ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΦΑΡΜΑΚΩΝ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΦΑΡΜΑΚΩΝ"

Transcript

1 ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΦΑΡΜΑΚΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΕΛΕΓΧΟΙ ΚΑΘΑΡΟΤΗΤΑΣ ΕΛΕΓΧΟΙ ΚΑΘΑΡΟΤΗΤΑΣ (1) Με αυτούς διαπιστώνεται η καθαρότητα του φαρµάκου µε δοκιµασίες για την ύπαρξη προσµείξεων, δηλ. ουσιών που προβλέπεται να συνυπάρχουν στην πρώτη ύλη ως: υπολείµµατα αντιδραστηρίων παρασκευής Παραπροϊόντων. Ιδιαίτερα ελέγχεται η παρουσία προσµείξεων που δύνανται να έχουν επιβλαβή ενέργεια. Οι προσµείξεις διακρίνονται σε: Προσµείξεις που επιτρέπονται σε ανεκτά όρια. Προσµείξεις που η παρουσία τους είναι ανεπίτρεπτη. Ειδικότερα οι Έλεγχοι Καθαρότητας περιλαµβάνουν:

2 ΕΛΕΓΧΟΙ ΚΑΘΑΡΟΤΗΤΑΣ (2) 1. ph 2. Εµφάνιση διαλύµατος 3. Απορρόφηση 4. Ειδική στροφή 5. Οξύτητα 6. Συγγενείς ουσίες 7. Αριθµοί 8. Τέφρα 9. Απώλεια κατά την ξήρανση 10. Βαρέα µέταλλα 11. Έλεγχοι Ορίων ανοργάνων ιόντων 12. Έλεγχος Ορίων υπολειµµάτων διαλυτών 1. Έλεγχος ph (1) Καθορισµένη ποσότητα ουσίας (π.χ. 0,1 g) διαλύεται ή αναµειγνύεται µε ορισµένο όγκο νερού ελεύθερου διοξειδίου του άνθρακα. Μετρείται το ph ποτενσιοµετρικά µε phµετρο ηλεκτρόδιο υάλου. Το ph πρέπει να βρίσκεται σε ορισµένα όρια. Π.χ. η ΕΦ για την οξυτετρακυκλίνη απαιτεί: 0,1 g ουσίας εναιωρείται σε 10 ml νερού και πρέπει να έχει ph 4,5 7,5. Έτσι ελέγχεται η ύπαρξη όξινων και αλκαλικών προσµείξεων.

3 1. Έλεγχος ph (2) Το phµετρο πρέπει να έχει αναγνωσιµότητα + / - 0,05 µονάδες ph ή + / - 0,003 V. Απαιτείται ρύθµιση του phµέτρου µε πρότυπα ρυθµιστικά διαλύµατα αναφοράς: ph 1,67 (τετραοξαλικό κάλιο) έως ph 10,12 (Na 2 CO 3 + NaHCO 3 ). Η ΕΦ περιγράφει επακριβώς την παρασκευή των ρυθµιστικών διαλυµάτων αναφοράς. 1. Έλεγχος ph (3) Ηθερµοκρασία βαθµονόµησης πρέπει να είναι ο C. Εάν η µέτρηση του ph στο διάλυµα ελέγχου γίνει σε διαφορετική θερµοκρασία απαιτείται διόρθωση θερµοκρασίας µε τηχρήσηειδικού τύπου. Τα σύγχρονα phµετρα διαθέτουν αισθητήρα θερµοκρασίας και κάνουν αυτόµατα τη διόρθωση της κλίσεως του ηλεκτροδίου.

4 2. Εµφάνιση διαλύµατος(1) Ορισµένη ποσότητα διαλύεται σε ορισµένο όγκο διαλύτη και ελέγχεται η διαύγεια και ο βαθµός οπαλισµού. Ένα διάλυµα θεωρείται ΙΑΥΓΕΣ, αν η διαύγεια του είναι ίδια µε αυτή του νερού ή του διαλύτη που χρησιµοποιείται κατά την εξέταση του ή αν δεν παρουσιάζει µεγαλύτερο οπαλισµό απότοεναιώρηµα αναφοράς Ι. 2. Εµφάνιση διαλύµατος(2) Τα εναιωρήµατα αναφοράς παρασκευάζονται από πρότυπο εναιώρηµα (θειϊκής υδραζίνης εξαµεθυλενοτετραµίνης) µε αραίωσηµε νερό. Εναιώρηµα αναφοράςι5% (V/V) προτύπου εναιωρήµατος Εναιώρηµα αναφοράςιv 50% Η εξέταση γίνεται σε παρόµοιους δοκιµαστικούς σωλήνες από άχρωµη διαφανή, ουδέτερη ύαλο µε επίπεδη βάση διαµέτρου mm. Η εξέταση γίνεται σε διάχυτο φως ηµέρας.

5 2. Εµφάνιση διαλύµατος(3) Παράδειγµα: για την καρβιδόπα, 0,25 g διαλύονται σε 25 ml HCl 1 N. Το διάλυµα είναι διαυγές. Έτσι εξετάζεται η απουσία προσµείξεων αδιάλυτων στο διαλύτη του ελέγχου. 2. Εµφάνιση διαλύµατος(4) Βαθµός χρωµατισµού υγρών και διαλυµάτων. Εξετάζεται το υγρό µε σύγκριση µε νερόή διαλύτη ή διάλυµα αναφοράςσεσωλήνες ορισµένης διαµέτρου, σε διάχυτο φως ηµέρας έναντι λευκού πεδίου, µε οριζόντια(μέθοδος Ι) ή κάθετη παρατήρηση (Μέθοδος ΙΙ). Ένα διάλυµα θεωρείται«άχρωµο» αν έχει εµφάνιση νερού ή διαλύτη ή δεν είναι εντονότερα χρωµατισµένο από το διάλυµα αναφοράς Β9.

6 2. Εµφάνιση διαλύµατος(5) Για τα διαλύµατα αναφοράς χρωµατισµού χρησιµοποιούνται 3 διαλύµατα αντιδραστήρια: Κίτρινο διάλυµα: FeCl 3 σε HCl Κόκκινο διάλυµα : CoCl 2 σε HCl Κυανό διάλυµα: CuSO 4 σε HCl Παρασκευάζονται πρότυπα διαλύµατα αναφοράς µε ανάµειξη σε ορισµένες αναλογίες: Β(καστανό), ΒΥ (καστανο-κίτρινο), GY (πράσινο κίτρινο), R (κόκκινο). Υπάρχουν 9 πρότυπα Β (καστανό) και από 7 των άλλων αποχρώσεων. 3. Απορρόφηση (1) Ορισµένη ποσότητα διαλύεται σε καθορισµένο όγκο διαλύτη. Ακολουθεί η αναγκαία αραίωση. Υπολογίζεται η ειδική απορρόφηση Α 1% 1cm σε ορισµένο µήκος κύµατος και πρέπει να έχει ορισµένη τιµή (εντός ορισµένων ορίων). Α 1% 1cm = [10 x ε] / Μr (όπου εηµοριακή απορροφητικότητα και Μr η σχετική µοριακή µάζα του φαρµάκου) A = A 1% 1cm x Cg/100 ml A 1% 1cm = [A / Cg /100 ml]

7 3. Απορρόφηση (2) Παράδειγµα: για την πρεδνιζόνη 50,0 mg ουσίας διαλύονται σε 100 ml αλκοόλης. 1 ml αραιώνεται στα 50ml µε αλκοόλη (0,001 g/100ml). Η ειδική απορρόφηση στο λ µεγ. 240 nm είναι , υπολογισµένη µε αναγωγή στην ξηρανθείσα ουσία. Μερικές φορές απαιτείται µέτρηση της A1 % 1cm στο λ µεγ και λ ελαχ. Παράδειγµα: για τη χυµοθρυψίνη η ειδική απορρόφηση στο λ µεγ στα 281 nm έχει τιµή 18,5-22,5, ενώ στο λ ελαχ στα 250 nm είναι <8. 4. Ειδική στροφή (1) Ειδική στροφή [α] 20 D µιας ουσίας, που βρίσκεται σε διάλυµα είναι η γωνία, εκφρασµένη σε µοίρες (ο), του επιπέδου του πολωµένου φωτός στο εξεταζόµενο διάλυµα, για το µήκος κύµατος της D-γραµµής του νατρίου (λ=589,3 nm) σε θερµοκρασία 20 ο C, υπολογισµένη για στιβάδα 1 δεκατοµέτρου διαλύµατος µε περιεκτικότητα 1 g/ml. Έχει µονάδες: [( ο ).ml.dm -1.g -1 ].

8 4. Ειδική στροφή (2) Παράδειγµα: για τη δραστική ουσία καρβιδόπα: 0,250 g ουσίας διαλύονται τελείως µε βοήθεια λουτρού υπερήχων σε διάλυµα χλωριούχου αργιλίου και το διάλυµα αραιώνεται στα 25,0 ml µε ίδιο διάλυµα. Η ειδική στροφή είναι -22,5 ο έως -26,5 ο υπολογισµένη µε αναφοράστη ξηρανθείσα ουσία. 4. Ειδική στροφή (3) Η µέτρηση γίνεται µετοπολωσίµετρο, µε ακρίβεια αναγνώσεως 0,01 ο. Ηκλίµακα ελέγχεται µε πρότυπαπλακίδιαχαλαζία. Ηγραµµικότητα της κλίµακας µπορεί να ελεγχθεί µε χρήση διαλυµάτων σακχαρόζης. Προσδιορίζεται το µηδέν του πολωσίµετρου (για υγρά φάρµακα µε τοσωλήναάδειο, γιαστερεάγεµάτο διαλύτη). Μετρείται η γωνία στροφής του πολωµένου φωτός (α). Για υγρά: [α] 20 D = [α / (l x ρ 20 )], όπου l = µήκος σωλήνα σε dm και ρ 20 = πυκνότητα Για στερεά: [α] 20 D = [100 α / (l x C)], όπου C= συγκέντρωση % µ/οή µ/µ

9 Προσδιορισµός Ειδικής Στροφής Πολωσίµετρο (Polarimeter)

10 Οπτικά Μέρη Πολωσιµέτρου Αρχή Λειτουργίας Πολωσιµέτρου

11 Αρχή πολωσιµέτρου 5. Οξύτητα (1) Ελέγχεται η ύπαρξη όξινων ευδιάλυτων ουσιών. Παράδειγµα: Για το προβενεσίδιο (R-COOH) αδιάλυτο στο νερό, σε 2,0 g ουσίας προστίθενται 100 ml νερού, το διάλυµα θερµαίνεται 30 min σε υδατόλουτρο. Συµπληρώνεται στον αρχικό όγκο, ψύχεται και διηθείται. Σε 50 ml απότοδιήθηµα προστίθεται0,1 ml φαινολοφθαλεϊνης. Για την αλλαγή χρώµατος του δείκτη δεν απαιτούνται περισσότερα από 0,5 ml NaOH 0,1 N. Εποµένως ελέγχεται όριο 0,05 mmol ισχυρού ευδιάλυτου οξέος σε 2,0 g φαρµάκου.

12 5. Οξύτητα (2) Για την υδροχλωρική προπρανολόλη: 0,20 g ουσίας διαλύονται σε νερό κι ο όγκος συµπληρώνεται στα 20 ml. Προστίθεται 0,2 ml διαλύµατος ερυθρού µεθυλίου και 0,2 ml HCl 0,01 N. Το διάλυµα γίνεταερυθρό(επιτρέπει αλκαλικές ουσίες 0,002 mmol). Προστίθενται 0,04 ml NaOH 0,01N. Το διάλυµα γίνεται κίτρινο. Επιτρέπει 0,004 0,002 mmol HCl = 0,002 mmol όξινων προσµείξεων). 6. Συγγενείς Ουσίες (1) Ελέγχεται η ύπαρξη συγγενών ουσιών, δηλ. προσµείξεων που είναι παραπροϊόντα της συνθέσεως. Ο έλεγχος γίνεται συνήθως µε HPLC. Παράδειγµα: Στο φάρµακο καρβιδόπα ελέγχεται η ύπαρξη µεθυλοδόπα και µεθυλοκαρβιδόπα µε HPLC. ιάλυµα ελέγχου: 0,100 g ουσίας σε 100 ml 0,1 N HCl ιάλυµα αναφοράς(α): 5 mg µεθυλοκαρβιδόπα ΧΟΑ + 5 mg µεθυλοδόπα ΧΟΑ σε 100 ml 0,1 N HCl ιάλυµα αναφοράς(β): 5 mg καρβιδόπα ΧΟΑ + 5 mg µεθυλοδόπα ΧΟΑ σε 100 ml HCl 0,1 N.

13 6. Συγγενείς Ουσίες (2) HPLC: Στήλη: οκτυλοσιλυλιωµένο πήγµα οξειδίου πυριτίου 5µm. Κινητή φάση: CH 3 OH (2 όγκοι) = ΚΗ 2 ΡΟ 4 1,4% (18 όγκοι). Εισάγονται 20 µl από κάθε διάλυµα. Ο έλεγχος είναι αξιόπιστος εάν ο συντελεστής διαχωρισµού Rs µεταξύ καρβιδόπα και µεθυλοδόπα (διάλυµα αναφοράςβ) είναι µεγαλύτερος του 4,0. 6. Συγγενείς Ουσίες (3) R s 1,18( t = b 0,5a t + b Rb Ra 0,5b ) t Rb και t Rα : χρόνοι ανασχέσεως και t Rb > t Rα b 0,5a και b 0,5b : αντίστοιχα ηµιεύρη κορυφών.

14 6. Συγγενείς Ουσίες (4) Αν στο χρωµατογράφηµα του διαλύµατος ελέγχου υπάρχουν κορυφές που αντιστοιχούν στο µεθυλοδόπα και το µεθυλοκαρβιδόπα, οι επιφάνειές τους δεν πρέπει να είναι µεγαλύτερες από τις επιφάνειες των αντιστοίχων κορυφών στο χρωµατογράφηµα του διαλύµατος (α). Εποµένως τα όρια των δυο προσµείξεων είναι: 5 mg/100 mg = 5% Σηµειώνεται ότι τα όρια περιεκτικότητας του καρβιδόπα είναι 98,5% - 101%, διότι οι προσµείξεις συµπροσδιορίζονται. 6. Συγγενείς Ουσίες (5) Έλεγχος συγγενών ουσιών νιτροφουράλης µε HPLC για: Α) (5-νιτρο-2-φουρυλ)µεθυλενο-διοξεικό Β) 5 νιτρο -2 φουραλδεϋδη αζίνη ιάλυµα ελέγχου: 0,100 g ουσίας σε 100 ml κινητής φάσης (ακετονιτρίλιο 40 Η 2 Ο 60) ιάλυµα αναφοράς(α): 10 mg Α διαλύονται σε 20 ml κινητής φάσης και 1 ml αραιώνεται στα 100 ml (0,005 mg/ml). ιάλυµα αναφοράς(β): 10 mg νιτροφουράλης ΧΟΑ + 10 mg νιτροφουραντοϊνης ΧΟΑ (εσωτερικό πρότυπο) σε 100 ml κινητής φάσης. 5 ml αραιώνονται στα 100 ml (0,005 mg/ml).

15 6. Συγγενείς Ουσίες (6) 20 µl διαλύµατος αναφοράς (α) εισάγονται στην HPLC. Ρυθµίζεται η ευαισθησία ώστε το ύψος της κυρίας κορυφής (πρόσµειξη Α) δεν είναι µικρότερο του 50% πλήρους κλίµακας (full scale). 20 µl διαλύµατος αναφοράς (b) εισάγονται στην HPLC. Ο έλεγχος δεν είναι αξιόπιστος εάν R<2. Εισάγονται 20 µl διαλύµατος ελέγχου (για χρόνο 10 φορές το t R νιτροφουράλης που είναι 3 min). Η επιφάνεια κάθε κορυφής, εκτός της κύριας κορυφής (της νιτροφουράλης) δεν είναι µεγαλύτερη από την επιφάνεια της κύριας κορυφής του χρωµατογραφήµατος του διαλύµατος αναφοράς (α) (δηλ. της πρόσµειξης Α). 6. Συγγενείς Ουσίες (6) Εποµένως ελέγχεται κάθε πρόσµειξη να είναι µικρότερη από: 0,005 mg / ml x100 = 0,5% 1mg / ml Οι επιφάνειες όλων των κορυφών πλην της κύριας δεν είναι µεγαλύτερες από το διπλάσιο της κύριας κορυφής του χρωµατογραφήµατος του διαλύµατος αναφοράς (α). Εποµένως οι ολικές προσµείξεις είναι <1%. Απόρριψη κάθε κορυφής µε επιφάνειαµικρότερη 0,05 φορές της κύριας κορυφής του διαλύµατος αναφοράς (α).

