Oδηγός Διατροφής για τη ρύθμιση του ΔΙΑΒΗΤΗ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Oδηγός Διατροφής για τη ρύθμιση του ΔΙΑΒΗΤΗ"

Transcript

1 EDE/PERIEXOMENA 31/1/ :09 μμ Σελίδα1 Oδηγός Διατροφής για τη ρύθμιση του ΔΙΑΒΗΤΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ HELLENIC DIABETES ASSOCIATION

2 EDE/PERIEXOMENA 31/1/ :09 μμ Σελίδα2 Εισαγωγικό σημείωμα Á appleëùô Û Ó ÂÏÊÔÈ Î È Ê ÏÔÈ ÛˆÛÙ È ÙÚÔÊ ÁÈ Ù ÙÔÌ ÌÂ È ÙË Â Ó È Ó applefi Ù appleèô ÛËÌ ÓÙÈÎ ÛËÌ ÙË ıâú appleâ ÙÔ. È È ÙÚÔÊÈÎ Û ÛÙ ÛÂÈ appleô ËÌÔÛÈÔappleÔÈÔ ÓÙ È Î Ù È ÛÙ Ì Ù Â Ó È applefiúúôè appleôï ÚÔÓË Ú - Ó Î È È ÚÎÔ appleúô ÏËÌ ÙÈÛÌÔ. μ ÛÈÎfi ÛÙfi Ô ÙË È ÈÙËÙÈÎ apple Ú Ì ÛË ÛÙÔ È ÙË Â Ó È Ô Î Ïfi ÌÂÙ ÔÏÈÎfi ÏÂÁ Ô, Ë Âapple Ù ÍË Î È È Ù ÚËÛË ÙÔ ÛˆÌ ÙÈÎÔ ÚÔ ÎÔÓÙ ÛÙ Ê ÛÈÔÏÔÁÈÎ fiúè Î È Ë Ú ıìèûë ÏÏˆÓ Û ÓÔ ÒÓ Î Ù ÛÙ ÛˆÓ, fiappleˆ Ë ÚÙËÚÈ Î apple ÚÙ ÛË, Ë ÛÏÈappleÈ ÈÌ Î.. ΔÔ ÙÔÌÔ ÌÂ È ÙË appleú appleâè Ó ÂappleÈÏ ÁÂÈ ÁÈÂÈÓ ÙÚÔÊ, Ó ÙÚÒÂÈ ÙË ÛˆÛÙ appleôûfiùëù Î È Ó ÁÂÓÈÎfi Ô ËÁfi ÁÈ ÙÔ ÛÎÔapplefi Ùfi Â Ó È Ë apple Ú Ì ÙË ÌÂÛÔÁÂÈ Î È ÙÚÔÊ. ÏÏËÓÈÎ È ËÙÔÏÔÁÈÎ Ù ÈÚÂ Û Ó ÔÓÙ ÙÈ Ú ÛÙËÚÈfiÙËÙ ÙË Ú ÛÎÂÙ È ÛÙËÓ Â ÚÈÛÙË ı ÛË Ó appleúôûê ÚÂÈ Ó ÛËÌ ÓÙÈÎfi Ô ıëì ÛÙÔ ÁÈ ÙÚÔ, È ÈÙÔÏfiÁÔ Î È fiûô applefi Ù Âapple ÁÁ ÏÌ Ù ÁÂ Ô Ó Û ÛË Ì ÙÔ È ÙË. apple ÛË appleôùâïâ Ú ÛÈÌÔ ÂÚÁ ÏÂ Ô ÛÙ ÙÔÌ ÌÂ È ÙË, appleô ÂappleÈı ÌÔ Ó Ó Û ÌÌÂÙ Ô Ó ÂÓÂÚÁ ÛÙÔÓ ÙÚfiappleÔ ÙË È ÙÚÔ- ÊÈÎ ÙÔ appleúôû ÁÁÈÛË, ÙÛÈ ÒÛÙÂ Ó appleúôû ÚÌfi Ô Ó ÙÔ ıâú appleâ ÙÈÎfi Û Ì ÛÙÈ Î ıëìâúèó ÌÂÙ ÏÏfiÌÂÓ apple ÈÙ ÛÂÈ Î È Ó ÌappleÔÚÔ Ó Ó appleâù Ô Ó ÙÔ ıâú appleâ ÙÈÎfi ÙÔ ÛÙfi Ô. ÙÔÓ Ô ËÁfi Ùfi È ÙÚÔÊ fiïâ Î È fiïôè ÔÈ ÂÓ È ÊÂÚfiÌÂÓÔÈ ÌappleÔÚÔ Ó Ó ÚÔ Ó Ú ÛÈÌ ÁÓÒÛÂÈ Î È appleïëúôêôú  ÁÈ ÙÔ Û Â È ÛÌfi ÂÓfi ÛˆÛÙÔ È ÈÙÔÏÔÁ Ô, Ì Û applefi ÌÈ appleïëıòú ÙÚÔÊ ÌˆÓ Î È È ÙÚÔÊÈÎÒÓ appleúôîï ÛÂˆÓ appleô Î ÎÏÔÊÔÚÔ Ó ÛÙËÓ ÂÏÏËÓÈÎ ÁÔÚ. ΔÔ È Ï Ô Ùfi appleôùâïâ Ó Û Á ÚÔÓÔ Î È apple Ú ÙËÙÔ ÂappleÈÛÙËÌÔÓÈÎfi ÚÁÔ Î È ÊÈÏÔ ÔÍÂ Ó Î Ï ÂÈ Ó ÌÂÁ ÏÔ ÎÂÓfi ÛÙËÓ ÏÏËÓÈÎ È ÏÈÔÁÚ Ê, Û ÂÙÈÎ Ì ÙË È ÙÚÔÊ ÛÙÔ È ÙË. Î Ì ÚÔ ÙÔ ÈÔÈÎËÙÈÎÔ Ì Ô Ï Ô ÙË, ÈÛı ÓÔÌ È È È ÙÂÚË Ú ÁÈ ÙËÓ ÔÏÔÎÏËÚˆÌ ÓË Ù appleúôûapple ıâè Î È ÂappleÈı ÌÒ Ó ÂÎÊÚ Ûˆ ıâúì  ÚÈÛÙ Â ÛÙË Û ÓÙ ÎÙÈÎ ÂappleÈÙÚÔapple ÙˆÓ È ËÙÔÏÔÁÈÎÒÓ ˆÓ Î È fiïˆó fiûˆó Û ÓÂÙ - ÏÂÛ Ó ÛÙËÓ ÏÔappleÔ ËÛË Ù ÙË Î ÔÛË. π È ÙÂÚ ÈÛı ÓÔÌ È ÙËÓ appleô Ú ˆÛË Ó ÙÔÓ Ûˆ fiùè, Ë Î ÔÛË Ù appleôùâïâ Î ÙÂÍÔ Ó applefióëì ÙË Á appleëù Î È ÂÎÏÂ- ÎÙ Û Ó ÏÊÔ Ú Ó ÚÈ Ó μ Ô, appleô Ì Í ˆÚÈÛÙfi ÏÔ Î È ÎfiappleÔ Û Ó Ï ÛÙË Û ÁÁÚ Ê Î È Â Â ÙËÓ Âapple ÏÂ Ë Î È ÂappleÈÌ ÏÂÈ ÛÙËÓ appleúôapple Ú ÛÎÂ Î È ÂÎÙ appleˆûë ÙÔ ÚÁÔ. Δ ÏÔ Â ÚÈÛÙÒ ÙËÓ Ù ÈÚ sanofi-aventis ÁÈ ÙË Ô ıâè ÙË ÛÙËÓ Î ÔÛË Ù, ˆ appleôîïâèûùèîfi ÔÚËÁfi. È ÙËÓ ÏÏËÓÈÎ È ËÙÔÏÔÁÈÎ Ù ÈÚ appleúfiâ ÚÔ Ú Ù ÚÔ ªappleÔ ÛÌappleÔ Ï 2 Οδηγός διατροφής για τη ρύθμιση του διαβήτη

3 EDE/PERIEXOMENA 31/1/ :09 μμ Σελίδα3 Á appleëùô Ó ÁÓÒÛÙÂ, H È ÙÚÔÊ ıâˆúâ Ù È ÎÚÔÁˆÓÈ Ô Ï ıô ÛÙË Ú ıìèûë ÙÔ ÙfiÌÔ ÌÂ Û Î ÚÒ Ë È ÙË. ÁÓÒÛË ÙË ıúâappleùèî Û ÛÙ ÛË ÙˆÓ ÙÚÔÊÒÓ Â Ó È ÙÔ ÎÏÂÈ ÙÔ ÔappleÔ Ô ÂappleÈÙÚ appleâè ÙË ÛˆÛÙ appleúôû ÚÌÔÁ ÙË Ê Ú- Ì Î ÙÈÎ ÁˆÁ, Ì ÛÙfi Ô ÙËÓ Âapple Ù ÍË Î Ï ÙÂÚˆÓ ÂappleÈapple ˆÓ ÌÂÙ ÁÂ Ì ÙÈÎÔ Û Î ÚÔ Î È, ÂappleÔ- Ì Óˆ, Î Ï ÙÂÚÔ ÁÏ Î ÈÌÈÎÔ ÂÏ Á Ô. appleèappleï ÔÓ, È ÎÔÏ ÓÂÈ Ù ÙÔÌ appleô ÂappleÈı ÌÔ Ó Ó ÛÔ Ó - ÚÔ ÛÙËÓ ÂappleÈÏÔÁ ÙˆÓ Ê ÁËÙÒÓ Ì ÌÈÎÚfiÙÂÚÔ ıâúìè ÈÎfi ÊÔÚÙ Ô. È ÁÈ ÙË Û ÁÁÚ Ê ÂÓfi È Ï Ô Ì ı Ì ÙË È ÙÚÔÊ ÍÂÎ ÓËÛ appleúèó applefi ÌÂÚÈÎ ÚfiÓÈ, fiù Ó appleúˆùô ËÌÔÛÈÂ Û Ì ÚıÚ ÛÙÔ appleâúèô ÈÎfi ÙË ÏÏËÓÈÎ È ËÙÔÏÔÁÈÎ Ù ÈÚ «È ËÙÔÏÔÁÈλ, Û ÂÙÈÎ Ì ÙË ıúâappleùèî Û ÛÙ ÛË ÙˆÓ ÙÚÔÊ ÌˆÓ,  ÔÌ ÓÔ fiùè ÂÓ apple Ú Ó Û ÁÎÂÓÙÚˆÌ Ó ÛÙÔÈ Â ÁÈ Ù appleúô fióù appleô Î ÎÏÔÊÔÚÔ Û Ó ÛÙËÓ ÏÏËÓÈÎ ÁÔÚ. Û ÏÏÔÁ appleïëúôêôúèòó Û ÂÙÈÎ Ì ÙË ıúâappleùèî Û ÛÙ ÛË ÙˆÓ appleúô fióùˆó ÙÔ ÂÌappleÔÚ Ô Â Â ˆ ÛÙfi Ô ÙËÓ ÂÓËÌ ÚˆÛË ÙˆÓ ÙfiÌˆÓ ÌÂ Û Î ÚÒ Ë È ÙË ÁÈ ÙËÓ appleâúèâîùèîfiùëù ÙˆÓ ÙÚÔÊ ÌˆÓ Û ٠ÓıÚ ÎÂ, Ï appleô Î È ıâúì Â, ÒÛÙÂ Ó Á ÓÂ- Ù È Ë apple Ú ÙËÙË appleúôû ÚÌÔÁ ÙË Ê ÚÌ Î ÙÈÎ ÙÔ ÁˆÁ. ŒÎÙÔÙÂ, Ë Û ÏÏÔÁ ÙˆÓ appleïëúôêôúèòó ÙÒÓ appleôù ÏÂÛÂ Ó Ó applefi ÙÔ Î ÚÈÔ ÛÙfi Ô ÙË ÂappleÈÙÚÔapple Û ÓÙ ÍË ÙˆÓ «È ËÙÔÏÔÁÈÎÒÓ ˆÓ». Δ ÛÙÔÈ Â Ù ÔappleÔ appleâúèï Ì ÓÔÓÙ È ÛÙÔ È Ï Ô appleúô Ú ÔÓÙ È Î Ú ˆ applefi appleïëúôêôú  appleô ÔÈ È ÔÈ ÂÙ ÈÚÂ Â Ì apple - Ú ÒÚËÛ Ó. È appleâú ÈÙ Úˆ appleëá appleô ÚËÛÈÌÔappleÔÈ ıëî Ó Ó Ê ÚÔÓÙ È ÛÙ È ÊÔÚ ÎÂÊ Ï È. appleèappleï ÔÓ appleïëúôêôú  ÁÈ ÙË Û ÛÙ ÛË ÔÚÈÛÌ ÓˆÓ appleúô fióùˆó ÓÂ Ú ıëî Ó ÛÙÈ ÂÙÈÎ ÙÂ ÙˆÓ ÙÚÔÊ ÌˆÓ. Ú appleâè Ó ÙÔÓÈÛÙ fiùè Ô o ËÁfi Ùfi ÂÓ Â Ó È appleï ÚË. Ó ÂÙ È Ù appleúô fióù Î appleôèˆó ÂÙ ÈÚÂÈÒÓ Ó ÌËÓ appleâúèï Ì ÓÔ- ÓÙ È ÛÙÔ È Ï Ô, ÏfiÁˆ ÌË ÁÎ ÈÚË ÓÙ applefiîúèûë ÙˆÓ ÙÂÏ ٠ˆÓ ÛÙËÓ ÎÎÏËÛ Ì. øûùfiûô, ÊÈÏÔ ÔÍÂ Ó appleôùâï ÛÂÈ Ó appleúòùô Ô ıëì ÙˆÓ ÛıÂÓÒÓ ÌÂ Û Î ÚÒ Ë È ÙË, ÙÔ ÔappleÔ Ô ı Ó ÓÂÒÓÂÙ È Ó ÙÔ, Ô Ùˆ ÒÛÙÂ Ó appleúôûê ÚÂÈ ÛÙÔ Ó ÁÓÒÛÙ ÙÔ ÙÈ appleèô Û Á ÚÔÓ appleïëúôêôú Â. ıâï Ó Â ÚÈÛÙ Ûˆ ıâúì ÙÔ Û ÓÂÚÁ Ù appleô Ô ıëû Ó ÛÙËÓ ÂÎapplefiÓËÛË ÙÔ ÙÔ È Ï Ô. π È ÈÙ Úˆ, fiìˆ, ı ıâï Ó ÂappleÈÛËÌ Óˆ ÙË ÛËÌ ÓÙÈÎ appleúôûêôú ÙÔ ÎÔ Ã ÚË ËÌÔÛıÂÓfiappleÔ ÏÔ, ÎÏÈÓÈÎÔ È ÈÙÔÏfiÁÔ, Ô ÔappleÔ Ô ÌÂ È È - ÙÂÚÔ ÏÔ Û Ó Ï ÛÙË Û ÏÏÔÁ ÛÙÔÈ Â ˆÓ Î È ÛÙË Û ÁÁÚ Ê ÙˆÓ appleâúèûûôù ÚˆÓ ÎÂÊ Ï ˆÓ ÙÔ È Ï Ô. ÂÓ Á ÓÂÈ Û ÓÂÈ- ÛÊÔÚ ÙÔ ÛÙËÓ ÏÔappleÔ ËÛË ÙÔ ÙÔ È Ï Ô Ù Ó Ô ÛÈ ÛÙÈÎ Î È Î ıôúèûùèî. ÚÈÛÙ Â ı ıâï Ó ÂÎÊÚ Ûˆ appleúô ÙÔÓ appleúfiâ ÚÔ Î È ÙÔ ÈÔÈÎËÙÈÎfi Û Ì Ô ÏÈÔ ÙË ÏÏËÓÈÎ È ËÙÔÏÔÁÈÎ Ù È- Ú ÁÈ ÙËÓ Ì ÚÈÛÙË Ô ıâè ÙÔ. appleèappleúfiûıâù, ı ıâï Ó Â ÚÈÛÙ Ûˆ ÙÈ ÂÙ ÈÚ  ÙÚÔÊ ÌˆÓ (Ì ÏÊ ËÙÈÎ ÛÂÈÚ ) LGIDA (fiìèïô UNILEVER), Δ (fiìèïô VIVARTIA), μ, GOODY'S, HBH, HAAGEN DAZS, KELLOGG S, MARS-Δƒ º Δ, Mc DONALD'S, ª μ, NESTLE, À À Î È º ÁÈ ÙËÓ ÌÂÛË ÓÙ applefiîúèûë ÛÙËÓ ÎÎÏËÛ Ì Î È ÙËÓ appleúôûêôú ÙˆÓ appleïëúôêôúèòó ÁÈ Ù appleúô fióù ÙÔ. Δ ÏÔ, ı ıâï Ó ÙÔÓ Ûˆ fiùè Ë Î ÔÛË ÙÔ ÙÔ È Ï Ô ÁÈÓ Ì ÙËÓ appleôîïâèûùèî ÔÚËÁ ÙË Ê ÚÌ Î ÙÈÎ ÂÙ ÈÚ SANOFI-AVENTIS ÙËÓ ÔappleÔ Â ÚÈÛÙÔ ÌÂ È È ÙÂÚ ÁÈ ÙËÓ appleúôûêôú ÙË. Ô ËÁfi Ùfi appleâ ı ÓÂÙ È ÛÂ È ÙÚÔ, ÓÔÛËÏ Ù, È ÈÙÔÏfiÁÔ Î È ÙÔÌ ÌÂ Û Î ÚÒ Ë È ÙË, Ì ÙËÓ appleúôû ÔÎ Ù ÛÙÔÈ Â appleô appleâúèï Ì ÓÔÓÙ È Û ÙfiÓ Ó Ê ÓÔ Ó Ú ÛÈÌ Î È Ó Û ÓÙÂÏ ÛÔ Ó ÛÙË Âapple Ù ÍË ÙˆÓ ÛÙfi ˆÓ Ì appleô Â Ó È Ô ÚÈÛÙÔ ÁÏ Î ÈÌÈÎfi ÏÂÁ Ô Î È Ë Î Ï appleôèfiùëù ˆ. Ú Ó ÚÈ Ó μ Ô Àapple ı ÓË Û ÓÙ ÍË ÂappleÈÙÚÔapple «È ËÙÔÏÔÁÈÎÒÓ ˆÓ» Οδηγός διατροφής για τη ρύθμιση του διαβήτη 3

4 EDE/PERIEXOMENA 31/1/ :09 μμ Σελίδα4 Διαβητολογική Εταιρεία Πρόεδρος: Μπούσμπουλας Σταύρος Αντιπρόεδρος: Ηρακλειανού Στέλλα Γραμματέας: Σωτηρόπουλος Αλέξης Συντακτική Επιτροπή «Διαβητολογικών Νέων» Επίτιμος Πρόεδρος: Αλιβιζάτος Ιωάννης Υπεύθυνη Σύνταξης: Βαζαίου Ανδριανή Γραμματέας: Δημοσθενόπουλος Χάρης Ταμίας: Μακρυλάκης Κωνσταντίνος Μέλη Αλαβέρας Αντώνης Δημητριάδης Γιώργος Μυγδάλης Ηλίας Παναγιώτου Θεμιστοκλής Φιλιππίδης Φίλιππος Μέλη Αλαβέρας Αντώνης Αναστασίου Ελένη Βασιλόπουλος Χάρης Ηρακλειανού Στέλλα Θυμέλλη Ιωάννα Ιωαννίδης Ιωάννης Κεφαλάς Νικόλαος Μπενρουμπή Μαριάννα Μητράκου Ασημίνα Νούτσου Μαρίνα copyright Το πνευματικό δικαίωμα της ΕΔΕ επί του παρόντος έργου αποκτάται χωρίς καμία διατύπωση και χωρίς την ανάγκη ρήτρας απαγορευτικής των προσβολών του. Επισημαίνεται πάντως ότι κατά τον νόμο 2121/93 (όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήμερα και την Διεθνή Σύμβαση της Βέρνης που έχει κυρωθεί με τον νόμο 100/1975) απαγορεύεται η αναδημοσίευση και γενικά η αναπαραγωγή του παρόντος έργου, αποθήκευσή του σε βάση δεδομένων, η αναμετάδοσή του σε μηχανική ή οποιαδήποτε άλλη μορφή, η φωτοανατύπωσή του και ηχοάφηση του με οποιοδήποτε τρόπο, τμηματικά ή περιληπτικά, στο πρωτότυπο ή σε μετάφραση ή άλλη διασκευή χωρίς απτή άδεια του δημιουργού. O δημιουργικός σχεδιασμός και η παραγωγή του Οδηγού Διατροφής για τη ρύθμιση του ΔΙΑΒΗΤΗ έγινε από την εταιρεία Λ. Μεσογείων Αθήνα Τηλ.: Fax: Οδηγός διατροφής για τη ρύθμιση του διαβήτη

5 EDE/PERIEXOMENA 31/1/ :09 μμ Σελίδα5 ÂÙ ÈÚ sanofi-aventis, ÌÈ applefi ÙÈ ÌÂÁ Ï ÙÂÚÂ Ê ÚÌ Î ÙÈÎ ÂÙ ÈÚ  apple ÁÎfiÛÌÈ, appleúˆùôappleôúâ ÛÙÔÓ ÙÔÌ ÙÔ Û Î ÚÒ Ë È ÙË Ù ÙÂÏ ٠85 ÚfiÓÈ. È ÂÚ ÓËÙ ÙË, Û fiïô ÙÔÓ ÎfiÛÌÔ, ÂÚÁ - ÔÓÙ È Û Ó Ò, ÁÈ Ó Ó Î Ï Ô Ó Î ÈÓÔÙfiÌ Ê ÚÌ Î Î È ıâú appleâ  appleô ı appleúôûê ÚÔ Ó Î Ï ÙÂÚË appleôèfiùëù ˆ ÛÙ ÙÔÌ ÌÂ È ÙË. sanofi-aventis ÛÙËÓ ÏÏ, Î Ù ÏÏÂÈ Î ıâ Ó Ù appleúôûapple ıâè Î È appleôûùëú ÂÈ Î ıâ ÂÓ ÚÁÂÈ appleô appleúô ÁÂÈ ÙËÓ Â ÈÛıËÙÔappleÔ ËÛË Î È ÙËÓ ÂÓËÌ ÚˆÛË ÙˆÓ ÙfiÌˆÓ ÌÂ È ÙË. Ù appleï ÛÈ Ù ÙË appleúôûapple ıâè, Â Ì ÛÙ ÔÚËÁÔ ÙÔ ÂÍ ÈÚÂÙÈÎÔ ÙÔ È Ï Ô, appleô appleúôûê ÚÂÈ ÔÏÔ- ÎÏËÚˆÌ ÓË ÂÓËÌ ÚˆÛË Á Úˆ applefi ÙÔ appleôï ÛËÌ ÓÙÈÎfi ı Ì ÙË ÛˆÛÙ È ÙÚÔÊ. Ì ÛÙÂ È È ÙÂÚ ÈÎ ÓÔappleÔÈËÌ ÓÔÈ appleô ÌappleÔÚÔ ÌÂ Ó Û Ì ÏÏÔ Ì ÎÈ ÂÌ ÛÙÔ ÚÁÔ ÙË ÏÏËÓÈÎ È - ËÙÔÏÔÁÈÎ Ù ÈÚÂ, Ì ÛÎÔapplefi Ó Êı ÛÂÈ Ùfi ÙÔ È Ï Ô Û fiûô ÙÔ Ó ÙfiÓ appleâúèûûfiùâú ÙÔÌ. Sanofi-aventis ÏÏ Ô ΧΟΡΗΓΟΣ Οδηγός διατροφής για τη ρύθμιση του διαβήτη 5

6 EDE/PERIEXOMENA 31/1/ :09 μμ Σελίδα6 Συντμήσεις - Επεξηγήσεις : αμμάρια ισοδ.: ισοδύναμο κ.γ.: κουταλιά γλυκού κ.σ.: κουταλιά σούπας λιπ.: λίπους ΠΟΠ.: πιστοποιημένη ονομασία προέλευσης ΣΔ: Σακχαρώδης Διαβήτης τεμ.: τεμάχιο υδατ.: υδατάνθρακες φλιτζ.: φλιτζάνι PUFA: (Polyunsaturated Fatty Acids) Πολυακόρεστα λιπαρά οξέα ΜUFA: (Monounsaturated Fatty Acids) Mονοακόρεστα λιπαρά οξέα Ερμηνεία χαρακτηρισμών που βρίσκονται στις ετικέτες τροφίμων: Χωρίς ζάχαρη (Sugar-Free): To τρόφιμο περιέχει λιγότερο από 0,5 αμμάρια ζάχαρη ανά μερίδα. Χωρίς νάτριο (Sodium-Free): To τρόφιμο περιέχει λιγότερο από 5 mg νατρίου (0,005 ) ανά μερίδα. Χαμηλού νατρίου (Low-Sodium): To τρόφιμο περιέχει λιγότερο από 140 mg νατρίου (0,140 ) ανά μερίδα. Xωρίς χοληστερόλη (Cholesterol-free): Το τρόφιμο περιέχει λιγότερο από 2 mg χοληστερόλης ανά μερίδα και 2 αμμάρια ή λιγότερο κορεσμένου λίπους ανά μερίδα. Χαμηλής χοληστερόλης (Low-Cholesterol): Το τρόφιμο περιέχει 20 mg ή λιγότερο χοληστερόλης ανά μερίδα και 2 αμμάρια ή λιγότερο κορεσμένου λίπους ανά μερίδα. Χωρίς λίπος (Fat-free): To τρόφιμο περιέχει λιγότερο από 0,5 αμμάρια λίπους ανά μερίδα. 6 Οδηγός διατροφής για τη ρύθμιση του διαβήτη

7 EDE/PERIEXOMENA 31/1/ :09 μμ Σελίδα7 Συνεργάτες Έκδοσης Με αλφαβητική σειρά Δρ. Αλαβέρας Αντώνης Παθολόγος, Αναπληρωτής Διευθυντής Α' Παθολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερυθρός Σταυρός Δρ. Βαζαίου Ανδριανή Παιδίατρος Αναπληρώτρια Διευθύντρια Α' Παιδιατρική Κλινική Επιστημονική Υπεύθυνος Διαβητολογικού Κέντρου, Νοσοκομείο Παίδων Π&Α Κυριακού Βερνίκου Μάρλεν Κλινική Διατροφολόγος, Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν Δημοσθενόπουλος Χάρης MMedSci., Κλινικός Διαιτολόγος - Βιολόγος, Προϊστάμενος Διαιτολογικού Τμήματος, Γενικό Νοσοκομείο Αθηνών Λαϊκό Ζέρβα Ουρανία Κλινική Διαιτολόγος Νοσοκομείο Παίδων Π&Α Κυριακού Καραθανάση Άναμπελ Φοιτήτρια Τμήματος ΤΕΙ Διατροφής Θεσσαλονίκης Λιάτης Σταύρος Παθολόγος, Επιμελητής Β, Α Προπαιδευτική Πανεπιστημιακή Παθολογική Κλινική Νοσοκομείο Λαϊκό Δρ. Μητράκου Ασημίνα Παθολόγος Τσουρά Έφη Φοιτήτρια Τμήματος ΤΕΙ Διατροφής Θεσσαλονίκης Δρ. Παπαδοπούλου Αλεξάνδρα Παιδίατρος - Γαστρεντερολόγος Αναπληρώτρια Διευθύντρια Α Παιδιατρική Κλινική Νοσοκομείο Παίδων Π&Α Κυριακού Οδηγός διατροφής για τη ρύθμιση του διαβήτη 7

8 EDE/PERIEXOMENA 31/1/ :09 μμ Σελίδα8 Περιεχόμενα 10 Ισοδύναμα τροφών 11 Μέτρηση των ισοδυνάμων της τροφής 20 Ισοδύναμα τροφών 28 Προϊόντα κατηγορίας Αρτοσκευασμάτων - Δημητριακών 29 Αρτοσκευάσματα 38 Δημητριακά πρωινού 54 Γαλακτοκομικά 55 Το γάλα στη διατροφή του διαβήτη 59 Δεδομένα για τη σύσταση των διαφόρων τύπων γιαουρτιού που υπάρχουν στην Ελληνική αγορά 70 Τυριά 76 Επιδόρπια / Παγωτά / Σοκολάτες 77 Παγωτά 93 Επιδόρπια 97 Σοκολάτες 104 Φρούτα - Χυμοί 105 Φρούτα και Χυμοί 114 Ροφήματα 115 Τι μπορεί να πίνει το άτομο με διαβήτη 120 Αλκοόλ και σακχαρώδης διαβητής 8 Οδηγός διατροφής για τη ρύθμιση του διαβήτη

9 EDE/PERIEXOMENA 31/1/ :10 μμ Σελίδα9 124 Φαγητά ελληνικής κουζίνας 125 Διατροφή και υγεία τη Σαρακοστή 130 Διατροφή και γιορτές 136 Fast food 138 Γρήγορο φαγητό (Fast Food) 148 Ελεύθερες τροφές 148 Τροφές που καταναλώνονται ελεύθερα 152 Γλυκαντικές ουσίες / Διαβητικά τρόφιμα 153 Γλυκαντικές ουσίες 156 Διαβητικά τρόφιμα: Είναι χρήσιμα και υγιεινά για τα διαβητικά άτομα; 160 Προϊόντα ελεύθερα γλουτένης 160 Κοιλιοκάκη και σακχαρώδης διαβήτης 170 Γλυκαιμικός δείκτης 171 Γλυκαιμικός Δείκτης: Ένας άγνωστος «Δείκτης» για το Διαβήτη και τη ρύθμιση του σωματικού βάρους 175 Παράγοντες που επηρεάζουν τις τιμές του Γλυκαιμικού Δείκτη Oδηγός διατροφής για τη ρύθμιση του ΔΙΑΒΗΤΗ 182 Χρήσιμα άρθρα για τη διατροφή 183 Η παραδοσιακή μεσογειακή Διατροφή: μια διατροφή γεμάτη υγεία και μακροζωία 188 Η σημασία του πρωινού στο Διαβήτη και την κάλυψη των διατροφικών αναγκών 193 Τι είναι τα προϊόντα τελικής γλυκοζυλίωσης (AGEs) και ποιά η σχέση τους με το σακχαρώδη διαβήτη 195 Οι νέες κατευθυντήριες οδηγίες της διατροφής από τους Μεγάλους Οργανισμούς 201 Η επίδραση της βήτα-γλυκάνης στην χοληστερόλη και τη ρύθμιση του σακχάρου 204 Διαιτητική Αντιμετώπιση της Διαβητικής Νεφροπάθειας Οδηγός διατροφής για τη ρύθμιση του διαβήτη 9

10 EDE/ISODYNAMATROFON_FINAL 27/2/ :29 μμ Σελίδα10 Iσοδύναμα τροφών Μέτρηση των ισοδυνάμων της τροφής È ÙÚÔÊ appleôùâïâ ÎÚÔÁˆÓÈ Ô Ï ıô ÛÙË Ú ıìèûë ÙÔ Û Î ÚÔ ÙˆÓ Ùfi- ÌˆÓ ÌÂ È ÙË ÛÂ Û Ó ÛÌfi Ì ÙËÓ Î Ù ÏÏËÏË Ê ÚÌ Î ÙÈÎ ÁˆÁ Î È ÙËÓ ÛÎËÛË. ÌÊˆÓ Ì ÙÈ Û Á ÚÔÓÂ Û ÛÙ ÛÂÈ, ÙÔ ÙÔÌÔ ÌÂ È ÙË ÌappleÔ- ÚÂ Ó Î Ù Ó ÏÒÛÂÈ ÌÂÁ ÏÔ Â ÚÔ ÙÚÔÊÒÓ Ì Û ÛÙo appleï ÛÈo ÌÈ ÁÈÂÈÓ È ÙÚÔÊ, ÙËÓ ÔappleÔ ÏψÛÙ ÛÙËÓ appleú ÁÌ ÙÈÎfiÙËÙ ı appleú appleâè Ó ÎÔÏÔ ıô Ó fiï Ù ÙÔÌ, ÓÂÍ ÚÙËÙ applefi ÙÔ Â Ó Ô Ó fi È È ÙË. øûùfiûô, Ë Ú ıìèûë ÙÔ ÌÂÙ ÁÂ Ì ÙÈÎÔ Û Î ÚÔ ÂÓ Â Ó È apple ÓÙ Â ÎÔÏË applefiıâûë ÁÈ Ù apple ÈÙÂ Ù È ÛˆÛÙfi appleôïôáèûìfi ÙË fiûë ÙË ÈÓÛÔ Ï ÓË ÙË ÓÙÈ È Ë- ÙÈÎ ÁˆÁ, ÒÛÙÂ Ó Î Ï ÊıÂ Ó ÏÔÁ Ë appleôûfiùëù Î È ÙÔ Â Ô ÙË ÙÚÔ- Ê appleô appleúfiîâèù È Ó Î Ù Ó ÏˆıÂ. Ì ÙÚËÛË ÙˆÓ ÈÛÔ Ó ÌˆÓ ÙˆÓ - Ù ÓıÚ ÎˆÓ ÙË ÙÚÔÊ Â Ó È ÌÈ Ì ıô Ô appleô ÂappleÈÙÚ appleâè Ó appleôïôáèûıâ Ë fiûë ÙË apple ÈÙÔ ÌÂÓË ÈÓÛÔ Ï ÓË ÁÈ ÙËÓ Î Ï Ë ÙˆÓ Ó ÁÎÒÓ ÙÔ Á - Ì ÙÔ Ì ÌÂÁ Ï ÙÂÚË ÎÚ ÂÈ, ÒÛÙÂ Ó ÌÂȈıÂ Ë È Î Ì ÓÛË ÙÔ ÌÂÙ - ÁÂ Ì ÙÈÎÔ Û Î ÚÔ, appleâúèôú ÔÓÙ ÙË Û ÓfiÙËÙ ÙˆÓ appleâúáï Î ÈÌÈÎÒÓ ÙˆÓ appleôáï Î ÈÌÈÎÒÓ ÂappleÂÈÛÔ ˆÓ Ì ÙÂÏÈÎfi appleôù ÏÂÛÌ ÙË ÂÏÙ ˆÛË ÙÔ ÁÏ - Î ÈÌÈÎÔ ÂÏ Á Ô. Ì ıô Ô Ù ÂappleÈÙÚ appleâè ÌÂÁ Ï ÙÂÚË ÂÏ ıâú ˆ appleúô ÙËÓ ÂappleÈÏÔÁ ÙÔ Â Ô, ÙË appleôûfiùëù ÙË ÙÚÔÊ Î È ÙÔ ÚfiÓÔ ÙÔ Á - Ì ÙÔ, apple Ú ÔÓÙ ÌÂÁ Ï ÙÂÚË Â ÂÏÈÍ ÛÙÔ Î ıëìâúèófi appleúfiáú ÌÌ ÙˆÓ Ùfi- ÌˆÓ ÌÂ Û Î ÚÒ Ë È ÙË. appleèappleúfiûıâù, Ë ÁÓÒÛË ÙˆÓ ÈÛÔ Ó ÌˆÓ, ÏÏ Î È ÙˆÓ ıâúì ˆÓ appleô Ô Ó Ù È ÊÔÚ ÙÚfiÊÈÌ ÔËı Î È ÂΠÓÔ appleô ÂappleÈı ÌÔ Ó Ó ÛÔ Ó ÚÔ È ÙËÚÒÓÙ appleôèfiùëù ÛÙË ˆ ÙÔ. Ù ÎÂ- Ê Ï È appleô ı ÎÔÏÔ ı ÛÔ Ó appleâúèáú ÊÔÓÙ È ÔÈ ÁÂÓÈÎ Ú ÙË ÌÂıfi Ô, ÓÔÓÙ È apple Ú Â ÁÌ Ù appleôïôáèûìô ÙË fiûë ÙË ÈÓÛÔ Ï ÓË Î È apple Ú Ô- ÓÙ È Ú ÛÈÌ appleïëúôêôú  ÁÈ Ù ıúâappleùèî Û ÛÙ ÙÈÎ Î È ÙÔÓ appleúôû ÈÔÚÈ- ÛÌfi ÙˆÓ ÈÛÔ Ó ÌˆÓ ÙˆÓ È ÊfiÚˆÓ ÙÚÔÊÒÓ. 10 Οδηγός διατροφής για τη ρύθμιση του διαβήτη

11 EDE/ISODYNAMATROFON_FINAL 27/2/ :29 μμ Σελίδα11 Μέτρηση των ισοδυνάμων της τροφής ÔÈÔÈ Â Ó È ÔÈ ÛÙfi ÔÈ ÙË ıâú appleâ ÛÙ ÙÔÌ ÌÂ ; Ο στόχος της θεραπείας στα άτομα με ΣΔ είναι να διατηρούνται τα επίπεδα του σακχάρου αίματος όσο το δυνατόν πλησιέστερα στα φυσιολογικά αποφεύγοντας τις οξείες επιπλοκές της νόσου, όπως την υπογλυκαιμία ή την κετοξέωση, έχοντας, όμως, καλή ποιότητα ζωής. Το τελευταίο σημαίνει ότι το άτομο με ΣΔ αισθάνεται συχνά την ανάγκη της ελευθερίας ως προς το είδος της διατροφής του αλλά και ως προς το χρονοδιάαμμα των γευμάτων και των ενέσεων εξασφαλίζοντας με αυτόν τον τρόπο μεγαλύτερη ευκαμψία στο καθημερινό του πρόαμμα. ÔÈfi Û Ì ÈÓÛÔ ÏÈÓÔıÂÚ appleâ ÂappleÈÙÚ appleâè ÙË ÌÂ- Á Ï ÙÂÚË ÂÏÂ ıâú ÛÙÔ appleúfiáú ÌÌ È ÙÚÔÊ ; Τα άτομα που ακολουθούν σχήμα με μείγμα δύο ενέσεων ταχείας/υπερταχείας και μέσης δράσης ινσουλίνης πρωί-βράδυ ή ακόμα εκείνοι που ακολουθούν σχήμα 3 ενέσεων (μείγμα ταχείας/υπερταχείας και μέσης δράσης ινσουλίνης το πρωί, ταχείας/υπερταχείας δράσης το μεσημέρι και μείγμα ταχείας/υπερταχείας και μέσης δράσης ινσουλίνης το βράδυ) έχουν μικρότερη ελευθερία και ως προς το είδος της διατροφής αλλά και ως προς το χρονοδιάαμμα των ενέσεων. Τα σχήματα αυτά είναι πιο δύσκαμπτα και δεν επιτρέπουν τη διατροφική ευελιξία που αναζητούν πολλές φορές τα άτομα με διαβήτη. Τα σχήματα των δύο ενέσεων συνήθως ακολουθούνται από μικρά παιδιά τα οποία επιθυμούν συχνά γεύματα χωρίς, ωστόσο, μεγάλο αριθμό ενέσεων. Αντίθετα, το σύστημα ινσουλινοθεραπείας που επιτρέπει τη μεγαλύτερη ευελιξία στη διατροφή είναι το εντατικοποιημένο, στο οποίο εντάσσεται το σχήμα των πολλαπλών ενέσεων ή το σύστημα της συνεχούς υποδόριας έγχυσης ινσουλίνης με αντλία, υπό την προϋπόθεση της δυνατότητας προσαρμογής της δόσης της ινσουλίνης στο είδος και την ποσότητα του γεύματος που ακολουθεί έτσι ώστε να αποφεύγεται η μεταγευματική υπεργλυκαιμία ή υπογλυκαιμία. Ó È ÛˆÛÙfi Ó appleôïôá ÂÙ È Ë fiûë ÙË ÈÓÛÔ Ï ÓË ÂÌappleÂÈ- ÚÈÎ ; Πολλές φορές τα άτομα με ΣΔ υπολογίζουν τη δόση της ταχείας ή υπερταχείας δράσης ινσουλίνης εμπειρικά που δεν σημαίνει αναγκαστικά και αποτελεσματικά. Για την αποτελεσματική χορήγηση της ινσουλίνης θα πρέπει 1ον οι υδατάνθρακες της τροφής να μοιράζονται στα γεύματα και 2ον η δόση της ινσουλίνης να υπολογίζεται ανάλογα με τους υδατάνθρακες του κάθε γεύματος. Θα πρέπει, επομένως, το άτομο με διαβήτη να εκπαιδευθεί ώστε να αναγνωρίζει πόσους υδατάνθρακες περιέχει το γεύμα του και να τους μετατρέπει σε κάποιες μονάδες (που ονομάζονται ισοδύναμα η αμμάρια υδατανθράκων) ώστε να μπορεί να υπολογίσει τη δόση της ινσουλίνης που απαιτείται για το γεύμα του. Απαραίτητη προϋπόθεση είναι να γνωρίζει τη δόση της ινσουλίνης που απαιτείται ανά ισοδύναμο υδατανθράκων, πληροφορία δηλαδή που θα καθορισθεί από τον θεράποντα ιατρό του. Στη διαμόρφωση της ολικής δόσης της ινσουλίνης του γεύματος θα πρέπει, επίσης, να προστεθεί και η ποσότητα ινσουλίνης που απαιτείται για τη διόρθωση του επι- Οδηγός διατροφής για τη ρύθμιση του διαβήτη 11

12 EDE/ISODYNAMATROFON_FINAL 27/2/ :29 μμ Σελίδα12 Iσοδύναμα τροφών πέδου του σακχάρου. Αυτό είναι απαραίτητο εάν έχουμε υψηλό σάκχαρο πριν από το γεύμα που είναι εκτός των στόχων που μας έχει καθορίσει ο ιατρός μας. Για να μπορέσουμε να υπολογίσουμε τη δόση που απαιτείται για τη διόρθωση του σακχάρου θα πρέπει να γνωρίζουμε την ευαισθησία του οργανισμού μας στην ινσουλίνη (ή αλλιώς πόσο μας κατεβάζει το σάκχαρο η μία μονάδα ινσουλίνης), πληροφορία που επίσης θα πρέπει να μας δώσει ο θεράπων ιατρός μας. ÔÈ Â Ó È Ë ÌÔÓ Ì ÙÚËÛË ÙˆÓ Ù ÓıÚ - ÎˆÓ ÙË ÙÚÔÊ ; Για να υπάρχει κοινός πόλος επικοινωνίας θεωρούμε ότι η συγκεκριμένη μονάδα είναι το ισοδύναμο των υδατανθράκων. Ορίζουμε ως ένα ισοδύναμο την ποσότητα της τροφής που περιέχει 15 αμμάρια υδατανθράκων. ÔÈ Â Ó È Ù Û ÛÙ ÙÈÎ ÙˆÓ ÙÚÔÊÒÓ; Τρία είναι τα συστατικά των τροφών: οι υδατάνθρακες, οι πρωτεΐνες και τα λίπη. Οι υδατάνθρακες είναι συστατικό της τροφής που αποτελείται από ένα ή περισσότερα μόρια σακχάρου και είναι οι κύριοι υπεύθυνοι για την αύξηση του σακχάρου μετά το γεύμα. Βρίσκονται στο ψωμί και τις αμυλούχες τροφές, τα όσπρια, τα ζυμαρικά, το ρύζι, τις πατάτες, τα φρούτα, τη ζάχαρη, το γάλα, τα γλυκά, τα σιρόπια, τις μαρμελάδες. Ένα αμμάριο υδατανθράκων παρέχει 4 θερμίδες. Οι άλλες δύο κατηγορίες συστατικών της τροφής είναι οι πρωτεΐνες και τα λίπη. Στις πρωτεΐνες εντάσσεται το κρέας, το ψάρι, τα μαλάκια, τα οστρακοειδή, το κοτόπουλο, τα λουκάνικα, τα αυγά, το τυρί. Πρωτεΐνες υπάρχουν ακόμα στα φασόλια, τον αρακά και τις φακές. Τα αμυλώδη τρόφιμα και τα λαχανικά έχουν επίσης μικρή ποσότητα πρωτεϊνης. Ο οργανισμός χρησιμοποιεί τις πρωτεΐνες για αύξηση και ενέργεια. Οι πιο πολλοί άνθρωποι καταναλώνουν περισσότερες πρωτεϊνες από όσες χρειάζεται ο οργανισμός τους. Ένα αμμάριο πρωτεϊνης δίνει 4 θερμίδες. Στα λίπη ανήκουν το ελαιόλαδο, οι ελιές, το βούτυρο, τα σπορέλαια, οι μαργαρίνες, οι ξηροί καρποί. Λίπος υπάρχει επίσης στο κρέας, το ψάρι, τα πουλερικά, τα λουκάνικα, τα γαλακτοκομικά (όταν δεν είναι αποβουτυρωμένα), καθώς και σε όλα τα προϊόντα που παρασκευάζονται από βούτυρο, ελαιόλαδο ή μαργαρίνη. Ένα αμμάριο λίπους παρέχει 9 θερμίδες. Η κατανάλωση μεγάλης ποσότητας λίπους έχει άσχημες συνέπειες στο βάρος. Υπάρχουν πολλές τροφές όπως το γάλα, το γιαούρτι κλπ που είναι μεικτές, δηλαδή περιέχουν και τα τρία συστατικά (πρωτεΐνες, υδατάνθρακες και λίπη). Οι πρωτεΐνες και τα λίπη δεν επηρεάζουν άμεσα το μεταγευματικό σάκχαρο, αλλά έμμεσα, διότι καθυστερούν την απορρόφηση του σακχάρου με αποτέλεσμα να ανεβαίνει το σάκχαρο ώρες μετά τη λήψη της συγκεκριμένης τροφής. Επιπρόσθετα, ένα μέρος των πρωτεϊνών μετατρέπεται στον οργανισμό μας σε σάκχαρο, αλλά το ποσό αυτό είναι μικρό. Τα λαχανικά και τα φρούτα έχουν ίνες που είναι άπεπτοι υδατάνθρακες δηλαδή δεν απορροφώνται. Η παρουσία των ινών έχει ευεργετική δράση διότι καθυστερεί την απορρόφηση του σακχάρου με αποτέλεσμα τη βελτίωση των μεταγευματικών επιπέδων σακχάρου αίματος. Επιπλέον, οι ίνες μειώνουν την απορρόφηση των λιπών με αποτέλεσμα να βελτιώνουν τα επίπεδα των λιπιδίων στο αίμα. Œ ÂÈ ÛËÌ Û ÙÔ Â Ô ÙÔ Ï appleô ÛÙË È ÙÚÔÊ ; Υπάρχουν διαφορετικά είδη λιπαρών οξέων. Τα κορεσμένα, τα μονοακόρεστα, τα πολυακόρεστα, τα τρανς λιπαρά οξέα. Τα κορεσμένα λίπη βρίσκονται κυρίως στα ζωϊκά προϊόντα, όπως το κρέας, το γάλα, τα τυριά, το γιαούρτι αλλά και την καρύδα και το φοινικέλαιο. Τα τρανς λιπαρά οξέα είναι υδρογονωμένα λιπαρά οξέα στα οποία έχει τροποποιηθεί το αρχικό μόριο ώστε να αποκτούν ιδιότητες που επιτρέπουν μεγαλύτερο χρόνο ζωής στα προϊόντα. Βρίσκονται κυρίως στις σκληρές μαργαρίνες και τα τηγανιτά. Τα τρανς λιπαρά οξέα και τα κορεσμένα αυξάνουν τα επίπεδα της ολικής χοληστερόλης και της κακής χοληστερόλης (LDL-χοληστερόλης). Επιπρόσθετα, 12 Οδηγός διατροφής για τη ρύθμιση του διαβήτη

13 EDE/ISODYNAMATROFON_FINAL 27/2/ :29 μμ Σελίδα13 τα τρανς λιπαρά οξέα μειώνουν τα επίπεδα της καρδιοπροστατευτικής χοληστερόλης (HDL-χοληστερόλη) και αυξάνουν εκείνα της Lp(a) που είναι μια λιποπρωτεΐνη που σχετίζεται με την αθηρωσκλήρωση (δηλαδή με τις πλάκες εκείνες που ευθύνονται για τα καρδιαγγειακά επεισόδια). Τα πιο υγιεινά είναι τα μονοακόρεστα λιπαρά οξέα που βρίσκονται κυρίως στο ελαιόλαδο, προϊόν της ελληνικής γής. Επίσης, μονοακόρεστα βρίσκονται στο φυστικέλαιο, το έλαιο των ξηρών καρπών, το φυστικοβούτυρο, το αβοκάντο και το έλαιο από γογγύλια. Ακολουθούν τα πολυακόρεστα λιπαρά οξέα ως επόμενη εναλλακτική λύση, που βρίσκονται στα διάφορα σπορέλαια όπως το αραβοσιτέλαιο, το ηλιέλαιο, το σησαμέλαιο και το σογιέλαιο. Τα ω-3 λιπαρά οξέα είναι ένα είδος πολυακόρεστων λιπαρών οξέων που βρίσκονται κυρίως στα ψάρια και μάλιστα τα παχειά όπως ο σολωμός, η ρέγγα,το σκουμπρί, η πέστροφα, ο τόνος, το λιθρίνι, τα μύδια, οι γαρίδες, τα στρείδια, τα καβούρια, τα καλαμάρια, ο βακαλάος κ.ά. Τα ω-3 λιπαρά οξέα έχουν καρδιοπροστατευτική δράση γι'αυτό και οι συστάσεις είναι τροφές που περιέχουν ω-3 λιπαρά οξέα να καταναλώνονται 2-3 φορές την εβδομάδα. Οι μελέτες έχουν δείξει ότι η χρήση τους σε άτομα με ΣΔ και υψηλά τριγλυκερίδια βοηθά στη μείωση των τριγλυκεριδίων καθώς και της συγκολλητικότητας των αιμοπεταλίων προστατεύοντας από το σχηματισμό θρόμβου. Λόγω των ιδιοτήτων των κορεσμένων και των τρανς λιπαρών οξέων, εάν καταναλώνονται σε μεγάλες ποσότητες εβδομαδιαίως αυξάνουν τον κίνδυνο των καρδιαγγειακών νοσημάτων. Για το λόγο αυτό τροφές που περιέχουν κορεσμένα και τρανς λιπαρά οξέα είναι στην κορυφή της διαιτητικής πυραμίδας, δηλαδή θα πρέπει να καταναλώνονται με μικρότερη συχνότητα σε σχέση με εκείνες που περιέχουν μονοακόρεστα λιπαρά οξέα. Αυτό το φιλέτο δεν υπολογίζεται ÀappleÔÏÔÁ Ô ÌÂ Ù ÈÛÔ Ó Ì ÛÂ fiï Ù Û ÛÙ ÙÈÎ ÙˆÓ ÙÚÔÊÒÓ ÁÈ ÙÔÓ Î ıôúèûìfi ÙË fiûë ÙË ÈÓ- ÛÔ Ï ÓË ; Με τη μέθοδο που προτείνεται υπολογίζονται οι υδατάνθρακες της τροφής, όχι όμως οι πρωτεΐνες ή το λίπος, εάν είναι σε μικρή ποσότητα. Τις πρωτεΐνες τις συνυπολογίζουμε στην τροφή μας, εάν η ποσότητα του κρέατος ή του κοτόπουλου υπερβαίνει τα 120 αμμάρια (πίνακας 1). Στην προκειμένη περίπτωση δεν υπολογίζουμε ξεχωριστά τα ισοδύναμα πρωτεϊνών αλλά προσθέτουμε για κάθε 120 αμμάρια κρέατος ή κοτόπουλου ένα ισοδύναμο υδατανθράκων στο σύνολο των ισοδυνάμων των υδατανθράκων που υπολογίσαμε για το γεύμα μας. Το ψάρι είναι τροφή περιορισμένης περιεκτικότητας σε λίπος και πρέπει να συνυπολογίζεται εάν η ποσότητα υπερβαίνει τα 150 αμμάρια, ιδίως εάν είναι τηγανιτό. Όταν η τροφή μας περιέχει μεγάλη περιεκτικότητα σε λίπος, όπως είναι οι τροφές των φαστ φουντ, τα τηγανιτά, τα πανέ, οι τυρόπιτες, οι σπανακόπιτες, λουκανικόπιτες και γενικώς οτιδήποτε παρασκευάζεται με φύλλο σφολιάτας, ή περιέχει τυριά ή αλλαντικά, όπως η πίτσα, τα σουφλέ, τα σουβλάκια με λαδωμένη πίτα, οι παραδοσιακές πίτες κλπ θα πρέπει να υπολογίσουμε το λίπος υπό τη μορφή ισοδυνάμων υδατανθράκων. Βεβαίως, για όσους αγαπούν τη λεπτομέρεια καλό είναι να γνωρίζουν ότι, όπως οι υδατάνθρακες μποπίνακας 1 Αυτό το φιλέτο χρειάζεται να υπολογιστεί Οδηγός διατροφής για τη ρύθμιση του διαβήτη 13

14 EDE/ISODYNAMATROFON_FINAL 27/2/ :29 μμ Σελίδα14 Iσοδύναμα τροφών ρούν να μετρηθούν σε ισοδύναμα, το ίδιο ισχύει για τις πρωτεΐνες και τα λίπη. Ένα ισοδύναμο πρωτεΐνης είναι η ποσότητα της τροφής που περιέχει 7 αμμάρια πρωτεΐνης και βρίσκεται σε 30 αμμάρια κρέας, ψάρι ή κοτόπουλο κλπ. Ένα ισοδύναμο λίπους είναι η ποσότητα της τροφής που περιέχει 5 αμμάρια λίπους και βρίσκεται σε μια κουταλιά του γλυκού λάδι, σπορέλαια, βούτυρο κλπ. Ωστόσο, όταν πρόκειται να υπολογισθεί η ινσουλίνη για το φαγητό δεν αθροίζουμε τα ισοδύναμα πρωτεϊνης ή λίπους μαζί με εκείνα των υδατανθράκων. Υπολογίζουμε μόνον εκείνα των υδατανθράκων, αλλά όπως αναφέρθηκε παραπάνω, όταν η ποσότητα των πρωτεϊνών ή του λίπους είναι σημαντική, τότε συνυπολογίζεται στον προσδιορισμό των υδατανθράκων της τροφής, αλλά με αύξηση του ολικού αριθμού των υδατανθράκων ως εξής: για κάθε 4 ισοδύναμα πρωτεΐνης, όταν αναφερόμαστε στο κρέας (120 αμμάρια ) ή για κάθε 5 ισοδύναμα, όταν αναφερόμαστε στο ψάρι (150 αμμάρια) προσθέτουμε ένα ισοδύναμο υδατανθράκων. Προκειμένου για λίπος, για κάθε 3 ισοδύναμα λίπους (1 κουταλιά της σούπας λάδι=15 ml) προσθέτουμε ένα ισοδύναμο υδατανθράκων. ˆ ı appleôïôá ÛÔ ÌÂ Ù ÈÛÔ Ó Ì ÂÓfi ÏÈapple - ÚÔ Ê ÁËÙÔ fiappleˆ Â Ó È Ë apple ÙÛ ÙÔ ÛÔ Ï ÎÈ; Για παράδειγμα θα υπολογίσουμε τον αριθμό των ισοδυνάμων σε 3 κομμάτια οικογενειακής πίτσας (από ένα σύνολο 8 κομματιών). Θεωρούμε ότι ένα κομμάτι πίτσας έχει 2 ισοδύναμα λόγω του ψωμιού. Επομένως, τα 3 κομμάτια έχουν 3 x 2 ισοδύναμα =6 ισοδύναμα. Όμως, λόγω της παρουσίας του λίπους θα προσθέσουμε 2 ακόμα ισοδύναμα και θα θεωρήσουμε ότι θα καταναλωθούν συνολικά 8 ισοδύναμα (δηλαδή υπολογίζουμε το κάθε κομμάτι πίτσας στην πραγματικότητα ως 2,7 ισοδύναμα). Το ίδιο ισχύει και για το σουβλάκι με πίτα που είναι λαδωμένη. Ενώ ένα απλό σουβλάκι με πίτα αλάδωτη έχει 3 ισοδύναμα (2 για το ψωμί και 1 για το περιεχόμενο), το σουβλάκι με τη λαδωμένη πίτα έχει 5 ισοδύναμα λόγω του λίπους. ˆ ı appleôïôá ÛÔ ÌÂ Ù ÈÛÔ Ó Ì ÛÙ Ï - ÓÈÎ ÙÈ Û Ï ÙÂ ; Προκειμένου για λαχανικά και σαλάτες θεωρούμε ότι είναι ελεύθερα σε μικρές ποσότητες. Δεν θα πρέπει να λησμονούμε, όμως, ότι 100 αμμάρια λαχανικών έχουν 5 αμμάρια υδατάνθρακες, δηλαδή ισοδυναμούν με ένα κουτάλι του γλυκού ζάχαρη. Εάν, επομένως, πρόκειται να φάμε μια μεγάλη ντοματοσαλάτα θα πρέπει να υπολογίσουμε ότι τα πχ. 300 αμμάρια ντομάτας είναι 1 ισοδύναμο. appleú appleâè ÙÔ ÙÔÌÔ ÌÂ Ó ÂÈ appleôèîèï ÛÙÔ Ê ÁËÙfi ÙÔ ; Το άτομο με ΣΔ δεν θα πρέπει μονομερώς να καταναλώνει ορισμένα συστατικά των τροφών. Μέσα στο πλαίσιο της υγιεινής διατροφής καλό είναι να υπάρχει ποικιλία και ισορροπία μεταξύ των διαφόρων συστατικών της τροφής. Σύμφωνα με τις διεθνείς συστάσεις το διαιτολόγιο ενός διαβητικού ατόμου θα πρέπει να περιέχει πρωτεΐνες, υδατάνθρακες και λίπη σε αναλογία που να καλύπτουν το 15%, 55% και 30% αντίστοιχα της ημερήσιας θερμιδικής κάλυψης. Η ισορροπία είναι απαραίτητη γιατί η κατανάλωση μεγάλης ποσότητας υδατανθράκων μπορεί να οδηγήσει σε αύξηση του μεταγευματικού σακχάρου, μεγάλης ποσότητας πρωτεϊνών μπο- 14 Οδηγός διατροφής για τη ρύθμιση του διαβήτη

15 EDE/ISODYNAMATROFON_FINAL 27/2/ :30 μμ Σελίδα15 ρεί να επιβαρύνει τη νεφρική λειτουργία, ενώ μεγάλης ποσότητας λίπους μπορεί να οδηγήσει σε αύξηση του βάρους. ˆ ı appleôïôá ÛÔ ÌÂ ÙË fiûë ÙË ÈÓÛÔ Ï ÓË ÙÔ ÁÂ Ì ÙÔ ; Στο παράδειγμα αυτό θα θεωρήσουμε ότι ένα άτομο με ΣΔ πρόκειται να καταναλώσει ένα πρωινό γεύμα που αποτελείται π.χ : 1) από ένα ποτήρι γάλα 240 ml, 2) ένα φλιτζάνι κόρν φλέϊκς και 3) ένα ποτήρι χυμό πορτοκαλιού. Το πρωινό του σάκχαρο είναι 150 mg/dl. Εάν θεωρήσουμε ότι η πληροφορία που έχει από τον θεράποντα ιατρό του είναι ότι για κάθε ισοδύναμο υδατανθράκων χρειάζεται 1,5 μονάδες ινσουλίνης, ενώ η ευαισθησία του στην ινσουλίνη είναι 40 (δηλαδή η μία μονάδα ινσουλίνης κατεβάζει το σάκχαρο στο συγκεκριμένο άτομο κατά 40 mg/dl) τότε η δόση που θα πρέπει να υπολογίσει για το γεύμα του θα βρεθεί μετά από τα ακόλουθα 3 στάδια: Ù ÈÔ 1Ô. ÀappleÔÏÔÁÈÛÌfi ÙË ÈfiÚıˆÛË Για να διορθώσει το σάκχαρό του θα πρέπει να κατεβάσει την τιμή του σακχάρου στα 100 mg/dl. Άρα 150 mg/dl (υπάρχον σάκχαρο) mg/dl (επιθυμητός στόχος) = 50 mg/dl. Eάν η μία μονάδα κατεβάζει το σάκχαρο κατά 40 mg/dl τότε για να κατεβάσει το σάκχαρο κατά 50 mg/dl θέλει 50/40=1,25 μονάδες ινσουλίνη. Ù ÈÔ 3Ô. ÀappleÔÏÔÁÈÛÌfi ÙÂÏÈÎ fiûë ÈÓÛÔ Ï ÓË Θα πρέπει να προστεθεί η δόση για τη διόρθωση του σακχάρου που είναι στο παράδειγμα αυτό 1,25 μονάδες και η δόση για την κάλυψη του γεύματος που είναι 7,5 μονάδες: 1,25+7,5 =8,75 μονάδες είναι η δόση που πρέπει να κάνει το άτομο αυτό. Σημειωτέον ότι εάν το άτομο έχει αντλία ινσουλίνης, μπορεί να δώσει τη δόση της ινσουλίνης με δεκαδικά στοιχεία δηλαδή 8,7 μονάδες, διαφορετικά εάν χρησιμοποιεί πένα ινσουλίνης θα στρογγυλέψει το νούμερο προς τα πάνω, δηλαδή θα υπολογίσει 9 μονάδες) Εάν πρόκειται να ακολουθήσει άσκηση, είναι δυνατόν να αφαιρεθεί από τη δόση της ινσουλίνης που υπολογίσθηκε 10 ή 20% της ολικής δόσης ή ακόμα περισσότερο (εξαρτάται από το είδος, την ένταση και την διάρκεια της άσκησης). Πχ. στο παραπάνω παράδειγμα: Έάν το άτομο πρόκειται να ασκηθεί μετά το γεύμα για το οποίο υπολογίσαμε δόση 8,7 μονάδες θα πρέπει να αφαιρέσει από τη δόση 0,87 μονάδες (δηλ. το 10% του 8,7) και η ολική δόση που θα κάνει είναι 8,7-0,87= 7,83 μονάδες (δηλ. πρακτικά 8 μονάδες εάν χρησιμοποιεί σύστημα πολλαπλών ενέσεων). Ù ÈÔ 2Ô. ÀappleÔÏÔÁÈÛÌfi ÙË fiûë ÙÔ Ê ÁËÙÔ Θα πρέπει αρχικά να υπολογισθεί ο αριθμός των ισοδυνάμων της τροφής. 1 ποτήρι γάλα 240 ml 1 ισοδ. υδατ. 1 φλιτζάνι κόρν φλέϊκς 2 ισοδ. υδατ. 1 ποτήρι χυμός πορτοκαλιού 2 ισοδ. υδατ. Σύνολο υδατανθράκων: 5 ισοδ. Εάν για κάθε ισοδύναμο υδατανθράκων θέλει 1,5 μονάδες ινσουλίνη τότε για το γεύμα του θέλει 1,5 x 5= 7,5 μονάδες ινσουλίνη. Οδηγός διατροφής για τη ρύθμιση του διαβήτη 15

16 EDE/ISODYNAMATROFON_FINAL 27/2/ :30 μμ Σελίδα16 Iσοδύναμα τροφών ÔÈÔ Â Ó È Ô ÛÙfi Ô ÙˆÓ ÂappleÈapple ˆÓ Û Î ÚÔ Ì ÙÔ ÛÙ ÙÔÌ ÌÂ È ÙË; Στόχος των επιπέδων σακχάρου αίματος είναι το για πρωινό σάκχαρο και το για τα μεταγευματικά σάκχαρα (2 ώρες μετά το γεύμα). Σε περιπτώσεις εγκυμοσύνης, προεφηβικών παιδιών, ή ατόμων που έχουν ανεπίγνωστη υπογλυκαιμία θα πρέπει οι στόχοι να καθορίζονται από τον θεράποντα ιατρό. ˆ ı appleôïôáèûıâ ÛˆÛÙ Ë fiûë ÙË ÛÈÎ ÈÓÛÔ Ï ÓË ; Ο παραπάνω τρόπος υπολογισμού της δόσης της ταχείας/υπερταχείας δράσης ινσουλίνης ισχύει υπό την προϋπόθεση ότι έχει υπολογισθεί σωστά η δόση του βασικής ινσουλίνης, δηλαδή ο βασικός ρυθμός προκειμένου για αντλία ινσουλίνης ή τoυ ινσουλίνης μακράς δράσης προκειμένου για σχήμα πολλαπλών ενέσεων. Εάν η βασική ινσουλίνη (ινσουλίνη μακράς δράσης) γίνεται το βράδυ, το πρωϊνό σάκχαρο δείχνει την αποτελεσματικότητα της δόσης. Εάν το πρωΐνό σάκχαρο είναι εντός των στόχων που αναφέρθηκαν παραπάνω, τότε η δόση της βασικής ινσουλίνης είναι η σωστή. Εάν το πρωΐνό σάκχαρο είναι υψηλό, χωρίς νυκτερινές υπογλυκαιμίες, τότε πρέπει να αυξηθεί η δόση της βασικής ινσουλίνης. Οι αποφάσεις για την αλλαγή της δόσης της βασικής ινσουλίνης θα πρέπει να ακολουθούν τον κανόνα των τριών ημερών. Δηλαδή θα πρέπει να παρατηρήσουμε για 3 συνεχείς ημέρες υψηλά ή χαμηλά σάκχαρα προκειμένου να αλλάξουμε τη δόση της βασικής ινσουλίνης.  ÈÛıËÛ ÛÙËÓ ÈÓÛÔ Ï ÓË Î È Ë ÈÓÛÔ Ï ÓË Ó ÈÛÔ Ó ÌÔ Ù ÓıÚ ÎˆÓ Â Ó È È Û fiï Ù ÙÔÌ ÌÂ È ÙË; Τόσο η ευαισθησία στην ινσουλίνη όσο και η αναλογία ινσουλίνης ανά ισοδύναμο υδατανθράκων εξατομικεύονται απολύτως για κάθε ασθενή. Επιπλέον, μπορεί να είναι άλλες οι τιμές τους σε διαφορετική χρονική περίοδο της ημέρας, αφού η ευαισθησία του ατόμου στην ινσουλίνη ποικίλει κάτω από φυσιολογικές συνθήκες κατά τη διάρκεια του 24ωρου. Για να θεωρήσουμε ότι μια δόση ινσουλίνης, είναι αποτελεσματική για την κάλυψη του γεύματος, θα πρέπει το μεταγευματικό μας σάκχαρο να είναι εντός των στόχων που αναφέρθηκαν παραπάνω. Επιπρόσθετα, για να θεωρήσουμε ότι η ευαισθησία είναι σωστή θα πρέπει το σάκχαρο να επανέρχεται σε φυσιολογικά επιπεδα 2 ώρες μετά τη διόρθωση. Ó È Ú ÛÈÌË Ë ÓÓÔÈ ÙÔ ÁÏ Î ÈÌÈÎÔ Â ÎÙË; Ο γλυκαιμικός δείκτης της τροφής δείχνει πόσο πιο γλυκιά είναι μια τροφή σε σχέση με το λευκό ψωμί. Η γνώση του γλυκαιμικού δείκτη των τροφών μας δίνει τη δυνατότητα να επιλέξουμε τροφές που θα επηρεάσουν λιγότερο το μεταγευματικό σάκχαρο σε σχέση με άλλες π.χ είναι προτιμότερο να καταναλώσουμε μακαρόνια και μάλιστα όχι πολύ βρασμένα (al dente) σε σχέση με το ψωμί. Επομένως, είναι ένα επιπλέον βοηθητικό εργαλείο για εκείνους που προσέχουν την ποιότητα της τροφής τους και επιθυμούν καλύτερα μεταγευματικά σάκχαρα. ÔÈ Â Ó È Ù Ì Û appleô ÚËÛÈÌÔappleÔÈÔ Ì ÁÈ ÙÔÓ appleúôû ÈÔÚÈÛÌfi ÙˆÓ ÈÛÔ Ó ÌˆÓ ÙˆÓ ÁÚ ÌÌ - Ú ˆÓ ÙˆÓ Ù ÓıÚ ÎˆÓ; 1. Η ζυγαριά ακριβείας 2. Το μαγειρικό φλιτζάνι που είναι ένα σκεύος που χρησιμοποιείται στη μαγειρική σε διάφορες συνταγές. Βρίσκεται στα είδη οικιακής χρήσης. Το φλιτζάνι αυτό είναι περιεκτικότητας 240 ml. Στο εμπόριο βρίσκονται επίσης φλιτζάνια περιεκτικότητας 1/2 φλιτζανιού ή 1/4 φλιτζανιού. 3. Σε πολλά τρόφιμα του εμπορίου υπάρχουν ετικέτες που έχουν πληροφορίες για την θρεπτική σύ- 16 Οδηγός διατροφής για τη ρύθμιση του διαβήτη

17 EDE/ISODYNAMATROFON_FINAL 27/2/ :30 μμ Σελίδα17 Ο Οδηγός «το δεξί μου χέρι» Για να υπολογίσετε τις μερίδες όταν δεν μπορέιτε να τις μετρήσετε Δεξί χέρι Άκρη δακτύλου = 1 κουταλάκι Δάκτυλο= 30 Παλάμη= 90 1 μερίδα σως ή κέτσαπ 1 μερίδα τυριού ή φυστικοβούτυρου 1 μερίδα μαγειρεμένου κρέατος (χωρίς το κόκαλο) Γροθιά = 1/2 κούπα 1 μερίδα παγωτού ή (120 ml) 1/2 μερίδα γιαουρτιού Χούφτα = 1 κούπα πίνακας 2 Παράδειγμα 1 μερίδα λαχανικών ή 2 μερίδες όσπρια/αρακάς ή 3 μερίδες ζυμαρικά/ρύζι σταση των τροφών και ιδιαίτερα για την περιεκτικότητα σε υδατάνθρακες. 4. Στον πίνακα 2 μπορείτε να δείτε αδρούς τρόπους υπολογισμού μερίδων, όταν δεν υπάρχουν μετρητικά βοηθήματα, δηλαδή φλιτζάνι ή ζυγαριά. ÔÈ Â Ó È Ù ÛÊ ÏÌ Ù appleô Î ÓÔ Ó ÔÈ Ú ÛÙ ÙË ÓÙÏ ÈÓÛÔ Ï ÓË ÂΠÓÔÈ appleô ÎÔÏÔ ıô Ó Û ÛÙËÌ appleôïï appleïòó ÂÓ ÛˆÓ; 1. Ένα συχνό λάθος είναι η εσφαλμένη εκτίμηση των ισοδυνάμων της τροφής. 2. Είναι πολύ σημαντικό να διαβάζουμε τις ετικέτες των τροφίμων και να αναγνωρίζουμε την ποσότητα των υδατανθράκων και, επομένως, τον αριθμό των ισοδυνάμων ή τα αμμάρια των υδαταν- θράκων σε κάθε ατομική συσκευασία. Προσοχή να μη μπερδεύουμε τους υδατάνθρακες ανά 100 αμμάρια προϊόντος με τους υδατάνθρακες που αναλογούν στην ατομική συσκευασία αυτού (στην τελευταία περίπτωση λαμβάνεται υπόψη το βάρος του προϊόντος). 3. Σε άτομα που φέρουν αντλία ινσουλίνης ένα άλλο, επίσης, συχνό σφάλμα, ιδίως σε εφήβους, είναι η παράλειψη της δόσης της ινσουλίνης, γεγονός το οποίο έχει ολέθριες συνέπειες στο μεταγευματικό σάκχαρο. 4. Τα άτομα που φέρουν αντλία ινσουλίνης έχουν τη δυνατότητα να υπολογίσουν με μεγαλύτερη ακρίβεια τη δόση της ινσουλίνης που τους αναλογεί μέσω ειδικού προάμματος της αντλίας (Wizard bolus) που λαμβάνει υπόψη και τη δράση της ινσουλίνης που είναι ακόμα ενεργής, δηλαδή εάν π.χ το άτομο κάνει επανειλημμένες διορθώσεις του σακχάρου, το πρόαμμα της αντλίας υπολογίζει πόση δραστική ινσουλίνη έχει από την προηγούμενη δόση και προτείνει μικρότερη δόση για τη νέα διόρθωση. Με τον τρόπο αυτό αποφεύγεται ο κίνδυνος υπογλυκαιμίας από επανειλημμένες διορθώσεις του σακχάρου. 5. Ένα άλλο συχνό σφάλμα των ατόμων που ακολουθούν σχήμα πολλαπλών ενέσεων είναι ότι τρώνε στα μεσοδιαστήματα των γευμάτων, χωρίς την ανάλογη κάλυψη του μικρογεύματος με ιν- ΘΡΕΠΤΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ ΑΝΑ 100 ml: 63 kcal Πρωτεΐνες 3,2 g Yδατάνθρακες 4,7 g Λιπαρά 3,5 g Aσβέστιο 120 mg 15% της Σ.Η.Π.* Bιταμίνη Β12 0,46 mg 46% της Σ.Η.Π.* *Σ.Η.Π.: Συνιστώμενη Ημερήσια Πρόσληψη Οδηγός διατροφής για τη ρύθμιση του διαβήτη 17

18 EDE/ISODYNAMATROFON_FINAL 27/2/ :30 μμ Σελίδα18 Iσοδύναμα τροφών σουλίνη, γεγονός το οποίο οδηγεί σε αυξημένα επίπεδα σακχάρου. Στο βιβλίο αυτό αναάφονται οι τροφές που δεν επηρεάζουν το μεταγευματικό σάκχαρο και επιτρέπεται να καταναλώνονται ελεύθερα από τα διαβητικά άτομα. 6. Μια άλλη, επίσης, λάθος κίνηση είναι η κατανάλωση χυμών φρούτων στα μεσοδιαστήματα των γευμάτων χωρίς λόγο, δηλαδή χωρίς να έχει προηγηθεί υπογλυκαιμία ή να πρόκειται να ακολουθήσει άσκηση. Ο χυμός των φρούτων ανεβάζει πολύ ήγορα το επίπεδο του σακχάρου, γιαυτό άλλωστε χρησιμοποιείται για την αντιμετώπιση της υπογλυκαιμίας. Εάν, όμως, το άτομο μετρηθεί μετά από κάποιες ώρες και όχι στο αρχικό μισάωρο, είναι δυνατόν να μην αντιληφθεί την απότομη αύξηση του σακχάρου αίματος γιατί ενδέχεται τα επίπεδα αυτού να έχουν επανέλθει στα φυσιολογικά και να θεωρήσει εσφαλμένα ότι ο χυμός είναι αβλαβής. 7. Χρειάζεται προσοχή στην κατανάλωση γευμάτων που περιέχουν μεγάλο φορτίο υδατανθράκων ή λιπαρών συστατικών γιατί είναι δύσκολος ο έλεγχος του μεταγευματικού σακχάρου. Άτομα που ακολουθούν σχήμα πολλαπλών ενέσεων στην προσπάθειά τους να καλύψουν με ινσουλίνη ένα πλούσιο γεύμα μπορεί να οδηγηθούν σε υψηλές δόσεις υπερταχείας δράσης ινσουλίνης με κίνδυνο υπογλυκαιμίας αρχικά και μεταγευματικής υπεργλυκαιμίας ώρες μετά. Μια λύση στο πρόβλημα αυτό θα ήταν να διαιρέσουν την ινσουλίνη τους σε δύο δόσεις για την κάλυψη του μεταγευματικού σακχάρου. Αντίθετα, αυτοί που φέρουν αντλία ινσουλίνης, έχουν τη δυνατότητα μέσω του προάμματος της διφασικής δόσης (εναλλασόμενη δόση ή διφασική - dual) να επιτύχουν καλύτερο έλεγχο του μεταγευματικού σακχάρου. Δεν παύει, ωστόσο, να είναι δύσκολος ο χειρισμός των σύνθετων και πλούσιων γευμάτων με μεγάλα φορτία λίπους και υδατανθράκων. Για το λόγο αυτό θα πρέπει να ακολουθούνται οι αρχές της υγιεινής διατροφής επί καθημερινής βάσης, δηλαδή οι προτάσεις της μεσογειακής διατροφής που αποτελεί και την παραδοσιακή διατροφή στη χώρα μας σε συνδυασμό με συχνή άσκηση. Η κατανάλωση των πλούσιων γευμάτων θα πρέπει να περιορίζεται σε ορισμένες περιπτώσεις που θα αποτελούν την εξαίρεση και όχι τον κανόνα. 8. Η παράλειψη των μετρήσεων λόγω κόπωσης ή ανίας είναι ένα ακόμα λάθος που μπορεί να οδηγήσει σε κακό γλυκαιμικό έλεγχο και μπορεί να θέσει σε κίνδυνο την υγεία μας. Οι συχνές μετρήσεις είναι το μυστικό του καλού γλυκαιμικού ελέγχου. Η παρακολούθηση των διακυμάνσεων του σακχάρου αίματος με συχνές μετρήσεις επιτρέπει τη διόρθωση των υψηλών τιμών και την πρόληψη των υπογλυκαιμικών επεισοδίων, αποτελεί δε θεμέλιο λίθο για τον άριστο γλυκαιμικό έλεγχο. ªappleÔÚÂ Ó Ì ÔËı ÛÂÈ Ë ÁÓÒÛË ÙˆÓ ÈÛÔ Ó - ÌˆÓ ÙˆÓ Ù ÓıÚ ÎˆÓ ÛÙËÓ appleòïâè ÚÔ ; Με το σύστημα της μέτρησης των υδατανθράκων μπορούμε να υπολογίσουμε καλύτερα τη δόση της ινσουλίνης που απαιτείται για το φαγητό μας και επομένως μπορούμε να μειώσουμε τα επεισόδια υπογλυκαιμίας, για τη διόρθωση των οποίων απαιτείται να λάβουμε θερμίδες. Επομένως, το σύστημα αυτό μπορεί να μας βοηθήσει περισσότερο στην προσπάθεια απώλειας βάρους. Δυστυχώς η αφθονία τροφής, η κακή διατροφή, η έλλειψη άσκησης, το στρες έχουν οδηγήσει σε σημαντική αύξηση της συχνότητας παχυσαρκίας σε διάφορες χώρες του κόσμου συμπεριλαμβανομένης και της δικής μας. Η παχυσαρκία σχετίζεται με σοβαρά προβλήματα 18 Οδηγός διατροφής για τη ρύθμιση του διαβήτη

19 EDE/ISODYNAMATROFON_FINAL 27/2/ :30 μμ Σελίδα19 υγείας όπως υπέρταση, σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 και δυσλιπιδαιμία (διαταραχή των λιπιδίων του αίματος όπως αύξηση της χοληστερόλης ή των τριγλυκεριδίων ή του κλάσματος της κακής χοληστερόλης [LDL-χοληστερόλη] ή μείωση του κλάσματος της καρδιοπροστατευτικής χοληστερόλης [HDL-χοληστερόλη]). Τα νοσήματα αυτά μπορεί να οδηγήσουν σε σοβαρά καρδιαγγειακά προβλήματα και μείωση του προσδόκιμου επιβίωσης του ατόμου. Η απώλεια βάρους ακόμα και μετρίου βαθμού (5-7% του αρχικού βάρους), σε συνδυασμό με αλλαγή του τρόπου ζωής, όπως αύξηση της φυσικής δραστηριότητας και υιοθέτηση ενός υγιεινού διαιτολογίου με αποφυγή της υπερβολικής ποσότητας των λιπαρών βοηθά στη μείωση της συχνότητας εμφάνισης διαβήτη και της εξ αυτού νοσηρότητας και θνητότητας. Επιπλέον, η απώλεια βάρους αποτελεί μέρος της θεραπευτικής αγωγής της αντιμετώπισης του σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 αλλά και στόχο για τα άτομα με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 1. Η γνώση των θερμίδων και των συστατικών των τροφών, η καλύτερη αντίληψη του μεγέθους των μερίδων και ο ικανότερος χειρισμός των ισοδυνάμων της τροφής μπορεί να βοηθήσει στον καλύτερο έλεγχο του βάρους σώματος και κατ'επέκταση και της ρύθμισης των επιπέδων σακχάρου αίματος. Ένα σωστό διαιτολόγιο που έχει συζητηθεί με τον ειδικό μπορεί να βοηθήσει στην απώλεια βάρους. ÔÈÂ Â Ó È ÔÈ Ú ÙË ÁÈÂÈÓ È ÙÚÔÊ appleô appleú appleâè Ó ÎÔÏÔ ıô Ó Ù ÙÔÌ ÌÂ ˆÚ È ÙË; Μέσα στις γενικότερες συστάσεις των διαφόρων ιατρικών εταιρειών για υγιεινότερη διατροφή περιλαμβάνονται τα ακόλουθα. Κατανάλωση αποβουτυρωμένων προϊόντων (γάλα ή γιούρτι περιεκτικότητας μικρότερης από 2% σε λιπαρά) 5 μερίδες φρούτων και άφθονη χρήση λαχανικών ημερησίως Συχνή κατανάλωση οσπρίων και δημητριακών, ιδίως από αναποφλοίωτα προϊόντα που είναι πλούσια σε ίνες Χρήση ελαιολάδου αντί για σπορέλαια, φρέσκο βούτυρο ή μαργαρίνες Ψάρι δύο φορές εβδομαδιαίως Κόκκινο κρέας μια φορά εβδομαδιαίως Περιορισμός των απλών υδατανθράκων, όπως της ζάχαρης Ο σωστός καταμερισμός των θρεπτικών συστατικών (υδατάνθρακες, πρωτεΐνες, λίπη) στα γεύματα της ημέρας είναι απαραίτητος, ειδικότερα για τα τρόφιμα που είναι πηγές υδατανθράκων Συνδυασμός της διατροφής με συστηματική και καθημερινή άσκηση (όταν αυτό είναι εφικτό). Αποφυγή κατανάλωσης των «διαβητικών» προϊόντων της αγοράς. ΜΗΝΙΑΙΑ ΕΒΔΟΜΑΔΙΑΙΑ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΑ συστηματική φυσική άσκηση ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Κόκκινο κρέας 4 μικρομερίδες Γλυκά 3 μικρομερίδες Αυγά 3 μικρομερίδες Πατάτες 3 μικρομεσαίες Ελιές, όσπρια, ξηροί καρποί 3-4 μικρομερίδες Πουλερικά 4 μικρομερίδες Ψάρια 4 μικρομερίδες Γαλακτοκομικά προϊόντα 2 μικρομερίδες Ελαιόλαδο ως κύριο προστιθέμενο λιπίδιο Φρούτα 3 μικρομερίδες Λαχανικά (μην ξεχνάτε τα χόρτα) 6 μικρομερίδες Αδρά επεξεργασμένα δημητριακά και προϊόντα τους (ψωμί ολικής άλεσης, ζυμαρικά ολικής άλεσης ζυμαρικά ολικής άλεσης, μη αποφλοιωμένο ρύζι, κ.α.) Θυμηθείτε επίσης: Άφθονο νερό αποφεύγετε το αλάτι χρησιμοποιείτε μυρωδικά (ρίγανη, θυμάρι, κλπ.) στη θέση του Πηγή: Ανώτατο Ειδικό Επιστημονικό Συμβούλιο Υγείας, Υπουργείο Υγείας και Πρόνοιας κρασί με μέτρο Οδηγός διατροφής για τη ρύθμιση του διαβήτη 19

20 EDE/ISODYNAMATROFON_FINAL 27/2/ :30 μμ Σελίδα20 Iσοδύναμα τροφών Ισοδύναμα τροφών Τα ισοδύναμα τροφών σας δίνουν τη δυνατότητα ανταλλαγής και σας προσφέρουν μεγαλύτερη ποικιλία στο καθημερινό διαιτολόγιο. Στην κάθε ομάδα περιλαμβάνονται τρόφιμα που περιέχουν τις ίδιες αναλογίες των βασικών θρεπτικών συστατικών. Αντικαθιστώντας έτσι τα τρόφιμα από άλλα της ίδιας ομάδας επιτυγχάνεται η ποικιλία της διατροφής σας, χωρίς, όμως, να αλλάξει η περιεκτικότητα του ημερήσιου διαιτολογίου σας σε θρεπτικά συστατικά. Συμβουλευτείτε το διαιτολόγο σας για την ορθότερη χρήση τους και συνδυάστε το με το διαιτολόγιο που σας έχει δοθεί. Το πρώτο βήμα στη ρύθμιση του διαβήτη είναι η σωστή διατροφή. Πηγή πληροφοριών αποτέλεσαν τα βιβλία των: 1. Μ. J. Franz. Exchanges for all occasions Meeting the challenge of diabetes Exchange lists for meal planning American Diabetes Association American Dietetic Association. 3. Exchange lists for weight management American Diabetes Association Dietetic Association. Ομάδα 1: Γάλα και Προϊόντα Ένα ισοδύναμο περιέχει 12. υδατάνθρακες, 8. πρωτεΐνες και ποσότητα λίπους που ποικίλει. Γάλα αποβουτυρωμένο (0 3. λίπους ανά ισοδύναμο) Αποβουτυρωμένο γάλα Γάλα με 1 ή 1,5% λίπος Γάλα σκόνη αποβουτυρωμένο Γάλα εβαπορέ (χωρίς λίπος) Γάλα σόγιας αποβουτυρωμένο Γιαούρτι από αποβουτυρωμένο γάλα 1 φλιτζ. 1 φλιτζ. 1/3 φλιτζ. 1/2 φλιτζ. 1 φλιτζ Γάλα χαμηλής περιεκτικότητας σε λίπος (5.λίπους ανά ισοδύναμο) Γάλα με 2% λίπος 1 φλιτζ. Γιαούρτι από γάλα με 2% λίπος 180. Γάλα πλήρες (8. λίπους ανά ισοδύναμο) Γάλα πλήρες 1 φλιτζ. Γάλα εβαπορέ (κουτί) 1/2 φλιτζ. Γάλα κατσίκας 1 φλιτζ. Γιαούρτι 180. Κεφίρ 1 φλιτζ. ** Προτιμήστε τα άπαχα και τα ημίπαχα γαλακτοκομικά προϊόντα. Ομάδα 2: Λαχανικά Ένα ισοδύναμο αντιστοιχεί σε ½ φλιτζάνι του τσαγιού βρασμένα λαχανικά ή 1 φλιτζάνι ωμά λαχανικά (100.) και περιέχει 5. υδατάνθρακες, 2. πρωτεΐνες, 25 θερμίδες και 1 4. φυτικών ινών. Αγγούρι Αγκινάρα Αντίδια Βρούβες Βλίτα Γογγύλια Καρότα Κολοκυθάκια Κρεμμύδια Μανιτάρια Μαρούλι Μελιτζάνες Μπρόκολο Μπάμιες Παντζάρια Πιπεριές Πράσα Ραπανάκια 20 Οδηγός διατροφής για τη ρύθμιση του διαβήτη

21 EDE/ISODYNAMATROFON_FINAL 27/2/ :30 μμ Σελίδα21 Κουνουπίδι Λάχανο Λάχανο κατσαρό Λαχανάκια Βρυξελλών Λάχανο τουρσί Χυμός τομάτας ή λαχανικών Ραδίκια Σέλινο Σπανάκι Σπαράγγια Τομάτες - Τα αμυλούχα λαχανικά (αρακάς, φασολάκια, καλαμπόκι) αναφέρονται στα ισοδύναμα του ψωμιού. Ομάδα 3: Φρούτα και χυμοί Ένα ισοδύναμο αντιστοιχεί σε 15. υδατάνθρακες και 60 θερμίδες. Τα αμμάρια που αναφέρονται περιλαμβάνουν τη φλούδα και τα κουκούτσια. Φρούτα: Aνανάς 3/4 φλιτζ. Αχλάδι 1 μικρό 110 Βερίκοκα 4 ολόκληρα 150 Γκρέιπ φρούτ ½ μεγάλο 330 Δαμάσκηνα 2 μέτρια 140 Καρπούζι 1 φέτα 380 Κεράσια 12 μεγάλα 85 Μάγκο ½ μικρό 160 Μανταρίνι 2 μικρά 220 Μήλο 1 μικρό 120 Μούρα 3/4 φλιτζ. Μπανάνα ½ μεγάλη ή 1 μικρή 120 Νεκταρίνι 1 μέτριο 140 Πεπόνι 3/4 φλιτζ. 280 Πορτοκάλι 1 μικρό 180 Ροδάκινο 1 μέτριο 110 Σταφίδες 1 κ.σ. Σταφύλια 17 ρόγες μικρές 85 Φράουλες 10 μικρές ή 1 φλιτζ. * Χυμοί: (1 φλιτζάνι = 240 ml) Ανανά Γκρέϊπφρουτ Δαμάσκηνου Μήλου ½ φλιτζ. ½ φλιτζ. 1/3 φλιτζ. ½ φλιτζ. Οδηγός διατροφής για τη ρύθμιση του διαβήτη 21

22 EDE/ISODYNAMATROFON_FINAL 27/2/ :30 μμ Σελίδα22 Iσοδύναμα τροφών Πορτοκαλιού Σταφυλιού ½ φλιτζ. 1/3 φλιτζ. * Προτιμήστε την κατανάλωση φρούτων από τους χυμούς Ομάδα 4: Ψωμί - Δημητριακά - Όσπρια - Αμυλούχα Λαχανικά Ένα ισοδύναμο περιέχει 15. υδατάνθρακες, 3. πρωτεΐνες, 0 1. λίπος και 80 θερμίδες. Οι τροφές στους πρακάτω πίνακες έχουν ένα ισοδύναμο υδατανθράκων, εκτός εάν αναφέρεται κάτι άλλο. Ψωμί και άλλα αρτοσκευάσματα Βάφλα (διαμέτρου 10 cm ή επιφάνεια 10 cm 2 ) μειωμένης περιεκτικότητας σε λίπος 1 Κουλούρι Θεσ/νίκης 1/2 Κράκερς μικρά στρογγυλά αλατισμένα 5 Kρέπα (διάμετρος 20 cm) 1/2 Κριτσίνια (μήκος 20 cm, διάμετρος 1,2 cm) 2 Κριτσίνια (μήκος 10 cm, διάμετρος 1,2 cm) 4 Κριτσίνια (μήκος 10 cm, διάμετρος 0,6 cm) 6 Κρουτόν 1 φλιτζ. Μάφιν (muffin) 1/2 Μπισκότα τύπου cream crackers 2 Mπισκότα τύπου Petit beurre 2 Μπάγκελ 1/4 Παξιμάδια Κrispis 2 Πίτα (διαμέτρος 15 cm) 1/2 Πρέτζελ (Pretzel) στριφτά (προσοχή στο αλάτι) 5 ή (25.) Πρέτζελ (άμματα) 12 Πρέτζελ (πολύ λεπτά μπαστουνάκια) 27 Tορτίγια αραβοσίτου ή σιταριού (διαμέτρος 15 cm) 1 Tορτίγια σιταριού (διαμέτρος 25 cm) 1/3 Τσιπς αραβοσίτου Doritos 25. Φρυγανιές (μικρές) 2 τεμάχια Φρυγανιές τύπου Melba toast επιμήκεις 5 Φρυγανιές τύπου Melba toast στρογγυλές 10 Φρυγανιά τριμμένη 3 κ.σ. Ψωμί λευκό (όλων των τύπων), 1 φέτα (30.) Ψωμί πλήρες Σίκαλης ή βρώμης 1 φέτα (30.) Ψωμί Tοστ 1 φέτα Ψωμάκια τύπου χάμπουργκερ 1/2 (30.) Ψωμί χότ ντόγκ 1/2 (30.) Δημητριακά / Ρύζι Αλεύρι Βρώμη Κους κους Κορν Φλέικς 3 κ.σ. 1/2 φλιτζ. 1/3 φλιτζ. 1/2 φλιτζ. 22 Οδηγός διατροφής για τη ρύθμιση του διαβήτη

23 EDE/ISODYNAMATROFON_FINAL 27/2/ :30 μμ Σελίδα23 Μακαρόνια-κριθαράκι-χυλοπίττες 1/3 φλιτζ. (μαγειρ.) Μούσλι 1/4 φλιτζ. Πίτουρο σιταριού 3 κ.σ. Ποπ κορν (σε φούρνο μικροκυμμάτων) 3 φλιτζ. (έχουν και 2 ισοδ. λίπους) Ρύζι (μαγειρεμένο) άσπρο 1/3 φλιτζ. ή καστανό Όσπρια (περιέχουν και πρωτεΐνη ίση με ένα ισοδύναμο πολύ άπαχου κρέατος) Φάβα, ρεβίθια ½ φλιτζ. Φασόλια, φακές (μαγειρεμένα, στραγγισμένα ½ φλιτζ. Φασόλια ξεφλουδιστά ½ φλιτζ. Αμυλούχα λαχανικά Αρακάς (μαγειρεμένος) ½ φλιτζ. Γλυκοπατάτα (ψητή) (μήκος 12,5 cm, διάμετρος 4 cm ) ½ μέτρια Καλαμπόκι βραστό ½ φλιτζ. Καλαμπόκι ολόκληρο ½ μεγάλο (140 ) Κάστανα 4 μεγάλα, 6 μικρά Πατάτες ψητές με τη φλούδα 1 μικρή μεγέθους αβγού (85 ) ή 1/4 μεγάλη Πατάτα βραστή ½ φλιτζάνι ή ½ μέτρια Πατάτες πουρέ ½ φλιτζ. Φασολάκια (πράσινα με καρπό μαγειρεμένα) ½ φλιτζ. Σούπες Σούπα ντομάτα με ρύζι 1φλιτζ. Σούπα κοτόπουλο με ρύζι 1 φλιτζ. Σούπα κοτόπουλο με λαχανικά και ρύζι 1 φλιτζ. Σούπα κρέας με λαχανικά και ρύζι 1 φλιτζ. Σούπα κρεμμυδιών (με νερό) 1 φλιτζ. Σούπα με όστρακα/μύδια (με γάλα) 1 φλιτζ. (έχει και 1 ισοδ. λίπους) Σούπα μανιταριών (με γάλα) 1 φλιτζ. (έχει και 3 ισοδ. λίπους) Σούπα σπαραγγιών (με γάλα) 1 φλιτζ. (έχει και 1 ισοδ. λίπους) Ψαρόσουπα με ρύζι 1 φλιτζ. * Σημειωτέον ότι η ποσότητα ρυζιού ή ζυμαρικών που είναι στο ένα φλιτζάνι σούπας δεν θα πρέπει να υπερβαίνει το 1/3 του φλιτζανιού. Άλλες τροφές με υδατάνθρακες τις οποίες είναι καλό να αποφεύγετε (εκτός από ορισμένες περιπτώσεις) Ζάχαρη 1 κ.σ ή 3 κ.γ. 1 ισοδ υδατ. Ζελέ (όχι light) ½ φλιτζάνι 1 ισοδ. υδατ. Κεϊκ χωρίς γκλάσο ζάχαρης 30 gr 1 ισοδ. υδατ., 1 λίπους Kρουασάν ½ (33 ) 1 ισοδ. υδατ., 1 λίπους Mαρμελάδα 1 κ.σ. ή 3 κ.γ 1 ισοδ. υδατ. Μέλι 1 κ.σ. ή 3 κ.γ 1 ισοδ. υδατ. Μπισκότα γεμιστά 2 μικρά (20 ) 1 ισοδ. υδατ., 1 λίπους Mπισκότα χωρίς ζάχαρη 3 μικρά ή 1 μεγάλο ισοδυν υδατ., 1-2 λίπους Μπράουνι (Brownie) 1 μικρό 1 ισοδ. υδατ., 1 λίπους Nτόνατ (doughnut) απλό 50 1 ½ ισοδ. υδατ., 2 λίπους Nτόνατ (doughnut) με γκλάσο ζάχαρης 9,5 cm μήκος (60 ) 2 ισοδ. υδατ., 2 λίπους Παγωτό ½ φλιτζ. 1 ισοδ υδατ., 2 λίπους Παγωτό light ½ φλιτζ. 1 ισοδ. υδατ., 1 λίπους Παγωτό 0%+0% ½ φλιτζ. 1 ισοδ. υδατ. Πατατάκια 15 κομμάτια (25 ) 1 ισοδ. υδατ., 2 λίπους Οδηγός διατροφής για τη ρύθμιση του διαβήτη 23

24 EDE/ISODYNAMATROFON_FINAL 27/2/ :30 μμ Σελίδα24 Iσοδύναμα τροφών Πατάτες τηγανιτές 8 μεγέθους δακτύλου ή 16 λεπτές 1 ισοδ. υδατ., 2 λίπους Πατάτες Ω γκρατέν (au gratin) ½ φλιτζ. 1 ισοδ. υδατ, 1 λίπους Σιρόπι 1 κ.σ. ή 3 κ.γ. 1 ισοδ. υδατ. Σορμπέ ½ φλιτζ. 2 ισοδ. υδατ. Ταμπλέτες γλυκόζης B/D 5 3 (15 ) 1 ισοδ. υδατ. Τάρτα φρούτων γεμιστή εμπορίου 1/6 (διάμετρος 20 cm) 3 ισοδ. υδατ., 2 λίπους Ομάδα 5: Κρέας και Υποκατάστατα Κάντε μέτρια κατανάλωση από τα τρόφιμα αυτής της κατηγορίας. Το ένα ισοδύναμο πρωτεϊνών περιέχει 7 πρωτεΐνες, 3 λίπους και 55 θερμίδες και βρίσκεται στις παρακάτω ποσότητες τροφίμων: Κρέας Εδώ ανήκουν ορισμένα είδη κρέατος απολιπωμένου όπως Μοσχάρι Αμελέτητα 30 Βραστό κρέας 30 Κεντρικές φέτες τύπου Τ-bone 30 Κόντρα 30 Κύβοι κεμπάπ 30 Μπόν φιλέ 30 Μπούτι 30 Νουά 30 Πλευρά 30 Σις κεμπάπ 30 Φιλέτο 30 Ώμος 30 Χοιρινό Χοιρινό κονσέρβας Χοιρομέρι Ψαρονέφρι Καπνιστή γαλοπούλα στήθος 30 Κουνέλι 30 Λαγός 30 Πάπια (χωρίς πέτσα) 30 Συκώτι κοτόπουλου 4 Χήνα (χωρίς πέτσα) 30 Τυριά Εδώ ανήκουν τυριά που έχουν λιγότερο από 3 λίπους ανά 30 (βλέπε κεφάλαιο γαλακτοκομικών) Κατσικίσιο 4% 1/4 φλιτζ. 30 Κατίκι Δομοκού 10% 30 Dirollo 30 Πουλερικά - Κυνήγι Ζαμπόν γαλοπούλας Κοτόπουλο/γαλοπούλα με σκούρο κρέας χωρίς πέτσα Ψάρια Ρέγγα φρέσκια Ρέγγα καπνιστή Σολωμός φρέσκος Οδηγός διατροφής για τη ρύθμιση του διαβήτη

Μεσογειακής Διατροφής

Μεσογειακής Διατροφής mini Οδηγός Μεσογειακής Διατροφής Γιατί Μεσογειακή Διατροφή; Η μεσογειακή διατροφή αναφέρεται στον τρόπο διατροφής των λαών που ζουν σε περιοχές που αναπτύσσονται γύρω από τη Μεσόγειο. Οι επιστημονικές

Διαβάστε περισσότερα

Oδηγός Διατροφής για τη ρύθμιση του ΔΙΑΒΗΤΗ 2008

Oδηγός Διατροφής για τη ρύθμιση του ΔΙΑΒΗΤΗ 2008 Oδηγός Διατροφής για τη ρύθμιση του ΔΙΑΒΗΤΗ 2008 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ HELLENIC DIABETES ASSOCIATION Oδηγός Διατροφής για τη ρύθμιση του ΔΙΑΒΗΤΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ HELLENIC DIABETES

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 2 ο. Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ. Εκπαίδευση στην πυραμίδα της υγιεινής διατροφής ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΜΑΘΗΜΑ 2 ο. Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ. Εκπαίδευση στην πυραμίδα της υγιεινής διατροφής ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΣΕ ΕΥΠΑΘΕΙΣ ΟΜΑΔΕΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΤA ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΖΩΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΜΕ 4 ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΜΑΘΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Υπολιπιδαιμική Δίαιτα

Υπολιπιδαιμική Δίαιτα Υπολιπιδαιμική Δίαιτα ΔΗΜΗΤΡΙΑΚΑ Ψωμί ολικής αλέσεως, ζυμαρικά, φρυγανιές, ρύζι Κρουασάν, τσουρέκι, ζαχαρωμένα δημητριακά ΓΑΛΑΚΤΟΚΟΜΙΚΑ Αποβουτυρωμένο γάλα, άπαχα τυριά, άπαχο γιαούρτι, ασπράδια αυγού,

Διαβάστε περισσότερα

1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών. Φρέσκα Φρούτα. Μπανάνα, νεκταρίνια κ.α. Παστέλι. Μπάρες Δημητριακών

1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών. Φρέσκα Φρούτα. Μπανάνα, νεκταρίνια κ.α. Παστέλι. Μπάρες Δημητριακών Menu 16-Ιουνίου έως 4-Ιουλίου 2014 1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών Συσκευασμένο κοκτέιλ Φρούτων σε χυμό. Ροδάκινο, Αχλάδι, Σταφύλι, Ανανάς,Κεράσι, Παπάγια σε χυμό φρούτων.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ HELLENIC DIABETES ASSOCIATION

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ HELLENIC DIABETES ASSOCIATION 2013 Οδηγός Διατροφής για τη ρύθμιση του Διαβήτη ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ HELLENIC DIABETES ASSOCIATION Οδηγός Διατροφής για τη ρύθμιση του Διαβήτη ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ HELLENIC DIABETES

Διαβάστε περισσότερα

Αντιοξειδωτικά στην διατροφή μας

Αντιοξειδωτικά στην διατροφή μας Χάρις Μαραθεύτη Κλινική Διαιτολόγος Διατροφολόγος τηλ: 99-720235 email: harismaratheftis@hotmail.com Αντιοξειδωτικά στην διατροφή μας Τα τελευταία 50 χρόνια οι διατροφικές μας συνήθειες άλλαξαν δραστικά.

Διαβάστε περισσότερα

Υποστηρικτικό υλικό για τη διεξαγωγή. της παρουσίασης. «Μαθαίνω για τις ΟΜΑΔΕΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ» σε μαθητές Νηπιαγωγείου, Α και Β τάξεων Δημοτικού

Υποστηρικτικό υλικό για τη διεξαγωγή. της παρουσίασης. «Μαθαίνω για τις ΟΜΑΔΕΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ» σε μαθητές Νηπιαγωγείου, Α και Β τάξεων Δημοτικού Υποστηρικτικό υλικό για τη διεξαγωγή της παρουσίασης «Μαθαίνω για τις ΟΜΑΔΕΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ» σε μαθητές Νηπιαγωγείου, Α και Β τάξεων Δημοτικού Διαφάνεια 1: Η παρουσίαση έχει ως σκοπό να εκπαιδεύσει τα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

Τα τρόφιμα που περιέχουν υδατάνθρακες (γάλα, φρούτα, δημητριακά, όσπρια κλπ) αυξάνουν την

Τα τρόφιμα που περιέχουν υδατάνθρακες (γάλα, φρούτα, δημητριακά, όσπρια κλπ) αυξάνουν την Τα τρόφιμα που περιέχουν υδατάνθρακες (γάλα, φρούτα, δημητριακά, όσπρια κλπ) αυξάνουν την γλυκόζη στο αίμα. Ανάλογα με το αν είναι απλοί υδατάνθρακες (ζάχαρη, χυμοί φρούτων, μέλι κλπ) ή σύνθετοι υδατάνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός Διατροφής για τη ρύθμιση του Διαβήτη

Οδηγός Διατροφής για τη ρύθμιση του Διαβήτη Οδηγός Διατροφής για τη ρύθμιση του Διαβήτη 2013 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ HELLENIC DIABETES ASSOCIATION Αποκλειστικός Χορηγός Συντμήσεις γρ: γραμμάρια Ενέρ: ενέργεια kcal Υδατ: Υδατάνθρακες γρ Λιπ:

Διαβάστε περισσότερα

6,8,15/10/10 Γεωργία Τσιάππα, Κλινική Παιδιατρική ιαιτολόγος 2

6,8,15/10/10 Γεωργία Τσιάππα, Κλινική Παιδιατρική ιαιτολόγος 2 Τύπου Ι (ινσουλινοεξαρτώμενος) Τύπου ΙΙ (μη ινσουλινοεξαρτώμενος) Γεωργία Τσιάππα Κλινική Παιδιατρική Διαιτολόγος Νοσοκομείο Αρχ. Μακάριος ΙΙΙ MODY (maturity onset diabetes in the young διαβήτης ενηλίκων

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Ονοματεπώνυμο: Διεύθυνση: Email: Β. ΣΩΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΛΟΓΙΕΣ: Γ. ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΠΟΡ

Α. ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Ονοματεπώνυμο: Διεύθυνση: Email: Β. ΣΩΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΛΟΓΙΕΣ: Γ. ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΠΟΡ Α. ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Ονοματεπώνυμο: Ημερ/νια Γεννήσεως: Διεύθυνση: Τηλ. οικίας: Email: Οικογενειακή κατάσταση: Τ.Κ.: Κινητό: Β. ΣΩΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΛΟΓΙΕΣ: Βάρος: Ύψος: Περίμετρος καρπού: Περίμετρος μέσης: Περίμετρος

Διαβάστε περισσότερα

Οι αθλητές επιτυγχάνουν μέγιστη απόδοση με προπόνηση και σωστό διαιτολόγιο που περιλαμβάνει ποικιλία τροφών. Οι αθλητές ωφελούνται περισσότερο από

Οι αθλητές επιτυγχάνουν μέγιστη απόδοση με προπόνηση και σωστό διαιτολόγιο που περιλαμβάνει ποικιλία τροφών. Οι αθλητές ωφελούνται περισσότερο από ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΘΛΗΤΩΝ Οι αθλητές επιτυγχάνουν μέγιστη απόδοση με προπόνηση και σωστό διαιτολόγιο που περιλαμβάνει ποικιλία τροφών. Οι αθλητές ωφελούνται περισσότερο από την ποσότητα των υδατανθράκων που αποθηκεύονται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ. ΝΕΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΦΑΡΜΑΚΑ

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ. ΝΕΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΦΑΡΜΑΚΑ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ. ΝΕΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΦΑΡΜΑΚΑ Γκουτζελίκα Ιωάννα Κλινικός διαιτολόγοςδιατροφολόγος Προϊσταμένη Τμ. Διατροφής Γ.Ν.Θ «Άγιος Παύλος» Δεν υπάρχει σύγκρουση συμφερόντων

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος

Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Σε προηγούμενα άρθρα μιλήσαμε για τη σχέση σωστής διατροφής και αθλητισμού, διακρίναμε τη σημαντικότητα του ρόλου που διαδραματίζει και επικεντρωθήκαμε

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακες και ερµάρια. διανοµής. ƒ 2010. Plexo 3 στεγανοί πίνακες από 2 έως 72 στοιχεία (σ. 59) Practibox χωνευτοί πίνακες από 6 έως 36 τοιχεία (σ.

Πίνακες και ερµάρια. διανοµής. ƒ 2010. Plexo 3 στεγανοί πίνακες από 2 έως 72 στοιχεία (σ. 59) Practibox χωνευτοί πίνακες από 6 έως 36 τοιχεία (σ. χωνευτοί σ. 56 Nedbox χωνευτοί από 12 έως 56 στοιχεία σ. 58 από 1 έως 6 στοιχεία σ. 62 XL 3 160 από 48 έως 144 στοιχεία και ερµάρια διανοµής ισχύος XL 3 σ. 68 Ράγες, πλάτες στήριξης και µετώπες σ. 77 0

Διαβάστε περισσότερα

Τρώει το παιδί σας σωστά;

Τρώει το παιδί σας σωστά; Τρώει το παιδί σας σωστά; Προσφορά σε συνεργασία µε την εταιρεία Iakovos Photiades Foodstuff Suppliers Ltd Τα θεμέλια για την υγεία του παιδιού σας αρχίζουν από την καλή διατροφή Η καλή διατροφή δεν είναι

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή;

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 ξεκίνησε μία μεγάλη έρευνα, γνωστή ως η μελέτη των 7 χωρών, όπου μελετήθηκαν οι διατροφικές συνήθειες ανθρώπων από τις εξής

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή & εγκυμοσύνη. Νικ. Α. Βιτωράτος, MD Β Μαιευτική-Γυναικολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Δ/ντής: Καθηγητής Γ.Κ.

Διατροφή & εγκυμοσύνη. Νικ. Α. Βιτωράτος, MD Β Μαιευτική-Γυναικολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Δ/ντής: Καθηγητής Γ.Κ. Διατροφή & εγκυμοσύνη Νικ. Α. Βιτωράτος, MD Β Μαιευτική-Γυναικολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Δ/ντής: Καθηγητής Γ.Κ. Κρεατσάς Κύρια χαρακτηριστικά της διατροφής Η διατροφή στη διάρκεια της εγκυμοσύνης

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Ο σύγχρονος ΟΔΗΓΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ συμπεριλαμβάνει τα ακόλουθα στοιχεία: Ψωμιά, Δημητριακά, Ρύζι και Μακαρόνια (6 με 11 μερίδες): Οι υδατάνθρακες παίζουν βασικό ρόλο σε όλα τα διαιτολόγια.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΕΦΗΒΕΙΑ- ΑΝΑΓΚΕΣ v Επιτάχυνση ρυθμού ανάπτυξης v Ωρίμανση και αύξηση ιστών v Αποκτά το 20% του ύψους και το 50% του βάρους του ενήλικα, ενώ οι μύες, ο όγκος του αίματος και γενικά

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγευμα: Μια απαραίτητη και υγιεινή συνήθεια

Πρόγευμα: Μια απαραίτητη και υγιεινή συνήθεια Πρόγευμα: Μια απαραίτητη και υγιεινή συνήθεια www.cydadiet.org www.iph.com.cy Προσφορά Συνδέσμου Διαιτολόγων και Διατροφολόγων Κύπρου σε συνεργασία με την εταιρεία Iacovos Photiades Foodstuff Suppliers

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΜΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΣΦΟΡΑΣ Για το Οικονομικό Έτος 2016

ΤΙΜΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΣΦΟΡΑΣ Για το Οικονομικό Έτος 2016 ΤΙΜΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΣΦΟΡΑΣ Για το Οικονομικό Έτος 2016 ΟΜΑΔΑ Α1 ΕΙΔΗ ΠΑΝΤΟΠΩΛΕΙΟΥ 1 ΑΝΘΟΣ ΑΡΑΒΟΣΙΤΟΥ 160γρ ΤΕΜ 450 2 ΑΛΑΤΙ ΣΑΚΟΥΛΑ 500γρ ΤΕΜ 500 3 ΑΛΕΥΡΙ ΓΙΑ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΧΡΗΣΕΙΣ 1000γρ ΤΕΜ 500 4 ΑΛΕΥΡΙ ΦΑΡΙΝΑ 500γρ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ. Μαρία Χασαπίδου Καθηγήτρια Διατροφής και Διαιτολογίας ΑΤΕΙΘ > 3

ΠΡΟΛΟΓΟΣ. Μαρία Χασαπίδου Καθηγήτρια Διατροφής και Διαιτολογίας ΑΤΕΙΘ > 3 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η ραγδαία αύξηση των εκφυλιστικών παθήσεων (παχυσαρκία, σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2, δυσλιπιδαιμία, αρτηριακή υπέρταση, καρδιαγγειακά νοσήματα) στη χώρα μας, που οδηγούν σε αύξηση της νοσηρότητας

Διαβάστε περισσότερα

PREVENT. Προγράμματα διατροφής & δίαιτας της PreVent

PREVENT. Προγράμματα διατροφής & δίαιτας της PreVent Πρόγραμμα δίαιτας Προγράμματα διατροφής & δίαιτας της PreVent Η ανάπτυξη του προγράμματος έχει γίνει και υποστηρίζεται από επιστήμονες γιατρούς, κοινωνιολόγους, διαιτολόγους και ψυχολόγους. Η επιτυχία

Διαβάστε περισσότερα

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ Ασβέστιο Συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη ασβεστίου Βρέφη 0-12 μηνών Παιδιά 1-3 ετών Παιδιά 4-8 ετών Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών Ενήλικες 19-50 ετών Ενήλικες > 50 ετών Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή ινσουλινοεξαρτώμενων ατόμων νεαρής ηλικίας

Διατροφή ινσουλινοεξαρτώμενων ατόμων νεαρής ηλικίας Διατροφή ινσουλινοεξαρτώμενων ατόμων νεαρής ηλικίας!φη Ευστρατίου Διαιτολόγος Επιστημονική συνεργάτης Δ Παιδιατρικής Κλινικής ΑΠΘ Ιατρείο Παιδιών και Εφήβων με Διαβήτη Νοσοκομείο Παπαγεωργίου Θεσ/νίκης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΔΗ ΠΑΝΤΟΠΩΛΕΙΟΥ ΔΗΜΟΣ ΠΥΔΝΑΣ ΚΟΛΙΝΔΡΟΥ ΕΙΔΗ ΠΑΝΤΟΠΩΛΕΙΟΥ ΔΗ.ΚΟΙΝ.Ε. Δ.Ε. ΚΟΛΙΝΔΡΟΥ

ΕΙΔΗ ΠΑΝΤΟΠΩΛΕΙΟΥ ΔΗΜΟΣ ΠΥΔΝΑΣ ΚΟΛΙΝΔΡΟΥ ΕΙΔΗ ΠΑΝΤΟΠΩΛΕΙΟΥ ΔΗ.ΚΟΙΝ.Ε. Δ.Ε. ΚΟΛΙΝΔΡΟΥ ΔΗΜΟΣ ΠΥΔΝΑΣ ΚΟΛΙΝΔΡΟΥ «ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΔΗΜΟ ΠΥΔΝΑΣ ΚΟΛΙΝΔΡΟΥ, ΤΟ ΔΗ.ΦΟ.Π.Α.Π.Ο.Υ. ΚΑΙ ΤΗ ΔΗ.ΚΟΙΝ.Ε. ΕΤΟΥΣ 2015» Π Ρ Ο Σ Φ Ο Ρ Α Του Έδρα Οδός. Αριθμός. Τηλέφωνο Fax : ΕΙΔΗ ΠΑΝΤΟΠΩΛΕΙΟΥ ΔΗΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Διαιτητικές οδηγίες για το ΣΔ. Κατευθυντήριες οδηγίες για τη Διαχείριση του Διαβητικού Ασθενούς

Διαιτητικές οδηγίες για το ΣΔ. Κατευθυντήριες οδηγίες για τη Διαχείριση του Διαβητικού Ασθενούς ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΙ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΟΙ ΟΠΟΙΟΙ ΚΑΘΟΡΙΖΟΥΝ ΤΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗΣ ΣΕ ΑΤΟΜΑ ΤΡΙΤΗΣ ΚΑΙ ΤΕΤΑΡΤΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 Αναστάσιος Κουτσοβασίλης, Μαρία

Διαβάστε περισσότερα

(ON THE JOB TRAINING) ΟΡΓΑΝΩΝΕΙ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ «ΚΑΤΑ ΤΗ ΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ» ΕΠΙΒΛΕΠΕΙ ΤΗΝ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΗΜΟΣΙΩΝ ΧΩΡΩΝ /

(ON THE JOB TRAINING) ΟΡΓΑΝΩΝΕΙ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ «ΚΑΤΑ ΤΗ ΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ» ΕΠΙΒΛΕΠΕΙ ΤΗΝ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΗΜΟΣΙΩΝ ΧΩΡΩΝ / Επαγγελµατικό προφίλ: ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΟΣ ΟΡΟΦΩΝ (ΟΡΟΦΟΚΟΜΟΣ) Επίπεδο: 2 εξιότητες Θέµατα Συνδεδεµένες δεξιότητες C1 ΗΓΕΙΤΑΙ, ΕΠΙΒΛΕΠΕΙ ΚΑΙ ΣΧΕ ΙΑΖΕΙ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΟΥ ΓΙΝΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

www.infosociety.gr www.hellaskps.gr www.observatory.gr www.ependyseis.gr www.e-oikonomia.gr www.kep.gov.gr www.culture.gr www.edet.

www.infosociety.gr www.hellaskps.gr www.observatory.gr www.ependyseis.gr www.e-oikonomia.gr www.kep.gov.gr www.culture.gr www.edet. www.infosociety.gr www.hellaskps.gr www.observatory.gr www.ependyseis.gr www.e-oikonomia.gr www.kep.gov.gr www.culture.gr www.edet.gr www.ebusinessforum.gr www.sch.gr www.ika.gr www.ekt.gr www.ktpae.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΜΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΣΦΟΡΑΣ ΟΜΑΔΑ Α ΤΡΟΦΙΜΑ

ΤΙΜΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΣΦΟΡΑΣ ΟΜΑΔΑ Α ΤΡΟΦΙΜΑ ΤΙΜΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΣΦΟΡΑΣ ΟΜΑΔΑ Α ΤΡΟΦΙΜΑ Α/Α ΖΥΜΑΡΙΚΑ ΜΟΝΑΔΑ 1 Κοφτό Μακαρονάκι Κιλά 600 2 Κριθαράκι Κιλά 250 3 Ρύζι τύπου Κίτρινο Κιλά 1000 Α/Α ΓΑΛΑΚΤΟΚΟΜΙΚΑ ΜΟΝΑΔΑ 4 Γάλα Φρέσκο Τεμάχιο 1,5 480 6 Γάλα πλήρες

Διαβάστε περισσότερα

Αλέξανδρος Λαζαρίδης Καθηγητής Φυσικής Αγωγής MSc Διατροφή και Άσκηση

Αλέξανδρος Λαζαρίδης Καθηγητής Φυσικής Αγωγής MSc Διατροφή και Άσκηση Αλέξανδρος Λαζαρίδης Καθηγητής Φυσικής Αγωγής MSc Διατροφή και Άσκηση Σημειώσεις για τη σχολή προπονητών-ριών Αθήνας Γ κατηγορίας Ενόργανης, Ρυθμικής Γυμναστικής & Τραμπολίνο (2014) O πρωταρχικός ρόλος

Διαβάστε περισσότερα

1Η ΕΒΔΟΜΑΔΑ. 5-6 ελιές ΑΠΟΓΕΥΜΑΤΙΝΟ:4 αποξ.δαμάσκηνα & 5 καρύδια ΒΡΑΔΙΝΟ:1 μερίδα καστανό Ρύζι & Σαλάτα ρόκα & 5-6 ελιές

1Η ΕΒΔΟΜΑΔΑ. 5-6 ελιές ΑΠΟΓΕΥΜΑΤΙΝΟ:4 αποξ.δαμάσκηνα & 5 καρύδια ΒΡΑΔΙΝΟ:1 μερίδα καστανό Ρύζι & Σαλάτα ρόκα & 5-6 ελιές 1Η ΕΒΔΟΜΑΔΑ 1η ΠΡΩΙΝΟ:2 φέτες ψωμί πολύσπορο 1κ.γ. Μαργαρίνη & 2κ.γ. Μαρμελάδα χωρίς ζάχαρη, 1 ποτήρι γάλα, 0 ανάλατα αμύγδαλα ΜΕΣΗΜΕΡΙΑΝΟ:1 μερίδα φακές & 1 φέτα ψωμί πολύσπορο & 5-6 ΑΠΟΓΕΥΜΑΤΙΝΟ:1 ακτινίδιο

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της διατροφής στην πρόληψη και αντιμετώπιση του Σακχαρώδη Διαβήτη

Ο ρόλος της διατροφής στην πρόληψη και αντιμετώπιση του Σακχαρώδη Διαβήτη ΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ Δ.Ε.Β.Ε. ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ Σακχαρώδης Διαβήτης. Ένα σύγχρονο πρόβλημα- Νέες λύσεις. Θεσσαλονίκη, 14 Νοεμβρίου 2015 Ο ρόλος της διατροφής στην πρόληψη και αντιμετώπιση του Σακχαρώδη Διαβήτη Παρθένα

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Στόχοι για την αντιμετώπιση του Γνώση Δεξιότητες Πηγές Υποστήριξη

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: ΤΙΜΟΛΗΠΤΕΣ: ΔΕΛΤΙΟ ΤΙΜΩΝ ΚΗΠΕΥΤΙΚΩΝ. α/α ΕΙΔΟΣ ΤΙΜΕΣ #DIV/0! 5 ΔΥΟΣΜΟΣ #DIV/0! 6 ΚΑΡΟΤΑ #DIV/0! 7 ΚΟΛΟΚΥΘΙΑ

ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: ΤΙΜΟΛΗΠΤΕΣ: ΔΕΛΤΙΟ ΤΙΜΩΝ ΚΗΠΕΥΤΙΚΩΝ. α/α ΕΙΔΟΣ ΤΙΜΕΣ #DIV/0! 5 ΔΥΟΣΜΟΣ #DIV/0! 6 ΚΑΡΟΤΑ #DIV/0! 7 ΚΟΛΟΚΥΘΙΑ ΔΕΛΤΙΟ ΤΙΜΩΝ ΚΗΠΕΥΤΙΚΩΝ 1 ΑΓΓΟΥΡΑΚΙΑ ΚΙΛΟΥ 2 ΑΓΓΟΥΡΙΑ ΤΕΜΧ 3 ΑΝΗΘΟΣ ΤΕΜΧ 4 ΒΛΗΤΑ 5 ΔΥΟΣΜΟΣ 6 ΚΑΡΟΤΑ 7 ΚΟΛΟΚΥΘΙΑ 8 ΚΟΥΝΟΥΠΙΔΙ ΕΓΧΩΡΙΟ 9 ΚΡΕΜΜΥΔΙΑ ΞΕΡΑ 10 ΚΡΕΜΜΥΔΙΑ ΧΛΩΡΑ 11 ΛΑΧΑΝΟ ΚΟΚΚΙΝΟ 12 ΛΑΧΑΝΟ ΛΕΥΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

B ΠΡΩΙΝΟ: 1η ΗΜΕΡΑ. ΕΝΔΙΑΜΕΣΑ: Ένα άπαχο γιαούρτι με γεύση φρούτων. ΓΕΥΜΑ ΚΑΙ ΒΡΑΔΙΝΟ: ΚΟΤΟΠΟΥΛΟ ΑΛΑ ΚΡΕΜ SLIMMER

B ΠΡΩΙΝΟ: 1η ΗΜΕΡΑ. ΕΝΔΙΑΜΕΣΑ: Ένα άπαχο γιαούρτι με γεύση φρούτων. ΓΕΥΜΑ ΚΑΙ ΒΡΑΔΙΝΟ: ΚΟΤΟΠΟΥΛΟ ΑΛΑ ΚΡΕΜ SLIMMER SLIMMER ΧΑΣΤΕ ΒΑΡΟΣ ΑΛΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ 1η ΗΜΕΡΑ B ΠΡΩΙΝΟ: Καφές ή πράσινο τσάι ή ρόφημα από βότανα. Ένα πορτοκάλι ή δύο μέτρια ακτινίδια ή τρία ξερά δαμάσκηνα. Ένα φλιτζάνι άπαχο φρέσκο γάλα (1,5% λιπαρά) με

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακή διατροφή είναι όρος που επινοήθηκε από τον φυσιολόγο Άνσελ Κις για να περιγράψει το μοντέλο διατροφής, το οποίο ακολουθούσαν οι λαοί των

Μεσογειακή διατροφή είναι όρος που επινοήθηκε από τον φυσιολόγο Άνσελ Κις για να περιγράψει το μοντέλο διατροφής, το οποίο ακολουθούσαν οι λαοί των Μεσογειακή διατροφή είναι όρος που επινοήθηκε από τον φυσιολόγο Άνσελ Κις για να περιγράψει το μοντέλο διατροφής, το οποίο ακολουθούσαν οι λαοί των μεσογειακών χωρών που συμπεριλαμβάνονταν στη Μελέτη των

Διαβάστε περισσότερα

2. Όταν πίνουμε όλοι μαζί λέμε... Καλή όρεξη! τον λογαριασμό, παρακαλώ! στην υγεία μας!

2. Όταν πίνουμε όλοι μαζί λέμε... Καλή όρεξη! τον λογαριασμό, παρακαλώ! στην υγεία μας! 1. Βρέστε την άσχετη λέξη 2. Μήλο/ κιμά/ αχλάδι/ σταφύλι/ καρπούζι 3. Μουσακάς/ γεμιστά/ τζατζίκι/ γάλα/ φασολάδα 4. Μοσχάρι/ χοιρινό/ ψάρι/ κοτόπουλο/ μπριζόλα 5. Αλάτι/ λάχανο/ μαρούλι/ κρεμμύδι/ σκόρδο

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Αγωγής Υγείας «Η διατροφή των εφήβων»

Πρόγραμμα Αγωγής Υγείας «Η διατροφή των εφήβων» Πρόγραμμα Αγωγής Υγείας «Η διατροφή των εφήβων» Υπεύθυνη καθηγήτρια: Παχιαδάκη Άννα Ομάδα μαθητών Β Τάξης Λυκείου: Αλεβυζάκη Ευανθία, Καλαγασίδη Βάλια, Καλοειδάς Αντώνης, Λεμονάκης Μάριος, Πετράκης Αντώνης,

Διαβάστε περισσότερα

Η Ιστορία της μεσογειακής διατροφής

Η Ιστορία της μεσογειακής διατροφής Η Ιστορία της μεσογειακής διατροφής Η μεσογειακή διατροφή όπως έχει γίνει σήμερα γνωστό από πολλά άρθρα και δημοσιεύματα αποτελεί την βάση μιας υγιεινής διατροφής. Το πρότυπο αυτό διατροφής συναντάται

Διαβάστε περισσότερα

Πρακτική άσκηση στη λήψη τεκμηριωμένων αποφάσεων Πολιτικής Υγείας

Πρακτική άσκηση στη λήψη τεκμηριωμένων αποφάσεων Πολιτικής Υγείας DEPARTMENT OF HYGIENE AND EPIDEMIOLOGY Πρακτική άσκηση στη λήψη τεκμηριωμένων αποφάσεων Πολιτικής Υγείας Κώστας Τσιλίδης, ktsilidi@cc.uoi.gr http://users.uoi.gr/ktsilidi/teaching Προβλήματα 1. Κυκλοφορία

Διαβάστε περισσότερα

1. ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΙΤΛΟΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΣΚΟΠΟΥ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΠΟΥ ΔΕΝ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

1. ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΙΤΛΟΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΣΚΟΠΟΥ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΠΟΥ ΔΕΝ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Έρευνα σχετικά με τις θερμίδες και τα συντηρητικά τροφίμων ευρείας κατανάλωσης, την αναγραφή τους στις συσκευασίες καθώς και παρατηρήσεις και συμπεράσματα από την έρευνα. Αλεξάνδρα Κατωπόδη Θεοδώρα Μπούτση

Διαβάστε περισσότερα

Πλήρης Οδηγός Ενηµέρωσης για µία σωστή ιατροφή µετά το Ενδογαστρικό µπαλόνι, για άµεση Aπώλεια Bάρους χωρίς επιπλοκές

Πλήρης Οδηγός Ενηµέρωσης για µία σωστή ιατροφή µετά το Ενδογαστρικό µπαλόνι, για άµεση Aπώλεια Bάρους χωρίς επιπλοκές Πλήρης Οδηγός Ενηµέρωσης για µία σωστή ιατροφή µετά το Ενδογαστρικό µπαλόνι, για άµεση Aπώλεια Bάρους χωρίς επιπλοκές 1 µερίδα την εβδοµάδα! Γλυκά τσιπς/ µπισκότα Γάλα 2 µερίδες ηµερησίως Κρέας/Ψάρι 2

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΑ Α ΤΡΟΦΙΜΑ ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΟΣ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΣΥΝΟΛΟ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΤΙΜΗ ΜΟΝΑΔΑΣ ΧΩΡΙΣ Φ.Π.Α. Α/Α ΓΑΛΑΚΤΟΚΟΜΙΚΑ ΜΟΝΑΔΑ ΠΟΣΟΤΗΤΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΣΥΝΟΛΟ Φ.Π.Α.

ΟΜΑΔΑ Α ΤΡΟΦΙΜΑ ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΟΣ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΣΥΝΟΛΟ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΤΙΜΗ ΜΟΝΑΔΑΣ ΧΩΡΙΣ Φ.Π.Α. Α/Α ΓΑΛΑΚΤΟΚΟΜΙΚΑ ΜΟΝΑΔΑ ΠΟΣΟΤΗΤΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΣΥΝΟΛΟ Φ.Π.Α. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΔΗΜΟΣ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΥ Δ/ΝΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΜΗΘΕΙΩΝ Ν.Π.Δ.Δ.ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΟΣ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΟΜΑΔΑ Α ΤΡΟΦΙΜΑ Α/Α ΖΥΜΑΡΙΚΑ ΜΟΝΑΔΑ

Διαβάστε περισσότερα

2. Ποιον θεωρείτε ιδανικότερο αριθμό γευμάτων στη διάρκεια της ημέρας; 3 (2 μεγάλα και 1 μικρό) 4 (2 μεγάλα και 2 μικρά) 5 (3 μεγάλα και 2 μικρά)

2. Ποιον θεωρείτε ιδανικότερο αριθμό γευμάτων στη διάρκεια της ημέρας; 3 (2 μεγάλα και 1 μικρό) 4 (2 μεγάλα και 2 μικρά) 5 (3 μεγάλα και 2 μικρά) 1. Ποιον θεωρείτε καλύτερο τρόπο, ώστε ένας αθλητής μειώσει το βάρος του; Να κάνει πιο έντονη προπόνηση Να κάνει περισσότερα μικρά γεύματα 2. Ποιον θεωρείτε ιδανικότερο αριθμό γευμάτων στη διάρκεια της

Διαβάστε περισσότερα

Τόνια Μαχαίρα MSc Sports Nutrition. Διαιτολόγος ΠΑΕ Παναθηναϊκού

Τόνια Μαχαίρα MSc Sports Nutrition. Διαιτολόγος ΠΑΕ Παναθηναϊκού Τόνια Μαχαίρα MSc Sports Nutrition Διαιτολόγος ΠΑΕ Παναθηναϊκού Διατροφή Γενετική Ύπνος Δεξιότητες Απόδοση Προπόνηση Εξαρτήματα Ψυχολογία Σωστή διατροφή Υγιή ανάπτυξη Διατήρηση ιδανικού σωματικού βάρους

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή στην καλαθοσφαίριση

Διατροφή στην καλαθοσφαίριση Διατροφή στην καλαθοσφαίριση Υγεία & βελτίωση της αθλητικής απόδοσης Α.Ο. ΠΡΩΤΕΑΣ Αγγελοπούλου Μαντώ Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας & Διατροφής Διατροφή η σημαντικότερη διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΠΟΣΟΤΗΤΑ ΤΥΡΟΚΟΜΙΚΑ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΠΟΣΟΤΗΤΑ ΤΥΡΟΚΟΜΙΚΑ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α Α/Α ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΕΙ ΟΥΣ Μ/Μ ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΠΟΣΟΤΗΤΑ ΤΥΡΟΚΟΜΙΚΑ ΤΥΡΑΚΙΑ ΤΥΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ (απαιτούνται δείγµα και προδιαγραφές) ΤΕΜΑΧΙΑ 3000 ΤΥΡΙ ΚΑΣΕΡΙ (απαιτούνται δείγµα και προδιαγραφές) ΚΙΛΑ 00 ΤΥΡΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ. Τι είναι οι υδατάνθρακες;

ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ. Τι είναι οι υδατάνθρακες; ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ Τι είναι οι υδατάνθρακες; Οι υδατάνθρακες είναι τα νομίσματα ενέργειας του σώματός μας. Τα περισσότερα τρόφιμα που τρώμε καθημερινά αποτελούνται από υδατάνθρακες. Ο οργανισμός μας, σπα τους

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ

ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ Η ΣΥΝΕΧΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΠΙΒΑΛΛΕΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΕΣ ΘΡΕΠΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ Τα παιδιά ρυθμίζουν τη λήψη τροφής έτσι ώστε να ταιριάζει με τις σωματικές ανάγκες σύμφωνα

Διαβάστε περισσότερα

«ΤΡΟΦΙΜΑ» ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΟΥ Γ. Ν. ΆΜΦΙΣΣΑΣ 1. ΓΕΝΙΚΑ

«ΤΡΟΦΙΜΑ» ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΟΥ Γ. Ν. ΆΜΦΙΣΣΑΣ 1. ΓΕΝΙΚΑ 5 η Υ.Πε. Θεσσαλίας & Στερεάς Ελλάδας Άμφισσα, 09.07.2012 Γενικό Νοσοκομείο Άμφισσας ΠΡΑΚΤΙΚΟ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟ: «ΤΡΟΦΙΜΑ» ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΟΥ Γ. Ν. ΆΜΦΙΣΣΑΣ Προϋπολογισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΤΗΣΗ π ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ π ΑΣΤΙΚΗΣ π ΕΥΘΥΝΗΣ ΠΡΟΣ ΤΡΙΤΟΥΣ π

ΑΙΤΗΣΗ π ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ π ΑΣΤΙΚΗΣ π ΕΥΘΥΝΗΣ ΠΡΟΣ ΤΡΙΤΟΥΣ π ΑΝΩΝΥΜΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ ΓΕΝΙΚΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΩΝ «Η ΕΘΝΙΚΗ» ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΗΣ 1891 ΕΤΑΙΡΙΑ ΤΟΥ ΟΜΙΛΟΥ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΑΡ.Μ.Α.Ε.: 12840/05 B 86/20 Α.Φ.Μ.: 094003849 Δ.Ο.Υ.: ΜΕΓΑΛΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΛΕΩΦ.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΙΚΡΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΗΜΕΡΑ ΧΤΙΖΟΥΝ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΙΑΣ ΖΩΗΣ..

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΙΚΡΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΗΜΕΡΑ ΧΤΙΖΟΥΝ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΙΑΣ ΖΩΗΣ.. ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΙΚΡΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΗΜΕΡΑ ΧΤΙΖΟΥΝ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΙΑΣ ΖΩΗΣ.. Γνωρίζοντας τις ομάδες τροφίμων μέσω της πυραμίδας... Τα τρόφιμα τα οποία καταναλώνουμε και κυρίως

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΙΜΩΝ ΚΗΠΕΥΤΙΚΩΝ

ΔΕΛΤΙΟ ΤΙΜΩΝ ΚΗΠΕΥΤΙΚΩΝ ΔΕΛΤΙΟ ΤΙΜΩΝ ΚΗΠΕΥΤΙΚΩΝ 1 ΑΓΓΟΥΡΑΚΙΑ ΚΙΛΟΥ 1,20 1,20 2 ΑΓΓΟΥΡΙΑ ΤΕΜΧ 0,65 0,40 0,53 3 ΑΝΗΘΟΣ ΤΕΜΧ 0,50 0,50 0,50 4 ΒΛΗΤΑ 1,60 1,60 5 ΔΥΟΣΜΟΣ 0,70 1,00 0,85 6 ΚΑΡΟΤΑ 1,50 1,00 1,25 7 ΚΟΛΟΚΥΘΙΑ 1,10 1,00

Διαβάστε περισσότερα

... ΥΠΟΟΜΑ Α 1 ΓΑΛΑΚΤΟΚΟΜΙΚΑ ΕΙ Η ΠΡΟΣΦΕΡΟΜΕΝΗ ΤΙΜΗ ΧΩΡΙΣ. Α/Α ΕΙ ΟΣ Μ/Μ ΠΟΣΟΤΗΤΕΣ 1 Γάλα φρέσκο πλήρες ή ελαφρύ σε συσκευασία 1 λίτρου Τεµ. 25.

... ΥΠΟΟΜΑ Α 1 ΓΑΛΑΚΤΟΚΟΜΙΚΑ ΕΙ Η ΠΡΟΣΦΕΡΟΜΕΝΗ ΤΙΜΗ ΧΩΡΙΣ. Α/Α ΕΙ ΟΣ Μ/Μ ΠΟΣΟΤΗΤΕΣ 1 Γάλα φρέσκο πλήρες ή ελαφρύ σε συσκευασία 1 λίτρου Τεµ. 25. ΥΠΟΟΜΑ Α 1 1 ΓΑΛΑΚΤΟΚΟΜΙΚΑ ΕΙ Η 1 Γάλα φρέσκο πλήρες ή ελαφρύ σε συσκευασία 1 λίτρου Τεµ. 25.960 ΦΠΑ 13% ΓΕΝΙΚΟ ΠΡΟΣΦΟΡΑΣ ΥΠΟΟΜΑ ΑΣ Α1,,.... 1.. ΤΜΗΜΑ Β1.1- ΕΙ Η ΠΑΝΤΟΠΩΛΕΙΟΥ 1 Αλάτι Κιλό 25 2 Αλάτι θαλασσινό

Διαβάστε περισσότερα

DELIVERY MENU. Delivery Κέντρο: 2310 24 49 24 & 22 22 50. Λαχταριστή αφράτη ζύμη φτιαγμένη καθημερινά με τον παραδοσιακό τρόπο!

DELIVERY MENU. Delivery Κέντρο: 2310 24 49 24 & 22 22 50. Λαχταριστή αφράτη ζύμη φτιαγμένη καθημερινά με τον παραδοσιακό τρόπο! Λαχταριστή αφράτη ζύμη φτιαγμένη καθημερινά με τον παραδοσιακό τρόπο! DELIVERY MENU Delivery Κέντρο: 2310 24 49 24 & 22 22 50 ΩΡΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ : 13:00 MM - 02.30 ΠΜ WIND: 6992 266 942 WHAT S UP: 6982 374

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΟΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΟΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΝ ΙΔΡΥΜΑ ΚΟΛΛΕΓΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΚΟΛΛΕΓΙΟ ΨΥΧΙΚΟΥ Πρόγραμμα Σίτισης

ΕΛΛΗΝΟΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΟΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΝ ΙΔΡΥΜΑ ΚΟΛΛΕΓΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΚΟΛΛΕΓΙΟ ΨΥΧΙΚΟΥ Πρόγραμμα Σίτισης 4-8 Μαΐου 2015 Φαρφάλες µε σάλτσα ντοµάτας και βασιλικό Κεφαλογραβιέρα τριµµένη Σαλάτα µαρούλι µε άνιθο και κρεµµυδάκι και σως µπαλσάµικο, Μπέργκερ µε τυρί, ψωµί ολικής αλέσεως, κέτσαπ- µουστάρδα, Σαλάτα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΙΑΤΡΟΦΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΙΑΤΡΟΦΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΙΑΤΡΟΦΗ Χαρακτηριστικά της Μεσογειακής διατροφής Ως Μεσογειακή χαρακτηρίζεται η διατροφή των χωρών από την Ισπανία µέχρι την Αίγυπτο και από τη Νότια Γαλλία µέχρι το Μαρόκο, για

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ Παγκύπρια Μέρα Διατροφής 10-5-2009 Ποικιλία - Μέτρο Ισορροπία στην Διατροφή Η Παγκύπρια μέρα Διατροφής που γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 10/5 (από το 2008) φέτος είναι αφιερωμένη στις βασικές αρχές της διατροφής

Διαβάστε περισσότερα

Α Ν Α Κ Ο Ι Ν Ω Σ Η ΚΟΜΟΤΗΝΗ 17-9-2015 ΑΡΙΘΜ. ΠΡΩΤ 6688

Α Ν Α Κ Ο Ι Ν Ω Σ Η ΚΟΜΟΤΗΝΗ 17-9-2015 ΑΡΙΘΜ. ΠΡΩΤ 6688 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ 4 η ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΚΟΜΟΤΗΝΗΣ «ΣΙΣΜΑΝΟΓΛΕΙΟ» Α Ν Α Κ Ο Ι Ν Ω Σ Η ΚΟΜΟΤΗΝΗ 17-9-2015

Διαβάστε περισσότερα

Η διατροφική πρόσληψη των παιδιών και εφήβων της Κύπρου ηλικίας 6-18 ετών καθώς και η συμμόρφωσή τους στις εκάστοτε διατροφικές συστάσεις

Η διατροφική πρόσληψη των παιδιών και εφήβων της Κύπρου ηλικίας 6-18 ετών καθώς και η συμμόρφωσή τους στις εκάστοτε διατροφικές συστάσεις Η διατροφική πρόσληψη των παιδιών και εφήβων της Κύπρου ηλικίας 6-18 ετών καθώς και η συμμόρφωσή τους στις εκάστοτε διατροφικές συστάσεις Δρ Ελενα Φιλίππου, Δρ Μιχάλης Τορναρίτης, Δρ Χαράλαμπος Χατζηγεωργίου,

Διαβάστε περισσότερα

Καλοκαίρι και δίαιτα; Πώς θα τα καταφέρω χωρίς να πάρω κιλά;

Καλοκαίρι και δίαιτα; Πώς θα τα καταφέρω χωρίς να πάρω κιλά; Καλοκαίρι και δίαιτα; Πώς θα τα καταφέρω χωρίς να πάρω κιλά; Κατερίνα Πέλκα BSc (Honrs) Κλινικός Διαιτολόγος Διατροφολόγος Τομεάρχης Διαιτητικής ΙΙΕΚ ΞΥΝΗ pelka@logodiatrofis.gr Οι διακοπές είναι αυτό

Διαβάστε περισσότερα

αθηρωμάτωση apo-b apoυπερχοληστερολαιμία υπερχοληστερολαιμία υπερχοληστερολαιμία τριγλυκερίδ βλάβη των αγγείων ΗDL - καλή χοληστερίνη

αθηρωμάτωση apo-b apoυπερχοληστερολαιμία υπερχοληστερολαιμία υπερχοληστερολαιμία τριγλυκερίδ βλάβη των αγγείων ΗDL - καλή χοληστερίνη LDL - κακή χοληστερίνη apo-al ά apo τριγλυκερίδια αθηρωμάτωση βλάβη των αγγείων LDL - κακή χοληστερίνη αθηρωμάτωση βλάβη των αγγείων ΙΑΤΡΕΙΟ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΤΩΝ ΛΙΠΙΔΙΩΝ Β ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΙΣΗΣ ΜΚ 0501, Διάλεξη 13η Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΙΣΤΩΝ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

1 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΚΑΡ ΙΤΣΑΣ. ΚΑΡ ΙΤΣΑΣ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΜΕ ΜΕΙΟ ΟΤΙΚΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟ ΣΤΙΣ././201 ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΠΡΟΣ ΤΟ ΗΜΟ ΚΑΡ ΙΤΣΑΣ ΑΡ. ΙΑΚΗΡΥΞΗΣ:. / /..-201 Του :.. Έδρα :.... Οδός : Αριθµός.... Τηλέφωνο:....

Διαβάστε περισσότερα

Η Πυραμίδα της Υγιεινής Διατροφής

Η Πυραμίδα της Υγιεινής Διατροφής Η Πυραμίδα της Υγιεινής Διατροφής Η Πυραμίδα Υγιεινής Διατροφής είναι ένας απλός, εικονικός τρόπος για να κατανοήσει κανείς πώς να τρέφεται σωστά σε καθημερινή βάση. Η εικονική αναπαράσταση βοηθά στο να

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή & Εξετάσεις. Γιατί είναι μια ιδιαίτερη περίοδος οι εξετάσεις Αυξημένο stress Ανάγκη για υψηλές αποδόσεις Ενίσχυση της μνήμης Μεγάλες αντοχές

Διατροφή & Εξετάσεις. Γιατί είναι μια ιδιαίτερη περίοδος οι εξετάσεις Αυξημένο stress Ανάγκη για υψηλές αποδόσεις Ενίσχυση της μνήμης Μεγάλες αντοχές Διατροφή & Εξετάσεις Γιατί είναι μια ιδιαίτερη περίοδος οι εξετάσεις Αυξημένο stress Ανάγκη για υψηλές αποδόσεις Ενίσχυση της μνήμης Μεγάλες αντοχές Αυξημένο stress οδηγεί σε Διατροφικές επιθέσεις H ορμόνη

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές συστάσεις για νεαρούς αθλητές. Μέγιστη απόδοση στις διαδοχικές προπονήσεις. Άννα Ευλογημένου Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος

Διατροφικές συστάσεις για νεαρούς αθλητές. Μέγιστη απόδοση στις διαδοχικές προπονήσεις. Άννα Ευλογημένου Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Διατροφικές συστάσεις για νεαρούς αθλητές. Μέγιστη απόδοση στις διαδοχικές προπονήσεις. Άννα Ευλογημένου Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Πότε και τι να τρώμε πριν την προπόνηση 1. Ένα μεγάλο γεύμα

Διαβάστε περισσότερα

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Υγιεινή Διατροφή Ισορροπία Ποικιλία Μέτρο Ομάδες τροφίμων Γάλα-γαλακτοκομικά προϊόντα (γιαούρτι) Φρούτα-απλοί υδατάνθρακες Λαχανικά (κυρίως πράσινα φυλλώδη) Ψωμί-αμυλώδη τρόφιμα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ Όσον αφορά τις πρώτες ύλες και τα τελικά προϊόντα του Προγράμματος, θα πρέπει να τηρούνται αυστηροί όροι και προϋποθέσεις για ζητήματα υγιεινής, ασφάλειας και ποιότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ Ανακοίνωση Συνδέσμου Διαιτολόγων και Διατροφολόγων Κύπρoυ για την Παγκόσμια Ημέρα Ρευματοπαθειών (12 Οκτωβρίου 2013) Θέμα: Υγιής Γήρανση, Σύνθημα: " Ζώντας Καλά, Μεγαλώνοντας Καλύτερα" Η Παγκόσμια Ημέρα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ Όσον αφορά τις πρώτες ύλες και τα τελικά προϊόντα, θα πρέπει να τηρούνται αυστηροί όροι και προϋποθέσεις για ζητήματα υγιεινής, ασφάλειας και ποιότητας σύμφωνα με τις

Διαβάστε περισσότερα

Θέλετε να «κόψετε» το κρέας;

Θέλετε να «κόψετε» το κρέας; > της Νεκταρίας Καρακώστα Θέλετε να «κόψετε» το κρέας; Για λόγους οικονομικούς, ηθικούς, θρησκευτικούς, λόγους υγείας και περιβαλλοντικούς, χιλιάδες καταναλωτές αναζητούν τρόπους και λύσεις σε μια προσπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Z' - ΤΙΜΟΛΟΓΙΑ ΠΡΟΣΦΟΡΩΝ ΤΙΜΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΣΦΟΡΑΣ. Της επιχείρησης:... Τ.Κ...Τηλ... Fax...

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Z' - ΤΙΜΟΛΟΓΙΑ ΠΡΟΣΦΟΡΩΝ ΤΙΜΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΣΦΟΡΑΣ. Της επιχείρησης:... Τ.Κ...Τηλ... Fax... ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Z' - ΤΙΜΟΛΟΓΙΑ ΠΡΟΣΦΟΡΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ομάδα Α: Είδη Κρεοπωλείου: Τμήμα 1 : Παιδικοί & βρεφονηπιακοί Σταθμοί ΝΠΔΔ : ΔΕ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ-ΓΕΡΑΣ-ΠΟΛΙΧΝΙΤΟΥ-ΑΓΙΑΣΟΥ- ΠΛΩΜΑΡΙΟΥ-ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ-ΚΑΛΛΟΝΗΣ-ΠΕΤΡΑΣ-ΕΡΕΣΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Διακρίνονται σε: λίπη (είναι στερεά σε συνήθεις θερμοκρασίες) έλαια (είναι υγρά)

Διακρίνονται σε: λίπη (είναι στερεά σε συνήθεις θερμοκρασίες) έλαια (είναι υγρά) ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ & ΔΙΑΤΡΟΦΗ Λίπη και έλαια: Βασική κατηγορία θρεπτικών υλών που αποτελούν σημαντική πηγή ενέργειας. Είναι ενώσεις που προκύπτουν από την αντίδραση οργανικών οξέων με γλυκερίνη και λέγονται γλυκερίδια

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ: Προμήθεια Ειδών Διατροφής 2015 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΑΤΤΙΚΗΣ ΔΗΜΟΣ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΑΡ.ΜΕΛ. 55/2014 ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

ΤΙΤΛΟΣ: Προμήθεια Ειδών Διατροφής 2015 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΑΤΤΙΚΗΣ ΔΗΜΟΣ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΑΡ.ΜΕΛ. 55/2014 ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΑΤΤΙΚΗΣ ΔΗΜΟΣ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΑΡ.ΜΕΛ. 55/2014 ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ Κ.Α.: ΔΗΜΟΣ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ: 15.6699.0022-15.6481.0002-20.6063.0007-30.6063.0007-35.6063.0007-45.6063.0006 του

Διαβάστε περισσότερα

Συμπεριλάβετε στο καθημερινό σας διαιτολόγιο τροφές πλούσιες σε φυτιι,ές ίνες

Συμπεριλάβετε στο καθημερινό σας διαιτολόγιο τροφές πλούσιες σε φυτιι,ές ίνες Η ΣΩΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΘΕΜΕΛΙΟ ΓΙΑ ΜΙΑ ΖΩΗ Το πρόβλημα της παραπληροφόρησης στο θέμα της διατροφής είναι μεγάλο και τις περισσότερες φορές οδηγεί σε λανθασμένες εmλογές και εκτιμήσεις. Ένα στοιχείο που θα πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥΣ ΣΕ ΔΙΑΦΟΡΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥΣ ΣΕ ΔΙΑΦΟΡΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΙΝΑΚΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥΣ ΣΕ ΔΙΑΦΟΡΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ (Οι μετρήσεις αναφέρονται σε 100 gr, τροφής ανά είδος, και έχουν παραχωρηθεί από την διαιτολόγο του Σισμανόγλειου Νοσοκομείου). * Το σημείο

Διαβάστε περισσότερα

A/A ΕΙΔΗ/ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΜΟΝΑΔΑ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΠΟΣΟΤΗΤΑ ΣΕ ΤΕΜΑΧΙΑ ΠΟΣΟΤΗΤΑ ΣΕ ΚΙΛΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΤΙΜΗ ΣΥΝΟΛΟ. 1 ΑΛΑΤΙ ΨΙΛΟ τεμάχιο 4000 0,80 3200,00

A/A ΕΙΔΗ/ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΜΟΝΑΔΑ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΠΟΣΟΤΗΤΑ ΣΕ ΤΕΜΑΧΙΑ ΠΟΣΟΤΗΤΑ ΣΕ ΚΙΛΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΤΙΜΗ ΣΥΝΟΛΟ. 1 ΑΛΑΤΙ ΨΙΛΟ τεμάχιο 4000 0,80 3200,00 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΑΤΤΙΚΗΣ ΤΙΤΛΟΣ: Προμήθεια Ειδών Διατροφής 2015 ΔΗΜΟΣ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΑΡ.ΜΕΛ. 55/2014 ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ Κ.Α.: ΔΗΜΟΣ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ: 15.6699.0022-15.6481.0002-20.6063.0007-30.6063.0007-35.6063.0007-45.6063.0006

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΩΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΩΣ ΑΣΠΙΔΑ ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ

Η ΣΩΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΩΣ ΑΣΠΙΔΑ ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ Η ΣΩΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΩΣ ΑΣΠΙΔΑ ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΝΙΚΗ ΦΙΛΙΠΠΑ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΟΣ «ΠΑΙΔΩΝ ΜΗΤΕΡΑ» KING S COLLEGE LONDON T CHILDRENS HOSPITAL BOSTON OBESOGENIC ENVIRONMENT BMJ. 1997 Aug 23;315(7106):477-80.

Διαβάστε περισσότερα

ÁÈ Ù apple È È appleô ı apple ÓÂ ÛÙË μã Ù ÍË

ÁÈ Ù apple È È appleô ı apple Ó ÛÙË μã Ù ÍË ÁÈ Ù apple È È appleô ı apple Ó ÛÙË μã Ù ÍË Δ Àƒ π ø ø º π π π ª Δ ƒàªª π μàƒπ π ø π π π ª Δ Δƒ À π ƒ Àà ƒ ªÀ π π ª ª Δπ ø, π Δ Ã π, ø ƒ ºπ, ƒ Δ ƒ Δπ Δ Δ, ƒπ π ª ª ΚΑΛΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ Με το πέρασμα του χρόνου

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος ΔΙΑΤΡΟΦH Η διατροφή στην ζωή του ανθρώπου παίζει τον μεγαλύτερο ρόλο. Για

Διαβάστε περισσότερα

Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου και Κοινωνικού Κεφαλαίου

Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου και Κοινωνικού Κεφαλαίου Έκφραση πολιτισμού, ιστορίας και τρόπου ζωής, η Μεσογειακή δίαιτα κατάφερε περίτρανα να αποδείξει ότι το συγκεκριμένο μοντέλο διατροφής προάγει την καλή υγεία, δηλαδή τη μακροζωία! Τι είναι όμως η Μεσογειακή

Διαβάστε περισσότερα

A/A ΕΙΔΗ/ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΜΟΝΑΔΑ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑΣ ΠΟΣΟΤΗΤΑ ΣΕ ΤΕΜΑΧΙΑ ΠΟΣΟΤΗΤΑ ΣΕ ΚΙΛΑ ΤΙΜΗ ΜΟΝΑΔΑΣ Ή ΠΟΣΟΣΤΟ ΕΚΠΤΩΣΗΣ % * ΣΥΝΟΛΟ

A/A ΕΙΔΗ/ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΜΟΝΑΔΑ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑΣ ΠΟΣΟΤΗΤΑ ΣΕ ΤΕΜΑΧΙΑ ΠΟΣΟΤΗΤΑ ΣΕ ΚΙΛΑ ΤΙΜΗ ΜΟΝΑΔΑΣ Ή ΠΟΣΟΣΤΟ ΕΚΠΤΩΣΗΣ % * ΣΥΝΟΛΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΑΤΤΙΚΗΣ ΔΗΜΟΣ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΕΝΤΥΠΟ ΠΡΟΣΦΟΡΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΔΗΜΟΥ ΚΑΙ ΝΠΔΔ Α1) ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΠΑΝΤΟΠΩΛΕΙΟ Α1α) ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΑΝΤΟΠΩΛΕΙΟΥ A/A ΕΙΔΗ/ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΜΟΝΑΔΑ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ Ανακοίνωση του Συνδέσμου Διαιτολόγων και Διατροφολόγων Κύπρου για την Παγκύπρια Ημέρα Διατροφής (10/5/2012) και Δραστηριότητες για την Εβδομάδα 7-13/5/2012 Φετινό θέμα: «Προγραμματίστε σωστά το πιάτο σας:

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΝΟΣΟΣ ΧΡΗΣΤΟΥΔΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟΥ

ΥΠΟΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΝΟΣΟΣ ΧΡΗΣΤΟΥΔΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟΥ ΥΠΟΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΝΟΣΟΣ ΧΡΗΣΤΟΥΔΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟΥ ΥΠΟΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ 30 ΧΡΟΝΙΑ ΣΤΗ ΧΩΡΑ ΜΑΣ ΣΥΜΒΑΙΝΟΥΝ ΠΡΑΓΜΑΤΑ ΤΡΑΓΙΚΑ ΣΤΑ ΘΕΜΑΤΑ 1) ΤΗΣ ΚΙΝΗΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΗΒΟΣ. Ψυχολογία: Αύξηση σωματικών αλλαγών. Επιθυμία έκφρασης. Διάθεση ανεξαρτητοποίησης. Επιθυμία συμμετοχής σε ένα σύνολο

ΕΦΗΒΟΣ. Ψυχολογία: Αύξηση σωματικών αλλαγών. Επιθυμία έκφρασης. Διάθεση ανεξαρτητοποίησης. Επιθυμία συμμετοχής σε ένα σύνολο ΕΦΗΒΟΣ Ψυχολογία: Αύξηση σωματικών αλλαγών Επιθυμία έκφρασης Διάθεση ανεξαρτητοποίησης Επιθυμία συμμετοχής σε ένα σύνολο Ενδιαφέρον για εξωτερική εμφάνιση Διατροφή+ Έφηβος: Ανθυγιεινά Πάθη Λανθασμένες

Διαβάστε περισσότερα

Φωτεινή Ραζάκου, MSc Τεχνολόγος Διατροφής, ΠΕ 1836

Φωτεινή Ραζάκου, MSc Τεχνολόγος Διατροφής, ΠΕ 1836 ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΩΝ ΣΥΝΗΘΕΙΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΦΗΒΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΚΑΙ ΚΑΤΗΓΟΡΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥΣ ΑΝΑΛΟΓΑ ΜΕ ΤΟΝ ΔΕΙΚΤΗ ΜΑΖΑΣ ΣΩΜΑΤΟΣ. Πρόταση για ορθές διατροφικές επιλογές με δημιουργία ολιγοθερμιδικών γευμάτων Τεχνολόγος

Διαβάστε περισσότερα

16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής. 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας

16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής. 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας 16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας Η διατροφή σημαντικός παράγοντας υγείας!! ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΛΗΡΟΝΟ ΜΙΚΟΤΗΤΑ ΥΓΕΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΑΝΘΥΓΕΙΝΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ Ποιά είναι η

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: ιαιτολόγιο Ενιαίου Ολοήμερου Σχολείου

Θέμα: ιαιτολόγιο Ενιαίου Ολοήμερου Σχολείου ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ Φακ.: 7.11.15.10/9 Τηλ.: 22809543 Φαξ: 22512783 e-mail: oloimero@schools.ac.cy ιευθυντές/ ιευθύντριες Ενιαίων

Διαβάστε περισσότερα

Η νηστεία κάνει θαύματα

Η νηστεία κάνει θαύματα Η νηστεία κάνει θαύματα Έρευνα του Πανεπιστημίου Κρήτης δείχνει ότι οι διατροφικές επιταγές της Ορθόδοξης Εκκλησίας είναι άκρως ευεργετικές για την υγεία των παιδιών Οι ειδικοί λένε ότι η αποχή από τις

Διαβάστε περισσότερα

Αριθ. πρωτ.: 8045/35385/15-κθ Τετάρτη 05 Νοεμβρίου 2014. (Σύμφωνα με την υπ αριθμ. 8045/35385/15-κη από 05/11/2014 Απόφαση Δ.ΑΛ.Θ)

Αριθ. πρωτ.: 8045/35385/15-κθ Τετάρτη 05 Νοεμβρίου 2014. (Σύμφωνα με την υπ αριθμ. 8045/35385/15-κη από 05/11/2014 Απόφαση Δ.ΑΛ.Θ) (Σύμφωνα με την υπ αριθμ. 8045/35385/15-κη από 05/11/2014 Απόφαση Δ.ΑΛ.Θ) ΚΟΙΝΟΠΟΙΗΣΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ Σας ενημερώνουμε ότι η Διεύθυνση Αλλοδαπών Θεσσαλονίκης θα προβεί σε διαγωνισμό για την ανάθεση του έργου

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΠΡΟΣΦΟΡΑΣ 1 η ΟΜΑΔΑ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ: ΕΙΔΩΝ ΚΡΕΟΠΩΛΕΙΟΥ, ΕΙΔΩΝ ΠΤΗΝΟΤΡΟΦΕΙΟΥ, ΟΠΩΡΟΚΗΠΕΥΤΙΚΩΝ,

ΦΥΛΛΟ ΠΡΟΣΦΟΡΑΣ 1 η ΟΜΑΔΑ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ: ΕΙΔΩΝ ΚΡΕΟΠΩΛΕΙΟΥ, ΕΙΔΩΝ ΠΤΗΝΟΤΡΟΦΕΙΟΥ, ΟΠΩΡΟΚΗΠΕΥΤΙΚΩΝ, ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ 1 η ΟΜΑΔΑ Π Ρ Ο Σ Φ Ο Ρ Α Της επιχείρησης, έδρα..., οδός..., αριθμός, τηλέφωνο., fax... Α/Α Ε Ι Δ Ο Σ ΜΟΝΑΔΑ ΠΟΣΟΤΗΤΑ TIMH/ΜΟΝΑΔΟΣ 1 ΚΡΕΑΣ ΜΟΣΧΟΥ ΚΙΛΌ 2080 2 ΚΙΜΑΣ ΜΟΣΧΟΥ ΚΙΛΌ 3100

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΓΩΓΗ ΥΓΕΙΑΣ» ΘΕΜΑ : «Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ»

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΓΩΓΗ ΥΓΕΙΑΣ» ΘΕΜΑ : «Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ» - 1 - ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΓΩΓΗ ΥΓΕΙΑΣ» ΘΕΜΑ : «Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ» Ο άνθρωπος προσλαμβάνει από το περιβάλλον του τροφές σε στερεά και υγρή μορφή. Τις επεξεργάζεται και ένα μέρος αυτών το παρακρατεί ενώ το υπόλοιπο

Διαβάστε περισσότερα

Υδατάνθρακες: σύνθετο και μπερδεμένο και στους καταναλωτές & επαγγελματίες υγείας

Υδατάνθρακες: σύνθετο και μπερδεμένο και στους καταναλωτές & επαγγελματίες υγείας Υδατάνθρακες: σύνθετο και μπερδεμένο και στους καταναλωτές & επαγγελματίες υγείας Πλούσιες σε Υδατ/χαμηλές Σύνθετοι υδατάνθρακες σε λίπη δίαιτες Απλές ζάχαρες Δίαιτες χαμηλού GI Χαμηλής γλυκαιμικής δόσης

Διαβάστε περισσότερα

Θεσσαλονίκη 08-10-2015. Αριθ. Πρωτ. :17824 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ Η ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΡΙΑ ΔΙΟΙΚΗΤΡΙΑ ΓΙΑΝΝΟΥΤΣΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ

Θεσσαλονίκη 08-10-2015. Αριθ. Πρωτ. :17824 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ Η ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΡΙΑ ΔΙΟΙΚΗΤΡΙΑ ΓΙΑΝΝΟΥΤΣΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ 7 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗ 3 ης ΥΠΕ. (ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ) ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ «Γ.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ» - Ψ.Ν.Θ. Οργανική Μονάδα Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης Θεσσαλονίκη 08-10-2015 Αριθ. Πρωτ. :17824

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΦΟΡΑΣ

ΕΝΤΥΠΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΦΟΡΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΑΤΤΙΚΗΣ ΤΙΤΛΟΣ: Προμήθεια τροφίμων για τις ανάγκες του Δήμου και των Νομικών Προσώπων του ΔΗΜΟΣ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΑΡ.ΜΕΛ. 78/05 CPV 5800000-6 Κ.Α.: ΔΗΜΟΣ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ: 5.6699.00-5.648.000-0.606.0007-0.606.0007-5.606.0007-45.606.0006

Διαβάστε περισσότερα