«Επεξεργασία και διάθεση υγρών αποβλήτων από οινοποιεία και βιομηχανίες παραγωγής ούζου στο νησί της Σάμου».

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "«Επεξεργασία και διάθεση υγρών αποβλήτων από οινοποιεία και βιομηχανίες παραγωγής ούζου στο νησί της Σάμου»."

Transcript

1 Πανεπιστήμιο Αιγαίου Σχολή Περιβάλλοντος Τμήμα Περιβάλλοντος Τίτλος πτυχιακής εργασίας: «Επεξεργασία και διάθεση υγρών αποβλήτων από οινοποιεία και βιομηχανίες παραγωγής ούζου στο νησί της Σάμου». Υπεύθυνος καθηγητής: Στασινάκης Αθανάσιος Ονοματεπώνυμο: Χατζηαντωνίου Πάτρα Α.Μ: 141/ Μυτιλήνη

2 Στον πιο σημαντικό άνθρωπο της ζωής μού, τη μητέρα μου 2

3 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Θα ήθελα να ευχαριστήσω αρχικά την μητέρα που με στήριξε καθ όλη τη διάρκεια των σπουδών μου, και μου έδωσε την ευκαιρία να πραγματοποιήσω ένα από τα όνειρο μου. Το πιο πιστό μου σύντροφο της ζωής μου, την αδερφή μου. Τον κ. Αθανάσιο Στασινάκη, επίκουρο καθηγητή του Τμήματος Περιβάλλοντος του Πανεπιστημίου Αιγαίου, για την ανάθεση του συγκεκριμένου θέματος με ιδιαίτερο επιστημονικό ενδιαφέρον, για τη σωστή καθοδήγηση και τις πολύτιμες συμβουλές κατά τη διάρκεια γραφής της πτυχιακής εργασίας μου. Τον κ. Ιωσήφ Μποτετζάγια για τις χρήσιμες περιβαλλοντικές πληροφορίες που μου παρείχε, σε μία δύσκολη περίπτωση που αντιμετώπισα. Τον Ηρακλή για την κατανόηση και την υπομονή που έδειξε όλα τα χρόνια των φοιτητικών μου σπουδών. Τέλος θέλω να ευχαριστήσω τις φίλες μου Αλίνα, Γιασεμή, Ελένη, Τζένη και Χριστίνα για την αγάπη που μου δείχνουν, καθώς επίσης για τις υπεροχές στιγμές που μου έχουμε ζήσει. Δεν θα τις ξεχάσω ποτέ. 3

4 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΟΙΝΟΥ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΟΥΖΟΥ ΥΓΡΑ ΑΠΟΒΛΗΤΑ ΠΟΙΟΤΙΚΑ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΥΓΡΑ ΑΠΟΒΛΗΤΑ ΑΠΟ ΟΙΝΟΠΟΙΕΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΥΓΡΑ ΑΠΟΒΛΗΤΑ ΑΠΟ ΟΙΝΟΠΟΙΕΙΑ ΥΓΡΑ ΑΠΟΒΛΗΤΑ ΑΠΟ ΠΟΤΟΠΟΙΕΙΑ ΟΥΖΟΥ ΜΕΘΟΔΟΙ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΒΑΣΙΚΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΜΕΘΟΔΩΝ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΘΕΣΗ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΘΕΣΗ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΑΠΟ ΟΙΝΟΠΟΙΕΙΑ ΣΗΠΤΙΚΕΣ ΔΕΞΑΜΕΝΕΣ ΑΠΟΡΡΟΦΗΤΙΚΟΣ ΒΟΘΡΟΣ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΥΓΡΟΤΟΠΟΙ ΜΕΘΟΔΟΙ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΥΓΡΏΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΑΠΟ ΒΙΟΜΙΧΑΝΙΕΣ ΠΑΡΑΩΓΗΣ ΟΥΖΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΒΑΡΕΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΣΗΣ ΒΑΡΕΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ ΑΠΟ ΥΠΟΛΕΙΜΜΑ ΑΠΟΣΤΑΞΗΣ ΟΥΖΟΥ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΩΤΗΜΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΟΙΝΟΠΟΙΕΙΑ ΣΑΜΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΘΕΣΗ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΑΠΟ ΟΙΝΟΠΟΙΕΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΠΟ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΟΥΖΟΥ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΘΕΣΗ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΑΠΟ ΠΟΤΟΠΟΕΙΕΣ ΟΥΖΟΥ ΠΟΤΟΠΟΙΙΑ ΖΑΡΜΠΑΝΗ ΠΟΤΟΠΟΙΙΑ ΓΙΟΚΑΡΙΝΗ

5 ΠΟΤΟΠΟΙΙΑ ΦΡΑΤΖΕΣΚΟΥ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

6 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Μία από τις βασικές πηγές εισοδήματος για τη νεότερη Σάμο προέρχεται από την καλλιέργεια της αμπέλου και την εμπορία των προϊόντων της. Η παρούσα πτυχιακή εργασία εστιάζεται σε βιομηχανικές μονάδες παράγωγης κρασιού και ούζου. Αφορμή όμως για τη σύνταξη της εργασίας είναι η παραγωγή από αυτά αποβλήτων κυρίως υγρών τα οποία έχουν εξεταστεί και δηλώνουν ότι μπορούν να δημιουργήσουν διάφορά περιβαλλοντικά προβλήματα. Στο πλαίσιο αυτών των συνθηκών, η εργασία επικεντρώθηκε σε μεθόδους επεξεργασίας και διάθεσης υγρών απόβλητων από οινοποιεία και ποτοποιίες ούζου. Με συγκεκριμένο ερευνητικό μέρος που αφορά την ανάκτηση πληροφοριών στο τομέα αυτό, στο νησί της Σάμου. Η εμπορική παραγωγή του κρασιού οδηγεί στην παραγωγή μεγάλων όγκων υγρών αποβλήτων τα οποία περιέχουν χαρακτηριστικά μεγάλων ποσών οργανικών υλικών και αλάτων, αποτέλεσμα διαδικασιών καθαρισμού και απώλειας προϊόντων κατά τη διάρκεια της παραγωγή. Ενώ η παραγωγή κρασιού δεν έχει φήμη ως ρυπογόνος βιομηχανία, τα χαρακτηριστικά των υγρών απόβλητων οινοποιείων, δείχνουν ότι έχουν τη δυνατότητα να θέσουν απειλή για το περιβάλλον. Η διάθεση αυτών των υγρών αντιπροσωπεύει ένα σημαντικό κόστος για τους παραγωγούς κρασιού. Κατά συνέπεια, ο προσδιορισμός για την επιλογή αποτελεσματικής διάθεσης με χαμηλό κόστος των υγρών αποβλήτων από για τα οινοποιεία αποτελεί τομέα υψηλής προτεραιότητας. Η παραγωγή ούζου στην Ελλάδα κατέχει το μεγαλύτερο ποσοστό συνολικής παραγωγής αλκοολούχων ποτών. Μέχρι και πριν λίγα χρόνια δεν είχε γίνει κάποια αναφορά για την παρουσία βαρέων μετάλλων σε υγρά απόβλητα που προέρχονται, από υπολείμματα της διαδικασίας απόσταξης ούζου σε παραδοσιακούς χάλκινους άμβυκας, παρά μόνο σε κατηγορίες υγρών απόβλητων που δεν παρουσίαζαν κάποιο σημαντικό πρόβλημα διαχείρισης. Επομένως η ανάγκη για τεχνολογίες απομάκρυνσης τέτοιων απόβλητων σε βιομηχανίες που παράγουν αλκοολούχα ποτά με απόσταξη είναι επιτακτική. Τα βαρέα μέταλλα θέτουν σε κίνδυνο τη δημόσια υγεία και τους ζωντανούς οργανισμούς. 6

7 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το κρασί είναι το προϊόν που προκύπτει από τη αλκοολική ζύμωση των σακχάρων του χυμού του σταφυλιού. Η λέξη κρασί προέρχεται από το «κράμα», δηλαδή την ανάμιξή του με νερό που έκαναν οι αρχαίοι έλληνες προκειμένου να το καταναλώσουν χωρίς τις συνέπειες της μέθης. Υπάρχουν αρκετοί λαοί στον κόσμο, όπου το αμπέλι και το κρασί ήταν ή είναι στενά δεμένο με την καθημερινή ζωή τους. Το κρασί στην καθημερινότητα της Ελλάδας αποτελεί μια πανάρχαια υπόθεση. Για την ακρίβεια, χάνεται στα βάθη του χρόνου. Η σχέση του αμπελιού, που καλλιεργείτο και καλλιεργείται σχεδόν σε όλη την Ελλάδα και βέβαια του κρασιού, που παράγεται και καταναλώνεται διαχρονικά, είναι μακρόχρονες. Τόσο τα προϊόντα της αμπέλου, όσο και το κρασί αποτελούν βασικά πολιτισμικά, κοινωνικά και διατροφικά αγαθά των Ελλήνων. Όπως αναφέραμε η οινοποίηση είναι μια από τις παραδοσιακότερες γεωργικές βιομηχανίες στην Ελλάδα. Από τους αρχαίους χρόνους, η Ελλάδα έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη της κουλτούρα του κρασιού της Ευρώπης. Tα τελευταία σαράντα χρόνια η ελληνική βιομηχανία οίνου έχει παλέψει για να γίνουν γνωστά τα ελληνικά κρασιά. Τώρα, με μία μεγάλη ποικιλία και με ένα δυνατό κλίμα για την καλλιέργεια των σταφυλιών, καθώς επίσης και με την απαραίτητη τεχνογνωσία, το ελληνικό κρασί παρουσιάζει πλέον νέες δυνατότητές για την παγκόσμια κατανάλωση. Η συνολική ετήσια παραγωγή των σταφυλιών στην Ελλάδα είναι περίπου 1,6 εκατομμύρια τόνοι ενώ η συνολική έκταση των αμπελώνων είναι 171 χιλιάδες εκτάρια που καλύπτουν το 4,9% της συνολικής καλλιεργημένης περιοχής. Η παραγωγή οίνου είναι περίπου 5 εκατομμύρια εκατόλιτρα, με 40% κόκκινο και άσπρο κρασί 60%. Αυτό το ποσό αντιπροσωπεύει 1,8% από την παγκόσμια παραγωγή και το 3,35% της ευρωπαϊκής παραγωγής. Το 65% του κρασιού παράγεται από οργανωμένες οινοποιίες και είναι διαθέσιμο στην αγορά ενώ η παραγωγή για προσωπική κατανάλωση είναι το υπόλοιπο 35%. Οι οργανωμένες οινοποιίες είναι περίπου 320, από το οποίο τα 250 είναι ιδιωτικά και τα υπόλοιπά είναι ενώσεις, με περίπου m 3 σύνολο ικανότητα δεξαμενών. (Vlyssides et al 2005) Πίνακας 1.1 Οινοπαραγωγή στην Ελλάδα (Eurostat) Αριθ. αμπελουργικών εκμεταλλεύσεων Έκταση αμπελώνων 67 (2005/06) εκτάρια Όγκος (μ. ό. 2005/06) εκατό-λιτρα

8 Εικόνα 1.1 Χάρτης της Ελλάδας με τις πιο διάσημες περιφέρειες παραγωγής κρασιού (Food Industry in Greece) Μία από τις βασικές πηγές εισοδήματος για τη νεότερη Σάμο προέρχεται από την καλλιέργεια της αμπέλου και την εμπορία των προϊόντων της. Η αμπελοκαλλιέργεια αποτελούσε ήδη από την Αρχαιότητα μια πολύ καλή και προσοδοφόρα οικονομική δραστηριότητα, αν και στα Αρχαία χρόνια το σαμιώτικο κρασί δεν ήταν τόσο φημισμένο όσο στα Νεότερα. Η καλλιέργεια του αμπελιού στη Σάμο θα πρέπει να τοποθετηθεί στα π.χ. Μετά τον εποικισμό του νησιού, στο β μισό του 16ου αιώνα, αναπτύχθηκε πάρα πολύ η καλλιέργεια μοσχάτων αμπελιών, που ευνοούνται από το έδαφος και το κλίμα της Σάμου και παράγουν σταφύλια λευκά, υποκίτρινα με λεπτόφλουδες ρώγες, με πολλά αρώματα και γλυκύτητα. Από αυτά παράγεται το μοσχάτο κρασί ή ανθοσμίας οίνος, όπως χαρακτηρίστηκε, επειδή το άρωμά του θυμίζει αρώματα λουλουδιών του νησιού. Η παραγωγή οίνων Σάμου με σημαντικές διακυμάνσεις κατά μεγάλες χρονικές περιόδους πρέπει κατά μέσον όρο να εκτιμηθεί στις HI. Αποτελεί δηλ. το 2-2,5 % της ελληνικής οινοπαραγωγής, η οποία ως προαναφέρεται είναι το 1,5% της παγκόσμιας. Ο οίνος αποτελούσε και αποτελεί για τη Σάμο από οικονομική άποψη σταθερά το δεύτερο, μετά το λάδι και τις ελιές, προϊόν. Η συστηματοποιημένη εξαγωγική εμπορία των οίνων Σάμου άρχισε να διαμορφώνεται κατά τον 19 ο αιώνα. Η ραγδαία εξέλιξή των επικοινωνιακών συνθηκών παγκόσμια έδωσε μεγάλη ώθηση στις εμπορικές συναλλαγές. Αυτό είχε ανάλογη ευεργετική επίπτωση στην εμπορία των οίνων Σάμου. Έτσι ο 20 ος αιώνας βρίσκει το οινεμπόριο στη Σάμο σε άνθηση. Οι οινέμποροι με αξιόλογη κτιριακή και τεχνική υποδομή, που την ενισχύουν και την προσαρμόζουν στις εξελισσόμενες απαιτήσεις της αγοράς, παίζουν όλο και σημαντικότερο ρόλο. Τελικά η ολοκλήρωση για τη πλήρη συνεργατική οργάνωση τη σύσταση των Οινοποιητικών Συνεταιρισμών Σάμου πραγματοποιήθηκε το 1934 με το νόμο 6085/ «Περί Οργανώσεως της οινοπαραγωγής Σάμου» (Μάριος Κεντούρης, 2000). Σήμερα στην Σάμο καλλιεργούνται στρέμματα περίπου με ετήσια παραγωγή περίπου τόνους σταφύλια. 8

9 Πίνακας 1.2 Οι κυριότερες οινοποιήσιμες ποικιλίες αμπέλου που καλλιεργούνται στη Σάμο έτος (Διεύθυνση Γεωργίας Σάμου) α/α Ποικιλία Παρατηρήσεις Έκταση % (στρέμματα) 1. Μοσχάτο Σάμου V.Q.P.R.D ,5 83,53 2. Φωκιανό ,8 10,05 3. Μπεγλέρι - 625,0 3,32 4. Ρητινό - 112,0 0,59 5. Μανδηλαριά - 126,5 0,67 6. Κολοκυθάτο Διπλής χρήσης ,0 1,58 7. Λοιπά - 48,2 0,26 ΣΎΝΟΛΟ ,0 100,00 Τα V.Q.P.R.D. είναι κρασιά, τα οποία με το προεδρικό διάταγμα 212/82 χαρακτηρίστηκαν ως «ονομασίας προελεύσεως "Σάμος" ελεγχόμενη». (Κωνσταντίνος Χρήστου, 2007) Ούζο Η λέξη ούζο αποτελεί παράφραση της ιταλικής λέξης uso που σημαίνει χρήση. Αυτή η λέξη αναγραφόταν σε κιβώτια που περιείχαν το συγκεκριμένο ποτό και στέλνονταν από το Τύρναβο προς το εξωτερικό. Για να ονομαστεί ένα προϊόν ούζο θα πρέπει: 1. Να παράγεται στην Ελλάδα (ονομασία προέλευσης) 2. Να έχει αρωματιστεί δια της διαβροχής ή δια της απόσταξης με σπόρους γλυκάνισου προαιρετικά με μάραθο, μαστίχα Χίου και άλλα μυρωδικά. 3. Το ποσοστό του όγκου που έχει αρωματιστεί με απόσταξη πρέπει να είναι τουλάχιστον 20%. Με αυτό εννοούμε ότι το 20% προέρχεται από απόσταξη στέμφυλων αλλά ότι με απόσταξη το οινόπνευμά αντλεί άρωμα των μυρωδικών. Πλήθος ιστορικών μαρτυριών τεκμηριώνουν ότι η παρασκευή του ούζου ήταν διαδεδομένη στον ελληνικό χώρο από αιώνων. Η ονομασία ούζο εμφανίστηκε πιθανότατα κατά τα τέλη του 19 ου αιώνα και υπάρχουν διάφορες ερμηνείες για την προέλευσή της. Αποτελεί πάντως σήμερα αδιαμφισβήτητο γεγονός ότι πρόκειται για ένα αποκλειστικά ελληνικό αλκοολούχο ποτό που παράγεται στην Ελλάδα και στην Κύπρο, όπως άλλωστε αποτυπώθηκε και στον καν. (ΕΟΚ) 1576/89 (σχετ. παράγραφος 3 του στοιχείου της παραγράφου 4 του άρθρου 1). Η γεωγραφική ένδειξη «ούζο» αντικαθιστά υποχρεωτικά την επωνυμία πώλησης αποσταγμένο anis. Ούζο ονομάζεται το αλκοολούχο ποτό με γλυκάνισο που παράγεται παραδοσιακά με σύμμειξη αλκοολών που έχουν αρωματισθεί με απόσταξη ή διαβροχή με σπόρους ανίσου και ενδεχόμενα μαράθου, μαστίχα από το ιθαγενές μαστιχόδενδρο της Χίου (Pistacia Lentisus Chia ή Latifolia) και άλλους αρωματικούς σπόρους, φυτά και καρπούς. (Τεχνικός φάκελος για την γεωγραφική ένδειξη «ούζο»). Στη αρχές της δεκαετίας του '80, το ούζο ήταν πρώτο σε πωλήσεις με διαφορά από το δεύτερο (μπράντυ) και το τρίτο (ουίσκι).το 1999, το ούζο κατέλαβε το 27,6% της συνολικής κατανάλωσης αλκοολούχων ποτών σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της Eurostat, οι εξαγωγές του έτους 2005 των ελληνικών Οινοπνευματωδών (Ούζου) σε 9

10 12 επιλεγμένες εξαγωγικές αγορές, σημείωσαν μεγάλη αύξηση, τόσο σε ποσότητα (15%) όσο και σε αξία (18%). Η τελική ποσότητα ήταν λίτρα, τα οποία «απέφεραν» Το συντριπτικά μεγαλύτερο μέρος των εξαγωγών στις συγκεκριμένες αγορές απορρόφησε η Γερμανία, ακολουθούμενη από την Αυστρία και τις Η.Π.Α. Πίνακας 1.3 Εξαγωγές ούζου από την Ελλάδα το 2005 (Eurostat) Α/Α Χώρα Εξαγωγής Ποσότητα 2005 σε Ποσότητα 2004 σε Διαφορά σε κιλά Ποσοστιαία διαφορά κιλά κιλά 1 Γερμανία % 2 Αυστρία % 3 Η.Π.Α % 1.1. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΟΙΝΟΥ Η διαδικασία της οινοποίησης προκύπτει από ένα συνονθύλευμα τεχνικών, οι οποίες έχουν σκοπό τη παραγωγή διαφόρων οίνων. Περαιτέρω ο εκσυγχρονισμός των οινοποιείων έχει επιτρέψει την ανάπτυξη και την εφαρμογή νέων τεχνικών που διασφαλίζουν καλύτερο έλεγχο των συνθηκών οινοποίησης. Στη συνέχεια ακολουθούν εν συντομία τα σημαντικότερα στάδια της οινοποιητικής διαδικασίας που εφαρμόζονται σε σύγχρονα οινοποιεία. Αποβοστρύχωση Αμέσως μετά από τη συλλογή τους (τρυγητό), τα σταφύλια οδηγούνται στις εγκαταστάσεις του οινοποιείου και συγκεκριμένα στο εκραγιστήριο, ανάλογα με την ποικιλία τους, διαχωρίζονται σε αντίστοιχες σταφυλοδόχους. Εκεί πραγματοποιείται το πρώτο στάδιο της επεξεργασίας τους, η αποβοστρύχωση που αφορά το διαχωρισμό των ραγών από τον κύριο μέρος των σταφυλιών. Σύνθλιψη Σε δεύτερο στάδιο λαμβάνει χώρα η σύνθλιψη των ραγών, κατά την διαδικασία αυτή, οι ράγες περνούν ανάμεσα από τους κυλίνδρους του θλιπτηρίου, όπου συνθλίβονται. Στην συνέχεια ο χυμός και η σταφυλόμαζα οδηγούνται σε δεξαμενές. Προσθήκη διοξειδίου του θείου Για την εξασφάλιση παρουσίας ικανής ποσότητας SO 2, γίνεται πρώτη προσθήκη του SO 2 πριν την ζύμωση, ενώ η τελευταία κατά το στάδιο της εμφιάλωσης. Όμως δεν αποκλείεται και η προσθήκη κατά τα ενδιάμεσα στάδια της διαδικασίας. Εκχύλιση Στην εκχύλιση διαχωρίζεται η λευκή με την ερυθρά οινοποίηση. Για την παραγωγή των ερυθρών και ροζέ κρασιών, ο χυμός παραμένει σε επαφή με τα στέμφυλα έτσι ο ανάλογος σταφυλοπολτός οδηγείται σε συγκεκριμένες δεξαμενές, προκείμενου να πραγματοποιηθεί η εκχύλιση των χρωστικών και των αρωματικών συστατικών. Στη λευκή οινοποίηση, το στάδιο της εκχύλισης λαμβάνει χώρα μικρότερο χρονικό διάστημα. 10

11 Πίεση Στην συνέχεια μετά την εκχύλιση, η σταφυλόμαζα συνήθως με τη χρήση αέρα δέχεται πίεση, στα πιεστήρια, με αυτή τη διαδικασία ολοκληρώνεται η παραγωγή του χυμού. Πρέπει να αναφερθεί ότι οι καλύτερης ποιότητας οίνοι παράγονται από χυμούς "ελευθέρας ροής", δηλαδή τους χυμούς που συλλέγονται πριν να εφαρμοστεί πίεση. Από τους χυμούς αυτούς παράγονται. οι εμφιαλωμένοι οίνοι υψηλής ποιότητας. Απολάσπωση Το γλεύκος από το πιεστήριο, οδηγείται σε δεξαμενές, όπου παραμένει για h σε θερμοκρασία 5-8 C, προκειμένου να διαυγάσει. Η διαδικασία αυτή πραγματοποιείται λόγω της βαρύτητας, έτσι τα παρόντα αιωρούμενα σωματίδια με τη βοήθεια της καθιζάνουν στο πυθμένα. Ζύμωση Μετά την απολάσπωση το γλεύκος οδηγείται στις δεξαμενές, όπου θα πραγματοποιηθεί η ζύμωση (ή θα συνεχιστεί/ολοκληρωθεί, για τους ερυθρούς οίνους). Κατά τη αλκοολική ζύμωση εκλύεται θερμική ενέργεια με αποτέλεσμα να αυξηθεί η θερμοκρασία. Η ιδανική θερμοκρασία ζύμωσης είναι C για τους ερυθρούς και C για τους λευκούς οίνους, αφού η επίτευξη υψηλότερων θερμοκρασιών συνεπάγεται απώλεια των αρωματικών συστατικών. Έτσι η διαδικασία της ζύμωσης γίνεται υπό ψύξη, σε δεξαμενές με διπλά τοιχώματα μέσα στα οποία κυκλοφορεί νερό που ψύχει το σύστημα. Μετά την ολοκλήρωση της αλκοολικής ζύμωσής είναι δυνατόν να λαμβάνει χώρα μια δεύτερη, η μηλογαλακτική που προκαλείται από την δράση των βακτηρίων, είναι μία πολύ σημαντική παράμετρος για την παραγωγή ερυθρών οίνων. Μετάγγιση Σε αυτό το στάδιο μετά το τέλος της ζύμωσης, ο οίνος μένει μέσα σε δεξαμενές για δύο περίπου εβδομάδες, κατά τη διάρκεια των οποίων καθιζάνουν τα στερεά υπολείμματα των σταφυλιών και τα νεκρά κύτταρα των ζυμών. Ακολουθεί η μετάγγιση του καθαρού οίνου από την επιφάνεια των δεξαμενών σε άλλες καθαρές δεξαμενές. Η μετάγγιση γίνεται για την επίτευξη μεγαλύτερης διαύγειας του οίνου, επιπρόσθετος η σύντομή επαφή με τον ατμοσφαιρικό οξυγόνο επηρεάζει θετικά τον οίνο. Ωρίμανση παλαίωση Τις περισσότερες φορές απαιτείται ο φρέσκος οίνος για ένα χρονικό διάστημα να παραμείνει και να μην δοθεί αμέσως για κατανάλωση, προκειμένου τα γευστικά του χαρακτηριστικά να ισορροπήσουν. Για το λόγο αυτό απαιτείται ένα χρονικό διάστημα προκειμένου να ωριμάσει. Η ωρίμανση του οίνου γίνεται είτε σε ανοξείδωτες δεξαμενές είτε σε δρύινα βαρέλια. Οι ανοξείδωτες δεξαμενές δεν επηρεάζουν το χαρακτήρα του παραγόμενου οίνου, αποτρέπουν όμως την επαφή του με το οξυγόνο. Αντίθετα, με τα βαρέλια εμπλουτίζουν τον οίνο με αρώματα από το ξύλο, όμως το πορώδες υλικό τους επιτρέπει την επαφή με το οξυγόνο και συνεπώς την ταχύτερη ωρίμανση τους. Ο χρόνος παλαίωσης μπορεί να είναι από λίγες εβδομάδες έως αρκετά χρόνια. Κατά την διαδικασία της παλαίωσης επέρχονται μεταβολές στο 11