16

17 6. Συγγενείς Ουσίες (7) Έλεγχος µε TLC (1) Παράδειγµα: για τη µεθανοσουλφονική φαιντολαµίνη (Phentolamine Mesilate) ελέγχεται η παρουσία της πρόσµειξης. ιάλυµα ελέγχου: 0,100 g ουσίας σε 5 ml αλκοόλης (20 mg/ml) ιάλυµα αναφοράς(α): 0,5 ml διαλύµατος ελέγχου αραιώνεται στα 100 ml µε αλκοόλη (0,1 mg/ml). ιάλυµα αναφοράς(β): 5 ml διαλύµατος αναφοράς (α) αραιώνονται στα 10 ml µε αλκοόλη (0,05 mg/ml). 6. Συγγενείς Ουσίες (8) Έλεγχος µε TLC (2) 10 µl των διαλυµάτων τοποθετούνται σε πλάκα TLC. Ανάπτυξη σε 15 cm µε διαλύτη αναπτύξεως 5 µέρη π. ΝΗ 3 15 µέρη ακετόνης 85 µέρη µεθυλοαιθυλοκετόνης. Ξήρανση στον αέρα, ψεκασµός µε ιωδοβισµουθικό κάλιο. Καµµία κηλίδα του χρωµατογραφήµατος ελέγχου, εκτός από την κύρια κηλίδα, δεν είναι εντονότερη από την κηλίδα στο χρωµ. του. διαλύµατος (α): όριο 0,1mg / ml 20mg / ml x100 = 0,5

18 6. Συγγενείς Ουσίες (9) Έλεγχος µε TLC (3) Η κηλίδα του χρωµατογραφήµατος του διαλύµατος αναφοράς (α) είναι εντονότερη από εκείνη του διαλύµατος αναφοράς (β) δηλ. η τεχνική µπορείναανιχνεύσειπρόσµειξη: 0,05mg / ml 20mg / ml x100 = 0,15% Εξοπλισµός για TLC

19 Εξισορρόπηση και Ανάπτυξη TLC 6. Συγγενείς Ουσίες (10) Έλεγχος µε GLC(1) Παρασκευάζονται: - ιάλυµα ελέγχου της ουσίας, π.χ. 1,5 g σε 10 ml διαλύτη (150 mg/ml) - ιάλυµα αναφοράς: 1 ml του διαλύµατος ελέγχου αραιώνεται στα 200 ml (0,75 mg/ml) Χρωµατογράφηση στη GLC Υπολογίζεται το άθροισµα των επιφανειών όλων των κορυφών εκτός του φαρµάκου και του διαλύτη. Καµµιά κορυφή δεν πρέπει να έχει επιφάνεια µεγαλύτερη της κορυφής του φαρµάκου στο διάλυµα αναφοράς, δηλ. όριο 0,75mg / ml 150mg / ml x100 = 0,5%

20 6. Συγγενείς Ουσίες (11) Έλεγχος µε GLC (2) Το άθροισµα τωνκορυφώντων προσµείξεων να είναι µικρότερο του διπλασίου της επιφάνειας της κορυφής του φαρµάκου στο διάλυµα αναφοράς, δηλ. <1%. 6. Συγγενείς Ουσίες (12) Έλεγχος Ισοµερών (1) Για παράδειγµα ηκιτρικήταµοξυφαίνη είναι το (Ζ) ισοµερές (ισοδύναµο τουcis σε απλές περιπτώσεις). Ελέγχεται η πρόσµειξη σε (Ε) ισοµερές (ισοδύναµο τουtrans σε απλές περιπτώσεις) µε HPLC µε στατική φάση φαινυλιωµένο οξείδιο πυριτίου. Παρασκευάζονται: ιάλυµα ελέγχου: 30,0 mg ουσίας σε 50,0 ml κινητής φάσης. ιάλυµα αναφοράς: 30,0 mg ταµοξυφαίνης κιτρικής ΧΟΑ σε 50,0 ml κινητής φάσης.

21 6. Συγγενείς Ουσίες (12) Έλεγχος Ισοµερών (2) Εκτελούνται 5 χρωµατογραφήσεις του διαλύµατος αναφοράς. ΗπρώτηκορυφήανήκειστοΕ ισοµερές. Ο λόγος του χρόνου κατακράτησης t R,E / t R,Z 0,93. RSD% < 3% για την κύρια κορυφή. Στο χρωµατογράφηµα διαλύµατος ελέγχου προσδιορίζονται οι επιφάνειες των κορυφών των Ε και Ζ- ισοµερών. Όριο < 1% AreaE % E = x100 AreaE + AreaZ 6. Συγγενείς Ουσίες (13) Έλεγχος Ισοµερών (3) Εναντιοµερή: έχουν διαφορετική φαρµακολογική δράση και ελέγχονται. ούτο επιτυγχάνεται συνήθως µε τη χειρόµορφη χρωµατογραφία HPLC (Chiral Chromatography). Πολλές στήλες HPLC παρουσιάζουν εκλεκτικότητα στις χειρόµορφες ενώσεις.

22 ιαχωρισµός Εναντιοµερών µε HPLC ΑΡΙΘΜΟΙ (1) Αριθµός Οξέων (1) Αριθµός οξέων ΙΑ είναι ο αριθµός που εκφράζει σε mg την ποσότητα υδροξειδίου του καλίου που απαιτείται για ναεξουδετερώσειταελεύθεραοξέασε1 g της εξεταζόµενης ουσίας. Για τον προσδιορισµό τουm γραµµάρια της ουσίας (5-10 g για λίπη, 1-5 g για ρητίνες αιθέρια έλαια και 1 g για οποιοδήποτε οξύ) διαλύονται σε 50 ml µίγµατος ίσων όγκων αλκοόλης και αιθέρα που προηγουµένως έχουν εξουδετερωθεί µε KOH 0,1 Ν µε δείκτη φαινολοφθαλεϊνης. Το µίγµα ογκοµετείται µε ΚΟΗ0,1 Ν µέχρι το ρόδινο χρώµα της φαινολοφθαλεϊνης να παραµείνει για 15 s.

23 ΑΡΙΘΜΟΙ (2) Αριθµός Οξέων (2) 1ml 0,1 N KOH 0,1 mmol KOH 5,610 mg Ο προσδιορισµός του ΙΑ βοηθά στον έλεγχο ταυτότητας και καθαρότητας κηρών. Η τιµή του ΙΑ στους κηρούς είναι µεγάλη λόγω µεγάλου αριθµού ελευθέρων οξέων. Σε λίπη µε µεγάλη τιµή ΙΑ σηµαίνει προχωρηµένη υδρόλυση των γλυκεριδίων και είναι κριτήριο καθαρότητας. Εάν καταναλωθούν n ml προτύπου βάσεως τότε: 5, 610n I A = m ΑΡΙΘΜΟΙ (3) Αριθµός Σαπωνοποίησης (1) ΙS, είναι ο αριθµός που εκφράζει σε mg την ποσότητα ΚΟΗ που απαιτείται για να εξουδετερώσει τα ελεύθερα οξέα και να σαπωνοποιήσει τους εστέρες που περιέχονται σε 1 g ουσίας. Καθορισµένη ποσότητα ουσίας m γραµµάρια (συνήθως 2,0 g) φέρεται σε φιάλη 250 ml προστίθενται 25,0 ml αλκοολικού διαλύµατος ΚΟΗ 0,5 Ν και λίγα υάλινα σφαιρίδια και το µίγµα θερµαίνεται µε κάθετο ψυκτήρα για 30 min. Προστίθεται 1 ml φαινολοφθαλείνης και η περίσσεια του ΚΟΗ ογκοµετρείται µε HCl0,5 N(έστω n 1 ml). Εκτελείται τυφλός προσδιορισµός µε ίδιες συνθήκες οπότε καταναλώνονται n 2 ml οξέος.

24 ΑΡΙΘΜΟΙ (4) Αριθµός Σαπωνοποίησης (2) Οαριθµός σαπωνοποίησης υπολογίζεται από τον τύπο: 28,05( n2 n1 ) I S m 1ml 0,5 N KOH 0,5 mmol 28,05 mg KOH Ο αριθµός σαπωνοποίησης είναι µέτρο των τριγλυκεριδίων µε µέσο µοριακό βάρος. Μεγάλο ΙS σηµαίνει περιεκτικότητα σε χαµηλά λιπαρά οξέα και αντίστροφα. Ο προσδιορισµός του ΙS χρησιµεύει στον έλεγχο ταυτότητας και καθαρότητας των λιπών και κηρών. ΑΡΙΘΜΟΙ (5) Αριθµός Εστέρων (1) ΙΕ: εκφράζει σε mg την ποσότητα ΚΟΗ που απαιτείται για τη σαπωνοποίηση των εστέρων που περιέχονται σε 1 g ουσίας. Υπολογίζεται από τον αριθµό σαπωνοποίησης ΙS και αριθµό οξέωνια ΙΕ = ΙS -ΙΑ

25 ΑΡΙΘΜΟΙ (6) Αριθµός Υδροξυλίων (1) ΙΟΗ : εκφράζει σε mg την ποσότητα ΚΟΗ που απαιτείται για την εξουδετέρωση του οξέος που δεσµεύεται κατά την ακυλίωση µε 1 g ουσίας. Μέθοδος Α: Σε φιάλη ακετυλίωσης 150 ml µε ψυκτήρα αέρα φέρεται ποσότητα m γραµµαρίων (0,5 2,0 g ανάλογα µε αναµενόµενο ΙΟΗ , αντίστοιχα). Προστίθεται ποσότητα οξικού ανυδρίτη (15 5 ml) και η φιάλη θερµαίνεται σε υδρόλουτρο για 1h. Μετά από ψύξη το περιεχόµενο ογκοµετρείται µε αλκοολικό διάλυµα ΚΟΗ 0,5 Ν µε δείκτη φαινολοφθαλεϊνη Καταναλώνονται n1 ml. Εκτελείται τυφλός προσδιορισµός µε ίδιες συνθήκες (κατανάλωση n2 ml). 28,05( n n1 ) I = + m 2 OH I A ΑΡΙΘΜΟΙ (7) Αριθµός Υδροξυλίων (2) Μέθοδος Β: Ποσότητα m γραµµαρίων φέρονται σε κωνική φιάλη και προστίθεται προπιονικός ανυδρίτης. Αφήνεται σε ηρεµία 2 h. Το περιεχόµενο µεταφέρεται σε κωνική φιάλη που περιέχει 25 ml διαλύµατος ανιλίνης που περιέχει 0,9% µ/ο κυκλοεξάνιο και 30 ml παγόµορφο οξικό οξύ. Προστίθεται δείκτης κρυσταλλικό ιώδες και ογκοµετρείται µε 0,1 N HClO 4 µέχρι σµαραγδοπράσινο χρώµα (n 1 ml). Εκτελείται τυφλός προσδιορισµός µε ίδιες συνθήκες (n 2 ml). Προσδιορίζεται η περιεκτικότητα σε νερό (Υ%) Ι ΟΗ (διορθωµένη) = Ι ΟΗ 31,1 Υ 6,610( n1 n2) I OH = m

26 ΑΡΙΘΜΟΙ (8) Αριθµός Ιωδίου (1) Ι Ι, είναι ο αριθµός που εκφράζει σε g την ποσότητα του αλογόνου, υπολογισµένου σε ιώδιο, που µπορεί να δεσµευθεί από 100 g ουσίας στις καθορισµένες συνθήκες. Ποσότητα m γραµµαρίων της ουσίας (0,10 1,0 g) ανάλογα µε τηναναµενόµενη τιµή Ι Ι (>100 - <20, αντίστοιχα) φέρεται σε στεγνή φιάλη 250 ml µε εσµυρισµένο πώµα, και διαλύεται σε 15 ml χλωροφορµίου. Προστίθενται αργά 25,0 ml διαλύµατος βρωµιούχου ιωδίου. Πωµατίζεται η φιάλη και παραµένει στο σκοτάδι 30 min. ΑΡΙΘΜΟΙ (9) Αριθµός Ιωδίου (2) Προστίθενται 10 ml ΚΙ 10% µ/ο και100 ml Η2Ο. Ακολουθεί ογκοµέτρηση µε θειοθειϊκό νάτριο 0,1 Ν µέχρι να εξαφανισθεί σχεδόν το κίτρινο χρώµα. Προστίθεται άµυλο και συνεχίζεται η ογκοµέτρηση µέχρι εξαφανίσεως του χρώµατος (n 1 ml). Εκτελείται τυφλός προσδιορισµός µε ίδιες συνθήκες (n 2 ml). 1,269( n2 n1 ) I I = m

27 ΑΡΙΘΜΟΙ (10) Αριθµός Υπεροξειδίων (1) Ιp, εκφράζει σε meq ενεργού οξυγόνου την ποσότητα υπεροξειδίων που περιέχονται σε 1000 g ουσίας (λίπους ελαίου ή άλλης ουσίας). Ισούνται µε ταml θειοθειϊκού νατρίου 0,01 Ν που απαιτούνται για την αναγωγή του ιωδίου που απελευθερώνεται από το ιωδιούχο κάλιο κατά την προσθήκη 1 g της ουσίας. ΑΡΙΘΜΟΙ (11) Αριθµός Υπεροξειδίων (2) m γραµµάρια της ουσίας (συνήθως 5,00 g) τοποθετούνται σε κωνική φάλη 250 ml µε εσµυρισµένο πώµα. Προστίθενται 30 ml µίγµατος παγόµορφου οξικού οξέος (3): Χλωροφορµίου (2), αναδεύεται προς διάλυση, προστίθεται 0,5 ml κορεσµένο ΚΙ. Προστίθενται 30 ml Η 2 Ο. Ογκοµέτρηση µε Na 2 S 2 O 3 0,01 N µέχρι σχεδόν να εξαφανισθεί το κιτρινο χρώµα. Προστίθεται άµυλο και ογκοµέτρηση µέχρι εξαφανίσεως του χρώµατος (n 1 ml).

28 ΑΡΙΘΜΟΙ (12) Αριθµός Υπεροξειδίων (3) Τυφλός προσδιορισµός (n 2 ml) όχι µεγαλύτερος από 0,1 ml. 10( n1 n2) I p m ΟΙP δίνει πληροφορίες για η νωπότητα ενός λίπους ή ελαίου. Κατά το τάγγισµα λίπους δηµιουργούνται µετά από αυτοξείδωση υπεροξειδικές ενώσεις. Αυτές διασπώνται περαιτέρω σε αλδεΰδες και οξέα που δίνουν την τυπική οσµή του ταγγίσµατος ενός χαλασµένου λίπους. ΑΡΙΘΜΟΙ (13) Ασαπωνοποίητα (1) Εφαρµόζεται στις µη πτητικές στους ο C ουσίες, που λαµβάνονται εκχυλίζοντας µε οργανικό διαλύτη την εξεταζόµενη ουσία µετά τη σαπωνοποίηση της. Το αποτέλεσµα υπολογίζεται ως επί % µ/µ. Καθορισµένη ποσότητα ουσίας m γραµµαρίων θερµαίνεται µε 50 ml αλκοολικού ΚΟΗ 2 Μ σε φιάλη µε ψυκτήραγια1 h. Το µίγµα ψύχεται, µεταφέρεται σε διαχωριστική χοάνη µε 100 ml Η 2 Ο.

29 ΑΡΙΘΜΟΙ (14) Ασαπωνοποίητα (2) Εκχυλίζεται µε αιθέρα, ο οποίος στη συνέχεια αποστάζεται και το υπόλειµµα ζυγίζεται(α γραµµάρια). % Ασαπωνοποίητα = a 100 m Το υπόλειµµα διαλύεται σε αλκοόλη και ογκοµετρείται µε 0,1 Ν αιθανολικό NaOH. Εάν ο όγκος είναι µεγαλύτερος των 2 ml οδιαχωρισµός των στοιβάδων κατά την εκχύλιση ήταν ατελής και τα ασαπωνοποίητα λανθασµένα. Επανάληψη δοκιµασίας. ΤΕΦΡΑ (1) Είναι τα µη πτητικά συστατικά που παραµένουν µετά την πλήρη καύση µιας οργανικής ουσίας ή µιας δρόγης. Η τέφρα αποτελεί κριτήριο καθαρότητας πρώτων υλών οργανικών φαρµάκων και κονιοποιηµένων δρογών. Ο προσδιορισµός της τέφρας αποσκοπεί στον έλεγχο: Απουσίας (µέχρι ορισµένου ορίου) κάθε ανόργανης ύλης σε ένα οργανικό φάρµακο. Απουσίας (µέχρι ορισµένου ορίου) κάθε ανόργανης ύλης σε δρόγη λόγω ειδικής κατεργασίας, τρόπου συλλογής (άµµος, χώµατα), ή νοθείας µε υλικά πυριτικής προέλευσης.

