφ αερίου ςε bcm/ζτοσ (IEA, 2009) 12 ΚΕΥΑΛΑΙΟ 3: ΠΡΟΟΠΣΙΚΕ ΓΙΑ ΣΗΝ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΑΕΡΙΟΤ ΚΑΙ ΣΙ ΕΠΕΝΔΤΕΙ

81 Όιε απηή ε δπλακηθφηεηα αλακέλεηαη λα ηεζεί ζε πιήξε ιεηηνπξγία κέρξη ην 2013, σζψληαο ηε ζπλνιηθή δπλακηθφηεηα απφ 262 bcm ζηα ηέιε ηνπ 2008 ζε πάλσ απφ 400 bcm εηεζίσο ην 2014 κηα αχμεζε ηεο ηάμεο ηνπ 56%. Ζ δπλακηθφηεηα αλακέλεηαη λα ηεζεί ζε ιεηηνπξγία κε ζηαζεξέο πξνζαπμήζεηο, κε ηηο κεγαιχηεξεο αθαζάξηζηεο πξνζζήθεο (gross additions) λα έξρνληαη ην 2009 θαη ην 2011, φπσο θαίλεηαη θαη ζην δηάγξακκα 3.9. Διάγραμμα 3.9: Δυναμικότθτα υγροποίθςθσ φυςικοφ αερίου που βρίςκεται ςε λειτουργία και υπό καταςκευι (IEA, 2009) 13 Έληεθα ρψξεο έρνπλ εγθαηαζηάζεηο ππφ θαηαζθεπή. Σν Καηάξ αληηπξνζσπεχεη πεξίπνπ ην κηζφ ηεο ζπλνιηθήο δπλακηθφηεηαο πνπ είλαη ππφ θαηαζθεπή, κε 6 κεγα - παξαγσγηθέο γξακκέο (mega-trains) δπλακηθφηεηαο 7.8 Mt θαη έηνο ε θάζε κία, λα αλακέλεηαη λα ηεζνχλ ζε ιεηηνπξγία κεηαμχ 2009 θαη 2011, φπσο θαίλεηαη παξαθάησ ζηνλ πίλαθα 3.5. Ζ Ρσζία αξρίδεη ηηο εμαγσγέο LNG ην 2009 ελψ ε Αγθφια, ην Πεξνχ θαη ε Τεκέλε ζα εληαρζνχλ ζηελ θαηεγνξία ησλ εμαγσγέσλ LNG γηα πξψηε θνξά ζην θνληηλφ κέιινλ. Αμίδεη λα ζεκεησζεί φηη ν φξνο LNG train ρξεζηκνπνηείηαη γηα λα πεξηγξάςεη ηα κέζα πγξνπνίεζεο θαη θαζαξηζκνχ ζε κηα εγθαηάζηαζε πγξνπνίεζεο θπζηθνχ αεξίνπ. ΚΕΥΑΛΑΙΟ 3: ΠΡΟΟΠΣΙΚΕ ΓΙΑ ΣΗΝ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΑΕΡΙΟΤ ΚΑΙ ΣΙ ΕΠΕΝΔΤΕΙ

82 Πίνακας 3.5: Δυναμικότθτα ςτακμϊν υγροποίθςθσ φυςικοφ αερίου που πρόκειται να τεκοφν ςε λειτουργία τθν περίοδο (IEA, 2009) 14 Μηα πνιχ ζεκαληηθή αχμεζε ηεο δπλακηθφηεηαο εμαγσγψλ ηα επφκελα πέληε πεξίπνπ ρξφληα δελ ηίζεηαη ππφ ακθηζβήηεζε, αλ θαη ππάξρεη θάπνηα αβεβαηφηεηα γηα ην αλ νη εγθαηαζηάζεηο πνπ θαηαζθεπάδνληαη ζα ηεζνχλ ζε ιεηηνπξγία ζχκθσλα κε ην ρξνλνδηάγξακκα ηνπ πίλαθα 3.4, δεδνκέλσλ ησλ θαζπζηεξήζεσλ θαηαζθεπψλ πνπ έρνπλ δεκηνπξγήζεη πξνβιήκαηα ζηα ηειεπηαία έξγα θαη ησλ πξαγκαηηθψλ θαη δπλεηηθψλ ηερληθψλ πξνβιεκάησλ ζηελ επίηεπμε ηεο πιήξνπο αμηνπνίεζεο ηεο δπλακηθφηεηαο. Δπηπιένλ, ε ζπλνιηθή δπλακηθφηεηα (παξαγσγηθή ηθαλφηεηα) κπνξεί λα πεξηνξηζζεί απφ πξνβιήκαηα εθνδηαζκνχ ζηηο ππάξρνληεο εγθαηαζηάζεηο, θαζψο ππήξμε κηα ζεηξά απφ πεξηζηαηηθά ζηηο εγθαηαζηάζεηο πγξνπνίεζεο ηα ηειεπηαία 2 ρξφληα, ζπκπεξηιακβαλνκέλεο ηεο Νηγεξίαο (ζρεηίδεηαη κε δηακάρεο ζηελ πεξηνρή ηνπ Γέιηα ηνπ Νίγεξα), ζην Καηάξ (εμαηηίαο κεραληθψλ πξνβιεκάησλ ζην Qatargas- 1) θαη ηεο Αιγεξίαο (δηάβξσζε αγσγνχ ηξνθνδνζίαο αεξίνπ ζην ζηαζκφ Arzew) (Πίλαθαο 3.6). Οη θαζπζηεξήζεηο ζηελ έληαμε λέσλ κνλάδσλ ζα ειάηησλε ην χςνο ηεο κεζνπξφζεζκεο δπλακηθφηεηαο πνπ πεξηγξάθηεθε παξαπάλσ. ΚΕΥΑΛΑΙΟ 3: ΠΡΟΟΠΣΙΚΕ ΓΙΑ ΣΗΝ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΑΕΡΙΟΤ ΚΑΙ ΣΙ ΕΠΕΝΔΤΕΙ

83 Πίνακας 3.6: Πρόςφατα προβλιματα ςτθν προμικεια με αζριο ςε ςτακμοφσ υγροποίθςθσ φυςικοφ αερίου (Natural Gas Market Review 2009) 15 Πέξα απφ ηελ πεξίνδν σο ην 2015, νη πξννπηηθέο γηα ην LNG είλαη αθφκα πην αβέβαηεο. Έλαο αξηζκφο πξφζζεησλ έξγσλ (projects) πνπ ζρεδηάδνληαη θαη νη δηαπξαγκαηεχζεηο γηα ηα ζπκβφιαηα πψιεζεο βξίζθνληαη ζε πξνρσξεκέλν ζηάδην, αιιά ε ρξεκαηνπηζησηηθή θξίζε θαη νη αζζελέζηεξεο απφ ηηο αλακελφκελεο πξννπηηθέο γηα ηε δήηεζε αεξίνπ, έρνπλ εγείξεη ακθηβνιίεο γηα πνιιά απφ απηά. Μνινλφηη νη ηειηθέο επελδπηηθέο απνθάζεηο αλακέλνληαη γηα αξθεηά έξγα ηα επφκελα δχν ρξφληα, κφλν ζε δχν ζηαζκνχο έρεη δνζεί πξάζηλν θσο απφ ην 2007 ην Gassi Touil ζηελ Αιγεξία ην 2008 θαη ην Gorgon ζηελ Απζηξαιία ην επηέκβξε ηνπ Ζ παχζε ζηα λέα έξγα θαίλεηαη βέβαην φηη ζα νδεγήζεη ζε ζηαζηκφηεηα ηεο εγθαηεζηεκέλεο δπλακηθφηεηαο πγξνπνίεζεο πεξίπνπ ζηα , ε νπνία πηζαλφλ ζα δηαξθέζεη γηα αξθεηά ρξφληα. Ζ αχμεζε ηεο παγθφζκηαο παξαγσγηθήο ηθαλφηεηαο αλακέλεηαη λα επαλέιζεη ηελ πεξίνδν θνληά ζην Ζ δπλακηθφηεηα επαλαεξηνπνίεζεο (regasification capacity) ζηηο ρψξεο-εηζαγσγείο, επίζεο, επεθηείλεηαη ζε αλακνλή αχμεζεο ηεο πξνζθνξάο. ηα ηέιε ηνπ 2008, ε δπλακηθφηεηα επαλαεξηνπνίεζεο ήηαλ κφιηο πάλσ απφ 600 bcm παγθνζκίσο πεξηζζφηεξν απφ ην δηπιάζην ηεο δπλακηθφηεηαο πγξνπνίεζεο. Σν πνζφ ηεο δπλακηθφηεηαο επαλαεξηνπνίεζεο πνπ βξίζθεηαη ππφ θαηαζθεπή, πεξίπνπ 210 bcm θαη έηνο, είλαη ειαθξψο κεγαιχηεξε απφ ηε δπλακηθφηεηα πγξνπνίεζεο θαη θζάλεη ηειηθά ζε 813 bcm ζην ηέινο ηνπ 2010, φπσο θαίλεηαη ζην δηάγξακκα Ο ιφγνο ηεο δπλακηθφηεηαο επαλαεξηνπνίεζεο πξνο απηή ηεο πγξνπνίεζεο, σζηφζν, αλακέλεηαη λα κεησζεί ειαθξψο, ζε πεξίπνπ 2, φηαλ φιε ε λέα δπλακηθφηεηα ηεζεί ζε ιεηηνπξγία. ΚΕΥΑΛΑΙΟ 3: ΠΡΟΟΠΣΙΚΕ ΓΙΑ ΣΗΝ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΑΕΡΙΟΤ ΚΑΙ ΣΙ ΕΠΕΝΔΤΕΙ