12 χρώμα, την οσμή και την γεύση του οίνου. Η παλαίωση αφορά κυρίως τους ερυθρούς και λευκούς οίνους υψηλής ποιότητας. Η διάρκεια ποικίλει, ανάλογα με το κρασί, αποσκοπώντας πάντα στη βελτίωση του. Διαύγαση Η διαύγαση, αποτελείται από μια σειρά διαδικασιών που αποσκοπούν στην απαλλαγή του οίνου από τα αιωρούμενα σωματίδια που προκαλούν θόλωση. Αυτή η εφαρμογή πραγματοποιείται πριν την εμφιάλωση. Στο στάδιο αυτό, οι συνηθέστερές διαδικασίες που πραγματοποιούνται είναι οι παρακάτω: 1. Σταθεροποίηση: πραγματοποιείται με την ψύξη του οίνου σε θερμοκρασίες κάτω από το μηδέν, έτσι ώστε να καταβυθιστούν τα τρυγικά άλατα 2. Κολλάρισμα: αποσκοπεί στην απομάκρυνση των πρωτεϊνών που προκαλούν τη θόλωση, αλλά και στη μείωση των επιπέδων των ταινίνων που δημιουργούν ιζήματα και επηρεάζουν αρνητικά τα γευστικά χαρακτηριστικά του οίνου. Αποτέλεσμα της διαδικασίας αυτής είναι η μείωση του πολυφαινολικού περιεχομένου κυρίως στους λευκούς οίνους. Για την πραγματοποίηση του κολλαρίσματος χρησιμοποιούνται διάφορές ομάδες μορίων, όπως πρωτεΐνες, συνθετικά πολυμερή, πολυσακχαρίτες, πηκτή διοξειδίου του πυριτίου, μπετονίτης, καολίνης κτλ. 3. Φιλτράρισμα: είναι μία προαιρετική διαδικασία που έχει ως σκοπό την απομάκρυνση από τον οίνο των αιωρούμενων σωματιδίων και των μικροοργανισμών. Αρκετοί οινοποιοί αποφεύγουν την πραγματοποίηση της διαδικασίας αυτής, καθώς το φιλτράρισμα μπορεί να αφαίρεση σώμα και αρωματικές ουσίες από ένα κρασί. Πάντως, η λογική χρήση του φιλτραρίσματος αφήνει το κρασί σχεδόν ανέπαφο. Εμφιάλωση Πριν την εμφιάλωση πραγματοποιείται μια τελευταία προσθήκη διοξειδίου του θείου. Ο εμφιαλωμένος οίνος είναι πλέον έτοιμος προς την πώληση και την κατανάλωση. (Μαρία Αναστασιάδη, 2007) 12

13 Παραλαβή σταφυλιών Ζύγισμα- απορράγιση Στερεά απόβλητα (βοστρυχοί) Έκθλιψη ραγών- συμπίεση Στερεά απόβλητα (στέμφυλα) Ζύμωση Τσίπουρο Μετάγγισης κολλάρισμα Υγρά απόβλητα μεγάλου φορτίου (οινολάσπες) Υγρά απόβλητα μεγάλου φορτίου (ιζήματα) Απορροφητικός βόθρος Διαύγαση Παστερίωση Στερεά απόβλητα (γη διατομών & ιζήματα) Δεξαμενή συλλογής εξισορρόπησηςφυσικής χωνεύσεις Υγρά απόβλητα μικρού φορτίου Ψύξη Διαύγαση Εμφιάλωση Σωροί συγκομποστοποίησης Παραγωγή κομπόστας Υγρά απόβλητα μεγάλου φορτίου (γη διατομών & ιζήματα) Αποθήκευση Τελική διάθεση Σχήμα1.1 Διάγραμμα ροής παραγωγικής διαδικασίας και αποβλήτων οινοποιείων (Δημήτρη Γεωργάκη, 2010) 13

14 1.2. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΟΥΖΟΥ Η διαφορά του ούζου με τα άλλα αλκοολούχα ποτά είναι ο τρόπος αρωματισμού αυτό περιέχει άρωμα γλυκάνισου. Η παραλαβή των αρωματικών ουσιών στο ούζο γίνεται με απόσταξή των σπόρων σε διάλυμα νερού και αλκοόλης. Το ούζο παρασκευάζεται μετά από απόσταξη υδραλκοολικού διαλύματος (διάλυμα νερού-αιθανόλης) αναμεμειγμένου με σπόρους γλυκάνισου ή μάραθου, μαστίχα και άλλων φυτών. Πριν την απόσταξη μπορεί να γίνει εκχύλιση των επιλεγόμενων διαφόρων σπόρων με μικρή ποσότητα αλκοόλης για λίγες ώρες έτσι ώστε να μαλακώσει ο σπόρος και να δώσει περισσότερο άρωμα. Κατόπιν ξεκινά η απόσταξη με ατμό που παράγεται από τον ατμολέβητα. Ο τρόπος παρασκευής ποικίλει ενώ οι αναλογίες των υλικών που χρησιμοποιούνται δεν είναι πάντα οι ίδιες. Η απόσταξη ξεκινά με έντονη θερμοκρασία στους 80 C και στην συνέχεια η παροχή του ατμού ελαττώνεται για να φτάσει στους 60 C. Το "μυστικό" της απόσταξης ούζου είναι ο διαχωρισμός του αποστάγματος σε τρία κλάσματα (κοψίματα). Το πρώτο κλάσμα λέγεται "κεφάλη", το δεύτερο "καρδία" και το τρίτο "ουρά". Στο πρώτο κλάσμα περιέχονται πολύ πτητικά συστατικά τα οποία θεωρούνται ανεπιθύμητα στο υγρό απόσταγμα, τα οποία απομακρύνονται πρώτα, καθώς το αποσταγμένο υγρό οδεύει προς τον άμβυκα. Τα "κοψίματα" γίνονται βάση τον επιθυμητό αλκοολικό τίτλο, δηλαδή το πρώτο περίπου στους 80, το δεύτερο στους 30 και το τρίτο στους 6-7. Ο τρόπος παρασκευής ποικίλει ανάλογα με την διάρκεια της απόσταξης και την παραγόμενη ποσότητα. Η "καρδία" του αποστάγματος αποτελεί το κομμάτι που θα δώσει το τελικό ούζο. Οι "κεφαλές" και ιδιαίτερα οι "ουρές", οι όποιες περιέχουν τα πιο έντονα αρωματικά συστατικά, συνήθως αναμιγνύονται και επαναποστάζονται. Σε αυτή την απόσταξη δεν προστίθενται αρωματικοί σπόροι. Αυτό το απόσταγμα χρησιμοποιείται για την παραγωγή ενός ούζου διαφορετικής ποιότητας. Δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί και τρίτη απόσταξη από τις "κεφαλές" και τις "ουρές" που προκύπτουν (Ελευθερίου Γ. Χαλαράκη, 2000) Αν θέλουμε να λάβουμε ένα απόσταγμα με περιεκτικότητα σε αλκοόλη βαθμούς τοποθετείτε σε βραστήρα 5 λίτρα καθαρής αλκοόλης, 5 λίτρα νερό, 30 γραμμάρια σπόρων γλυκάνισου και ποσότητες αρωματικών συστατικών. Με αυτή τη διαδικασία συλλέγουμε 6 λίτρα αποστάγματος και τα αραιώνουμε με ακόμα 6 λίτρα νερό. Πριν το απόσταγμα καταλήξει στις φιάλες, αραιώνεται με μαλακό νερό ώστε το τελικό προϊόν να αποκτήσει τον επιθυμητό αλκοολικό τίτλο. Έτσι το νερό που περιέχεται στο προϊόν έχει ουδέτερη γεύση και δεν επηρεάζει καθόλου την ποιότητα του. Το απόσταγμα αναμειγνύεται με το νερό μέσω συστήματος Αντιστροφής Όσμωσης το σύστημα αυτό με σειρά από ειδικά φίλτρα απαλλάσσει το νερό από κάθε μικροβιακό φορτίο και από τα άλατα. Ακόλουθη αραίωση και ομογενοποιήσει του αποστάγματος σε ειδικό αναδευτήρα για να γίνει ο τελικός προσδιορισμός του κάθε ούζου ως προς τους οινοπνευματικούς βαθμούς 40% vol για το ούζο Νο7 και 46% για το ούζο Νο5. Όταν το προϊόν πλήρη τις ποιοτικές προϋποθέσεις μεταφέρεται στην τελική του αποθήκευση σε ανοξείδωτες ψυκτικές δεξαμενές αποθήκευσης για κάθε προϊόν ξεχωριστά. 14

15 Στη διαδικασία της εμφιαλώσεις το τελικό προϊόν φιλτράρεται από ανοξείδωτο φίλτρο και πηγαίνει στο σύστημα εμφιαλώσεις, σφράγισης και ετικετοποίησης των φιαλών. Κάθε αποσταγματοποιός έχει το δικό του μυστικό δηλαδή το είδος και την αναλογία των αρωματικών σπόρων που χρησιμοποιεί. Ακόμη διαφοροποιείται ως προς το κλάσμα της απόσταξης που θα χρησιμοποιήσει, την εκχύλιση πριν την απόσταξη, την ταχύτητα απόσταξης, το μέγεθος του καζανιού. Όλα αυτά διαφοροποιούν τους οργανοληπτικούς χαρακτήρες που θα έχει το τελικό απόσταγμα. Η παραγωγή του ούζου όπως συνήθως γίνεται στην Ελλάδα στις μεγαλύτερες βιομηχανίες του κλάδου βασίζεται στην: Προμήθεια ή παραγωγή οινοπνεύματος Διαβροχή σπόρων με αλκοόλη Προμήθεια Ανάμιξη νερού, ή παραγωγή αρωματικών σπόρων και οινοπνεύματος οινοπνεύματος Παραγωγή αποστάγματος Πρώτη απόσταξη Εύγεστο μέρος "καρδία" παραγωγή τελικού ούζου Δεύτερη απόσταξη Ανάμιξη "κεφαλές" και "ουρές" παραγωγή ούζου διαφορετικής ποιότητας Τελικό απόσταγμα αναμιγνύεται με νερό Αντίστροφή όσμωση Αραίωση σε ειδικό αναδευτήρα Προσδιορισμός οινοπνευματικού βαθμού Τελική αποθήκευση Ανοξείδωτες δεξαμενές Εμφιάλωση Διανομή Σχήμα 1.2 Διαδικασία παραγωγής ούζου 15

16 2. ΥΓΡΑ ΑΠΟΒΛΗΤΑ Υγρά βιομηχανικά απόβλητα ονομάζονται τα απόβλητα που απορρίπτονται από κτίρια και χώρους που χρησιμοποιούνται για οποιαδήποτε εμπορική ή βιομηχανική δραστηριότητα και τα οποία δεν είναι οικιακά λύματα ή όμβρια ύδατα (οδηγία 91/271/ΕΟΚ ). Είναι δηλαδή τα υγρά απόβλητα των βιομηχανικών ή βιοτεχνικών εγκαταστάσεων, που δημιουργούνται κατά την παραγωγική διαδικασία και μπορεί να περιέχουν υπολείμματα των υλών που χρησιμοποιούνται. Δεν συμπεριλαμβάνονται τα λύματα του προσωπικού τα οποία κατατάσσονται στα αστικά λύματα. (Ευθύμιος Νταρακάς, 2006) 2.1. ΠΟΙΟΤΙΚΑ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ Κατά τη διάρκεια της ανάλυσης και σχεδιασμού ενός συστήματος επεξεργασίας αποβλήτων είναι απαραίτητο να λαμβάνονται υπόψη οι παράγοντες εκείνοι που επηρεάζουν το μέγεθός, τη λειτουργία και την απόδοση των διαφόρων συσκευών. Ανάμεσα στους παράγοντες που επηρεάζουν τον σχεδιασμό των επιμέρους διατάξεων σε μία εγκατάσταση επεξεργασίας σημαντικό ρόλο παίζουν οι παράμετροι που χαρακτηρίζουν την ποσότητα αλλά και την ποιότητα των αποβλήτων. Ως συνέπεια, ο καθορισμός της ογκομετρικής παροχής των αποβλήτων και τις συγκέντρωσης των ρυπαντικών ουσιών που πρόκειται να απομακρυνθούν είναι απαραίτητο να πραγματοποιείται από τα αρχικά στάδια μιας μελέτης σχεδιασμού. (Αθανάσιος Γ. Κούγκολος, 2005) 2.2. ΥΓΡΑ ΑΠΟΒΛΗΤΑ ΑΠΟ ΟΙΝΟΠΟΙΕΙΑ Η ποσότητα και η ποιότητα των υγρών αποβλήτων ενός οινοποιείου εξαρτάται από το τύπο του κρασιού (άσπρου ή κόκκινου), τις διαδικασίες που ακολουθούνται για την παραγωγή του κρασιού καθώς επίσης και όγκος των δεξαμενών που χρησιμοποιούνται. (Vlyssides et al 2005) Οι παράμετροι που έχουν καθοριστεί για των προσδιορισμό των φυσικών και χημικών χαρακτηριστικών των υγρών αποβλήτων από την παραγωγική διαδικασία κρασιού, είναι οι έξεις: ph, Ολικά Στερεά (Total solids) (mg/l), Ολικά Πτητικά Στερεά (Total volatile solids (TVS)) (mg/l), αιωρούμενα στερεά (Suspended solids) (mg/l), πτητικά αιωρούμενα στερεά (Suspended volatile solids) (mg/l), Βιοχημικά απαιτούμενο οξυγόνο (BOD 5 ) (mg/l), χημική απαίτηση σε οξυγόνο (COD) (mg/l), ολικό άζωτο (Total Nitrogen) (mg/l), ολικός φώσφορος (Total Phosphorous) (mg/l), λίπη και έλαια (fats and oils) (mg / L), φαινολικές ενώσεις (Total phenolic compounds) (mg/l) και τα βαρέα μέταλλα (heavy metals). Ανάλογα με την περίοδο εργασίας το ρυπαντικό φορτίο των υγρών αποβλήτων σε ένα οινοποιείο μπορεί να διαφοροποιείται σημαντικά κατά τη διάρκεια του έτους. (LIFE Project,2011) 16

17 Πίνακας 2.1 Χαρακτηριστικά των τελικών υγρών αποβλήτων που παράγονται από όλα τα στάδια της παραγωγής κρασιού (Vlyssides et al 2005). Την περίοδο που ξεκινά ο τρύγος οι συγκεντρώσεις των COD και BOD 5 είναι πολύ υψηλές, Εξαιτίας των υψηλών επιπέδων της οργανικής ύλης που περιέχουν τα υγρά απόβλητα. Το οργανικό περιεχόμενο των υγρών αποβλήτων οινοποιείου αποτελείται από εξαιρετικά διαλυτά σάκχαρα, αλκοόλες, οξέα και υψηλού μοριακού βάρους ενώσεις (π.χ., πολυφαινόλες, τανίνες και λιγνίνες) δεν αφαιρούνται εύκολα με βιολογικά μέσα και μόνο. Σε αντίθεση τα επίπεδα της οργανικής ύλης μειώνονται την περίοδο που δεν υπάρχει τρύγος, λόγω ότι τα λύματα παράγονται μόνο μέσα από τις δραστηριότητες καθαρισμού καθώς δεν υπάρχει παραγωγική διαδικασία κρασιού. (Lida Ioannou et al 2005) Εκτός από το οργανικό υλικό που υπάρχει μέσα στα υγρά απόβλητα από οινοποιεία είναι και τα ανόργανα που χρειάζεται να τα γνωρίζουμε για την σωστή διαχείριση τους. Πίνακας 2.2 Ανόργανα συστατικά στα υγρά απόβλητα από οινοποιεία (Mosse et al 2011) Παράμετρος Μονάδα Ελάχιστη Μεγίστη Μέσος όρος Αναφορές Total Kjeldahl mg/l [1,2,3,4] Nitrogen (TKN) P mg/l [1,2,3,4] Na mg/l [1,5] K mg/l [1,5] Ca mg/l [1,5] Mg mg/l [1,5] Fe mg/l [1] Mn mg/l < [1] Cu μg/l < [1] Zn μg/l [1] Co μg/l [1] Ni μg/l < [1] Cd μg/l [1] Pb μg/l [1] Cr μg/l < [1] Αναφορές: 1, Bustamante et al. (2005); 2, Vlyssides et al. (2005); 3, Eusebio et al. (2004); 4, Mosteo et al. (2006); 5, Chapman et al. (1995). 17

18 Σύμφωνα με την Οδηγία IPPC (Integrated Pollution Prevention and Control), Διακρίνονται πέντε βασικοί τύποι υγρών αποβλήτων από την παραγωγή κρασιού. Υγρά απόβλητα από αποβαλλόμενα νερά ψύξης Υγρά απόβλητα που προέρχονται από αποβαλλόμενα νερά ψύξης όταν δεν υπάρχει κλειστό ψυκτικό κύκλωμα. Είναι πολύ χαμηλού βιολογικού φορτίου και συνήθως σχετικά μικρού υδραυλικού φορτίου. Υγρά από εγκαταστάσεις εμφιάλωσης κρασιού Υγρά απόβλητα που προέρχονται από την εμφιάλωση των αλκοολούχων ποτών (πλύσιμο μπουκαλιών πριν την εμφιάλωση). Είναι σχετικά υψηλού ph και σχετικά μικρού υδραυλικού φορτίου. Υγρά απόβλητα από καθαρισμούς δαπέδων και εξοπλισμού Υγρά απόβλητα που προέρχονται από πλυσίματα δεξαμενών και μηχανημάτων και δαπέδων, τα ξεπλύματα των δεξαμενών, των μηχανημάτων και των εγκαταστάσεων του εργοστασίου. Τα απόβλητα αυτά είναι υψηλού βιολογικού φορτίου και σχετικά χαμηλού υδραυλικού φορτίου. Υγρά από εγκαταστάσεις από διεργασίες παραγωγής Υγρά απόβλητα που προέρχονται από τις διάφορες διεργασίες παρασκευής του κρασιού, όπως τις ζυμώσεις, υπολείμματα στις δεξαμενές ζύμωσης (οινολάσπες), πλυσίματα δεξαμενών και μηχανημάτων, μεταγγίσεις, αναμίξεις και εμφιαλώσεις των κρασιών, διαρροές, συμπύκνωσης γλεύκους. Στα απόβλητα αυτά περιλαμβάνονται τα υπολείμματα των ζυμώσεων και μεταγγίσεων, τα ξεπλύματα των δεξαμενών, των μηχανημάτων και των εγκαταστάσεων του εργοστασίου καθώς και το απόβλητο από το εμφιαλωτήριο. Τα απόβλητα αυτά είναι υψηλού βιολογικού φορτίου. Υγρά από εγκαταστάσεις εμφιάλωσης κρασιού Υγρά απόβλητα που προέρχονται από την εμφιάλωση των κρασιών (πλύσιμο μπουκαλιών πριν την εμφιάλωση). Είναι σχετικά υψηλού ph και υδραυλικού φορτίου. Υγρά απόβλητα από το λεβητοστάσιο Τα απόβλητα αυτά είναι πολύ χαμηλού βιολογικού φορτίου (περιέχουν ανόργανα άλατα), αλλά και υδραυλικού φορτίου. Συνολικά υγρά απόβλητα Η συνολική παραγωγή υγρών αποβλήτων από ένα οινοποιείο είναι περίπου 1,2 φορές μεγαλύτερή από την παραγωγή του κρασιού με BOD mg/l και 1970 mg/l για το άσπρο και κόκκινο κρασί αντίστοιχα, ενώ οι αντίστοιχες τιμές του COD είναι 3112 mg/l και 3997 mg/l και συνολικά οι φαινολικές ενώσεις 280 mg/l και 1440 mg/l αντίστοιχα. Σύμφωνα με τα παραπάνω αποτελέσματα, αναμένεται ότι η βιολογική επεξεργασία των υγρών αποβλήτων θα είναι αποδοτικότερη στα άσπρα κρασιά σε σχέση με τα κόκκινα κρασιά. 18

19 Σχήμα 2.1 Η κατανομή της παραγωγής υγρών αποβλήτων καθ όλη τη διάρκεια του έτους (Vlyssides et al 2005). Η διανομή της παραγωγής των υγρών αποβλήτων σε οινοποιεία κατά τη διάρκεια ενός έτους απεικονίζονται στο Σχήμα 2.1. Το Σεπτέμβριο και το Δεκέμβριο όταν η πλύση των μηχανημάτων είναι απαραίτητη, παρατηρούνται τα μεγαλύτερα ποσοστά παραγωγής υγρών αποβλήτων. Τα χαρακτηριστικά των υγρών αποβλήτων που παράγονται από μια οινοποιία διευκρινίζονται στο Πίνακα 2.1. Στο Πίνακα 2.3, παρουσιάζεται όγκος παραγωγής καθώς επίσης και οι συγκεντρώσεις του BOD 5 και του COD για κάθε στάδιο της παραγωγής κρασιού. Τα στοιχεία του Πίνακα 2.3 μπορούν να αποδειχθούν χρήσιμα για την πρόβλεψη της ποσότητας των παραγόμενων υγρών αποβλήτων καθώς και για τις συγκεντρώσεις του BOD 5 και COD. Ο συγκεκριμένος όγκος παραγωγής υγρών αποβλήτων βρέθηκε να εξαρτάται σημαντικά από το μέγεθος των δεξαμενών καθώς επίσης και από τα στάδια που περιλαμβάνουν τις δεξαμενές αυτές. Τα στάδια της παραγωγικής διαδικασίας που περιλαμβάνουν τις δεξαμενές αυτές είναι: 2.1.Πρόπλυση θλιπτηρίου, 4.1.Μετά-πλύση δεξαμενών ζύμωσης, 4.2.Πρόπλυση δεξαμενών αποθήκευσης, 6.1.Μετά- πλύση δεξαμενών ωρίμανσης, 6.2.Πρόπλυση των δεξαμενών αποθήκευσης, 7.1.Μετά-πλύση των δεξαμενών αποθήκευσης. Μετά από επεξεργασία των στοιχείων του πίνακα 2.3, δημιουργήθηκαν τα αποτελέσματα του Σχήματος 2.3 συγκεκριμένος όγκος παραγωγής από το κάθε στάδιο οινοποίησης, ενώ στα σχήματα 2.4 και 2.5 παρουσιάζουν τις συγκεντρώσεις του BOD 5 και COD αντίστοιχα. 19

20 Πίνακας 2.3 Υγρά απόβλητα και παραγωγή ρύπων από οινοποιεία σε σχέση με τα στάδια παραγωγής του κρασιού (Vlyssides et al 2005). Από το σταφύλι Συγκεκριμένος Συγκεκριμένη παραγωγή BOD 5 Συγκεκριμένη παραγωγή COD στο κρασί διαδικασίες όγκος παραγωγής* παραγωγής Άσπρα κρασιά** Κόκκινα κρασιά** Άσπρα κρασιά** Κόκκινα κρασιά** 1.Υποδοχή σταφυλιών 1.1.Πλύσιμο ± ,31 ± 0,12 3,00 ± 0,16 3,89 ± 0,13 5,32 ± 0,3 μηχανημάτων 1.2.Πλύσιμο δαπέδου 56.67± ±t ± ± ±t Σύνθλιψη 2.1.Πρόπλυση 23.85± ±t ± ± ±0.001 θλιπτηρίου 2.2.Πλύσιμο ± ± ± ± ±t0.21 μηχανημάτων 2.3.Πλύσιμο δαπέδου 56.67± ± ± ± ± Απώλειες 8.33 ± ± ± ± ±0.897 σύνθλιψης 3.Ζύμωση 4.Μετάγγιση των δεξαμενών ωρίμανσης 4.1.Μετά-πλύση 23.85± ± ± ± ±0.128 δεξαμενών ζύμωσης 4.2.Πρόπλυση 23.85± ± ± ± ±0.004 δεξαμενών αποθήκευσης 4.3.Πλύση των 76.75± ± ± ± ±0.115 αντλιών μεταφοράς 4.4.Πλύσιμο δαπέδου 56.67± ± ± ± ± Απώλειες ζύμωσης 8.33± ± ± ± ± Διαδικασία ωρίμανσης και σταθεροποίησης 6.Διαδικασία διήθησης και μετάγγισης στις δεξαμενές αποθήκευσης 6.1.Μετά-πλύση 23.85± ± ± ± ±0.002 δεξαμενών ωρίμανσης 6.2Πρόπλυση των 23.85± ± ± ± ±0.01 δεξαμενών αποθήκευσης 6.3.Πλύσιμο ± ± ± ± ±0.089 μηχανημάτων 6.4.Πλύσιμο δαπέδου 56.67± ± ± ± ± Απώλειες 8.33± ± ± ± ± Διάθεση από τις δεξαμενές αποθήκευσης στις δεξαμενές των φορτηγών μεταφοράς 7.1Μετα-πλύση των 23.85± ± ± ± ±0.03 δεξαμενών αποθήκευσης 7.2.Πλύσιμο 76.75± ± ± ± ±0.17 μηχανημάτων 7.3Πλύσιμο δαπέδου 56.67± ± ± ± ± Απώλειες κρασιού.33± ± ± ± ±1.53 *Λίτρα των παραγόμενων υγρών αποβλήτων ανά hectoliter από την περιεκτικότητα σε οινόπνευμα στο τελικό προϊόν (κρασί)** σε kg ανά m 3 των τελικών υγρών αποβλήτων 20

21 Σχήμα 2.2 Η επίδραση του μεγέθους των δεξαμενών αποθήκευσης ή επεξεργασίας στο συγκεκριμένο όγκο παραγωγής (Vlyssides et al 2005). Τα στάδια της παραγωγικής διαδικασίας που απεικονίζονται στα παρακάτω σχήματα είναι Reception (παραλαβή των σταφυλιών), Must production (σύνθλιψη), Fermentation (ζύμωση), Decanting (μετάγγιση), Stabilization (σταθεροποίησηωρίμανσηςη του οίνου), Filtration (φιλτράρισμα διάγαυση), Disposal (διάθεσηδιανομή). Σχήμα 2.3 Παραγωγή υγρών αποβλήτων από κάθε στάδιο παραγωγικής κρασιού (Vlyssides et al 2005). 21

22 Σχήμα 2.4 Συγκέντρωση BOD 5 για κάθε στάδιο παραγωγής κρασιού (Vlyssides et al 2005). Σχήμα 2.5 Συγκέντρωση COD για κάθε στάδιο παραγωγής κρασιού (Vlyssides et al 2005). Εν τέλη σχετικά με την ετήσια κατανομή των υγρών απόβλητων στα οινοποιεία, κατά τη διάρκεια των μηνών από το Σεπτέμβριο και το Δεκέμβριο όταν η πλύση μηχανημάτων είναι απαραίτητη, παρατηρούνται τα μεγαλύτερα ποσοστά παραγόμενων υγρών αποβλήτων. Αντίθετα, κατά τη διάρκεια της περιόδου από Ιανουάριο μέχρι τον Ιούλιο, όταν πραγματοποιείται μεταφορά και η διάθεση του οίνου, αναμένεται η παραγωγή υγρών αποβλήτων να είναι πολύ χαμηλή. Οι παράμετροι που καθορίζουν το ρυπαντικό φορτίο των παραγόμενων τελικών αποβλήτων του κόκκινου κρασιού είναι προφανώς υψηλότεροι από εκείνοι του άσπρου κρασιού. Εξαιτίας αυτού του γεγονότος, η βιολογική επεξεργασία του υγρού απόβλητου από τα άσπρα κρασιά είναι αποδοτικότερη από αυτή από τα κόκκινα 22

23 κρασιά. Σημαντική διαφορά παρατηρείται στη συνολική συγκέντρωση φαινολικών ενώσεων. Ο μέσος όρος για το κόκκινο κρασί είναι 1450 mg/l που θέτει δυσκολότερη τη βιολογική επεξεργασία. Ο όγκος παραγόμενων αποβλήτων βρέθηκε για να εξαρτάται έντονα από το μέγεθος των δεξαμενών και τα στάδια που περιλαμβάνουν τις δεξαμενές αυτές. Επίσης αποδείχθηκε ότι η συμβολή από τις διαδικασίες σύνθλιψης και φιλτραρίσματος του κρασιού είναι μεγάλη στη παραγωγή υγρών αποβλήτων καθώς επίσης και στο ρυπαντικό φορτίο του τελικού απόβλητου (Vlyssides et al 2005) ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΥΓΡΑ ΑΠΟΒΛΗΤΑ ΑΠΟ ΟΙΝΟΠΟΙΕΙΑ Σύμφωνα με την έκθεση Layman που έγινε για την Ανάπτυξη προηγμένων συστημάτων για τη βελτιστοποίηση της περιβαλλοντικής απόδοσης των οινοποιείων στην Κύπρο τα κύρια προβλήματα κατά διαδικασία παραγωγής κρασιού είναι ότι υπάρχει κίνδυνος ρύπανσης διότι παράγονται μεγάλοι όγκοι αποβλήτων, τόσο στερεών, όπως στέμφυλα και ξηραμένη οινολάσπη, όσο και υγρών αποβλήτων. Η οινολάσπη είναι μια μάζα που παραμένει στον πυθμένα των δεξαμενών κατά τις μεταγγίσεις και αποτελείται από ζυμομύκητες και άλλους μικροοργανισμούς. Τα υγρά απόβλητα παράγονται κυρίως κατά τον καθαρισμό των δεξαμενών ζύμωσης και του υπόλοιπου εξοπλισμού και έχουν υψηλό φορτίο σε οργανικές ενώσεις. Οι ποσότητες και η ποιότητα των υγρών και στερεών αποβλήτων που παράγονται ποικίλλουν, διότι εξαρτώνται τόσο από τον τύπο του κρασιού που παράγεται, όσο και από τις εφαρμοζόμενες τεχνικές παραγωγής και τις πρακτικές διαχείρισης των αποβλήτων που χρησιμοποιεί το κάθε οινοποιείο. Επίσης, παρατηρείται διακύμανση στην παραγωγή υγρών αποβλήτων κατά τη διάρκεια του έτους, λόγω του εποχικού χαρακτήρα της οινοποίησης. Πιο συγκεκριμένα, κατά την περίοδο οινοποίησης μεταξύ Αυγούστου και Οκτωβρίου, παρατηρείται αυξημένη παραγωγή αποβλήτων. Άλλα προβλήματα που συνδέονται με τη λειτουργία των οινοποιείων είναι η αυξημένη κατανάλωση νερού που χρησιμοποιείται για το ξέπλυμα των δεξαμενών ζύμωσης, των βαρελιών και άλλου εξοπλισμού, η κατανάλωση ενέργειας για σκοπούς συντήρησης και ψύξης, καθώς επίσης και οι διάφορες αέριες εκπομπές. Τόσο τα υγρά όσο και τα στερεά απόβλητα πρέπει να τύχουν διαχείρισης κατάλληλα πριν την τελική τους διάθεση ή επαναχρησιμοποίηση, καθώς έχουν υψηλό οργανικό φορτίο. Το πόσο αποτελεσματική μπορεί να είναι η επεξεργασία των υγρών αποβλήτων εξαρτάται κατά ένα μεγάλο μέρος από την τελική διάθεσή. Η τελική διάθεση των WWW, μπορεί να είναι σε δημοτικές μονάδες επεξεργασίας λυμάτων στις εκάστοτε περιοχές ή για άρδευση στο εδάφους σε αγροτικές περιοχές (Malandra et Al 2003). Διάθεση ή άρδευση στο εδάφους Μέχρι σήμερα υπάρχουν λίγες μελέτες που αναφέρονται σε επιπτώσεις στο έδαφός και στα φυτά από άρδευση με νερό από τα επεξεργασμένα υγρά απόβλητα από οινοποιεία. Οι επιδράσεις που προκαλούν είναι πιθανό μεταβλητές, γνωρίζοντας την έμφυτη μεταβλητότητα των ρευμάτων των υγρών αποβλήτων, τον εδαφολογικό τύπο 23

24 και το κλίμα. Η εφαρμογή των οργανικών αποβλήτων στο έδαφος είναι αρκετά κοινή προκειμένου να βελτιώσει την ποιότητα του (Ros et Al 2003). Η χρήση των υγρών αποβλήτων στα γεωργικά εδάφη μπορεί να έχει μερικά οφέλη, όμως μπορεί να υπάρξουν και προβλήματα εάν η χρήση δεν είναι σωστή. (Mosse et al 2011) Πίνακας 2.3 Πιθανές περιβαλλοντικές επιπτώσεις από απόβλητα οινοποιείου και / ή αποστακτηρίου. (EPA Guidelines for Wineries and distilleries) Δείκτες Συστατικά Επιπτώσεις αποβλήτων οινοποιείου Οργανική ύλη BOD 1, TOC 2, COD 3 Εξαντλεί το οξυγόνο όταν απορρίπτεται στο νερό. Οδηγεί τα ψάρια στο θάνατο και άλλους υδρόβιους οργανισμούς. Δημιουργούνται οσμές από την αναερόβια αποσύνθεση που προκαλούν ενόχληση εάν τα απόβλητα αποθηκεύονται σε ανοικτές δεξαμενές ή εφαρμόζονται στη γη. Αλκαλικότητα / οξύτητα ph Θάνατος των υδρόβιων οργανισμών σε ακραίες τιμές ph. Επηρεάζει την μικροβιακή δραστηριότητα σε διεργασίες στη βιολογική επεξεργασία των λυμάτων. Επηρεάζει τη διαλυτότητα των βαρέων μετάλλων στο έδαφος και τη διαθεσιμότητα και / ή τη τοξικότητα στο νερό. Επηρεάζει την ανάπτυξη των καλλιεργειών. Θρεπτικά συστατικά N, P, K Ευτροφισμός ή άνθιση αλγών, όταν απορρίπτονται στο νερό ή αποθηκεύονται σε λίμνες. Άλγη μπορεί να προκαλέσουν ανεπιθύμητες οσμές σε λίμνες. Ν όπως νιτρικά και νιτρώδη στη παροχή του πόσιμου νερού μπορεί να είναι τοξικά σε βρέφη. Τοξικά για τις καλλιέργειες σε μεγάλες ποσότητες Αλατότητα EC 4, TDS 5 Προσδίδει ανεπιθύμητη γεύση στο νερό. Τοξικό για τους υδρόβιους οργανισμούς. Επηρεάζει την πρόσληψη νερού από τις καλλιέργειες Νατρίωση SAR 6, ESP 7 Επηρεάζει τη δομή του εδάφους με αποτέλεσμα μετά την αποξήρανση της επιφάνειας να προκαλέσει χαμηλή διείσδυση και υδραυλική αγωγιμότητα, σκληρό και πυκνό υπέδαφος. Στερεά TSS 8 Μειώνει το πορώδες του εδάφους, οδηγεί στη μείωση πρόσληψης οξυγόνου και την μετάδοση του φωτός στο νερό θέτοντας έτσι σε κίνδυνο την υγεία των οικοσυστημάτων και των οικοτόπων. Οσμή που παράγεται από την αναερόβια αποσύνθεση 1.Βιοχημικά απαιτούμενου οξυγόνου, 2.Ολικός οργανικός άνθρακας, 3.Χημικά απαιτούμενο οξυγόνου, 4.Ηλεκτρική αγωγιμότητα, 5.Σύνολο διαλυμένων αλάτων νατρίου, 6.Αναλογία απορρόφησης, 7.Ανταλλάξιμο ποσοστό νατρίου, 8 Ολικά αιωρούμενα στερεά. 24

25 2.4.ΥΓΡΑ ΑΠΟΒΛΗΤΑ ΑΠΟ ΠΟΤΟΠΟΙΕΙΑ ΟΥΖΟΥ Διακρίνονται έξι βασικοί τύποι υγρών αποβλήτων από την βιομηχανία παραγωγής αποσταγμένων αλκοολούχων ποτών: Υγρά απόβλητα από αποβαλλόμενα νερά ψύξης Υγρά απόβλητα που προέρχονται από αποβαλλόμενα νερά ψύξης όταν δεν υπάρχει κλειστό ψυκτικό κύκλωμα. Είναι πολύ χαμηλού βιολογικού φορτίου και συνήθως σχετικά μικρού υδραυλικού φορτίου. Υγρά από εγκαταστάσεις από διεργασίες απόσταξης Υγρά απόβλητα που προέρχονται από τις διάφορες διεργασίες απόσταξης του αλκοολούχου διαλύματος σε περίπτωση που η βιομηχανία είτε παρασκευάζει δικά της αποστάγματα είτε χρησιμοποιεί απόσταξη σαν μέρος της τεχνογνωσίας της. Τα απόβλητα της απόσταξης ιδιαιτέρως στην παραγωγή αποσταγμάτων έχουν υψηλό οργανικό φορτίο και σημαντικό υδραυλικό φορτίο (έως και 40% του τελικού βάρους/όγκου του αποστάγματος). Ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα κλάσματα κορυφής της απόσταξης τα οποία είναι δυνατόν να μεταφερθούν σε οινοπνευματοβιομηχανία για επαναπόσταξη και παραγωγή καθαρού οινοπνεύματος ενώ πολλές φορές οι «ουρές» των «αποβλήτων» αυτών χρησιμοποιούνται για την αραίωση του αποστάγματος της εισροής στην κολώνα. Υγρά από εγκαταστάσεις εμφιάλωσης αλκοολούχων ποτών Υγρά απόβλητα που προέρχονται από την εμφιάλωση των αλκοολούχων ποτών (πλύσιμο μπουκαλιών πριν την εμφιάλωση). Είναι σχετικά υψηλού ph και σχετικά μικρού υδραυλικού φορτίου. Υγρά απόβλητα από καθαρισμούς δαπέδων και εξοπλισμού Υγρά απόβλητα που προέρχονται από πλυσίματα δεξαμενών και μηχανημάτων και δαπέδων, τα ξεπλύματα των δεξαμενών, των μηχανημάτων και των εγκαταστάσεων του εργοστασίου. Τα απόβλητα αυτά είναι υψηλού βιολογικού φορτίου και σχετικά χαμηλού υδραυλικού φορτίου. Υγρά απόβλητα από το λεβητοστάσιο Τα απόβλητα αυτά είναι πολύ χαμηλού βιολογικού φορτίου (περιέχουν ανόργανα άλατα), αλλά και υδραυλικού φορτίου. Περιλαμβάνονται, απομάστευση ατμολέβητα (στρατσώνα) σε μικρές ποσότητες καθώς νερά αποσκλήρυνσης από το τμήμα ατμοπαραγωγής. Υγρά απόβλητα από απόσταξη σε χάλκινους άμβυκες Χαλκός ως υλικό κατασκευής του άμβυκα Ο χαλκός ως καλός αγωγός της θερμότητα, αποτελεί αντικαταστατό υλικό κατασκευής των συστημάτων απόσταξής. Ο χαλκός δεν πρέπει να έχει προσμίξεις από τα οξέα κρασιού, γιατί παράγονται αναγωγικές ενώσεις, κυρίως αναγωγικό υδρογόνο, οι οποίες αναμιγνύονται με άλλα συστατικά του υγρού απόσταξης και παράγουν δύσοσμες ενώσεις. Ταυτόχρονα ο χαλκός που χρησιμοποιείται πρέπει να είναι ηλεκτολυτικός. Επομένως μπορεί να αντιδράσει με κάποια λιπαρά οξέα, δημιουργώντας αδιάλυτες ενώσεις χαλκού που δεν αποστάζονται σε χαμηλές θερμοκρασίες (<100 C) με αποτέλεσμα την απομάκρυνση των οξέων από το απόσταγμα. Αυτό αποδεικνύεται με τη δημιουργία ενός καστανο-πράσινου ελαιώδης υγρού προς το τέλος της απόσταξης, αυτό οφείλεται σε ενώσεις χαλκού με οξέα όπως 25

26 βουτυρικό, καπροϊκό, καπρυλικό, καπρινικό και λαυρικό οξέα δριμεία και έντονη οσμή. Η απομάκρυνση των οξέων βελτιώνει την ποιότητα του αποστάγματος. Χρησιμοποιούνται ακόμη κράματα του χαλκού, όπως ο ορείχαλκός, που αποτελεί κράμα χαλκού ψευδάργυρου με μικρές ποσότητες σιδήρου και νικελίου τα οποία με τη σειρά τους εμφανίζουν παρόμοια συμπεριφορά με το χαλκό ως προς την αντίδραση τους με ανεπιθύμητα συστατικά του αποστάγματος. Τα υγρά απόβλητα που προέρχονται από απόσταξη παραγωγής προϊόντων anis στη Ελλάδα και κυρίως από το ούζο ανέρχονται σε tn το χρόνο η οποία υπολογίζεται ότι επιφέρει 5200 tn τέτοιου υγρού παραπροϊόντος, με σημαντικές ποσότητες βαρέων μετάλλων με κυριότερα το Cu και ακολουθούν το Ni και Zn η ποσότητα αυτή αυξάνεται επίσης λόγω πλύσης των αμβύκων. Η χρησιμοποίηση όμως κατά την απόσταξη φυτών οδηγούν στο συμπέρασμα ότι το απόβλητο πιθανόν να περιέχει και άλλα μέταλλα από τη χρήση σε αυτά φυτοφαρμάκων ή από λιπάσματα τα οποία μπορεί να αποτελούν ανεπιθύμητές προσμίξεις.. Η λεπτομερείς εξέταση αυτού του υγρού αποβλήτου έδειξε ότι περιέχει σημαντικές ποσότητες βαρέων μετάλλων, εκτός των προδιαγραφόμενων ορίων. Σύμφωνα με την κοινή υπουργική απόφαση (Κ.Υ.Α) ΦΕΚ 604/Β/97, που περιλαμβάνει το παράρτημα I του άρθρου 20 της απόφασης αυτής με συγκεκριμένο κωδικό Το απόβλητό μπορεί να χαρακτηριστεί ως επικίνδυνο μίας και περιέχει βαρέα μέταλλα. Νομοθεσία για τα επικίνδυνα απόβλητα Ως επικίνδυνα απόβλητα έχουν ορισθεί από την Υπηρεσία Προστασία περιβάλλοντος των ΗΠΑ (USEPA) τα απόβλητα ή οι συνδυασμοί των αποβλήτων που δημιουργούν σημαντικό πρόβλημα ή πιθανό κίνδυνο για τη δημόσια υγεία ή τους ζωντανούς οργανισμούς, διότι: 1. Αυτά τα απόβλητα είναι μη οικοδομήσιμα ή είναι πολύ σταθερά στη φύση, 2. Έχουν την δυνατότητα να αυξάνονται βιολογικά, 3. Μπορεί να προκαλέσουν θάνατο ή 4. Μπορεί να επιφέρουν ή έχουν την τάση να επιφέρουν δυσάρεστα αποτελέσματα. Σύμφωνα με την Ελληνική νομοθεσία για την διαχείριση τέτοιου είδους απόβλητων αναφέρει: Την προσωρινή αποθήκευση, συλλογή, ή μεταφορά, ή μεταφόρτωση η αξιοποίηση αυτών, της επίβλεψης των εγκαταστάσεων διάθεσης καθώς και τις μετέπειτα φροντίδας των χορών αυτών. Αποθήκευση: Στην εργασίες διάθεσης περιλαμβάνεται και η επεξεργασία των επικίνδυνων αποβλήτων. Επεξεργασία: Η εφαρμογή ή ο συνδυασμός φυσικών, χημικών, θερμικών και βιολογικών μέσων όπου μεταβάλλουν τα χαρακτηριστικά των αποβλήτων, έτσι ώστε ο όγκος ή οι επικίνδυνές ιδιότητες τους, να διευκολύνεται ο χειρισμός τους και να επιτυγχάνεται η ανάκτηση χρήσιμων υλών ή ενέργειας. Ο επικροτούμενος τρόπος διάθεσης των επικίνδυνών αποβλήτων στις χώρες τις Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι ακόμη και σήμερα η ταφή ασφαλείας, όπου καλύπτει το 75% του συνόλου των ποσοστών, ενώ το υπόλοιπο κατανέμεται περίπου εξίσου το ίδιο σε φυσικοχημικές επεξεργασίες και αποτέφρωση. 26

27 Πίνακας 2.4 Όρια συγκεντρώσεων βαρέων μετάλλων για τη διάθεση υγρών αποβλήτων (ΦΕΚ 582/79). Υπόνομοι (mg/l) Ρέματα (mg/l) As 0,5 0,1 Pb 5 0,5 Cd 0,5 0,05 Cr (VI) 0,5 0,2 Cu 1 0,2 Ni 10 0,5 Hg 0,01 0,01 Zn 20 0,5 Τιμή ph Ποιοτικά και ποσοτικά χαρακτηριστικά αποβλήτου απόσταξης από χάλκινους άμβυκες Το απόβλητο αποτελείται από υπολείμματα που απομένουν από την απόσταξη ούζου στους χάλκινους άμβυκες καθώς επίσης και από υγρά από το νερό που απαιτείται για τον καθαρισμό τους. Τα παρακάτω αποτελέσματα προέρχονται από μεγάλη μονάδα παραγωγής ούζου στην Αθήνα με ποσότητα παραγωγής που φτάνει τα L ετησίως. Η ποσότητα του συγκεκριμένου απόβλητου για την μονάδα αυτή ανέρχεται σε 1000tn. Πίνακας 2.5 Φυσικοχημικά χαρακτηριστικά υγρών απόβλητων από χάλκινους άμβυκες (Ελευθερίου Γ. Χαλαράκη, 2000). ph 4,6 ± 0,3 Θολερότητα 33 NTU ± 5 Αιωρούμενα στερεά 0,4%± 0,05 Ολικά διαλυμένα στερεά 2,2%± 0,2 Ολικά σάκχαρα 3,16%± 0,3 Ολική πρωτεΐνη 0,4%± 0,005 Cl - 550mg/l ±65 Na 670mg/l ±75 K 1630 mg/l ±150 Ca 315mg/l ±30 2- SO 4 3,6g/l ±0,5 27

28 Πίνακας 2.6 Συγκεντρώσεις μετάλλων από το απόβλητο (Ελευθερίου Γ. Χαλαράκη, 2000). Εύρος συγκεντρώσεων (mg/l) Cu 53,75-82,50 Fe 60,25-157,50 Zn 3,15-31,25 Ni 0,41-8,36 Cd 0,06-1,36 Cr 0,08-1,05 Το μεγάλο εύρος των τιμών στις συγκεντρώσεις των μετάλλων οφείλεται στα νερά έκλυσης των άμβυκων, η οποία δεν είναι σταθερή κάθε φορά. Η παρουσία των μετάλλων στο υπόλειμμα απόσταξης του ούζου δεν οφείλεται κυρίως μόνο από το υλικό κατασκευής της εσωτερικής επένδυσης του άμβυκα. Μέρος της περιεκτικότητας των μέταλλων, όπως αναμενόταν προέρχεται από τα χρησιμοποιούμενα φυτά για την απόσταξη του ούζου, με διαφορετική συμβολή το καθένα. Η άγνωστη όμως "συνταγή" που χρησιμοποιείται για την παραγωγή του συγκεκριμένου οινοπνευματώδες προϊόντος, προέρχεται το απόβλητο, το οποίο δεν μπορεί να δώσει συγκεκριμένα αποτελέσματα για το ποσοστό συμβολής των φυτών στο τελικό απόβλητο. Η όξινη συμπεριφορά του αποβλήτου οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην όξινή τιμή ph που έχουν όλα τα φυτά. Ακόμα διαπιστώθηκε ότι η αλληλεπίδραση οργανικών ενώσεων που προέρχονται από τα φυτά στο υπόλειμμα με το Cu, το Ni και το Zn αποδείχτηκε ότι τα μέταλλα δεν βρίσκονται ως απλά ιόντα στο διάλυμα αλλά υπό τη μορφή συμπλοκών οργανομετταλλικών ενώσεων. Έτσι αποδεικνύεται ότι το απόβλητο αυτό δημιουργεί δυσκολίες αντιμετώπισης σε σχέση με ένα διάλυμα που περιέχει σημαντικές ποσότητες ορισμένων μεταλλικών ιόντων. (Ελευθερίου Γ. Χαλαράκη, 2000) 28

29 3. ΜΕΘΟΔΟΙ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ 3.1.ΒΑΣΙΚΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΜΕΘΟΔΩΝ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ Οι διαρκώς αυξανόμενες απαιτήσεις καθαρισμού των βιομηχανικών αποβλήτων και η ανάγκη μείωσης του κόστους οδήγησαν στην αναζήτηση προσιτών τεχνοοικονομικών μεθόδων, οι οποίες θα πρέπει να συνδυάζουν την απαιτούμενη ποιότητα των επεξεργασμένων αποβλήτων με την μικρότερη δυνατή δαπάνη κατασκευής και λειτουργίας μιας εγκατάστασης επεξεργασίας αποβλήτων. Η μέθοδος επεξεργασίας των βιομηχανικών αποβλήτων που θα επιλεγεί για την κάθε περίπτωση θα πρέπει να είναι αποτέλεσμα μελέτης που θα προκύψει από μια ολοκληρωμένη βιβλιογραφική διερεύνηση και θα αποτελέσει τη βάση του σχεδιασμού μιας μονάδας επεξεργασίας αποβλήτων. Οι σπουδαιότεροι παράμετροι που πρέπει να μελετηθούν πριν την εφαρμογή μιας μεθόδου είναι: το αρχικό κόστος της επένδυσης, το κόστος λειτουργίας και συντήρησης της εγκατάστασης, η μείωση της κατανάλωσης νερού, καθώς και η ανάκτηση και επαναχρησιμοποίηση προϊόντων κατά την παραγωγική διαδικασία, η επιλογή των κατάλληλων μεθόδων (βέλτιστων διαθέσιμων τεχνικών), που σημαίνει ακόμα και τροποποιήσεις στην παραγωγική διαδικασία, τα κριτήρια χωροταξικής τοποθέτησης της εγκατάστασης επεξεργασίας αποβλήτων, ο βαθμός ρύπανσης των αποβλήτων, οι απαιτήσεις για την ποιότητα των επεξεργασμένων αποβλήτων (χαρακτηρισμός και απαιτήσεις του τελικού αποδέκτη), η πρόβλεψη για χρησιμοποίηση μεθόδων για μελλοντικές αυστηρότερες προδιαγραφές, οι κλιματολογικές συνθήκες, ο συνδυασμός κοινής επεξεργασίας αποβλήτων γειτονικών βιομηχανιών, οι δυνατότητες διάθεσης ή και αξιοποίησης των στερεών αποβλήτων (ιλύος κ.λ.π.) που παράγονται κατά την επεξεργασία. 3.2.ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΘΕΣΗ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ Επεξεργασία των υγρών αποβλήτων ονομάζεται κάθε τεχνική χειρισμού, που απομακρύνει ή τροποποιεί κατάλληλα τα ποιοτικά χαρακτηριστικά τους ώστε να εξαλείφονται ή ελαττώνονται οι δυσμενείς συνέπειες από τη διάθεσή τους στο περιβάλλον. Η επεξεργασία των αστικών λυμάτων και των βιομηχανικών αποβλήτων έχει σαν στόχο την προστασία όλων των φυσικών αποδεκτών από τη συνεχώς απειλούμενη ρύπανση. Η κατάλληλη μέθοδος επεξεργασίας προϋποθέτει ειδικές γνώσεις αναφορικά με την προέλευση, την ποσότητα και το είδος των αποβλήτων, χαρακτηριστικά που αποτελούν τη βάση του σχεδιασμού μιας εγκατάστασης επεξεργασίας αποβλήτων. Μετά την επεξεργασία τους τα απόβλητα καταλήγουν σε φυσικούς υποδοχείς, επιφανειακά (ποταμοί, λίμνες, θάλασσα) ή υπόγεια νερά, έδαφος ή υπέδαφος. Οι υποδοχείς αυτοί ονομάζονται αποδέκτες υγρών αποβλήτων. 29

30 Η επεξεργασία παραγωγή αλκοολούχων ποτών και οινοποιίας κατατάσσονται στη κατηγορία (εγκαταστάσεις επεξεργασίας - μεταποίησης για την παραγωγή προϊόντων διατροφής από φυτικές πρώτες ύλες) όλοι οι βιομηχανικοί κλάδοι οι οποίοι «παράγουν» απόβλητα (αέρια, υγρά και στερεά) θα πρέπει να εφαρμόζουν διάφορες τεχνικές επεξεργασίας με στόχο την εξάλειψη της ρύπανσης και την προστασία του περιβάλλοντος. (Ευθύμιος Νταρακάς, 2006) 3.3.ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΘΕΣΗ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΑΠΟ ΟΙΝΟΠΟΙΕΙΑ Κατά τη διαδικασία της οινοποίησης παράγονται υγρά και στερεά απόβλητα εποχιακού χαρακτήρα. Τα υγρά απόβλητα προέρχονται κυρίως από τα νερά πλυσίματος χώρων, σκευών και εξοπλισμού, κυρίως από το εμφιαλωτήριο και το χώρο γλευκοποίησης, καθώς επίσης τις οινολάσπες και τα ιζήματα κατά τον καθαρισμό των δεξαμενών ζύμωσης και των διεργασιών διαύγασης του κρασιού Τα υγρά απόβλητα μπορούν να διακριθούν σε μικρού και μεγάλου ρυπαντικού (οργανικού) φορτίου. Τα απόβλητα μικρού φορτίου προέρχονται από τα διάφορα πλυσίματα των εγκαταστάσεων, των σκευών και του εξοπλισμού. Τα απόβλητα μεγάλου φορτίου προέρχονται από τα διάφορα ιζήματα και τις οινολάσπες των δεξαμενών ζύμωσης και διαύγασης. Απόβλητα που χαρακτηρίζονται από εποχιακή και ημερήσια ποσοτική και ποιοτική διακύμανση, έχουν ως συνέπεια, την ανάγκη πρόβλεψης δεξαμενής εξισορρόπησης της παροχής και επεμβάσεων για τη ρύθμιση των φυσικοχημικών χαρακτηριστικών των αποβλήτων πριν από οποιαδήποτε επεξεργασία τους (Δημήτρη Γεωργάκη, 2010). Ο συνδυασμός υψηλών οργανικών ενώσεων και ανόργανων ενώσεων, και η δυναμική του χώρου και του χρόνου των (wastewater of winery) WWW μεταξύ των διαφορετικών οινοποιείων, κάνει την επεξεργασία WWW πρόκληση. Υπάρχουν πολυάριθμες επιλογές επεξεργασίας για WWW, των οποίων στόχος είναι η σημαντική μείωση των οργανικών και στερεών συγκεντρώσεων, και μερικές από αυτές μπορούν να μειώσουν το ανόργανο φορτίο (Quayle et Al 2006). Βασικοί παράγοντες στην επιλογή ενός συστήματος επεξεργασίας αποβλήτων περιλαμβάνει την προϋπόθεση χρημάτων για την αρχική δαπάνη (π.χ. για τους αντιδραστήρες, υγρότοποι, κ.λπ.), εξοπλισμός συντήρηση, και τη πείρα που απαιτείται για τη διαχείριση του συστήματος. Ενώ υπάρχουν διάφορες αποτελεσματικές επιλογές επεξεργασίας διαθέσιμες, δεν μπορούν να εφαρμοστούν σε πολλές περιπτώσεις, ειδικά για μικρές οινοποιίες (Christen et Al 2010). Στη συνέχεια συνοψίζουμε τις διαδεδομένες επιλογές επεξεργασίας για τα υγρά απόβλητα από βιομηχανίες παραγωγής κρασιού (Mosse et al 2011). Στην Ελλάδα η νομοθεσία επιβάλλει στα μικρά οινοποιεία, τα οποία παράγουν μέχρι 2000 τόνους οίνου τον χρόνο, να μεταφέρουν τα απόβλητά τους σε φρεάτια συλλογής με εσχάρες συγκράτησης στερεών και στη συνέχεια σε σηπτική - απορροφητική δεξαμενή προτού αυτά διατεθούν για σκοπούς άρδευσης. Μόνο τα μεγαλύτερα σε μέγεθος οινοποιεία υποχρεώνονται από τη σχετική νομοθεσία να επεξεργάζονται τα απόβλητά τους σε μονάδες βιολογικής επεξεργασίας. 30

31 ΣΗΠΤΙΚΕΣ ΔΕΞΑΜΕΝΕΣ Οι κλασσικές παλαιού τύπου σηπτικές δεξαμενές είναι δύο χώρων, με πολύ απλή κατασκευή, όπως αυτή του Σχήματος 3.1. Ο πρώτος χώρος είναι μεγαλύτερος και συνήθως διπλάσιος από το δεύτερο. Σε πιο σύγχρονες κατασκευές έχουν προστεθεί δύο κατακόρυφα φρεάτια από πλαστικούς σωλήνες για την επίβλεψη και τη συντήρηση της δεξαμενής. Σε τέτοιου τύπου δεξαμενές πραγματοποιείται η καθίζηση των βαρύτερων αιωρούμενων στερεών, η επίπλευση των λιπών και ελαίων και η αναερόβια χώνευση του οργανικού φορτίου των αποβλήτων. Στην σηπτική δεξαμενή παρατηρούνται τρεις ζώνες: η ζώνη των επιπλεόντων στην επιφάνεια των υγρών, η ζώνη της λάσπης στον πυθμένα και η ενδιάμεση ζώνη των (μερικώς) επεξεργασμένων λυμάτων. Οι συνθήκες στη ζώνη αυτή χαρακτηρίζονται κατά κανόνα από χαμηλές συγκεντρώσεις διαλυμένου οξυγόνου ενώ στην επιφανειακή ζώνη και στην ζώνη της λάσπης οι συνθήκες είναι καθαρά αναερόβιες. Με αυτόν τον τρόπο παρακολουθούνται οι ακαθαρσίες των λιπών και των αφρών που επιπλέουν στην ανώτερη στρώση, η ζώνη με το διαυγές νερό των λυμάτων στη μέση και το στρώμα της ιλύος στο πυθμένα. Το σημαντικότερο απ όλα όμως αφορά την κατασκευή και προσθήκη ενός κατακόρυφου μηχανικού φίλτρου από κόσκινα. Καθώς τα λύματα μπαίνουν στη σηπτική δεξαμενή, τα στερεά καθιζάνουν στον πυθμένα και τα λίπη και ο αφρός ανέρχονται στην επιφάνεια. Το διαυγές νερό των λυμάτων, που καταλαμβάνει τη μεσαία στρώση της σηπτικής δεξαμενής, ρέει μέσα από μικρές οπές του τοιχώματος που περιβάλλει το φίλτρο προς το εσωτερικό του και από εκεί προς το σωλήνα εκροής της δεξαμενής, όπως φαίνεται στο Σχήμα 3.2. Αυτή η διαδικασία αλλάζει την όλη δυναμική επεξεργασίας των λυμάτων στις σηπτικές δεξαμενές. Σχήμα 3.1 Κλασσική σηπτική δεξαμενή δύο χώρων (Καραμούζης, 2006). 31

32 Σχήμα 3.2 Σηπτική δεξαμενή με ενσωματωμένο μηχανικό φίλτρο στην εκροή (Καραμούζης, 2006) ΑΠΟΡΡΟΦΗΤΙΚΟΣ ΒΟΘΡΟΣ Οι διαστάσεις του βόθρου υπολογίζονται βάσει της μέγιστης ημερήσιας απορροής λυμάτων, της παράπλευρης βρεχόμενης επιφάνειας και της απορροφητικότητας των συναντώμενων εδαφών. Σε περίπτωση κατασκευής περισσότερων του ενός βόθρου, για να ληφθεί στον υπολογισμό του καθενός η απορροφητικότητα θα πρέπει η μεταξύ τους απόσταση, μετρούμενη από την πορεία εκσκαφής, να είναι τουλάχιστον τριπλάσια της διαμέτρου εκσκαφής του μεγαλύτερου εξ αυτών. Στη συνέχεια παρουσιάζεται ο Πίνακας 3.1 ο οποίος παρέχει ενδεικτικά στοιχεία για τον υπολογισμό των διαστάσεων απορροφητικού βόθρου, αναλόγως τη κατηγορία του εδάφους. Πίνακας 3.1 Ενδεικτικά στοιχεία υπολογισμού διαστάσεων απορροφητικού βόθρου. 32

33 Ο απορροφητικός βόθρος πρέπει να έχει κατάλληλο φρεάτιο για να επιθεωρείται καθώς και διάταξη αερισμού. Τα όρια της εκσκαφής του απορροφητικού βόθρου θα απέχουν τουλάχιστον 30m από πηγές ή ακτές κολύμβησης ή από φρεάτια εφόσον αυτά χρησιμοποιούνται υποχρεωτικά για ύδρευση, ελλείψει κανονικού συστήματος ύδρευσης και κατά προτίμηση 15m από υδραγωγεία. Η απόσταση των ανωτέρω βόθρων από θεμέλια παντός κτιρίου θα είναι σύμφωνα με τον Γενικό Οικοδομικό Κανονισμό (Γ.Ο.Κ), δηλαδή 1.5m απόσταση, και σε οποιαδήποτε περίπτωση να τηρείται η δημόσια υγεία. Σε εδάφη όπου είναι διαπερατά και υφίσταται ο κίνδυνος ρύπανσης ή μόλυνσης υδάτων ή υπόγειων χώρων, απαγορεύεται η κατασκευή ή λειτουργία απορροφητικού βόθρου (Αλμπανένης Φραγκούλης, 2007) ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ Σχεδόν όλες οι διαδικασίες επεξεργασίας WWW περιλαμβάνουν τουλάχιστον βήματα από φυσικοχημική επεξεργασία, κυρίως γιατί απομακρύνει τα μεγάλα στερεά. (Tofflemire, 1972). Αυτά τα βήματα είναι απλά και αποτελεσματικά και βοηθούν στο να αποτρέψουν τα άλλα μηχανήματα επεξεργασίας να πάρουν φραγμένα στερεά συμπεριλαμβανομένου κουκούτσια, μίσχοι και φύλλα σταφυλιών. Οι φυσική επεξεργασία χρησιμοποιείται για να αφαιρεθούν τα άλατα από WWW (Smagghe et Al 1992). Το ζήτημα της υψηλής ιονικής συγκέντρωσης νατρίου σε WWW δεν έχει εξεταστεί εκτενώς, τέτοιες συγκεντρώσεις εκφράζουν μια ανησυχία για το νερό που διατίθενται στο έδαφος (Tillman και Surapaneni 2002). Υπάρχουν διάφορες τεχνολογίες για την αφαίρεση αλάτων (Πίνακας 3.2) αλλά τείνουν να έχουν μειονεκτήματα λόγω των υψηλών δαπανών ενέργειας και συντήρησης, καθιστώντας αυτές μη πρακτικές για τη χρήση τους στις περισσότερες οινοποιίες, αλλά ιδιαίτερα για τους μικρούς παραγωγούς. Το άλλο ζήτημα με την αφαίρεση αλάτων είναι ότι οι τεχνολογίες αυτές παράγουν μία μεγάλη συγκέντρωση υγρών που περιέχουν άλατα, τα οποία πρέπει να διατεθούν (Metcalf και Eddy 2004). Οι λίμνες εξάτμισης είναι τα ποίο διαδεδομένα μέσα για τέτοιου τύπου επεξεργασίες (Ahmed et al., 2000) αλλά αφήνουν μεγάλες ποσότητες υπολειμμάτων. Γι αυτό το λόγο μπορούν να χρησιμοποιηθούν διάφορες μεθόδους όπως η ιονική ανταλλαγή και αντίστροφη όσμωση. 33

34 Πίνακας 3.2 Φυσικοχημικές επεξεργασίες για την αφαίρεση αλάτων στα υγρά απόβλητα (Mosse et al 2011). Επεξεργασία Πλεονεκτήματα Μειονεκτήματα Δυνατότητα εφαρμογής Ηλεκτοδιάλυση Ανάκτηση των Απαίτηση Μόνο εάν η αξία των πολύτιμων ειδικού προϊόντων προϊόντων εξοπλισμού. είναι σημαντική. (tartartic, μηλικά οξέα). Ιονική ανταλλαγή Αντίστροφη όσμωση Σχετικά χαμηλή ενεργειακή απαίτηση. Μειώνει τα επίπεδα Na + και K +. Τα απόβλητα μπορούν να καθιζάνουν ως στερεά, παρά ως υγρό αλάτων. Ιδιαίτερα αποτελεσματική στην αφαίρεση όλων των ιόντων. Απαιτεί τη χρησιμοποίηση αναγέννησης ισχυρού οξέος. Μη αποδειγμένη εφαρμογή για τα υγρά απόβλητα από οινοποιεία. Υψηλή ενεργειακή απαίτηση. Απαιτείται Προεπεξεργασία. Απαιτείται υψηλή ικανότητα χειριστών. Για μεγάλες οινοποιίες. Μόνο εάν υπάρχει προορισμένη επαναχρησιμοποίηση σε υψηλό βαθμό. Για μεγάλες οινοποιίες. Μόνο εάν υπάρχει προορισμένη επαναχρησιμοποίηση σε υψηλό βαθμό. Αναφορές [1] [2-6] [7,8] Αναφόρές: 1, Smagghe et al. (1992); 2, Ames (1960); 3, Curkovic et al. (1997); 4, Jorgensen and Weatherley (2003); 5, Pitcher et al. (2004); 6, Rengaraj et al.(2001); 7, Durham et al. (2001); 8, van Hoof et al. (1999). Η μέθοδός ανταλλαγής ιόντων μέσω ρητινών και είναι αρκετά διαδεδομένη στις εγκαταστάσεις επεξεργασίας υγρών αποβλήτων για την αφαίρεση των ιόντων και αμμωνίας (Jorgensen και Weatherley 2003) ), χρωμίου (Rengaraj et Al 2001) και βόριου (Kabay et Al 2004). Η ανταλλαγή ιόντων είναι μέθοδος αρκετά κοινή στην οινοποίηση, αν και δεν υπάρχει καμία αναφορά στην επεξεργασία WWW (Pitcher et al. 2004). Αυτό το φυσικό μέταλλο έχει μια ιδιομορφία υψηλή για το Κ +, και μία ιδιομορφία μέτρια για το Na + (Ames 1960), το οποίο δείχνει ότι θα μπορούσε να αφαιρέσει αυτά τα ανόργανα ιόντα μέσα στα WWW. Η Αντίστροφη Όσμωση είναι αναμφισβήτητα η αποτελεσματικότερη μέθοδός αφαίρεσης αλάτων για το καθαρισμό νερού, αυτή η τεχνολογία χρησιμοποιούνται για τη διαχείριση και επαναχρησιμοποίηση των υγρών αποβλήτων. Ενώ είναι πολύ 34

35 αποτελεσματική, στην προεπεξεργασία μικροδιήθηση (Durham et al. 2001) ή υπερδιήθηση (van Hoof et al. 1999). Ένας λόγος προβληματισμού είναι ότι η επεξεργασία με αντίστροφη όσμωση απαιτεί μεγάλη ενεργειακή ανάγκη λειτουργίας, αν και τα στάδια προεπεξεργασίας έχουν αποδειχθεί ότι μειώνουν την ενεργειακή απαίτηση (Pearce 2007). Βιολογικού συστήματος μεμβρανών Membrane bioreactor (MBR) επίσης διευκολύνουν την αφαίρεση του οργανικού υλικού μέσω της αιωρούμενης βιόμαζας γρηγορότερα από τη μέθοδο αντίστροφης όσμωσης. Η επεξεργασία MBR στα WWW είναι αποτελεσματικότερη, με αφαίρεση COD >97% (Artiga et Al 2005). Αν και η αντιστροφή όσμωση ταιριάζει στην επεξεργασία των WWW, τα οικονομικά και περιβαλλοντικά κόστη τη καθιστούν ανέφικτη ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ Η βιολογική επεξεργασία ταιριάζει στην επεξεργασία των WWW, λόγω ότι η πλειοψηφία των οργανικών συστατικών που υπάρχουν στα υγρά απόβλητα είναι εύκολα βιοδιασπασόμενα. Μια από τις μεγάλες δυσκολίες των βιολογικών συστημάτων επεξεργασίας είναι η μεταβλητή φύση της σύνθεσης και ποσότητας των υγρών αποβλήτων. Οι εγκαταστάσεις επεξεργασίας για αυτά τα χαρακτηριστικά μεταβλητότητας θα πρέπει να είναι σε θέση να χειριστούν τις διακυμάνσεις της εισρέουσας σύνθεσης και των όγκων των υγρών απόβλητων, οι οποίες αποτελούν μια πρόκληση όταν εργάζεσαι με τα βιολογικά συστήματα επεξεργασίας. Γενικά, οι βιολογικές επεξεργασίες μπορούν να χωριστούν σε αερόβιες και αναερόβιες διαδικασίες. Το δυσάρεστο σε αυτή την περίπτωση είναι οι διαφορετικές μικροβιακές δραστηριότητες που εμφανίζονται σε διάφορα επίπεδα διαθεσιμότητας οξυγόνου. Αερόβιες τεχνολογίες επεξεργασίας Αερόβια επεξεργασία στηρίζεται στο οξυγόνο για την διευκόλυνση των μικροβιακώνμεσολαβητών να διακόψουν την παρουσία της οργανικής ουσίας στα υγρά απόβλητα. Οι μικροοργανισμοί χρησιμοποιούν τον άνθρακα ως πηγή ενέργειας για να μετατρέψουν την οργανική ύλη σε βιομάζα και CO 2 (Metcalf and Eddy 2004). Ενώ αυτή η διαδικασία είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική, οδηγεί στη παραγωγή μεγάλων όγκων λάσπης (μικροβιακή βιομάζα) αυτό απαιτεί συνεχή διαχείριση. Η αερόβια επεξεργασία επίσης ευνοεί τις διαδικασίες νιτροποίησης, η οποία μετατρέπει ιόντα αμμωνίου σε ιόντα νιτρώδους άλατος και στη συνέχεια σε ιόντα νιτρικών αλάτων (Sharma και Ahlert 1977), γενικά είναι ανεκτική στις διακυμάνσεις των εισερχόμενων ρευμάτων υγρών αποβλήτων (Metcalf και Eddy 2004). Υπάρχει μια σειρά αερόβιων συστημάτων επεξεργασίας που χρησιμοποιείται σε οινοποιεία (Πίνακας 3.3). 35

36 Πίνακας 3.3 Αερόβιες διαδικασίες επεξεργασίας που χρησιμοποιούνται στη βιομηχανία κρασιού (Mosse et al 2011). Επεξεργασία Πλεονεκτήματα Μειονεκτήματα Μείωση COD Δυνατότητα εφαρμογής Αναφορές Αερόβιες λίμνες Εύκολη διαχείριση. Διαδεδομένη. Εντατική χρήση ενέργειας. Δεν αντιμετωπίζει πάντα καλά τα υψηλά φορτία άνθρακα και τους όγκους κατά τη διάρκεια του τρύγου. Ενεργού ιλύος Εύκολη διαχείριση Διαδεδομένη. Εντατική χρήση ενέργεια. Απαίτηση θρεπτικών συστατικών (N, P); Προσθήκη 91% Για όλα τα οινοποιεία 98% Για μεσαίαμεγάλα οινοποιεία [1,2] [3] Σύστημα ενεργού ιλύος διακοπτόμενο υ αερισμού (SBR) Σύστημα βιοαντιδρα - στήρων με μεμβράνες (MBR) Διαδεδομένη χρήση στη βιομηχανία. Χαμηλό κόστος. Αυτοματοποιημένο σχετικά απλό. Μικρά ίχνη. Χαμηλότερη παραγωγή ιλύος. Βελτιωμένη επεξεργασία στην ποιότητα του νερού. Απαιτεί τις δεξαμενές αποθήκευσης. Άδεια τροφοδοσίας batch. Υψηλές δαπάνες καθιερώσεις. Λέρωμα μεμβρανών. >90% Για μεσαίαμεγάλα οινοποιεία >97% Μεγάλες οινοποιίες. Μόνο εάν προορίζεται για υψηλό βαθμό Επαναχρησιμοποιήσεις [4] [5] Jet-loop ενεργού ιλύος Βιοαντιδραστήρας αέρα μικροφυσαλίδων (AMBB) Υψηλή αποδοτικότητα. Χαμηλή απαίτηση σε ενέργεια. Υψηλή βιολογική μετατροπή. Περιορισμένος αριθμός εφαρμογών μέχρι σήμερα. Περιορισμένος αριθμός εφαρμογών μέχρι σήμερα % Ενδεχομένως για όλες τις οινοποιίες >90% Ενδεχομένως για όλες τις οινοποιίες Αναφορές: 1, Maynard et al. (1999); 2, Montalvo et al. (2010); 3, Fumi et al. (1995); 4, Torrijos and Moletta (1997); 5, Artiga et al. (2005); 6, Petruccioli et al. (2000); 7, Oliveira et al. (2009). [6] [7] Πολλές διαδικασίες επεξεργασίας WWW στηρίζονται στη αερόβια επεξεργασία, με τις αερόβιες λίμνες. Η λειτουργία τους είναι αρκετά απλή, και η αφαίρεση των οργανικών ενώσεων αρκετά αποτελεσματική, με επίτευξη αφαίρεσης 91% στις 36

37 πειραματικές μελέτες (Montalvo et al. 2010). Υπάρχουν επίσης και άλλα αερόβια συστήματα επεξεργασίας που είναι για τα WWW, η ενεργοποίηση ιλύος jet-loop activated sludge και Βιοαντιδραστήρας αέρα μικρο-φυσαλίδων ( air microbubble bioreactors, AMBB). Τα συγκεκριμένα συστήματα είναι αρκετά αποτελεσματικά στην αφαίρεση COD (>90%), αν και δεν είναι καθιερωμένες τεχνολογίες (Petruccioli et Al 2000, Eusebio et Al 2004, Oliveira et Al 2009). Τα αερόβια συστήματα επεξεργασίας χρησιμοποιούνται συνήθως λόγω της μεγάλης αποτελεσματικότητας που έχουν και της ευκολίας χρήσης τους. Αναερόβιες τεχνολογίες επεξεργασίας Οι αναερόβιες τεχνολογίες μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την επεξεργασία των υγρών απόβλητων από οινοποιεία (Πινάκας 3.4). Η αναερόβια χώνευση πραγματοποιείται με την απουσία οξυγόνου, η οποία στηρίζεται στις μεταβολές που υφίστανται οι διαφορετικοί μικροοργανισμοί. Στις διαδικασίες τις αναερόβιας χώνευσης περιλαμβάνονται: 1. Υδρόλυση, στην οποία τα οργανικά πολυμερή (πρωτεΐνες, λιπίδια, υδατάνθρακες) μετατρέπονται στα οργανικά μονομερή (αμινοξέα, λιπαρά οξέα, γλυκερίνη, ζάχαρη). 2. Οξειδογέννεση και ακετογέννεση, στις οποίες τα οργανικά μονομερή μετατρέπονται σε οξικό άλας, διοξείδιο του άνθρακα και αέρια υδρογόνου 3. Μεθανογέννεση, στην οποία το οξικό άλας, το διοξείδιο του άνθρακα και τα αέριο υδρογόνου μετατρέπονται σε μεθάνιο (Metcalf και Eddy 2004). Οι αναερόβιες διαδικασίες επεξεργασίας χρησιμοποιούνται συνήθως για υγρά απόβλητα με μεγάλες ποσότητες οργανικών ουσιών και λάσπης, μπορούν να διασπάσουν τα νιτρικά στα υγρά απόβλητα μέσω μετατροπής νιτρικών ιόντων σε άζωτο. Τα σημαντικότερα πλεονεκτήματα της αναερόβιας επεξεργασίας η μηδενική ενεργειακή ανάγκη αφού τα αναερόβια μικρόβια αυξάνονται με αργό ρυθμό και η λάσπη που παράγεται είναι πολύ λιγότερη, επίσης το μεθάνιο που παράγεται (Lettinga 1995), μπορεί να ανακτηθεί ως μια πηγή ενέργειας. Το σημαντικότερο μειονέκτημα είναι η παραγωγή διάφορων πτητικών λιπαρών οξέων volatile fatty acids (VFAs), στα WWW (Bories et Al 2005). Οι οσμές που παράγονται μπορούν να ελέγχουν με την προσθήκη νιτρικών αλάτων στα WWW (Bories et Al 2007). Αυτή η διαδικασία απαιτεί προσθήκη μεγάλων ποσοτήτων νιτρικών αλάτων, οι οποίες είναι και ακριβές και πιθανός να μειώσουν την ποιότητα των τελικών υγρών αποβλήτων. Αυτή η προσθήκη θέτει σε κίνδυνο τα υδρόβια οικοσυστήματα (ευτροφισμό) λόγω της παρουσίας αζώτου (Burgin and Hamilton 2007). Σύμφωνα με τα παραπάνω η προσθήκη νιτρικού άλατος για την αποφυγή οσμών μπορεί να είναι μία καλή επιλογή όμως περιορίστηκε λόγω οικονομικών και περιβαλλοντικών προβλημάτων. 37

38 Πίνακας.3.4 Αναερόβιες διαδικασίες που χρησιμοποιούνται για την επεξεργασία υγρών αποβλήτων στη βιομηχανία κρασιού. (Mosse et al 2011) Επεξεργασία Πλεονεκτήματα Μειονεκτήματα Μείωση COD Δυνατότητα εφαρμογής Αναφορές Anaerobic Sequencing Batch Reactor (ASBR) Αναερόβιος χωνευτήρας τύπου (UASB) Αναερόβια χώνευση (καλυμμένη αναερόβια δεξαμενή) Δυνατότητα λήψης βιοαερίου. Χαμηλή παραγωγή ιλύος. Υψηλή ενεργοποίηση αναερόβιας ιλύος. Χαμηλός παραγωγή ιλύος. Χαμηλό κόστος. Δυνατότητα λήψης βιοαερίου Τροφοδοσία batch που απαιτείται. Σχετικά υψηλές δαπάνες εγκατάστασης. Μακρύτεροι χρόνοι ξεκινήματος. >98% Μικράμεγάλα οινοποιεία % Μικράμεγάλα οινοποιεία 65-95% Όλα τα οινοποιεία Αναφορές: 1, Ruiz et al. (2002); 2, Keyser et al. (2003); 3, Moletta (2005). [1] [2,3] [3] ΥΓΡΟΤΟΠΟΙ Οι υγρότοποι που κατασκευάζονται λειτουργούν με φυσικές διαδικασίες με σκοπό την εκμετάλλευσή των βιολογικών διαδικασιών μέσω έλεγχου. Η επεξεργασία των υγρών αποβλήτων με τη χρήση υγροτόπων μπορεί να θεωρηθεί μια καλή επιλογή, δεδομένου του χαμηλού κατασκευαστικού κόστους, της μικρής ενεργειακής ανάγκης, της προσαρμοστικότητας των διακυμάνσεων των υγρών αποβλήτων και της μη αισθητικής πρόκλησης (Shutes 2001). Οι υγρότοποι αποτελούνται από μία δεξαμενή προεπεξεργασίας και ένα φρεάτιο δειγματοληψίας, στο οποίο συγκεντρώνονται τα επεξεργασμένα υγρά απόβλητα πριν διοχετευτούν στο έδαφος ή απορριφθούν στο στον υδάτινο αποδέκτη. Η δεξαμενή προεπεξεργασίας αποτελείται από στεγανές λεκάνες προκειμένου να αποφευχθεί η ρύπανση του υπεδάφους μέσα στις οποίες τοποθετείται στρώμα εδάφους, του οποίου η επιφάνεια καλύπτεται με υδροχαρή φυτά. Το στρώμα εδάφους θα πρέπει να είναι από χαλαρά υλικά, όπως άμμος και χαλίκι για να διασφαλίζεται η διαπερατότητα. Η βιολογική επεξεργασία πραγματοποιείται από μικροοργανισμούς, οι οποίοι σχηματίζουν βιομάζα μέσα στο στρώμα του εδάφους. Τα προεπεξεργασμένα υγρά απόβλητα διαπερνούν το εδαφόφιλτρο κατακόρυφα. Το απαραίτητο οξυγόνο για την αποδόμηση του οργανικού φορτίου παρέχεται από τα φυτά και μεταφέρεται μέσω του ριζικού τους σύστημα στα υγρά απόβλητα (Ντοκούτση Ευδοκία, 2011). Οι υγρότοποι έχουν χρησιμοποιηθεί στην επεξεργασία των WWW με επιτυχία. Οι μελέτες έχουν δείξει ότι ένας υγρότοπος μπορεί να μειώσει αποτελεσματικά το COD (77 88%) από τα WWW, επίσης ο έλεγχος και η συντήρηση των υγροτόπων είναι ένας σημαντικός παράγοντας λειτουργίας (Mulidzi 2007). Η αποτελεσματικότητα ενός υγροτόπου 38

39 εξαρτάται από τον όγκο των WWW που δέχεται, σύμφωνα με όλα τα παραπάνω οι υγρότοποι με έναν σωστό σχεδιασμό μπορούν να χρησιμοποιηθούν αποτελεσματικά από όλες στις οινοποιίες όλων των μεγεθών (Mosse et al 2011) ΜΕΘΟΔΟΙ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΥΓΡΏΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΑΠΟ ΒΙΟΜΙΧΑΝΙΕΣ ΠΑΡΑΩΓΗΣ ΟΥΖΟΥ Όσον αναφορά τα υγρά βιομηχανικά απόβλητα των βιομηχανιών παραγωγής ούζου εκτός, από τα υπολείμματα απόσταξης στην Ελλάδα είναι τέτοιας ποσότητας και ποιότητας που δεν παρουσιάζουν σημαντικό πρόβλημα στη διαχείρισή τους και μπορούν να αντιμετωπισθούν με συμβατικές μεθόδους βιολογικού καθαρισμού ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΒΑΡΕΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ Υπάρχουν ποικίλες τεχνολογίες επεξεργασίας των επικίνδυνών αποβλήτων πριν την τελική απόρριψη των αποβλήτων. Σκοπός τους είναι η μεταβολή των φυσικών και χημικών ιδιοτήτων των απόβλητων. Μειώνουν τον όγκο και ακινητοποιούν τα τοξικά συστατικά ή αναιρούν την τοξικότητα. Οι μέθοδοι επεξεργασίας γενικά μπορούν να χωριστούν σε τέσσερεις κατηγορίες: 1. Διεργασίες διαχωρισμού φάσεων, χρήσιμες στη μείωση όγκου ή ανάκτηση πόρων. 2. Διεργασίες χημικών μετατροπών, οι οποίες παράγουν χημικές αντιδράσεις στο να αποτοξικοποιήσουν, να ανακτήσουν ή να μειώσου τον όγκο συγκεκριμένων συστατικών σε ρεύματα αποβλήτων. 3. Μέθοδοι βιολογικής επεξεργασίας, οι οποίες περιλαμβάνουν χημικές μετατροπές που γίνονται λόγω της δραστικής δράσης ζωντανών οργανισμών. Φυσική επεξεργασία υγρών αποβλήτων Οι διεργασίες που περιλαμβάνονται σε αυτή την κατηγορία είναι πολλές και αφορούν μεθόδους διαχωρισμού φάσεων και σταθεροποίησης. Ο διαχωρισμός φάσεων περιλαμβάνει, ξήρανση ιλύος σε στρώματα, και παρατεταμένη αποθήκευση σε δεξαμενές. Και οι δυο εξαρτώνται από τη βαρύτητα, και η πρώτη επιπλέον από την αφαίρεση υγρού μέσω κενού, αποστράγγιση και εξάτμιση. Η αποθήκευση σε δεξαμενές ευρέως για τον διαχωρισμό ελαίου και νερού από σύνθετα απόβλητα. Τις περισσότερες φορές γίνεται προεπεξεργασία με αντιδραστήρια διάσπασης σε γαλακτώματα και μερικές φορές σε περίπτωση αποθήκευσης σε δεξαμενές συνδυάζονται με τη θερμότητα. Επίσης χρησιμοποιούνται διαδικασίες ανάμιξης των απόβλητων με ορισμένα υλικά με στόχο τη σταθεροποίηση τους και την ανάπτυξη αντοχών, ως ένα βήμα πριν την απόρριψη τους. 39

40 Χημική επεξεργασία υγρών απόβλητων Οι διεργασίες που ανήκουν στη χημική επεξεργασία είναι διάφορες, και εφαρμόζονται μεμονωμένα ή κατά κανόνα σε συνδυασμό με διάφορες φυσικές και βιολογικές διαδικασίες καθαρισμού. Οι πιο διαδεδομένες είναι: Χημική κατακρήμνιση Η απλή καθίζηση απομακρύνει τα σχετικά μεγάλα σωματίδια ύλης που αιωρούνται στα υγρά απόβλητα, λόγω της βαρύτητα τους. Όμως όσο μικραίνει το μέγεθός των σωματιδίων, τόσο ελαττώνεται πολλαπλάσια ο ρυθμός της καθίζησης, γιατί η σχετική ταχύτητα είναι του τετραγώνου της διαμέτρου των μορίων. Επομένως για να βελτιωθεί η καθίζηση των μικρότερών σωματιδίων πρέπει να εξασφαλιστεί η συνένωση τους και ο σχηματισμός μεγαλύτερών μορίων. Η προσπάθεια αυτή παρουσιάζει δυσκολίες κυρίως, λόγω της μεγάλης ειδικής επιφάνειας και των κολλοειδών ιδιοτήτων των σωματιδίων. Σκοπός της χημικής κατακρήμνισης είναι η αποσταθεροποίηση των κολλοειδών διαλυμάτων και η συνένωση των μικρών σωματιδίων με στόχο την καλύτερη καθίζηση. Χρησιμοποιούνται δύο μέθοδοι με αρκετές παραλλαγές, αυτές είναι η συσσωμάτωση και η κροκίδωση. Ιζηματοποίηση Η ιζηματοποίηση διαδικασία δημιουργίας ιζήματος από κάποια συστατικά των υγρών αποβλήτων, των οποίων επιδιώκεται η απομάκρυνση επειδή είναι ανεπιθύμητα. Η ιζηματοποίηση πραγματοποιείται είτε με τη προσθήκη κατάλληλών αντιδραστηρίων, είτε με τη μεταβολή του ph ή με την οξείδωση των στοιχείων. Κατά τη ιζηματοποίηση δύο είναι οι διαδικασίες που πραγματοποιούνται ταυτόχρονα μία χημική και μία φυσική. Η ιζηματοποιήση σχετίζεται συνδυαστικά είτε με διήθηση, όταν το ίζημα που δημιουργείται έχει συγκέντρωση μικρότερη από 50 mg/l, είτε με κροκίδωση-συσσωμάτωση, ώστε να απομακρυνθεί αποτελεσματικά ίζημα και στη συνέχεια με καθίζηση ή επίπλευση. Η ιζιματοποιήση χρησιμοποιείται για την απομάκρυνση βαρέων μετάλλων, φθοριούχων, φωσφορικών και θειούχων ενώσεων από τα υγρά απόβλητα. Η φυσική διαδικασία περιλαμβάνει την πυρηνογένεση και την ανάπτυξη κρυστάλλων. Προσρόφηση Ο όρος προσρόφηση περιλαμβάνει τη συγκρατηση αερίων ή υγρών συστατικών μιγμάτων από την επιφάνεια ή/ και την εσωτερική επιφάνεια στερεών με πόρους. Ως διεργασία η προσρόφηση είναι η μέθοδος διαχωρισμού, κατά την οποία συγκεκριμένα συστατικά μιας φάσης υγρού μεταφέρονται στην επιφάνεια ενός στέρεου προσροφητικού μέσου. Όταν τα σωματίδια της προσροφούμενης ουσία διεισδύουν μεταξύ των ατόμων, των ιόντων ή των μορίων του προσροφητικού μέσου, τότε αναφέρεται ότι γίνεται η απορρόφηση στην διεπιφάνεια. Κατά την προσρόφηση τα προσροφούμενα συστατικά μπορεί να συγκρατούνται είτε από φυσικές δυνάμεις (διπόλου-διπόλου ή διπόλου-απόλου) τότε γίνεται αναφορά για 40

41 περίπτωση φυσικής ρόφησης. Για τη χημική ρόφηση λαμβάνουν μέρος δυνάμεις στους χημικούς δεσμούς δημιουργώντας χημικές ενώσεις. Τα υλικά που χρησιμοποιούνται για την προσρόφηση βαρέων μετάλλων, μπορούν να χωριστούν σε δύο κατηγορίες: στα οργανικά και στα ανόργανα προσροφητικά μέσα. Έχει αποδειχθεί ότι για τα οργανικά μέσα, η οξείδωση σε χαμηλή θερμοκρασία των επιφανειακών λειτουργικών ομάδων του ενεργού άνθρακα αυξάνει σημαντικά την ρόφηση ιχνών μετάλλων από τα υδατικά τους διαλύματα σε τιμές ph κοντά στην ουδέτερη και αλκαλική περιοχή, παρατηρείται ότι τα βαρέα μέταλλα απομακρύνονται και ανακτώνται από υδατικά βιομηχανικά απόβλητα φέρνοντας τα σε επαφή με λύματα που περιέχουν ενεργοποιημένο και οξειδωμένο με H 2 SO 4 N άνθρακα. Ανόργανα προσροφητικά μέσα όπως, η φυσική άργιλος επεξεργαζόμενη με HCI, NaCl και H 2 O 2 αναπτύσσει ροφητική ικανότητα ως προς το Ni. Ακόμα για την η απομάκρυνση Cu, Ni και Zn έχει χρησιμοποιηθεί προσροφητικό μέσο κοκκώδους μορφής με βάση το μαγνήσιο. Για την απομάκρυνση βαρέων μετάλλων χρησιμοποιούνται ανόργανα πορώδη που περιέχουν ασβέστιο με υδροαπατίτη στους εξωτερικά επιφανειακούς πόρους. Μεταφορά αερίων Απολύμανση (ειδικότερα χλωρίωση) Καύση Ανταλλαγή ιόντων αντιστροφή ώσμωση Ηλεκτροδιάλυση Πίνακας 3.5 Μεθοδολογίες απομάκρυνσής βαρέων μετάλλων (Ελευθερίου Γ. Χαλαράκη, 2000). Βαρέα Τεχνολογίες Απομάκρυνσης Μέταλλα As Καταβύθιση με ασβέστιο, Αντίστροφη ώσμωση, Χρήση ενεργοποιημένου Al Cd Καταβύθιση με ασβέστιο, Ιοντοεναλλαγή Αντίστροφη ώσμωση Cr(III) Καταβύθιση, Κροκίδωση με Fe, Ιοντοεναλλαγή, Αντίστροφη ώσμωση Cr(IV) Κροκίδωση με Fe, Ιοντοεναλλαγή, Αντίστροφη ώσμωση Cu Καταβύθιση με ασβέστιο, Ιοντοεναλλαγή, Αντίστροφη ώσμωση, Κροκίδωση Pb Κροκίδωση με Fe, Καταβύθιση με ασβέστιο, Ιοντοεναλλαγή, Αντίστροφη ώσμωση Hg Καταβύθιση με ασβέστιο, (ph >10,5), Ενεργός C, Αντίστροφη ώσμωση Ni Καταβύθιση με ασβέστιο Se Καταβύθιση με ασβέστιο, Κροκίδωση με Fe, Ενεργοποιημένη αλουμίνα, Αντίστροφη ώσμωση 41

42 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΣΗΣ ΒΑΡΕΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ ΑΠΟ ΥΠΟΛΕΙΜΜΑ ΑΠΟΣΤΑΞΗΣ ΟΥΖΟΥ Τα υλικά που χρησιμοποιήθηκαν ήταν: 1. Πολτός υδρασβέστιου, που προέρχεται από ένα ορυκτό προϊόν και βρίσκει ιδιαίτερες εφαρμογές στην απορρύπανση αποβλήτων. Το υλικό αυτό χρησιμοποιείται, λόγω της αύξησης του Ph που επιφέρει, ως παράγοντας ιζηματοποίησης των μετάλλων, αλλά και ως κροκιδωτικό. Σε περίπτωση εφαρμογής σε εγκαταστάσεις αλκοολούχων πότων το κόστος αγοράς του υλικού αυτού είναι χαμηλό. Έτσι μια απλή δεξαμενή που έχει τη δυνατότητα θέρμανσης με ένα κοινό σύστημα ανάδευσης και ένα λεπτό πλέγμα που θα χρησιμοποιείται ως ένα βοηθητικό μέσο είναι ικανά για το διαχωρισμό του αποβλήτου σε στερεό και διαυγές υγρό μέρος. 2. Ιπτάμενη τέφρα, παραπροϊόν βιομηχανικής διαδικασίας παραγωγής ενέργειας, της οποίας η ιδιαίτερη ορυκτολογική δομή, κοκκομετρία και η σύσταση της σε CaO, Al 2 O 3 και SiO 2 την καθιστούν ιδιαίτερα δραστική σε περιπτώσεις δέσμευσης μετάλλων. Το υλικό αυτό χρησιμοποιείται για την απομάκρυνση μετάλλων, μπορεί να δράσει και για μεταλλοκαντιόντα που βρίσκονται σε μορφή οργανικών συμπλόκων, όπως συμβαίνει στο εξεταζόμενο απόβλητο, καθώς επίσης και ο μηχανισμός μέσω του οποίου γίνεται η συγκράτηση των μεταλλοκατιόντων. Για την εξέταση του αποβλήτου έγινε χρήση κατεργασμένης και ακατέργαστης ιπτάμενης τέφρας. Το υλικό αυτό έχει διπλή οικολογική σημασία, εφόσον πρόκειται για απορρύπανση αποβλήτου με απόβλητο. Επομένως το κόστος του είναι σχεδόν μηδενικό. Το υλικό αυτό αποτελεί ιδανικό για τη απομάκρυνση των μετάλλων από τα απόβλητα απόσταξής ούζου. Για το διαχωρισμό των δύο φάσεων (στερεού-υγρού) απαιτείται συσκευή διαχωρισμού με φυγοκεντρική ή φιλτρόπρεσσα όπου και είναι δαπανηρές. 3. Πριονίδι, ένα καθαρά φυσικό παραπροϊόν, μηδενικού κόστους που προέρχεται από την κατεργασία ξύλου. Το υλικό αυτό έχει χρησιμοποιηθεί ως μέσο προσρόφησης διαφόρων ρυπαντών. Για το συγκεκριμένο απόβλητο εξετάζεται η δυνατότητα χρήσης του για τη δέσμευση των μεταλλοκατιόντων. Το υλικό αυτό είναι σχεδόν μηδενικού κόστους. Για την εφαρμογή του απαιτείται ένα σύστημα ορισμένου αριθμού στηλών, χαμηλού κόστους στα οποία θα τοποθετείται το πριονίδι και η παροχή των αποβλήτων να γίνεται σταθερή και συνεχόμενη μέσω αντλίας. 42

43 Πίνακας 3.6 Βέλτιστά αποτελέσματα απομάκρυνσης μεταλλοκατιόντων αν υλικό κατεργασίας (Ελευθερίου Γ. Χαλαράκη, 2000). Ιπτάμενη τέφρα Πολτός υδρασβεστίου Πριονίδι Cu 99,74% 99,86% 65% Ni 91,20% 99,00% 48,82% Zn 99,75% 92,40% 48,91% Cr 68,00% 97,02% 58,33% Cd 60,00% 85,00% 66,66% Fe 99,52% 100% 58,08% Τα αποτελέσματα απομάκρυνσης του απόβλητου με πολτό υδρασβεστίου είναι πολύ καλά για το σύνολο των μεταλλοκατιόντων, δίνοντας εξαιρετικές τιμές απομάκρυνσης. Για την ιπτάμενη τεφρά τα αποτελέσματα είναι εξαιρετικά για Cu, Zn, Fe για όλες τις συνθήκες κατεργασίας, αλλά και για το Ni για ορισμένες από αυτές. Η δέσμευση δεν είναι εξίσου καλή Cr και Cd με ποσοστό περίπου στο 60%. Η απόδοση για την κατεργασία με πριονίδι μπορεί να χαρακτηριστεί μέση ως χαμηλή. 43

44 4. ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΩΤΗΜΑ Σκοπός της παρούσας εργασίας αποτελεί η προσπάθεια απάντησης στα ακόλουθα ερωτήματα; Ποίες είναι οι διαδικασίες παραγωγής αλκοολούχων ποτών (οίνου και ούζου); Ποία είναι τα χαρακτηριστικά των υγρών αποβλήτων (ποιοτικά και ποσοτικά); Ποιες μέθοδοι επεξεργασίας υγρών αποβλήτων που εφαρμόζονται σε τέτοιου είδους βιομηχανίες; Πόσα και που βρίσκονται στο νησί της Σάμου; Ποία είναι τα χαρακτηριστικά παραγωγής για κάθε βιοτεχνία ξεχωριστά; Ποιες είναι οι παραγόμενές ποσότητες προϊόντων και αποβλήτων; Ποία είναι τα χαρακτηριστικά αποβλήτων, οι τρόποι επεξεργασίας και διάθεσης; 44

45 5. ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Η συλλογή πληροφοριών για σύνταξη της πτυχιακής εργασίας σχετικά με την επεξεργασία και διάθεση υγρών αποβλήτων από οινοποιεία και ποτοποιίες ούζου στο νησί της Σάμου χρειάστηκε να πραγματοποιηθεί επίσκεψη: 1. Στην νομαρχία της Σάμου. Αρχικά ο υπεύθυνος του τμήματος βιομηχανιών αρνήθηκε να μου δείξει τα απαραίτητα αρχεία (άδειες λειτουργίας, μελέτες περιβαλλοντικών επιπτώσεων) της κάθε επιχείρησης. Στην πορεία μετά από αναζήτηση στην περιβαλλοντική νομοθεσία κατέθεσα υπεύθυνη δήλωση που σύμφωνα με τη Σύμβαση του Άρχους και τις Κοινοτικές Οδηγίες 2003/35/ΕΚ καθώς και την ελληνική νομοθεσία που τις ενσωματώνει στο εθνικό μας δίκαιο (Ν.3422/ , ΚΥΑ 11764/653/2006, 37111/2021/2003 & 9269/470/2007).Αναφέρουν ότι ως ελληνίδα πολίτης έχω το δικαίωμα πρόσβασης σε περιβαλλοντικές πληροφορίες και μπορεί να χωριστεί σε δύο μέρη. Το πρώτο μέρος αφορά το δικαίωμα του κοινού να ζητάει πληροφορίες από τις δημόσιες αρχές ( Άρθρο 4 ). Το δεύτερο μέρος αφορά το δικαίωμα του κοινού να λαμβάνει πληροφορίες, και την υποχρέωση των δημόσιων αρχών να συλλέγουν και να διαχέουν την πληροφόρηση χωρίς να διαχέουν την πληροφόρηση χωρίς να απαιτείται ιδιαίτερη αίτηση εκ μέρος του κοινού και καλύπτεται από το ( Άρθρο 5 ). Στις παραπάνω υποχρεώσεις των δημόσιων αρχών προβλέπονται διάφορες εξαίρεσης όπως λόγοι εθνικής άμυνας, δημόσιας ασφάλειας, προστασίας της πνευματικής ιδιοκτησίας κλπ. Ειδικά οι μελέτες περιβαλλοντικών επιπτώσεων (ΜΠΕ) εμπίπτουν σε αυτό και το Συμβούλιο της Επικρατείας έχει αποφανθεί εδώ και χρόνια ότι η δικαιολογία ότι δεν δίνονται στο κοινό επειδή αποτελούν πνευματική ιδιοκτησία είναι παράνομη. Στην πορεία η αίτηση έγινε αποδεκτή. 2. Σε κάθε επιχείρηση ξεχωριστά κατόπιν συνεννόησης, διατέθηκε το έξεις ερωτηματολόγιο. Λειτουργικά στοιχεία Περίοδος παραγωγής προϊόντων : από..μέχρι. Παραγόμενα προϊόντα (Τόνοι / Έτος): Α και βοηθητικές ύλες (Τόνοι / Έτος): Κατανάλωση νερού (m3/έτος): Παραγωγική διαδικασία Είδος - Χαρακτηριστικά αποβλήτων (π.χ. κύριες ρυπαντικές παράμετροι) Πηγές προέλευσης αποβλήτων (σημεία της παραγωγικής διαδικασίας) Ποσότητα αποβλήτων (Τόνοι / Έτος) 45

46 Συλλογή Αποθήκευση: Συλλογή αποβλήτων: - περιγραφή των μέσων συλλογής (π.χ. βαρέλια, δεξαμενές, κλπ) - ποσότητα συλλεγόμενων αποβλήτων (Τόνοι / Έτος) Αποθήκευση αποβλήτων : - χώρος / χώροι - χρόνος αποθήκευσης - περιγραφή των τεχνικών αποθήκευσης - ποσότητα αποθηκευόμενων αποβλήτων (Τόνοι / Έτος) - στοιχεία σχετικά με την αποθήκευση αποβλήτων παραγωγής προηγούμενων ετών. Αναφορά μέσων μεταφοράς αποβλήτων (π.χ. φορτηγά, βυτιοφόρα, κλπ) Προορισμός μεταφοράς αποβλήτων Επεξεργασία αποβλήτων : Τεχνικές επεξεργασίας αποβλήτων: - σύντομη περιγραφή - ποσότητα αποβλήτων προς επεξεργασία: (Τόνοι / Έτος) Διάθεση επεξεργασμένων αποβλήτων καταλοίπων: Ποσότητα επεξεργασμένων αποβλήτων: (Τόνοι / Έτος) Τεχνικές / χώρος διάθεσης των επεξεργασμένων αποβλήτων Ποσότητα καταλοίπων επεξεργασίας: (Τόνοι / Έτος) Τεχνικές / χώρος διάθεσης των καταλοίπων επεξεργασίας Σε περίπτωση μη επεξεργασίας των αποβλήτων, περιγραφή των τεχνικών που εφαρμόζονται για τη διάθεση των αποβλήτων αυτών. Προβλήματα προτάσεις: Αναφέρονται τα τυχόν προβλήματα που αντιμετωπίζονται και αφορούν τη διαχείριση των αποβλήτων (π.χ. πρόβλημα έλλειψης χώρου διάθεσης των παραγόμενων αποβλήτων, επεξεργασμένων ή μη). 46

47 Τα στοιχεία που δόθηκαν από τη κάθε επιχείρηση επιγραμματικά Οινοποιεία Ποτοποιίες ούζου Οινοποιεία Χάρτης 5.1 Απεικόνιση οινοποιείων σε χάρτη της Σάμου Το ένα οινοποιείο της Ένωση Οινοποιητικών Συνεταιρισμών Σάμου (Ε.Ο.Σ.Σ.) βρίσκεται εγκατεστημένο πάνω στον παραλιακό δρόμο και σε απόσταση 500 περίπου μέτρων από το λιμάνι (1). Το δεύτερο οινοποιείο βρίσκεται συγκεκριμένα στο Μαλαγάρι (2) το οποίο είναι εγκατεστημένο στην είσοδο της πόλης Σάμου. Τα στοιχεία που μου δόθηκαν αφορούν : Τα λειτουργικά στοιχεία Παραγωγική διαδικασία Είδος - Χαρακτηριστικά αποβλήτων Πηγές προέλευσης αποβλήτων Συλλογή αποβλήτων Τρόποι επεξεργασίας Διάθεση απόβλητων Τα άλλα δύο ιδιωτικά οινοποιεία είναι: Του Ιωάννης Κωστάκη το οποίο λειτουργεί σε ιδιωτικό χώρο εντός της πόλης του Καρλοβάσου, Δήμου Σάμου (3). Τα στοιχεία που μου δόθηκαν αφορούν : Τα λειτουργικά στοιχεία Παραγωγική διαδικασία Είδος - Χαρακτηριστικά αποβλήτων Πηγές προέλευσης αποβλήτων Ποσότητα αποβλήτων (Τόνοι / Έτος) 47

48 Συλλογή αποβλήτων Τρόποι επεξεργασίας Διάθεση απόβλητων Η Χατζησταματίου Βακάκη Τριανταφυλλιώ η οποία λειτουργεί οινοποιείο κρασιού, μηλίτη και κρασιών από άλλα φρούτα σε κτιριακές εγκαταστάσεις στη θέση Μεγάλη Λάκκα Καρλοβάσου του νομού Σάμο (4). Τα στοιχεία που μου δόθηκαν αφορούν : Τα λειτουργικά στοιχεία Παραγωγική διαδικασία Είδος - Χαρακτηριστικά αποβλήτων Πηγές προέλευσης αποβλήτων Συλλογή αποβλήτων Τρόποι επεξεργασίας Διάθεση απόβλητων Οινοποιεία Ποτοποιίες ούζου Ποτοποιίες ούζου Χάρτης 5.1 Απεικόνιση οινοποιείων σε χάρτη της Σάμου Η ποτοποιεία ιδιοκτησίας «Εμμανουήλ Ζαρμπάνης & ΣΙΑ Ο.Ε» εδρεύει στη Σάμο με τόπο δραστηριότητας τη θέση «Σιδερένιο Γεφύρι» Μεσόκαμπος (1). Τα στοιχεία που μου δόθηκαν αφορούν : Τα λειτουργικά στοιχεία Παραγωγική διαδικασία Είδος - Χαρακτηριστικά αποβλήτων Πηγές προέλευσης αποβλήτων Συλλογή αποβλήτων 48

49 Τρόποι επεξεργασίας Διάθεση απόβλητων Η βιοτεχνική επιχείρηση παραγωγής εμφιάλωσης αλκοολούχων ποτών ΕΜΜ. ΓΙΟΚΑΡΙΝΗΣ ΑΕΒΒ είναι εγκατεστημένη στο οικισμό «Μαλαγάρι». Στη πόλη της Σάμου (2). Τα στοιχεία που μου δόθηκαν αφορούν : Τα λειτουργικά στοιχεία Παραγωγική διαδικασία Είδος - Χαρακτηριστικά αποβλήτων Πηγές προέλευσης αποβλήτων Ποσότητα αποβλήτων (Τόνοι / Έτος) Συλλογή αποβλήτων Τρόποι επεξεργασίας Διάθεση απόβλητων Η βιοτεχνική επιχείρηση παραγωγής ποτών Παναγιώτης Φρατζέσκος βρίσκεται στη θέση Φλόκα του Δημοτικού Διαμερίσματος Βαθέος στο νησί της Σάμου (3) Τα στοιχεία που μου δόθηκαν αφορούν : Τα λειτουργικά στοιχεία Παραγωγική διαδικασία Είδος - Χαρακτηριστικά αποβλήτων Πηγές προέλευσης αποβλήτων Συλλογή και αποθήκευση αποβλήτων Τρόποι επεξεργασίας Διάθεση απόβλητων Βάσεις αναζήτησης βιβλιογραφίας που χρησιμοποιήθηκαν για την εκπόνηση της πτυχιακής εργασίας:

50 6. ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ 6.1.ΟΙΝΟΠΟΙΕΙΑ ΣΑΜΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Ένωση Οινοποιητικών Συνεταιρισμών Σάμου (Ε.Ο.Σ.Σ.) Στη Σάμο υπάρχουν δύο οινοποιεία, τα οποία ανήκουν στην Ένωση Οινοποιητικών Συνεταιρισμών Σάμου (Ε.Ο.Σ.Σ.). Το ένα βρίσκεται στο Λιμάνι Καρλοβασίου και το άλλο στην πόλη της Σάμου. Από άποψη μεγέθους τα οινοποιεία αυτά είναι, οι μεγαλύτερες βιομηχανικές μονάδες του Νομού. Έχουν ιδρυθεί από το 1935, σε ιδιόκτητα οικόπεδα της Ε.Ο.Σ.Σ. και έκτοτε συνεχώς επεκτείνονται και εκσυγχρονίζονται. Παρακάτω γίνεται μια περισσότερο ειδική αναφορά σε κάθε οινοποιείο χωριστά. Το οινοποιείο Καρλοβασίου είναι εγκατεστημένο πάνω στον παραλιακό δρόμο και σε απόσταση 500 περίπου μέτρων από το λιμάνι. Το οικόπεδο στο οποίο βρίσκεται το οινοποιείο είναι αρκετά ευρύχωρο και το ποσοστό κάλυψής του είναι μόνο 50%. Οι κτιριακές εγκαταστάσεις περιλαμβάνουν δεξαμενές, υπόστεγα, αποθήκες, μηχανοστάσια, εργαστήρια, γραφεία κ.λπ. Το 1992 ολοκληρώθηκε το πρόγραμμα εκσυγχρονισμού του οινοποιείου Καρλοβασίου, στο οποίο περιλαμβάνεται εγκατάσταση των παρακάτω: 1. Πλήρης εμφιαλωτική σειρά αποτελούμενη από: πλυντήριο, γεμιστικό, ταπωτικό, θερμωσυρρικνωτικό, εττικετέζα. Η σειρά αυτή έχει δυναμικότητα φιαλών ανά ώρα. 2. Ψυκτικό συγκρότημα ψυχρομονάδων με εναλλάκτη και φίλτρο γης διατομών, προοριζόμενου για την ψύξη γλεύκους σε ζύμωση και κρασιών. 3. Φιλτροπρέσα εκθλίψεως οινολασπών Προπιεστήριο πιεστήριο συνεχούς λειτουργίας. 5. Δύο ανοξείδωτα βυτία χωρητικότητας 14 tn σε αντικατάσταση δύο ήδη υπαρχόντων. 6. Φίλτρο πλακών Σύστημα απολασπώσεως γλεύκους δυναμικότητας 7 tn/h περίπου. 8. Δέκα δρύινα βυτία χωρητικότητας 2,5 tn το καθένα. 9. Ένα ψυγείο γλεύκους σε ζύμωση τύπου MISTRAL. 10. Δύο εμβολοφόρες αντλίες αποδόσεως 25 tn/h. Το πρόγραμμα αυτό περιλαμβάνει επίσης τη μόνωση έξι ψυκτικών ανοξείδωτων δεξαμενών και την επέκταση της μόνιμης διασωλήνωσης του οινοποιείου. Το οινοποιείο Μαλαγαρίου βρίσκεται εκτός σχεδίου πόλης και εντός του Γενικού Πολεοδομικού Σχεδίου Σάμου και συγκεκριμένα στο Μαλαγάρι το οποίο είναι εγκατεστημένο στην είσοδο της πόλης Σάμου. Η επιχείρηση είναι στεγασμένη σε συγκρότημα κτηρίων όπου εκεί αναπτύσσονται η διάφορές δραστηριότητες του. Ο εξοπλισμός είναι ανάλογος με αυτού του Καρλοβάσου. Στο οινοποιείο Μαλαγαρίου ολοκληρώθηκε στη διάρκεια του 1990 πρόγραμμα εκσυγχρονισμού του. Το 1991 έγινε προμήθεια: 50

51 1. Δύο φυγόκεντρων αντλιών αποδόσεως 30 tn/h. 2. Ενός ψυγείου γλεύκους σε ζύμωση τύπου MISTRAL. 3. Ενός ανυψωτικού περονοφόρου οχήματος 2,5 tn. Έγινε επίσης η επέκταση της μόνιμης διασωλήνωσης του οινοποιείου (Χρίστου, 2007). Τα οινοποιεία εμφιαλωτήρια επεξεργάζεται σταφύλια για την παραγωγή οίνων διαφόρων τύπων (γλυκοί, ημίγλυκοι, τύπου φωκιανού, τύπου ρητινό, Σέκ, Σάμαινα, ρετσίνα κ.τ.λ. Οι πρώτες ύλες είναι Σταφύλια διαφόρων τύπων που παράγονται από το νησί της Σάμου και οι δευτερεύουσες ύλες είναι το οινόπνευμα και διάφορα χημικά. Το οινόπνευμα αποθηκεύεται σε ειδικές σιδερένιες δεξαμενές που βρίσκονται σε ειδικό χώρο πυραντόχα από τους άλλους της επιχείρησης. Χώρος αυτός εξαερίζεται καλά και έχει πλήρες σύστημα ανίχνευσής εκρηκτικών αερίων. Όσο αφορά τη διαδικασία της οινοποίησης στην αρχή της παραλαβής τα σταφύλια ζυγίζονται στις ειδικές εξωτερικές γεφυροπλάστιγγες της Ε.Ο.Σ.Σ. και στη συνέχεια μεταφέρονται στις σταφυλοδόχους των οινοποιείων. Εικόνα 6.1 Μεταφορά των σταφυλιών στους σταφυλοδόχους Τα μεταφερόμενα στις σταφυλοδόχους σταφύλια βαθμομετρούνται δειγματοληπτικά από κατάλληλο, προσωπικό με την επίβλεψη έμπειρου υπαλλήλου, σε βαθμούς Baumè, διαβάθμιση που γίνεται με κριτήριο τη γλυκύτητα. Μετά τα σταφύλια αδειάζοντας στη σταφυλοδόχο. Από τη σταφυλοδόχο τα σταφύλια μεταφέρονται με κοχλιομεταφορείς στα απορραγιστήρια όπου αφαιρούνται οι ραγές κι απορρίπτονται οι βόστρυχοι (τσάμπουρα). Σ αυτό το στάδιο οι ράγες υφίστανται την πρώτη μηχανική έκθλιψη. Τα προκύπτοντα στέμφυλα προωθούνται στο προπιεστήριο όπου δέχονται τη δεύτερη έκθλιψη και στη συνέχεια στο πιεστήριο υψηλής πίεσης όπου δέχονται την τρίτη έκθλιψη, μετά την οποία απορρίπτονται. Το προϊόν της έκθλιψης των σταφυλιών, δηλαδή το γλεύκος, μεταφέρεται στις δεξαμενές. Απ αυτή τη στιγμή το γλεύκος περνά από διάφορα στάδια επεξεργασίας, όπως έχουμε αναφέρει και στην εισαγωγή της πτυχιακής ώστε να παραχθούν τα διάφορα είδη κρασιού. Απ τα 51

52 υποπροϊόντα που παράγονται, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα στέμφυλα (φλοιός ραγών). Αυτά αφού παραμείνουν σε δοχεία για δύο περίπου μήνες, στη συνέχεια αποστάζονται για την παρασκευή της σούμας (τσίπουρο). Τα στέμφυλα όμως μπορεί να χρησιμοποιηθούν και ως ζωοτροφή ή ως οργανικό λίπασμα Από το σταφύλι, οι βόστρυχοι αποτελούν το 5% ολόκληρης της μάζας ενώ τα στέμφυλα το 15 20%. Εικόνα 6.2 Απομάκρυνση στέμφυλων με υδραυλικό υπερπιεστήριο ασυνεχούς Λειτουργίας. Σχήμα 6.1 Διαδικασίες από την παραλαβή σταφυλιών μέχρι την δημιουργία γλεύκους (Χρίστου, 2007). Το παρακράτημα χρησιμοποιείται μόνο για την παρασκευή ξυδιού. Το γλεύκος που λαμβάνεται με την παραπάνω διαδικασία περιέχει κυτταρικές ύλες, όπως και θραύσματα στέμφυλων και βοστρύχων, τα οποία παρεμποδίζουν τη διαύγαση του 52

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΤΥΡΝΑΒΟΥ ΤΜΗΜΑ : B3 B ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ : 2012 2013 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ (PROJECT) ΠΑΡΑ ΟΣΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ.

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΤΥΡΝΑΒΟΥ ΤΜΗΜΑ : B3 B ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ : 2012 2013 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ (PROJECT) ΠΑΡΑ ΟΣΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ. ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΤΥΡΝΑΒΟΥ ΤΜΗΜΑ : B3 B ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ : 2012 2013 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ (PROJECT) ΤΟΠΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ. ΠΑΡΑ ΟΣΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ. Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΚΡΑΣΙΟΥ ΑΝΑ ΤΟΥΣ ΑΙΩΝΕΣ Στην Ελλάδα άρχισε η

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Αποβλήτων

Διαχείριση Αποβλήτων ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Διαχείριση Αποβλήτων Ενότητα 11 : Βιομηχανικά Στερεά και Υγρά Απόβλητα Δρ. Σταυρούλα Τσιτσιφλή Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης Άδειες Χρήσης Το

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΖΥΜΩΤΙΚΗ ΑΠΟΛΑΣΠΩΣΗ ΤΟΥ ΓΛΕΥΚΟΥΣ

ΠΡΟΖΥΜΩΤΙΚΗ ΑΠΟΛΑΣΠΩΣΗ ΤΟΥ ΓΛΕΥΚΟΥΣ ΠΡΟΖΥΜΩΤΙΚΗ ΑΠΟΛΑΣΠΩΣΗ ΤΟΥ ΓΛΕΥΚΟΥΣ Τα γλεύκη που προορίζονται για τη παραγωγή λευκών οίνων, πρέπει απαραίτητα να διαυγάσουν πριν την έναρξη της αλκοολικής ζύμωσης, προκειμένου να αποκτήσουν και διατηρήσουν

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων µπορούν να καταταχθούν σε τρεις κατηγορίες: Φυσικά Χηµικά Βιολογικά. Πολλές από τις παραµέτρους που ανήκουν στις κατηγορίες αυτές αλληλεξαρτώνται π.χ. η θερµοκρασία που

Διαβάστε περισσότερα

Οινολογία Ι. Ενότητα 6: Λευκή Οινοποίηση (3/3), 1ΔΩ. Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου. Διδάσκοντες: Κοτσερίδης Γιώργος

Οινολογία Ι. Ενότητα 6: Λευκή Οινοποίηση (3/3), 1ΔΩ. Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου. Διδάσκοντες: Κοτσερίδης Γιώργος Οινολογία Ι Ενότητα 6: Λευκή Οινοποίηση (3/3), 1ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Διδάσκοντες: Κοτσερίδης Γιώργος Καλλίθρακα Τίνα Μαθησιακοί Στόχοι Πνευματικό πιεστήριο γλευκοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης

Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης Χαρακτηριστικά υγρών αποβλήτων Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Εργαστήριο Διαχείρισης και Τεχνολογίας Υγρών Αποβλήτων Τα υγρά απόβλητα μπορεί να προέλθουν από : Ανθρώπινα απόβλητα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή εργασία ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΟΥ ΥΔΡΟΒΙΟΤΟΠΟΥ ΤΗΣ ΑΛΥΚΗΣ ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΚΗ ΑΠΟΡΡΟΗ

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων (DO - BOD - COD - TOC) Χ. Βασιλάτος Οργανική ύλη Αποξυγόνωση επιφανειακών και υπογείων υδάτων Οι οργανικές ύλες αποτελούν πολύ σοβαρό ρύπο,

Διαβάστε περισσότερα

Οινολογία Ι. Ενότητα 7: Ερυθρή Οινοποίηση (1/3), 1ΔΩ. Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου. Διδάσκοντες: Κοτσερίδης Γιώργος

Οινολογία Ι. Ενότητα 7: Ερυθρή Οινοποίηση (1/3), 1ΔΩ. Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου. Διδάσκοντες: Κοτσερίδης Γιώργος Οινολογία Ι Ενότητα 7: Ερυθρή Οινοποίηση (1/3), 1ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Διδάσκοντες: Κοτσερίδης Γιώργος Καλλίθρακα Τίνα Μαθησιακοί Στόχοι Εκχύλιση συστατικών Οινοποιητής

Διαβάστε περισσότερα

Τοπικά παραδοσιακά τρόφιμα : Oίνος OΡΘΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΟΙΝΩΝ

Τοπικά παραδοσιακά τρόφιμα : Oίνος OΡΘΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΟΙΝΩΝ Τοπικά παραδοσιακά τρόφιμα : Oίνος OΡΘΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΟΙΝΩΝ ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΤΣΕΡΙΔΗΣ Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Τμήμα Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής του Ανθρώπου Τοπικά Παραδοσιακά

Διαβάστε περισσότερα

Οροι Αδειοδότησης Οινοποιείων που αφορούν την Διαχείριση υγρών και στερεών αποβλήτων παραγωγικής διαδικασίας

Οροι Αδειοδότησης Οινοποιείων που αφορούν την Διαχείριση υγρών και στερεών αποβλήτων παραγωγικής διαδικασίας Οι περί Ελέγχου της Ρύπανσης των Νερών Νόμοι του 2002 μέχρι 2009 Οροι Αδειοδότησης Οινοποιείων που αφορούν την Διαχείριση υγρών και στερεών αποβλήτων παραγωγικής διαδικασίας Νομοθεσία για Έλεγχο της Ρύπανσης

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2.ΣΤΟΙΧΕΙΑΡΥΠΑΝΣΗΣ 2.1 ΠΑΘΟΦΟΝΟΙ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 2.1.1 ΒΑΚΤΗΡΙΑ 2.1.2 ΙΟΙ 2.1.3 ΠΡΩΤΟΖΩΑ 2.2 ΑΝΟΡΓΑΝΕΣ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΔΙΑΛΥΤΕΣ ΣΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΤΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ. Μ.Δασενάκης ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ

ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΤΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ. Μ.Δασενάκης ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ, ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΤΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ Μ.Δασενάκης ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ Ο ΣΑΡΩΝΙΚΟΣ ΚΟΛΠΟΣ Επιφάνεια: 2600 km 2 Μέγιστο βάθος: 450 m

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΕΛΑΙΟΤΡΙΒΕΙΩΝ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΚΕΙΜΕΝΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΕΛΑΙΟΤΡΙΒΕΙΩΝ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΚΕΙΜΕΝΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΕΛΑΙΟΤΡΙΒΕΙΩΝ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΚΕΙΜΕΝΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ Κωνσταντίνος Σιούφτας, Τμήμα Περιβάλλοντος Υπουργείο Γεωργίας, Φυσικών Πόρων και Περιβάλλοντος 19.10.2012 ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Όσα υγρά απόβλητα μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, πρέπει να υποστούν

Όσα υγρά απόβλητα μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, πρέπει να υποστούν 7. Επαναχρησιμοποίηση νερού στο δήμο μας! Όσα υγρά απόβλητα μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, πρέπει να υποστούν επεξεργασία πριν την επανάχρησή τους. Ο βαθμός επεξεργασίας εξαρτάται από την χρήση για την

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ενότητα 9: Υγρά αστικά απόβλητα Διάθεση λυμάτων στο έδαφος (φυσικά συστήματα επεξεργασίας) (Μέρος 1 ο ) Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ΡΟΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ροή του νερού μεταξύ των άλλων καθορίζει τη ζωή και τις λειτουργίες των έμβιων οργανισμών στο ποτάμι. Διαμορφώνει το σχήμα του σώματός τους, τους

Διαβάστε περισσότερα

Ορθή περιβαλλοντικά λειτουργία μονάδων παραγωγής βιοαερίου με την αξιοποίηση βιομάζας

Ορθή περιβαλλοντικά λειτουργία μονάδων παραγωγής βιοαερίου με την αξιοποίηση βιομάζας Ορθή περιβαλλοντικά λειτουργία μονάδων παραγωγής βιοαερίου με την αξιοποίηση βιομάζας ΑΡΓΥΡΩ ΛΑΓΟΥΔΗ Δρ. Χημικός TERRA NOVA ΕΠΕ περιβαλλοντική τεχνική συμβουλευτική ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΕΕ «ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ»

Διαβάστε περισσότερα

2.4 Ρύπανση του νερού

2.4 Ρύπανση του νερού 1 Η θεωρία του μαθήματος με ερωτήσεις 2.4 Ρύπανση του νερού 4-1. Ποια ονομάζονται λύματα; Έτσι ονομάζονται τα υγρά απόβλητα από τις κατοικίες, τις βιομηχανίες, τις βιοτεχνίες και τους αγρούς. 4-2. Ποιοι

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι άμεση ρύπανση?

Τι είναι άμεση ρύπανση? ΡΥΠΑΝΣΗ ΝΕΡΟΥ Τι είναι ρύπανση; Ρύπανση μπορεί να θεωρηθεί η δυσμενής μεταβολή των φυσικοχημικών ή βιολογικών συνθηκών ενός συγκεκριμένου περιβάλλοντος ή/και η βραχυπρόθεσμη ή μακροπρόθεσμη βλάβη στην

Διαβάστε περισσότερα

-H 2 H2 O R C COOH. α- κετοξύ

-H 2 H2 O R C COOH. α- κετοξύ Παραπροϊόντα αλκοολικής ζύµωσης Τα παραπροϊόντα της αλκοολικής ζύµωσης είναι χηµικές ενώσεις που προέρχονται είτε από τον ίδιο το µηχανισµό της αλκοολικής ζύµωσης, είτε από το µεταβολισµό της ζύµης, είτε

Διαβάστε περισσότερα

Ορισμός το. φλψ Στάδια επεξεργασίας λυμάτων ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ?

Ορισμός το. φλψ Στάδια επεξεργασίας λυμάτων ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ? ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ? Ο βιολογικος καθαρισμος αφορα την επεξεργασια λυματων, δηλαδη τη διαδικασια μεσω της οποιας διαχωριζονται οι μολυσματικες ουσιες από

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΕΝΔΕΙΞΗ «ΟΥΖΟ»

ΤΕΧΝΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΕΝΔΕΙΞΗ «ΟΥΖΟ» ΤΕΧΝΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΕΝΔΕΙΞΗ «ΟΥΖΟ» Το όνομα «ούζο» επέχει θέσιν επωνυμίας πώλησης αλκοολούχου ποτού που α- νήκει στην κατηγορία των «αποσταγμένων anis» και είναι καταχωρισμένο στο Παράρτημα

Διαβάστε περισσότερα

Απόβλητα ελαιοτριβείων

Απόβλητα ελαιοτριβείων Απόβλητα ελαιοτριβείων Ελαιοτριβεία 3500 3000 2500 Pressure 3-phase 2-phase 2000 1500 1000 500 0 GREECE ITALY SPAIN Portugal Απόβλητα ελαιοτριβείων στην Ε.Ε. Υγρά απόβλητα (OMW) 3.4 εκατομμύρια τον. (Παραδοσιακά

Διαβάστε περισσότερα

Επιπτώσεις της διάθεσης απόβλητων ελαιοτριβείων στο έδαφος και στο περιβάλλον

Επιπτώσεις της διάθεσης απόβλητων ελαιοτριβείων στο έδαφος και στο περιβάλλον Επιπτώσεις της διάθεσης απόβλητων ελαιοτριβείων στο έδαφος και στο περιβάλλον Ευρωπαϊκό Έργο LIFE- Στρατηγικές για τη βελτίωση και προστασία tου εδάφους από τη διάθεση αποβλήτων ελαιοτριβείων στις Μεσογειακές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι. Πίνακας 1. Μέγιστες επιτρεπόμενες συγκεντρώσεις μετάλλων στην ιλύ για εδαφική εφαρμογή

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι. Πίνακας 1. Μέγιστες επιτρεπόμενες συγκεντρώσεις μετάλλων στην ιλύ για εδαφική εφαρμογή ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι Πίνακας 1. Μέγιστες επιτρεπόμενες συγκεντρώσεις μετάλλων στην ιλύ για εδαφική εφαρμογή Μέταλλο Μέγιστη επιτρεπόμενη συγκέντρωση (mg/kg ξηράς ουσίας) Cd 5 Cr(ολικό) 500 Cu 800 Hg 5 Ni 200 Pb

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Αποβλήτων

Διαχείριση Αποβλήτων ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Διαχείριση Αποβλήτων Ενότητα 2: Εισαγωγή στη Διαχείριση Αστικών Υγρών Αποβλήτων. Δρ. Σταυρούλα Τσιτσιφλή Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης. Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία, ο Στάφυλος ήταν γιος του Διονύσου και τηςαριάδνης. Σε άλλο μύθο ο Στάφυλος ήταν βοσκός του βασιλεία της

Σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία, ο Στάφυλος ήταν γιος του Διονύσου και τηςαριάδνης. Σε άλλο μύθο ο Στάφυλος ήταν βοσκός του βασιλεία της Σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία, ο Στάφυλος ήταν γιος του Διονύσου και τηςαριάδνης. Σε άλλο μύθο ο Στάφυλος ήταν βοσκός του βασιλεία της ΑιτωλίαςΟινέα. Καθώς έβοσκε τις κατσίκες του, παρατήρησε ότι μια

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ Ι. ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ

ΤΕΧΝΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ Ι. ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΣΕΡΡΩΝ ΔΗΜΟΣ ΣΕΡΡΩΝ Αρ. Μελέτης: 2 / 2015 ΠΑΡΟΧΗ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ: Υπηρεσίες περιβαλλοντικής παρακολούθησης και ελέγχου του ανενεργού ΧΥΤΑ και του αποκαταστημένου ΧΔΑ Δήμου Σερρών έτους

Διαβάστε περισσότερα

Ο αλκοολικός τίτλος % vol είναι % v/v. Η αλκοόλη, % vol, μετράται στους 20 o C. Γίνεται διόρθωση της αλκοόλης όταν η θερμοκρασία είναι διαφορετική

Ο αλκοολικός τίτλος % vol είναι % v/v. Η αλκοόλη, % vol, μετράται στους 20 o C. Γίνεται διόρθωση της αλκοόλης όταν η θερμοκρασία είναι διαφορετική ΟΙΝΟΣ ΑΛΚΟΟΛΗ Με απόσταξη 200 ml οίνου συλλέγονται 133-150 ml αποστάγματος. Για την εξουδετέρωση της οξύτητας του οίνου, για να μη ληφθούν στο απόσταγμα πτητικά οξέα (οξικό, ανθρακικό και θειώδες), στα

Διαβάστε περισσότερα

LIFE Project Number LIFE 03 ENV/GR/000223 ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΟΥ DIONYSOS

LIFE Project Number LIFE 03 ENV/GR/000223 ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΟΥ DIONYSOS LIFE Project Number LIFE 03 ENV/GR/000223 ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΟΥ DIONYSOS Ανάπτυξη οικονομικά βιώσιμης διαδικασίας για την ολοκληρωμένη διαχείριση, μέσω χρησιμοποίησης, των οινοποιητικών αποβλήτων: Παραγωγή φυσικών

Διαβάστε περισσότερα

Αναερόβιες Μονάδες για την παραγωγή βιο-αερίου από βιοµάζα

Αναερόβιες Μονάδες για την παραγωγή βιο-αερίου από βιοµάζα Αναερόβιες Μονάδες για την παραγωγή βιο-αερίου από βιοµάζα Βιο-αέριο? Το αέριο που παράγεται από την ζύµωση των οργανικών, ζωικών και φυτικών υπολειµµάτων και το οποίο µπορεί να χρησιµοποιηθεί για την

Διαβάστε περισσότερα

Transmission of an established geographical indication of spirit drinks

Transmission of an established geographical indication of spirit drinks Transmission of an established geographical indication of spirit drinks Σχέδιο - Τελευταία αποθήκευση στις 17/02/2015 14:00 από null I. ΤΕΧΝΙΚΌΣ ΦΆΚΕΛΟΣ 1.Ονομασία και τύπος a. Ονομασία(-ες) προς καταχώριση

Διαβάστε περισσότερα

Καινοτόμες τεχνολογίες στην επεξεργασία υγρών αποβλήτων από τυροκομεία

Καινοτόμες τεχνολογίες στην επεξεργασία υγρών αποβλήτων από τυροκομεία Dialynas S.A. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Ελ. Βενιζέλου 15, 73100, Χανιά Τηλ. 28210-51250, fax. 28210-51260 www.dialynas.com, dk@dialynas.com Καινοτόμες τεχνολογίες στην επεξεργασία υγρών αποβλήτων από τυροκομεία

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή Αποθήκευση & Διάθεση Τσικουδιάς & Ρακόμελου

Παραγωγή Αποθήκευση & Διάθεση Τσικουδιάς & Ρακόμελου Ένωση Ελλήνων Χημικών Περιφερειακό Τμήμα Κρήτης Παραγωγή Αποθήκευση & Διάθεση Τσικουδιάς & Ρακόμελου Ιωάννης Μ. Γαλανάκης Χημικός Μηχανικός Απόσταγμα Στεμφύλων Σταφυλιού Τσικουδιά Τσίπουρο Raki (Ρακί)

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ ΤΩΝ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΑ ΠΛΥΝΤΗΡΙΑ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ

Η ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ ΤΩΝ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΑ ΠΛΥΝΤΗΡΙΑ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ Η ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ ΤΩΝ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΑ ΠΛΥΝΤΗΡΙΑ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ Α.. ΠΑΤΡΩΝΑΣ AQUACHEM ΕΠΕ, Αµαζόνων 1, Καλαµαριά 55133, E-mail: info@aquachem.gr ΜΟΝΑ ΕΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΜΙΚΡΗΣ ΚΛΙΜΑΚΑΣ Το νερό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ ΑΓΡΟΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΗ ΓΕΩΡΓΙΑ. Ν.Β. Παρανυχιανάκης

ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ ΑΓΡΟΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΗ ΓΕΩΡΓΙΑ. Ν.Β. Παρανυχιανάκης ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ ΑΓΡΟΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΗ ΓΕΩΡΓΙΑ Ν.Β. Παρανυχιανάκης Εργ. Γεωργικής Μηχανικής, Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος, Πολυτεχνείο Κρήτης, 73100 Χανιά Περιβαλλοντική Διαχείριση σε Αγροτοβιομηχανικές

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ενότητα 12: Βιομηχανική ρύπανση- Υγρά βιομηχανικά απόβλητα και διάθεση αυτών (Μέρος 1 ο ) Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΕΝΔΕΙΞΗ «ΟΥΖΟ ΠΛΩΜΑΡΙΟΥ» (Τροποποιημένος)

ΤΕΧΝΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΕΝΔΕΙΞΗ «ΟΥΖΟ ΠΛΩΜΑΡΙΟΥ» (Τροποποιημένος) Ημερομηνία παραλαβής : Αριθμός σελίδων (με την παρούσα): 5 ΤΕΧΝΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΕΝΔΕΙΞΗ «ΟΥΖΟ ΠΛΩΜΑΡΙΟΥ» (Τροποποιημένος) Γλώσσα που χρησιμοποιήθηκε για την υποβολή του φακέλου: Ελληνική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ, ΕΛΕΓΧΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΟΙΝΩΝ ΡΗΤΙΝΙΤΩΝ ΟΙΝΩΝ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ, ΕΛΕΓΧΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΟΙΝΩΝ ΡΗΤΙΝΙΤΩΝ ΟΙΝΩΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ, ΕΛΕΓΧΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΟΙΝΩΝ ΡΗΤΙΝΙΤΩΝ ΟΙΝΩΝ Παυλής Βασίλης Γεωπόνος Διεύθυνση Αγρ. Ανάπτυξης Θεσσαλονίκης ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2009 A. Ορισμοί 1. Αμπελοοινική περίοδος: η περίοδος παραγωγής των προϊόντων

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 205-6 ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ Οι μαθητές και οι μαθήτριες θα πρέπει να είναι σε θέση: ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Διδ. περ. Σύνολο διδ.περ.. Η συμβολή της Χημείας στην εξέλιξη του πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΕΩΝ ΒΑΡΕΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ ΚΑΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΤΟΥ ΧΡΩΜΙΟΥ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ

ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΕΩΝ ΒΑΡΕΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ ΚΑΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΤΟΥ ΧΡΩΜΙΟΥ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ Φόρουμ Επίκαιρων Θεμάτων Δημόσιας Υγείας «Χρώμιο και Περιβάλλον- Απειλή & Αντιμετώπιση» Αθήνα Μάρτιος 2013 ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΕΩΝ ΒΑΡΕΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ ΚΑΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΤΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Σημειώσεις για την εργαστηριακή άσκηση ΑΝΑΛΥΣΗ ΟΙΝΟΥ του Εργαστηρίου Ανάλυσης και Τεχνολογίας Τροφίμων Καθηγητής Ιωάννης Ρούσσης.

Σημειώσεις για την εργαστηριακή άσκηση ΑΝΑΛΥΣΗ ΟΙΝΟΥ του Εργαστηρίου Ανάλυσης και Τεχνολογίας Τροφίμων Καθηγητής Ιωάννης Ρούσσης. Σημειώσεις για την εργαστηριακή άσκηση ΑΝΑΛΥΣΗ ΟΙΝΟΥ του Εργαστηρίου Ανάλυσης και Τεχνολογίας Τροφίμων Καθηγητής Ιωάννης Ρούσσης Προσδιορισμοί Αλκοόλη Ολική οξύτητα Πτητική οξύτητα Ελεύθερος θειώδης ανυδρίτης

Διαβάστε περισσότερα

Project 2 2014-15 ΟΜΑΔΑ Δ

Project 2 2014-15 ΟΜΑΔΑ Δ Project 2 2014-15 ΟΜΑΔΑ Δ ΜΑΘΗΤΕΣ : ΚΟΥΤΣΟΥΚΟΣ ΑΠΟΣΤΟΛΗΣ ΚΟΥΡΛΑΥΤΗ ΝΙΚΗ ΜΕΛΕΑΣ ΗΛΙΑΣ ΠΑΡΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αμπέλι : Το αμπέλι είναι πολυετές φυτό και αναπτύσσεται γρήγορα. Ο κορμός του έχει πολλαπλές διακλαδώσεις

Διαβάστε περισσότερα

6 η Οκτωβρίου 2013. Παρουσίαση της. Σουντουρλής Μιχάλης, Διπλωματούχος Χημικός Μηχανικός

6 η Οκτωβρίου 2013. Παρουσίαση της. Σουντουρλής Μιχάλης, Διπλωματούχος Χημικός Μηχανικός 6 η Οκτωβρίου 2013 Παρουσίαση της Σουντουρλής Μιχάλης, Διπλωματούχος Χημικός Μηχανικός Εικόνα 1: Εγκατάσταση μονάδας «ΦΥΤΟΕΝΕΡΓΕΙΑ Α.Ε.» στο Παραλίμνιο Σερρών (2011) Α. Η Εταιρεία Η «ΦΥΤΟΕΝΕΡΓΕΙΑ Α.Ε.»

Διαβάστε περισσότερα

Οινολογία Ι. Ενότητα 5: Το σταφύλι στο οινοποιείο: Κοινές φυσικοχημικές κατεργασίες - Βελτίωση πρώτης ύλης- Ρυθμίσεις (4/5), 1ΔΩ

Οινολογία Ι. Ενότητα 5: Το σταφύλι στο οινοποιείο: Κοινές φυσικοχημικές κατεργασίες - Βελτίωση πρώτης ύλης- Ρυθμίσεις (4/5), 1ΔΩ Οινολογία Ι Ενότητα 5: Το σταφύλι στο οινοποιείο: Κοινές φυσικοχημικές κατεργασίες - Βελτίωση πρώτης ύλης- Ρυθμίσεις (4/5), 1ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Διδάσκοντες: Κοτσερίδης

Διαβάστε περισσότερα

All from a Single Source

All from a Single Source All from a Single Source Το PeKacid TM είναι μια νέα, καινοτόμος λύση για τον φώσφορο σε ασβεστούχα εδάφη και νερά με μεγάλη σκληρότητα. Στερεό φωσφορικό οξύ σε σάκους Μονοκρυσταλλικό, με χαμηλό ph (2.2)

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική αξιολόγηση κύκλου ζωής μιας φιάλης κρασιού

Περιβαλλοντική αξιολόγηση κύκλου ζωής μιας φιάλης κρασιού Περιβαλλοντική αξιολόγηση κύκλου ζωής μιας φιάλης κρασιού Κων/νος νος Αμπελιώτης Επικ. Καθηγητής, Τμ. Οικιακής Οικονομίας Οικολογίας Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Περιεχόμενα Η έννοια του κύκλου ζωής Ο ρόλος

Διαβάστε περισσότερα

Transmission of an established geographical indication of spirit drinks

Transmission of an established geographical indication of spirit drinks Transmission of an established geographical indication of spirit drinks Σχέδιο - Τελευταία αποθήκευση στις 18/02/2015 15:40 από null I. ΤΕΧΝΙΚΌΣ ΦΆΚΕΛΟΣ 1.Ονομασία και τύπος a. Ονομασία(-ες) προς καταχώριση

Διαβάστε περισσότερα

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά Ε ΑΦΟΣ Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Έδαφος Το έδαφος σχηµατίζεται από τα προϊόντα της αποσάθρωσης των πετρωµάτων του υποβάθρου (µητρικό πέτρωµα) ή των πετρωµάτων τω γειτονικών

Διαβάστε περισσότερα

Το πρόβλημα της ιλύς. Η λύση GACS

Το πρόβλημα της ιλύς. Η λύση GACS Το πρόβλημα της ιλύς Κατά την επεξεργασία των υγρών αποβλήτων παράγονται ταυτόχρονα και ορισμένα παραπροϊόντα, όπως τα εσχαρίσματα, η άμμος, τα ξαφρίσματα και η περίσσεια ιλύς από τις δεξαμενές καθίζησης

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα και Καινοτομία στην παραγωγή αφρωδών οίνων

Έρευνα και Καινοτομία στην παραγωγή αφρωδών οίνων Έρευνα και Καινοτομία στην παραγωγή αφρωδών οίνων Δρ Κοτσεριδης Γιωργος Christophe Gerland Eξέλιξη παγκόσμιας παραγωγής σε αφρώδη Source OIV, 2013 Κατανομή ανά χώρα της παγκόσμιας παραγωγής σε αφρώδη 5

Διαβάστε περισσότερα

BIO OXIMAT. Ολοκληρωμένο Σύστημα Καθαρισμού Υγρών Αποβλήτων Και Ανάκτησης Νερού Πλύσης Για Πλυντήρια Οχημάτων

BIO OXIMAT. Ολοκληρωμένο Σύστημα Καθαρισμού Υγρών Αποβλήτων Και Ανάκτησης Νερού Πλύσης Για Πλυντήρια Οχημάτων BIO OXIMAT Ολοκληρωμένο Σύστημα Καθαρισμού Υγρών Αποβλήτων Και Ανάκτησης Νερού Πλύσης Για Πλυντήρια Οχημάτων Περιγραφή συστήματος BIO OXIMAT Το σύστημα BIO OXIMAT KP του οίκου ENEKA ACTIVA είναι μια ολοκληρωμένη

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση ατμού είναι ευρέως διαδεδομένη σχεδόν σε όλη την βιομηχανία. Ο ατμός

Η χρήση ατμού είναι ευρέως διαδεδομένη σχεδόν σε όλη την βιομηχανία. Ο ατμός Η χρήση ατμού είναι ευρέως διαδεδομένη σχεδόν σε όλη την βιομηχανία. Ο ατμός μεταφέρει μεγάλη ποσότητα ενέργειας με την μορφή θερμότητας και χρησιμοποιείται στην παραγωγική διαδικασία για την επιτάχυνση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΤΥΡΟΓΑΛΟΥ ΜΕ ΕΞΑΤΜΙΣΗ ΥΠΟ ΚΕΝΟ

ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΤΥΡΟΓΑΛΟΥ ΜΕ ΕΞΑΤΜΙΣΗ ΥΠΟ ΚΕΝΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΤΥΡΟΓΑΛΟΥ ΜΕ ΕΞΑΤΜΙΣΗ ΥΠΟ ΚΕΝΟ Πηγή: Mr.Εmilio Turchi - VEOLIA WS & T Italia Επιµέλεια: Κων/νος I. Νάκος SHIELCO LTD SHIELCO Τεχνολογίες Περιβάλλοντος ΕΠΕ Σελίδα 1/5 1. Εισαγωγή Ανάλογα

Διαβάστε περισσότερα

κοινή οργάνωση της αμπελοοινικης αγοράς, ιδίως του τίτλου

κοινή οργάνωση της αμπελοοινικης αγοράς, ιδίως του τίτλου Ε.Ε. Παρ. 111(1) 1858 Κ.Δ.Π. 214/2005 Αρ. 3986, 26.4.2005 Αριθμός 214 ΟΙ ΠΕΡΙ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΑΜΠΕΛΟΟΙΝΙΚΩΝ ΠΡΟΙΟΝΤΩΝ ΝΟΜΟΙ ΤΟΥ 2004 Διάταγμα δυνάμει. του άρθρου 26(2)(γ) των περί Συμβουλίου Αμπελοοινικών Προϊόντων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΜΟΝΑ Α ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗΣ ΝΕΡΟΥ ΚΑΙ ΜΗ ΕΝΙΚΗΣ ΑΠΟΡΡΙΨΗΣ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ

ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΜΟΝΑ Α ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗΣ ΝΕΡΟΥ ΚΑΙ ΜΗ ΕΝΙΚΗΣ ΑΠΟΡΡΙΨΗΣ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΜΟΝΑ Α ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗΣ ΝΕΡΟΥ ΚΑΙ ΜΗ ΕΝΙΚΗΣ ΑΠΟΡΡΙΨΗΣ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ Πηγή: Mr.Matteo Villa HAR srl. Επιµέλεια: Κων/νος I. Νάκος SHIELCO Ltd Σελίδα 1/5 O οίκος HAR srl, Ιταλίας εξειδικεύεται στον σχεδιασµό

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα καυσίμου σελ.1

Παράρτημα καυσίμου σελ.1 Παράρτημα καυσίμου σελ.1 Περιγραφές της σύστασης καύσιμης βιομάζας Η βιομάζα που χρησιμοποιείται σε ενεργειακές εφαρμογές μπορεί να προέρχεται εν γένει από δέντρα ή θάμνους (ξυλώδης ή λιγνο-κυτταρινούχος

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Ελέγχου Ρύπανσης Περιβάλλοντος, Τμήμα Χημείας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Εργαστήριο Ελέγχου Ρύπανσης Περιβάλλοντος, Τμήμα Χημείας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Επίκ. Καθηγήτρια Δήμητρα Βουτσά Εργαστήριο Ελέγχου Ρύπανσης Περιβάλλοντος, Τμήμα Χημείας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Η Συνέδριο Πολιτιστικών Φορέων Νομού Θεσσαλονίκης «Εκτός των τειχών» Πολιτισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΤΟΠΟΙΙΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ

ΑΡΤΟΠΟΙΙΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΕΡΓΟΔΟΤΗΣ: ΕΡΓΟ: ΑΡΤΟΠΟΙΙΑ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ: ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΚΑΡΥΩΤΑΚΗ 5 Α 166 73 ΒΟΥΛΑ ΤΗΛ. 210 8995934, ΦΑΞ 210 8951760 e-mail info@inik.gr 1. ΤΕΧΝΙΚΟ ΥΠΟΜΝΗΜΑ α. Ονοματεπώνυμο του ιδιοκτήτη ή επωνυμία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΑΣΚΑΡΙΔΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ ΔΟΥΔΟΥΜΗ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΙΑΚΩΒΙΔΟΥ ΕΛΛΗ-ΕΙΡΗΝΗ ΕΙΡΗΝΗ ΟΣΜΑΝΤΖΙΚΙΔΟΥ. ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Το. νερό πηγή ζωής» ΤΑΞΗ: Ά

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΑΣΚΑΡΙΔΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ ΔΟΥΔΟΥΜΗ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΙΑΚΩΒΙΔΟΥ ΕΛΛΗ-ΕΙΡΗΝΗ ΕΙΡΗΝΗ ΟΣΜΑΝΤΖΙΚΙΔΟΥ. ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Το. νερό πηγή ζωής» ΤΑΞΗ: Ά ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Το νερό πηγή ζωής» ΤΑΞΗ: Ά ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ: ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΝΑΛΜΠΑΝΤΗΣ, ΕΛΕΝΗ ΧΕΙΜΑΡΙΟΥ ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΣΤΑΔΙΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΜΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ: ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΑΣΚΑΡΙΔΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΖΩΤΟΥΧΟΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΙ ΟΡΘΗ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ. Δρ. Γιάννης Ασημακόπουλος Πρώην Καθηγητής Γεωπονικού Παν/μίου Αθηνών

ΑΖΩΤΟΥΧΟΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΙ ΟΡΘΗ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ. Δρ. Γιάννης Ασημακόπουλος Πρώην Καθηγητής Γεωπονικού Παν/μίου Αθηνών ΑΖΩΤΟΥΧΟΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΙ ΟΡΘΗ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ Δρ. Γιάννης Ασημακόπουλος Πρώην Καθηγητής Γεωπονικού Παν/μίου Αθηνών ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΛΙΠΑΣΜΑΤΟΣ. Με την κλασσική έννοια, ως λίπασμα ορίζεται κάθε ουσία

Διαβάστε περισσότερα

2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να επισημαίνουμε τη θέση των μετάλλων στον περιοδικό πίνακα των στοιχείων. Να αναφέρουμε

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

Απόβλητα - «Ένας φυσικός πόρος στο σχολείο μας;»

Απόβλητα - «Ένας φυσικός πόρος στο σχολείο μας;» Απόβλητα - «Ένας φυσικός πόρος στο σχολείο μας;» Λέξεις κλειδιά: Απορρίμματα, ανακύκλωση, ρύπανση, υγεία, προστασία περιβάλλοντος, ΧΥΤΥ, ΧΑΔΑ Εισαγωγή Απόβλητα ένα επίκαιρο ζήτημα, που αποτελεί διαχρονικά

Διαβάστε περισσότερα

L 71/42 Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης 9.3.2012

L 71/42 Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης 9.3.2012 L 71/42 Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης 9.3.2012 ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΕ) αριθ. 203/2012 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 8ης Μαρτίου 2012 για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 889/2008 σχετικά με

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: Φαινολικό & αρωματικό δυναμικό των οίνων της ποικιλίας ξινόμαυρο. Περίληψη

Θέμα: Φαινολικό & αρωματικό δυναμικό των οίνων της ποικιλίας ξινόμαυρο. Περίληψη φαινολικό και αρωματικό δυναμικό των οίνων της ποικιλίας ξινόμαυρο Μαρία Κυραλέου Yποψήφια Διδάκτωρ Οινολογίας Tμήμα Eπιστήμης και Τεχνολογίας Τροφίμων Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών τηλ. 215294719 mkyrleou@u.gr

Διαβάστε περισσότερα

Transmission of an established geographical indication of spirit drinks

Transmission of an established geographical indication of spirit drinks Transmission of an established geographical indication of spirit drinks Σχέδιο - Τελευταία αποθήκευση στις 18/02/2015 10:10 από null I. ΤΕΧΝΙΚΌΣ ΦΆΚΕΛΟΣ 1.Ονομασία και τύπος a. Ονομασία(-ες) προς καταχώριση

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα Χημεία Α Λυκείου

Τράπεζα Χημεία Α Λυκείου Τράπεζα Χημεία Α Λυκείου 1 ο Κεφάλαιο Όλα τα θέματα του 1 ου Κεφαλαίου από τη Τράπεζα Θεμάτων 25 ερωτήσεις Σωστού Λάθους 30 ερωτήσεις ανάπτυξης Επιμέλεια: Γιάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός Ερωτήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ndustrial aste management quality sustainable development nvironmental rotection waste management

ndustrial aste management quality sustainable development nvironmental rotection waste management ndustrial aste management quality waste management nvironmental rotection sustainable development Το Ιστορικό µας H POLYECO A.E. ιδρύθηκε το 2001, από την ΤΕΧΝΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΑΕ, µε στόχο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ. Σοφοκλής Λογιάδης

Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ. Σοφοκλής Λογιάδης Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Σοφοκλής Λογιάδης Τι ειναι ρυπανση του νερου -ορισμος Το νερό είναι η πηγή ζωής στον πλανήτη μας. Περίπου το 70% της επιφάνειας του σκεπάζεται με νερό. Από το συνολικό διαθέσιμο νερό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ο αριθμός Avogadro, N A, L = 6,022 10 23 mol -1 η σταθερά Faraday, F = 96 487 C mol -1 σταθερά αερίων R = 8,314 510 (70) J K -1 mol -1 = 0,082 L atm mol -1 K -1 μοριακός

Διαβάστε περισσότερα

ΞΗΡΑΝΤΗΡΙΟ ΠΥΡΗΝΑΣ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ

ΞΗΡΑΝΤΗΡΙΟ ΠΥΡΗΝΑΣ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΕΡΓΟΔΟΤΗΣ: ΕΡΓΟ: ΞΗΡΑΝΤΗΡΙΟ ΠΥΡΗΝΑΣ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ: ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΚΑΡΥΩΤΑΚΗ 5 Α 166 73 ΒΟΥΛΑ ΤΗΛ. 210 8995934, ΦΑΞ 210 8951760 e-mail info@inik.gr 1 1. ΤΕΧΝΙΚΟ ΥΠΟΜΝΗΜΑ α. Ονοματεπώνυμο του ιδιοκτήτη

Διαβάστε περισσότερα

Νομαρχιακή Επιχείρηση Ανάπτυξης Ν.Α. Αχαΐας

Νομαρχιακή Επιχείρηση Ανάπτυξης Ν.Α. Αχαΐας LIFE08 ENV/GR/000578 Ανάπτυξη πολιτικής για την ολοκληρωμένη διαχείριση αγροτοβιομηχανικών αποβλήτων με στόχο τη μεγιστοποίηση της ανάκτησης υλικών και ενέργειας Αγροτοβιομηχανικά απόβλητα & Αγροτικά υπολείμματα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΟΣΤΑΣΙΟ ΤΥΡΟΚΟΜΗΣΗΣ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ

ΕΡΓΟΣΤΑΣΙΟ ΤΥΡΟΚΟΜΗΣΗΣ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΕΡΓΟΔΟΤΗΣ: ΕΡΓΟ: ΕΡΓΟΣΤΑΣΙΟ ΤΥΡΟΚΟΜΗΣΗΣ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ: ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΚΑΡΥΩΤΑΚΗ 5 Α 166 73 ΒΟΥΛΑ ΤΗΛ. 210 8995934, ΦΑΞ 210 8951760 e-mail info@inik.gr 1. ΤΕΧΝΙΚΟ ΥΠΟΜΝΗΜΑ α. Ονοματεπώνυμο του

Διαβάστε περισσότερα

Ευάγγελος Ζήκος -Γεωπόνος M. Sc ΑΝΕΠΙΘΥΜΗΤΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ

Ευάγγελος Ζήκος -Γεωπόνος M. Sc ΑΝΕΠΙΘΥΜΗΤΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ Ευάγγελος Ζήκος -Γεωπόνος M. Sc ΑΝΕΠΙΘΥΜΗΤΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ Οι κύριες αλλοιώσεις του ελαιολάδου είναι : Η υδρόλυση Η οξείδωση Η υδρόλυση συμβαίνει κυρίως στο χρόνο πριν από την παραλαβή του ελαιολάδου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΤΗΣΗ ΦΩΣΦΟΡΟΥ ΑΠΟ ΤΑ ΣΤΡΑΓΓΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΑΦΥΔΑΤΩΣΗΣ ΙΛΥΟΣ ΜΕΣΩ ΚΑΤΑΚΡΗΜΝΙΣΗΣ ΣΤΡΟΥΒΙΤΗ

ΑΝΑΚΤΗΣΗ ΦΩΣΦΟΡΟΥ ΑΠΟ ΤΑ ΣΤΡΑΓΓΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΑΦΥΔΑΤΩΣΗΣ ΙΛΥΟΣ ΜΕΣΩ ΚΑΤΑΚΡΗΜΝΙΣΗΣ ΣΤΡΟΥΒΙΤΗ ΑΝΑΚΤΗΣΗ ΦΩΣΦΟΡΟΥ ΑΠΟ ΤΑ ΣΤΡΑΓΓΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΑΦΥΔΑΤΩΣΗΣ ΙΛΥΟΣ ΜΕΣΩ ΚΑΤΑΚΡΗΜΝΙΣΗΣ ΣΤΡΟΥΒΙΤΗ Αλίκη Κόκκα και Ευάγγελος Διαμαντόπουλος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Πολυτεχνείο Κρήτης PhoReSe: Ανάκτηση Φωσφόρου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΟΣΤΑΣΙΟ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ

ΕΡΓΟΣΤΑΣΙΟ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΕΡΓΟΔΟΤΗΣ: ΕΡΓΟ: ΕΡΓΟΣΤΑΣΙΟ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ: ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΚΑΡΥΩΤΑΚΗ 5 Α 166 73 ΒΟΥΛΑ ΤΗΛ. 210 8995934, ΦΑΞ 210 8951760 e-mail info@inik.gr 1. ΤΕΧΝΙΚΟ ΥΠΟΜΝΗΜΑ α. Ονοματεπώνυμο του ιδιοκτήτη ή

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Χημεία της ζωής 1 2.1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Η Βιολογία μπορεί να μελετηθεί μέσα από πολλά και διαφορετικά επίπεδα. Οι βιοχημικοί, για παράδειγμα, ενδιαφέρονται περισσότερο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΝΑΔΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΕΡΟΒΙΑΣ ΧΩΝΕΥΣΗΣ ΤΥΡΟΓΑΛΑΚΤΟΣ

ΜΟΝΑΔΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΕΡΟΒΙΑΣ ΧΩΝΕΥΣΗΣ ΤΥΡΟΓΑΛΑΚΤΟΣ ΒΡΥΛΛΑΚΗΣ ΜΑΝ. & ΣΙΑ Ο.Τ.Ε.Ε. ΜΟΝΑΔΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΕΡΟΒΙΑΣ ΧΩΝΕΥΣΗΣ ΤΥΡΟΓΑΛΑΚΤΟΣ ΓΑΛΑΚΤΟΚΟΜΙΚΗ ΚΡΗΤΗΣ ΕΠΕ ΣΕΛΛΙΑ ΔΗΜΟΥ ΑΓ. ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ - ΡΕΘΥΜΝΟ ΔΥΝΑΜΙΚΟΤΗΤΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ 4,8 tn τυρόγαλα / ημέρα στην αιχμή

Διαβάστε περισσότερα

Βασικέσ οδηγίεσ για την απόσταξη τσίπουρου

Βασικέσ οδηγίεσ για την απόσταξη τσίπουρου Βασικέσ οδηγίεσ για την απόσταξη τσίπουρου Το τσίπουρο παρασκευάζεται με την απόσταξη των στεμφύλων (στράφυλα ή τσίπουρα), δηλαδή από τα υπολείμματα των σταφυλιών που μένουν μετά το πάτημα και την εξαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Τα βασικά της διεργασίας της

Τα βασικά της διεργασίας της Τα βασικά της διεργασίας της ενεργού ιλύος Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Εργαστήριο Διαχείρισης και Τεχνολογίας Υγρών Αποβλήτων 1 Γιατί είναι απαραίτητη η επεξεργασία Για

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΡΟΖΥΜΩΤΙΚΗΣ ΚΡΥΟΕΚΧΥΛΙΣΕΩΣ

ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΡΟΖΥΜΩΤΙΚΗΣ ΚΡΥΟΕΚΧΥΛΙΣΕΩΣ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΡΟΖΥΜΩΤΙΚΗΣ ΚΡΥΟΕΚΧΥΛΙΣΕΩΣ Το σύστημα αυτό χαρακτηρίζεται από τρείς βασικές λειτουργίες. Η πρώτη είναι η δυνατότητα προζυμωτικής κρυοεκχύλισης. Βασική ιδέα αυτής της τεχνικής, η οποία προηγείται

Διαβάστε περισσότερα

τεκμηρίωση και συνειδητοποίηση επικινδυνότητας λυμάτων αυστηρή νομοθεσία διαχείρισης αποβλήτων Καθαρισμός αποβλήτων

τεκμηρίωση και συνειδητοποίηση επικινδυνότητας λυμάτων αυστηρή νομοθεσία διαχείρισης αποβλήτων Καθαρισμός αποβλήτων ΑΝΑΓΚΑΙΟΤΗΤΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ τεκμηρίωση και συνειδητοποίηση επικινδυνότητας λυμάτων αυστηρή νομοθεσία διαχείρισης αποβλήτων Καθαρισμός αποβλήτων επαναχρησιμοποίηση πολύτιμων, εξαντλούμενων

Διαβάστε περισσότερα

COMPACT ΜΟΝΑΔΕΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ

COMPACT ΜΟΝΑΔΕΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ COMPACT ΜΟΝΑΔΕΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ με τη μέθοδο SBR COMPACT ΜΟΝΑΔΕΣ ΒΙ ΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ Η εταιρεία ΣΥΡΜΕΤ ΜΟΝ. Ε.Π.Ε. με την πολύχρονη εμπειρία της στο χώρο της επεξεργασίας λυμάτων, προσφέρει

Διαβάστε περισσότερα

Παγκόσμια Ημέρα Νερού

Παγκόσμια Ημέρα Νερού ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΕΤΑΙΡΙΩΝ ΕΜΦΙΑΛΩΣΕΩΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΦΥΣΙΚΟΥ ΜΕΤΑΛΛΙΚΟΥ ΝΕΡΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Νερού Ενημερωτική Εκδήλωση «Οι ευεργετικές ιδιότητες του νερού στη διατήρηση της καλής υγείας και ενυδάτωσης» HILTON ATHENS

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΥΓΡΑ ΑΠΟΒΛΗΤΑ ΕΛΑΙΟΤΡΙΒΕΙΩΝ ΕΙΝΑΙ ΑΠΟΒΛΗΤΑ;

ΤΑ ΥΓΡΑ ΑΠΟΒΛΗΤΑ ΕΛΑΙΟΤΡΙΒΕΙΩΝ ΕΙΝΑΙ ΑΠΟΒΛΗΤΑ; ΤΑ ΥΓΡΑ ΑΠΟΒΛΗΤΑ ΕΛΑΙΟΤΡΙΒΕΙΩΝ ΕΙΝΑΙ ΑΠΟΒΛΗΤΑ; ΙΟΡ ΑΝΗΣ ΧΑΤΖΗΠΑΥΛΙ ΗΣ ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΓΕΝΙΚΗΣ & ΓΕΩΡΓΙΚΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ Οι ελαιοτριβείς

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΔΑΦΟΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΑΜΠΕΛΟΥ

ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΔΑΦΟΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΑΜΠΕΛΟΥ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΔΑΦΟΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΑΜΠΕΛΟΥ ΕΔΑΦΟΣ Φυσικές ιδιότητες Δομή και σύσταση Χρώμα Βάθος Διαπερατότητα Διαθέσιμη υγρασία Θερμοκρασία Χημικές ιδιότητες ph Αλατότητα Γονιμότητα

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές Διεργασίες Μηχανικής Τροφίμων

Βασικές Διεργασίες Μηχανικής Τροφίμων Βασικές Διεργασίες Μηχανικής Τροφίμων Ενότητα 8: Εκχύλιση, 1ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Σταύρος Π. Γιαννιώτης, Καθηγητής Μηχανικής Τροφίμων Μαθησιακοί Στόχοι Τύποι εκχύλισης

Διαβάστε περισσότερα

Ε Γ Κ Υ Κ Λ Ι Ο Σ ΘΕΜΑ:

Ε Γ Κ Υ Κ Λ Ι Ο Σ ΘΕΜΑ: ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ ΕΙΔΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΥΔΑΤΩΝ Ε Γ Κ Υ Κ Λ Ι Ο Σ ΘΕΜΑ: «Περιεχόμενο φακέλου για την εφαρμογή του άρθρου 7 της Κ.Υ.Α. 20488/10 (ΦΕΚ

Διαβάστε περισσότερα

Διπλ. Μηχανικός Βασιλειάδης Μιχαήλ ΑΟΥΤΕΒ ΜΗΧΑΝΙΚΗ Α.Ε. 04 Φεβρουαρίου 2011 Hotel King George II Palace Πλατεία Συντάγματος Αθήνα

Διπλ. Μηχανικός Βασιλειάδης Μιχαήλ ΑΟΥΤΕΒ ΜΗΧΑΝΙΚΗ Α.Ε. 04 Φεβρουαρίου 2011 Hotel King George II Palace Πλατεία Συντάγματος Αθήνα Διπλ. Μηχανικός Βασιλειάδης Μιχαήλ ΑΟΥΤΕΒ ΜΗΧΑΝΙΚΗ Α.Ε. 04 Φεβρουαρίου 2011 Hotel King George II Palace Πλατεία Συντάγματος Αθήνα Είδη πρώτων υλών Αγροτικού τομέα Κτηνοτροφικού τομέα Αστικά απόβλητα Αγροτικός

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΕΝΔΕΙΞΗ «ΚΙΤΡΟ ΝΑΞΟΥ»

ΤΕΧΝΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΕΝΔΕΙΞΗ «ΚΙΤΡΟ ΝΑΞΟΥ» Ημερομηνία παραλαβής : ΤΕΧΝΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΕΝΔΕΙΞΗ «ΚΙΤΡΟ ΝΑΞΟΥ» Αριθμός σελίδων (με την παρούσα): 9 Γλώσσα που χρησιμοποιήθηκε για την υποβολή του φακέλου: Ελληνική Αριθμός φακέλου: Καθιερωμένη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΟΣΤΑΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΜΑΡΓΑΡΙΝΗΣ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ

ΕΡΓΟΣΤΑΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΜΑΡΓΑΡΙΝΗΣ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΕΡΓΟΔΟΤΗΣ: ΕΡΓΟ: ΕΡΓΟΣΤΑΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΜΑΡΓΑΡΙΝΗΣ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ: ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΚΑΡΥΩΤΑΚΗ 5 Α 166 73 ΒΟΥΛΑ ΤΗΛ. 210 8995934, ΦΑΞ 210 8951760 e-mail info@inik.gr 1 1. ΤΕΧΝΙΚΟ ΥΠΟΜΝΗΜΑ α. Ονοματεπώνυμο του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΟΣΤΑΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΑΛΕΥΡΟΜΥΛΩΝ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ

ΕΡΓΟΣΤΑΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΑΛΕΥΡΟΜΥΛΩΝ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΕΡΓΟΔΟΤΗΣ: ΕΡΓΟ: ΕΡΓΟΣΤΑΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΑΛΕΥΡΟΜΥΛΩΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ: ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΚΑΡΥΩΤΑΚΗ 5 Α 166 73 ΒΟΥΛΑ ΤΗΛ. 210 8995934, ΦΑΞ 210 8951760 e-mail info@inik.gr 1. ΤΕΧΝΙΚΟ ΥΠΟΜΝΗΜΑ α. Ονοματεπώνυμο

Διαβάστε περισσότερα

Προχωρημένες Μέθοδοι Επεξεργασίας Λυμάτων. Μαρία Λοϊζίδου Καθηγήτρια ΕΜΠ Πρόεδρος Inter-Synergy

Προχωρημένες Μέθοδοι Επεξεργασίας Λυμάτων. Μαρία Λοϊζίδου Καθηγήτρια ΕΜΠ Πρόεδρος Inter-Synergy Προχωρημένες Μέθοδοι Επεξεργασίας Λυμάτων Μαρία Λοϊζίδου Καθηγήτρια ΕΜΠ Πρόεδρος Inter-Synergy Ορεστιάδα, Ιανουάριος 2009 Νομοθετικό Πλαίσιο Οδηγία Πλαίσιο (1/2) Η έννοια της ολοκληρωμένης και αειφόρου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΣΤΟΝ ΜΑΛΙΑΚΟ ΚΟΛΠΟ. Αν. Καθηγητης Μ.Δασενακης. Δρ Θ.Καστριτης Ε.Ρουσελάκη

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΣΤΟΝ ΜΑΛΙΑΚΟ ΚΟΛΠΟ. Αν. Καθηγητης Μ.Δασενακης. Δρ Θ.Καστριτης Ε.Ρουσελάκη ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Ο ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΤΟΥ ΕΥΤΡΟΦΙΣΜΟΥ ΣΤΟΝ ΜΑΛΙΑΚΟ ΚΟΛΠΟ Αν. Καθηγητης Μ.Δασενακης Δρ Θ.Καστριτης Ε.Ρουσελάκη Φ.Σάλτα Κύκλος αζώτου Κύκλος φωσφόρου Kύκλος πυριτίου

Διαβάστε περισσότερα

CH 3 CH 2 OH + 3O 2 2CO 2 + 3H 2 O CH 3 COOH + 2O 2 2CO 2 + 2H 2 O

CH 3 CH 2 OH + 3O 2 2CO 2 + 3H 2 O CH 3 COOH + 2O 2 2CO 2 + 2H 2 O 1 Οι ασθένειες οφείλονται κυρίως στη δράση µικροοργανισµών. Οι παράγοντες που καθορίζουν το πόσο επιρρεπής είναι ο οίνος στη βακτηριακή προσβολή είναι: 1. Ο αλκοολικός βαθµός, 2. Η οξύτητα και το ph, 3.

Διαβάστε περισσότερα

2006 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΓΟΥΝΑΡΗ

2006 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΓΟΥΝΑΡΗ 2006 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΓΟΥΝΑΡΗ Έρευνα της οικολογικής κατάστασης του Πηνειού ποταµού µε έµφαση στη ρύπανση Στην περιοχή ευθύνης του Ν. Τρικάλων Σκοπός της έρευνας είναι η καταγραφή και διερεύνηση της υφιστάµενης

Διαβάστε περισσότερα

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C.

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. 4.1 Βασικές έννοιες Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. Σχετική ατομική μάζα ή ατομικό βάρος λέγεται ο αριθμός που δείχνει πόσες φορές είναι μεγαλύτερη

Διαβάστε περισσότερα