30 ΤΕΦΡΑ (2) Υπάρχουν 4 τιµές τέφρας για την κάλυψη όλων των περιπτώσεων ελέγχου καθαρότητας: 1. Ολική Τέφρα, 2. Θειϊκή Τέφρα, 3. Τέφρα Αδιάλυτη στο HCl οξύ, 4. Τέφρα υδατοδιαλυτή. ΤΕΦΡΑ (3) Ολική Τέφρα (1) Προσδιορισµός: 1,00 g (εκτός αν καθορίζεται διαφορετικά) ουσίας ή κονιοποιηµένης φυτικής δρόγης, απλώνεται οµοιόµορφα σε χωνευτήριο οξειδίου του πυριτίου ή λευκοχρύσου γνωστού βάρους. Ακολουθεί ξήρανση στους 100 ο C 105 ο C επί 1 h και πύρωση µέχρι σταθεράς µάζας σε ηλεκτρικό κλίβανο σε θερµοκαρασία 600 +/- 25 ο C. Ψύξη σε ξηραντήρα. Όχι ανάφλεξη κατά την πύρωση.

31 ΤΕΦΡΑ (4) Ολική Τέφρα (2) Εάν παραµείνουν µαύρα υπολείµµατα, παραλαβή µε θερµό ύδωρ, διήθηση µε διηθητικό χάρτη, πύρωση υπολείµµατος. Συνένωση τέφρας µε διήθηµα, εξάτµιση µέχρι ξηρού, πύρωση µέχρι σταθερού βάρους, ζύγιση. Υπολογισµός %. εν πρέπει να υπερβαίνει ορισµένα όριο. π.χ. Καρυόφυλλου άνθος: < 7,0 % ΤΕΦΡΑ (5) Θειική Τέφρα (1) Είναι το ποσοστό των µη πτητικών ουσιών που παραµένουν µετά την πύρωση της εξεταζόµενης ουσίας, αφού πρώτα υγρανθεί µε H 2 SO 4 (9,8 % m/v) Προσδιορισµός: Η ουσία φέρεται σε χωνευτήριο οξειδίουτουπυριτίουήλευκοχρύσου, γνωστού βάρους. Προστίθενται 2,0 ml αραιού H 2 SO 4 (9,8 % m/v). Θερµαίνεται κατ αρχάς ήπια σε υδατόλουτρο, µετά σε γυµνή φλόγα και τέλος στους 600 ο C.

32 ΤΕΦΡΑ (6) Θειική Τέφρα (2) Αποτέφρωση όλων των µαύρων σωµατιδίων και ψύξη. Προσθήκη σταγόνων αρ. H 2 SO 4, πύρωση, ψύξη. Προσθήκη σταγόνων διαλύµατος (NH 4 ) 2 CO 3, εξάτµιση αποτέφρωση πύρωση µέχρι σταθερού βάρους. Ζύγιση και % υπολογισµός. εν πρέπει να υπερβαίνει ορισµένο όριο. Πλεονεκτεί έναντι της ολικής τέφρας διότι προσδιορίζονται και τα πτητικά άλατα (K 2 CO 3, NaCl, KCl) τα οποία κατά την προσθήκη H 2 SO 4 µετατρέπονται σε θειϊκά άλατα µη πτητικά. Τα αποτελέσµατα είναι πλέον επαναλήψιµα διότι τα θειϊκά άλατα είναι σταθερά σε υψηλή θερµοκρασία. Αποτελεί τον κυριώτερο έλεγχο τέφρας της ΕΦ. ΤΕΦΡΑ (7) Θειική Τέφρα (3) Παραδείγµατα: Παρακεταµόλη: όχι περισσότερη από 0,1 %. Προσδ. σε 1,0 g ουσίας Σαλικυλικό οξύ: όχι περισσότερο από 0,1%. Προσδ. σε 2,0 g ουσίας Τετρακυκλίνη HCl: όχι περισσότερη από 0,5 %. Προσδ. σε 1,0 g ουσίας Τριαµκινολόνη: όχι περισσότερο από 0,2 % Προσδ. σε 1,0 g ουσίας Υδροξυπροπυλοκυτταρίνη: < 0,5 %, m= 1,0 g ουσίας Γλυκόρριζα: < 10,0 %, m = 1,0 g κόνεως Φραγκούλης φλοιός: < 8,0 %, m = 1,0 g δρόγης

33 ΤΕΦΡΑ (8) Τέφρα Αδιάλυτη στο HCl (1) Είναι το υπόλειµµα πουλαµβάνεται µετά απόεκχύλισητηςθειϊκήςήολικήςτέφρας µε HCl πυκνό, υπολογισµένο µε αναφορά σε 100 g δρόγης. Μας δίνει πληροφορίες για το ποσοστό σκόνης και άµµου που περιέχεται στη δρόγη, αφού τα άλλα υπολείµµατ της δρόγης είναι συνήθως διαλυτά στο HCl. ΤΕΦΡΑ (9) Τέφρα Αδιάλυτη στο HCl (2) Προσδιορισµός: Στο χωνευτήριο που περιέχει το υπόλειµµα της θειϊκής ή ολικής τέφρας, προστίθενται 15 ml νερού και 10 ml π. HCl. Το µείγµα βράζεται ήπια και διηθείται µετά ψύξη. Το υπόλειµµα εκπλένεται µε θερµό νερό µέχρι ουδέτερης αντίδρασης διηθήµατος. Ξήρανση, πύρωση µέχρι σκοτεινής ερυθροπύρωσης, ψύξη σε ξηραντήρα, ζύγιση, µέχρι σταθερού βάρους ± 1 mg. Υπολογισµός %.

34 Παραδείγµατα: ΤΕΦΡΑ (10) Τέφρα Αδιάλυτη στο HCl (3) Ευθαλείας φύλλα: < 4 % Βαλεριανής ρίζα: 7% ακτυλίτιδας πορφύρας: <5% Μίνθης πιπερώδους φύλλο: 1,5 % ΤΕΦΡΑ (11) Τέφρα Υδατοδιαλυτή Η ολική τέφρα βράζεται µε νερό, διηθείται, το υπόλειµµα πλένεται, ξηραίνεται και πυρώνεται σε 450 ο C. Η διαφορά βάρους υπολείµµατος από αρχική τέφρα αντιστοιχεί στην υδατοδιαλυτή τέφρα.

35 ΑΠΩΛΕΙΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΞΗΡΑΝΣΗ (1) Ορίζεται ως η % µ/µ ελάττωση της µάζας όταν ηουσίαξηρανθεί(απαλλαγεί από ύδωρ και άλλες πτητικές ουσίες.) Μέθοδος: Προκαθορισµένη ποσότητα ουσίας τοποθετείται σε φιαλίδιο ζύγισης προζυγισµένο. Η ουσία ξηραίνεται µέχρι σταθερής µάζας ή για καθορισµένο χρόνο, ακολουθώντας µια από τις παρακάτω πορείες: ΑΠΩΛΕΙΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΞΗΡΑΝΣΗ (2) α) «σε ξηραντήρα»: υπεράνω P 2 O 5, ατµοσφαιρική πίεση θερµοκρασία δωµατίου. β) «υπό κενό»: υπεράνω P 2 O 5, πίεση 1,5 2,5 KPa, θερµοκρασία δωµατίου. γ) «υπόκενόσεκαθορισµέναόριαθερµοκρασίας»: υπεράνω P 2 O 5, πίεση 1,5 2,5 KPa, σε όρια θερµοκρασίας που καθορίζονται από τη µονογραφία. δ) «σε κλίβανο» σε καθορισµέναόριαθερµοκρασίας. ε) «υπό υψηλό κενό» υπεράνω P 2 O 5, υπό πίεση < 0,1 KPa, σε θερµοκρασία καθοριζόµενη από τη µονογραφία. 1 atm = (N/m2) ή Pa 1 atm = 101 KPa

36 ΑΠΩΛΕΙΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΞΗΡΑΝΣΗ (3) Παραδείγµατα: Βεκλοµεθαζόνη διπροπιονική: Όχι µεγαλύτερη από 0,5%. Ο προσδιορισµός γίνεται σε 1,000 g ουσίας µε ξήρανση στους 100 ο C 105 o C για 3h. Ιοσκυαµίνη θειϊκή: Από 2,0 5,5 %. Ο προσδιορισµός γίνεται σε 0,500 g ουσίας µε ξήρανση στους ο C επί 20 h. Στρεπτοκινάση: Όχι µεγαλύτερη από 4,0%. Προσδιορισµός µε ξήρανσηγια24 h υπεράνω P 2 O 5 υπό πίεση < 2,7 Pa (0,02 Torr). ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΝΕΡΟΥ (1) Στις περιπτώσεις που το µόνο πτητικό συστατικό είναι το νερό, ο προσδιορισµός γίνεται µε τηνηµιµικροποσοτική µέθοδο Karl Fischer. Είναι ταχεία και απαιτεί µικρή ποσότητα δείγµατος. Θεωρείται ειδική µέθοδος προσδιορισµού ύδατος στις φαρµακευτικές ουσίες. Αρχή µεθόδου: το δείγµα διαλύεταισεµεθανόλη άνυδρη (ή άλλο διαλύτη που καθορίζεται στη µονογραφία) και γίνεται ογκοµέτρηση µε πρότυπο διάλυµα Karl Fischer (ιωδοθειώδες) µέχρι το αµπεροµετρικό τελικό σηµείο.

37 ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΝΕΡΟΥ (3) Παρασκευή Ιωδοθειώδους αντιδραστηρίου Σε ειδική συσκευή (παραµένει κλειστή και ξηρή): 700 ml άνυδρης πυριδίνης ml µονοµεθυλαιθέρα αιθυλενογλυκόλης, προστίθενται µε συνεχή ανάδευση 220 g λεπτοκονιοποιηµένου ιωδίου ξηραµένου. Το ιώδιο διαλύεται µε ανάδευση και το διάλυµα ψύχεται στους -10 ο C. Προστίθεται γρήγορα µε ανάδευση 190 g υγρού SO 2. Ηθερµοκρασία δεν πρέπει να ξεπεράσει τους 30 ο C. Το µίγµα ψύχεται. Ι 2 : πυριδίνη: SO 2 1 : 10 : 3 (mole/ratio). ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΝΕΡΟΥ (4) Τιτλοδότηση: ποσότητα ύδατος φέρεται σε 20 ml άνυδρης µεθανόλης και ογκοµετρείται µε το αντιδραστήριο Karl Fischer µε αµπεροµετρικό τελικό σηµείο. Υπολογίζεται το ισοδύναµο σενερό(mg H 2 O/mL αντιδραστηρίου). Ελάχιστο ισοδύναµο 3,5 mg/ml. Η µεθανόλη είναι απαραίτητη για τη δέσµευση του προϊόντος και την ποσοτική αντίδραση.

38 ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΝΕΡΟΥ (5) Τελικό σηµείο: Αµπεροµετρικά ή διποτενσιοµετρικά Αµπεροµετρικά: Κατάλληλο κύκλωµα παρέχει µεταβλητό δυναµικό και αποτελείται από ποτενσιόµετρο 2000 Ω συνδεόµενο µε ηλεκτρικό στοιχείο 1,5 V. Το δυναµικό ρυθµίζεται ώστε το αρχικό ρεύµα που διέρχεται από τα ηλεκτρόδια λευκοχρύσου να είναι χαµηλό (µέτρηση σε µικροαµπερόµετρο σε σειρά). Όταν προστίθεται αντιδραστήριο η βελόνα του µικροαµπεροµέτρου αποκλίνει, αλλά επιστρέφει αµέσως στην αρχική της θέση. Στοτελικόσηµείο παρατηρείται απόκλιση που παραµένει για 30 s τουλάχιστον. ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΝΕΡΟΥ (6) ιποτενσιοµετρικά (bipotentiometric): πολλά ph µετρα έχουν διποτενσιοµετρική έξοδο για 2 ηλεκτρόδια Pt. To όργανο διατηρεί σταθερό ρεύµα (5 ή 10 µα) µεταξύ των ηλεκτροδίων. Όταν τα ηλεκτρόδια βρίσκονται σε διάλυµα που περιέχει Ι 2 και Ι- (πριν από Τ.Σ.),το ρεύµα των5 ή 10 µα επιτυγχάνεται µε µικρό V που δείχνει το phµετρο. Στο Τ.Σ. το Ι 2 καταστρέφεται και για να διατηρηθεί το ρεύµα των µα αυξάνει το δυναµικό της καθόδου. CH 3 OH + e CH 3 O - + ½ H 2 Η απότοµη µεταβολή του δυναµικού που φαίνεται στο phµετρο δείχνει το Τ.Σ.

39 ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΝΕΡΟΥ (7) ιποτενσιοµετρική ογκοµέτρηση: η µέτρηση του δυναµικού µεταξύ των δυο ηλεκτροδίων µεταξύ των οποίων ρέει σταθερό ρεύµα. Συσκευή ογκοµετρήσεως: οχείο ογκοµετρήσης 60 ml, συνδεδεµένο µε 2 ηλεκτρόδια λευκοχρύσου, σωλήνα εισόδου Ν 2, πώµα προσαρµογής άκρου προχοϊδας, σωλήνα αερισµού προστατευµένο µε ξηραντική ουσία. Ηεξεταζόµενη ουσία φέρεται από πλευρικό στόµιο που κλείνει µε εσµυρισµένο πώµα. Ανάδευση µαγνητικά ή µε ρεύµα ξηρού Ν 2. ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΝΕΡΟΥ (8) Τα αντιδραστήρια και τα διαλύµατα προστατεύονται από υγρασία για να παραµείνουν άνυδρα. Το ιωδοθειώδες αντιδραστήριο προστατεύεται από το φως. Στο εµπόριο κυκλοφορούν διάφορα είδη ιωδοθειώδους αντιδραστηρίου, όπου αντί πυριδίνης περιέχουν βασικές ενώσεις, π.χ. CH 3 COONa (pyridine free Karl Fischer reagents). Αυτά πρέπει να ελέγχονται για το εξεταζόµενο φάρµακο για να ελεγχθεί η στοιχειοµετρία και η απουσία ασυµβατότητας. Π.χ. παρουσία CH 3 COONa σε µεθανόλη: SO 2 + A C- + CH 3 OH HAc + CH 3 SO - 3 CH 3 SO I 2 CH 3 SO 3 I - 2 CH 3 SO 3 I 2- + H 2 O CH 3 SO 4- +2I - + 2H +

40 ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΝΕΡΟΥ (9) Μέθοδος Α (άµεση ογκοµέτρηση) Ογκοµέτρηση 20 ml άνυδρης µεθανόλης. Προσθήκη καθορισµένης ποσότητας ουσίας. Ογκοµέτρηση ουσίας µέχρι Τ.Σ. Μέθοδος Β (επανογκοµέτρηση) Ογκοµέτρηση 10 ml άνυδρης µεθανόλης. Προσθήκη καθορισµένης ουσίας. Προσθήκη περίσσειας ιωδοθειώδους αντιδραστηρίου (περίσσεια περίπου 1 ml). Άφεση για ορισµένο χρονικό διάστηµα. Επανογκοµέτρηση περίσσειας µε άνυδρη µεθανόλη που περιέχει 0,25% µ/ο ύδατος. ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΝΕΡΟΥ (10) Παραδείγµατα: Αµιλορίδιο. HCl (C 6 H 9 Cl 2 N 7 O. 2H 2 O) Νερό: 11,0 13, 0, ο προσδ. γίνεται σε 0,200 g ουσίας. Θεωρητική τιµή H 2 O: 11,9% Βακλοφαίνη (C 10 H 12 ClNO 2 ) Νερό: όχι περισσότερο από 1%, ο προσδ. γίνεται σε 1,000 g ουσίας. Βαρβαρίνη νατριούχος (C 19 H 15 NaO 4 ) Νερό: όχι περισσότερο από 4,0%. Ο προσδιορισµός γίνεται σε 0,750 g ουσίας. Βαρβαρίνη νατριούχος, ένωση εγκλίσεως Νερό: όχι περισσότερο από 0,1%. Ο προσδιορισµός γίνεται σε 2,500 g ουσίας.

41 Αντιδραστήρια Karl-Fischer Σύστηµα Ογκοµετρήσεων Karl- Fischer

42 Κουλοµετρικός Προσδιορισµός Karl-Fischer ΒΑΡΕΑ ΜΕΤΑΛΛΑ (1) Ελέγχεται η παρουσία βαρέων µετάλλων, τα οποία µε το H 2 S (θειοακεταµίδιο) παρέχουν καστανό χρώµα (Ag, Pb, Hg, Cu, Fe, Co, Ni, Sn, Bi), Το όριό τους ελέγχεται µε σύγκριση του χρώµατος τους προς το χρώµα που δίνει πρότυπο διάλυµα Pb. Υπάρχουν 5 µέθοδοι: Μέθοδος Α: (για ουσίες ευδιάλυτες στο H 2 O, βαρέα µέταλλα ιόντων). ιάλυµα ελέγχου: 12 ml διαλύµατος ουσίας σε νερό + 2 ml ρυθµιστικού ph 3,5 + 2 ρυθµιστικού ph 3,5 (CH 3 COO- / CH 3 COOH) + 1,2 ml CH 3 CSNH 2.

43 ΒΑΡΕΑ ΜΕΤΑΛΛΑ (2) ιάλυµα προτύπου: 10 ml Pb (1 ή 2 ppm) + 2 ml διαλύµατος δείγµατος + 2 ml ρυθµιστικού ph 3,5 + 1,2 ml CH 3 CSNH 2.. Το καστανό χρώµα πουεµφανίζεται στο διάλυµα ελέγχου δεν πρέπει να είναι εντονότερο από εκείνο του προτύπου. Μέθοδος Β: (για ουσίες δυσδιάλυτες στο H 2 O, βαρέα µέταλλα ιόντων) Όπως η µέθοδος Α µόνοπουηουσία(αδιάλυτη στο νερό) διαλύεται σε οργανικό διαλύτη που περιέχει µικρή ποσότητα νερού, π.χ. διοξάνιο µε 15% H 2 O ή ακετόνη µε 15% H 2 O. Το πρότυπο Pb παρασκευάζεται στον ίδιο διαλύτη. ΒΑΡΕΑ ΜΕΤΑΛΛΑ (3) Μέθοδος Γ: (για βαρέα µέταλλα υπό µορφή ενώσεων) Ηεξεταζόµενη ουσία (<2 g) φέρεται σε χωνευτήριο οξειδίου του πυριτίου µαζί µε διαλυµα MgSO 4 σε αραιό H 2 SO 4 και το µίγµα θερµαίνεται και ακολούθως πυρώνεται (800 o C). Το λευκό ή ανοιχτό τεφρό υπόλειµµα διυγραίνεται πάλι µε H 2 SO 4, εξατµίζεται και πυρώνεται. Παραλαβή µε αραιόhcl, εξουδετέρωση µε NH 3, ρύθµιση του ph, αραίωση. Εφαρµογή µεθόδου Α. Το πρότυπο Pb υφίσταται ίδια διαδικασία πυρώσεως.

44 ΒΑΡΕΑ ΜΕΤΑΛΛΑ (4) Μέθοδος : Πύρωση ουσίας σε χωνευτήριο οξειδίου πυριτίου µε 0,5 g MgO στους 800 ο C. Παραλαβή µε HCl, ρύθµιση ph µε ΝΗ 3 και CH 3 COOH αραίωση και εφαρµογή µεθόδου Α. Παρασκευή προτύπου Pb µε ίδιες συνθήκες. ΒΑΡΕΑ ΜΕΤΑΛΛΑ (5) Μέθοδος Ε: Ποσότητα ουσίας διαλύεται σε H 2 O και διηθείται µέσω συσκευής που διαθέτει ηθµό προκαταρκτικής διήθησης και ηθµό µεµβράνης. Μετά την προκαταρκτική διήθηση προστίθενται τα αντιδραστήρια ρυθµιστικού ph 3,5 και CH 3 CSNH 2 και διηθείται το ίζηµα, οπότε στον ηθµό σχηµατίζεται κηλίδα που το χρώµα της συγκρίνεται µε αυτόπροτύπουpb (1ppm) που γίνεται µε ίδιοτρόπο.

45 ΒΑΡΕΑ ΜΕΤΑΛΛΑ (6) Παραδείγµατα Αιθαµβουτόλη HCl: 2,0 g ουσίας ανταποκρίνονται στον έλεγχο Γ του ορίου βαρέων µετάλλων (10 ppm). Το πρότυπο παρασκευάζεται χρησιµοποιώντας 2 ml διαλύµατος µολύβδου (10 ppm). ΒΑΡΕΑ ΜΕΤΑΛΛΑ (7) CaCO3: 12 ml διαλύµατος ελέγχου (5,0 g + 80 ml CH 3 COOH αραίωση στα 100 ml), ανταποκρίνονται στον έλεγχο Α του ορίου βαρέων µετάλλων (20 ppm). Το πρότυπο παρασκευάζεται χρησιµοποιώντας πρότυπο διάλυµα Pb (1 ppm) [1 mg/l Pb / mg/l] x 106 = 20 ppm

46 ΒΑΡΕΑ ΜΕΤΑΛΛΑ (8) Γλυκερόλη: 6 ml διαλύµατος ελέγχου (58 g διαλύονται στα 100 ml µε H 2 O) αραιώνονται µέχρι 15 ml µε νερό. 12 ml διαλύµατος ανταποκρίνονται στον έλεγχο Α του ορίου βαρέων µετάλλων (5 ppm). Υπολογισµός Ορίου: mg / L Pb mg / L 10 (6 /15) 6 = 4,3 = 5 ppm ΒΑΡΕΑ ΜΕΤΑΛΛΑ (9) Πρωταµίνη HCl: 1,0 g ανταποκρίνεται στον έλεγχο του ορίου βαρέων µετάλλων (20 ppm). Το πρότυπο παρασκευάζεται χρησιµοποιώντας 2 ml προτύπου διαλύµατος Pb (10 ppm).

47 ΕΛΕΓΧΟΙ ΟΡΙΩΝ ΑΝΟΡΓΑΝΩΝ ΙΟΝΤΩΝ (1) Συγκρίνονται χρώµατα και ιζήµατα που λαµβάνονται από υγροχηµικές αντιδράσεις ποιοτικής ανάλυσης µεταξύ διαλύµατος ελέγχου και προτύπων διαλυµάτων. ΕΛΕΓΧΟΙ ΟΡΙΩΝ ΑΝΟΡΓΑΝΩΝ ΙΟΝΤΩΝ (2) Σίδηρος (1) Ποσότητα εξεταζόµενης ουσίας διαλύεται σε νερό και αραιώνεται στα 10 ml ή χρησιµοποιώντας 10 ml του διαλύµατος που αναφέρεται σε µονογραφία. Προστίθεται διάλυµα κιτρικούοξέος20 % (για να µην καθιζάνει ο Fe 2+ ) και 0,1 ml θειογλυκολικού οξέος. Ανάµειξη, αλκαλοποίηση µε ΝΗ 3 και αραίωση στα 20 ml. Το παραγόµενο ρόδινο χρώµα δεν πρέπει να είναι εντονότερο από αυτό του προτύπου. Fe HS CH 2 -COOH + 2NH 3 ροδόχρουν σύµοπλοκο + 2ΝΗ 4 +

48 ΕΛΕΓΧΟΙ ΟΡΙΩΝ ΑΝΟΡΓΑΝΩΝ ΙΟΝΤΩΝ (3) Σίδηρος (2) Παράδειγµα: Έλεγχος ορίου Fe στην αλανίνη 1,0 g ουσίας διαλύεται σε διαχωριστική χοάνη σε 10 ml αραιού HCl. Το διάλυµα εκχυλίζεται3 φορές µε 10 ml µεθυλοϊσοβουτυλενοκετόνης κάθε φορά. Κάθε ανακίνηση διαρκεί 3 min. Στις ενωµένες οργανικές στιβάδες προστίθενται 10 ml H 2 O, ανακίνηση για 3 min. Η υδατική στιβάδα ανταποκρίνεται στον έλεγχο ορίων για το σίδηρο (10 ppm). ΕΛΕΓΧΟΙ ΟΡΙΩΝ ΑΝΟΡΓΑΝΩΝ ΙΟΝΤΩΝ (4) Φωσφορικά Σε 100 ml διαλύµατος ελέγχου προστίθενται 4 ml σουλφοµολυβδαινικού αντιδραστηρίου (µολυβδαινικό αµµώνιο σε H 2 SO 4 ). To διάλυµα ανακινείται και προστίθεται 0,1 ml SnCl 2. Με τον ίδιο τρόπο παρασκευάζεται πρότυπο χρησιµοποιώντας 2 ml προτύπου 5 ppm (PO 4 ) και 98 ml H 2 O. Μετά από 10 min συγκρίνονται τα χρώµατα 20 ml από κάθε διάλυµα: H 3 PO 4 + 3NH MoO H+ (NH 4 ) 3 [PMo 12 O 40 ] + 12H 2 O Κίτρινο (NH 4 ) 3 [PMo 12 O 40 ] SnCl 2 κυανούν µολυβδαινίου

49 ΕΛΕΓΧΟΙ ΟΡΙΩΝ ΑΝΟΡΓΑΝΩΝ ΙΟΝΤΩΝ (5) Αµµώνιο Ποσότητα ουσίας διαλύεται σε 14 ml νερού, αλκαλοποίηση µε NaOH, αραίωση στα 15 ml. Προσθήκη 0,3 ml τετραϊωδοϋδραργυρικού καλίου (αντιδραστήριο Nessler). Παρασκευάζεται πρότυπο µε ανάµειξη 10 ml προτύπου 1 ppm NH 4+ µε 5 ml H 2 O και 0,3 ml αντιδρ. Nessler. Το κίτρινο χρώµα του ελέγχου όχι εντονότερο του προτύπου. NH [HgI 4 ] 2- = 4OH - HOHgNHHgI + 3H 2 O + 7I - Κίτρινο ΕΛΕΓΧΟΙ ΟΡΙΩΝ ΑΝΟΡΓΑΝΩΝ ΙΟΝΤΩΝ (6) Αρσενικό (1) Μέθοδος Α: Χρησιµοποιείται ειδική συσκευή κωνικής φιάλης µε εσµυρισµένο πώµα που φέρει σωλήνα γεµάτο από βαµβάκι µε (CH 3 COO) 2 Pb. Στο άνω άκρο του σωλήνα στηρίζεται χάρτης εµποτισµένος µε HgBr 2. Στην κωνική φιάλη προστίθεται η ποσότητα της εξεταζόµενης ουσίας µαζί µε HCl, SnCl 2, KI και Zn o. Ηπαραγόµενη αρσίνη AsH 3 ανέρχεται και σχηµατίζει κίτρινη κηλίδα. Zn o + H + As AsH 3 SnCl 2, KI 2 AsH 3 + 3HgBr 2 As 2 Hg3 + 2HBr κίτρινο

50 ΕΛΕΓΧΟΙ ΟΡΙΩΝ ΑΝΟΡΓΑΝΩΝ ΙΟΝΤΩΝ (6) Αρσενικό (2) Παρασκευάζεται πρότυπο µε ίδιοτρόπο χρησιµοποιώντας 1 ml προτύπου διαλ. As (1 ppm) αραιωµένο στα 25 ml. Μετά από 2h, η κίτρινη κηλίδα από το διάλυµα ελέγχου δεν πρέπει να είναι εντονότερη από εκείνη του προτύπου. ΕΛΕΓΧΟΙ ΟΡΙΩΝ ΑΝΟΡΓΑΝΩΝ ΙΟΝΤΩΝ (7) Αρσενικό (3) Μέθοδος Β: Ποσότητα ουσίας + 4 ml HCl + 5 mg KI + 3 ml υποφωσφορώδους αντιδραστηριου (Na 3 PO 2 ). Τo µίγµα θερµαίνεται επί 15 min. Παρασκευάζεται πρότυπο µε 0,5 ml προτύπου 10 ppm. Το χρώµα του διαλύµατος ελέγχου όχι εντονότερο προτύπου.

51 ΕΛΕΓΧΟΙ ΟΡΙΩΝ ΑΝΟΡΓΑΝΩΝ ΙΟΝΤΩΝ (8) Αρσενικό (4) Παράδειγµα: ΈλεγχοςΑςστοNaCl 20 g NaCl διαλύονται στα 100 ml. 5 ml διαλύµατος ανταποκρίνονται στον έλεγχο Α του ορίου για αρσενικό (1 ppm) Υπολογισµός Ορίου: 1mL 1µ g / ml As 6 10 = µ g 5mL 100 ml ppm ΕΛΕΓΧΟΙ ΟΡΙΩΝ ΑΝΟΡΓΑΝΩΝ ΙΟΝΤΩΝ (9) Ασβέστιο Σε 0,2 ml αλκοολικού διαλύµατος Ca (100 ppm) προστίθεται 1 ml διαλύµατος (ΝΗ 4 ) 2 C 2 O 4. Μετά από 1 min προστίθεται µίγµα αποτελούµενο από 1 ml αρ. CH 3 COOH και 15 ml διαλύµατος που περιέχει την ουσία που εξετάζεται. Παρασκευάζεται πρότυπο µε ίδιο τρόπο χρησ. µίγµα 10 ml προτύπου διαλύµατος Ca 2+ (10 ppm), 1 ml αρ. CH 3 COOH και 5 ml Η 2 Ο. Ο οπαλισµός Ca 2+ + C 2 O 4 2- CaC 2 O 4 Στο διάλυµα ελέγχου µετά από 15 min, όχι εντονότερος από εκείνον του προτύπου.

52 ΕΛΕΓΧΟΙ ΟΡΙΩΝ ΑΝΟΡΓΑΝΩΝ ΙΟΝΤΩΝ (10) Χλωριούχα (1) Σε 15 ml του διαλύµατος ελέγχου προστίθεται 1 ml αρ. HNO 3 και το µίγµα αποχύνεται µονοµιάς σε δοκ. σωλήνα που περιέχει 1 ml AgNO 3. Παρασκευάζεται πρότυπο µε ίδιοτρόπο, χρησιµοποιώντας 10 ml προτύπου (5 ppm Cl) και 5 ml H 2 O. Οι σωλήνες εξετάζονται πλάγια έναντι µαύρου πεδίου. Ο οπαλισµός Cl - + Ag + AgCl µετά από 5 min στο διάλυµα ελέγχου και µε προστασία απότοφως, δεν πρέπει να είναι εντονότερη από εκείνο του προτύπου. ΕΛΕΓΧΟΙ ΟΡΙΩΝ ΑΝΟΡΓΑΝΩΝ ΙΟΝΤΩΝ (10) Χλωριούχα (2) Παράδειγµα: Έλεγχος ορίου χλωριούχων στην προποξυφυλλίνη 2,5 ml διαλύµατος ελέγχου (2,5 g σε 50 ml νερού) αραιώνονται στα 15 ml µε νερό. Το διάλυµα ανταποκρίνεται στον έλεγχο ορίου για τα χλωριούχα (400 ppm) Υπολογισµός ορίου: 10 ml 5 µ g / ml ,5 10 2,5 ml 50mL 6 = 400 ppm

53 ΕΛΕΓΧΟΙ ΟΡΙΩΝ ΑΝΟΡΓΑΝΩΝ ΙΟΝΤΩΝ (11) Φθοριούχα (1) Σε ειδική συσκευή φέρεται η ποσότητα της εξεταζόµενης ουσίας, 0,1 g πλυµµένης µε οξύάµµου και 20 ml µίγµατος H 2 SO 4 και νερού. Γίνεται απόσταξη µε ατµούς σε διάλυµµα NaOH. Το απόσταγµα αραιώνεται στα 100 ml. Παρασκευάζεται πρότυπο φθοριούχων χρησιµοποιώντας 5 ml 100 ppm F αντί της ουσίας. Σε κυλίνδρους φέρονται 20 ml διαλύµατος ελέγχου και προτύπου και προστίθενται 5 ml αντιδραστηρίου αµινοµεθυλαλιζαρινοδιοξικού οξέος (µίγµα Ce(III) αµινοµεθυλενοαλιζαρινοδιοξικού οξέος σε ρυθµιστικό οξεικών σε ακετόνη). ΕΛΕΓΧΟΙ ΟΡΙΩΝ ΑΝΟΡΓΑΝΩΝ ΙΟΝΤΩΝ (11) Φθοριούχα (2) Το κυανό (αρχικά κόκκινο) χρώµα του διαλύµατος ελέγχου µετά από 20 min όχι εντονότερο από αυτό του προτύπου. Ce(III) AMAD + F - Κόκκινο CeF AMAD κυανό

54 ΕΛΕΓΧΟΙ ΟΡΙΩΝ ΑΝΟΡΓΑΝΩΝ ΙΟΝΤΩΝ (12) Μαγνήσιο Σε 10ml διαλύµατος ελέγχου προστίθεται 0,1 g βορικού νατρίου. Το ph ρυθµίζεται σε 8,8 9,2. Το διάλυµα ανακινείται µε διάλυµα υδροξυκινολίνης σε χλωροφόρµιο και η οργανική στιβάδα απορρίπτεται. Στο υδατικό διάλυµα προστίθεται βουτυλαµίνη και τριαιθανολαµίνη και το ph ρυθµίζεται σε 10,5 11,5. Προστίθεται χλωροφορµιακό διάλυµα υδροξυκινολίνης. Συγκρίνεται η κάτω στιβάδα. Παρασκευάζεται πρότυπο µε 1 ml προτύπου 10 ppm Mg και 9 ml Η 2 Ο. Το χρώµα (κίτρινο) του υδροξυκινολινικού µαγνησίου όχι εντονότερο του προτύπου. ΕΛΕΓΧΟΙ ΟΡΙΩΝ ΑΝΟΡΓΑΝΩΝ ΙΟΝΤΩΝ (13) Κάλιο Σε 10 ml διαλύµατος ελέγχου προστίθενται 2 ml τετραφαινυλοβορικού νατρίου. Παρασκευάζεται µε ίδιο τρόπο πρότυπο από 5 ml προτύπου Κ + (20 ppm) και 5 ml Η 2 Ο. Μετά από 5 min, οοπαλισµός Κ + + [Β(C 6 H 5 ) 4 ] - K[B(C 6 H 5 ) 4 ] Λευκό στο διάλυµα ελέγχου όχι εντονότερο του προτύπου.

55 ΕΛΕΓΧΟΙ ΟΡΙΩΝ ΑΝΟΡΓΑΝΩΝ ΙΟΝΤΩΝ (14) Θειικά (1) Σε 1,5 ml προτύπου 10 ppm SO 4 προστίθεται 1 ml ΒaCl 2. Προστίθενται 15 ml διαλύµατος ελέγχου και 0,5 ml CH 3 COOH. Παρασκευάζεται πρότυπο χρησιµοποιώντας 15 ml πρότυπου διαλύµατος θειϊκών 10 ppm. SO Ba 2+ BaSO 4 Οοπαλισµός του διαλύµατος ελέγχου όχι εντονότερος του προτύπου. ΕΛΕΓΧΟΙ ΟΡΙΩΝ ΑΝΟΡΓΑΝΩΝ ΙΟΝΤΩΝ (14) Θειικά (2) Παράδειγµα: Έλεγχος ορίου θειϊκών στο Na 2 CO 3 15 ml διαλύµατος ελέγχου (2,0 g ουσίας σε 50 ml) ανταποκρίνονται στον έλεγχο για τα θειϊκά (250 ppm). Υπολογισµός Ορίου: 15 ml 10 µ g / ml 6 10 = µ g 15 ml 50mL ppm

56 ΕΛΕΓΧΟΙ ΟΡΙΩΝ ΑΝΟΡΓΑΝΩΝ ΙΟΝΤΩΝ (15) Αργίλιο Το καθοριζόµενο διάλυµα φέρεται σε διαχωριστική χοάνη, ανακινείται 2x20 ml και 1x10 ml µε χλωροφορµιακό διάλυµα υδροξυκινολίνης. Τα συνενωµένα εκχυλίσµατα αραιώνονται στα 50 ml µε χλωροφόρµιο. Παρασκευάζεται πρότυπο µε ίδιο τρόπο. Παρασκευάζεται τυφλό. Μετρείται η ένταση φθορισµού (λex=392, λem = 518 nm) του διαλύµατος ελέγχου Ι1, του προτύπου, Ι2 και του τυφλού Ι3 Ι1 Ι3 < Ι2 Ι3 ΕΛΕΓΧΟΙ ΟΡΙΩΝ ΑΝΟΡΓΑΝΩΝ ΙΟΝΤΩΝ (16) Λοιπά Ανόργανα Ιόντα και Οργανικές Ουσίες Πολλά άλλα ανόργανα ιόντα και οργανικές ουσίες ελέγχονται για όρια µε διάφορες µεθόδους: Π,χ, Zn 2+ µεφαα Se µευγροχηµική αντίδραση Ι - Οξαλικά ΝΟ 3 - κλπ.

57 ΕΛΕΓΧΟΣ ΟΡΙΩΝ ΥΠΟΛΕΙΜΜΑΤΩΝ ΙΑΛΥΤΩΝ (RESIDUAL SOLVENTS) (1) Η δοκιµασία αποσκοπεί στον έλεγχο υπολειµµάτων διαλυτών σε πρώτες ύλες. Οι διαλύτες αποτελούν µέσα αντιδράσεων κατά τη σύνθεση των ουσιών ή µέσα εκχυλίσεως κατά τα στάδια διαχωρισµού/καθαρισµού. Η εξέταση γίνεται µε τηντεχνική: ΑΕΡΙΑ ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ ΥΠΕΡΚΕΙΜΕΝΗΣ ΦΑΣΕΩΣ (GAS CHROMATOGRAPHY WITH STATIC HEAD-SPACE INJECTION) Η τεχνική αυτή χρησιµοποιείται για το διαχωρισµό και προσδιορισµό πτητικώνσυστατικώνστερώνήυγρώνδειγµάτων. Βασίζεται στην ανάλυση της αέριας φάσης σε ισορροπία µε τη στερεήήυγρήφάση. Όρια ιαλυτών Τάξεως 1 ( ιαλύτες που πρέπει να αποφεύγονται)

58 Όρια ιαλυτών Τάξεως 2 ( ιαλύτες µε ελεγχόµενο όριο) ιαλύτες Τάξεως 3

59 Πίνακας Κατηγοριοποίησης ιαλυτών ICH Guideline Q3C Residual Solvents Υπολογισµός Permitted Daily Exposure (PDE) NOEL: No Observed Effect Level F1: παράγοντας µεταφοράς δεδοµένων από πειραµατόζωα σε άνθρωπο F2: Παράγοντας διατοµικής µεταβλητότητας F3:Παράγοντας από µελέτες τοξικότητας από βραχύβια έκθεση F4: Παράγοντας σοβαρής τοξικότητας F5: Παράγοντας όταν δεν έχει καθιερωθεί επίπεδο µη επίδρασης NOEL Weight _ Adjustment PDE = F1 F2 F3 F4 F5

60 ΕΛΕΓΧΟΣ ΟΡΙΩΝ ΥΠΟΛΕΙΜΜΑΤΩΝ ΙΑΛΥΤΩΝ (RESIDUAL SOLVENTS) (2) Συσκευή: Αποτελείται από αεριοχρωµατογράφο που διαθέτει εξάρτηµα για την εισαγωγή του εξεταζόµενου δείγµατος. Αυτό είναι συνδεδεµένο µε ρυθµιστή που ελέγχει αυτόµατα την πίεση και τη θερµοκρασία. Μπορεί να προστεθεί και εξάρτηµα για την αποµόνωση των διαλυτών. είγµα: Tοπροςεξέτασηδείγµα φέρεται σε περιέκτη, ο οποίος διαθέτει κατάλληλο πώµα και σύστηµα βαλβίδων που επιτρέπει τη δίοδο του φέροντος αερίου. Ο περιέκτης τοποθετείται σε θερµοστατούµενο θάλαµο, του οποίου ηθερµοκρασία ρυθµίζεται ανάλογα µε τοεξεταζόµενο δείγµα. Tο δείγµα παραµένει σ αυτή τη θερµοκρασία για αρκετό χρονικό διάστηµα έτσι, ώστε να επιτυγχάνεται ισορροπία µεταξύ της υγρής και της αέριας φάσης. Ειδικά Φιαλίδια είγµατος για Ανάλυση Head Space

61 ια Χειρός Λήψη είγµατος Αέριας Φάσης µε Σύριγγα Ίνας Αεριοχρωµατογράφος Με Εξωτερικό Σύστηµα Θέρµανσης Φιαλιδίων και Λήψης είγµατος για Ανάλυση Υπερκείµενης Φάσης

62 Σύγχρονος Αεριοχρωµατογράφος και ειγµατολήπτη Υπερκείµενης Φάσης Σύγχρονος Αεριοχρωµατογράφος και ειγµατολήπτη Υπερκείµενης Φάσης

63 ΕΛΕΓΧΟΣ ΟΡΙΩΝ ΥΠΟΛΕΙΜΜΑΤΩΝ ΙΑΛΥΤΩΝ (RESIDUAL SOLVENTS) (3) Το φέρον αέριο: ιαβιβάζεται στον περιέκτη και ανοίγεται η κατάλληλη βαλβίδα µετά τον καθορισµένο χρόνο, ώστε το αέριο να διαχέεται προς τη χρωµατογραφική στήλη, παρασύροντας µαζί του τα εξαερωµένα συστατικά. Είναι δυνατόν να χρησιµοποιηθεί και συµβατικός αεριοχρωµατογράφος και αεροστεγείς σύριγγες. Στην περίπτωση αυτή η εξισορρόπιση εκτελείται σε ξεχωριστό θάλαµο καιηαέριαφάσηµεταφέρεται στις στήλες λαµβάνοντας προφυλάξεις απαραίτητες για τη διαφύλαξη της ισορροπίας. ΕΛΕΓΧΟΣ ΟΡΙΩΝ ΥΠΟΛΕΙΜΜΑΤΩΝ ΙΑΛΥΤΩΝ (RESIDUAL SOLVENTS) (4) Μεθοδολογία: ιάλυµα δείγµατος Για ουσίες (πρώτες ύλες) διαλυτές στο νερό, 0,200 g εξεταζόµενης ουσίας διαλύονται σε 20 ml νερού. Για ουσίες µη διαλυτές στο νερό, χρησιµοποιείται ειδικός διαλύτης που αναφέρεται στη µονογραφία.

64 ΕΛΕΓΧΟΣ ΟΡΙΩΝ ΥΠΟΛΕΙΜΜΑΤΩΝ ΙΑΛΥΤΩΝ (RESIDUAL SOLVENTS) (5) ιάλυµα διαλυτών(α) 0,50 g ακετονιτριλίου και χλωροφορµίου, 1,00 g βενζολίου, διοξανίου, µεθυλενοχλωριδίου, πυριδίνης και τριχλωροαιθανίου διαλύονται σε διµεθυλοσουλφοξείδιο (DMSO) και αραιώνονται στα 100 ml µε DMSO. Αραίωση 1,0 ml 100 ml µε H 2 O 1,0 ml 100 ml µε H 2 O (1 ppm ή 2 ppm) ιάλυµα διαλυτών(β) Παρασκευάζεται όπως το διάλυµα (α), αλλά περιέχει µόνο το διαλύτη ή διαλύτες που περιέχονται στην πρώτη ύλη προς εξέταση. Αραιώνεται έτσι, ώστε να προκύψει συγκέντρωση το 1/20 του ορίου ή ορίων που αναφέρει η µονογραφία. ΕΛΕΓΧΟΣ ΟΡΙΩΝ ΥΠΟΛΕΙΜΜΑΤΩΝ ΙΑΛΥΤΩΝ (RESIDUAL SOLVENTS) (6) ιάλυµα λευκού (blank) Όπως το διάλυµα (β) χωρίς του διαλύτες. ηλαδή 1,00 ml DMSO 100 ml H 2 O 1,00 ml 50 ml H 2 O, κλπ αραιώσεις ιάλυµα ελέγχου(test solution) 5,0 ml διαλύµατος δείγµατος + 1,0 ml λευκού εισάγονται σε ένα φιαλίδιο εισαγωγής (injection vial). ιάλυµα αναφοράς(reference solution) 5,0 ml διαλύµατος δείγµατος + 1,0 ml διαλύµατος διαλυτών (β) εισάγονται σ ένα φιαλίδιο εισαγωγής.

65 ΕΛΕΓΧΟΣ ΟΡΙΩΝ ΥΠΟΛΕΙΜΜΑΤΩΝ ΙΑΛΥΤΩΝ (RESIDUAL SOLVENTS) (7) Οι περιέκτες (φιαλίδια εισαγωγής) κλείνονται ερµητικά µε πώµα ελαστικού καλυµένο µε PTFE (πολυτετραφθοροαιθυλένιο) που ασφαλίζεται µε κάλυµα αλουµινίου. Αναταράσσονται για να ληφθεί οµοιογενές διάλυµα. Συνήθεις συνθήκες εισαγωγής Θερµοκρασία εξισορρόπησης : 80 ο C Χρόνος εξισορρόπησης : 60 min Θεµροκρασία γραµµής µεταφοράς: 85 ο C Φέρον αέριο: Ν 2 ή He χρωµατογραφίας σε κατάλληλη πίεση. Χρόνος εφαρµογής πίεσης: 30 s Εισαγόµενος όγκος: 1 ml ΕΛΕΓΧΟΣ ΟΡΙΩΝ ΥΠΟΛΕΙΜΜΑΤΩΝ ΙΑΛΥΤΩΝ (RESIDUAL SOLVENTS) (8) Χρωµατογραφική πορεία Σύστηµα Α: Στήλη τηγµένου διοξειδίου πυριτίου (fused-silica) τριχοειδής ή ευρείας- διατοµής (wide-bore) µήκους 30 m και εσωτερικής διαµέτρου 0,32 ή 0,53 mm, επικαλυµένη µε πολυµερές σταυροδιακλαδισµένο (cross-linked) 6% πολυκυανοφαινυλοσιλοξάνιο και 94% πολυδιµεθυλοσιλοξάνιο. Πάχος υµένα 1,8-3 µm. He χρωµατογραφίας ως φέρον αέριο, split-ratio 1:5, γραµµική ταχύτητα 35 cm/s.

66 ΕΛΕΓΧΟΣ ΟΡΙΩΝ ΥΠΟΛΕΙΜΜΑΤΩΝ ΙΑΛΥΤΩΝ (RESIDUAL SOLVENTS) (9) Split-ratio (σχέση διαχωρισµού): το ρεύµα του φέροντος αερίου που µεταφέρει το δείγµα, αφού αναµειχθεί πλήρως διαχωρίζεται σε 1:5 µέρη και µόνο το 1 προχωρεί προς τη στήλη. Το άλλο απορρίπτεται. Ανιχνευτής ιονισµού φλόγας (FID) ή συλλήψεως ηλεκτρονίων (ECD) εάν περιέχονται χλωριωµένοι διαλύτες. Πρόγραµµα θερµοκρασίας στήλης 40 ο C για 20 min, +10 ο C/min έως 240 ο C και 240 o C για 20 min. Θερµοκρασία σηµείου εισαγωγής: 140 ο C και ανιχνευτή: 250 ο C ΕΛΕΓΧΟΣ ΟΡΙΩΝ ΥΠΟΛΕΙΜΜΑΤΩΝ ΙΑΛΥΤΩΝ (RESIDUAL SOLVENTS) (10) Σύστηµα Β(όταν υπάρχει παρεµπόδιση από το µητρικό υλικό) Στήλη, διαστάσεων όπως σύστηµα Α, αλλά καλυµένη µε πολυαιθυλενογλυκόλη (πάχος υµένα: 0,25 µm.). Φέρον αέριο και ανιχνευτής τα ίδια µε Α. Πρόγραµµα θερµοκρασίας στήλης 50 ο C για 20 min, +6 ο C/min έως 165 ο C και 165 ο C για 20 min. Λοιπά όπως Α.

67 ΕΛΕΓΧΟΣ ΟΡΙΩΝ ΥΠΟΛΕΙΜΜΑΤΩΝ ΙΑΛΥΤΩΝ (RESIDUAL SOLVENTS) (11) Αξιολόγηση συστήµατος Εισάγεται 1 ml τηςαέριαςφάσηςτουδιαλύµατος διαλυτών (α) και καταγράφεται το χρωµατογράφηµα. Ολόγοςσήµα προς θόρυβο (S/N) (signal to noise ratio) για το χλωροφόρµιο πρέπει να είναι τουλάχιστον 3. H: ύψος κορυφής συστατικού (π.χ. χλωροφορµίου) h n : απόλυτη τιµή υψηλότερης διακύµανσης θορύβου σε σχέση µε τη γραµµή βάσης σε χρωµατογράφηµα που λαµβάνεται από λευκό διάλυµα και καταγράφεται σε απόσταση ίση µε το20πλάσιο του ηµιεύρους της κορυφής αναφοράς µε ύψος Η. Η απόσταση αυτή βρίσκεται συµµετρικά από τη θέση που θα εµφανιζόταν η κορυφή αυτή. S / N = H h n Έλεγχος Παραµέτρου S/N

68 ΕΛΕΓΧΟΣ ΟΡΙΩΝ ΥΠΟΛΕΙΜΜΑΤΩΝ ΙΑΛΥΤΩΝ (RESIDUAL SOLVENTS) (12) Το σύστηµα δεν είναι κατάλληλο εκτός αν στο χρωµατογράφηµα του συστήµατος Α: Η σειρά εκλούσεως είναι : ακετονιτρίλιο, µεθυλενοχλωρίδιο, χλωροφόρµιο, βενζόλιο, τριχλωροαιθυλένιο, διοξάνιο, πυριδίνη και DMSO. Ο συντελεστής διαχωρισµού ή διαχωριστότητα (Resolution) µεταξύ ακετονιτριλίου (1) και µεθυλενοχλωριδίου (2) είναι τουλάχιστον 1. R s 1,18( t = w + w 0,5 R2 tr 1) 0, ΕΛΕΓΧΟΣ ΟΡΙΩΝ ΥΠΟΛΕΙΜΜΑΤΩΝ ΙΑΛΥΤΩΝ (RESIDUAL SOLVENTS) (13) Για το σύστηµα Β: Η σειρά εκλούσεως είναι: µεθυλενοχλωρίδιο, βενζόλιο, τριχλωροαιθυλένιο, ακετονιτρίλιο, χλωροφόρµιο, διοξάνιο, πυριδίνη και DMSO. Οσυντελεστήςδιαχωρισµού R ακετονιτριλίου-τριχλωροαιθυλ. > 1

69 Αεριοχρωµατογράφηµα Συστήµατος Α Αεριοχρωµατογράφηµα Συστήµατος Β

70 ΕΛΕΓΧΟΣ ΟΡΙΩΝ ΥΠΟΛΕΙΜΜΑΤΩΝ ΙΑΛΥΤΩΝ (RESIDUAL SOLVENTS) (14) Εκτέλεση ελέγχου Εισάγεται 1 ml αέριας φάσης του διαλυµατος ελέγχου και 1 ml της αέριας φάσης του διαλύµατος αναφοράς στη στήλη. Εκτελείται εις διπλούν ο έλεγχος. Ο µέσος όρος της επιφάνειας των κορυφών των υπολοίπων διαλυτών στο χρωµατογράφηµα ελέγχου δεν πρέπει να είναι µεγαλύτερο από το ήµισυ της µέσης επιφάνειας των αντίστοιχων διαλυτών στο διάλυµα αναφοράς. Ο έλεγχος δεν είναι έγκυρος αν η σχετική τυπική απόκλιση των επιφανειών για 3 ενέσεις του διαλύµατος αναφοράς είναι µεγαλύτερος του 15%. Εάν το υπόλειµµα διαλύτηείναι>0,1% η ακριβήςσυγκέντρωση µπορεί να προσδιορισθεί µε τη µέθοδο των γνωστών προσθηκών. ΕΛΕΓΧΟΣ ΟΡΙΩΝ ΥΠΟΛΕΙΜΜΑΤΩΝ ΙΑΛΥΤΩΝ (RESIDUAL SOLVENTS) (15) Μέθοδος γνωστών προσθηκών (standard addition method) Σε σύνολο όµοιων περιεκτών φέρεται ίδιος όγκος του εξεταζόµενου δείγµατος. Σεόλουςτουςπεριέκτεςεκτόςαπόένα, προστίθεται βαθµηδόν αυξανόµενη ποσότητα διαλύµατος αναφοράς που περιέχει γνωστή συγκέντρωση του διαλύτη, ώστε να προκύψει σειρά διαλυµάτων µε σταθερά αυξανόµενη ποσότητα του διαλύτη. Οι περιέκτες κλείνονται και εκτελείται η χρωµατογράφηση όπως περιεγράφη.

71 ΕΛΕΓΧΟΣ ΟΡΙΩΝ ΥΠΟΛΕΙΜΜΑΤΩΝ ΙΑΛΥΤΩΝ (RESIDUAL SOLVENTS) (15) Υπολογιστικά : A= a+b C C x = a/b ιάγραµµα Ροής για Ταυτοποίηση Υπολειµµάτων ιαλυτών και Εφαρµογή Ελέγχου Ορίου

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΑΣΚΗΣΗ 2 ΤΡΟΦΙΜΑ. ΠΛΕΣΣΑΣ ΣΤΑΥΡΟΣ, PhD

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΑΣΚΗΣΗ 2 ΤΡΟΦΙΜΑ. ΠΛΕΣΣΑΣ ΣΤΑΥΡΟΣ, PhD ΑΣΚΗΣΗ 2 ΑΝΑΛΥΣΗ ΛΙΠΩΝ & ΕΛΑΙΩΝ ΣΕ ΤΡΟΦΙΜΑ ΠΛΕΣΣΑΣ ΣΤΑΥΡΟΣ, PhD Εργαστήριο Μικροβιολογίας Τροφίµων, Βιοτεχνολογίας και Υγιεινής, Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης, ηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Λίπη & έλαια (Λιπίδια)

Διαβάστε περισσότερα

4002 Σύνθεση του βενζιλίου από βενζοϊνη

4002 Σύνθεση του βενζιλίου από βενζοϊνη 4002 Σύνθεση του βενζιλίου από βενζοϊνη H VCl 3 + 1 / 2 2 + 1 / 2 H 2 C 14 H 12 2 C 14 H 10 2 (212.3) 173.3 (210.2) Ταξινόµηση Τύποι αντιδράσεων και τάξεις ουσιών οξείδωση αλκοόλη, κετόνη, καταλύτης µεταβατικού

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Εργαστηριακό Κέντρο Φυσικών Επιστηµών Aγίων Αναργύρων Υπεύθυνος Εργ. Κέντρου : Χαρακόπουλος Καλλίνικος Επιµέλεια Παρουσίαση : Καραγιάννης Πέτρος ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

5012 Σύνθεση του ακετυλοσαλικυλικού οξέος (ασπιρίνης) από σαλικυλικό οξύ και οξικό ανυδρίτη

5012 Σύνθεση του ακετυλοσαλικυλικού οξέος (ασπιρίνης) από σαλικυλικό οξύ και οξικό ανυδρίτη NP 0 Σύνθεση του ακετυλοσαλικυλικού οξέος (ασπιρίνης) από σαλικυλικό οξύ και οξικό ανυδρίτη CH CH + H H S + CH CH C H 6 C 7 H 6 C 9 H 8 C H (0.) (8.) (98.) (80.) (60.) Ταξινόµηση Τύποι αντιδράσεων και

Διαβάστε περισσότερα

3021 Οξείδωση του ανθρακενίου σε ανθρακινόνη

3021 Οξείδωση του ανθρακενίου σε ανθρακινόνη Οξείδωση του ανθρακενίου σε ανθρακινόνη Ce(IV)(NH ) (N ) 6 C H CeH 8 N 8 8 C H 8 (78.) (58.) (8.) Βιβλιογραφία Tse-Lok Ho et al., Synthesis 97, 6. Ταξινόµηση Τύποι αντιδράσεων και τάξεις ουσιών Οξείδωση.

Διαβάστε περισσότερα

FeCl 3(aq) + 6NH 4 SCN (aq) (NH 4 ) 3 [Fe(SCN) 6 ] (aq) +3NH 4 Cl (aq) (1) ή FeCl 4

FeCl 3(aq) + 6NH 4 SCN (aq) (NH 4 ) 3 [Fe(SCN) 6 ] (aq) +3NH 4 Cl (aq) (1) ή FeCl 4 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΟΡΓΑΝΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΧΗΜΕΙΑ» για τους ΦΟΙΤΗΤΕΣ του ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΦΥΣΙΚΗΣ Οι διδάσκοντες Αικατερίνη

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ, ΛΕΜΕΣΟΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ

ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ, ΛΕΜΕΣΟΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ, ΛΕΜΕΣΟΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ Τάξη : Β Λυκείου Ηµεροµηνία : 8/06/2005 ιάρκεια : 2,5 ώρες Αριθµός σελίδων: 5 Χρήσιµα

Διαβάστε περισσότερα

1007 Σύνθεση της 2,4,6-τριβρωµοανιλίνης από το 4- βρωµοακετανιλίδιο

1007 Σύνθεση της 2,4,6-τριβρωµοανιλίνης από το 4- βρωµοακετανιλίδιο 1007 Σύνθεση της 2,4,6-τριβρωµοανιλίνης από το 4- βρωµοακετανιλίδιο O HN CH 3 NH 2 NH 2 KOH 2 C 8 H 8 NO C 6 H 6 N C 6 H 4 3 N (214.1) (56.1) (172.0) (159.8) (329.8) Ταξινόµηση Τύποι αντιδράσεων και τάξεις

Διαβάστε περισσότερα

4029 Σύνθεση του δωδεκυλο φαινυλο αιθέρα από βρωµοδωδεκάνιο και φαινόλη OH

4029 Σύνθεση του δωδεκυλο φαινυλο αιθέρα από βρωµοδωδεκάνιο και φαινόλη OH 4029 Σύνθεση του δωδεκυλο φαινυλο αιθέρα από βρωµοδωδεκάνιο και φαινόλη H C 12 H 25 Br (249.2) Br + + NaH (40.0) + Adogen 464 C 25 H 54 ClN (404.2) C 6 H 6 (94.1) C 18 H 30 (262.4) + NaBr (102.9) Ταξινόµηση

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ο αριθμός Avogadro, N A, L = 6,022 10 23 mol -1 η σταθερά Faraday, F = 96 487 C mol -1 σταθερά αερίων R = 8,314 510 (70) J K -1 mol -1 = 0,082 L atm mol -1 K -1 μοριακός

Διαβάστε περισσότερα

3033 Σύνθεση του ακετυλενοδικαρβοξυλικού οξέος από το µεσοδιβρωµοηλεκτρικό

3033 Σύνθεση του ακετυλενοδικαρβοξυλικού οξέος από το µεσοδιβρωµοηλεκτρικό 3033 Σύνθεση του ακετυλενοδικαρβοξυλικού οξέος από το µεσοδιβρωµοηλεκτρικό οξύ HOOC H Br Br H COOH KOH HOOC COOH C 4 H 4 Br 2 O 4 C 4 H 2 O 4 (275.9) (56.1) (114.1) Ταξινόµηση Τύποι αντιδράσεων και τάξεις

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ 1 Ο ( 1 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ)

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ 1 Ο ( 1 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ) ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ 1 Ο ( 1 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ) ΘΕΜΑ 1 Ο Να εξηγήσετε ποιες από τις παρακάτω προτάσεις είναι σωστές και να διορθώσετε τις λανθασµένες: 1. Τα άτοµα όλων των στοιχείων είναι διατοµικά.. Το 16 S έχει ατοµικότητα

Διαβάστε περισσότερα

4006 Σύνθεση του 2-(3-οξοβουτυλο)κυκλοπεντανονο-2- καρβοξυλικού αιθυλεστέρα

4006 Σύνθεση του 2-(3-οξοβουτυλο)κυκλοπεντανονο-2- καρβοξυλικού αιθυλεστέρα NP 4006 Σύνθεση του 2-(3-οξοβουτυλο)κυκλοπεντανονο-2- καρβοξυλικού αιθυλεστέρα CEt + FeCl 3 x 6 H 2 CEt C 8 H 12 3 C 4 H 6 C 12 H 18 4 (156.2) (70.2) (270.3) (226.3) Ταξινόµηση Τύποι αντιδράσεων και τάξεις

Διαβάστε περισσότερα

3034 Σύνθεση της trans-1,2-κυκλοεξανοδιόλης από κυκλοεξένιο

3034 Σύνθεση της trans-1,2-κυκλοεξανοδιόλης από κυκλοεξένιο 0 Σύνθεση της trans-,-κυκλοεξανοδιόλης από κυκλοεξένιο H O /HCO H C H 0 (8.) H O HCO H (.0) (.0) C H O (.) Ταξινόµιση Τύποι αντιδράσεων και τάξεις ουσιών Προσθήκη σε αλκένια, στερεοεκλεκτική προσθήκη,

Διαβάστε περισσότερα

5004 Ακεταλοποίηση της 3-νιτροβενζαλδεΰδης µε αιθανοδιόλη προς το αντίστοιχο διοξολάνιο καταλυόµενη από οξέα

5004 Ακεταλοποίηση της 3-νιτροβενζαλδεΰδης µε αιθανοδιόλη προς το αντίστοιχο διοξολάνιο καταλυόµενη από οξέα 5004 Ακεταλοποίηση της 3-νιτροβενζαλδεΰδης µε αιθανοδιόλη προς το αντίστοιχο διοξολάνιο καταλυόµενη από οξέα H O O O + HO 4-τολουολοσουλφονικό οξύ + H 2 O NO 2 HO NO 2 C 7 H 5 NO 3 C 2 H 6 O 2 C 7 H 8

Διαβάστε περισσότερα

4001 Μετεστεροποίηση του καστορελαίου σε ρικινολεϊκό µεθυλεστέρα

4001 Μετεστεροποίηση του καστορελαίου σε ρικινολεϊκό µεθυλεστέρα 4001 Μετεστεροποίηση του καστορελαίου σε ρικινολεϊκό µεθυλεστέρα καστορέλαιο + NaOMe MeOH CH 4 O OH O OMe (32.0) C 19 H 36 O 3 (312.5) Ταξινόµιση Τύποι αντιδράσεων και τάξεις ουσιών Αντίδραση του καρβονυλίου

Διαβάστε περισσότερα

ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ XHMEIAΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:...

ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ XHMEIAΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:... ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ XHMEIAΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 05 /06 /15 ΔΙΑΡΚΕΙΑ : Χημεία Βιολογία 2 ώρες ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:...

Διαβάστε περισσότερα

3035 Σύνθεση του cis-1,2-εποξυκυκοοκτανίουαπό κυκλοοκτένιο

3035 Σύνθεση του cis-1,2-εποξυκυκοοκτανίουαπό κυκλοοκτένιο 3035 Σύνθεση του cis-1,2-εποξυκυκοοκτανίουαπό κυκλοοκτένιο H 2 O 2 / Lipase O C 8 H 14 (110.2) H 2 O 2 (34.0) C 8 H 14 O (126.2) Βιβλιογραφία S. Warwel, M. Rüsch gen. Klaas, J. Mol. Catalysis B: Enzym.

Διαβάστε περισσότερα

Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου.

Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο τέλος αυτού του πειράματος θα πρέπει ο μαθητής: Να περιγράφει τον τρόπο

Διαβάστε περισσότερα

Ο αλκοολικός τίτλος % vol είναι % v/v. Η αλκοόλη, % vol, μετράται στους 20 o C. Γίνεται διόρθωση της αλκοόλης όταν η θερμοκρασία είναι διαφορετική

Ο αλκοολικός τίτλος % vol είναι % v/v. Η αλκοόλη, % vol, μετράται στους 20 o C. Γίνεται διόρθωση της αλκοόλης όταν η θερμοκρασία είναι διαφορετική ΟΙΝΟΣ ΑΛΚΟΟΛΗ Με απόσταξη 200 ml οίνου συλλέγονται 133-150 ml αποστάγματος. Για την εξουδετέρωση της οξύτητας του οίνου, για να μη ληφθούν στο απόσταγμα πτητικά οξέα (οξικό, ανθρακικό και θειώδες), στα

Διαβάστε περισσότερα

http://www.oc-praktikum.de

http://www.oc-praktikum.de NP 05 Σύνθεση της π-µεθοξυακετοφαινόνης από ανισόλη CH + CH CH Sc(Tf) + CH CH CH CH C 7 H 8 (08.) C 4 H 6 (02.) (CF S ) Sc (492.2) C 9 H 0 2 (50.2) C 2 H 4 2 (60.) Ταξινόµηση Τύποι αντιδράσεων και τάξεις

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με πέντε (5) μονάδες.

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με πέντε (5) μονάδες. ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2008-2009 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ: Β ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΧΡΟΝΟΣ: 2 ώρες και 30 λεπτά Το εξεταστικό δοκίμιο αποτελείται από

Διαβάστε περισσότερα

1023 Αποµόνωση της εσπεριδίνης από φλοιούς πορτοκαλιού

1023 Αποµόνωση της εσπεριδίνης από φλοιούς πορτοκαλιού NP 1023 Αποµόνωση της εσπεριδίνης από φλοιούς πορτοκαλιού Φλοιός πορτοκαλιού H H CH 3 H H H H H C 28 H 34 15 (610.5) H CH 3 Ταξινόµιση Τύποι αντιδράσεων και τάξεις ουσιών Αποµόνωση φυσικού προϊόντος Φυσικό

Διαβάστε περισσότερα

4010 Σύνθεση της π-µεθοξυακετοφαινόνης από ανισόλη

4010 Σύνθεση της π-µεθοξυακετοφαινόνης από ανισόλη 4010 Σύνθεση της π-µεθοξυακετοφαινόνης από ανισόλη O C 3 + O O 3 C O C 3 Zeolith O C 3 + C 3 COO O C 3 C 7 8 O (108.1) C 4 6 O 3 (102.1) C 9 10 O 2 (150.2) C 2 4 O 2 (60.1) Ταξινόµηση Τύποι αντιδράσεων

Διαβάστε περισσότερα

3002 Προσθήκη βρωµίου στο φουµαρικό οξύ προς mesoδιβρωµοηλεκτρικό

3002 Προσθήκη βρωµίου στο φουµαρικό οξύ προς mesoδιβρωµοηλεκτρικό 32 Προσθήκη βρωµίου στο φουµαρικό οξύ προς mesoδιβρωµοηλεκτρικό όξύ H HOOC COOH H Br 2 HOOC H Br Br H COOH C 4 H 4 O 4 (116.1) (159.8) C 4 H 4 Br 2 O 4 (275.9) Βιβλιογραφία A. M. McKenzie, J. Chem. Soc.,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΟΞΥΤΗΤΑΣ ΣΕ ΚΡΑΣΙ (ΛΕΥΚΟ)

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΟΞΥΤΗΤΑΣ ΣΕ ΚΡΑΣΙ (ΛΕΥΚΟ) ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΥΠΕΥΘΥΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΩΝ ΚΕΝΤΡΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ - «ΠΑΝΕΚΦE» email:panekfe@yahoo.gr www.ekfe.gr ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΟΛΥΜΠΙΑ ΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ - EUSO 2010 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

4026 Σύνθεση του 2-χλωρο-2-µεθυλοπροπάνιο (tertβουτυλοχλωρίδιο)

4026 Σύνθεση του 2-χλωρο-2-µεθυλοπροπάνιο (tertβουτυλοχλωρίδιο) 4026 Σύνθεση του 2-χλωρο-2-µεθυλοπροπάνιο (tertβουτυλοχλωρίδιο) από tert-βουτανόλη OH + HCl Cl + H 2 O C 4 H 10 O C 4 H 9 Cl (74.1) (36.5) (92.6) Ταξινόµηση Τύποι αντιδράσεων και τάξεις ουσιών Πυρηνόφιλη

Διαβάστε περισσότερα

MAΘΗΜΑ 7 ο MEΘΟ ΟΙ ΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ

MAΘΗΜΑ 7 ο MEΘΟ ΟΙ ΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ MAΘΗΜΑ 7 ο MEΘΟ ΟΙ ΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ ΜΕΘΟ ΟΙ Δρα. Κουκουλίτσα Αικατερίνη Χημικός Εργαστηριακός Συνεργάτης Τ.Ε.Ι Αθήνας ckoukoul@teiath.gr ΜΕΘΟ ΟΙ Ανάλογα με τη φυσική κατάσταση των 2 φάσεων

Διαβάστε περισσότερα

5001 Νίτρωση της φαινόλης σε 2-νιτροφαινόλη και 4- νιτροφαινόλη

5001 Νίτρωση της φαινόλης σε 2-νιτροφαινόλη και 4- νιτροφαινόλη 00 Νίτρωση της φαινόλης σε -νιτροφαινόλη και - νιτροφαινόλη KNO, H SO NO + NO C H O (9.) KNO (0.) H SO (98.) C H NO (9.) Ταξινόµηση Τύποι αντιδράσεων και τάξεις ουσιών Ηλεκτρονιόφιλη αρωµατική υποκατάσταση,

Διαβάστε περισσότερα

2023 Αναγωγή της D-(+)-καµφοράς µε λιθιο αργιλλιο υδρίδιο σε ένα ισοµερές µίγµα (+)-βορνεόλης και ( )-ισοβορνεόλης

2023 Αναγωγή της D-(+)-καµφοράς µε λιθιο αργιλλιο υδρίδιο σε ένα ισοµερές µίγµα (+)-βορνεόλης και ( )-ισοβορνεόλης 223 Αναγωγή της D-(+)-καµφοράς µε λιθιο αργιλλιο υδρίδιο σε ένα ισοµερές µίγµα (+)-βορνεόλης και ( )-ισοβορνεόλης LiAlH 4 tert-butyl-methyl-ether H + OH O OH H C 1 H 16 O (152.2) LiAlH 4 (38.) a C 1 H

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 4η. Προσδιορίζεται ως η ικανότητα εξουδετέρωσης βάσεων

ΑΣΚΗΣΗ 4η. Προσδιορίζεται ως η ικανότητα εξουδετέρωσης βάσεων ΑΣΚΗΣΗ 4η Οξύτητα (Acidity) Θεωρητικό υπόβαθρο Προσδιορίζεται ως η ικανότητα εξουδετέρωσης βάσεων Εκφράζει την ποσοτική ικανότητα του νερού στην εξουδετέρωση ισχυρής βάσεως µέχρι επιθυµητής τιµής ph Οφείλεται

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με 5 μονάδες.

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με 5 μονάδες. ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011 Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Παρασκευή, 27 Μαΐου, 2011 Ώρα εξέτασης:

Διαβάστε περισσότερα

3015 Σύνθεση του ιωδοκυκλοεξανίου από κυκοεξάνιο και ιωδοφόρµιο

3015 Σύνθεση του ιωδοκυκλοεξανίου από κυκοεξάνιο και ιωδοφόρµιο 5 Σύνθεση του ιωδοκυκλοεξανίου από κυκοεξάνιο και ιωδοφόρµιο + CHI NaOH I C 6 H (8.) CHI (9.7) (.) C 6 H I (.) Βιβλιογραφία P. R. Schreiner, O. Lauenstein, E. D. Butova, and A. A. Fokin, Angew. Chem. 999,,

Διαβάστε περισσότερα

1024 Απόσπαση νερού από την 4-υδροξυ-4-µεθυλο-2-πεντανόνη

1024 Απόσπαση νερού από την 4-υδροξυ-4-µεθυλο-2-πεντανόνη NP 0 Απόσπαση νερού από την -υδροξυ--µεθυλο--πεντανόνη C H I CH CH H C CH - H H + H C CH H C CH C H I C H 0 (.) (.8) (98.) Ταξινόµηση Τύποι αντιδράσεων και τάξεις ουσιών Απόσπαση Αλκοόλη, αλκένιο, κετόνη,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ. Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ. Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων 1/3/2013 και 6/3/2013 Μάντζιου Μαρία χημικός ΣΤΟΧΟΙ Στο τέλος του πειράματος αυτού θα πρέπει να μπορείς:

Διαβάστε περισσότερα

Σημειώσεις για την εργαστηριακή άσκηση ΑΝΑΛΥΣΗ ΟΙΝΟΥ του Εργαστηρίου Ανάλυσης και Τεχνολογίας Τροφίμων Καθηγητής Ιωάννης Ρούσσης.

Σημειώσεις για την εργαστηριακή άσκηση ΑΝΑΛΥΣΗ ΟΙΝΟΥ του Εργαστηρίου Ανάλυσης και Τεχνολογίας Τροφίμων Καθηγητής Ιωάννης Ρούσσης. Σημειώσεις για την εργαστηριακή άσκηση ΑΝΑΛΥΣΗ ΟΙΝΟΥ του Εργαστηρίου Ανάλυσης και Τεχνολογίας Τροφίμων Καθηγητής Ιωάννης Ρούσσης Προσδιορισμοί Αλκοόλη Ολική οξύτητα Πτητική οξύτητα Ελεύθερος θειώδης ανυδρίτης

Διαβάστε περισσότερα

2006 Αντίδραση της (R)-(-)καρβόνης µε βενζυλαµίνη παρουσία µοντµοριλλονίτη Κ-10 προς µια βάση Schiff

2006 Αντίδραση της (R)-(-)καρβόνης µε βενζυλαµίνη παρουσία µοντµοριλλονίτη Κ-10 προς µια βάση Schiff 26 Αντίδραση της (R)-(-)καρβόνης µε βενζυλαµίνη παρουσία µοντµοριλλονίτη Κ-1 προς µια βάση Schiff CH 3 O + CH 2 NH 2 Montmorillonit K-1 cyclohexane CH 3 NCH 2 Ph + H 2 O H 3 C CH 2 C 1 H 14 O (15.2) C

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΔΟΤΗΣΗ ΟΞΕΩΝ ΚΑΙ ΒΑΣΕΩΝ

ΤΙΤΛΟΔΟΤΗΣΗ ΟΞΕΩΝ ΚΑΙ ΒΑΣΕΩΝ ΤΙΤΛΟΔΟΤΗΣΗ ΟΞΕΩΝ ΚΑΙ ΒΑΣΕΩΝ Σκοπός Εργαστηριακής Άσκησης Η εξοικείωση με τις τεχνικές τιτλοδότησης και η κατανόηση των ογκομετρικών μεθόδων ανάλυσης. Θεωρητικό Μέρος Πάρα πολύ συχνά προκύπτει η ανάγκη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Τ.Ε.Ε. Β ΤΑΞΗΣ 1 ου ΚΥΚΛΟΥ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Τ.Ε.Ε. Β ΤΑΞΗΣ 1 ου ΚΥΚΛΟΥ Εργαστηριακό Κέντρο Φυσικών Επιστηµών Aγίων Αναργύρων Υπεύθυνος Εργαστηρίου : Χαρακόπουλος Καλλίνικος Επιµέλεια Παρουσίαση : Καραγιάννης Πέτρος ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Τ.Ε.Ε. Β ΤΑΞΗΣ 1 ου ΚΥΚΛΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Ζαχαριάδου Φωτεινή Σελίδα 1 από 7. Γ Λυκείου Κατεύθυνσης Κεφάλαιο 3: Οξέα, Βάσεις, Ιοντική ισορροπία Θέµατα Σωστού / Λάθους Πανελληνίων, ΟΕΦΕ, ΠΜ Χ

Ζαχαριάδου Φωτεινή Σελίδα 1 από 7. Γ Λυκείου Κατεύθυνσης Κεφάλαιο 3: Οξέα, Βάσεις, Ιοντική ισορροπία Θέµατα Σωστού / Λάθους Πανελληνίων, ΟΕΦΕ, ΠΜ Χ Ζαχαριάδου Φωτεινή Σελίδα 1 από 7 Γ Λυκείου Κατεύθυνσης Κεφάλαιο 3: Οξέα, Βάσεις, Ιοντική ισορροπία Θέµατα Σωστού / Λάθους Πανελληνίων, ΟΕΦΕ, ΠΜ Χ ιάλυµα NaHSO 4 0,1 M έχει ph > 7 στους 25 ο C. Πανελλήνιες

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ-ΙΟΥΝΙΟΥ 2015

ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ-ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΛΥΚΕΙΟ ΑΡΧ. ΜΑΚΑΡΙΟΥ Γ - ΔΑΣΟΥΠΟΛΗ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ-ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 25/5/2015 ΒΑΘΜΟΣ:... ΤΑΞΗ: Β ΧΡΟΝΟΣ: 2.5 ώρες ΥΠ. ΚΑΘΗΓΗΤΗ:... ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:...

Διαβάστε περισσότερα

2011 Καταλυόµενη από οξύ αντίδραση του L-(+)-τρυγικού οξέος µε αιθανόλη προς τρυγικό διαιθυλεστέρα

2011 Καταλυόµενη από οξύ αντίδραση του L-(+)-τρυγικού οξέος µε αιθανόλη προς τρυγικό διαιθυλεστέρα 2011 Καταλυόµενη από οξύ αντίδραση του L-(+)-τρυγικού οξέος µε αιθανόλη προς τρυγικό διαιθυλεστέρα O H HO O C C OH OH H OH O O CH C 3 Amberlyst 15 H OH + 2 H 3 C OH + 2 H HO H 2 O C O O CH 3 C 4 H 6 O

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα 2ο 2.1. Α) Β) α) 2.2. Α) Θέμα 4ο

Θέμα 2ο 2.1. Α) Β) α) 2.2. Α) Θέμα 4ο 2.1. Α) Το στοιχείο X έχει 17 ηλεκτρόνια. Αν στον πυρήνα του περιέχει 3 νετρόνια περισσότερα από τα πρωτόνια, να υπολογισθούν ο ατομικός και ο μαζικός αριθμός του στοιχείου Χ. (μονάδες 6) Β) α) Να γίνει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΜΕ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ Γραμμομοριακή συγκέντρωση διαλυμάτων

ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΜΕ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ Γραμμομοριακή συγκέντρωση διαλυμάτων ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΜΕ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ Γραμμομοριακή συγκέντρωση διαλυμάτων Συγκέντρωση διαλύματος: ποσότητα διαλυμένης ουσίας σε καθορισμένη ποσότητα διαλύματος Αραιό διάλυμα: μικρή συγκέντρωση διαλυμένης ουσίας Πυκνό

Διαβάστε περισσότερα

Σημειώσεις Χημείας Α Λυκείου - Κεφάλαιο 1 ο

Σημειώσεις Χημείας Α Λυκείου - Κεφάλαιο 1 ο ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΕΣ ΔΙΑΛΥΜΑΤΩΝ ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ - ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΑΣΚΗΣΕΩΝ Γενικά για τα διαλύματα Διάλυμα είναι ένα ομογενές μίγμα δύο ή περισσοτέρων ουσιών, οι οποίες αποτελούν τα συστατικά του διαλύματος.

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομη περιγραφή του πειράματος

Σύντομη περιγραφή του πειράματος Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή διαλυμάτων ορισμένης περιεκτικότητας και συγκέντρωσης, καθώς επίσης και παρασκευή διαλυμάτων συγκεκριμένης συγκέντρωσης από διαλύματα μεγαλύτερης συγκέντρωσης

Διαβάστε περισσότερα

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2 Εργαστηριακή άσκηση 3: Επεξήγηση πειραμάτων: αντίδραση/παρατήρηση: Μέταλλο + νερό Υδροξείδιο του μετάλλου + υδρογόνο Νa + H 2 0 NaOH + ½ H 2 To Na (Νάτριο) είναι αργυρόχρωμο μέταλλο, μαλακό, κόβεται με

Διαβάστε περισσότερα

Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα

Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα Οξέα Είναι οι χημικές ενώσεις οι οποίες όταν διαλυθούν στο νερό, ελευθερώνουν κατιόντα υδρογόνου (Η + ) Ιδιότητες Οξέων 1. Έχουν όξινη γεύση. 2. Επιδρούν με τον ίδιο

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση µεµβρανικών λιπιδίων µε χρωµατογραφία λεπτής στοιβάδας 60 ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΕΜΒΡΑΝΙΚΩΝ ΛΙΠΙ ΙΩΝ ΜΕ ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ ΛΕΠΤΗΣ ΣΤΟΙΒΑ ΑΣ Σκοπός της άσκησης : η εφαρµογή της χρήσης µιας φυσικής ιδιότητας, όπως

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ HPLC

ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ HPLC ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ HPLC ΥΓΡΗ ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ ΥΨΗΛΗΣ ΑΠΟΔΟΣΗΣ (HPLC) ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΗ ΣΤΗΛΗ / ΣΤΑΤΙΚΗ ΦΑΣΗ Επίπεδη, μήκους 3-25 cm και διαμέτρου 0,5-5 mm. Μικροπορώδη σωματίδια πηκτής διοξειδίου

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 205-6 ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ Οι μαθητές και οι μαθήτριες θα πρέπει να είναι σε θέση: ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Διδ. περ. Σύνολο διδ.περ.. Η συμβολή της Χημείας στην εξέλιξη του πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

4009 Σύνθεση του αδιπικού οξέος από κυκλοεξένιο

4009 Σύνθεση του αδιπικού οξέος από κυκλοεξένιο 4009 Σύνθεση του αδιπικού οξέος από κυκλοεξένιο C 6 H 10 (82.2) + 4 H H 2 2 H + 4 H 2 (34.0) + sodium tungstate dihydrate + Aliquat 336. Na 2 W 4 2 H 2 (329.9) C 6 H 10 4 C 25 H 54 ClN (404.2) (146.1)

Διαβάστε περισσότερα

2.1.Ο παρακάτω πίνακας δίνει μερικές πληροφορίες για τα άτομα των στοιχείων Mg και Cl: Αριθμός ηλεκτρονίων. Αριθμός νετρονίων Mg 12 12 Cl 35 17

2.1.Ο παρακάτω πίνακας δίνει μερικές πληροφορίες για τα άτομα των στοιχείων Mg και Cl: Αριθμός ηλεκτρονίων. Αριθμός νετρονίων Mg 12 12 Cl 35 17 2.1.Ο παρακάτω πίνακας δίνει μερικές πληροφορίες για τα άτομα των στοιχείων Mg και Cl: Στοιχείο Ατομικός αριθμός Μαζικός αριθμός Αριθμός ηλεκτρονίων Αριθμός πρωτονίων Αριθμός νετρονίων Mg 12 12 Cl 35 17

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2013

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2013 ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1 έως και Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. Α1. Πολυμερισμό 1,4 δίνει η ένωση:

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΛ ΠΑΡΑΒΟΛΑΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2013-2014

ΓΕΛ ΠΑΡΑΒΟΛΑΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2013-2014 ΓΕΛ ΠΑΡΑΒΟΛΑΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2013-2014 Ερευνητική εργασία: Β2 λυκείου ΘΕΜΑ: ''Η Χημεία είναι χρώματα, αρώματα και γεύσεις'' Ομάδα Δ: Μαριάμ Χριστογιάννη Μαρία Χριστοπούλου Χριστίνα Σταμάτη Βάσω Σιρμιντζέλη

Διαβάστε περισσότερα

Αρχή της μεθόδου: MAΘΗΜΑ 7 ο MEΘΟ ΟΙ ΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ ΕΚΧΥΛΙΣΗ

Αρχή της μεθόδου: MAΘΗΜΑ 7 ο MEΘΟ ΟΙ ΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ ΕΚΧΥΛΙΣΗ MAΘΗΜΑ 7 ο MEΘΟ ΟΙ ΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ ΕΚΧΥΛΙΣΗ Αρχή της μεθόδου: Η μέθοδος στηρίζεται στις διαφορετικές διαλυτότητες των ουσιών σε δύο μη μιγνυομένους διαλύτες Δρα. Κουκουλίτσα Αικατερίνη Χημικός

Διαβάστε περισσότερα

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C.

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. 4.1 Βασικές έννοιες Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. Σχετική ατομική μάζα ή ατομικό βάρος λέγεται ο αριθμός που δείχνει πόσες φορές είναι μεγαλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΛΙΠΩΝ & ΕΛΑΙΩΝ. Β/Ο: ΠΟΙΟΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ Β ΠΡΟΟΔΟΣ- 1.ΕΝΟΤΗΤΑ (p.34-44) Α) ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΥΓΡΑΣΙΑΣ ΛΙΠΑΡΩΝ ΥΛΩΝ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΛΙΠΩΝ & ΕΛΑΙΩΝ. Β/Ο: ΠΟΙΟΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ Β ΠΡΟΟΔΟΣ- 1.ΕΝΟΤΗΤΑ (p.34-44) Α) ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΥΓΡΑΣΙΑΣ ΛΙΠΑΡΩΝ ΥΛΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΛΙΠΩΝ & ΕΛΑΙΩΝ Β/Ο: ΠΟΙΟΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ Β ΠΡΟΟΔΟΣ- 1.ΕΝΟΤΗΤΑ (p.34-44) Α) ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΥΓΡΑΣΙΑΣ ΛΙΠΑΡΩΝ ΥΛΩΝ Oι Συνηθισμένες Μέθοδοι Προσδιορισμού Υγρασίας των Λ.Υ, Ταξινομούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ ΑΕΡΙΟΥ-ΥΓΡΟΥ (GLC)

ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ ΑΕΡΙΟΥ-ΥΓΡΟΥ (GLC) ΣΤΑΤΙΚΗ ΦΑΣΗ : Μη πτητικό υγρό με τη μορφή λεπτής στιβάδας επί στερεής αδρανούς επιφάνειας ΣΤΗΛΕΣ: Πληρωμένες στήλες (packed columns) Στήλες ανοικτού σωλήνα ή τριχοειδείς στήλες (open tubular or capillary

Διαβάστε περισσότερα

Συνοπτική Θεωρία Χημείας Α Λυκείου. Χημικές αντιδράσεις. Πολύπλοκες

Συνοπτική Θεωρία Χημείας Α Λυκείου. Χημικές αντιδράσεις. Πολύπλοκες 1 Web page: www.ma8eno.gr e-mail: vrentzou@ma8eno.gr Η αποτελεσματική μάθηση δεν θέλει κόπο αλλά τρόπο, δηλαδή ma8eno.gr Συνοπτική Θεωρία Χημείας Α Λυκείου Χημικές Αντιδράσεις Χημικές αντιδράσεις Οξειδοαναγωγικές

Διαβάστε περισσότερα

Απαντήσεις Λύσεις σε Θέματα από την Τράπεζα Θεμάτων. Μάθημα: Χημεία Α Λυκείου

Απαντήσεις Λύσεις σε Θέματα από την Τράπεζα Θεμάτων. Μάθημα: Χημεία Α Λυκείου Απαντήσεις Λύσεις σε Θέματα από την Τράπεζα Θεμάτων Μάθημα: Χημεία Α Λυκείου Στο παρών παρουσιάζουμε απαντήσεις σε επιλεγμένα Θέματα της Τράπεζας θεμάτων. Το αρχείο αυτό τις επόμενες ημέρες σταδιακά θα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΟΓΚΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΟΓΚΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΟΓΚΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Ορισμοί, ορολογία, περιγραφή τεχνικής Ογκομετρήσεις Εξουδετέρωσης Ογκομέτρηση ή τιτλοδότηση (titration) είναι η διεργασία του

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ. Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στην 10 η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2012 Σάββατο 21 Ιανουαρίου 2012.

ΧΗΜΕΙΑ. Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στην 10 η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2012 Σάββατο 21 Ιανουαρίου 2012. Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στην 10 η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2012 Σάββατο 21 Ιανουαρίου 2012 ΧΗΜΕΙΑ Σχολείο: 1) Ονομ/επώνυμα μαθητών: 2)... 3) Το Παγκόσµιο Πείραµα για

Διαβάστε περισσότερα

Χηµεία Α Γενικού Λυκείου

Χηµεία Α Γενικού Λυκείου Χηµεία Α Γενικού Λυκείου Απαντήσεις στα θέματα της Τράπεζας Θεμάτων Συγγραφή απαντήσεων: 'Αρης Ασλανίδης Χρησιμοποιήστε τους σελιδοδείκτες (bookmarks) στο αριστερό μέρος της οθόνης για την πλοήγηση μέσα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (1)

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (1) δ. CH Ν ΑΓ.ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ 11 -- ΠΕΙΡΑΙΑΣ -- 18532 -- ΤΗΛ. 210-4224752, 4223687 ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (1) ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1 έως και Α4 να γράψετε στο τετράδιό

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2013

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2013 ΤΑΞΗ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ Ηµεροµηνία: Κυριακή 14 Απριλίου 01 ιάρκεια Εξέτασης: ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Για τις ερωτήσεις Α1 έως και Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό

Διαβάστε περισσότερα

Εύρεση mol και συγκέντρωση από αριθμητικά δεδομένα Επανάληψη προηγούμενων τάξεων.

Εύρεση mol και συγκέντρωση από αριθμητικά δεδομένα Επανάληψη προηγούμενων τάξεων. Εύρεση mol και συγκέντρωση από αριθμητικά δεδομένα Επανάληψη προηγούμενων τάξεων. A. Εύρεση συγκέντρωσης c. A. Δίνονται τα mol της διαλυμένης ουσίας και ο όγκος του διαλύματος: n C, C σε Μ, V σε λίτρα.

Διαβάστε περισσότερα

2003 Καταλυόµενη από οξέα ακεταλοποίηση της 3- νιτροβενζαλδεϋδης µε αιθανοδιόλη προς το αντίστοιχο 1,3- διοξολάνιο

2003 Καταλυόµενη από οξέα ακεταλοποίηση της 3- νιτροβενζαλδεϋδης µε αιθανοδιόλη προς το αντίστοιχο 1,3- διοξολάνιο 2003 Καταλυόµενη από οξέα ακεταλοποίηση της 3- νιτροβενζαλδεϋδης µε αιθανοδιόλη προς το αντίστοιχο 1,3- διοξολάνιο H O NO 2 HO HO 4-τολουολοσουλφονικό οξύ O O + + κυκλοεξάνιο NO 2 H 2 O C 7 H 5 NO 3 C

Διαβάστε περισσότερα

Σημειώσεις για την εργαστηριακή άσκηση ΑΝΑΛΥΣΗ ΓΑΛΑΚΤΟΣ του Εργαστηρίου Ανάλυσης και Τεχνολογίας Τροφίμων Καθηγητής Ιωάννης Ρούσσης.

Σημειώσεις για την εργαστηριακή άσκηση ΑΝΑΛΥΣΗ ΓΑΛΑΚΤΟΣ του Εργαστηρίου Ανάλυσης και Τεχνολογίας Τροφίμων Καθηγητής Ιωάννης Ρούσσης. Σημειώσεις για την εργαστηριακή άσκηση ΑΝΑΛΥΣΗ ΓΑΛΑΚΤΟΣ του Εργαστηρίου Ανάλυσης και Τεχνολογίας Τροφίμων Καθηγητής Ιωάννης Ρούσσης Προσδιορισμοί Ειδικό βάρος Οξύτητα Στερεό υπόλειμμα Λακτόζη Έλεγχος παστερίωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ / A ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16 / 02 / 2014

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ / A ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16 / 02 / 2014 ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ / A ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16 / 02 / 2014 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α.1 έως Α.5 να γράψετε το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση δίπλα στον αριθμό της ερώτησης.

Διαβάστε περισσότερα

http://www.oc-praktikum.de

http://www.oc-praktikum.de NP 506 Οξείδωση του ανθρακενίου σε ανθρακινόνη KMn /Al C H 0 KMn C H 8 (78.) (58.0) (08.) Bιβλιογραφία Nüchter, M., ndruschka, B., Trotzki, R., J. Prakt. Chem. 000,, No. 7 Ταξινόµηση Τύποι αντιδράσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 19 ΙΟΥΝΙΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ Α

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων

Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων Β. ΜΕΤΑΘΕΤΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ Στις αντιδράσεις αυτές οι αριθμοί οξείδωσης όλων των στοιχείων που μετέχουν στην αντίδραση παραμένουν σταθεροί. Τέτοιες αντιδράσεις είναι οι: 1.

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 Μάθημα: Χημεία Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Πέμπτη, 28 Μαΐου, 2015 8:00 11:00

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 2. ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ Α. Θεωρητικό μέρος 1. Χρήση των μεταβολών των φάσεων στην ανάλυση Η μελέτη της χημικής ανάλυσης αρχίζει με μια από τις

ΑΣΚΗΣΗ 2. ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ Α. Θεωρητικό μέρος 1. Χρήση των μεταβολών των φάσεων στην ανάλυση Η μελέτη της χημικής ανάλυσης αρχίζει με μια από τις ΑΣΚΗΣΗ 2. ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ Α. Θεωρητικό μέρος 1. Χρήση των μεταβολών των φάσεων στην ανάλυση Η μελέτη της χημικής ανάλυσης αρχίζει με μια από τις παλιότερες παρατηρήσεις : Οι ουσίες λειώνουν και βράζουν

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 4 η : Χρωματογραφία

Άσκηση 4 η : Χρωματογραφία Άσκηση 4 η : ΑΣΚΗΣΕΙΣ 1. Εκχύλιση - Διήθηση Διαχωρισμός-Απομόνωση 2. Φασματοφωτομετρία Ποσοτικός Προσδιορισμός 3. Ποτενσιομετρία Ηλεκτροχημεία 4. Διαχωρισμός-Απομόνωση 5. Ταυτοποίηση Σακχάρων Χαρακτηριστικές

Διαβάστε περισσότερα

2. Χημικές Αντιδράσεις: Εισαγωγή

2. Χημικές Αντιδράσεις: Εισαγωγή 2. Χημικές Αντιδράσεις: Εισαγωγή ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: Η ιοντική θεωρία των διαλυμάτων Μοριακές και ιοντικές εξισώσεις Αντιδράσεις καταβύθισης Αντιδράσεις οξέων-βάσεων Αντιδράσεις οξείδωσης-αναγωγής Ισοστάθμιση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ

ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΗΜΕΡΑ: ΤΡΙΤΗ 11-11-2014 ΩΡΑ: 11:00-14:00 OMADA 3 Name: Celia Koutrafouri ΆΣΚΗΣΗ 10 (p.107-114) Εργαστηριακές Σημειώσεις Τίτλος Άσκησης: Φασματοφωτομετρικός Προσδιορισμός Σορβικού

Διαβάστε περισσότερα

Καθηγητής : ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΔΑΝΙΗΛ ΠΛΑΪΝΑΚΗΣ. Χημεία. Εργαστηριακή άσκηση ΑΣΠΡΟΠΥΡΓΟΣ

Καθηγητής : ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΔΑΝΙΗΛ ΠΛΑΪΝΑΚΗΣ. Χημεία. Εργαστηριακή άσκηση ΑΣΠΡΟΠΥΡΓΟΣ ΑΕΝ / ΑΣΠΡΟΠΥΡΓΟΥ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Καθηγητής : ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΔΑΝΙΗΛ ΠΛΑΪΝΑΚΗΣ Χημεία Εργαστηριακή άσκηση ΑΣΠΡΟΠΥΡΓΟΣ 2 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΟΥ 1 ΤΙΤΛΟΣ ΑΣΚΗΣΗΣ Προσδιορισμός περιεκτικότητας άγνωστου

Διαβάστε περισσότερα

Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους.

Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους. ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους. Διαλύτης: η ουσία που βρίσκεται σε μεγαλύτερη αναλογία

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. Αριθμός νετρονίων (n) Ca 20 40 CL - 17 18 H + 1 1 Cu + 63 34 Ar 22 18. Μαζικός αριθμός (Α) Αριθμός πρωτονίων (p + )

ΧΗΜΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. Αριθμός νετρονίων (n) Ca 20 40 CL - 17 18 H + 1 1 Cu + 63 34 Ar 22 18. Μαζικός αριθμός (Α) Αριθμός πρωτονίων (p + ) ΧΗΜΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ Α α) Να συμπληρωθεί ο παρακάτω πίνακας : ΣΤΟΙΧΕΙΟ Ατομικός αριθμός (Ζ) Μαζικός αριθμός (Α) β) Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής. Να επιλέξετε την σωστή απάντηση a) Σε ένα άτομο μικρότερη

Διαβάστε περισσότερα

- 87 - ΕΝΟΤΗΤΑ Θ ΣΥΝΘΕΣΗ ΕΣΤΕΡΩΝ

- 87 - ΕΝΟΤΗΤΑ Θ ΣΥΝΘΕΣΗ ΕΣΤΕΡΩΝ - 87 - ΕΝΟΤΗΤΑ Θ ΣΥΝΘΕΣΗ ΕΣΤΕΡΩΝ Οι εστέρες είναι μια κατηγορία οργανικών ενώσεων πολύ διαδεδομένη στη φύση, με γενικό τύπο: C R R' Πολλοί πτητικοί εστέρες έχουν έντονη, ευχάριστη οσμή και άρωμα φρούτων.

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Κ.Φ.Ε ΑΓΙΩΝ ΑΝΑΡΓΥΡΩΝ

Ε.Κ.Φ.Ε ΑΓΙΩΝ ΑΝΑΡΓΥΡΩΝ 2015 2016 Ε.Κ.Φ.Ε ΑΓΙΩΝ ΑΝΑΡΓΥΡΩΝ ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Αρχή του Le Chatelier Όταν μεταβάλλουμε ένα από τους συντελεστές ισορροπίας (συγκέντρωση, πίεση, θερμοκρασία) η θέση της ισορροπίας μετατοπίζεται προς εκείνη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2009 Ημερομηνία εξέτασης: Παρασκευή 29 Μαΐου 2009 Ώρα εξέτασης: 07:30

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 6: ΟΓΚΟΜΈΤΡΗΣΗ ΟΞΕΟΣ - ΒΑΣΕΩΣ

ΑΣΚΗΣΗ 6: ΟΓΚΟΜΈΤΡΗΣΗ ΟΞΕΟΣ - ΒΑΣΕΩΣ ΑΣΚΗΣΗ 6: ΟΓΚΟΜΈΤΡΗΣΗ ΟΞΕΟΣ - ΒΑΣΕΩΣ ΘΕΩΡΙΑ Οξέα, βάσεις, άλατα και εξουδετέρωση Γνωρίζουμε ότι ενώσεις οι οποίες διαλυόμενες στο νερό δίνουν κατιόντα υδρογόνου (πρωτόνια) είναι οξέα: ΗΑ Η + + Α Ενώσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Υπεύθυνος Εργαστηρίου: Δρ. Πέτρος Α. Ταραντίλης, Λέκτορας Δρ. Χρήστος Παππάς, Λέκτορας (βάσει Ν. 407/80) Δρ. Σοφία Κουλοχέρη, Επιστημονικός συνεργάτης Δρ. Αναστασία Μίχου, Επιστημονικός συνεργάτης Βάση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α. β Α. δ Α4. β Α5. α. Σύμφωνα με τη θεωρία Arrheius βάσεις είναι οι ενώσεις που όταν διαλυθούν στο νερό απελευθερώνουν ανιόντα

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman.

Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο τέλος

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ 1 Ο Για τις ερωτήσεις 1.1 1.4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί την σωστή απάντηση. 1.1. Στο μόριο του BeF 2 οι δεσμοί

Διαβάστε περισσότερα

Χημική Τεχνολογία. Ενότητα 4: Ογκομετρική Ανάλυση. Ευάγγελος Φουντουκίδης Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Τ.Ε.

Χημική Τεχνολογία. Ενότητα 4: Ογκομετρική Ανάλυση. Ευάγγελος Φουντουκίδης Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Τ.Ε. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Χημική Τεχνολογία Ενότητα 4: Ογκομετρική Ανάλυση Ευάγγελος Φουντουκίδης Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Τ.Ε. Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΧΗΜΕΙΑ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ÅÐÉËÏÃÇ

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΧΗΜΕΙΑ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ÅÐÉËÏÃÇ 1 Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΜΑ 1 ο ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Για τις ερωτήσεις 1.1-1.4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1.1. Οι παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα