ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΦΑΡΜΑΚΩΝ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΦΑΡΜΑΚΩΝ"

Transcript

1 ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΦΑΡΜΑΚΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΕΛΕΓΧΟΙ ΚΑΘΑΡΟΤΗΤΑΣ ΕΛΕΓΧΟΙ ΚΑΘΑΡΟΤΗΤΑΣ (1) Με αυτούς διαπιστώνεται η καθαρότητα του φαρµάκου µε δοκιµασίες για την ύπαρξη προσµείξεων, δηλ. ουσιών που προβλέπεται να συνυπάρχουν στην πρώτη ύλη ως: υπολείµµατα αντιδραστηρίων παρασκευής Παραπροϊόντων. Ιδιαίτερα ελέγχεται η παρουσία προσµείξεων που δύνανται να έχουν επιβλαβή ενέργεια. Οι προσµείξεις διακρίνονται σε: Προσµείξεις που επιτρέπονται σε ανεκτά όρια. Προσµείξεις που η παρουσία τους είναι ανεπίτρεπτη. Ειδικότερα οι Έλεγχοι Καθαρότητας περιλαµβάνουν:

2 ΕΛΕΓΧΟΙ ΚΑΘΑΡΟΤΗΤΑΣ (2) 1. ph 2. Εµφάνιση διαλύµατος 3. Απορρόφηση 4. Ειδική στροφή 5. Οξύτητα 6. Συγγενείς ουσίες 7. Αριθµοί 8. Τέφρα 9. Απώλεια κατά την ξήρανση 10. Βαρέα µέταλλα 11. Έλεγχοι Ορίων ανοργάνων ιόντων 12. Έλεγχος Ορίων υπολειµµάτων διαλυτών 1. Έλεγχος ph (1) Καθορισµένη ποσότητα ουσίας (π.χ. 0,1 g) διαλύεται ή αναµειγνύεται µε ορισµένο όγκο νερού ελεύθερου διοξειδίου του άνθρακα. Μετρείται το ph ποτενσιοµετρικά µε phµετρο ηλεκτρόδιο υάλου. Το ph πρέπει να βρίσκεται σε ορισµένα όρια. Π.χ. η ΕΦ για την οξυτετρακυκλίνη απαιτεί: 0,1 g ουσίας εναιωρείται σε 10 ml νερού και πρέπει να έχει ph 4,5 7,5. Έτσι ελέγχεται η ύπαρξη όξινων και αλκαλικών προσµείξεων.

3 1. Έλεγχος ph (2) Το phµετρο πρέπει να έχει αναγνωσιµότητα + / - 0,05 µονάδες ph ή + / - 0,003 V. Απαιτείται ρύθµιση του phµέτρου µε πρότυπα ρυθµιστικά διαλύµατα αναφοράς: ph 1,67 (τετραοξαλικό κάλιο) έως ph 10,12 (Na 2 CO 3 + NaHCO 3 ). Η ΕΦ περιγράφει επακριβώς την παρασκευή των ρυθµιστικών διαλυµάτων αναφοράς. 1. Έλεγχος ph (3) Ηθερµοκρασία βαθµονόµησης πρέπει να είναι ο C. Εάν η µέτρηση του ph στο διάλυµα ελέγχου γίνει σε διαφορετική θερµοκρασία απαιτείται διόρθωση θερµοκρασίας µε τηχρήσηειδικού τύπου. Τα σύγχρονα phµετρα διαθέτουν αισθητήρα θερµοκρασίας και κάνουν αυτόµατα τη διόρθωση της κλίσεως του ηλεκτροδίου.

4 2. Εµφάνιση διαλύµατος(1) Ορισµένη ποσότητα διαλύεται σε ορισµένο όγκο διαλύτη και ελέγχεται η διαύγεια και ο βαθµός οπαλισµού. Ένα διάλυµα θεωρείται ΙΑΥΓΕΣ, αν η διαύγεια του είναι ίδια µε αυτή του νερού ή του διαλύτη που χρησιµοποιείται κατά την εξέταση του ή αν δεν παρουσιάζει µεγαλύτερο οπαλισµό απότοεναιώρηµα αναφοράς Ι. 2. Εµφάνιση διαλύµατος(2) Τα εναιωρήµατα αναφοράς παρασκευάζονται από πρότυπο εναιώρηµα (θειϊκής υδραζίνης εξαµεθυλενοτετραµίνης) µε αραίωσηµε νερό. Εναιώρηµα αναφοράςι5% (V/V) προτύπου εναιωρήµατος Εναιώρηµα αναφοράςιv 50% Η εξέταση γίνεται σε παρόµοιους δοκιµαστικούς σωλήνες από άχρωµη διαφανή, ουδέτερη ύαλο µε επίπεδη βάση διαµέτρου mm. Η εξέταση γίνεται σε διάχυτο φως ηµέρας.

5 2. Εµφάνιση διαλύµατος(3) Παράδειγµα: για την καρβιδόπα, 0,25 g διαλύονται σε 25 ml HCl 1 N. Το διάλυµα είναι διαυγές. Έτσι εξετάζεται η απουσία προσµείξεων αδιάλυτων στο διαλύτη του ελέγχου. 2. Εµφάνιση διαλύµατος(4) Βαθµός χρωµατισµού υγρών και διαλυµάτων. Εξετάζεται το υγρό µε σύγκριση µε νερόή διαλύτη ή διάλυµα αναφοράςσεσωλήνες ορισµένης διαµέτρου, σε διάχυτο φως ηµέρας έναντι λευκού πεδίου, µε οριζόντια(μέθοδος Ι) ή κάθετη παρατήρηση (Μέθοδος ΙΙ). Ένα διάλυµα θεωρείται«άχρωµο» αν έχει εµφάνιση νερού ή διαλύτη ή δεν είναι εντονότερα χρωµατισµένο από το διάλυµα αναφοράς Β9.

6 2. Εµφάνιση διαλύµατος(5) Για τα διαλύµατα αναφοράς χρωµατισµού χρησιµοποιούνται 3 διαλύµατα αντιδραστήρια: Κίτρινο διάλυµα: FeCl 3 σε HCl Κόκκινο διάλυµα : CoCl 2 σε HCl Κυανό διάλυµα: CuSO 4 σε HCl Παρασκευάζονται πρότυπα διαλύµατα αναφοράς µε ανάµειξη σε ορισµένες αναλογίες: Β(καστανό), ΒΥ (καστανο-κίτρινο), GY (πράσινο κίτρινο), R (κόκκινο). Υπάρχουν 9 πρότυπα Β (καστανό) και από 7 των άλλων αποχρώσεων. 3. Απορρόφηση (1) Ορισµένη ποσότητα διαλύεται σε καθορισµένο όγκο διαλύτη. Ακολουθεί η αναγκαία αραίωση. Υπολογίζεται η ειδική απορρόφηση Α 1% 1cm σε ορισµένο µήκος κύµατος και πρέπει να έχει ορισµένη τιµή (εντός ορισµένων ορίων). Α 1% 1cm = [10 x ε] / Μr (όπου εηµοριακή απορροφητικότητα και Μr η σχετική µοριακή µάζα του φαρµάκου) A = A 1% 1cm x Cg/100 ml A 1% 1cm = [A / Cg /100 ml]

7 3. Απορρόφηση (2) Παράδειγµα: για την πρεδνιζόνη 50,0 mg ουσίας διαλύονται σε 100 ml αλκοόλης. 1 ml αραιώνεται στα 50ml µε αλκοόλη (0,001 g/100ml). Η ειδική απορρόφηση στο λ µεγ. 240 nm είναι , υπολογισµένη µε αναγωγή στην ξηρανθείσα ουσία. Μερικές φορές απαιτείται µέτρηση της A1 % 1cm στο λ µεγ και λ ελαχ. Παράδειγµα: για τη χυµοθρυψίνη η ειδική απορρόφηση στο λ µεγ στα 281 nm έχει τιµή 18,5-22,5, ενώ στο λ ελαχ στα 250 nm είναι <8. 4. Ειδική στροφή (1) Ειδική στροφή [α] 20 D µιας ουσίας, που βρίσκεται σε διάλυµα είναι η γωνία, εκφρασµένη σε µοίρες (ο), του επιπέδου του πολωµένου φωτός στο εξεταζόµενο διάλυµα, για το µήκος κύµατος της D-γραµµής του νατρίου (λ=589,3 nm) σε θερµοκρασία 20 ο C, υπολογισµένη για στιβάδα 1 δεκατοµέτρου διαλύµατος µε περιεκτικότητα 1 g/ml. Έχει µονάδες: [( ο ).ml.dm -1.g -1 ].

8 4. Ειδική στροφή (2) Παράδειγµα: για τη δραστική ουσία καρβιδόπα: 0,250 g ουσίας διαλύονται τελείως µε βοήθεια λουτρού υπερήχων σε διάλυµα χλωριούχου αργιλίου και το διάλυµα αραιώνεται στα 25,0 ml µε ίδιο διάλυµα. Η ειδική στροφή είναι -22,5 ο έως -26,5 ο υπολογισµένη µε αναφοράστη ξηρανθείσα ουσία. 4. Ειδική στροφή (3) Η µέτρηση γίνεται µετοπολωσίµετρο, µε ακρίβεια αναγνώσεως 0,01 ο. Ηκλίµακα ελέγχεται µε πρότυπαπλακίδιαχαλαζία. Ηγραµµικότητα της κλίµακας µπορεί να ελεγχθεί µε χρήση διαλυµάτων σακχαρόζης. Προσδιορίζεται το µηδέν του πολωσίµετρου (για υγρά φάρµακα µε τοσωλήναάδειο, γιαστερεάγεµάτο διαλύτη). Μετρείται η γωνία στροφής του πολωµένου φωτός (α). Για υγρά: [α] 20 D = [α / (l x ρ 20 )], όπου l = µήκος σωλήνα σε dm και ρ 20 = πυκνότητα Για στερεά: [α] 20 D = [100 α / (l x C)], όπου C= συγκέντρωση % µ/οή µ/µ

9 Προσδιορισµός Ειδικής Στροφής Πολωσίµετρο (Polarimeter)

10 Οπτικά Μέρη Πολωσιµέτρου Αρχή Λειτουργίας Πολωσιµέτρου

11 Αρχή πολωσιµέτρου 5. Οξύτητα (1) Ελέγχεται η ύπαρξη όξινων ευδιάλυτων ουσιών. Παράδειγµα: Για το προβενεσίδιο (R-COOH) αδιάλυτο στο νερό, σε 2,0 g ουσίας προστίθενται 100 ml νερού, το διάλυµα θερµαίνεται 30 min σε υδατόλουτρο. Συµπληρώνεται στον αρχικό όγκο, ψύχεται και διηθείται. Σε 50 ml απότοδιήθηµα προστίθεται0,1 ml φαινολοφθαλεϊνης. Για την αλλαγή χρώµατος του δείκτη δεν απαιτούνται περισσότερα από 0,5 ml NaOH 0,1 N. Εποµένως ελέγχεται όριο 0,05 mmol ισχυρού ευδιάλυτου οξέος σε 2,0 g φαρµάκου.

12 5. Οξύτητα (2) Για την υδροχλωρική προπρανολόλη: 0,20 g ουσίας διαλύονται σε νερό κι ο όγκος συµπληρώνεται στα 20 ml. Προστίθεται 0,2 ml διαλύµατος ερυθρού µεθυλίου και 0,2 ml HCl 0,01 N. Το διάλυµα γίνεταερυθρό(επιτρέπει αλκαλικές ουσίες 0,002 mmol). Προστίθενται 0,04 ml NaOH 0,01N. Το διάλυµα γίνεται κίτρινο. Επιτρέπει 0,004 0,002 mmol HCl = 0,002 mmol όξινων προσµείξεων). 6. Συγγενείς Ουσίες (1) Ελέγχεται η ύπαρξη συγγενών ουσιών, δηλ. προσµείξεων που είναι παραπροϊόντα της συνθέσεως. Ο έλεγχος γίνεται συνήθως µε HPLC. Παράδειγµα: Στο φάρµακο καρβιδόπα ελέγχεται η ύπαρξη µεθυλοδόπα και µεθυλοκαρβιδόπα µε HPLC. ιάλυµα ελέγχου: 0,100 g ουσίας σε 100 ml 0,1 N HCl ιάλυµα αναφοράς(α): 5 mg µεθυλοκαρβιδόπα ΧΟΑ + 5 mg µεθυλοδόπα ΧΟΑ σε 100 ml 0,1 N HCl ιάλυµα αναφοράς(β): 5 mg καρβιδόπα ΧΟΑ + 5 mg µεθυλοδόπα ΧΟΑ σε 100 ml HCl 0,1 N.

13 6. Συγγενείς Ουσίες (2) HPLC: Στήλη: οκτυλοσιλυλιωµένο πήγµα οξειδίου πυριτίου 5µm. Κινητή φάση: CH 3 OH (2 όγκοι) = ΚΗ 2 ΡΟ 4 1,4% (18 όγκοι). Εισάγονται 20 µl από κάθε διάλυµα. Ο έλεγχος είναι αξιόπιστος εάν ο συντελεστής διαχωρισµού Rs µεταξύ καρβιδόπα και µεθυλοδόπα (διάλυµα αναφοράςβ) είναι µεγαλύτερος του 4,0. 6. Συγγενείς Ουσίες (3) R s 1,18( t = b 0,5a t + b Rb Ra 0,5b ) t Rb και t Rα : χρόνοι ανασχέσεως και t Rb > t Rα b 0,5a και b 0,5b : αντίστοιχα ηµιεύρη κορυφών.

14 6. Συγγενείς Ουσίες (4) Αν στο χρωµατογράφηµα του διαλύµατος ελέγχου υπάρχουν κορυφές που αντιστοιχούν στο µεθυλοδόπα και το µεθυλοκαρβιδόπα, οι επιφάνειές τους δεν πρέπει να είναι µεγαλύτερες από τις επιφάνειες των αντιστοίχων κορυφών στο χρωµατογράφηµα του διαλύµατος (α). Εποµένως τα όρια των δυο προσµείξεων είναι: 5 mg/100 mg = 5% Σηµειώνεται ότι τα όρια περιεκτικότητας του καρβιδόπα είναι 98,5% - 101%, διότι οι προσµείξεις συµπροσδιορίζονται. 6. Συγγενείς Ουσίες (5) Έλεγχος συγγενών ουσιών νιτροφουράλης µε HPLC για: Α) (5-νιτρο-2-φουρυλ)µεθυλενο-διοξεικό Β) 5 νιτρο -2 φουραλδεϋδη αζίνη ιάλυµα ελέγχου: 0,100 g ουσίας σε 100 ml κινητής φάσης (ακετονιτρίλιο 40 Η 2 Ο 60) ιάλυµα αναφοράς(α): 10 mg Α διαλύονται σε 20 ml κινητής φάσης και 1 ml αραιώνεται στα 100 ml (0,005 mg/ml). ιάλυµα αναφοράς(β): 10 mg νιτροφουράλης ΧΟΑ + 10 mg νιτροφουραντοϊνης ΧΟΑ (εσωτερικό πρότυπο) σε 100 ml κινητής φάσης. 5 ml αραιώνονται στα 100 ml (0,005 mg/ml).

15 6. Συγγενείς Ουσίες (6) 20 µl διαλύµατος αναφοράς (α) εισάγονται στην HPLC. Ρυθµίζεται η ευαισθησία ώστε το ύψος της κυρίας κορυφής (πρόσµειξη Α) δεν είναι µικρότερο του 50% πλήρους κλίµακας (full scale). 20 µl διαλύµατος αναφοράς (b) εισάγονται στην HPLC. Ο έλεγχος δεν είναι αξιόπιστος εάν R<2. Εισάγονται 20 µl διαλύµατος ελέγχου (για χρόνο 10 φορές το t R νιτροφουράλης που είναι 3 min). Η επιφάνεια κάθε κορυφής, εκτός της κύριας κορυφής (της νιτροφουράλης) δεν είναι µεγαλύτερη από την επιφάνεια της κύριας κορυφής του χρωµατογραφήµατος του διαλύµατος αναφοράς (α) (δηλ. της πρόσµειξης Α). 6. Συγγενείς Ουσίες (6) Εποµένως ελέγχεται κάθε πρόσµειξη να είναι µικρότερη από: 0,005 mg / ml x100 = 0,5% 1mg / ml Οι επιφάνειες όλων των κορυφών πλην της κύριας δεν είναι µεγαλύτερες από το διπλάσιο της κύριας κορυφής του χρωµατογραφήµατος του διαλύµατος αναφοράς (α). Εποµένως οι ολικές προσµείξεις είναι <1%. Απόρριψη κάθε κορυφής µε επιφάνειαµικρότερη 0,05 φορές της κύριας κορυφής του διαλύµατος αναφοράς (α).

16

17 6. Συγγενείς Ουσίες (7) Έλεγχος µε TLC (1) Παράδειγµα: για τη µεθανοσουλφονική φαιντολαµίνη (Phentolamine Mesilate) ελέγχεται η παρουσία της πρόσµειξης. ιάλυµα ελέγχου: 0,100 g ουσίας σε 5 ml αλκοόλης (20 mg/ml) ιάλυµα αναφοράς(α): 0,5 ml διαλύµατος ελέγχου αραιώνεται στα 100 ml µε αλκοόλη (0,1 mg/ml). ιάλυµα αναφοράς(β): 5 ml διαλύµατος αναφοράς (α) αραιώνονται στα 10 ml µε αλκοόλη (0,05 mg/ml). 6. Συγγενείς Ουσίες (8) Έλεγχος µε TLC (2) 10 µl των διαλυµάτων τοποθετούνται σε πλάκα TLC. Ανάπτυξη σε 15 cm µε διαλύτη αναπτύξεως 5 µέρη π. ΝΗ 3 15 µέρη ακετόνης 85 µέρη µεθυλοαιθυλοκετόνης. Ξήρανση στον αέρα, ψεκασµός µε ιωδοβισµουθικό κάλιο. Καµµία κηλίδα του χρωµατογραφήµατος ελέγχου, εκτός από την κύρια κηλίδα, δεν είναι εντονότερη από την κηλίδα στο χρωµ. του. διαλύµατος (α): όριο 0,1mg / ml 20mg / ml x100 = 0,5

18 6. Συγγενείς Ουσίες (9) Έλεγχος µε TLC (3) Η κηλίδα του χρωµατογραφήµατος του διαλύµατος αναφοράς (α) είναι εντονότερη από εκείνη του διαλύµατος αναφοράς (β) δηλ. η τεχνική µπορείναανιχνεύσειπρόσµειξη: 0,05mg / ml 20mg / ml x100 = 0,15% Εξοπλισµός για TLC

19 Εξισορρόπηση και Ανάπτυξη TLC 6. Συγγενείς Ουσίες (10) Έλεγχος µε GLC(1) Παρασκευάζονται: - ιάλυµα ελέγχου της ουσίας, π.χ. 1,5 g σε 10 ml διαλύτη (150 mg/ml) - ιάλυµα αναφοράς: 1 ml του διαλύµατος ελέγχου αραιώνεται στα 200 ml (0,75 mg/ml) Χρωµατογράφηση στη GLC Υπολογίζεται το άθροισµα των επιφανειών όλων των κορυφών εκτός του φαρµάκου και του διαλύτη. Καµµιά κορυφή δεν πρέπει να έχει επιφάνεια µεγαλύτερη της κορυφής του φαρµάκου στο διάλυµα αναφοράς, δηλ. όριο 0,75mg / ml 150mg / ml x100 = 0,5%

20 6. Συγγενείς Ουσίες (11) Έλεγχος µε GLC (2) Το άθροισµα τωνκορυφώντων προσµείξεων να είναι µικρότερο του διπλασίου της επιφάνειας της κορυφής του φαρµάκου στο διάλυµα αναφοράς, δηλ. <1%. 6. Συγγενείς Ουσίες (12) Έλεγχος Ισοµερών (1) Για παράδειγµα ηκιτρικήταµοξυφαίνη είναι το (Ζ) ισοµερές (ισοδύναµο τουcis σε απλές περιπτώσεις). Ελέγχεται η πρόσµειξη σε (Ε) ισοµερές (ισοδύναµο τουtrans σε απλές περιπτώσεις) µε HPLC µε στατική φάση φαινυλιωµένο οξείδιο πυριτίου. Παρασκευάζονται: ιάλυµα ελέγχου: 30,0 mg ουσίας σε 50,0 ml κινητής φάσης. ιάλυµα αναφοράς: 30,0 mg ταµοξυφαίνης κιτρικής ΧΟΑ σε 50,0 ml κινητής φάσης.

21 6. Συγγενείς Ουσίες (12) Έλεγχος Ισοµερών (2) Εκτελούνται 5 χρωµατογραφήσεις του διαλύµατος αναφοράς. ΗπρώτηκορυφήανήκειστοΕ ισοµερές. Ο λόγος του χρόνου κατακράτησης t R,E / t R,Z 0,93. RSD% < 3% για την κύρια κορυφή. Στο χρωµατογράφηµα διαλύµατος ελέγχου προσδιορίζονται οι επιφάνειες των κορυφών των Ε και Ζ- ισοµερών. Όριο < 1% AreaE % E = x100 AreaE + AreaZ 6. Συγγενείς Ουσίες (13) Έλεγχος Ισοµερών (3) Εναντιοµερή: έχουν διαφορετική φαρµακολογική δράση και ελέγχονται. ούτο επιτυγχάνεται συνήθως µε τη χειρόµορφη χρωµατογραφία HPLC (Chiral Chromatography). Πολλές στήλες HPLC παρουσιάζουν εκλεκτικότητα στις χειρόµορφες ενώσεις.

22 ιαχωρισµός Εναντιοµερών µε HPLC ΑΡΙΘΜΟΙ (1) Αριθµός Οξέων (1) Αριθµός οξέων ΙΑ είναι ο αριθµός που εκφράζει σε mg την ποσότητα υδροξειδίου του καλίου που απαιτείται για ναεξουδετερώσειταελεύθεραοξέασε1 g της εξεταζόµενης ουσίας. Για τον προσδιορισµό τουm γραµµάρια της ουσίας (5-10 g για λίπη, 1-5 g για ρητίνες αιθέρια έλαια και 1 g για οποιοδήποτε οξύ) διαλύονται σε 50 ml µίγµατος ίσων όγκων αλκοόλης και αιθέρα που προηγουµένως έχουν εξουδετερωθεί µε KOH 0,1 Ν µε δείκτη φαινολοφθαλεϊνης. Το µίγµα ογκοµετείται µε ΚΟΗ0,1 Ν µέχρι το ρόδινο χρώµα της φαινολοφθαλεϊνης να παραµείνει για 15 s.

23 ΑΡΙΘΜΟΙ (2) Αριθµός Οξέων (2) 1ml 0,1 N KOH 0,1 mmol KOH 5,610 mg Ο προσδιορισµός του ΙΑ βοηθά στον έλεγχο ταυτότητας και καθαρότητας κηρών. Η τιµή του ΙΑ στους κηρούς είναι µεγάλη λόγω µεγάλου αριθµού ελευθέρων οξέων. Σε λίπη µε µεγάλη τιµή ΙΑ σηµαίνει προχωρηµένη υδρόλυση των γλυκεριδίων και είναι κριτήριο καθαρότητας. Εάν καταναλωθούν n ml προτύπου βάσεως τότε: 5, 610n I A = m ΑΡΙΘΜΟΙ (3) Αριθµός Σαπωνοποίησης (1) ΙS, είναι ο αριθµός που εκφράζει σε mg την ποσότητα ΚΟΗ που απαιτείται για να εξουδετερώσει τα ελεύθερα οξέα και να σαπωνοποιήσει τους εστέρες που περιέχονται σε 1 g ουσίας. Καθορισµένη ποσότητα ουσίας m γραµµάρια (συνήθως 2,0 g) φέρεται σε φιάλη 250 ml προστίθενται 25,0 ml αλκοολικού διαλύµατος ΚΟΗ 0,5 Ν και λίγα υάλινα σφαιρίδια και το µίγµα θερµαίνεται µε κάθετο ψυκτήρα για 30 min. Προστίθεται 1 ml φαινολοφθαλείνης και η περίσσεια του ΚΟΗ ογκοµετρείται µε HCl0,5 N(έστω n 1 ml). Εκτελείται τυφλός προσδιορισµός µε ίδιες συνθήκες οπότε καταναλώνονται n 2 ml οξέος.

24 ΑΡΙΘΜΟΙ (4) Αριθµός Σαπωνοποίησης (2) Οαριθµός σαπωνοποίησης υπολογίζεται από τον τύπο: 28,05( n2 n1 ) I S m 1ml 0,5 N KOH 0,5 mmol 28,05 mg KOH Ο αριθµός σαπωνοποίησης είναι µέτρο των τριγλυκεριδίων µε µέσο µοριακό βάρος. Μεγάλο ΙS σηµαίνει περιεκτικότητα σε χαµηλά λιπαρά οξέα και αντίστροφα. Ο προσδιορισµός του ΙS χρησιµεύει στον έλεγχο ταυτότητας και καθαρότητας των λιπών και κηρών. ΑΡΙΘΜΟΙ (5) Αριθµός Εστέρων (1) ΙΕ: εκφράζει σε mg την ποσότητα ΚΟΗ που απαιτείται για τη σαπωνοποίηση των εστέρων που περιέχονται σε 1 g ουσίας. Υπολογίζεται από τον αριθµό σαπωνοποίησης ΙS και αριθµό οξέωνια ΙΕ = ΙS -ΙΑ

25 ΑΡΙΘΜΟΙ (6) Αριθµός Υδροξυλίων (1) ΙΟΗ : εκφράζει σε mg την ποσότητα ΚΟΗ που απαιτείται για την εξουδετέρωση του οξέος που δεσµεύεται κατά την ακυλίωση µε 1 g ουσίας. Μέθοδος Α: Σε φιάλη ακετυλίωσης 150 ml µε ψυκτήρα αέρα φέρεται ποσότητα m γραµµαρίων (0,5 2,0 g ανάλογα µε αναµενόµενο ΙΟΗ , αντίστοιχα). Προστίθεται ποσότητα οξικού ανυδρίτη (15 5 ml) και η φιάλη θερµαίνεται σε υδρόλουτρο για 1h. Μετά από ψύξη το περιεχόµενο ογκοµετρείται µε αλκοολικό διάλυµα ΚΟΗ 0,5 Ν µε δείκτη φαινολοφθαλεϊνη Καταναλώνονται n1 ml. Εκτελείται τυφλός προσδιορισµός µε ίδιες συνθήκες (κατανάλωση n2 ml). 28,05( n n1 ) I = + m 2 OH I A ΑΡΙΘΜΟΙ (7) Αριθµός Υδροξυλίων (2) Μέθοδος Β: Ποσότητα m γραµµαρίων φέρονται σε κωνική φιάλη και προστίθεται προπιονικός ανυδρίτης. Αφήνεται σε ηρεµία 2 h. Το περιεχόµενο µεταφέρεται σε κωνική φιάλη που περιέχει 25 ml διαλύµατος ανιλίνης που περιέχει 0,9% µ/ο κυκλοεξάνιο και 30 ml παγόµορφο οξικό οξύ. Προστίθεται δείκτης κρυσταλλικό ιώδες και ογκοµετρείται µε 0,1 N HClO 4 µέχρι σµαραγδοπράσινο χρώµα (n 1 ml). Εκτελείται τυφλός προσδιορισµός µε ίδιες συνθήκες (n 2 ml). Προσδιορίζεται η περιεκτικότητα σε νερό (Υ%) Ι ΟΗ (διορθωµένη) = Ι ΟΗ 31,1 Υ 6,610( n1 n2) I OH = m

26 ΑΡΙΘΜΟΙ (8) Αριθµός Ιωδίου (1) Ι Ι, είναι ο αριθµός που εκφράζει σε g την ποσότητα του αλογόνου, υπολογισµένου σε ιώδιο, που µπορεί να δεσµευθεί από 100 g ουσίας στις καθορισµένες συνθήκες. Ποσότητα m γραµµαρίων της ουσίας (0,10 1,0 g) ανάλογα µε τηναναµενόµενη τιµή Ι Ι (>100 - <20, αντίστοιχα) φέρεται σε στεγνή φιάλη 250 ml µε εσµυρισµένο πώµα, και διαλύεται σε 15 ml χλωροφορµίου. Προστίθενται αργά 25,0 ml διαλύµατος βρωµιούχου ιωδίου. Πωµατίζεται η φιάλη και παραµένει στο σκοτάδι 30 min. ΑΡΙΘΜΟΙ (9) Αριθµός Ιωδίου (2) Προστίθενται 10 ml ΚΙ 10% µ/ο και100 ml Η2Ο. Ακολουθεί ογκοµέτρηση µε θειοθειϊκό νάτριο 0,1 Ν µέχρι να εξαφανισθεί σχεδόν το κίτρινο χρώµα. Προστίθεται άµυλο και συνεχίζεται η ογκοµέτρηση µέχρι εξαφανίσεως του χρώµατος (n 1 ml). Εκτελείται τυφλός προσδιορισµός µε ίδιες συνθήκες (n 2 ml). 1,269( n2 n1 ) I I = m

27 ΑΡΙΘΜΟΙ (10) Αριθµός Υπεροξειδίων (1) Ιp, εκφράζει σε meq ενεργού οξυγόνου την ποσότητα υπεροξειδίων που περιέχονται σε 1000 g ουσίας (λίπους ελαίου ή άλλης ουσίας). Ισούνται µε ταml θειοθειϊκού νατρίου 0,01 Ν που απαιτούνται για την αναγωγή του ιωδίου που απελευθερώνεται από το ιωδιούχο κάλιο κατά την προσθήκη 1 g της ουσίας. ΑΡΙΘΜΟΙ (11) Αριθµός Υπεροξειδίων (2) m γραµµάρια της ουσίας (συνήθως 5,00 g) τοποθετούνται σε κωνική φάλη 250 ml µε εσµυρισµένο πώµα. Προστίθενται 30 ml µίγµατος παγόµορφου οξικού οξέος (3): Χλωροφορµίου (2), αναδεύεται προς διάλυση, προστίθεται 0,5 ml κορεσµένο ΚΙ. Προστίθενται 30 ml Η 2 Ο. Ογκοµέτρηση µε Na 2 S 2 O 3 0,01 N µέχρι σχεδόν να εξαφανισθεί το κιτρινο χρώµα. Προστίθεται άµυλο και ογκοµέτρηση µέχρι εξαφανίσεως του χρώµατος (n 1 ml).

28 ΑΡΙΘΜΟΙ (12) Αριθµός Υπεροξειδίων (3) Τυφλός προσδιορισµός (n 2 ml) όχι µεγαλύτερος από 0,1 ml. 10( n1 n2) I p m ΟΙP δίνει πληροφορίες για η νωπότητα ενός λίπους ή ελαίου. Κατά το τάγγισµα λίπους δηµιουργούνται µετά από αυτοξείδωση υπεροξειδικές ενώσεις. Αυτές διασπώνται περαιτέρω σε αλδεΰδες και οξέα που δίνουν την τυπική οσµή του ταγγίσµατος ενός χαλασµένου λίπους. ΑΡΙΘΜΟΙ (13) Ασαπωνοποίητα (1) Εφαρµόζεται στις µη πτητικές στους ο C ουσίες, που λαµβάνονται εκχυλίζοντας µε οργανικό διαλύτη την εξεταζόµενη ουσία µετά τη σαπωνοποίηση της. Το αποτέλεσµα υπολογίζεται ως επί % µ/µ. Καθορισµένη ποσότητα ουσίας m γραµµαρίων θερµαίνεται µε 50 ml αλκοολικού ΚΟΗ 2 Μ σε φιάλη µε ψυκτήραγια1 h. Το µίγµα ψύχεται, µεταφέρεται σε διαχωριστική χοάνη µε 100 ml Η 2 Ο.

29 ΑΡΙΘΜΟΙ (14) Ασαπωνοποίητα (2) Εκχυλίζεται µε αιθέρα, ο οποίος στη συνέχεια αποστάζεται και το υπόλειµµα ζυγίζεται(α γραµµάρια). % Ασαπωνοποίητα = a 100 m Το υπόλειµµα διαλύεται σε αλκοόλη και ογκοµετρείται µε 0,1 Ν αιθανολικό NaOH. Εάν ο όγκος είναι µεγαλύτερος των 2 ml οδιαχωρισµός των στοιβάδων κατά την εκχύλιση ήταν ατελής και τα ασαπωνοποίητα λανθασµένα. Επανάληψη δοκιµασίας. ΤΕΦΡΑ (1) Είναι τα µη πτητικά συστατικά που παραµένουν µετά την πλήρη καύση µιας οργανικής ουσίας ή µιας δρόγης. Η τέφρα αποτελεί κριτήριο καθαρότητας πρώτων υλών οργανικών φαρµάκων και κονιοποιηµένων δρογών. Ο προσδιορισµός της τέφρας αποσκοπεί στον έλεγχο: Απουσίας (µέχρι ορισµένου ορίου) κάθε ανόργανης ύλης σε ένα οργανικό φάρµακο. Απουσίας (µέχρι ορισµένου ορίου) κάθε ανόργανης ύλης σε δρόγη λόγω ειδικής κατεργασίας, τρόπου συλλογής (άµµος, χώµατα), ή νοθείας µε υλικά πυριτικής προέλευσης.

30 ΤΕΦΡΑ (2) Υπάρχουν 4 τιµές τέφρας για την κάλυψη όλων των περιπτώσεων ελέγχου καθαρότητας: 1. Ολική Τέφρα, 2. Θειϊκή Τέφρα, 3. Τέφρα Αδιάλυτη στο HCl οξύ, 4. Τέφρα υδατοδιαλυτή. ΤΕΦΡΑ (3) Ολική Τέφρα (1) Προσδιορισµός: 1,00 g (εκτός αν καθορίζεται διαφορετικά) ουσίας ή κονιοποιηµένης φυτικής δρόγης, απλώνεται οµοιόµορφα σε χωνευτήριο οξειδίου του πυριτίου ή λευκοχρύσου γνωστού βάρους. Ακολουθεί ξήρανση στους 100 ο C 105 ο C επί 1 h και πύρωση µέχρι σταθεράς µάζας σε ηλεκτρικό κλίβανο σε θερµοκαρασία 600 +/- 25 ο C. Ψύξη σε ξηραντήρα. Όχι ανάφλεξη κατά την πύρωση.

31 ΤΕΦΡΑ (4) Ολική Τέφρα (2) Εάν παραµείνουν µαύρα υπολείµµατα, παραλαβή µε θερµό ύδωρ, διήθηση µε διηθητικό χάρτη, πύρωση υπολείµµατος. Συνένωση τέφρας µε διήθηµα, εξάτµιση µέχρι ξηρού, πύρωση µέχρι σταθερού βάρους, ζύγιση. Υπολογισµός %. εν πρέπει να υπερβαίνει ορισµένα όριο. π.χ. Καρυόφυλλου άνθος: < 7,0 % ΤΕΦΡΑ (5) Θειική Τέφρα (1) Είναι το ποσοστό των µη πτητικών ουσιών που παραµένουν µετά την πύρωση της εξεταζόµενης ουσίας, αφού πρώτα υγρανθεί µε H 2 SO 4 (9,8 % m/v) Προσδιορισµός: Η ουσία φέρεται σε χωνευτήριο οξειδίουτουπυριτίουήλευκοχρύσου, γνωστού βάρους. Προστίθενται 2,0 ml αραιού H 2 SO 4 (9,8 % m/v). Θερµαίνεται κατ αρχάς ήπια σε υδατόλουτρο, µετά σε γυµνή φλόγα και τέλος στους 600 ο C.

32 ΤΕΦΡΑ (6) Θειική Τέφρα (2) Αποτέφρωση όλων των µαύρων σωµατιδίων και ψύξη. Προσθήκη σταγόνων αρ. H 2 SO 4, πύρωση, ψύξη. Προσθήκη σταγόνων διαλύµατος (NH 4 ) 2 CO 3, εξάτµιση αποτέφρωση πύρωση µέχρι σταθερού βάρους. Ζύγιση και % υπολογισµός. εν πρέπει να υπερβαίνει ορισµένο όριο. Πλεονεκτεί έναντι της ολικής τέφρας διότι προσδιορίζονται και τα πτητικά άλατα (K 2 CO 3, NaCl, KCl) τα οποία κατά την προσθήκη H 2 SO 4 µετατρέπονται σε θειϊκά άλατα µη πτητικά. Τα αποτελέσµατα είναι πλέον επαναλήψιµα διότι τα θειϊκά άλατα είναι σταθερά σε υψηλή θερµοκρασία. Αποτελεί τον κυριώτερο έλεγχο τέφρας της ΕΦ. ΤΕΦΡΑ (7) Θειική Τέφρα (3) Παραδείγµατα: Παρακεταµόλη: όχι περισσότερη από 0,1 %. Προσδ. σε 1,0 g ουσίας Σαλικυλικό οξύ: όχι περισσότερο από 0,1%. Προσδ. σε 2,0 g ουσίας Τετρακυκλίνη HCl: όχι περισσότερη από 0,5 %. Προσδ. σε 1,0 g ουσίας Τριαµκινολόνη: όχι περισσότερο από 0,2 % Προσδ. σε 1,0 g ουσίας Υδροξυπροπυλοκυτταρίνη: < 0,5 %, m= 1,0 g ουσίας Γλυκόρριζα: < 10,0 %, m = 1,0 g κόνεως Φραγκούλης φλοιός: < 8,0 %, m = 1,0 g δρόγης

33 ΤΕΦΡΑ (8) Τέφρα Αδιάλυτη στο HCl (1) Είναι το υπόλειµµα πουλαµβάνεται µετά απόεκχύλισητηςθειϊκήςήολικήςτέφρας µε HCl πυκνό, υπολογισµένο µε αναφορά σε 100 g δρόγης. Μας δίνει πληροφορίες για το ποσοστό σκόνης και άµµου που περιέχεται στη δρόγη, αφού τα άλλα υπολείµµατ της δρόγης είναι συνήθως διαλυτά στο HCl. ΤΕΦΡΑ (9) Τέφρα Αδιάλυτη στο HCl (2) Προσδιορισµός: Στο χωνευτήριο που περιέχει το υπόλειµµα της θειϊκής ή ολικής τέφρας, προστίθενται 15 ml νερού και 10 ml π. HCl. Το µείγµα βράζεται ήπια και διηθείται µετά ψύξη. Το υπόλειµµα εκπλένεται µε θερµό νερό µέχρι ουδέτερης αντίδρασης διηθήµατος. Ξήρανση, πύρωση µέχρι σκοτεινής ερυθροπύρωσης, ψύξη σε ξηραντήρα, ζύγιση, µέχρι σταθερού βάρους ± 1 mg. Υπολογισµός %.

34 Παραδείγµατα: ΤΕΦΡΑ (10) Τέφρα Αδιάλυτη στο HCl (3) Ευθαλείας φύλλα: < 4 % Βαλεριανής ρίζα: 7% ακτυλίτιδας πορφύρας: <5% Μίνθης πιπερώδους φύλλο: 1,5 % ΤΕΦΡΑ (11) Τέφρα Υδατοδιαλυτή Η ολική τέφρα βράζεται µε νερό, διηθείται, το υπόλειµµα πλένεται, ξηραίνεται και πυρώνεται σε 450 ο C. Η διαφορά βάρους υπολείµµατος από αρχική τέφρα αντιστοιχεί στην υδατοδιαλυτή τέφρα.

35 ΑΠΩΛΕΙΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΞΗΡΑΝΣΗ (1) Ορίζεται ως η % µ/µ ελάττωση της µάζας όταν ηουσίαξηρανθεί(απαλλαγεί από ύδωρ και άλλες πτητικές ουσίες.) Μέθοδος: Προκαθορισµένη ποσότητα ουσίας τοποθετείται σε φιαλίδιο ζύγισης προζυγισµένο. Η ουσία ξηραίνεται µέχρι σταθερής µάζας ή για καθορισµένο χρόνο, ακολουθώντας µια από τις παρακάτω πορείες: ΑΠΩΛΕΙΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΞΗΡΑΝΣΗ (2) α) «σε ξηραντήρα»: υπεράνω P 2 O 5, ατµοσφαιρική πίεση θερµοκρασία δωµατίου. β) «υπό κενό»: υπεράνω P 2 O 5, πίεση 1,5 2,5 KPa, θερµοκρασία δωµατίου. γ) «υπόκενόσεκαθορισµέναόριαθερµοκρασίας»: υπεράνω P 2 O 5, πίεση 1,5 2,5 KPa, σε όρια θερµοκρασίας που καθορίζονται από τη µονογραφία. δ) «σε κλίβανο» σε καθορισµέναόριαθερµοκρασίας. ε) «υπό υψηλό κενό» υπεράνω P 2 O 5, υπό πίεση < 0,1 KPa, σε θερµοκρασία καθοριζόµενη από τη µονογραφία. 1 atm = (N/m2) ή Pa 1 atm = 101 KPa

36 ΑΠΩΛΕΙΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΞΗΡΑΝΣΗ (3) Παραδείγµατα: Βεκλοµεθαζόνη διπροπιονική: Όχι µεγαλύτερη από 0,5%. Ο προσδιορισµός γίνεται σε 1,000 g ουσίας µε ξήρανση στους 100 ο C 105 o C για 3h. Ιοσκυαµίνη θειϊκή: Από 2,0 5,5 %. Ο προσδιορισµός γίνεται σε 0,500 g ουσίας µε ξήρανση στους ο C επί 20 h. Στρεπτοκινάση: Όχι µεγαλύτερη από 4,0%. Προσδιορισµός µε ξήρανσηγια24 h υπεράνω P 2 O 5 υπό πίεση < 2,7 Pa (0,02 Torr). ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΝΕΡΟΥ (1) Στις περιπτώσεις που το µόνο πτητικό συστατικό είναι το νερό, ο προσδιορισµός γίνεται µε τηνηµιµικροποσοτική µέθοδο Karl Fischer. Είναι ταχεία και απαιτεί µικρή ποσότητα δείγµατος. Θεωρείται ειδική µέθοδος προσδιορισµού ύδατος στις φαρµακευτικές ουσίες. Αρχή µεθόδου: το δείγµα διαλύεταισεµεθανόλη άνυδρη (ή άλλο διαλύτη που καθορίζεται στη µονογραφία) και γίνεται ογκοµέτρηση µε πρότυπο διάλυµα Karl Fischer (ιωδοθειώδες) µέχρι το αµπεροµετρικό τελικό σηµείο.

37 ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΝΕΡΟΥ (3) Παρασκευή Ιωδοθειώδους αντιδραστηρίου Σε ειδική συσκευή (παραµένει κλειστή και ξηρή): 700 ml άνυδρης πυριδίνης ml µονοµεθυλαιθέρα αιθυλενογλυκόλης, προστίθενται µε συνεχή ανάδευση 220 g λεπτοκονιοποιηµένου ιωδίου ξηραµένου. Το ιώδιο διαλύεται µε ανάδευση και το διάλυµα ψύχεται στους -10 ο C. Προστίθεται γρήγορα µε ανάδευση 190 g υγρού SO 2. Ηθερµοκρασία δεν πρέπει να ξεπεράσει τους 30 ο C. Το µίγµα ψύχεται. Ι 2 : πυριδίνη: SO 2 1 : 10 : 3 (mole/ratio). ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΝΕΡΟΥ (4) Τιτλοδότηση: ποσότητα ύδατος φέρεται σε 20 ml άνυδρης µεθανόλης και ογκοµετρείται µε το αντιδραστήριο Karl Fischer µε αµπεροµετρικό τελικό σηµείο. Υπολογίζεται το ισοδύναµο σενερό(mg H 2 O/mL αντιδραστηρίου). Ελάχιστο ισοδύναµο 3,5 mg/ml. Η µεθανόλη είναι απαραίτητη για τη δέσµευση του προϊόντος και την ποσοτική αντίδραση.

38 ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΝΕΡΟΥ (5) Τελικό σηµείο: Αµπεροµετρικά ή διποτενσιοµετρικά Αµπεροµετρικά: Κατάλληλο κύκλωµα παρέχει µεταβλητό δυναµικό και αποτελείται από ποτενσιόµετρο 2000 Ω συνδεόµενο µε ηλεκτρικό στοιχείο 1,5 V. Το δυναµικό ρυθµίζεται ώστε το αρχικό ρεύµα που διέρχεται από τα ηλεκτρόδια λευκοχρύσου να είναι χαµηλό (µέτρηση σε µικροαµπερόµετρο σε σειρά). Όταν προστίθεται αντιδραστήριο η βελόνα του µικροαµπεροµέτρου αποκλίνει, αλλά επιστρέφει αµέσως στην αρχική της θέση. Στοτελικόσηµείο παρατηρείται απόκλιση που παραµένει για 30 s τουλάχιστον. ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΝΕΡΟΥ (6) ιποτενσιοµετρικά (bipotentiometric): πολλά ph µετρα έχουν διποτενσιοµετρική έξοδο για 2 ηλεκτρόδια Pt. To όργανο διατηρεί σταθερό ρεύµα (5 ή 10 µα) µεταξύ των ηλεκτροδίων. Όταν τα ηλεκτρόδια βρίσκονται σε διάλυµα που περιέχει Ι 2 και Ι- (πριν από Τ.Σ.),το ρεύµα των5 ή 10 µα επιτυγχάνεται µε µικρό V που δείχνει το phµετρο. Στο Τ.Σ. το Ι 2 καταστρέφεται και για να διατηρηθεί το ρεύµα των µα αυξάνει το δυναµικό της καθόδου. CH 3 OH + e CH 3 O - + ½ H 2 Η απότοµη µεταβολή του δυναµικού που φαίνεται στο phµετρο δείχνει το Τ.Σ.

39 ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΝΕΡΟΥ (7) ιποτενσιοµετρική ογκοµέτρηση: η µέτρηση του δυναµικού µεταξύ των δυο ηλεκτροδίων µεταξύ των οποίων ρέει σταθερό ρεύµα. Συσκευή ογκοµετρήσεως: οχείο ογκοµετρήσης 60 ml, συνδεδεµένο µε 2 ηλεκτρόδια λευκοχρύσου, σωλήνα εισόδου Ν 2, πώµα προσαρµογής άκρου προχοϊδας, σωλήνα αερισµού προστατευµένο µε ξηραντική ουσία. Ηεξεταζόµενη ουσία φέρεται από πλευρικό στόµιο που κλείνει µε εσµυρισµένο πώµα. Ανάδευση µαγνητικά ή µε ρεύµα ξηρού Ν 2. ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΝΕΡΟΥ (8) Τα αντιδραστήρια και τα διαλύµατα προστατεύονται από υγρασία για να παραµείνουν άνυδρα. Το ιωδοθειώδες αντιδραστήριο προστατεύεται από το φως. Στο εµπόριο κυκλοφορούν διάφορα είδη ιωδοθειώδους αντιδραστηρίου, όπου αντί πυριδίνης περιέχουν βασικές ενώσεις, π.χ. CH 3 COONa (pyridine free Karl Fischer reagents). Αυτά πρέπει να ελέγχονται για το εξεταζόµενο φάρµακο για να ελεγχθεί η στοιχειοµετρία και η απουσία ασυµβατότητας. Π.χ. παρουσία CH 3 COONa σε µεθανόλη: SO 2 + A C- + CH 3 OH HAc + CH 3 SO - 3 CH 3 SO I 2 CH 3 SO 3 I - 2 CH 3 SO 3 I 2- + H 2 O CH 3 SO 4- +2I - + 2H +

40 ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΝΕΡΟΥ (9) Μέθοδος Α (άµεση ογκοµέτρηση) Ογκοµέτρηση 20 ml άνυδρης µεθανόλης. Προσθήκη καθορισµένης ποσότητας ουσίας. Ογκοµέτρηση ουσίας µέχρι Τ.Σ. Μέθοδος Β (επανογκοµέτρηση) Ογκοµέτρηση 10 ml άνυδρης µεθανόλης. Προσθήκη καθορισµένης ουσίας. Προσθήκη περίσσειας ιωδοθειώδους αντιδραστηρίου (περίσσεια περίπου 1 ml). Άφεση για ορισµένο χρονικό διάστηµα. Επανογκοµέτρηση περίσσειας µε άνυδρη µεθανόλη που περιέχει 0,25% µ/ο ύδατος. ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΝΕΡΟΥ (10) Παραδείγµατα: Αµιλορίδιο. HCl (C 6 H 9 Cl 2 N 7 O. 2H 2 O) Νερό: 11,0 13, 0, ο προσδ. γίνεται σε 0,200 g ουσίας. Θεωρητική τιµή H 2 O: 11,9% Βακλοφαίνη (C 10 H 12 ClNO 2 ) Νερό: όχι περισσότερο από 1%, ο προσδ. γίνεται σε 1,000 g ουσίας. Βαρβαρίνη νατριούχος (C 19 H 15 NaO 4 ) Νερό: όχι περισσότερο από 4,0%. Ο προσδιορισµός γίνεται σε 0,750 g ουσίας. Βαρβαρίνη νατριούχος, ένωση εγκλίσεως Νερό: όχι περισσότερο από 0,1%. Ο προσδιορισµός γίνεται σε 2,500 g ουσίας.

41 Αντιδραστήρια Karl-Fischer Σύστηµα Ογκοµετρήσεων Karl- Fischer

42 Κουλοµετρικός Προσδιορισµός Karl-Fischer ΒΑΡΕΑ ΜΕΤΑΛΛΑ (1) Ελέγχεται η παρουσία βαρέων µετάλλων, τα οποία µε το H 2 S (θειοακεταµίδιο) παρέχουν καστανό χρώµα (Ag, Pb, Hg, Cu, Fe, Co, Ni, Sn, Bi), Το όριό τους ελέγχεται µε σύγκριση του χρώµατος τους προς το χρώµα που δίνει πρότυπο διάλυµα Pb. Υπάρχουν 5 µέθοδοι: Μέθοδος Α: (για ουσίες ευδιάλυτες στο H 2 O, βαρέα µέταλλα ιόντων). ιάλυµα ελέγχου: 12 ml διαλύµατος ουσίας σε νερό + 2 ml ρυθµιστικού ph 3,5 + 2 ρυθµιστικού ph 3,5 (CH 3 COO- / CH 3 COOH) + 1,2 ml CH 3 CSNH 2.

43 ΒΑΡΕΑ ΜΕΤΑΛΛΑ (2) ιάλυµα προτύπου: 10 ml Pb (1 ή 2 ppm) + 2 ml διαλύµατος δείγµατος + 2 ml ρυθµιστικού ph 3,5 + 1,2 ml CH 3 CSNH 2.. Το καστανό χρώµα πουεµφανίζεται στο διάλυµα ελέγχου δεν πρέπει να είναι εντονότερο από εκείνο του προτύπου. Μέθοδος Β: (για ουσίες δυσδιάλυτες στο H 2 O, βαρέα µέταλλα ιόντων) Όπως η µέθοδος Α µόνοπουηουσία(αδιάλυτη στο νερό) διαλύεται σε οργανικό διαλύτη που περιέχει µικρή ποσότητα νερού, π.χ. διοξάνιο µε 15% H 2 O ή ακετόνη µε 15% H 2 O. Το πρότυπο Pb παρασκευάζεται στον ίδιο διαλύτη. ΒΑΡΕΑ ΜΕΤΑΛΛΑ (3) Μέθοδος Γ: (για βαρέα µέταλλα υπό µορφή ενώσεων) Ηεξεταζόµενη ουσία (<2 g) φέρεται σε χωνευτήριο οξειδίου του πυριτίου µαζί µε διαλυµα MgSO 4 σε αραιό H 2 SO 4 και το µίγµα θερµαίνεται και ακολούθως πυρώνεται (800 o C). Το λευκό ή ανοιχτό τεφρό υπόλειµµα διυγραίνεται πάλι µε H 2 SO 4, εξατµίζεται και πυρώνεται. Παραλαβή µε αραιόhcl, εξουδετέρωση µε NH 3, ρύθµιση του ph, αραίωση. Εφαρµογή µεθόδου Α. Το πρότυπο Pb υφίσταται ίδια διαδικασία πυρώσεως.

44 ΒΑΡΕΑ ΜΕΤΑΛΛΑ (4) Μέθοδος : Πύρωση ουσίας σε χωνευτήριο οξειδίου πυριτίου µε 0,5 g MgO στους 800 ο C. Παραλαβή µε HCl, ρύθµιση ph µε ΝΗ 3 και CH 3 COOH αραίωση και εφαρµογή µεθόδου Α. Παρασκευή προτύπου Pb µε ίδιες συνθήκες. ΒΑΡΕΑ ΜΕΤΑΛΛΑ (5) Μέθοδος Ε: Ποσότητα ουσίας διαλύεται σε H 2 O και διηθείται µέσω συσκευής που διαθέτει ηθµό προκαταρκτικής διήθησης και ηθµό µεµβράνης. Μετά την προκαταρκτική διήθηση προστίθενται τα αντιδραστήρια ρυθµιστικού ph 3,5 και CH 3 CSNH 2 και διηθείται το ίζηµα, οπότε στον ηθµό σχηµατίζεται κηλίδα που το χρώµα της συγκρίνεται µε αυτόπροτύπουpb (1ppm) που γίνεται µε ίδιοτρόπο.

45 ΒΑΡΕΑ ΜΕΤΑΛΛΑ (6) Παραδείγµατα Αιθαµβουτόλη HCl: 2,0 g ουσίας ανταποκρίνονται στον έλεγχο Γ του ορίου βαρέων µετάλλων (10 ppm). Το πρότυπο παρασκευάζεται χρησιµοποιώντας 2 ml διαλύµατος µολύβδου (10 ppm). ΒΑΡΕΑ ΜΕΤΑΛΛΑ (7) CaCO3: 12 ml διαλύµατος ελέγχου (5,0 g + 80 ml CH 3 COOH αραίωση στα 100 ml), ανταποκρίνονται στον έλεγχο Α του ορίου βαρέων µετάλλων (20 ppm). Το πρότυπο παρασκευάζεται χρησιµοποιώντας πρότυπο διάλυµα Pb (1 ppm) [1 mg/l Pb / mg/l] x 106 = 20 ppm

46 ΒΑΡΕΑ ΜΕΤΑΛΛΑ (8) Γλυκερόλη: 6 ml διαλύµατος ελέγχου (58 g διαλύονται στα 100 ml µε H 2 O) αραιώνονται µέχρι 15 ml µε νερό. 12 ml διαλύµατος ανταποκρίνονται στον έλεγχο Α του ορίου βαρέων µετάλλων (5 ppm). Υπολογισµός Ορίου: mg / L Pb mg / L 10 (6 /15) 6 = 4,3 = 5 ppm ΒΑΡΕΑ ΜΕΤΑΛΛΑ (9) Πρωταµίνη HCl: 1,0 g ανταποκρίνεται στον έλεγχο του ορίου βαρέων µετάλλων (20 ppm). Το πρότυπο παρασκευάζεται χρησιµοποιώντας 2 ml προτύπου διαλύµατος Pb (10 ppm).

47 ΕΛΕΓΧΟΙ ΟΡΙΩΝ ΑΝΟΡΓΑΝΩΝ ΙΟΝΤΩΝ (1) Συγκρίνονται χρώµατα και ιζήµατα που λαµβάνονται από υγροχηµικές αντιδράσεις ποιοτικής ανάλυσης µεταξύ διαλύµατος ελέγχου και προτύπων διαλυµάτων. ΕΛΕΓΧΟΙ ΟΡΙΩΝ ΑΝΟΡΓΑΝΩΝ ΙΟΝΤΩΝ (2) Σίδηρος (1) Ποσότητα εξεταζόµενης ουσίας διαλύεται σε νερό και αραιώνεται στα 10 ml ή χρησιµοποιώντας 10 ml του διαλύµατος που αναφέρεται σε µονογραφία. Προστίθεται διάλυµα κιτρικούοξέος20 % (για να µην καθιζάνει ο Fe 2+ ) και 0,1 ml θειογλυκολικού οξέος. Ανάµειξη, αλκαλοποίηση µε ΝΗ 3 και αραίωση στα 20 ml. Το παραγόµενο ρόδινο χρώµα δεν πρέπει να είναι εντονότερο από αυτό του προτύπου. Fe HS CH 2 -COOH + 2NH 3 ροδόχρουν σύµοπλοκο + 2ΝΗ 4 +

48 ΕΛΕΓΧΟΙ ΟΡΙΩΝ ΑΝΟΡΓΑΝΩΝ ΙΟΝΤΩΝ (3) Σίδηρος (2) Παράδειγµα: Έλεγχος ορίου Fe στην αλανίνη 1,0 g ουσίας διαλύεται σε διαχωριστική χοάνη σε 10 ml αραιού HCl. Το διάλυµα εκχυλίζεται3 φορές µε 10 ml µεθυλοϊσοβουτυλενοκετόνης κάθε φορά. Κάθε ανακίνηση διαρκεί 3 min. Στις ενωµένες οργανικές στιβάδες προστίθενται 10 ml H 2 O, ανακίνηση για 3 min. Η υδατική στιβάδα ανταποκρίνεται στον έλεγχο ορίων για το σίδηρο (10 ppm). ΕΛΕΓΧΟΙ ΟΡΙΩΝ ΑΝΟΡΓΑΝΩΝ ΙΟΝΤΩΝ (4) Φωσφορικά Σε 100 ml διαλύµατος ελέγχου προστίθενται 4 ml σουλφοµολυβδαινικού αντιδραστηρίου (µολυβδαινικό αµµώνιο σε H 2 SO 4 ). To διάλυµα ανακινείται και προστίθεται 0,1 ml SnCl 2. Με τον ίδιο τρόπο παρασκευάζεται πρότυπο χρησιµοποιώντας 2 ml προτύπου 5 ppm (PO 4 ) και 98 ml H 2 O. Μετά από 10 min συγκρίνονται τα χρώµατα 20 ml από κάθε διάλυµα: H 3 PO 4 + 3NH MoO H+ (NH 4 ) 3 [PMo 12 O 40 ] + 12H 2 O Κίτρινο (NH 4 ) 3 [PMo 12 O 40 ] SnCl 2 κυανούν µολυβδαινίου

49 ΕΛΕΓΧΟΙ ΟΡΙΩΝ ΑΝΟΡΓΑΝΩΝ ΙΟΝΤΩΝ (5) Αµµώνιο Ποσότητα ουσίας διαλύεται σε 14 ml νερού, αλκαλοποίηση µε NaOH, αραίωση στα 15 ml. Προσθήκη 0,3 ml τετραϊωδοϋδραργυρικού καλίου (αντιδραστήριο Nessler). Παρασκευάζεται πρότυπο µε ανάµειξη 10 ml προτύπου 1 ppm NH 4+ µε 5 ml H 2 O και 0,3 ml αντιδρ. Nessler. Το κίτρινο χρώµα του ελέγχου όχι εντονότερο του προτύπου. NH [HgI 4 ] 2- = 4OH - HOHgNHHgI + 3H 2 O + 7I - Κίτρινο ΕΛΕΓΧΟΙ ΟΡΙΩΝ ΑΝΟΡΓΑΝΩΝ ΙΟΝΤΩΝ (6) Αρσενικό (1) Μέθοδος Α: Χρησιµοποιείται ειδική συσκευή κωνικής φιάλης µε εσµυρισµένο πώµα που φέρει σωλήνα γεµάτο από βαµβάκι µε (CH 3 COO) 2 Pb. Στο άνω άκρο του σωλήνα στηρίζεται χάρτης εµποτισµένος µε HgBr 2. Στην κωνική φιάλη προστίθεται η ποσότητα της εξεταζόµενης ουσίας µαζί µε HCl, SnCl 2, KI και Zn o. Ηπαραγόµενη αρσίνη AsH 3 ανέρχεται και σχηµατίζει κίτρινη κηλίδα. Zn o + H + As AsH 3 SnCl 2, KI 2 AsH 3 + 3HgBr 2 As 2 Hg3 + 2HBr κίτρινο

50 ΕΛΕΓΧΟΙ ΟΡΙΩΝ ΑΝΟΡΓΑΝΩΝ ΙΟΝΤΩΝ (6) Αρσενικό (2) Παρασκευάζεται πρότυπο µε ίδιοτρόπο χρησιµοποιώντας 1 ml προτύπου διαλ. As (1 ppm) αραιωµένο στα 25 ml. Μετά από 2h, η κίτρινη κηλίδα από το διάλυµα ελέγχου δεν πρέπει να είναι εντονότερη από εκείνη του προτύπου. ΕΛΕΓΧΟΙ ΟΡΙΩΝ ΑΝΟΡΓΑΝΩΝ ΙΟΝΤΩΝ (7) Αρσενικό (3) Μέθοδος Β: Ποσότητα ουσίας + 4 ml HCl + 5 mg KI + 3 ml υποφωσφορώδους αντιδραστηριου (Na 3 PO 2 ). Τo µίγµα θερµαίνεται επί 15 min. Παρασκευάζεται πρότυπο µε 0,5 ml προτύπου 10 ppm. Το χρώµα του διαλύµατος ελέγχου όχι εντονότερο προτύπου.

51 ΕΛΕΓΧΟΙ ΟΡΙΩΝ ΑΝΟΡΓΑΝΩΝ ΙΟΝΤΩΝ (8) Αρσενικό (4) Παράδειγµα: ΈλεγχοςΑςστοNaCl 20 g NaCl διαλύονται στα 100 ml. 5 ml διαλύµατος ανταποκρίνονται στον έλεγχο Α του ορίου για αρσενικό (1 ppm) Υπολογισµός Ορίου: 1mL 1µ g / ml As 6 10 = µ g 5mL 100 ml ppm ΕΛΕΓΧΟΙ ΟΡΙΩΝ ΑΝΟΡΓΑΝΩΝ ΙΟΝΤΩΝ (9) Ασβέστιο Σε 0,2 ml αλκοολικού διαλύµατος Ca (100 ppm) προστίθεται 1 ml διαλύµατος (ΝΗ 4 ) 2 C 2 O 4. Μετά από 1 min προστίθεται µίγµα αποτελούµενο από 1 ml αρ. CH 3 COOH και 15 ml διαλύµατος που περιέχει την ουσία που εξετάζεται. Παρασκευάζεται πρότυπο µε ίδιο τρόπο χρησ. µίγµα 10 ml προτύπου διαλύµατος Ca 2+ (10 ppm), 1 ml αρ. CH 3 COOH και 5 ml Η 2 Ο. Ο οπαλισµός Ca 2+ + C 2 O 4 2- CaC 2 O 4 Στο διάλυµα ελέγχου µετά από 15 min, όχι εντονότερος από εκείνον του προτύπου.

52 ΕΛΕΓΧΟΙ ΟΡΙΩΝ ΑΝΟΡΓΑΝΩΝ ΙΟΝΤΩΝ (10) Χλωριούχα (1) Σε 15 ml του διαλύµατος ελέγχου προστίθεται 1 ml αρ. HNO 3 και το µίγµα αποχύνεται µονοµιάς σε δοκ. σωλήνα που περιέχει 1 ml AgNO 3. Παρασκευάζεται πρότυπο µε ίδιοτρόπο, χρησιµοποιώντας 10 ml προτύπου (5 ppm Cl) και 5 ml H 2 O. Οι σωλήνες εξετάζονται πλάγια έναντι µαύρου πεδίου. Ο οπαλισµός Cl - + Ag + AgCl µετά από 5 min στο διάλυµα ελέγχου και µε προστασία απότοφως, δεν πρέπει να είναι εντονότερη από εκείνο του προτύπου. ΕΛΕΓΧΟΙ ΟΡΙΩΝ ΑΝΟΡΓΑΝΩΝ ΙΟΝΤΩΝ (10) Χλωριούχα (2) Παράδειγµα: Έλεγχος ορίου χλωριούχων στην προποξυφυλλίνη 2,5 ml διαλύµατος ελέγχου (2,5 g σε 50 ml νερού) αραιώνονται στα 15 ml µε νερό. Το διάλυµα ανταποκρίνεται στον έλεγχο ορίου για τα χλωριούχα (400 ppm) Υπολογισµός ορίου: 10 ml 5 µ g / ml ,5 10 2,5 ml 50mL 6 = 400 ppm

53 ΕΛΕΓΧΟΙ ΟΡΙΩΝ ΑΝΟΡΓΑΝΩΝ ΙΟΝΤΩΝ (11) Φθοριούχα (1) Σε ειδική συσκευή φέρεται η ποσότητα της εξεταζόµενης ουσίας, 0,1 g πλυµµένης µε οξύάµµου και 20 ml µίγµατος H 2 SO 4 και νερού. Γίνεται απόσταξη µε ατµούς σε διάλυµµα NaOH. Το απόσταγµα αραιώνεται στα 100 ml. Παρασκευάζεται πρότυπο φθοριούχων χρησιµοποιώντας 5 ml 100 ppm F αντί της ουσίας. Σε κυλίνδρους φέρονται 20 ml διαλύµατος ελέγχου και προτύπου και προστίθενται 5 ml αντιδραστηρίου αµινοµεθυλαλιζαρινοδιοξικού οξέος (µίγµα Ce(III) αµινοµεθυλενοαλιζαρινοδιοξικού οξέος σε ρυθµιστικό οξεικών σε ακετόνη). ΕΛΕΓΧΟΙ ΟΡΙΩΝ ΑΝΟΡΓΑΝΩΝ ΙΟΝΤΩΝ (11) Φθοριούχα (2) Το κυανό (αρχικά κόκκινο) χρώµα του διαλύµατος ελέγχου µετά από 20 min όχι εντονότερο από αυτό του προτύπου. Ce(III) AMAD + F - Κόκκινο CeF AMAD κυανό

54 ΕΛΕΓΧΟΙ ΟΡΙΩΝ ΑΝΟΡΓΑΝΩΝ ΙΟΝΤΩΝ (12) Μαγνήσιο Σε 10ml διαλύµατος ελέγχου προστίθεται 0,1 g βορικού νατρίου. Το ph ρυθµίζεται σε 8,8 9,2. Το διάλυµα ανακινείται µε διάλυµα υδροξυκινολίνης σε χλωροφόρµιο και η οργανική στιβάδα απορρίπτεται. Στο υδατικό διάλυµα προστίθεται βουτυλαµίνη και τριαιθανολαµίνη και το ph ρυθµίζεται σε 10,5 11,5. Προστίθεται χλωροφορµιακό διάλυµα υδροξυκινολίνης. Συγκρίνεται η κάτω στιβάδα. Παρασκευάζεται πρότυπο µε 1 ml προτύπου 10 ppm Mg και 9 ml Η 2 Ο. Το χρώµα (κίτρινο) του υδροξυκινολινικού µαγνησίου όχι εντονότερο του προτύπου. ΕΛΕΓΧΟΙ ΟΡΙΩΝ ΑΝΟΡΓΑΝΩΝ ΙΟΝΤΩΝ (13) Κάλιο Σε 10 ml διαλύµατος ελέγχου προστίθενται 2 ml τετραφαινυλοβορικού νατρίου. Παρασκευάζεται µε ίδιο τρόπο πρότυπο από 5 ml προτύπου Κ + (20 ppm) και 5 ml Η 2 Ο. Μετά από 5 min, οοπαλισµός Κ + + [Β(C 6 H 5 ) 4 ] - K[B(C 6 H 5 ) 4 ] Λευκό στο διάλυµα ελέγχου όχι εντονότερο του προτύπου.

55 ΕΛΕΓΧΟΙ ΟΡΙΩΝ ΑΝΟΡΓΑΝΩΝ ΙΟΝΤΩΝ (14) Θειικά (1) Σε 1,5 ml προτύπου 10 ppm SO 4 προστίθεται 1 ml ΒaCl 2. Προστίθενται 15 ml διαλύµατος ελέγχου και 0,5 ml CH 3 COOH. Παρασκευάζεται πρότυπο χρησιµοποιώντας 15 ml πρότυπου διαλύµατος θειϊκών 10 ppm. SO Ba 2+ BaSO 4 Οοπαλισµός του διαλύµατος ελέγχου όχι εντονότερος του προτύπου. ΕΛΕΓΧΟΙ ΟΡΙΩΝ ΑΝΟΡΓΑΝΩΝ ΙΟΝΤΩΝ (14) Θειικά (2) Παράδειγµα: Έλεγχος ορίου θειϊκών στο Na 2 CO 3 15 ml διαλύµατος ελέγχου (2,0 g ουσίας σε 50 ml) ανταποκρίνονται στον έλεγχο για τα θειϊκά (250 ppm). Υπολογισµός Ορίου: 15 ml 10 µ g / ml 6 10 = µ g 15 ml 50mL ppm

56 ΕΛΕΓΧΟΙ ΟΡΙΩΝ ΑΝΟΡΓΑΝΩΝ ΙΟΝΤΩΝ (15) Αργίλιο Το καθοριζόµενο διάλυµα φέρεται σε διαχωριστική χοάνη, ανακινείται 2x20 ml και 1x10 ml µε χλωροφορµιακό διάλυµα υδροξυκινολίνης. Τα συνενωµένα εκχυλίσµατα αραιώνονται στα 50 ml µε χλωροφόρµιο. Παρασκευάζεται πρότυπο µε ίδιο τρόπο. Παρασκευάζεται τυφλό. Μετρείται η ένταση φθορισµού (λex=392, λem = 518 nm) του διαλύµατος ελέγχου Ι1, του προτύπου, Ι2 και του τυφλού Ι3 Ι1 Ι3 < Ι2 Ι3 ΕΛΕΓΧΟΙ ΟΡΙΩΝ ΑΝΟΡΓΑΝΩΝ ΙΟΝΤΩΝ (16) Λοιπά Ανόργανα Ιόντα και Οργανικές Ουσίες Πολλά άλλα ανόργανα ιόντα και οργανικές ουσίες ελέγχονται για όρια µε διάφορες µεθόδους: Π,χ, Zn 2+ µεφαα Se µευγροχηµική αντίδραση Ι - Οξαλικά ΝΟ 3 - κλπ.

57 ΕΛΕΓΧΟΣ ΟΡΙΩΝ ΥΠΟΛΕΙΜΜΑΤΩΝ ΙΑΛΥΤΩΝ (RESIDUAL SOLVENTS) (1) Η δοκιµασία αποσκοπεί στον έλεγχο υπολειµµάτων διαλυτών σε πρώτες ύλες. Οι διαλύτες αποτελούν µέσα αντιδράσεων κατά τη σύνθεση των ουσιών ή µέσα εκχυλίσεως κατά τα στάδια διαχωρισµού/καθαρισµού. Η εξέταση γίνεται µε τηντεχνική: ΑΕΡΙΑ ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ ΥΠΕΡΚΕΙΜΕΝΗΣ ΦΑΣΕΩΣ (GAS CHROMATOGRAPHY WITH STATIC HEAD-SPACE INJECTION) Η τεχνική αυτή χρησιµοποιείται για το διαχωρισµό και προσδιορισµό πτητικώνσυστατικώνστερώνήυγρώνδειγµάτων. Βασίζεται στην ανάλυση της αέριας φάσης σε ισορροπία µε τη στερεήήυγρήφάση. Όρια ιαλυτών Τάξεως 1 ( ιαλύτες που πρέπει να αποφεύγονται)

58 Όρια ιαλυτών Τάξεως 2 ( ιαλύτες µε ελεγχόµενο όριο) ιαλύτες Τάξεως 3

59 Πίνακας Κατηγοριοποίησης ιαλυτών ICH Guideline Q3C Residual Solvents Υπολογισµός Permitted Daily Exposure (PDE) NOEL: No Observed Effect Level F1: παράγοντας µεταφοράς δεδοµένων από πειραµατόζωα σε άνθρωπο F2: Παράγοντας διατοµικής µεταβλητότητας F3:Παράγοντας από µελέτες τοξικότητας από βραχύβια έκθεση F4: Παράγοντας σοβαρής τοξικότητας F5: Παράγοντας όταν δεν έχει καθιερωθεί επίπεδο µη επίδρασης NOEL Weight _ Adjustment PDE = F1 F2 F3 F4 F5

60 ΕΛΕΓΧΟΣ ΟΡΙΩΝ ΥΠΟΛΕΙΜΜΑΤΩΝ ΙΑΛΥΤΩΝ (RESIDUAL SOLVENTS) (2) Συσκευή: Αποτελείται από αεριοχρωµατογράφο που διαθέτει εξάρτηµα για την εισαγωγή του εξεταζόµενου δείγµατος. Αυτό είναι συνδεδεµένο µε ρυθµιστή που ελέγχει αυτόµατα την πίεση και τη θερµοκρασία. Μπορεί να προστεθεί και εξάρτηµα για την αποµόνωση των διαλυτών. είγµα: Tοπροςεξέτασηδείγµα φέρεται σε περιέκτη, ο οποίος διαθέτει κατάλληλο πώµα και σύστηµα βαλβίδων που επιτρέπει τη δίοδο του φέροντος αερίου. Ο περιέκτης τοποθετείται σε θερµοστατούµενο θάλαµο, του οποίου ηθερµοκρασία ρυθµίζεται ανάλογα µε τοεξεταζόµενο δείγµα. Tο δείγµα παραµένει σ αυτή τη θερµοκρασία για αρκετό χρονικό διάστηµα έτσι, ώστε να επιτυγχάνεται ισορροπία µεταξύ της υγρής και της αέριας φάσης. Ειδικά Φιαλίδια είγµατος για Ανάλυση Head Space

61 ια Χειρός Λήψη είγµατος Αέριας Φάσης µε Σύριγγα Ίνας Αεριοχρωµατογράφος Με Εξωτερικό Σύστηµα Θέρµανσης Φιαλιδίων και Λήψης είγµατος για Ανάλυση Υπερκείµενης Φάσης

62 Σύγχρονος Αεριοχρωµατογράφος και ειγµατολήπτη Υπερκείµενης Φάσης Σύγχρονος Αεριοχρωµατογράφος και ειγµατολήπτη Υπερκείµενης Φάσης

63 ΕΛΕΓΧΟΣ ΟΡΙΩΝ ΥΠΟΛΕΙΜΜΑΤΩΝ ΙΑΛΥΤΩΝ (RESIDUAL SOLVENTS) (3) Το φέρον αέριο: ιαβιβάζεται στον περιέκτη και ανοίγεται η κατάλληλη βαλβίδα µετά τον καθορισµένο χρόνο, ώστε το αέριο να διαχέεται προς τη χρωµατογραφική στήλη, παρασύροντας µαζί του τα εξαερωµένα συστατικά. Είναι δυνατόν να χρησιµοποιηθεί και συµβατικός αεριοχρωµατογράφος και αεροστεγείς σύριγγες. Στην περίπτωση αυτή η εξισορρόπιση εκτελείται σε ξεχωριστό θάλαµο καιηαέριαφάσηµεταφέρεται στις στήλες λαµβάνοντας προφυλάξεις απαραίτητες για τη διαφύλαξη της ισορροπίας. ΕΛΕΓΧΟΣ ΟΡΙΩΝ ΥΠΟΛΕΙΜΜΑΤΩΝ ΙΑΛΥΤΩΝ (RESIDUAL SOLVENTS) (4) Μεθοδολογία: ιάλυµα δείγµατος Για ουσίες (πρώτες ύλες) διαλυτές στο νερό, 0,200 g εξεταζόµενης ουσίας διαλύονται σε 20 ml νερού. Για ουσίες µη διαλυτές στο νερό, χρησιµοποιείται ειδικός διαλύτης που αναφέρεται στη µονογραφία.

64 ΕΛΕΓΧΟΣ ΟΡΙΩΝ ΥΠΟΛΕΙΜΜΑΤΩΝ ΙΑΛΥΤΩΝ (RESIDUAL SOLVENTS) (5) ιάλυµα διαλυτών(α) 0,50 g ακετονιτριλίου και χλωροφορµίου, 1,00 g βενζολίου, διοξανίου, µεθυλενοχλωριδίου, πυριδίνης και τριχλωροαιθανίου διαλύονται σε διµεθυλοσουλφοξείδιο (DMSO) και αραιώνονται στα 100 ml µε DMSO. Αραίωση 1,0 ml 100 ml µε H 2 O 1,0 ml 100 ml µε H 2 O (1 ppm ή 2 ppm) ιάλυµα διαλυτών(β) Παρασκευάζεται όπως το διάλυµα (α), αλλά περιέχει µόνο το διαλύτη ή διαλύτες που περιέχονται στην πρώτη ύλη προς εξέταση. Αραιώνεται έτσι, ώστε να προκύψει συγκέντρωση το 1/20 του ορίου ή ορίων που αναφέρει η µονογραφία. ΕΛΕΓΧΟΣ ΟΡΙΩΝ ΥΠΟΛΕΙΜΜΑΤΩΝ ΙΑΛΥΤΩΝ (RESIDUAL SOLVENTS) (6) ιάλυµα λευκού (blank) Όπως το διάλυµα (β) χωρίς του διαλύτες. ηλαδή 1,00 ml DMSO 100 ml H 2 O 1,00 ml 50 ml H 2 O, κλπ αραιώσεις ιάλυµα ελέγχου(test solution) 5,0 ml διαλύµατος δείγµατος + 1,0 ml λευκού εισάγονται σε ένα φιαλίδιο εισαγωγής (injection vial). ιάλυµα αναφοράς(reference solution) 5,0 ml διαλύµατος δείγµατος + 1,0 ml διαλύµατος διαλυτών (β) εισάγονται σ ένα φιαλίδιο εισαγωγής.

65 ΕΛΕΓΧΟΣ ΟΡΙΩΝ ΥΠΟΛΕΙΜΜΑΤΩΝ ΙΑΛΥΤΩΝ (RESIDUAL SOLVENTS) (7) Οι περιέκτες (φιαλίδια εισαγωγής) κλείνονται ερµητικά µε πώµα ελαστικού καλυµένο µε PTFE (πολυτετραφθοροαιθυλένιο) που ασφαλίζεται µε κάλυµα αλουµινίου. Αναταράσσονται για να ληφθεί οµοιογενές διάλυµα. Συνήθεις συνθήκες εισαγωγής Θερµοκρασία εξισορρόπησης : 80 ο C Χρόνος εξισορρόπησης : 60 min Θεµροκρασία γραµµής µεταφοράς: 85 ο C Φέρον αέριο: Ν 2 ή He χρωµατογραφίας σε κατάλληλη πίεση. Χρόνος εφαρµογής πίεσης: 30 s Εισαγόµενος όγκος: 1 ml ΕΛΕΓΧΟΣ ΟΡΙΩΝ ΥΠΟΛΕΙΜΜΑΤΩΝ ΙΑΛΥΤΩΝ (RESIDUAL SOLVENTS) (8) Χρωµατογραφική πορεία Σύστηµα Α: Στήλη τηγµένου διοξειδίου πυριτίου (fused-silica) τριχοειδής ή ευρείας- διατοµής (wide-bore) µήκους 30 m και εσωτερικής διαµέτρου 0,32 ή 0,53 mm, επικαλυµένη µε πολυµερές σταυροδιακλαδισµένο (cross-linked) 6% πολυκυανοφαινυλοσιλοξάνιο και 94% πολυδιµεθυλοσιλοξάνιο. Πάχος υµένα 1,8-3 µm. He χρωµατογραφίας ως φέρον αέριο, split-ratio 1:5, γραµµική ταχύτητα 35 cm/s.

66 ΕΛΕΓΧΟΣ ΟΡΙΩΝ ΥΠΟΛΕΙΜΜΑΤΩΝ ΙΑΛΥΤΩΝ (RESIDUAL SOLVENTS) (9) Split-ratio (σχέση διαχωρισµού): το ρεύµα του φέροντος αερίου που µεταφέρει το δείγµα, αφού αναµειχθεί πλήρως διαχωρίζεται σε 1:5 µέρη και µόνο το 1 προχωρεί προς τη στήλη. Το άλλο απορρίπτεται. Ανιχνευτής ιονισµού φλόγας (FID) ή συλλήψεως ηλεκτρονίων (ECD) εάν περιέχονται χλωριωµένοι διαλύτες. Πρόγραµµα θερµοκρασίας στήλης 40 ο C για 20 min, +10 ο C/min έως 240 ο C και 240 o C για 20 min. Θερµοκρασία σηµείου εισαγωγής: 140 ο C και ανιχνευτή: 250 ο C ΕΛΕΓΧΟΣ ΟΡΙΩΝ ΥΠΟΛΕΙΜΜΑΤΩΝ ΙΑΛΥΤΩΝ (RESIDUAL SOLVENTS) (10) Σύστηµα Β(όταν υπάρχει παρεµπόδιση από το µητρικό υλικό) Στήλη, διαστάσεων όπως σύστηµα Α, αλλά καλυµένη µε πολυαιθυλενογλυκόλη (πάχος υµένα: 0,25 µm.). Φέρον αέριο και ανιχνευτής τα ίδια µε Α. Πρόγραµµα θερµοκρασίας στήλης 50 ο C για 20 min, +6 ο C/min έως 165 ο C και 165 ο C για 20 min. Λοιπά όπως Α.

67 ΕΛΕΓΧΟΣ ΟΡΙΩΝ ΥΠΟΛΕΙΜΜΑΤΩΝ ΙΑΛΥΤΩΝ (RESIDUAL SOLVENTS) (11) Αξιολόγηση συστήµατος Εισάγεται 1 ml τηςαέριαςφάσηςτουδιαλύµατος διαλυτών (α) και καταγράφεται το χρωµατογράφηµα. Ολόγοςσήµα προς θόρυβο (S/N) (signal to noise ratio) για το χλωροφόρµιο πρέπει να είναι τουλάχιστον 3. H: ύψος κορυφής συστατικού (π.χ. χλωροφορµίου) h n : απόλυτη τιµή υψηλότερης διακύµανσης θορύβου σε σχέση µε τη γραµµή βάσης σε χρωµατογράφηµα που λαµβάνεται από λευκό διάλυµα και καταγράφεται σε απόσταση ίση µε το20πλάσιο του ηµιεύρους της κορυφής αναφοράς µε ύψος Η. Η απόσταση αυτή βρίσκεται συµµετρικά από τη θέση που θα εµφανιζόταν η κορυφή αυτή. S / N = H h n Έλεγχος Παραµέτρου S/N

68 ΕΛΕΓΧΟΣ ΟΡΙΩΝ ΥΠΟΛΕΙΜΜΑΤΩΝ ΙΑΛΥΤΩΝ (RESIDUAL SOLVENTS) (12) Το σύστηµα δεν είναι κατάλληλο εκτός αν στο χρωµατογράφηµα του συστήµατος Α: Η σειρά εκλούσεως είναι : ακετονιτρίλιο, µεθυλενοχλωρίδιο, χλωροφόρµιο, βενζόλιο, τριχλωροαιθυλένιο, διοξάνιο, πυριδίνη και DMSO. Ο συντελεστής διαχωρισµού ή διαχωριστότητα (Resolution) µεταξύ ακετονιτριλίου (1) και µεθυλενοχλωριδίου (2) είναι τουλάχιστον 1. R s 1,18( t = w + w 0,5 R2 tr 1) 0, ΕΛΕΓΧΟΣ ΟΡΙΩΝ ΥΠΟΛΕΙΜΜΑΤΩΝ ΙΑΛΥΤΩΝ (RESIDUAL SOLVENTS) (13) Για το σύστηµα Β: Η σειρά εκλούσεως είναι: µεθυλενοχλωρίδιο, βενζόλιο, τριχλωροαιθυλένιο, ακετονιτρίλιο, χλωροφόρµιο, διοξάνιο, πυριδίνη και DMSO. Οσυντελεστήςδιαχωρισµού R ακετονιτριλίου-τριχλωροαιθυλ. > 1

69 Αεριοχρωµατογράφηµα Συστήµατος Α Αεριοχρωµατογράφηµα Συστήµατος Β

70 ΕΛΕΓΧΟΣ ΟΡΙΩΝ ΥΠΟΛΕΙΜΜΑΤΩΝ ΙΑΛΥΤΩΝ (RESIDUAL SOLVENTS) (14) Εκτέλεση ελέγχου Εισάγεται 1 ml αέριας φάσης του διαλυµατος ελέγχου και 1 ml της αέριας φάσης του διαλύµατος αναφοράς στη στήλη. Εκτελείται εις διπλούν ο έλεγχος. Ο µέσος όρος της επιφάνειας των κορυφών των υπολοίπων διαλυτών στο χρωµατογράφηµα ελέγχου δεν πρέπει να είναι µεγαλύτερο από το ήµισυ της µέσης επιφάνειας των αντίστοιχων διαλυτών στο διάλυµα αναφοράς. Ο έλεγχος δεν είναι έγκυρος αν η σχετική τυπική απόκλιση των επιφανειών για 3 ενέσεις του διαλύµατος αναφοράς είναι µεγαλύτερος του 15%. Εάν το υπόλειµµα διαλύτηείναι>0,1% η ακριβήςσυγκέντρωση µπορεί να προσδιορισθεί µε τη µέθοδο των γνωστών προσθηκών. ΕΛΕΓΧΟΣ ΟΡΙΩΝ ΥΠΟΛΕΙΜΜΑΤΩΝ ΙΑΛΥΤΩΝ (RESIDUAL SOLVENTS) (15) Μέθοδος γνωστών προσθηκών (standard addition method) Σε σύνολο όµοιων περιεκτών φέρεται ίδιος όγκος του εξεταζόµενου δείγµατος. Σεόλουςτουςπεριέκτεςεκτόςαπόένα, προστίθεται βαθµηδόν αυξανόµενη ποσότητα διαλύµατος αναφοράς που περιέχει γνωστή συγκέντρωση του διαλύτη, ώστε να προκύψει σειρά διαλυµάτων µε σταθερά αυξανόµενη ποσότητα του διαλύτη. Οι περιέκτες κλείνονται και εκτελείται η χρωµατογράφηση όπως περιεγράφη.

71 ΕΛΕΓΧΟΣ ΟΡΙΩΝ ΥΠΟΛΕΙΜΜΑΤΩΝ ΙΑΛΥΤΩΝ (RESIDUAL SOLVENTS) (15) Υπολογιστικά : A= a+b C C x = a/b ιάγραµµα Ροής για Ταυτοποίηση Υπολειµµάτων ιαλυτών και Εφαρµογή Ελέγχου Ορίου

4002 Σύνθεση του βενζιλίου από βενζοϊνη

4002 Σύνθεση του βενζιλίου από βενζοϊνη 4002 Σύνθεση του βενζιλίου από βενζοϊνη H VCl 3 + 1 / 2 2 + 1 / 2 H 2 C 14 H 12 2 C 14 H 10 2 (212.3) 173.3 (210.2) Ταξινόµηση Τύποι αντιδράσεων και τάξεις ουσιών οξείδωση αλκοόλη, κετόνη, καταλύτης µεταβατικού

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ο αριθμός Avogadro, N A, L = 6,022 10 23 mol -1 η σταθερά Faraday, F = 96 487 C mol -1 σταθερά αερίων R = 8,314 510 (70) J K -1 mol -1 = 0,082 L atm mol -1 K -1 μοριακός

Διαβάστε περισσότερα

Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου.

Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο τέλος αυτού του πειράματος θα πρέπει ο μαθητής: Να περιγράφει τον τρόπο

Διαβάστε περισσότερα

Ο αλκοολικός τίτλος % vol είναι % v/v. Η αλκοόλη, % vol, μετράται στους 20 o C. Γίνεται διόρθωση της αλκοόλης όταν η θερμοκρασία είναι διαφορετική

Ο αλκοολικός τίτλος % vol είναι % v/v. Η αλκοόλη, % vol, μετράται στους 20 o C. Γίνεται διόρθωση της αλκοόλης όταν η θερμοκρασία είναι διαφορετική ΟΙΝΟΣ ΑΛΚΟΟΛΗ Με απόσταξη 200 ml οίνου συλλέγονται 133-150 ml αποστάγματος. Για την εξουδετέρωση της οξύτητας του οίνου, για να μη ληφθούν στο απόσταγμα πτητικά οξέα (οξικό, ανθρακικό και θειώδες), στα

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομη περιγραφή του πειράματος

Σύντομη περιγραφή του πειράματος Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή διαλυμάτων ορισμένης περιεκτικότητας και συγκέντρωσης, καθώς επίσης και παρασκευή διαλυμάτων συγκεκριμένης συγκέντρωσης από διαλύματα μεγαλύτερης συγκέντρωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ. Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ. Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων 1/3/2013 και 6/3/2013 Μάντζιου Μαρία χημικός ΣΤΟΧΟΙ Στο τέλος του πειράματος αυτού θα πρέπει να μπορείς:

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 205-6 ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ Οι μαθητές και οι μαθήτριες θα πρέπει να είναι σε θέση: ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Διδ. περ. Σύνολο διδ.περ.. Η συμβολή της Χημείας στην εξέλιξη του πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2 Εργαστηριακή άσκηση 3: Επεξήγηση πειραμάτων: αντίδραση/παρατήρηση: Μέταλλο + νερό Υδροξείδιο του μετάλλου + υδρογόνο Νa + H 2 0 NaOH + ½ H 2 To Na (Νάτριο) είναι αργυρόχρωμο μέταλλο, μαλακό, κόβεται με

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ. Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στην 10 η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2012 Σάββατο 21 Ιανουαρίου 2012.

ΧΗΜΕΙΑ. Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στην 10 η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2012 Σάββατο 21 Ιανουαρίου 2012. Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στην 10 η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2012 Σάββατο 21 Ιανουαρίου 2012 ΧΗΜΕΙΑ Σχολείο: 1) Ονομ/επώνυμα μαθητών: 2)... 3) Το Παγκόσµιο Πείραµα για

Διαβάστε περισσότερα

1024 Απόσπαση νερού από την 4-υδροξυ-4-µεθυλο-2-πεντανόνη

1024 Απόσπαση νερού από την 4-υδροξυ-4-µεθυλο-2-πεντανόνη NP 0 Απόσπαση νερού από την -υδροξυ--µεθυλο--πεντανόνη C H I CH CH H C CH - H H + H C CH H C CH C H I C H 0 (.) (.8) (98.) Ταξινόµηση Τύποι αντιδράσεων και τάξεις ουσιών Απόσπαση Αλκοόλη, αλκένιο, κετόνη,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 4η. Προσδιορίζεται ως η ικανότητα εξουδετέρωσης βάσεων

ΑΣΚΗΣΗ 4η. Προσδιορίζεται ως η ικανότητα εξουδετέρωσης βάσεων ΑΣΚΗΣΗ 4η Οξύτητα (Acidity) Θεωρητικό υπόβαθρο Προσδιορίζεται ως η ικανότητα εξουδετέρωσης βάσεων Εκφράζει την ποσοτική ικανότητα του νερού στην εξουδετέρωση ισχυρής βάσεως µέχρι επιθυµητής τιµής ph Οφείλεται

Διαβάστε περισσότερα

2006 Αντίδραση της (R)-(-)καρβόνης µε βενζυλαµίνη παρουσία µοντµοριλλονίτη Κ-10 προς µια βάση Schiff

2006 Αντίδραση της (R)-(-)καρβόνης µε βενζυλαµίνη παρουσία µοντµοριλλονίτη Κ-10 προς µια βάση Schiff 26 Αντίδραση της (R)-(-)καρβόνης µε βενζυλαµίνη παρουσία µοντµοριλλονίτη Κ-1 προς µια βάση Schiff CH 3 O + CH 2 NH 2 Montmorillonit K-1 cyclohexane CH 3 NCH 2 Ph + H 2 O H 3 C CH 2 C 1 H 14 O (15.2) C

Διαβάστε περισσότερα

4009 Σύνθεση του αδιπικού οξέος από κυκλοεξένιο

4009 Σύνθεση του αδιπικού οξέος από κυκλοεξένιο 4009 Σύνθεση του αδιπικού οξέος από κυκλοεξένιο C 6 H 10 (82.2) + 4 H H 2 2 H + 4 H 2 (34.0) + sodium tungstate dihydrate + Aliquat 336. Na 2 W 4 2 H 2 (329.9) C 6 H 10 4 C 25 H 54 ClN (404.2) (146.1)

Διαβάστε περισσότερα

2003 Καταλυόµενη από οξέα ακεταλοποίηση της 3- νιτροβενζαλδεϋδης µε αιθανοδιόλη προς το αντίστοιχο 1,3- διοξολάνιο

2003 Καταλυόµενη από οξέα ακεταλοποίηση της 3- νιτροβενζαλδεϋδης µε αιθανοδιόλη προς το αντίστοιχο 1,3- διοξολάνιο 2003 Καταλυόµενη από οξέα ακεταλοποίηση της 3- νιτροβενζαλδεϋδης µε αιθανοδιόλη προς το αντίστοιχο 1,3- διοξολάνιο H O NO 2 HO HO 4-τολουολοσουλφονικό οξύ O O + + κυκλοεξάνιο NO 2 H 2 O C 7 H 5 NO 3 C

Διαβάστε περισσότερα

Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα

Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα Οξέα Είναι οι χημικές ενώσεις οι οποίες όταν διαλυθούν στο νερό, ελευθερώνουν κατιόντα υδρογόνου (Η + ) Ιδιότητες Οξέων 1. Έχουν όξινη γεύση. 2. Επιδρούν με τον ίδιο

Διαβάστε περισσότερα

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C.

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. 4.1 Βασικές έννοιες Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. Σχετική ατομική μάζα ή ατομικό βάρος λέγεται ο αριθμός που δείχνει πόσες φορές είναι μεγαλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 19 ΙΟΥΝΙΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ Α

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 6: ΟΓΚΟΜΈΤΡΗΣΗ ΟΞΕΟΣ - ΒΑΣΕΩΣ

ΑΣΚΗΣΗ 6: ΟΓΚΟΜΈΤΡΗΣΗ ΟΞΕΟΣ - ΒΑΣΕΩΣ ΑΣΚΗΣΗ 6: ΟΓΚΟΜΈΤΡΗΣΗ ΟΞΕΟΣ - ΒΑΣΕΩΣ ΘΕΩΡΙΑ Οξέα, βάσεις, άλατα και εξουδετέρωση Γνωρίζουμε ότι ενώσεις οι οποίες διαλυόμενες στο νερό δίνουν κατιόντα υδρογόνου (πρωτόνια) είναι οξέα: ΗΑ Η + + Α Ενώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Σημειώσεις για την εργαστηριακή άσκηση ΑΝΑΛΥΣΗ ΓΑΛΑΚΤΟΣ του Εργαστηρίου Ανάλυσης και Τεχνολογίας Τροφίμων Καθηγητής Ιωάννης Ρούσσης.

Σημειώσεις για την εργαστηριακή άσκηση ΑΝΑΛΥΣΗ ΓΑΛΑΚΤΟΣ του Εργαστηρίου Ανάλυσης και Τεχνολογίας Τροφίμων Καθηγητής Ιωάννης Ρούσσης. Σημειώσεις για την εργαστηριακή άσκηση ΑΝΑΛΥΣΗ ΓΑΛΑΚΤΟΣ του Εργαστηρίου Ανάλυσης και Τεχνολογίας Τροφίμων Καθηγητής Ιωάννης Ρούσσης Προσδιορισμοί Ειδικό βάρος Οξύτητα Στερεό υπόλειμμα Λακτόζη Έλεγχος παστερίωσης

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων

Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων Β. ΜΕΤΑΘΕΤΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ Στις αντιδράσεις αυτές οι αριθμοί οξείδωσης όλων των στοιχείων που μετέχουν στην αντίδραση παραμένουν σταθεροί. Τέτοιες αντιδράσεις είναι οι: 1.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Εργαστηριακό Κέντρο Φυσικών Επιστηµών Aγίων Αναργύρων Υπεύθυνος Εργαστ. Κέντρου : Χαρακόπουλος Καλλίνικος Επιµέλεια Παρουσίαση : Καραγιάννης Πέτρος ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 1. ΗΛΕΚΤΡΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 Μάθημα: Χημεία Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Παρασκευή, 24 Μαΐου, 2013 7:30 10:30

Διαβάστε περισσότερα

Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους.

Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους. ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους. Διαλύτης: η ουσία που βρίσκεται σε μεγαλύτερη αναλογία

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 4 η : Χρωματογραφία

Άσκηση 4 η : Χρωματογραφία Άσκηση 4 η : ΑΣΚΗΣΕΙΣ 1. Εκχύλιση - Διήθηση Διαχωρισμός-Απομόνωση 2. Φασματοφωτομετρία Ποσοτικός Προσδιορισμός 3. Ποτενσιομετρία Ηλεκτροχημεία 4. Διαχωρισμός-Απομόνωση 5. Ταυτοποίηση Σακχάρων Χαρακτηριστικές

Διαβάστε περισσότερα

Στην συγκεκριμένη εργαστηριακή δραστηριότητα θα μετρήσουμε 4 παραμέτρους για την ποιότητα του νερού που προέρχεται από το δίκτυο του σχολείου μας,

Στην συγκεκριμένη εργαστηριακή δραστηριότητα θα μετρήσουμε 4 παραμέτρους για την ποιότητα του νερού που προέρχεται από το δίκτυο του σχολείου μας, Σχολείο: Ημερομηνία Δειγματοληψίας.. Φύλλο Εργασίας Έλεγχος της Ποιότητας του Πόσιμου Νερού του Σχολείου μας Γενικές πληροφορίες Τα φυσικά νερά περιέχουν διάφορες ουσίες οι οποίες είναι διαλυμένες και

Διαβάστε περισσότερα

Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία

Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία Α) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΝΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΜΕΤΑΛΛΑ Στοιχείο Σύμβολο Σθένος Νάτριο Να 1 Κάλιο Κ 1 Μαγνήσιο Mg 2 Ασβέστιο Ca 2 Σίδηρος Fe 2 ή 3 Χαλκός Cu 2 Ψευδάργυρος Zn 2 Λίθιο Li 1 Άργυρος

Διαβάστε περισσότερα

Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΡΧΗ 1 ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 23/04/2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΕΞΙ (6) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1 έως Α4 να γράψετε στο τετράδιο σας το γράµµα που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΣΤΑΘΜΙΚΟΣ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΧΑΛΚΟΥ

ΗΛΕΚΤΡΟΣΤΑΘΜΙΚΟΣ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΧΑΛΚΟΥ ΗΛΕΚΤΡΟΣΤΑΘΜΙΚΟΣ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΧΑΛΚΟΥ Τι θα μάθουμε στην άσκηση αυτή Στην άσκηση αυτή θα πραγματοποιήσουμε μια τυπική ηλεκτροσταθμική ανάλυση. Θα προσδιορίσουμε χαλκό σε δείγματα οξειδίου του. Ο προσδιορισμός

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman.

Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο τέλος

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014 ÓÕÍÅÉÑÌÏÓ

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014 ÓÕÍÅÉÑÌÏÓ ΤΑΞΗ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ Ηµεροµηνία: Μ. Τετάρτη 16 Απριλίου 2014 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Α.1 Ποια από τις παρακάτω τετράδες κβαντικών αριθµών αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

Τι ορίζεται ως επίδραση κοινού ιόντος σε υδατικό διάλυμα ασθενούς ηλεκτρολύτη;

Τι ορίζεται ως επίδραση κοινού ιόντος σε υδατικό διάλυμα ασθενούς ηλεκτρολύτη; Τι ορίζεται ως επίδραση κοινού ιόντος σε υδατικό διάλυμα ασθενούς ηλεκτρολύτη; Επίδραση κοινού ιόντος έχουμε όταν σε διάλυμα ασθενούς ηλεκτρολύτη προσθέσουμε έναν άλλο ηλεκτρολύτη που έχει κοινό ιόν με

Διαβάστε περισσότερα

YΠOYΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007.

YΠOYΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007. Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ YΠOYΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007 Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Τρίτη, 12 Ιουνίου 2007 7:30-10:30

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ

ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ Σκοπός Εργαστηριακής Άσκησης Η παρατήρηση και η κατανόηση της Αρχής Le Chatelier και η μελέτη της διαλυτότητας των ιοντικών ενώσεων Θεωρητικό Μέρος Αρχή Le Chatelier Οι

Διαβάστε περισσότερα

Σκληρότητα νερού. Μόνιμη και παροδική σκληρότητα

Σκληρότητα νερού. Μόνιμη και παροδική σκληρότητα Σκληρότητα νερού Μόνιμη και παροδική σκληρότητα Τι περιέχει το νερό της βροχής; Ποιο είναι συνήθως το ph του βρόχινου νερού; Γιατί; Τι περιέχει το νερό του εδάφους; Na +, K +, Ca 2+, Mg 2+, Cl, SO 4 2,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Χημεία Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α, Β ΤΑΞΕΙΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α ΤΑΞΗ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΠΑΛ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΡΑΠΕΖΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Επαναληπτικές Ασκήσεις

Επαναληπτικές Ασκήσεις Επαναληπτικές Ασκήσεις Ενότητα 1: Εισαγωγή στη Χημεία 1.1 Στον επόμενο πίνακα δίνονται τα σημεία τήξης και τα σημεία ζέσης διαφόρων υλικών. Υλικό Σημείο Tήξης ( ο C) Σημείο Zέσης ( ο C) Α 0 100 Β 62 760

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα 1 ο. πολλαπλής επιλογής

Θέμα 1 ο. πολλαπλής επιλογής Χημεία Α ΛΥΚΕΊΟΥ Θέμα 1 ο πολλαπλής επιλογής 1. Σα όξινα οξείδια είναι τα οξείδια : a. Που αντιδρούν με οξέα b. Που αντιδρούν με βάσεις c. Που λέγονται και ανυδρίτες οξέων αφού προκύπτουν από αφυδάτωση

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία Γ Γυμνασίου: Απαντήσεις των ασκήσεων και ερωτήσεων του σχολικού βιβλίου

Χημεία Γ Γυμνασίου: Απαντήσεις των ασκήσεων και ερωτήσεων του σχολικού βιβλίου Χημεία Γ Γυμνασίου: Απαντήσεις των ασκήσεων και ερωτήσεων του σχολικού βιβλίου Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΜEd ΕΝΟΤΗΤΑ 1 Οξέα - Βάσεις Άλατα Σελίδα 15 1. Τι ονομάζεται

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισµός και έλεγχος λιπαρών υλών και λιπιδίων. Ε. Κατσανίδης

Προσδιορισµός και έλεγχος λιπαρών υλών και λιπιδίων. Ε. Κατσανίδης Προσδιορισµός και έλεγχος λιπαρών υλών και λιπιδίων Ε.. Κατσανίδης Ορισµός Λιπαρές ύλες ή λιπίδια καλούνται τα συστατικά των τροφίµων που είναι αδιάλυτα στο νερό και διαλυτά σε οργανικούς διαλύτες. Λιπαρά

Διαβάστε περισσότερα

3. ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ

3. ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ 23 3. ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ 1. Βλέπε θεωρία σελ. 83. 2. α) (χημική εξίσωση) β) (δύο μέλη) (ένα βέλος >) γ) (αντιδρώντα) δ) (τμήμα ύλης ομογενές που χωρίζεται από το γύρω του χώρο με σαφή όρια). ε) (που οδηγούν

Διαβάστε περισσότερα

Περικλέους Σταύρου 31 34100 Χαλκίδα Τ: 2221-300524 & 6937016375 F: 2221-300524 @: chalkida@diakrotima.gr W: www.diakrotima.gr

Περικλέους Σταύρου 31 34100 Χαλκίδα Τ: 2221-300524 & 6937016375 F: 2221-300524 @: chalkida@diakrotima.gr W: www.diakrotima.gr Περικλέους Σταύρου 31 34100 Χαλκίδα Τ: 2221-300524 & 6937016375 F: 2221-300524 @: chalkida@diakrotima.gr W: www.diakrotima.gr Προς: Μαθητές Α, Β & Γ Λυκείου / Κάθε ενδιαφερόμενο Αγαπητοί Φίλοι Όπως σίγουρα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 6 η BOD-COD. Θεωρητικό υπόβαθρο. Αποσύνθεση υπό αερόβιες συνθήκες Ο 2. Οξείδωση Ενέργεια. Τελικά προϊόντα Η 2 Ο, CO 2, SO 4, NO 3, ενέργεια

ΑΣΚΗΣΗ 6 η BOD-COD. Θεωρητικό υπόβαθρο. Αποσύνθεση υπό αερόβιες συνθήκες Ο 2. Οξείδωση Ενέργεια. Τελικά προϊόντα Η 2 Ο, CO 2, SO 4, NO 3, ενέργεια ΑΣΚΗΣΗ 6 η BOD-COD Θεωρητικό υπόβαθρο Αποσύνθεση υπό αερόβιες συνθήκες Ο 2 Οργανικά απόβλητα και µικροργανισµοί Οξείδωση Ενέργεια Τελικά προϊόντα Η 2 Ο, CO 2, SO 4, NO 3, ενέργεια οξείδωση Νέα κύτταρα

Διαβάστε περισσότερα

1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να διαπιστώνουμε τον όξινο χαρακτήρα σε προϊόντα καθημερινής χρήσης Να ορίζουμε τα οξέα κατά τον Arrhenius

Διαβάστε περισσότερα

YΠOYΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2006

YΠOYΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2006 YΠOYΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2006 Μάθηµα: ΧΗΜΕΙΑ Ηµεροµηνία και ώρα εξέτασης: Πέµπτη, 8 Ιουνίου 2006 7:30-10:30 Χρήσιµα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Με τον όρο αυτό ονοµάζουµε την τεχνική ποιοτικής και ποσοτικής ανάλυσης ουσιών µε βάση το µήκος κύµατος και το ποσοστό απορρόφησης της ακτινοβολίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Εργαστηριακό Κέντρο Φυσικών Επιστηµών Aγίων Αναργύρων Υπεύθυνος Εργαστ. Κέντρου : Χαρακόπουλος Καλλίνικος Επιµέλεια Παρουσίαση : Καραγιάννης Πέτρος ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 1. Ι ΙΟΤΗΤΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

VA ομάδα. ii CH3CH2OH 4I2 6NaOH HCOONa CHI3 5NaI 5H iii CH3CH O 2AgNO3 3NH3 H2O CH3COONH4 Ag 2NH4NO3

VA ομάδα. ii CH3CH2OH 4I2 6NaOH HCOONa CHI3 5NaI 5H iii CH3CH O 2AgNO3 3NH3 H2O CH3COONH4 Ag 2NH4NO3 Α Π Α Ν Τ Η Σ Ε Ι Σ Θ Ε Μ Α Τ Ω Ν Π Α Ν Ε Λ Λ Α Δ Ι Κ Ω Ν Ε Ξ Ε Τ Α Σ Ε Ω Ν 2 0 1 Χ Η Μ Ε Ι Α Θ Ε Τ Ι Κ Η Σ Κ Α Τ Ε Υ Θ Υ Ν Σ Η Σ Γ Λ Υ Κ Ε Ι Ο Υ 2 9. 0 5. 2 0 1 ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1 έως και Α4

Διαβάστε περισσότερα

Μέτρηση ph Ρυθμιστικά διαλύματα

Μέτρηση ph Ρυθμιστικά διαλύματα Μέτρηση ph Ρυθμιστικά διαλύματα Η έννοια του ph: Η 2 Ο + Η 2 Ο Η 3 Ο + + ΟΗ ή Η 2 Ο Η + + ΟΗ K + [H ][OH ] = [H O] 2 K + [H2O]=[H ][OH ] Κ[Η 2 Ο] = Κ w = γινόμενο ιόντων νερού ή σταθερά διάστασης νερού

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Εδαφικά κολλοειδή Ανόργανα ορυκτά (άργιλος) ή οργανική ουσία (χούμος) με διάμετρο μικρότερη από 0,001 mm ή 1μ ανήκουν στα κολλοειδή. Ηάργιλος(

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ ΣΤΕΡΕΗΣ ΟΥΣΙΑΣ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ

ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ ΣΤΕΡΕΗΣ ΟΥΣΙΑΣ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ ΣΤΕΡΕΗΣ ΟΥΣΙΑΣ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Σε αυτή την εργαστηριακή άσκηση θα ορίσουμε την ταχύτητα διάλυσης μιας στερεής ουσίας στο νερό και θα

Διαβάστε περισσότερα

Εύρεση ph διαλυμάτων με χρήση δεικτών, πεχαμετρικού χάρτου, πεχαμέτρου και αισθητήρα ph Multilog, (όπου υπάρχει)

Εύρεση ph διαλυμάτων με χρήση δεικτών, πεχαμετρικού χάρτου, πεχαμέτρου και αισθητήρα ph Multilog, (όπου υπάρχει) 1 Εργαστηριακή Διδασκαλία των Φυσικών εργασιών στα Γενικά Λύκεια Περίοδος 2006 2007 Χημεία Α Λυκείου Ενδεικτική προσέγγιση της εργαστηριακή δραστηριότητας : Εύρεση ph διαλυμάτων με χρήση δεικτών, πεχαμετρικού

Διαβάστε περισσότερα

2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να επισημαίνουμε τη θέση των μετάλλων στον περιοδικό πίνακα των στοιχείων. Να αναφέρουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ

ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ Η συγκέντρωση συμβολίζεται γενικά με το σύμβολο C ή γράφοντας τον μοριακό τύπο της διαλυμένης ουσίας ανάμεσα σε αγκύλες, π.χ. [ΝΗ 3 ] ή [Η 2 SO 4 ]. Σε κάθε περίπτωση,

Διαβάστε περισσότερα

Επαναληπτικό διαγώνισμα Οργανικής Χημείας 3ωρης διάρκειας

Επαναληπτικό διαγώνισμα Οργανικής Χημείας 3ωρης διάρκειας παναληπτικό διαγώνισμα Οργανικής Χημείας ωρης διάρκειας 1 ΘΜΑ Α Στις ερωτήσεις Α.1. έως Α.. να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. Α.1.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΩΓΙΜΟΤΗΤΑ ΗΛΕΚΤΡΟΛΥΤΩΝ

ΑΓΩΓΙΜΟΤΗΤΑ ΗΛΕΚΤΡΟΛΥΤΩΝ 1-1 ΑΓΩΓΙΜΟΤΗΤΑ ΗΛΕΚΤΡΟΛΥΤΩΝ Θέμα ασκήσεως: Μελέτη της μεταβολής της αγωγιμότητας ισχυρού και ασθενούς ηλεκτρολύτη με την συγκέντρωση, προσδιορισμός της μοριακής αγωγιμότητας σε άπειρη αραίωση ισχυρού

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου 1. Το ιόν του νατρίου, 11Νa +, προκύπτει όταν το άτομο του Na προσλαμβάνει ένα ηλεκτρόνιο. Λ, όταν αποβάλλει ένα ηλεκτρόνιο 2. Σε 2 mol NH3

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Α.1 γ. Α.2 β. Α.3 β. Α.4 γ. A.5 α) Ορισμός σχολικού βιβλίου σελίδα 13. β) Ορισμός σχολικού βιβλίου σελίδα 122. ΘΕΜΑ Β B.1 α.

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ. Εργαστηριακή άσκηση: Ο Ξ Ε Ι Δ Ω Σ Η Α Ι Θ Α Ν Ο Λ Η Σ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ ΤΑΞΗ B' ΛΥΚΕΙΟΥ. Ον/νυμο: Τμήμα: Ημ/νια:

Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ. Εργαστηριακή άσκηση: Ο Ξ Ε Ι Δ Ω Σ Η Α Ι Θ Α Ν Ο Λ Η Σ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ ΤΑΞΗ B' ΛΥΚΕΙΟΥ. Ον/νυμο: Τμήμα: Ημ/νια: ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ Ον/νυμο: Τμήμα: Ημ/νια: ΤΑΞΗ B' ΛΥΚΕΙΟΥ Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ Εργαστηριακή άσκηση: Ο Ξ Ε Ι Δ Ω Σ Η Α Ι Θ Α Ν Ο Λ Η Σ Θωμάς Kρεμιώτης 1 από 6 ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΑ ΟΡΓΑΝΑ ΚΑΙ ΧΗΜΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ α/α ΟΡΓΑΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΙΟΥ-ΙΟΥΝΙΟΥ 2013

ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΙΟΥ-ΙΟΥΝΙΟΥ 2013 ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΙΟΥ-ΙΟΥΝΙΟΥ 2013 ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 06/06/2013 ΤΑΞΗ: B ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΕΞΕΤΑΣΗΣ : 2.30 ώρες ΩΡΑ: 7:45 10:15 ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:

Διαβάστε περισσότερα

Για τους διαγωνιζόµενους Αγαπητοί µαθητές και µαθήτριες, κατ αρχήν σας συγχαίρουµε για την εξαιρετική επίδοσή σας στην α φάση του 17 ου Πανελλήνιου Μαθητικού ιαγωνισµού Χηµείας, βάσει των αποτελεσµάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ Γ ΣΤΕΡΟΕΙΔΗ Γ Δ

ΕΝΟΤΗΤΑ Γ ΣΤΕΡΟΕΙΔΗ Γ Δ - 26 - ΕΝΟΤΗΤΑ Γ ΣΤΕΡΟΕΙΔΗ Τα στεροειδή είναι μια σημαντική κατηγορία φυσικών προϊόντων των οποίων οι δομές έχουν ως βάση το σκελετό του υδρογονωμένου τετρακυκλικού περυδροκυκλοπεντανοφαινανθρενίου. 2

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση µε έγχυση του δείγµατος σε συνεχή ροή (Flow Injection Analysis, FIA)

Ανάλυση µε έγχυση του δείγµατος σε συνεχή ροή (Flow Injection Analysis, FIA) Ανάλυση µε έγχυση του δείγµατος σε συνεχή ροή (Flow Injection Analysis, FIA) H ιστορική εξέλιξη των αυτόµατων µεθόδων ανάλυσης Κλασική ανάλυση Ασυνεχής αυτόµατη ανάλυση Ανάλυση συνεχούς ροής? Τα πλεονεκτήµατα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΣΤΟ ΝΕΡΟ

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΣΕ ΝΕΡΟ ΓΕΝΙΚΑ Με το πείραμα αυτό μπορούμε να προσδιορίσουμε δύο βασικές παραμέτρους που χαρακτηρίζουν ένα

Διαβάστε περισσότερα

1.5 Ταξινόμηση της ύλης

1.5 Ταξινόμηση της ύλης 1.5 Ταξινόμηση της ύλης Θεωρία 5.1. Πως ταξινομείται η ύλη; Η ύλη ταξινομείται σε καθαρές ή καθορισμένες ουσίες και μίγματα. Τα μίγματα ταξινομούνται σε ομογενή και ετερογενή. Οι καθορισμένες ουσίες ταξινομούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΘΕΜΑ Α ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 6 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ(5) Για τις προτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

3.5 Ρυθμιστικά διαλύματα

3.5 Ρυθμιστικά διαλύματα 3.5 Ρυθμιστικά διαλύματα Ρυθμιστικά διαλύματα ονομάζονται τα διαλύματα των οποίων το ph παραμείνει πρακτικά σταθερό, όταν προστεθεί μικρή αλλά υπολογίσιμη ποσότητα ισχυρών οξέων ή βάσεων ή αραιωθούν μέσα

Διαβάστε περισσότερα

28 ος ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΜΑΘΗΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΧΗΜΕΙΑΣ

28 ος ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΜΑΘΗΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΝΩΣΗ ΕΛΛΗΝΩΝ ΧΗΜΙΚΩΝ 28 ος ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΜΑΘΗΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Σάββατο, 22 Μαρτίου 2014 Οργανώνεται από την ΕΝΩΣΗ ΕΛΛΗΝΩΝ ΧΗΜΙΚΩΝ υπό την αιγίδα του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με 5 μονάδες.

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με 5 μονάδες. Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010 Ημερομηνία εξέτασης: Παρασκευή 28 Μαΐου 2010 Ώρα εξέτασης: 07:30

Διαβάστε περισσότερα

4. Πόσο οξικό οξύ περιέχει το ξίδι;

4. Πόσο οξικό οξύ περιέχει το ξίδι; 4. Πόσο οξικό οξύ περιέχει το ξίδι; Σκοπός Σκοπός αυτού του πειράματος είναι να προσδιορίσετε την ποσότητα (γραμμομοριακή συγκέντρωση) του οξικού οξέος που υπάρχει σε ένα λευκό ξίδι μέσω ογκομέτρησης με

Διαβάστε περισσότερα

2.3 Περιεκτικότητα διαλύματος Εκφράσεις περιεκτικότητας

2.3 Περιεκτικότητα διαλύματος Εκφράσεις περιεκτικότητας 1 Η θεωρία του μαθήματος με ερωτήσεις. 2.3 Περιεκτικότητα διαλύματος Εκφράσεις περιεκτικότητας Ερωτήσεις θεωρίας με απάντηση 3-1. Τι ονομάζεται περιεκτικότητα ενός διαλύματος; Είναι μία έκφραση που δείχνει

Διαβάστε περισσότερα

5. Αντιδράσεις οξείδωσης και αναγωγής

5. Αντιδράσεις οξείδωσης και αναγωγής 5. Αντιδράσεις οξείδωσης και αναγωγής Τι ονομάζεται οξείδωση και τι αναγωγή; Οξείδωση είναι η αύξηση του αριθμού οξείδωσης ατόμου ή ιόντος Αναγωγή είναι η ελάττωση του αριθμού οξειδώσεως ατόμου ή ιόντος

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο μελέτης του ph, ηλεκτρολυτικών δεικτών και εξουδετέρωσης.

Εργαστήριο μελέτης του ph, ηλεκτρολυτικών δεικτών και εξουδετέρωσης. Εργαστήριο μελέτης του ph, ηλεκτρολυτικών δεικτών και εξουδετέρωσης. Ονοματεπώνυμο:.............................................. Ερωτήματα πριν την εκτέλεση των πειραμάτων: 1. Ποιο είναι το εύρος της

Διαβάστε περισσότερα

BIOXHMIKA ΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΟ ΟΞΥΓΟΝΟ (ΒΟD)

BIOXHMIKA ΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΟ ΟΞΥΓΟΝΟ (ΒΟD) BIOXHMIKA ΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΟ ΟΞΥΓΟΝΟ (ΒΟD) O προσδιορισμός της βιοχημικής απαίτησης οξυγόνου είναι η πιο συνηθισμένη μέθοδος που χρησιμοποιείται για την εκτίμηση της επίδρασης των λυμάτων ή βιομηχανικών αποβλήτων

Διαβάστε περισσότερα

2.8 ιαλύματα Τύποι διαλυμάτων

2.8 ιαλύματα Τύποι διαλυμάτων 2.8 ιαλύματα Τύποι διαλυμάτων Γιατί παρασκευάζουμε διαλύματα; Τι ονομάζουμε διαλυμένη ουσία και τι διαλύτη (ή διαλυτικό μέσο); Παραδείγματα διαλυμάτων ιάλυμα Περιγραφή Αέρας (αέριο) Ομογενές μίγμα αερίων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3o ΟΞΕΑ - ΒΑΣΕΙΣ - ΟΞΕΙ ΙΑ - ΑΛΑΤΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3o ΟΞΕΑ - ΒΑΣΕΙΣ - ΟΞΕΙ ΙΑ - ΑΛΑΤΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3o ΟΞΕΑ - ΒΑΣΕΙΣ - ΟΞΕΙ ΙΑ - ΑΛΑΤΑ 3.1 Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Στις παρακάτω ερωτήσεις (1-39) να βάλετε σε κύκλο το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Ποια από τις παρακάτω είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΗΙ 3897. Τεστ Κιτ εξαιρετικά παρθένου ελαιόλαδου

ΗΙ 3897. Τεστ Κιτ εξαιρετικά παρθένου ελαιόλαδου Αγαπητέ πελάτη, Hanna Instruments Ελλάς ΗΙ 3897 Τεστ Κιτ εξαιρετικά παρθένου υ Ευχαριστούµε που επιλέξατε ένα προϊόν της Hanna Instruments. Παρακαλούµε διαβάστε τις οδηγίες προσεκτικά πριν τη χρήση του

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Ι: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ

ΜΕΡΟΣ Ι: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 11 ΜΕΡΟΣ Ι: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΓΕΝΙΚΑ... 15 1.1. ΠΟΙΟΤΙΚΗ και ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ... 15 1.2. ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ των ΑΝΑΛΥΤΙΚΩΝ ΜΕΘΟΔΩΝ... 16 1.3. ΜΕΤΡΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ

ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ Σκοπός Εργαστηριακής Άσκησης Η παρατήρηση και η κατανόηση των μηχανισμών των οξειδοαναγωγικών δράσεων. Θεωρητικό Μέρος Οξείδωση ονομάζεται κάθε αντίδραση κατά την οποία συμβαίνει

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΛΥΣΗ ΑΜΥΛΟΥ ΑΠΟ ΒΑΚΤΗΡΙΑΚΗ ΑΜΥΛΑΣΗ ΚΑΙ ΥΓΡΟ ΑΠΟΡΡΥΠΑΝΤΙΚΟ

ΥΔΡΟΛΥΣΗ ΑΜΥΛΟΥ ΑΠΟ ΒΑΚΤΗΡΙΑΚΗ ΑΜΥΛΑΣΗ ΚΑΙ ΥΓΡΟ ΑΠΟΡΡΥΠΑΝΤΙΚΟ !Unexpected End of Formula l ΥΔΡΟΛΥΣΗ ΑΜΥΛΟΥ ΑΠΟ ΒΑΚΤΗΡΙΑΚΗ ΑΜΥΛΑΣΗ ΚΑΙ ΥΓΡΟ ΑΠΟΡΡΥΠΑΝΤΙΚΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Γκέκας Γιώργος Δημητριάδου Άννα Τζελέπη Λαμπρινή ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Πειράµατα Επιδείξεως Πείραμα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:...

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:... ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:... ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ :...ΤΜΗΜΑ :...Αρ:... Βαθμολογία εξεταστικού δοκιμίου

Διαβάστε περισσότερα

Eργαστηριακή Άσκηση 1. ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ (ph, αγωγιμότητα, αλκαλικότητα, θολότητα) και ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΙΖΗΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗΣ

Eργαστηριακή Άσκηση 1. ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ (ph, αγωγιμότητα, αλκαλικότητα, θολότητα) και ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΙΖΗΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗΣ Eργαστηριακή Άσκηση 1 ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ (ph, αγωγιμότητα, αλκαλικότητα, θολότητα) και ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΙΖΗΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΓΕΝΙΚΑ Οι μετρήσεις για προσδιορισμό τω χαρακτηριστικών του νερού

Διαβάστε περισσότερα

f = c p + 2 (1) f = 3 1 + 2 = 4 (2) x A + x B + x C = 1 (3) x A + x B + x Γ = 1 3-1

f = c p + 2 (1) f = 3 1 + 2 = 4 (2) x A + x B + x C = 1 (3) x A + x B + x Γ = 1 3-1 ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ ΦΑΣΕΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΠΟΛΛΩΝ ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ ΑΜΟΙΒΑΙΑ ΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ Θέµα ασκήσεως Προσδιορισµός καµπύλης διαλυτότητας σε διάγραµµα φάσεων συστήµατος τριών υγρών συστατικών που το ένα ζεύγος παρουσιάζει περιορισµένη

Διαβάστε περισσότερα

Γάλα ιατηρήστε το στο ψυγείο

Γάλα ιατηρήστε το στο ψυγείο Σηµειώσεις για τον καθηγητή Γάλα ιατηρήστε το στο ψυγείο Βασικές γνώσεις Ο όρος γάλα, ως βασικό τρόφιµο, χωρίς κανένα προστεθειµένο επίθετο, ισχύει συνήθως για το αγελαδινό γάλα που είναι φρέσκο, πλήρες,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ

ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΣΕ ΘΡΕΠΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΣΑΝΤΗΛΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗΣ ΕΔΑΦΩΝ Web: http://www.ismc.gr/ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

. Πείραμα: Μέτρηση του σημείου τήξεως μιας γνωστής ή άγνωστης καθαρής. Εργαστήριο Οργ. Χημείας 1 ου Εξαμήνου - Περιεχόμενα Μαθήματος

. Πείραμα: Μέτρηση του σημείου τήξεως μιας γνωστής ή άγνωστης καθαρής. Εργαστήριο Οργ. Χημείας 1 ου Εξαμήνου - Περιεχόμενα Μαθήματος Εργαστήριο Οργ. Χημείας 1 ου Εξαμήνου - Περιεχόμενα Μαθήματος Εισαγωγή στο Εργαστήριο Οργανικής Χημείας. Υάλινα σκεύη-θερμαντικά και ψυκτικά μέσα-γνωριμία με τις οργανικές ενώσεις Υγρά-στερεά; τήξη, βρασμός,

Διαβάστε περισσότερα

All from a Single Source

All from a Single Source All from a Single Source Το PeKacid TM είναι μια νέα, καινοτόμος λύση για τον φώσφορο σε ασβεστούχα εδάφη και νερά με μεγάλη σκληρότητα. Στερεό φωσφορικό οξύ σε σάκους Μονοκρυσταλλικό, με χαμηλό ph (2.2)

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΕ ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ ΟΜΟΝΟΙΑΣ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ

ΕΚΦΕ ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ ΟΜΟΝΟΙΑΣ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ ΕΚΦΕ ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ ΟΜΟΝΟΙΑΣ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 2014 ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ Αριθμός ομάδας: Ονόματα διαγωνιζομένων: Στοιχεία Διαγωνιζόμενων 1) 2) 3) Σχολείο: Όνομα

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ CHEMICAL ANALYSIS

ΧΗΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ CHEMICAL ANALYSIS ΧΗΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ CHEMICAL ANALYSIS C.S.I. BRUSSELS SUPERVISORS: LUC LEYNS ROBERT FINSY MARIJKE HENDRICKX C.S.I. BRUSSELS SPECIAL ASSISTANTS: TIM SIERENS ANJA VAN GEERT AMAIA MARCILLA DIANE SORGELOOS Αποστολή

Διαβάστε περισσότερα

Νίκου και Δέσποινας Παττίχη 116, ΛΕΜΕΣΟΣ (100 μέτρα από τον κυκλοφοριακό κόμβο Τροόδους) Τηλ.25345800, ΦΑΞ: 25345808 e-mail: iek@iekvasiliou.

Νίκου και Δέσποινας Παττίχη 116, ΛΕΜΕΣΟΣ (100 μέτρα από τον κυκλοφοριακό κόμβο Τροόδους) Τηλ.25345800, ΦΑΞ: 25345808 e-mail: iek@iekvasiliou. ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΕΝΔΕΙΚΝΥΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ Επιμέλεια Λύσεων : Έλενα Ανδρέου Χημικός, με πτυχίο Χημείας της Σχολής Θετικών Επιστημών Πανεπιστημίου Κύπρου, μεταπτυχιακό τίτλο ΜRes in

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΚΛΙΜΑΚΑ http://edu.klimaka.gr ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΚΛΙΜΑΚΑ http://edu.klimaka.gr ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 6 ΙΟΥΛΙΟΥ 2010 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΙ. Έστω ένα οξύ-δείκτης Η, το οποίο ιοντίζεται και αποκαθίσταται ισορροπία της µορφής : Η + Η2Ο

ΟΙΙ. Έστω ένα οξύ-δείκτης Η, το οποίο ιοντίζεται και αποκαθίσταται ισορροπία της µορφής : Η + Η2Ο Π ΠΡ ΡΩ ΩΤ ΤΟ ΟΛ ΛΥ ΥΤ ΤΙΙΚ ΚΟ ΟΙΙ Ε ΕΙΙΚ ΚΤ ΤΕ ΕΣ Σ Πρωτολυτικοί δείκτες ονοµάζονται οι ενώσεις που έχουν την ιδιότητα να µεταβάλλουν το χρώµα τους µέσα σε καθορισµένα όρια του ph ενός διαλύµατος. Είναι

Διαβάστε περισσότερα

( α πό τράπεζα θεµάτων) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 : ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ. 1. Να χαρακτηρίσετε τις επόµενες προτάσεις ως σωστές (Σ) ή λανθασµένες (Λ).

( α πό τράπεζα θεµάτων) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 : ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ. 1. Να χαρακτηρίσετε τις επόµενες προτάσεις ως σωστές (Σ) ή λανθασµένες (Λ). Χηµεία Α Λυκείου Φωτεινή Ζαχαριάδου 1 από 12 ( α πό τράπεζα θεµάτων) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 : ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ 1. Να χαρακτηρίσετε τις επόµενες προτάσεις ως σωστές (Σ) ή λανθασµένες (Λ). α) Ένα µείγµα είναι πάντοτε

Διαβάστε περισσότερα

5.3 Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων και μερικοί μηχανισμοί οργανικών αντιδράσεων

5.3 Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων και μερικοί μηχανισμοί οργανικών αντιδράσεων 5. Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων και μερικοί μηχανισμοί οργανικών αντιδράσεων Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων Η ταξινόμηση των οργανικών αντιδράσεων μπορεί να γίνει με δύο διαφορετικούς τρόπους : α.

Διαβάστε περισσότερα

Mercury & Cosmetics. PDF created with pdffactory Pro trial version www.pdffactory.com

Mercury & Cosmetics. PDF created with pdffactory Pro trial version www.pdffactory.com Mercury & Cosmetics Προέλευση Ως θειούχοορυκτό (κιννάβαρι) Συχνάσυνοδεύεται από ελεύθερο μέταλλο υπό μορφήσταγονιδίων Με θέρμανση, αποβάλλεταιτο θείο και μετατρέπεταισε μεταλλικό υδράργυρο Φυσικές Ιδιότητες

Διαβάστε περισσότερα

Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας:

Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας: 12 Κεφάλαιο 1ο 1.2 ΟΞΕΑ ΚΑΤΑ ARRHENIUS Που οφείλεται ο όξινος χαρακτήρας; Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας: Τα γράμματα είναι τα σύμβολα των χημικών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΙΑΛΥΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΧΗΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΙΑΛΥΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΧΗΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΙΑΛΥΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΧΗΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή στις φασµατοµετρικές τεχνικές ανάλυσης 2. Προετοιµασία δειγµάτων 3. ιαλυτοποίηση δειγµάτων ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΙΑΛΥΜΑΤΩΝ Ατοµική Φασµατοσκοπία

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία θετικής κατεύθυνσης Β ΛΥΚΕΊΟΥ

Χημεία θετικής κατεύθυνσης Β ΛΥΚΕΊΟΥ Χημεία θετικής κατεύθυνσης Β ΛΥΚΕΊΟΥ Θέμα 1 ο πολλαπλής επιλογής 1. ε ποιο από τα υδατικά δ/τα : Δ1 - MgI 2 1 M, Δ2 С 6 H 12 O 6 1 M, Δ3 С 12 H 22 O 11 1 M, Δ4 - ΗI 1 M,που βρίσκονται σε επαφή με καθαρό

Διαβάστε περισσότερα

Η λίπανση των φυτών στα θερμοκήπια

Η λίπανση των φυτών στα θερμοκήπια Η λίπανση των φυτών στα θερμοκήπια Χημικές ιδιότητες εδάφους Περιεκτικότητα σε θρεπτικά στοιχεία Ικανότητα ανταλλαγής κατιόντων Οξύτητα εδάφους (ph) Περιεκτικότητα σε θρεπτικά στοιχεία Ολική περιεκτικότητα

Διαβάστε περισσότερα

α: i)ο σ δεσµός δηµιουργείται µεαξονική επικάλυψη των ατοµικών τροχιακών, ενώ ο π δεσµός δηµιουργείται µε πλευρική επικάλυψη των ατοµικών τροχιακών.

α: i)ο σ δεσµός δηµιουργείται µεαξονική επικάλυψη των ατοµικών τροχιακών, ενώ ο π δεσµός δηµιουργείται µε πλευρική επικάλυψη των ατοµικών τροχιακών. ΠΑΝΕΛΛΑ ΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ(ΟΜΑ Α Β ) ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 6 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α1: γ, Α2: β, Α3: α, Α4: β, Α5: β Β1 α: Λ, β:

Διαβάστε περισσότερα

2). i = n i - n i - n i (2) 9-2

2). i = n i - n i - n i (2) 9-2 ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΚΗ ΤΑΣΗ ΙΑΛΥΜΑΤΩΝ Έννοιες που πρέπει να γνωρίζετε: Εξίσωση Gbbs-Duhem, χηµικό δυναµικό συστατικού διαλύµατος Θέµα ασκήσεως: Μελέτη της εξάρτησης της επιφανειακής τάσης διαλυµάτων από την συγκέντρωση,

Διαβάστε περισσότερα