84 Διάγραμμα 3.10: υγκριτικά διαγράμματα δυναμικότθτασ υγροποίθςθσ και επαναεριοποίθςθσ φυςικοφ αερίου (IEA, 2009) 16 Διάγραμμα 3.11: Αυξθτικζσ προςκικεσ ςτθ δυναμικότθτα μεταφοράσ LNG νζων δεξαμενόπλοιων για τθν περίοδο (με ρεκόρ προςκικθσ το 2008) (Natural Gas Market Review 2009) 17 Ζ αχμεζε ηνπ δπλακηθνχ κεηαθνξάο κε δεμακελφπινηα αλακέλεηαη επίζεο λα ππεξβεί ηελ αχμεζε ηεο δήηεζεο ηα επφκελα πέληε ρξφληα, θαζψο ηα δεμακελφπινηα πνπ βξίζθνληαη ππφ παξαγγειία παξαδίδνληαη (Γηάγξακκα 3.11). Ζ πξνζζήθε δπλακηθφηεηαο ην 2007 ήηαλ ζρεδφλ 5 εθαηνκκχξηα θπβηθά κέηξα (mcm) πγξνπνηεκέλνπ αεξίνπ θη έθηαζε ζρεδφλ ηα 10 mcm ην 2008, σζψληαο ηελ εθκεηάιιεπζε ηεο δπλακηθφηεηαο πξνο ηα θάησ ζε πεξίπνπ 2/3. Ζ πιενλάδνπζα δπλακηθφηεηα είλαη έλαο απφ ηνπο ιφγνπο γηα ηνπο νπνίνπο ε αγνξά έρεη ηε δπλαηφηεηα λα ζηεξίδεη ηηο κεγάιεο απφζηαζεο spot ζπλαιιαγέο απφ ηε Λεθάλε ηνπ ΚΕΥΑΛΑΙΟ 3: ΠΡΟΟΠΣΙΚΕ ΓΙΑ ΣΗΝ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΑΕΡΙΟΤ ΚΑΙ ΣΙ ΕΠΕΝΔΤΕΙ

85 Αηιαληηθνχ ζηε Βνξεηναλαηνιηθή Αζία. Πεξηζζφηεξα απφ 16 mcm δπλακηθφηεηαο είλαη ππφ παξαγγειία θαη αλακέλεηαη λα γίλεη δηαζέζηκε ηελ πεξίνδν Ζ πεξηθέξεηα ηεο Αζίαο-Δηξεληθνχ αλακέλεηαη λα θπξηαξρεί φιν θαη πεξηζζφηεξν ζηελ παγθφζκηα εκπνξία LNG. Σν πεξηζζφηεξν απφ ην LNG, ήδε πεγαίλεη ζε απηή ηελ πεξηνρή θαη ην πνζνζηφ αλακέλεηαη λα απμεζεί ζηαδηαθά θαηά ηε δηάξθεηα ηεο πξνβιεπφκελεο πεξηφδνπ, θαζψο λένη εηζαγσγείο φπσο ε Κίλα θαη ε Ηλδία εληείλνπλ ηηο εηζαγσγέο ηνπο. Σν ζχλνιν ησλ ξνψλ πξνο θαη εληφο ηεο Αζίαο-Δηξεληθνχ, αλακέλεηαη λα απμεζεί απφ 154 bcm ην 2007 ζε 190 bcm ην 2015 θαη 300 bcm ην Οη εηζαγσγέο κε ηε κνξθή LNG ζηελ Δπξψπε, πξνβιέπεηαη φηη απμάλνληαη φιν θαη πεξηζζφηεξν απφ 51 bcm ην 2007 ζε 73 bcm ην 2015 θαη 94 bcm ην 2030 ελψ νη εηήζηεο εηζαγσγέο LNG εληφο ηεο Βφξεηαο Ακεξηθήο είλαη νξηαθά πςειφηεξεο ην 2015 απφ φηη ην 2007 θαη είλαη πεξηζζφηεξν απφ ην δηπιάζην κέρξη ην Σν εκπφξην LNG εληφο ηεο Λαηηληθήο Ακεξηθήο αλακέλεηαη λα απμεζεί, κε ηηο εηζαγσγέο LNG λα απμάλνληαη ζηε Υηιή, ηελ Αξγεληηλή θαη, βξαρππξφζεζκα ηνπιάρηζηνλ, ζηε Βξαδηιία. Παξ φια απηά, ε πεξηνρή ζην ζχλνιφ ηεο αλακέλεηαη λα παξακείλεη κηα κηθξή θαζαξή εμαγσγέαο LNG, κε ηελ πξνυπφζεζε ηεο επέθηαζεο ηεο εμαγσγηθήο δπλακηθφηεηαο ηνπ Σξηληληάλη θαη Σνκπάγθν θαη λέαο δπλακηθφηεηαο ζην Πεξνχ (αλακέλεηαη λα ιεηηνπξγήζεη ζχληνκα) θαη ζηε Βελεδνπέια καθξνπξφζεζκα. Διάγραμμα 3.12: Σο παγκόςμιο διαπεριφερειακό εμπόριο υγροποιθμζνου φυςικοφ αερίου για το ζτοσ 2008 (Natural Gas Market Review 2009) ελάξην 450 Οη ηάζεηο σο ην 2030 φζνλ αθνξά ηελ παξαγσγή θαη ην εκπφξην θπζηθνχ αεξίνπ ζην ελάξην 450, είλαη ζεκαληηθά δηαθνξεηηθέο απφ απηέο ηνπ ελαξίνπ Αλαθνξάο, ΚΕΥΑΛΑΙΟ 3: ΠΡΟΟΠΣΙΚΕ ΓΙΑ ΣΗΝ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΑΕΡΙΟΤ ΚΑΙ ΣΙ ΕΠΕΝΔΤΕΙ

86 εηδηθά κεηά ην 2020 (νη δηαθνξέο ην 2015 είλαη ζρεηηθά κηθξέο, θαζψο νη πεξηζζφηεξεο απφ ηηο πνιηηηθέο ζεσξείηαη φηη ρξεηάδνληαη ρξφλν γηα λα απνδψζνπλ). Ζ παξαγσγή ζε φιεο ηηο πεξηθέξεηεο είλαη ρακειφηεξε σο απνηέιεζκα ησλ ρακειφηεξσλ δηεζλψλ ηηκψλ αεξίνπ, νη νπνίεο απνζαξξχλνπλ ηηο επελδχζεηο ζε έξεπλα θαη αλάπηπμε (νη ηηκέο ειαηηψλνληαη απφ ηε ρακειφηεξε δήηεζε, πνπ κε ηε ζεηξά ηεο πξνθαιείηαη απφ ηε δέζκε ησλ λέσλ πνιηηηθψλ θαη κέηξσλ νη πνπ ζεσξνχληαη φηη εηζάγνληαη ζε απηφ ην ελάξην). ε παγθφζκην επίπεδν, ε παξαγσγή θηάλεη ηα 3480 bcm ην 2020 (200 bcm, ή 5% ιηγφηεξν απφ φηη ζην ελάξην Αλαθνξάο) θαη 3560 bcm ην 2030 (750 bcm ή 17% ρακειφηεξε), φπσο θαίλεηαη αλαιπηηθά παξαθάησ ζηνλ πίλαθα 3.6. ε φγθν, ε πηψζε ζηελ παξαγσγή ζε ζρέζε κε ην ελάξην Αλαθνξάο είλαη κεγαιχηεξε ζηελ Αλαηνιηθή Δπξψπε / Δπξαζία θαη ηε Μέζε Αλαηνιή φπσο θαίλεηαη ζην δηάγξακκα Σν ζρεηηθφ κέγεζνο ησλ πξνβιεπφκελσλ κεηψζεσλ ζηελ παξαγσγή κεηαμχ ησλ ρσξψλ αληηθαηνπηξίδεη ζε κεγάιν βαζκφ ηηο δηαθνξέο ζην νξηαθφ θφζηνο πξνκήζεηαο ζηηο θχξηεο εγρψξηεο θαη εμαγσγηθέο αγνξέο (θφζηνο παξαγσγήο ζπλ κεηαθνξάο). Διάγραμμα 3.13: Μεταβολζσ ςτθν παραγωγι φυςικοφ αερίου ανά περιφζρεια ςτο ενάριο 450 ςε ςχζςθ με το ενάριο Αναφοράσ (IEA, 2009) 19 ΚΕΥΑΛΑΙΟ 3: ΠΡΟΟΠΣΙΚΕ ΓΙΑ ΣΗΝ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΑΕΡΙΟΤ ΚΑΙ ΣΙ ΕΠΕΝΔΤΕΙ

87 Πίνακαρ 3.7: Παξαγσγή θπζηθνχ αεξίνπ (ζε bcm) αλά ρψξα / πεξηθέξεηα ζην ελάξην 450 (IEA, 2009) 20 Καζψο νη κεηψζεηο ζηελ παξαγσγή θαη ηε δήηεζε ζην ελάξην 450, ζε ζρέζε κε ην ελάξην Αλαθνξάο, δελ είλαη ηνπ ίδηνπ κεγέζνπο ζε θάζε πεξηθέξεηα, νη ξνέο ηνπ ΚΕΥΑΛΑΙΟ 3: ΠΡΟΟΠΣΙΚΕ ΓΙΑ ΣΗΝ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΑΕΡΙΟΤ ΚΑΙ ΣΙ ΕΠΕΝΔΤΕΙ

88 δηαπεξηθεξεηαθνχ εκπνξίνπ αιιάδνπλ ζεκαληηθά ζε θάπνηεο πεξηπηψζεηο. ε παγθφζκην επίπεδν, ην εκπφξην είλαη 50 bcm, ή 7% ρακειφηεξν, ην 2015 ζε ζρέζε κε ην ελάξην Αλαθνξάο θαη 165 bcm, ή 15% ρακειφηεξν ην Οη εηζαγσγέο ειαηηψλνληαη πεξηζζφηεξν ζε φγθν ζηελ Δπξψπε - ΟΟΑ, θζάλνληαο ηα 354 bcm ην 2030 ζε ζρέζε κε ηα 428 bcm ηνπ ελαξίνπ Αλαθνξάο. Οη πην κεησκέλεο εμαγσγέο πξνέξρνληαη απφ ηε Ρσζία θαη ηε Μέζε Αλαηνιή, φπσο θαίλεηαη θαη ζην δηάγξακκα Διάγραμμα 3.14: Εμπόριο φυςικοφ αερίου ανά ενάριο το ζτοσ 2030 (IEA, 2009) Πξννπηηθέο ησλ επελδύζεσλ θαη ηνπ θόζηνπο Δπελδπηηθέο απαηηήζεηο σο ην 2030 Οη πξνβιεπφκελεο ηάζεηο ζηελ αγνξά θπζηθνχ αεξίνπ θαηά ηελ πεξίνδν ζην ελάξην Αλαθνξάο, θάλνπλ ιφγν γηα ζσξεπηηθέο παγθφζκηεο επελδχζεηο ζε φιν ην κήθνο ηεο αιπζίδαο εθνδηαζκνχ πεξίπνπ 5.1 ηξηζεθαηνκκχξηα δνιάξηα (ζε δνιάξηα έηνπο 2008) ή πεξίπνπ 220 δηζεθαηνκκχξηα δνιάξηα θαη έηνο, φπσο θαίλεηαη ζηνλ πίλαθα 3.8. Απηέο νη επελδχζεηο είλαη αλαγθαίεο γηα ηελ αληηθαηάζηαζε ηεο ππάξρνπζαο δπλακηθφηεηαο πνπ ράλεηαη (ή πξφθεηηαη λα ραζεί) εμαηηίαο ησλ θπζηθψλ κεηψζεσλ ζηελ παξαγσγή θαη ηεο εμάληιεζεο πφξσλ θαζψο επίζεο θαη γηα ηελ επέθηαζε ηεο δπλακηθφηεηαο ψζηε λα θαιπθζνχλ νη απμαλφκελεο αλάγθεο ηεο δήηεζεο θαηά ηε δηάξθεηα ηεο πξνβιεπφκελεο πεξηφδνπ. Κνληά ζην 60% ησλ ζπλνιηθψλ επελδχζεσλ ζην θπζηθφ αέξην, πεγαίλεη ζηελ έξεπλα θαη ηελ αλάπηπμε θνηηαζκάησλ θπζηθνχ αεξίνπ, φπσο θαίλεηαη ζην δηάγξακκα Σν απμεκέλν θφζηνο ηνπ εμνπιηζκνχ θαη ησλ ππεξεζηψλ θαη ε αλάγθε λα αλαπηπρζνχλ φιν θαη πην δχζθνια, ηερληθά, θνηηάζκαηα, αλεβάδνπλ ην κέζν κνλαδηαίν θφζηνο ΚΕΥΑΛΑΙΟ 3: ΠΡΟΟΠΣΙΚΕ ΓΙΑ ΣΗΝ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΑΕΡΙΟΤ ΚΑΙ ΣΙ ΕΠΕΝΔΤΕΙ

89 θεθαιαίνπ (average unit capital cost) ηεο παξαγσγήο αεξίνπ. Οη εγθαηαζηάζεηο πγξνπνίεζεο θαη επαλαεξηνπνίεζεο θπζηθνχ αεξίνπ θαη ηα πινία κεηαθνξάο LNG αληηπξνζσπεχνπλ ην 10% ησλ ζπλνιηθψλ επελδπηηθψλ αλαγθψλ ελψ ε θαηάληε (downstream) ππνδνκή νη αγσγνί κεηαθνξάο πςειήο πίεζεο, ηα ηνπηθά δίθηπα δηαλνκήο θαη νη εγθαηαζηάζεηο απνζήθεπζεο αληηπξνζσπεχνπλ ην ππφινηπν. Πεξηζζφηεξν απφ ην ήκηζπ ησλ παγθφζκησλ επελδχζεσλ θπζηθνχ αεξίνπ είλαη απαξαίηεην ζηηο ρψξεο κε-κέιε ηνπ ΟΟΑ (θπξίσο ζηελ Αλαηνιηθή Δπξψπε / Δπξαζία, ζηελ Αζία θαη ζηε Μέζε Αλαηνιή), κε ην κεγαιχηεξν κέξνο γηα εμεξεχλεζε θαη παξαγσγή. Ζ Μέζε Αλαηνιή έρεη ηηο κεγαιχηεξεο αλάγθεο γηα επελδχζεηο ζε LNG (ζρεδφλ απνθιεηζηηθά γηα εγθαηαζηάζεηο πγξνπνίεζεο), αληηπξνζσπεχνληαο ζρεδφλ ην ήκηζπ ηεο ζπλνιηθήο παγθφζκηαο επέλδπζεο ζηνλ ηνκέα ηεο πγξνπνίεζεο. Οη ζπλνιηθέο επελδχζεηο ζηνλ ΟΟΑ αλέξρνληαη ζε 2.3 ηξηζεθαηνκκχξηα δνιάξηα (100 δηζεθαηνκκχξηα δνιάξηα εηεζίσο), ην κεγαιχηεξν κέξνο απφ ηηο νπνίεο είλαη απαξαίηεηεο ζηε Βφξεηα Ακεξηθή, φπνπ νη αλάγθεο θεθαιαίνπ απμάλνληαη ιφγσ ησλ πςειψλ ξπζκψλ κείσζεο ηεο παξαγσγήο. Οη παγθφζκηεο απαηηήζεηο επελδχζεσλ είλαη ζεκαληηθά κεησκέλεο ζην ελάξην 450 εμαηηίαο ηεο ρακειφηεξεο δήηεζεο θη επνκέλσο ησλ απαηηήζεσλ θεθαιαίνπ. Οη ζσξεπηηθέο παγθφζκηεο επελδχζεηο ζε θπζηθφ αέξην αλέξρνληαη ζε 4.5 ηξηζεθαηνκκχξηα δνιάξηα (ζε δνιάξηα έηνπο 2008) ή 194 δηζεθαηνκκχξηα δνιάξηα εηεζίσο. Οη επελδχζεηο απηέο είλαη κεησκέλεο θαηά 685 δηζεθαηνκκχξηα δνιάξηα, ή 13%, ρακειφηεξεο απφ απηέο ηνπ ελαξίνπ Αλαθνξάο (δηάγξακκα 3.15). Ζ δηαθνξά, σζηφζν, είλαη κηθξφηεξε ζε πνζνζηφ απφ φηη εθείλε ηεο δήηεζεο, θαζψο έλα ζεκαληηθφ πνζνζηφ ησλ ζπλνιηθψλ επελδχζεσλ απαηηείηαη απιψο γηα ηελ αληηθαηάζηαζε ππεξεθκεηαιιεχζηκσλ θαη κε απνδνηηθψλ πεγψλ. Οη κεγαιχηεξεο κεηψζεηο ζηηο επελδχζεηο ζπκβαίλνπλ ζηελ Αλαηνιηθή Δπξψπε / Δπξαζία θαη ζηελ Αζία, εμαηηίαο ηεο θάκςεο ηφζν ηεο εγρψξηαο δήηεζεο φζν θαη ησλ εμαγσγψλ, γεγνλφο πνπ κεηψλεη ηηο αλάγθεο γηα επελδχζεηο γηα βειηίσζε θη επέθηαζε ησλ αγσγψλ κεγάισλ απνζηάζεσλ εηδηθά. Οη επελδχζεηο ζηε Λαηηληθή Ακεξηθή δελ ππνρσξνχλ ζρεδφλ θαζφινπ, επεηδή ε αχμεζε ησλ δαπαλψλ ζε εγθαηαζηάζεηο LNG γηα εμαγσγέο αληηζηαζκίδεη ηηο κεησκέλεο επελδχζεηο ζηνλ αλάληε θαη ζηνλ θαηάληε ηνκέα. ΚΕΥΑΛΑΙΟ 3: ΠΡΟΟΠΣΙΚΕ ΓΙΑ ΣΗΝ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΑΕΡΙΟΤ ΚΑΙ ΣΙ ΕΠΕΝΔΤΕΙ

90 Πίνακας 3.8: υνολικζσ επενδφςεισ ςτισ υποδομζσ προμικειασ φυςικοφ αερίου ανά περιφζρεια και ανά δραςτθριότθτα ςτο ενάριο Αναφοράσ τθν περίοδο (ςε διςεκατομμφρια δολάρια ζτουσ 2008)(IEA, 2009) 22 ΚΕΥΑΛΑΙΟ 3: ΠΡΟΟΠΣΙΚΕ ΓΙΑ ΣΗΝ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΑΕΡΙΟΤ ΚΑΙ ΣΙ ΕΠΕΝΔΤΕΙ

91 Διάγραμμα 3.15: Ο επιμεριςμόσ των ςυνολικϊν επενδφςεων ςτθν υποδομι προςφοράσ φυςικοφ αερίου ανά δραςτθριότθτα ςτο ενάριο Αναφοράσ, τθν περίοδο (IEA, 2009) 23 Διάγραμμα 3.16: Μεταβολζσ ςτισ ςυνολικζσ επενδφςεισ ςτθν υποδομι προμικειασ φυςικοφ αερίου ανά περιφζρεια και ανά δραςτθριότθτα ςτο ενάριο 450 ςε ςχζςθ με το ενάριο Αναφοράσ, τθν περίοδο (IEA, 2009) 24 Όπσο ζπκβαίλεη πάληα, δελ είλαη θαζφινπ βέβαην φηη νη ζπλνιηθέο επελδχζεηο πνπ απαηηνχληαη ζε θάζε ελάξην ζα πξαγκαηνπνηεζνχλ, ηνπιάρηζηνλ ζηηο ηηκέο ζηηο νπνίεο ζεσξνχληαη. Οη αβεβαηφηεηεο είλαη ζπλήζσο κεγαιχηεξεο ζε φηη αθνξά ηα κεγάιεο θιίκαθαο αλάληε, LNG θαη κεγάιεο απφζηαζεο δηαζπλνξηαθψλ αγσγψλ, projects. Τπάξρεη έλαο αξηζκφο πηζαλψλ εκπνδίσλ, ζηα νπνία πεξηιακβάλνληαη νη πνιηηηθέο ησλ πινχζησλ ζε πφξνπο ρσξψλ, ε ηθαλφηεηα θαη ε πξνζπκία ησλ εζληθψλ εηαηξηψλ λα αλαπηχμνπλ ηα θνηηάζκαηά ηνπο, νη επθαηξίεο θαη ηα θίλεηξα ζηηο ΚΕΥΑΛΑΙΟ 3: ΠΡΟΟΠΣΙΚΕ ΓΙΑ ΣΗΝ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΑΕΡΙΟΤ ΚΑΙ ΣΙ ΕΠΕΝΔΤΕΙ

92 δηεζλείο εηαηξίεο γηα λα επελδχζνπλ θαζψο θαη νη γεσπνιηηηθνί παξάγνληεο. Οη ζηξαηεγηθνί ζηφρνη ησλ πινχζησλ ζε πφξνπο ρσξψλ θαη ησλ εζληθψλ ηνπο εηαηξηψλ, κπνξεί λα κελ επλννχλ πάληα ηελ θαηαζθεπή λέσλ αγσγψλ ή projects LNG. Πνιιά ζα εμαξηεζνχλ απφ ηα κειινληηθά επίπεδα ησλ ηηκψλ θπζηθνχ αεξίνπ (θαη πεηξειαίνπ) θαη ηε ζρεηηθή ζεκαζία πνπ δίδεηαη ζε βξαρππξφζεζκεο απαηηήζεηο ηνπ πξνυπνινγηζκνχ έλαληη ησλ καθξνπξφζεζκσλ ζηξαηεγηθψλ ζηφρσλ. Τςειφηεξεο ηηκέο (θη επνκέλσο έζνδα) ζα κπνξνχζαλ λα ππνλνκεχζνπλ ηα θίλεηξα εθκεηάιιεπζεο ησλ πφξσλ ηνπο ζε εθείλεο ηηο ρψξεο πνπ εμαξηψληαη θπξίσο απφ ηνπο νξπθηνχο πφξνπο, ζπκπεξηιακβαλνκέλσλ κεξηθψλ θξαηψλ ηεο Μέζεο Αλαηνιήο, επεηδή απιά ζα είραλ κηθξφηεξε αλάγθε γηα επηπιένλ έζνδα βξαρππξφζεζκα θη έηζη κπνξεί λα πξνηηκνχλ λα ζπγθξαηήζνπλ ηελ εθκεηάιιεπζε ησλ πεγψλ ηνπο γηα ηηο επφκελεο γεληέο. Όπσο πάληα, νη εζσηεξηθέο πνιηηηθέο θαη νη επξχηεξεο γεσπνιηηηθέο εληάζεηο ζα επεξεάζνπλ επίζεο ηηο κειινληηθέο επελδχζεηο ζην θνκκάηη ηεο πξνζθνξάο ζηε Μέζε Αλαηνιή θαη αιινχ Οη ηάζεηο ηνπ θόζηνπο Δμεξεύλεζε θαη παξαγσγή Ζ ζπλερήο αχμεζε ηνπ θεθαιαίνπ γηα δξαζηεξηφηεηεο ζηνλ αλάληε ηνκέα (upstream capital) θαζψο θαη ε αχμεζε ησλ ιεηηνπξγηθψλ δαπαλψλ, πνπ βξηζθφηαλ ζε εμέιημε απφ ηηο αξρέο κέρξη ηα κέζα ηεο δεθαεηίαο ηνπ 2000, έρεη ηειηθά κεηξηαζηεί, κε ηα θφζηε ζην πξψην κηζφ ηνπ 2009 λα είλαη ζεκαληηθά ρακειφηεξα γεληθά απφ φηη ην Σν θφζηνο γηα ηηο εηαηξίεο ζε φηη αθνξά ηελ έξεπλα γηα πεηξέιαην θαη θπζηθφ αέξην, ηελ αλάπηπμε λέσλ θαη ππαξρφλησλ θνηηαζκάησλ, ηε ιεηηνπξγία θαη ηε ζπληήξεζε ησλ εγθαηαζηάζεσλ παξαγσγήο, εθθξαζκέλν ζε δνιάξηα, απμήζεθε θαηά ηε δηάξθεηα απηψλ ησλ νθηψ ρξφλσλ κέρξη ην 2008, κε ηελ αχμεζε ηνπ κνλαδηαίνπ θφζηνπο ζε φια ηα κέζα γηα αλάληε δξαζηεξηφηεηεο, ζπκπεξηιακβαλνκέλσλ ησλ ππεξεζηψλ γηα ηηο γεσηξήζεηο θαη ηα θνηηάζκαηα πεηξειαίνπ, εμεηδηθεπκέλνπ εξγαηηθνχ δπλακηθνχ, πιηθψλ θαη ελέξγεηαο. Ζ πηψζε ηεο αμίαο ηνπ δνιαξίνπ, ε νπνία ψζεζε πξνο ηα πάλσ ην θφζηνο ησλ πιηθψλ, ηνπ εμνπιηζκνχ θαη ηεο εξγαζίαο ζε ρψξεο ησλ νπνίσλ ην λφκηζκα αλαηηκήζεθε έλαληη ηνπ δνιαξίνπ, ζπλέβαιε ζε κεγάιν βαζκφ ζε απηφ ην πιεζσξηζηηθφ θφζηνο (cost inflation). Σν θφζηνο θνξπθψζεθε απφ ηα κέζα σο ηα ηέιε ηνπ 2008, παξάιιεια κε ηελ θνξχθσζε ησλ ηηκψλ ηνπ πεηξειαίνπ. Ο βαζκφο ζηνλ νπνίν ηα ζηνηρεία θφζηνπο απμήζεθαλ θη έπεηηα κεηψζεθαλ πνηθίιεη ζεκαληηθά κεηαμχ ησλ πεξηθεξεηψλ θαη αλάινγα κε ην είδνο ηεο αλάπηπμεο ζηνλ αλάληε ηνκέα. Καηά κέζν φξν ζε φιεο ηηο πεξηθέξεηεο, ν εηήζηνο ξπζκφο πιεζσξηζκνχ γηα ην θφζηνο θεθαιαίνπ έθζαζε ζην αλψηαην ζεκείν ηνπ πεξίπνπ 15% ην 2006, αιιά έπεηηα ππνρψξεζε ζε κφιηο πάλσ απφ 5% ην 2008, κε βάζε ην δείθηε IEA Upstream Investment Cost Index, ή UICI, φπσο θαίλεηαη ζην δηάγξακκα 3.17, φπνπ ν δείθηεο μεθίλεζε απφ ηηο 100 κνλάδεο βάζεο ην 2000 θαη μεπέξαζε ειαθξψο ΚΕΥΑΛΑΙΟ 3: ΠΡΟΟΠΣΙΚΕ ΓΙΑ ΣΗΝ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΑΕΡΙΟΤ ΚΑΙ ΣΙ ΕΠΕΝΔΤΕΙ

93 ηηο 200 ην 2008 ελψ γηα ην πξψην κηζφ ηνπ 2009, παξνπζηάδεη θάκςε. ην πξψην κηζφ ηνπ 2009, ηα ζηνηρεία θφζηνπο ήηαλ θαηά κέζν φξν, πεξίπνπ 9% ρακειφηεξα απφ φηη ην Διάγραμμα 3.17: Δείκτθσ κόςτουσ ανάντθ επενδφςεων και ετιςιοσ ρυκμόσ πλθκωριςμοφ (IEA, 2009) 25 Οη πξννπηηθέο γηα ηα ζηνηρεία θφζηνπο ησλ αλάληε δξαζηεξηνηήησλ θαη ησλ ιεηηνπξγηθψλ δαπαλψλ είλαη πνιχ αβέβαηεο, αληαλαθιψληαο ζε κεγάιν βαζκφ ηελ αβεβαηφηεηα γηα ηελ πξννπηηθή ησλ ηηκψλ πεηξειαίνπ θαη θπζηθνχ αεξίνπ θαζψο επίζεο θαη ην βαζκφ «δπζπξνζαξκνζηηθφηεηαο» ζηελ ειάηησζε ηνπ θφζηνπο (degree of stickiness in reducing the costs) ζπγθεθξηκέλσλ ηχπσλ εμνπιηζκνχ, πιηθψλ θαη ππεξεζηψλ ζηνλ θαζνδηθφ θχθιν ηνπ θφζηνπο. Ηζηνξηθά, ηα ζηνηρεία θφζηνπο ηείλνπλ λα απμάλνπλ ζε κεγάιν βαζκφ παξάιιεια κε ηηο ηηκέο ηνπ πεηξειαίνπ θαη ηνπ θπζηθνχ αεξίνπ, φπσο θαίλεηαη θαη ζην δηάγξακκα Γιάγπαμμα 3.18: Σηκή πεηξειαίνπ θαη θφζηνο αλάληε δξαζηεξηνηήησλ, γηα ηελ πεξίνδν (ΗΔΑ, 2009) 26 ΚΕΥΑΛΑΙΟ 3: ΠΡΟΟΠΣΙΚΕ ΓΙΑ ΣΗΝ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΑΕΡΙΟΤ ΚΑΙ ΣΙ ΕΠΕΝΔΤΕΙ

94 Ζ αηηηφηεηα ιεηηνπξγεί ακθίδξνκα: ηα απμαλφκελα ζηνηρεία θφζηνπο, απνζαξξχλνληαο ηηο επελδχζεηο ζηα πην αθξηβά έξγα, ζπλέβαιιαλ βεβαίσο ζε πςειφηεξεο ηηκέο θαηά ηελ πεξίνδν , αλ θαη νη πςειφηεξεο ηηκέο έζπξαλ επίζεο ην θφζηνο πξνο ηα πάλσ, εληζρχνληαο ηε δήηεζε γηα φινπο ηνπο ηχπνπο εηζξνψλ (for all types of inputs). Ζ θάκςε ησλ αλάληε επελδχζεσλ ζε φιεο ηηο πεξηθέξεηεο, σο επαθφινπζν ηεο θαηάξξεπζεο ησλ ηηκψλ ζην δεχηεξν κηζφ ηνπ 2008, νδήγεζε ζε απφηνκε πηψζε ησλ εμφδσλ γεψηξεζεο. Με ηελ παξαδνρή φηη νη ηηκέο ηνπ πεηξειαίνπ αξρίδνπλ λα αλαθάκπηνπλ ην 2010, ηα κνλαδηαία ζηνηρεία θφζηνπο αλακέλεηαη λα έρνπλ θαζνδηθή πνξεία ηελ πεξίνδν θαη λα μαλαπάξνπλ ηελ αλνδηθή ηνπο ηξνρηά έπεηηα. Αιιά ηα ζηνηρεία θφζηνπο δε ζα αθνινπζήζνπλ κηα εληαία δηαδξνκή κε άιια ιφγηα, αληαπνθξίλνληαη ζε δηαθνξεηηθφ βαζκφ θαη κε δηαθνξεηηθνχο ξπζκνχο ζηηο κεηαβνιέο ησλ ηηκψλ πεηξειαίνπ θαη θπζηθνχ αεξίνπ, φπσο δείρλεη ην δηάγξακκα Γεληθά, ηα θχξηα ζηνηρεία θφζηνπο θαηαζθεπήο εγθαηαζηάζεσλ, ιεηηνπξγηθψλ δαπαλψλ θαη ζπληήξεζεο είλαη πεξηζζφηεξν ζηαζεξά θαη επεξεάδνληαη πην αξγά απφ άιια είδε θφζηνπο, θαζψο θαιχπηνπλ ηηο θαηεγνξίεο ησλ εμνπιηζκψλ, ησλ πιηθψλ, ησλ ηερλννηθνλνκηθψλ θαη ησλ εξγαηηθψλ κέζσλ, ηα νπνία είλαη ηα ιηγφηεξν εηδηθά θαη ζπλαθή κε ηηο επηρεηξήζεηο πεηξειαίνπ θαη θπζηθνχ αεξίνπ, θαζψο απηά ηα ζηνηρεία θφζηνπο θαζνξίδνληαη πεξηζζφηεξν απφ ην γεληθφηεξν νηθνλνκηθφ πεξηβάιινλ. Αληίζεηα, ηα θφζηε ησλ ππεξεζηψλ γεψηξεζεο γεο θαη εμνπιηζκνχ (land-drilling services and equipment), εηδηθά ζηηο Ζ.Π.Α., είλαη πνιχ αζηαζή, γεγνλφο πνπ αληαλαθιά ηελ επαηζζεζία ηεο νηθνλνκηθήο απφδνζεο ησλ γεσηξήζεσλ ζηηο κεηαβνιέο ησλ ηηκψλ ηνπ πεηξειαίνπ θαη ηνπ θπζηθνχ αεξίνπ. Διάγραμμα 3.19: χζςθ μεταξφ των ςυνιςτωςϊν του ανάντθ κόςτουσ και των τιμϊν πετρελαίου και φυςικοφ αερίου (IEA, 2009) 27 ΚΕΥΑΛΑΙΟ 3: ΠΡΟΟΠΣΙΚΕ ΓΙΑ ΣΗΝ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΑΕΡΙΟΤ ΚΑΙ ΣΙ ΕΠΕΝΔΤΕΙ

95 Έλαο θχξηνο παξάγνληαο αθνξά ην βαζκφ ζηνλ νπνίν ηα ζηνηρεία θφζηνπο ππεξεζηψλ θαη ησλ εμνπιηζκψλ πξνκεζεηψλ (equipment supplies) ζα «δηνξζσζνχλ» έλαληη ησλ ζπκβνιαίσλ πνπ θαιχπηνπλ κηα πεξίνδν κεξηθψλ κελψλ ή θαη κεξηθψλ εηψλ (γηα ηα κεγαιχηεξα ππεξάθηηα projects). Οξηζκέλεο εηαηξίεο πεηξειαίνπ έρνπλ πξνζπαζήζεη λα επαλαδηαπξαγκαηεπηνχλ ηα ζηνηρεία θφζηνπο πνπ ηζρχνπλ ζχκθσλα κε ηηο πθηζηάκελεο ζπκβάζεηο, κε ηνπο πξνκεζεπηέο θαη ηνπο παξφρνπο ππεξεζηψλ, αμηνπνηψληαο ηε γεληθφηεξε κείσζε ηεο δξαζηεξηφηεηαο. Λακβάλνληαο ππφςε ηηο θαζπζηεξήζεηο ζπλνιηθά, ην θφζηνο θεθαιαίνπ ησλ αλάληε δξαζηεξηνηήησλ παγθνζκίσο, αλακέλεηαη λα πέζεη θαηά πεξίπνπ 12% ην 2009 ζε ζρέζε κε ην πξνεγνχκελν έηνο, κε ηα ιεηηνπξγηθά θφζηε λα πέθηνπλ ιηγφηεξν απφ 10%. Απηνί νη κέζνη φξνη ζπγθαιχπηνπλ πνιχ κεγάιεο δηαθνξέο κεηαμχ ησλ πεξηθεξεηψλ, θαζψο ηα θφζηε αλακέλεηαη λα πέζνπλ θαηά ην κεγαιχηεξν πνζνζηφ ζηε Βφξεηα Ακεξηθή θαη ην ιηγφηεξν ζηε Γπηηθή Αθξηθή θαη ζηελ ππεξάθηηα (offshore) Βξαδηιία, φπνπ θπξηαξρνχλ νη γεσηξήζεηο βαζέσλ πδάησλ Δγθαηαζηάζεηο πγξνπνίεζεο θπζηθνύ αεξίνπ Σα ζηνηρεία θφζηνπο γηα ηελ αλάπηπμε LNG έρνπλ απμεζεί ζεκαληηθά κεηαμχ ηνπ 2004 θαη ησλ κέζσλ ηνπ 2008, αληηζηξέθνληαο ηελ θαζνδηθή πνξεία ηεο πξνεγνχκελεο δεθαεηίαο. Σν θφζηνο γηα ηελ θαηαζθεπή εγθαηαζηάζεσλ πγξνπνίεζεο δηπιαζηάζηεθε θαηά κέζν φξν ηελ πεξίνδν απηή, αλά κνλάδα παξαγσγηθήο δπλακηθφηεηαο. Σν θφζηνο ησλ κνλάδσλ πνπ είλαη αθφκα ππφ θαηαζθεπή ζα είλαη αθφκα πςειφηεξν ην κέζν θφζηνο ησλ 13 κνλάδσλ πνπ αλακέλεηαη λα ηεζνχλ ζε ιεηηνπξγία κεηαμχ ηνπ 2009 θαη ηνπ 2013 ππνινγίδεηαη ζε πεξίπνπ $830 αλά ηφλν θαη αλά έηνο ηεο δπλακηθφηεηαο έλαληη $430 γηα ηηο 13 κνλάδεο πνπ ηέζεθαλ ζε ιεηηνπξγία ηελ πεξίνδν , φπσο θαίλεηαη παξαθάησ θαη ζην δηάγξακκα Σα ζηνηρεία θφζηνπο ηεο θαηαζθεπήο ησλ ηεξκαηηθψλ ζηαζκψλ επαλαεξηνπνίεζεο απμάλνληαη επίζεο, αιιά γεληθά ιηγφηεξν απφ ηηο εγθαηαζηάζεηο πγξνπνίεζεο ζε πνζνζηηαίεο κνλάδεο. ε θάπνηεο πεξηπηψζεηο, έρεη θαηαζηεί δπλαηή ε θαηαζθεπή πισηψλ ηεξκαηηθψλ (floating terminals), νη νπνίνη κπνξεί λα θνζηίζνπλ ιηγφηεξν απφ ην ήκηζπ ησλ ζηαζεξψλ ρεξζαίσλ ηεξκαηηθψλ ζηαζκψλ (δελ πεξηιακβάλνληαη νη ιηκεληθέο θαη άιιεο ζρεηηθέο ππνδνκέο). Σα ζηνηρεία θφζηνπο γηα ηα δεμακελφπινηα LNG έρνπλ επίζεο απμεζεί, αιιά πάιη κε πην αξγφ ξπζκφ ζε ζρέζε κε ηηο κνλάδεο πγξνπνίεζεο. Οη πηέζεηο ηνπ γεληθνχ θφζηνπο (general cost pressures) αληηζηαζκίδνληαη απφ ηηο νηθνλνκίεο θιίκαθαο γηα ηα κεγαιχηεξα δεμακελφπινηα. Με πςειφηεξν θφζηνο ζε φιν ην κήθνο ηεο αιπζίδαο εθνδηαζκνχ, νη ηηκέο πνπ αληηζηνηρνχλ ζην «λεθξφ» ζεκείν (break-even prices) γηα λέα projects LNG απμήζεθαλ αληίζηνηρα. ΚΕΥΑΛΑΙΟ 3: ΠΡΟΟΠΣΙΚΕ ΓΙΑ ΣΗΝ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΑΕΡΙΟΤ ΚΑΙ ΣΙ ΕΠΕΝΔΤΕΙ

96 Διάγραμμα 3.20: Κόςτθ κεφαλαίου για εγκαταςτάςεισ υγροποίθςθσ φυςικοφ αερίου (ΙΕΑ, 2009) 28 Σα ζηνηρεία θφζηνπο ηνπ engineering, ηεο πξνκήζεηαο θαη ηεο θαηαζθεπήο απμήζεθαλ γηα κηα ζεηξά απφ ιφγνπο, απφ ηνπο νπνίνπο νξηζκέλνη είλαη ζρεηηθνί κε ηε βηνκεραλία θαη άιινη είλαη γεληθνί. Καηά θάπνην ηξφπν, ε βηνκεραλία LNG έπεζε ζχκα ηεο ίδηαο ηεο ηεο επηηπρίαο. Ο αξηζκφο ησλ παξαγσγηθψλ γξακκψλ πγξνπνίεζεο LNG (LNG liquefaction trains) πνπ βξίζθνληαλ ππφ ηαπηφρξνλε θαηαζθεπή, απμήζεθε απφ ην κέζν φξν ησλ 8 θαηά ηε δηάξθεηα ηεο δεθαεηίαο ηνπ 1990, ζε 12 ηελ πεξίνδν θαη ζε 16 κεηαμχ ηνπ Ηαλνπαξίνπ ηνπ 2005 θαη ηνπ Γεθεκβξίνπ ηνπ Ζ δήηεζε γηα εμεηδηθεπκέλν εμνπιηζκφ θαη ππεξεζίεο αλαδφρσλ (contractor services) έθζαζε ζε πξσηνθαλή επίπεδα, κεηαηνπίδνληαο ηελ ηζρχ δηαπξαγκάηεπζεο (bargaining positions) ππέξ ησλ εξγνιεπηψλ θαη πξνθαιψληαο ζπκθφξεζε θαη θαζπζηεξήζεηο. Έλαο κηθξφο αξηζκφο αλαδφρσλ έρεη θαηαζθεπάζεη φιεο ζρεδφλ ηηο ππάξρνπζεο εγθαηαζηάζεηο πγξνπνίεζεο θπζηθνχ αεξίνπ. Σα θαζαξά πεξηζψξηα θέξδνπο γηα απηέο ηηο εηαηξίεο σο νκάδα, απμήζεθαλ ζηαζεξά απφ ην 2003 σο ην 2008, αληηθαηνπηξίδνληαο ηελ ηζρπξή δήηεζε θαη ηηο απμαλφκελεο θαζπζηεξήζεηο (increasing backlogs). Οη ζπλζήθεο ηψξα φκσο αιιάδνπλ. Ζ έιιεηςε λέσλ επελδπηηθψλ απνθάζεσλ θαηά ηα ηειεπηαία δχν κε ηξία ρξφληα, ζε ζπλδπαζκφ κε κηα γεληθή κείσζε ηνπ θφζηνπο θαηαζθεπήο θαη ησλ πιηθψλ, πξνδηαγξάθνπλ ρακειφηεξν θφζηνο γηα ηελ θαηαζθεπή λέσλ εγθαηαζηάζεσλ πνπ κπνξνχλ λα δξνκνινγεζνχλ κέζα ζηα επφκελα δχν ρξφληα, θαζψο θαη θάπνηα κείσζε ηνπ θφζηνπο γη απηέο πνπ είλαη ήδε ππφ θαηαζθεπή. Οη ηηκέο ησλ βαζηθψλ πξψησλ πιψλ έρνπλ πέζεη θαηαθφξπθα θάησ απφ ην βάξνο ηεο παγθφζκηαο νηθνλνκηθήο χθεζεο. Οη ηηκέο ηνπ ράιπβα κεηψζεθαλ θαηά ην ήκηζπ κεηαμχ ησλ κέζσλ ηνπ 2008 θαη ησλ αξρψλ ηνπ 2009, αλ θαη παξακέλνπλ αξθεηά πάλσ απφ ηα επίπεδα ησλ αξρψλ ηεο δεθαεηίαο ηνπ 2000 θαη αξρίδνπλ λα δείρλνπλ ζεκάδηα επαλάθακςεο ζηα κέζα ηνπ Απηέο νη πηψζεηο έρνπλ αξρίζεη λα επεξεάδνπλ ην θφζηνο ησλ LNG projects, αλ θαη άιια θφζηε θαη θπξίσο ηνπ ΚΕΥΑΛΑΙΟ 3: ΠΡΟΟΠΣΙΚΕ ΓΙΑ ΣΗΝ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΑΕΡΙΟΤ ΚΑΙ ΣΙ ΕΠΕΝΔΤΕΙ

97 εμεηδηθεπκέλνπ εξγαηηθνχ δπλακηθνχ, δελ είλαη πηζαλφ λα κεησζνχλ πνιχ, αλ φρη θαζφινπ. Καηά κέζν φξν, ην θφζηνο θεθαιαίνπ ζε φιν ην κήθνο ηεο αιπζίδαο LNG ζα κπνξνχζε λα κεησζεί έσο θαη 15% θαηά ην 2009, αιιά δελ κπνξεί λα κεησζνχλ πνιχ πεξηζζφηεξν ζηε ζπλέρεηα ελψ ζα κπνξνχζαλ αθφκα θαη λα αλαθάκςνπλ (νη πξνβιέςεηο γηα ηηο καθξνπξφζεζκεο επελδχζεηο επηηξέπνπλ κηα κέηξηα αλάθακςε ζηα κνλαδηαία θφζηε). Ζ ζέζε ησλ λέσλ εγθαηαζηάζεσλ πγξνπνίεζεο ζα επεξεάζεη επίζεο ην θφζηνο, θαζψο ε αζθάιεηα θαη νη αλεζπρίεο γηα ηελ πξνζηαζία κπνξεί λα νδεγήζνπλ ζε αχμεζε ηνπ θφζηνπο ησλ εγθαηαζηάζεσλ ζηε Νηγεξία, ελψ λέεο εγθαηαζηάζεηο ζηε Μέζε Αλαηνιή θαη ηε Λαηηληθή Ακεξηθή κπνξεί λα «απνιαχζνπλ» ρακειφηεξα θφζηνο ιφγσ ηεο επλντθήο πξφζβαζήο ηνπο ζε ρακεινχ θφζηνπο εξγαζία θαη ιφγσ ησλ «δηδαγκάησλ» θαη ηεο εκπεηξίαο ζηελ θαηαζθεπή πξνεγνχκελσλ εγθαηαζηάζεσλ. Νέα ηερλνινγία πγξνπνίεζεο, φπσο νη πισηέο ππεξάθηηεο πιαηθφξκεο παξαγσγήο (floating production platforms), ζα κπνξνχζε λα ζπκβάιεη ζηε κείσζε ηνπ κνλαδηαίνπ θφζηνπο θαη λα θαη λα επηηξέςεη ηελ αλάπηπμε απνκαθξπζκέλσλ θνηηαζκάησλ. ΚΕΥΑΛΑΙΟ 3: ΠΡΟΟΠΣΙΚΕ ΓΙΑ ΣΗΝ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΑΕΡΙΟΤ ΚΑΙ ΣΙ ΕΠΕΝΔΤΕΙ

98 ΚΕΥΑΛΑΙΟ 3: ΠΡΟΟΠΣΙΚΕ ΓΙΑ ΣΗΝ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΑΕΡΙΟΤ ΚΑΙ ΣΙ ΕΠΕΝΔΤΕΙ

99 ΚΕΥΑΛΑΙΟ 4 ΠΕΡΙΥΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΛΤΗ ΠΟΙΟΙ ΘΑ ΑΠΟΣΕΛΕΟΤΝ ΚΑΙ ΘΑ ΔΙΑΜΟΡΥΩΟΤΝ ΣΗΝ ΠΑΓΚΟΜΙΑ ΑΓΟΡΑ ΥΤΙΚΟΤ ΑΕΡΙΟΤ 4.1 Δηζαγσγή Ζ Βφξεηα Ακεξηθή είλαη κηα εμαηξεηηθά νινθιεξσκέλε αγνξά θπζηθνχ αεξίνπ, αληηπξνζσπεχνληαο πεξηζζφηεξν απφ ην 25% ηεο παγθφζκηαο δήηεζεο. Ζ πεξηθεξεηαθή αγνξά αλακέλεηαη λα αλαπηπρζεί θαηά 10% σο ην 2030 ζην ελάξην Αλαθνξάο θαη παξακέλεη ζην ησξηλφ ηεο κέγεζνο ζην ελάξην 450. Σν κε ζπκβαηηθφ αέξην έρεη εληζρχζεη ζεκαληηθά ηελ πεξηθεξεηαθή παξαγσγή θαηά ηα ηειεπηαία ηξία ρξφληα θαη ζα ζπλερίζεη λα απμάλεη ηηο πξνκήζεηεο ζε φιε ηε δηάξθεηα ηεο πξνβιεπφκελεο πεξηφδνπ. Απηφ έρεη ζνβαξέο επηπηψζεηο γηα ηηο παγθφζκηεο αγνξέο θπζηθνχ αεξίνπ, εηδηθά εμαηηίαο ηνπ αληίθηππνπ ζηηο πεξηθεξεηαθέο εηζαγσγέο LNG, θαζψο απηέο θηάλνπλ κφιηο ηα 61 bcm ην 2030 ζην ελάξην Αλαθνξάο, φληαο ζεκαληηθά κηθξφηεξεο απφ απηέο πνπ είραλ εθηηκεζεί ζε πξνεγνχκελεο κειέηεο. Ζ Ρσζία θαηέρεη ηα κεγαιχηεξα απνζέκαηα θπζηθνχ αεξίνπ ζηνλ θφζκν θαη παξάγεη θαη εμάγεη πεξηζζφηεξν αέξην απφ νπνηαδήπνηε άιιε πεξηνρή. Ζ παξαγσγή ηεο αλακέλεηαη λα απμεζεί ζε 760 bcm ην 2030 ζην ελάξην Αλαθνξάο, κε ηελ αλάπηπμε ησλ θνηηαζκάησλ αεξίνπ ζηε ρεξζφλεζν Γηακάι (Yamal peninsula) λα είλαη βαζηθή γηα λα επηηεπρζεί απηφ ην λνχκεξν. Ζ ρακειφηεξε πξννπηηθή ηεο δήηεζεο έρεη ραιαξψζεη ηηο αλεζπρίεο γηα ηελ πξνζθνξά ηελ πεξίνδν , αιιά παξακέλνπλ ηα εξσηήκαηα ζρεηηθά κε ην ρξνλνδηάγξακκα θαη ηελ επάξθεηα ησλ επελδχζεσλ ζε ζχλζεηα ππεξάθηηα αιιά θαη πεδία ηεο Αξθηηθήο. ηελ Δπξψπε θαη ηελ Δπξαζία, νη επηπηψζεηο ηεο χθεζεο, ε Γέζκε Μέηξσλ ηεο Δ.Δ. γηα ην Κιίκα θαη ηελ Δλέξγεηα (EU Climate and Energy Package), ε εηζαγσγή ησλ πξψελ νβηεηηθψλ δεκνθξαηηψλ ζε ηηκέο εηζαγσγψλ πνπ είλαη βαζηζκέλεο ζηελ αγνξά, θαζψο θαη ε κεηαξξχζκηζε ησλ εγρψξησλ ηηκψλ, αλακέλεηαη λα δηαδξακαηίζνπλ ζεκαληηθφ ξφιν ζηε ζπγθξάηεζε αχμεζεο ηεο δήηεζεο θπζηθνχ αεξίνπ σο ην Ζ επίδξαζε απηή είλαη ηδηαίηεξα έληνλε ζην ελάξην 450. Παξ φια απηά, νη αλάγθεο ηεο Δ.Δ. γηα εηζαγσγέο ζπλερίδνπλ λα απμάλνληαη θαη ζηα δχν ελάξηα. ΚΕΥΑΛΑΙΟ 4: ΠΕΡΙΥΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΛΤΗ

100 Οη παξαγσγνί θπζηθνχ αεξίνπ ζηελ πεξηνρή ηεο Καζπίαο πξνζπαζνχλ λα επσθειεζνχλ απφ ηηο βειηησκέλεο εκπνξηθέο ζπλζήθεο ζε φ,ηη αθνξά ην εκπφξην θπζηθνχ αεξίνπ θαζψο ζα αλνίμνπλ λέεο αγνξέο εμαγσγψλ. Ζ επηβεβαίσζε ησλ κεγάισλ απνζεκάησλ θπζηθνχ αεξίνπ θαη έλαο λένο, κεγάιεο δπλακηθφηεηαο, αγσγφο πξνο ηελ Κίλα, αλακέλεηαη λα εληζρχζνπλ ηελ αχμεζε ηεο παξαγσγήο ζην Σνπξθκεληζηάλ, ην νπνίν αλαδχεηαη σο κεγάινο παξαγσγφο θπζηθνχ αεξίνπ ην 2030, κε πξνβιεπφκελε παξαγσγή 118 bcm ζην ελάξην Αλαθνξάο. Σν Καηάξ είλαη κηα απφ ηηο θχξηεο ρψξεο ζηνλ θφζκν ζε φ,ηη αθνξά ζε λέα έξγα αλάπηπμεο ζηνλ ηνκέα ηνπ θπζηθνχ αεξίνπ. Ζ παξαγσγή θπζηθνχ αεξίνπ ζην Καηάξ απμήζεθε πνιχ γξήγνξα ζε πεξίπνπ 79 bcm ην 2008 θαη πξνβιέπεηαη λα επεθηαζεί παξαπέξα, θαζψο ηα ηξέρνληα πξνγξάκκαηα ζα σζήζνπλ ηελ παξαγσγή ζε 165 bcm ην 2015 θαη αλέξρεηαη κεηαμχ 190 bcm θαη 225 bcm ην 2030 (αλάινγα κε ην ελάξην). Σν κεγαιχηεξν πνζφ απηήο ηεο αχμεζεο ζα νδεγεζεί πξνο εμαγσγέο, θπξίσο σο LNG, θαζψο ε εμαγσγηθή ηθαλφηεηα LNG αλακέλεηαη λα θηάζεη ηα 105 bcm εηεζίσο ην 2013, απφ 41 bcm ην Ζ πξνβιεπφκελε πςειφηεξε παξαγσγή κεηά ην 2015 είλαη βαζηζκέλε πάλσ ζηε ιήμε ηεο ησξηλήο απαγφξεπζεο (moratorium) ζε λέα έξγα πνπ ζηνρεχνπλ ζηελ εμαγσγή θπζηθνχ αεξίνπ. Σν Ηξάλ είλαη ε ηξίηε παγθνζκίσο κεγαιχηεξε θαηαλαιψηξηα ρψξα θπζηθνχ αεξίνπ, κεηά ηηο Ζ.Π.Α. θαη ηε Ρσζία. Σν θνίηαζκα ηνπ South Pars αλακέλεηαη λα παξέρεη ην κεγαιχηεξν κέξνο ησλ πξνβιεπφκελσλ απμήζεσλ ηεο παξαγσγήο σο ην ην ελάξην Αλαθνξάο, ε εκπνξεπκαηνπνηεκέλε παξαγσγή θπζηθνχ αεξίνπ απμάλεηαη απφ 121 bcm ην 2008 ζε 256 bcm ην 2030 ελψ ζην ελάξην 450 θζάλεη ηα 179 bcm. Ζ αχμεζε ηεο εγρψξηαο θαηαλάισζεο θαζψο θαη νη αλάγθεο επαλέγρπζεο ησλ θνηηαζκάησλ πεηξειαίνπ κε θπζηθφ αέξην, ζπλερίδνπλ λα πεξηνξίδνπλ ηηο δπλαηφηεηεο γηα εμαγσγέο θπζηθνχ αεξίνπ. ΚΕΥΑΛΑΙΟ 4: ΠΕΡΙΥΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΛΤΗ

101 4.2 Βόξεηα Ακεξηθή Οη Ζ.Π.Α. είλαη ε κεγαιχηεξε θαηαλαιψηξηα ρψξα θπζηθνχ αεξίνπ ζηνλ θφζκν, κε ζπλνιηθή δήηεζε 658 bcm ην Δίλαη επίζεο ν δεχηεξνο κεγαιχηεξνο παξαγσγφο θπζηθνχ αεξίνπ, κεηά ηε Ρσζία, κε αχμεζε 8% ή 42 bcm ζε ζρέζε κε ην Σν κε ζπκβαηηθφ θπζηθφ αέξην έρεη εληζρχζεη ηελ εγρψξηα παξαγσγή ηα ηξία ηειεπηαία ρξφληα θαη ζα ζπλερίζεη λα απμάλεη ηηο πξνκήζεηεο ζε φιε ηε δηάξθεηα ηεο πξνβιεπφκελεο πεξηφδνπ αιιά θαη παξαπέξα. Ζ εμέιημε έρεη ζνβαξέο επηπηψζεηο γηα ηηο παγθφζκηεο αγνξέο θπζηθνχ αεξίνπ. Οη εηζαγσγέο LNG εληφο ησλ Ζ.Π.Α. έρνπλ κεησζεί ζε ζρέζε κε ην 2007 θαη αλακέλεηαη λα κεησζνχλ πεξαηηέξσ ηηο εξρφκελεο δεθαεηίεο. Ο Καλαδάο είλαη ε ηξίηε κεγαιχηεξε ρψξα - παξαγσγφο ζηνλ θφζκν, κε παξαγσγή 175 bcm ην 2008 θαη θαζαξέο εμαγσγέο 88 bcm. Σν Μεμηθφ παξάγεη ζήκεξα πεξίπνπ ην 75% ηεο εηήζηαο δήηεζεο ηνπ ησλ 67 bcm. Τπάξρεη εθηεηακέλε ζχλδεζε αγσγψλ θαη ζεκαληηθέο ξνέο θπζηθνχ αεξίνπ κεηαμχ Καλαδά θαη Ζ.Π.Α., δεκηνπξγψληαο κηα εμαηξεηηθά νινθιεξσκέλε πεξηθεξεηαθή αγνξά. Οη ζπλδέζεηο κεηαμχ Ζ.Π.Α. θαη Μεμηθνχ απμάλνληαη επίζεο (Δηθφλα 4.1). Εικόνα 4.1: Θ υποδομι φυςικοφ αερίου τθσ Βόρειασ Αμερικισ (Natural Gas Market Review 2009) 1 ΚΕΥΑΛΑΙΟ 4: ΠΕΡΙΥΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΛΤΗ

102 4.2.1 Εήηεζε αεξίνπ ην ελάξην Αλαθνξάο, ε πξνβιεπφκελε δήηεζε θπζηθνχ αεξίνπ ζηε Βφξεηα Ακεξηθή, ζεκεηψλεη κηα ζπλνιηθή αχμεζε ηεο ηάμεο ηνπ 10% θαηά ηε δηάξθεηα ηεο πεξηφδνπ , κε κηα ειαθξά κείσζε ζην άκεζν κέιινλ θαηά ηε δηάξθεηα κηαο ήπηαο νηθνλνκηθήο αλάθακςεο θη έπεηηα κηα ζηαζεξή αχμεζε απφ ηηο αξρέο ηεο δεθαεηίαο ηνπ 2010, θαζψο ε δήηεζε γηα ηελ παξαγσγή ειεθηξηθήο ελέξγεηαο εληζρχεηαη, φπσο θαίλεηαη θαη ζην δηάγξακκα 4.1. Ζ ζπλνιηθή δήηεζε εληζρχεηαη θαηά 80 bcm απφ ην 2007 σο ην 2030, φληαο ζεκαληηθά κηθξφηεξε απφ ηελ αχμεζε ησλ 260 bcm πνπ ζεκεηψζεθε απφ ην ρακειφηεξν ζεκείν ηεο ην 1986, έσο ην Πάλσ απφ ην ήκηζπ απηήο ηεο πεξηθεξεηαθήο αχμεζεο ζηε δήηεζε, πξνέξρεηαη απφ ην Μεμηθφ, ζε φιε ηε δηάξθεηα ηεο πξνβιεπφκελεο πεξηφδνπ, κε ηε δήηεζε λα απμάλεηαη κφιηο πάλσ απφ ην 1/3 ζηνλ Καλαδά, ελψ ζηηο Ζ.Π.Α. ππάξρεη αθφκα θαη κηα νξηαθή πηψζε σο ην Ζ ειεθηξνπαξαγσγή παξακέλεη ν θχξηνο νδεγφο αχμεζεο ηεο δήηεζεο, παξ φιεο ηηο ζπλνιηθέο βειηηψζεηο ηεο ζεξκηθήο απνδνηηθφηεηαο εμαηηίαο ηεο απφζπξζεο θαη ηεο αληηθαηάζηαζεο παιηφηεξσλ κνλάδσλ κε απνδνηηθφηεξνπο αεξηνζηξφβηινπο ζπλδπαζκέλνπ θχθινπ (CCGTs) θαη αεξηνζηξνβίινπο αλνηθηνχ θχθινπ (open cycle turbines). Ζ δήηεζε θπζηθνχ αεξίνπ ζηνλ νηθηαθφ ηνκέα απμάλεηαη κε πνιχ αξγφ ξπζκφ ελψ ε βηνκεραληθή δήηεζε ππνρσξεί ειαθξψο ζε φιε ηε δηάξθεηα ηεο πξνβιεπφκελεο πεξηφδνπ. ε νξηζκέλνπο θπβεξλεηηθνχο θχθινπο, κηα κεγάιε δπλεηηθή αγνξά γηα ην θπζηθφ αέξην ζεσξείηαη απφ ηελ αχμεζε ηεο ππνθαηάζηαζεο ησλ πξντφλησλ πεηξειαίνπ ζηηο κεηαθνξέο. Ωζηφζν, αλ θαη ην ζπκπηεζκέλν θπζηθφ αέξην (CNG) θαη κεξηθψο ην LNG, ρξεζηκνπνηείηαη ήδε ζε ηνπηθνχο ζηφινπο νρεκάησλ (φπσο ιεσθνξεία), ε επξεία δεκφζηα ρξήζε ηνπ αεξίνπ ζηηο κεηαθνξέο ζα πεξηνξηζηεί απφ ηελ έιιεηςε ππνδνκήο αλεθνδηαζκνχ, ην απμεκέλν θφζηνο θαη ην κηθξφηεξν θάζκα αλεθνδηαζκνχ ησλ νρεκάησλ CNG. Νέα κέηξα γηα ηελ αληηκεηψπηζε ησλ απμαλφκελσλ εθπνκπψλ ησλ αεξίσλ ηνπ ζεξκνθεπίνπ είλαη ςειά ζηελ πνιηηηθή αηδέληα θαη ησλ ηξηψλ ρσξψλ. Ζ λέα θπβέξλεζε ησλ Ζ.Π.Α. (πξνεδξία Οκπάκα) έρεη δψζεη πξνηεξαηφηεηα ζηελ εηζαγσγή λνκνζεζίαο ψζηε λα θαηαζηεί δπλαηή ε δεκηνπξγία ελφο ζπζηήκαηνο αλψηαηνπ νξίνπ θαη εκπνξίαο ησλ αεξίσλ ηνπ ζεξκνθεπίνπ (cap-and-trade system). Οη πηζαλέο κειινληηθέο λνκνζεηηθέο πξάμεηο θαηεπζχλνπλ ήδε ηηο επελδπηηθέο απνθάζεηο ζηνλ ηνκέα ηεο ειεθηξνπαξαγσγήο, πξνο κνλάδεο κε ρακειφηεξν «ίρλνο» άλζξαθα θαη ζε θάπνηεο πεξηπηψζεηο, ζηελ αλαβνιή απνθάζεσλ, εηδηθά ζε αλζξαθηθέο κνλάδεο, κέρξη νη πνιηηηθέο λα μεθαζαξηζηνχλ πεξηζζφηεξν. ην ελάξην 450, ην νπνίν ζεσξεί φ,ηη έλα επξχ θάζκα πνιηηηθψλ κέηξσλ εηζάγεηαη γηα ηε κείσζε ηεο αχμεζεο ησλ εθπνκπψλ ζε φιε ηελ πεξηθέξεηα, ε δήηεζε θπζηθνχ αεξίνπ είλαη αξρηθά κηθξφηεξε ζε ζρέζε κε ην ελάξην Αλαθνξάο, αιιά απμάλεηαη γξήγνξα ζε πνιχ πςειά επίπεδα ζηα κέζα ηεο δεθαεηίαο ηνπ 2020, πξηλ κεησζεί ζε έλα επίπεδν πνιχ ρακειφηεξν ζε ζρέζε κε ην ελάξην Αλαθνξάο ην ΚΕΥΑΛΑΙΟ 4: ΠΕΡΙΥΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΛΤΗ