Β:περιστροφή κατά 240 ο ως προς τον άξονα z ή περιστροφή κατά 120 ο ως προς τον z. M:περιστροφή κατά 180 ο ως προς την ΟΜ ( c 2

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Β:περιστροφή κατά 240 ο ως προς τον άξονα z ή περιστροφή κατά 120 ο ως προς τον z. M:περιστροφή κατά 180 ο ως προς την ΟΜ ( c 2"

Transcript

1 I ΟΡΙΣΜΟΣ ΟΜΑΔΑΣ ΠΑΡΑΔΕΙΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ I Ομάδες μετασχηματισμών συμμετρίας Όπως συνηθίζεται θα διαλέξουμε μια ομάδα συμμετρίας και θα εξετάσουμε όλες τις ιδιότητες στην συγκεκριμμένη ομάδα σε ολόκληρες τις σημειώσεις Ο αναγνώστης θα ήταν χρήσιμο να επιλέξει μια άλλη συγγενή ομάδα και να εαρμόσει μόνος του όλες τις πράξεις και ιδιότητες σε εκείνη την ομάδα ώστε να κατανοήσει όλες τις νέες έννοιες πληρέστερα Ως ομάδα εργασίας θα πάρουμε την ή την ισόμορη C v που περιγράει συμμετρίες ενός ισόπλευρου τριγώνου Έστω ένα ισόπλευρο τρίγωνο Ας εξετάσουμε κάποιες πράξεις μετασχηματισμού του που το αήνουν αμετάβλητο Τέτοιες είναι :περιστροή κατά ο ως προς τον άξονα z M Ο L Β:περιστροή κατά ο ως προς τον άξονα z ή περιστροή κατά ο ως προς τον z Κ:περιστροή κατά 8 ο ως προς την ΟΚ L:περιστροή κατά 8 ο ως προς την OL M:περιστροή κατά 8 ο ως προς την ΟΜ Ε: περιστροή κατά ο ή 6 ο ως προς τον z K Στην ισόμορη ομάδα C v αντί των έχουμε τις ανακλάσεις σ v σ v σ v ως προς τα επίπεδα που διέρχονται από τις ΟΚ OL και ΟΜ και είναι κάθετα στο επίπεδο Προσοχή: ενώ οι άξονες και συμπεριέρονται με τον ίδιο τρόπο στις δύο ομάδες ο z αλλάζει πρόσημο στις περιστροές ομάδα ενώ παραμένει αναλλοίωτος στις ανακλάσεις σ v σ v σ v ομάδα C v Εύκολα διαπιστώνουμε ότι αν εαρμόσουμε δύο πράξεις συμμετρίας διαδοχικά τότε προκύπτει μία από τις άλλες πράξεις συμμετρίας Πχ αν πρώτα εαρμόσουμε την Α και μετά την Κ θα προκύψει Α: K: : K: Α: K: Επομένως από τον συνδυασμό των δύο πράξεων θα έχουμε: δηλαδή την πράξη συμμετρίας L Θα γράουμε κατά σύμβαση την αλληλουχία πρώτα εαρμόζουμε την Α και μετά την Κ ως ΚΑ και επομένως θα ισχύει ότι LK ενικά βρίσκουμε ότι ο οποιοσδήποτε συνδυασμός δύο στοιχείων από τις παραπάνω 6 πράξεις συμμετρίας παράγει κάποιο άλλο στοιχείο Επομένως από τους συνδυασμούς των στοιχείων παραμένουμε μέσα στο σύνολο των 6 αρχικών στοιχείων που αποτελεί την ουσία της ομάδας

2 Παρατηρούμε ότι αν αντιστρέψουμε την ορά εαρμογής των δύο πράξεων και πρώτα κάνουμε την Κ και μετά την Α δηλαδή ΑΚ θα έχουμε ότι: δηλαδή την Μ Επομένως ο συνδυασμός των δύο πράξεων συμμετρίας δεν αντιμετατίθεται πάντα K K Ακόμη παρατηρούμε ότι ΑΕΕΑΑ ΒΕΕΒΒ ΚΕΕΚΚ LEELL ΜΕΕΜΜ δηλαδή ο συνδυασμός όλων των στοιχείων με το ταυτοτικό στοιχείο το αήνει αμετάβλητο από όπου πηγάζει το όνομα ταυτοτικό στοιχείο Αυτό είναι μια ιδιότητα της κάθε ομάδας Παρατηρούμε επίσης ότι ΑΒΒΑΕ Κ L M E Δηλαδή για κάθε στοιχείο υπάρχει ένα άλλο που ο συνδυασμός τους δίνει το ταυτοτικό στοιχείο που αποτελεί άλλη μια ιδιότητα της κάθε ομάδας Ορισμός ομάδας: Ομάδα είναι ένα σύνολο στοιχείων Α Β C για τα οποία Ορίζεται μία πράξη συνδυασμού τους ανά δύο B Ο κάθε συνδυασμός δύο στοιχείων δημιουργεί κάποιο στοιχείο της ομάδας C Υπάρχει ένα στοιχείο ας το γράψουμε Ε τέτοιο ώστε για κάθε στοιχείο να ισχύει ότι EE ύπαρξη μοναδιαίου στοιχείου ια κάθε στοιχείο της ομάδας υπάρχει ένα αντίστροο στοιχείο - που ανήκει στην ομάδα έτσι ώστε - - E E Ο τριπλός συνδυασμός στοιχείων QRQRQR ορίζεται μονοσήμαντα προσεταιριστική ιδιότητα Το αντίστροο συνδυασμού δύο στοιχείων Α Β δίνεται από ΑΒ - Β - Α - ούτως ώστε ο συνδυασμός των ΑΒ και ΑΒ - να δίνει το ταυτοτικό στοιχείο Η ομάδα καθορίζεται πλήρως από τον συνδυαστικό πίνακα των στοιχείων της ια την ομάδα ο συνδυαστικός πίνακας προκύπτει ότι είναι Ο αντίστοιχος πίνακας ισχύει για την ισόμορη ομάδα C v Παρατηρούμε ότι τα στοιχεία της ομάδας εμανίζονται μία μόνο ορά σε κάθε στήλη ή γραμμή Επομένως όλα τα στοιχεία μιας γραμμής ή στήλης είναι διαορετικά Πραγματικά αν BC τότε θα πρέπει - B - C οπότε BC άτοπο Το στοιχείο ταυτότητας μιας ομάδας είναι μοναδικό Πραγματικά αν υπήρχαν δύο τέτοια στοιχεία Ε Ε τότε θα ίσχυε ότι ΕΕ Ε και ΕΕ Ε οπότε ΕΕ Το αντίστροο στοιχείο κάθε ομάδας είναι μοναδικό Πράγματι αν Α και Β ήταν τα αντίστροα στοιχεία ενός άλλου στοιχείου θα ίσχυε ότι BBE Οπότε θα ίσχυε ότι EBBBEB

3 Ο αριθμός των στοιχείων μιας ομάδας καλείται τάξη ordr της ομάδας ια την ομάδα με στοιχεία τα { } η τάξη είναι 6 Αν όλα τα στοιχεία μιας ομάδας αντιμετατίθενται μεταξύ τους αυτή ονομάζεται αβελιανή Κάθε υποσύνολο μιας ομάδας που αποτελεί ομάδα από μόνη της ονομάζεται υποομάδα της αρχικής Στην περίπτωση της ομάδας από τον συνδυαστικό πίνακα παρατηρούμε ότι υποομάδες είναι οι { } { } { }{ } Παρατηρούμε ότι αν ξεκινήσουμε με τα στοιχεία και μπορούμε να δημιουργήσουμε όλα τα στοιχεία της ομάδας Τα στοιχεία αυτά ονομάζονται γεννήτορες Άλλοι γεννήτορες της ομάδας είναι τα στοιχεία κλπ Κάθε ομάδα με πεπερασμένο αριθμό στοιχείων έχει έναν ελάχιστο αριθμό γεννητόρων που ονομάζονται βάση της ομάδας ba Ο αριθμός των στοιχείων της βάσης ονομάζεται κατάταξη ra της ομάδας Πχ στην ομάδα οι γεννήτορες θα είναι δύο στοιχεία p q όπου p q qp Η ομάδα θα διαθέτει τα στοιχεία { p p q qp qp } Επειδή ισχύει ότι p q και λέμε ότι η τάξη του στοιχείου p είναι ενώ του q είναι Μια ομάδα G είναι κυκλική αν υπάρχει στοιχείο p ώστε p G για κάθε Πχ η υποομάδα { } είναι μια κυκλική ομάδα Αν σε μια κυκλική ομάδα υπάρχει κάποιος υσικός αριθμός ώστε p τότε η ομάδα είναι πεπερασμένη Αν είναι ο μικρότερος υσικός αριθμός που ισχύει αυτό το είναι η τάξη της κυκλικής ομάδας Οι κυκλικές ομάδες είναι αβελιανές λόγω αντιμεταθετικής ιδιότητας I Πράξεις συμμετρίας εκρασμένες αναλυτικά Έστω σημείο z Αν το περιστρέψουμε κατά την ορά των δεικτών του ρολογιού κατά γωνία θ ως προς ρον άξονα z θα οδηγηθεί στο σημείο X Y Z Προανώς θα ισχύει ότι O OC OB oθ B θ C OB θ B oθ δηλαδή z X oθ Y θ και X oθ θ X θ Y oθ και Y θ oθ θ z Z και Z z Ο θ Β Αν είχαμε περιστρέψει τους άξονες κατά γωνία θ θα είχαμε τις νέες συντεταγμένες XYZ του σημείου να εκράζονται μέσω των παραπάνω σχέσεων με C τις z Δηλαδή είτε περιστρέψουμε τους άξονες κατά γωνία θ είτε το σώμα κατά θ έχουμε το ίδιο αποτέλεσμα Θα πρέπει να σημειώσουμε ότι οι περιστροές διατηρούν τις γωνίες ενός σχήματος XYZ

4 5 L M ια τις εαρμογές στη Φυσική είναι συνήθως πιο εύκολο να περιστρέουμε τους άξονες παρά τα σώματα Έτσι αντί να λέμε ότι ένας κύλινδρος παραμένει αμετάβλητος αν τον περιστρέψουμε κατά μία τυχαία γωνία ως προς τον άξονά του z μπορούμε να πούμε ότι όπως και να ορίσουμε τους άξονες οι ιδιότητες του κυλίνδρου που εκράζονται συναρτήσει των παραμένουν αματάβλητες Όταν εαρμόζουμε μια περιστροή z R θ κατά γωνία θ ως προς τον άξονα z η επίδραση πάνω σε μια συνάρτηση fz θα προκύπτει από τις παραπάνω σχέσεις Το ίδιο θα ισχύει και για τις διαορικές εξισώσεις και ανάλογα για Χαμιλτονιανές Πχ ας εαρμόσουμε μια περιστροή z R θ στην εξίσωση του Shrödgr ψ ψ E H όπου η χαμιλτονιανή < r r H h εκράζει ένα άτομο με ηλεκτρόνια με τον ο όρο να εκράζει την κινητική ενέργεια και τους ο και ο την ηλεκτροστατική ενέργεια ηλεκτρονίου-πυρήνα και ανάμεσα στα ηλεκτρόνια Εαρμόζοντας την περιστροή προκύπτει ότι o o Z Y X Z Y X Y X z r θ θ θ θ Παρόμοια προκύπτει ότι Z Z Y Y X X z z r Επίσης ότι Z Y X z Δηλαδή Z Y X H z H οπότε η z R θ αήνει την Χαμιλτονιανή αμετάβλητη Επειδή γενικά η μορή της κυματοσυνάρτησης μπορεί να μεταβληθεί από την περιστροή έπεται ότι Z Y X E Z Y X Z Y X H E H ψ ψ ψ ψ όπου γενικά ψ ψ [πχ μια p κυματοσυνάρτηση fr θα γίνει o r f Y X θ θ ] Επομένως οι ψ ψ θα έχουν την ίδια ιδιοσυχνότητα δηλαδή θα συσχετίζονται διαορετικές κυματοσυναρτήσεις της Χαμιλτονιανής από τις συμμετρίες που την αήνουν αμετάβλητη Άλλες συνηθισμένες συμμετρίες είναι η αντιστροή X Y Z z ή ανάκλαση ως προς επίπεδο Z z Y X Αν πάρουμε ως αρχή συντεταγμένων το κέντρο του ισόπλευρου τριγώνου οι κορυές θα είναι Η περιστροή από το στο θα αντιστοιχεί σε μια περιστροή θ- ο και των αξόνων κατά ο Επομένως Ο

5 6 Δηλαδή έχουμε μια αντιστοίχηση της επίδρασης της περιστροής με έναν πίνακα Αντίστοιχα μπορούμε να αντιστοιχίσουμε τις υπόλοιπες πράξεις συμμετρίας της ομάδας με τους πίνακες και Αν εαρμόσουμε ως πράξη συνδυασμού το γινόμενο των πινάκων θα βρούμε τον ίδιο συνδυαστικό πίνακα με την ομάδα Θα δούμε ότι οι 6 αυτοί πίνακες αποτελούν μια άλλη ισόμορη ομάδα που θα αποτελεί και μια αναπαράσταση της ομάδας όπως θα δούμε παρακάτω Είναι εύκολο να δούμε ότι οι παραπάνω μεταχηματισμοί αήνουν την Χαμιλτονιανή τριών ιόντων στις κορυές του ισόπλευρου τριγώνου αμετάβλητη I Παραδείγματα ομάδων - Το σύνολο των ακέραιων αριθμών Z με πράξη συνδυασμού την πρόσθεση και ταυτοτικό στοιχείο - Το σύνολο των ρητών αριθμών Q με πράξη συνδυασμού την πρόσθεση και - Το σύνολο των πραγματικών αριθμών R ή των μιγαδικών αριθμών C πράξη συνδυασμού την πρόσθεση και Σ όλες αυτές τις περιπτώσεις το αντίστροο στοιχείο του X είναι το αντίθετο -X - Αν πάρουμε ως πράξη συνδυασμού τον πολλαπλασιασμό μπορούμε να τιάξουμε τις ομάδες : το σύνολο των μη-μηδενικών ρητών ή μη-μηδενικών πραγματικών ή των μημηδενικών μιγαδικών αριθμών Τότε το είναι το ταυτοτικό στοιχείο και /X το αντίστροο του στοιχείου X - Ομάδα είναι το σύνολο των αριθμών odu Τα στοιχεία είναι οι αριθμοί - και για κάθε στοιχείο X το αντίστροο είναι το -X - Διάορες ομάδες προκύπτουν από κανονικά γεωμετρικά σχήματα και θα εξεταστούν παρακάτω αναλυτικά - Οι περιστροές γύρω από κάποιο σταθερό άξονα αποτελούν μιά συνεχή ομάδα με άπειρα στοιχεία περιστροή κατά ο και αντίστροο στοιχείο περιστροής κατά γωνία θ η περιστροή κατά θ γωνία - Είναι προανές ότι η μόνη ομάδα με στοιχείο αποτελείται απο το μόνο

6 7 - Μια ομάδα με στοιχεία τάξης θα είναι πάντα της μορής { } a όπου a Δηλαδή μια αβελιανή ομάδα Παραδείγματα είναι η ανάκλαση ως προς επίπεδο η αντιστροή ως προς σημείο ή η αντιμετάθεση δύο ίδιων σωματιδίων - Μια ομάδα τάξης θα έχει την μορή { } b a Αν a τότε τα {a} θα αποτελούσαν μια υποομάδα από μόνα τους Όμως θα αποδειχτεί ότι η τάξη μιας υποομάδας θα πρέπει να διαιρεί την τάξη της ομάδας Αού αυτό δεν ισχύει θα πρέπει a b οπότε η μόνη δυνατή ομάδα είναι μια κυκλική αβελιανή της μορής { } a a - Ομάδα τάξης Υπάρχουν δύο δυνατότητες: μια κυκλική ομάδα { } a a a ή μια άλλη με μορή { } b a όπου ab και a Πραγματικά αν a b τότε a δεν μπορεί να ισούται με ab ή επομένως a Οπότε θα πρέπει ab Αυτό συνεπάγεται ότι a και a δηλαδή η κυκλική ομάδα Αν a τότε ab δεν μπορεί να ισούται με κάποιο από τα ba επομένως ab Τότε όμως αν b a ή θα είχαμε πάλι την κυκλική ομάδα Άρα b και Θα πρέπει ba αού δεν μπορεί να ισούται με ab και ab δηλαδή θα έχουμε μια αβελιανή ομάδα με συνδυαστικό πίνακα a b a b a a b b b a b a I Η ομάδα των αντιμεταθέσεων Η ομάδα των αντιμεταθέσεων p ορίζεται μέσω μιας αντιμετάθεσης αριθμών p p p p p K K Με τον συμβολισμό αυτόν ορίζουμε ότι p p p p Η σειρά των αριθμών είναι άνευ σημασίας Πχ με p εννοούμε ότι το αντικαθίσταται από το το από το το από το και το από Το γινόμενο δύο αντιμεταθέσεων ορίζεται ως p p p p p p p p p p p p q q q q qp K K K K K K K K K K πχ qp και

7 p Μια απλουστευμένη μορή γραής είναι να θέτουμε στα δεξιά του αριθμού που αντικαθιστά τον αμέσως προηγούμενο Έτσι μπορούμε να γράψουμε ότι p και qp ενώ p - Στην ομάδα με αριθμούς υπάρχουν! αντιμεταθέσεις που ορίζουν την τάξη της ομάδας Πχ για θα έχουμε!6 στοιχεία τα εξής: a b d f που εκράζουν τις αλλαγές των κορυών ενός τριγώνου Μπορούμε να δείξουμε ότι τα στοιχεία της ομάδας αντιστοιχούν σε εκείνα της ομάδας ή της C v I5 ενικά θεωρήματα για την θεωρία ομάδων Σε πολλές εαρμογές είναι χρήσιμο να μπορούμε να κατηγοροποιήσουμε τα στοιχεία μιας ομάδας σε κλάσεις Αυτό γίνεται μέσω μιας σχέσης ισοδυναμίας Πχ αν χωρίσουμε τα στοιχεία με βάση το μήκος τους θα λέγαμε ότι δύο στοιχεία a b είναι ισοδύναμα a b αν το a είχε το ίδιο μήκος με το b ενικά για να είναι μία σχέση ανάμεσα σε δύο στοιχεία σχέση ισοδυναμίας θα πρέπει να ισχύουν τα εξής: Να είναι η σχέση ανακλαστική a a κάθε στοιχείο είναι ισοδύναμο με τον εαυτό του Να είναι η σχέση συμμετρική Αν a b τότε και b a Να είναι μεταβατική a b και b τότε και a Με βάση μια σχέση ισοδυναμίας μπορούμε να χωρίσουμε όλα τα στοιχεία μιας ομάδας σε κλάσεις όπου τοποθετούμε όλα τα ισοδύναμα στοιχεία Οποιοδήποτε στοιχείο της κλάσης μπορεί να επιλεγεί για τον χαρακτηρισμό της Εξ αιτίας της ιδιότητας δεν είναι δυνατόν να υπάρχουν στοιχεία σε πάνω από μία κλάση Δηλαδή οι κλάσεις δεν έχουν κοινά στοιχεία Επομένως ο χωρισμός γίνεται σε κλάσεις ισοδυναμίας χωρίς κοινά μεταξύ τους στοιχεία Είναι προανές ότι ο ισομορισμός των ομάδων είναι μια σχέση ισοδυναμίας Δύο ομάδες είναι ισομορικές αν τα στοιχεία τους και οι συνδυασμοί των στοιχείων απεικονίζονται ένα προς ένα από την μία ομάδα στην άλλη Επομένως έχουν τον ίδιο συνδυαστικό πίνακα Έτσι για δύο ισόμορες ομάδες G και G θα ισχύει ότι G G ισόμορο στον εαυτό του Αν G G τότε και G G Αν G G και G G τότε και G G Αν πάρουμε μια ομάδα G με υποομάδα την U Κατασκευάζουμε τα σύνολα au όπου a G και εδώ υπονοούμε τον συνδυασμό του a με όλα τα στοιχεία της υποομάδας Έστω ότι η ομάδα G έχει τάξη Ν και η U έχει τάξη ια κάθε στοιχείο a G θα έχουμε το αριστερό συνσύνολο ft ot au όπως μπορούμε να κατασκευάσουμε το δεξιό 8

8 συνσύνολο rght ot Ua Προανώς αν το a ανήκει στην υποομάδα U τότε το συνσύνολο θα περιέχει όλα τα στοιχεία της υποομάδας Αν το a δεν ανήκει στην υποομάδα τότε τα αριστερό ή δεξιό συνσύνολο θα περιέχει στοιχεία που θα είναι όλα διαορετικά μεταξύ τους αλλά και με τα στοιχεία της υποομάδας ενικά αν τιάξουμε τα συνσύνολα au και bu ή αντίστοιχα τα Ua και Ub αυτά είτε δεν θα έχουν κανένα κοινό στοιχείο είτε θα έχουν όλα τα στοιχεία τους κοινά Πραγματικά: Αν ap bp όπου p U τότε abp p - και επομένως ap r bp p - p r bp p r p θα ισούται δηλαδή με κάποιο άλλο στοιχείο Επειδή θα τιάξουμε όλα τα δυνατά γινόμενα au ή Ua θα έχουμε τελικά διάορα συνσύνολα με στοιχεία το καθένα από την ομάδα G Μερικά συνσύνολα θα επαναλαμβάνονται μέχρι να εξαντληθούν όλα τα στοιχεία της ομάδας Επομένως το θα πρέπει να διαιρεί το Ν θεώρημα Eur-Lagrag Η τάξη της υποομάδας διαιρεί την τάξη της ομάδας Πχ οι υποομάδες της C v έχουν τάξη ή I6 Συζυγείς κλάσεις Δύο στοιχεία a b μιας ομάδας G λέγονται συζυγή αν υπάρχει κάποιο στοιχείο της ομάδας ώστε να ισχύει ότι b a Διαπιστώνουμε ότι η σχέση συζυγίας είναι μια πράξη ισοδυναμίας Εύκολα αποδεικνύουμε ότι ικανοποιούνται οι ιδιότητες της ισοδυναμίας Αν το στοιχείο b είναι συζυγές στο a τότε και το a είναι συζυγές στο b Πραγματικά αν b a τότε a b b b όπου G Αν b είναι συζυγές στο a και d είναι συζυγές στο b τότε το d είναι συζυγές στο a Πραγματικά αν b a και d b a a a Ένα σύνολο στοιχείων που είναι συζυγή το ένα με το άλλο ονομάζεται κλάση συζυγίας Προανώς διαορετικές κλάσεις δεν μπορεί να έχουν κοινά στοιχεία Επομένως η κάθε κλάση μπορεί να αναπαρασταθεί με κάποιο στοιχείο της κλάσης Επομένως όλα τα στοιχεία μιας ομάδας θα χωρίζονται σε διάορες κλάσεις δηλαδή G r K όπου r είναι ο αριθμός των κλάσεων Επειδή κάθε στοιχείο ανήκει μόνο σε μία κλάση προανώς θα ισχύει ότι r r g τάξη της ομάδας Είναι προανές ότι το ταυτοτικό στοιχείο αποτελεί μια κλάση από μόνο του αού για κάθε στοιχείο a θα ισχύει ότι aa Σε μια αβελιανή ομάδα το κάθε στοιχείο αποτελεί μια κλάση από μόνο του αού τα στοιχεία αντιμετατίθενται μεταξύ τους Ας ορίσουμε ως γινόμενο G G δύο ομάδων G και G το σύνολο των στοιχείων a b b a όπου a G και b G Οι κλάσεις του γινομένου των δύο ομάδων G G θα είναι K K K όπου K K οι κλάσεις των G και G αντίστοιχα Έτσι ο αριθμός των κλάσεων του γινομένου των ομάδων θα είναι r r r 9

9 Αποδεικνύεται ότι ο αριθμός των στοιχείων σε μια κλάση είναι ένας διαιρέτης της τάξης της ομάδας g Όμως ο αριθμός των κλάσεων δεν είναι κατ ανάγκη διαιρέτης της τάξης της ομάδας Παράδειγμα η ομάδα Μία κλάση αποτελεί το Κ {} Μια άλλη κλάση είναι από τα στοιχεία K { } Μια τρίτη κλάση αποτελούν τα στοιχεία K { } Αντίστοιχα για την ομάδα C v η τρίτη κλάση είναι τα στοιχεία Kσ { σ v σ v σ v } Πραγματικά παρατηρούμε ότι ο αριθμός των στοιχείων των κλάσεων διαιρεί την τάξη της ομάδας Είναι προανές ότι αν K είναι μια κλάση τότε για κάθε στοιχείο a της ομάδας θα ισχύει ότι aka K Αλλιώς θα υπήρχε στοιχείο της ομάδας που θα ήταν συζυγές σε στοιχείο της κλάσης χωρίς να ανήκει στην κλάση αυτή Αν υπολογίσουμε το γινόμενο K K των στοιχείων δύο κλάσεων μιας ομάδας G αυτή θα μπορεί να εκραστεί συναρτήσει των κλάσεων της ομάδας Θα ισχύει δηλαδή ότι K K K όπου τα ονομάζονται σταθερές κλάσης Πχ για την ομάδα C v προκύπτει ο εξής πολλαπλασιαστικός πίνακας K K K K K K K σ σ v σ v σ v σ δηλαδή συνολικά K K K σ K K K K σ K K K K K σ K σ K σ K σ K K Όλα τα στοιχεία μιας κλάσης έχουν την ίδια τάξη Δηλαδή a με κοινό το για όλα τα στοιχεία μιας κλάσης Πραγματικά b a a Αυτό συνεπάγεται πχ ότι σε μια κλάση μπορούν συνυπάρχουν περιστροές της ίδιας τάξης Προσοχή: το αντίστροο δεν ισχύει Αν κάποιο στοιχείο αντιμετατίθεται με όλα τα στοιχεία μιας ομάδας ονομάζεται αυτοσυζυγές και αποτελεί μια κλάση από μόνο του πχ το ταυτοτικό στοιχείο ή όλα τα στοιχεία μιας αβελιανής ομάδας Όλα τα στοιχεία μιας ομάδας G που αντιμετατίθεται με κάποιο στοιχείο a G επομένως και το a δημιουργούν μια ομάδα V a που ονομάζεται κανονικοποιητής oraator Το ότι αποτελεί ομάδα αίνεται από τα εξής: το είναι στοιχείο της V a Αν b b Va δηλαδή αν b a ab και b a ab τότε b b a b ba b ab ba b ab b a bb δηλαδή b b Va Επίσης αν b a ab τότε και ab b a δηλαδή b Va Αν το a είναι αυτοσυζυγές τότε προανώς V a G Αλλιώς μπορούμε να αναλύσουμε την ομάδα G σε αριστερά ή δεξιά συνσύνολα V V V K V Παρατηρούμε ότι τα G a a a r a

10 a a a a a a K r ar ar θα πρέπει να είναι διαορετικά μεταξύ τους αλλά θα ανήκουν εξ ορισμού στην ίδια κλάση K a που θα έχει r a στοιχεία Αν δύο ήταν ίσα μεταξύ τους: a - a - θα έπρεπε - aa - δηλαδή το - b θα ανήκε στο V a Οπότε το b ή παρόμοια το b - θα ανήκε επίσης στο V a που δεν ισχύει δεδομένου ότι επιλέγουμε το ή το από εκείνα που δεν ανήκουν στο V a ή στο V a ή το V a για να δημιουργήσουμε το επόμενο συνσύνολο Είναι προανές από την ανάλυση ότι τα στοιχεία της κλάσης K a θα διαιρούν τα στοιχεία της ομάδας G Έστω Η μια υποομάδα της G Αν μετασχηματίσουμε τα στοιχεία της Η με κάποιο στοιχείο της G το σύνολο των στοιχείων H θα αποτελούν μια άλλη υποομάδα της G που μπορεί να ταυτίζεται με την Η ή να είναι διαορετική Αυτή ονομάζεται συζυγής υποομάδα της G και είναι ισόμορη της Η Ότι είναι υποομάδα προκύπτει ως εξής: αν h h H τότε h h h h h H Επίσης ισχύει ότι h h h h δηλαδή το h είναι αντίστροο του h και Δηλαδή έχει τις ιδιότητες μιας ομάδας Στην γενική περίπτωση το H θα διαέρει από το Η Όταν όμως H H για όλα τα στοιχεία της ομάδας G τότε το Η ονομάζεται αμετάβλητη ή κανονική υποομάδα ή κανονικός διαιρέτης της G Επειδή η σχέση H ορίζει μια κλάση θα πρέπει το Η να αποτελείται από πλήρεις κλάσεις για να είναι αμετάβλητη υποομάδα σ σ σ δεν είναι Πχ για την ομάδα C v ή την οι υποομάδες { v } { v }{ v } αμετάβλητες υποομάδες αού δεν περιέχουν τις πλήρεις κλάσεις { } και { σ v σ v σ v } περιέχει δύο πλήρεις κλάσεις τις { } Όμως η υποομάδα { } και { } Επομένως θα είναι μια αμετάβλητη υποομάδα Ο παραπάνω ορισμός μπορεί να γρατεί και ως H H δηλαδή τα αριστερά συνσύνολα είναι ταυτόσημα με τα δεξιά σε μια αμετάβλητη υποομάδα

11 ΙΙ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΟΜΑΔΩΝ II Τι είναι αναπαράσταση ομάδας Ας θεωρήσουμε την ομάδα { } v v v v C σ σ σ ή την ισόμορη ομάδα { } και τους μετασχηματισμούς που εκράζονται από την αλλαγή των αξόνων μπορούμε να δούμε πως μετασχηματίζεται κάθε συνάρτηση των συντεταγμένων z Πχ αν λάβουμε τις δύο συναρτήσεις r f και r f όπου z r θα έχουμε για την περιστροή γωνία θ - ο { } { } r f r f r f { } { } r f r f r f αού το r παραμένει αναλλοίωτο Βλέπουμε δηλαδή ότι { } { } Με τον ίδιο τρόπο βρίσκουμε ότι η επίδραση της θα αντιστοιχεί με { } { } { } { } { } { } σ v { } { } σ v { } { } σ v Μπορούμε εύκολα να επαληθεύσουμε ότι το γινόμενο των πινάκων δύο μετασχηματισμών αντιστοιχούν στον πίνακα του γινομένου των μετασχηματισμών πχ v v σ σ ˆ ˆ

12 σ v ˆ ˆ σ v κλπ Επομένως οι πίνακες που δημιουργήθηκαν έχουν έναν ολόιδιο συνδυαστικό πίνακα με αυτόν της αρχικής ομάδας Υπάρχει το ταυτοτικό στοιχείο και όλα τα χαρακτηριστικά που ορίζουν μια ομάδα επομένως αποτελούν ομάδα ισόμορη με την αρχική Θα μπορούσαμε επομένως να εργαζόμαστε με το σύστημα των πινάκων και να συνάγουμε ιδιότητες για την ομάδα C v ή την Αν δράσουμε με όλους τους μετασχηματισμούς της ομάδας C v ή της στην συνάρτηση f r θα δούμε ότι παραμένει αναλλοίωτη Επομένως ο μετασχηματισμός για κάθε στοιχείο g της ομάδας G θα παρίσταται με την σχέση g { } { } που υπονοεί έναν πίνακα με στοιχείο το Είναι προανές ότι ισχύει η σχέση ότι το γινόμενο δύο πινάκων αναπαραστάσεων θα ισούται με τον πίνακα αναπαράστασης του γινομένου των στοιχείων αού όλα τα στοιχεία αναπαρίστανται με το Εδώ όμως θα έχουμε έναν ομοιομορισμό και όχι μία προς μία αμοιβαία αντιστοίχηση ια την ομάδα μπορούμε να βρούμε και μια άλλη συνάρτηση την zf r που θα μετασχηματίζεται στον εαυτό της από τα στοιχεία της ομάδας Πραγματικά για τα στοιχεία της ομάδας { } η συνάρτηση δεν θα μεταβληθεί ια τις περιστροές κατά 8 ο όμως z -z επομένως η συνάρτηση θα αλλάξει πρόσημο Παρατηρούμε δηλαδή ότι μπορούμε να αναπαραστήσουμε τους μετασχηματισμούς των στοιχείων της ομάδας μέσω των πινάκων με τιμές για τα στοιχεία { } και για τις τρείς περιστροές Πάλι ο συνδυαστικός πίνακας της ομάδας θα αναπαράγεται από τις τιμές των πινάκων που επιλέξαμε Θα αποτελούν λοιπόν και οι πίνακες αυτοί μια αναπαράσταση της ομάδας Μολονότι οι αναπαραστάσεις ορίστηκαν μέσω κάποιων συναρτήσεων ουσιαστικά στα πιο πάνω παραδείγματα είναι ένα σύνολο πινάκων με τον ίδιο συνδυαστικό πίνακα με εκείνον της ομάδας ενικά αναπαράσταση G είναι ένας ομοιομορισμός της ομάδας G πάνω σε ένα σύνολο αντιστρέψιμων o-guar γραμμικών τελεστών που απεικονίζουν έναν γραμμικό χώρο L στον εαυτό του: G:g G g g Ο χώρος L ονομάζεται χώρος αναπαράστασης της ομάδας G Αν η αναπαράσταση G απεικονίζει την ομάδα G ισομορικά ένα προς ένα στους τελεστές τότε λέγεται πιστή αναπαράσταση Η τετριμμένη αναπαράσταση που αντιστοιχίζει σε κάθε στοιχείο της ομάδας G τον μοναδιαίο τελεστή ονομάζεται μοναδιαία αναπαράσταση ή ταυτοτική αναπαράσταση Η διάσταση του χώρου αναπαράστασης L ονομάζεται διάσταση της αναπαράστασης Αν ορίσουμε μια βάση στον χώρο αναπαράστασης L τότε οι τελεστές g ορίζονται μέσω πινάκων και έχουμε αναπαράσταση πινάκων που αποτελεί την πιο

13 συνηθισμένη μορή αναπαράστασης Όμως ο τρόπος αναπαράστασης μέσω τελεστών σε έναν γραμμικό χώρο έχει το πλεονέκτημα ότι δίνει αποτελέσματα ανεξάρτητα της βάσης Στο προηγούμενο παράδειγμα θα μπορούσαμε να πάρουμε αντί για τις δύο συναρτήσεις f r f r που μετασχηματίζονται μεταξύ τους έναν οποιονδήποτε γραμμικό συνδυασμό των δύο συναρτήσεων f r f r Θα έχουμε δηλαδή έναν διδιάστατο χώρο αναπαράστασης Πχ αν λάβουμε τις δύο συναρτήσεις f r και f r τότε προκύπτει ότι { f r } { f r } { f r } f r κλπ Δηλαδή μπορούμε να ορίσουμε τους νέους πίνακες αναπαράστασης Αν { } είναι μια βάση αναπαράστασης σε -διάστατο χώρο τότε σε κάθε στοιχείο της ομάδας θα αντιστοιχίσουμε έναν πίνακα μέσω της δράσης του στοιχείου δηλαδή του αντίστοιχου τελεστή στις συναρτήσεις βάσης Ο λόγος που δεν ορίζουμε την σχέση ως οείλεται στην ανάγκη να αναπαράγεται ο συνδυαστικός πίνακας Πραγματικά με τον τρόπο που επιλέξαμε θα ισχύει για δύο στοιχεία της ομάδας B όπου C B ότι C B [ B ] B[ ] B B Όμως θα ισχύει επίσης για το στοιχείο C ότι C C Η σύγκριση των δύο σχέσεων μας οδηγεί στο ότι θα πρέπει C B που είναι η σωστή αντιστοιχία με εκείνη ανάμεσα στα στοιχεία C και B Αν αλλάξουμε την βάση αναπαράστασης μέσω ενός γραμμικού μετασχηματισμού θα έχουμε καθώς και την αντίστροη σχέση Τότε με απλή αντικατάσταση θα προκύψει ότι ] [ Στην νέα βάση αναπαράστασης το στοιχείο Τ θα εκράζεται μέσω ενός άλλου πίνακα όπου θα ισχύει ότι Από την σύγκριση των δύο σχέσεων προκύπτει ότι δηλαδή συμβολικά ότι Η αναπαράσταση ονομάζεται ισοδύναμη με την ενικά δύο αναπαραστάσεις μιας ομάδας μέσω πινάκων θα λέγονται ισοδύναμες αν υπάρχει πίνακας που συνδέει τους δύο πίνακες μέσω της σχέσης για κάθε στοιχείο της ομάδας Στην πράξη οι ισοδύναμες αναπαραστάσεις είναι τόσο συνδεδεμένες ώστε δεν θα τις ξεχωρίζουμε αλλά θα λέμε αναπαράσταση εννοώντας κάθε αναπαράσταση που είναι ισοδύναμη μαζί της Πρακτικά θα γράουμε χωρίς την ανάγκη να προσδιορίζουμε την βάση

14 αναπαράστασης ια τον λόγο αυτό είναι πιο γενικός ο ορισμός μέσω των τελεστών χωρίς αναορά σε συγκεκριμένη βάση Αν όμως θέλουμε να βρούμε την αναπαράσταση σε μια συγκεκριμένη βάση θα μιλάμε τότε για συγκεκριμένη αναπαράσταση Αν τότε συμβεί να ισχύει ότι οι πίνακες από τις δύο συγκεκριμένες αναπαραστάσεις να είναι ίσες θα λέμε ότι οι αναπαραστάσεις είναι ταυτόσημες Αν ορίσουμε τις αναπαραστάσεις μέσω τελεστών τότε δύο αναπαραστάσεις { a a G} { a a G} είναι ισοδύναμες ή όμοιες αν όλα τα a και a υπάρχει ένας αντιστρέψιμος o-guar τελεστής S τέτοιος ώστε να ισχύει ότι a S a S για κάθε a G Επειδή αυτή η σχέση ανάμεσα στους τελεστές ορίζει μια σχέση ισοδυναμίας μπορούμε να χωρίσουμε όπως αναέραμε πιο πριν τις αναπαραστάσεις σε κλάσεις ισοδυναμίας δηλαδή κλάσεις ισοδύναμων αναπαραστάσεων και να λάβουμε μια αναπαράσταση που να αντιπροσωπεύει κάθε μία κλάση Επειδή υπάρχουν άπειροι τρόποι να αλλάξουμε την βάση αναπαράστασης θα υπάρχουν και άπειρες αναπαραστάσεις Όμως όπως είδαμε ορισμένες θα είναι ισοδύναμες με άλλες Επομένως θα πρέπει να ψάξουμε να βρούμε μόνο τις μη-ισοδύναμες αναπαραστάσεις κάθε ομάδας II Αναγωγιμότητα μιας αναπαράστασης Ας θεωρήσουμε τον διανυσματικό χώρο της τριών συναρτήσεων [frfrzfr] της ομάδας C v Αυτά τα διανύσματα θα αποτελούν μια βάση αναπαράστασης γιατί ο χώρος των τριών διανυσμάτων οι δύο πρώτες συναρτήσεις και η τρίτη ξεχωριστά παραμένει αναλλοίωτος από τις πράξεις συμμετρίας της ομάδας Ο πίνακας αναπαράστασης θα προκύψει από την μελέτη της επίδρασης κάθε στοιχείου συμμετρίας στον χώρο των διανυσμάτων f r f r zf r Όπως είδαμε { } { } { } { } { } Παρόμοια έχουμε ότι 5

15 6 { } { } { } { } { } { } { } { } { } { } { } { } { } Παρατηρούμε ότι στο πάνω αριστερά μέρος των πινάκων είναι οι πίνακες της μιας αναπαράστασης ας την ονομάσουμε και κάτω δεξιά οι πίνακες της άλλης ας την καλέσουμε Α Δηλαδή οι πίνακες της αναπαράστασης στον -διάστατο αυτό χώρο θα είναι της μορής Λέμε ότι η αναπαράσταση είναι αναγώγιμη στις αναπαραστάσεις και Α Αν λαμβάναμε σαν διανύσματα βάσης τις συναρτήσεις r f r f z r f z τότε θα προέκυπταν οι μετασχηματισμοί { } f f f f { } zf f f { } f f zf δηλαδή όλα τα στοιχεία του πίνακα αναπαράστασης είναι διάορα του μηδενός Παρόλα αυτά πρόκειται για την ίδια ισοδύναμη αναπαράσταση αού οι δύο χώροι είναι ίδιοι και απλά έχουμε κάνει μια αλλαγή της βάσης Επομένως και αυτή η αναπαράσταση θα πρέπει να ανάγεται σε άθροισμα των αναπαραστάσεων και Α ενικά μια αναπαράσταση μιας διακριτής ομάδας G είναι αναγώγιμη στις αναπαραστάσεις κ αν υπάρχει κάποιος μεταχηματισμός της μορής

16 που μετασχηματίζει κάθε πίνακα της αναπαράστασης στην διαγωνοποιημένη μορή όπου είναι μικρότεροι κ πίνακες μπορεί να είναι και και όλα τα στοιχεία εκτός διαγωνίου είναι μηδέν Θα γράψουμε δε ότι κ Ορισμένες από τις αναπαραστάσεις μπορεί να είναι ίδιες Στη γενική περίπτωση θα μπορούσε να είναι διάορα του μηδενός τα στοιχεία πάνω από την διαγώνιο τριγωνικός πίνακας Στην περίπτωση όμως που οι πίνακες αναπαράστασης είναι ορθομοναδιαίοι utar τα μηδενικά θα βρίσκονται όπως αίνονται στον παραπάνω ορισμό και στο πάνω δεξιά μέρος των πινάκων και η αναπαράσταση θα είναι πλήρως αναγώγιμη Επειδή οι αναπαραστάσεις των πεπερασμένων ομάδων μπορούν να επιλεγούν ορθομοναδιαίες utar οι αναπαραστάσεις των ομάδων αυτών θα είναι πλήρως αναγώγιμες Επομένως θα έχουμε όπου θα είναι οι διαορετικές αναπαραστάσεις Η σειρά που εμανίζονται οι στον παραπάνω πίνακα κ μπορεί να μεταβάλλεται ανάλογα με την βάση του -διάστατου χώρου αναπαράστασης Όμως η ανάλυση στις μη-αναγώγιμες αναπαραστάσεις θα είναι μοναδική για κάθε αναπαράσταση Επομένως θα πρέπει να βρούμε τις μη-αναγώγιμες αναπαραστάσεις Εκείνες δηλαδή που δεν μπορούν να αναλυθούν στην μορή κ Μετά θα δούμε πως αναλύεται κάθε αναπαράσταση στις μη-αναγώγιμες αναπαραστάσεις ια την ομάδα C v και την αποδεικνύεται ότι οι τρεις αναπαραστάσεις που βρήκαμε με τις συναρτήσεις που ονομάζονται ή Ε Α και Ι είναι οι μόνες μη-αναγώγιμες αναπαραστάσεις Επομένως κάθε άλλη αναπαράσταση θα 7

17 ανάγεται σε αυτές τις τρεις Είδαμε ότι η ή Ε είναι διδιάστατη ενώ οι οι Α και Ι μονοδιάστατες Παρατηρήσαμε ότι μέσω του μετασχηματισμού θα προκύψει μια αναγώγιμη αναπαράσταση διαγώνιας μορής Ο μετασχηματισμός κ θα ορίσει ένα νέο σύστημα διανυσμάτων βάσης Σ αυτό το σύστημα διανυσμάτων η αναπαράσταση θα αποτελείται από τις μη-αναγώγιμες αναπαραστάσεις κ K Ας παραδεχτούμε ότι όλες οι είναι διαορετικές μεταξύ τους Η αναπαράσταση θα έχει κάποιο -διάστατο χώρο βάσης Όμως για να έχει την διαγώνιο μορή σημαίνει ότι όταν δρα στον -διάστατο χώρο θα επηρεάζει ανακατεύει μόνο εκείνα τα διανύσματα κατά ομάδες όπως κ εκράζονται από την ανάλυση στην διαγώνια μορή Επομένως L L L K L δηλαδή θα έχουμε ανάλυση του αρχικά -διάστατου χώρου σε αναλλοίωτους υποχώρους Αυτός είναι ένας εναλλακτικός τρόπος ορισμού της αναγωγιμότητας της αρχικής αναπαράστασης Ένα παράδειγμα για την ομάδα C v και την θα είναι ο χώρος L { z z z} Αυτός ο χώρος θα παραμένει αναλλοίωτος από τις πράξεις συμμετρίας της ομάδας γιατί οι μετασχηματισμοί εκράζουν γραμμικά τις αλλαγές και επομένως τα διανύσματα { z z z} θα εκράζονται από συναρτήσεις ας τάξης των z Όμως ο 6-διάστατος χώρος L περιλαμβάνει όλους τους δυνατούς συνδυασμούς ας τάξης των z Άρα θα παραμένει αναλλοίωτος όλες οι συναρτήσεις που θα προκύπτουν από τους μετασχηματισμούς θα εκράζονται από τις 6 αρχικές Αν κάνουμε τις πράξεις θα δούμε ότι η αναπαράσταση του στοιχείου δεν θα έχει την διαγώνιο μορή αλλά θα είναι ο πίνακας Το ίδιο θα συμβαίνει και για τις αναπαραστάσεις των άλλων στοιχείων της ομάδας Είναι όμως η αναπαράσταση αναγώγιμη; 8

18 νωρίζουμε ότι το άθροισμα z είναι αναλλοίωτο στις πράξεις συμμετρίας της ομάδας Άρα θα έπρεπε να είναι αναλλοίωτο Δηλαδή η αναπαράσταση περιλαμβάνει κάποιο κομμάτι που είναι αναλλοίωτο δηλαδή θα είναι αναγώγιμη Μπορεί κανείς να επαληθεύσει ότι αν κάναμε αλλαγή βάσης στα νέα διανύσματα z z 5 z 6 z r που είναι 5 6π κανονικοποιημένα στο τότε οι υποχώροι παραμένουν 5 αναλλοίωτοι και μετασχηματίζονται με την αναπαράσταση ή Ε Επίσης οι υποχώροι 5 6 είναι αναλλοίωτοι μετασχηματίζομενοι όπως η Ι Δηλαδή Α Α L και 5 6 II Χαρακτήρες μιας αναπαράστασης Πως μπορούμε όμως να ξεχωρίσουμε τις αναπαραστάσεις; νωρίζουμε ότι αν δύο πίνακες συνδέονται με κάποια σχέση της μορής S S δηλαδή S S τότε το ίχνος ή δείκτης του πίνακα που είναι το άθροισμα των διαγώνιων όρων θα είναι το ίδιο στους δύο πίνακες Πραγματικά θα ισχύει ότι S S S S δ Επομένως το ίχνος της αναπαράστασης θα παραμένει το ίδιο για όλες τις ισοδύναμες αναπαραστάσεις Δηλαδή χαρακτηρίζει ολες τις ισοδύναμες αναπαράστασεις και ορίζεται για κάθε στοιχείο της ομάδας Επίσης όλα τα στοιχεία μιας κλάσης σε μια ομάδα θα συνδέονται με κάποια σχέση της μορής B K K που στην αναπαράσταση θα οδηγεί στον ίδιο δείκτη Το άθροισμα των διαγωνίων όρων θα ονομάζεται χαρακτήρας του στοιχείου για την συγκεκριμμένη αναπαράσταση Σε κάθε αναπαράσταση θα αντιστοιχεί ένα σύνολο χαρακτήρων όσος είναι και ο αριθμός των στοιχείων της ομάδας ενικά θα ορίζουμε ως χαρακτήρες μιας αναπαράστασης τις ποσότητες χ g r{ g } για κάθε g G όπου g είναι οι τελεστές που αντιστοιχούν στα στοιχεία της ομάδας και δρουν στο χώρο L Αν διαλέξουμε μια βάση { } οι χαρακτήρες θα είναι οι αριθμοί χ g r { g } g g δηλαδή το άθροισμα των διαγωνίων όρων των πινάκων Προανώς χ η διάσταση του χώρου L Αν μια αναπαράσταση είναι άθροισμα άλλων αναπαραστάσεων τότε από τον α β ορισμό προκύπτει ότι θα ισχύει ότι χ χ χ K χ αν α β K α β Αν θεωρήσουμε το γινόμενο δύο αναπαραστάσεων ια την α L α ώστε για κάθε στοιχείο της αναπαράσταση α θα υπάρχει μια βάση { } 9

19 ομάδας θα έχουμε ότι { } a a α Αντίστοιχα για την άλλη αναπαράσταση β μια άλλη βάση { } β β L ώστε για το στοιχείο Τ θα έχουμε ότι { } a a α ια το γινόμενο των αναπαραστάσεων β α μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε ως βάση το γινόμενο των αντίστοιχων διανυσμάτων βάσης ήτοι { } { } β α β β α β α β α β α β α β α β α β L L K K Τότε { } β α β α β α και τα διαγώνια στοιχεία στην βάση β α θα είναι τα στοιχεία β α β α δηλαδή εκείνα όπου επομένως τα β α Έτσι θα ισχύει ότι β α β α β α χ χ χ Δηλαδή οι χαρακτήρες ενός γινομένου αναπαραστάσεων είναι το γινόμενο των αντίστοιχων χαρακτήρων των δύο αναπαραστάσεων Πχ για την ομάδα αν πάρουμε το γινόμενο δύο αναπαραστάσεων τότε χ χ χ κλπ II Πίνακας μη-αναγώγιμων αναπαραστάσεων της ομάδας ή της v C Από τις βάσεις συναρτήσεων που παρουσιάστηκαν μπορούμε να συντάξουμε τον πίνακα των μη-αναγώγιμων αναπαραστάσεων της ομάδας ή της v C {} { } { } { } v σ { } v σ { } v σ Ε Α Ι Α Αν πάρουμε τους χαρακτήρες των πινάκων αναπαράστασης θα δούμε ότι είναι {} { } { } { } { } { } Ε - - Α Ι Α Επομένως ως προς τις κλάσεις θα έχουμε για τους χαρακτήρες των αναπαραστάσεων

20 {} { } { } Ε - Α Ι Α - Παρατηρούμε ότι οι στήλες είναι ορθογώνιες μεταξύ τους Δηλαδή αν πολλαπλασιάσουμε τους αντίστοιχους χαρακτήρες των στηλών το άθροισμά τους είναι μηδέν Αυτό αποδεικνύεται ότι είναι μια γενική ιδιότητα Επίσης παρατηρούμε ότι η πρώτη στήλη θα δίνει πάντα την διάσταση της κάθε αναπαράστασης Τέλος θα δούμε παρακάτω ότι ο αριθμός των μη-αναγώγιμων αναπαραστάσεων είναι ίσος με τον αριθμό των κλάσεων που στην ομάδα είναι Θα δείξουμε ακόμη ότι γενικά ισχύει ότι αριθμός στοιχείων 6 άθροισμα τετραγώνων χαρακτήρων της {} Με βάση αυτές τις παρατηρήσεις που θα αποδειχτούν παρακάτω μπορεί κάποιος να βρη εύκολα πόσες και ποιές είναι οι μη-αναγώγιμες αναπαραστάσεις για τις απλές ομάδες Πχ από το ότι θα έχουμε τρεις μη-αναγώγιμες αναπαραστάσεις διαστάσεων έχουμε ότι 6 και προκύπτει η μόνη λύση και Αναγκαστικά λοιπόν θα υπάρχει μια -διάστατη και δύο μονοδιάστατες μη-αναγώγιμες αναπαραστάσεις Η μια μονοδιάστατη αναπαράσταση θα είναι πάντα η ταυτοτική Α Ι Επειδή αναγκαστικά οι χαρακτήρες της Α θα είναι θα έχουμε τον πίνακα {} { } { } Ε α β Α Ι Α γ δ Εκτός από την ορθογωνιότητα των στηλών ισχύει μια αντίστοιχη σχέση ως προς τις α β γραμμές Αυτή θα διατυπωθεί παρακάτω ως χ g χ g hδ Στην περίπτωση που αβ στους πάνω δείκτες της σχέσης αυτή υποδηλώνει ότι το άθροισμα των τετραγώνων των χαρακτήρων όλων των στοιχείων της ομάδας ισούται με την τάξη της ομάδας Έτσι θα πρέπει να ισχύει ότι α β 6 α ± β Επίσης ότι γ δ 6 γ δ ± Ακόμη η σχέση για διαορετικούς πάνω δείκτες α β θα εκράζει την ορθογωνιότητα των γραμμών Έτσι απο τις δύο τελευταίες γραμμές θα προκύψει ότι γ δ που σε συνδυασμό με τις δυνατές τιμές των γ δ υποδηλώνει ότι γ και δ - Από την ορθογωνιότητα των δύο πρώτων στηλών προκύπτει ότι α γ που συνεπάγεται ότι α - Τέλος από την ορθογωνιότητα της πρώτης με την τρίτη στήλη προκύπτει ότι β δ άρα β g G αβ II5 Παράδειγμα: Η ομάδα ενός κανονικού τετραγώνου Τα στοιχεία της ομάδας θα είναι ένας άξονας ης τάξης άξονες ας τάξης κατά τους άξονες τα είναι περιστραμμένα κατά 5 ο Ισοδύναμα θα μπορούσαμε να ορίσουμε επίπεδα ανάκλασης z z σ v σ u με την ομάδα C v που είναι ισόμορη της Συνολικά υπάρχουν 8 στοιχεία Ο συνδυαστικός πίνακας θα είναι ο ακόλουθος

21 Από τον πίνακα βρίσκουμε ότι υπάρχουν διάορες υποομάδες όπως : { }{ }{ }{ }{ }{ }{ } Πάλι από τον συνδυαστικό πίνακα βλεπουμε ότι τα στοιχεία { } αποτελούν μια κλάση αού ο συνδυασμός με οποιοδήποτε άλλο στοιχείο - απλά τα εναλλάσσει Με τον ίδιο τρόπο το στοιχείο { } αποτελεί μία κλάση Επίσης κλάσεις είναι οι { } { } Επομένως υπάρχουν 5 κλάσεις μαζί με το στοιχείο Ως προς τις μη-αναγώγιμες αναπαραστάσεις γνωρίζουμε ότι θα είναι όσες οι κλάσεις δηλαδή 5 Θα πρέπει επίσης να ισχύει ότι d d d d d 5 8 με μοναδική λύση την d d d d d Ο πίνακας των χαρακτήρων θα είναι 5 { } { ή Ε α β γ δ Α Α ε ζ η θ Β ι κ λ μ Β ν ξ π ρ Από την σχέση g G χ α g χ β } { } { } { } g hδ αβ με ίσους πάνω δείκτες εύκολα προκύπτει ότι όλοι οι χαρακτήρες από το ε μέχρι το ρ θα πρέπει να είναι ± Επίσης ότι ε ζ η θ ι κ λ μ ν ξ π ρ Αν κάποιο από τα ε ι ν ήταν ίσο προς τότε το άθροισμα των άλλων τριών γραμμάτων της αντίστοιχης σειράς θα έπρεπε να είναι μηδέν πχ ζ η θ Αυτό όμως είναι αδύνατο αν τα γράμματα αυτά είναι ίσα προς ± Επομένως ειν Τότε ζηθκλμξπρ Οπότε τα δύο από τα στοιχεία θα είναι και το άλλο ίσο προς Από την ορθογωνιότητα των δύο πρώτων στηλών έπεται ότι α Με βάση την σχέση α β γ δ 8 προκύπτει επίσης ότι βγδ Έτσι υπολογίζονται όλα τα στοιχεία του πίνακα που είναι

22 [ ] [ ] [ ] ή Ε - Α Α - - Β - - Β - - Η συνάρτηση zf r της Α αναπαράστασης θα είναι αναλλοίωτη όπως εύκολα προκύπτει από τον έλεγχο των μετασχηματισμών των στοιχείων της ομάδας ια την αναπαράσταση θα μπορούσε να επιλεγεί πάλι το σύνολο των δύο συναρτήσεων [ f r f r ] Τότε θα είχαν προκύψει και οι παραπάνω χαρακτήρες για κάθε στοιχείο και κλάση ια την αναπαράσταση Α μπορούμε να επιλέξουμε την συνάρτηση f r όπως πριν Μπορούμε επίσης να βρούμε κάποια συνάρτηση που να αλλάζει όπως η αναπαράσταση Β Θα πρέπει κατά την να μην αλλάζει Δηλαδή όταν να μένει η ίδια Άρα θα μπορεί να έχει την μορή f Έτσι θα και Θα πρέπει ικανοποιεί και το αναλλοίωτο στις πράξεις όμως να αλλάζει πρόσημο στις πράξεις και f Μια απλή μορή είναι η r ια την αναπαράσταση Β θα πρέπει να μην αλλάζει για τις αλλαγές ενώ να αλλάζει πρόσημο με τις Μια απλή μορή είναι η f 5 r Αν είχαμε ξεκινήσει από τον 6-διάστατο χώρο L { z z z} τότε παρατηρούμε ότι στους χαρακτήρες της αναπαράστασης θα συνεισέρουν μόνο εκείνα τα στοιχεία που μένουν αμετάβλητα ή αλλάζουν πρόσημο είναι διαγώνια κατά τους μετασχηματισμούς της ομάδας Έτσι μπορούν εύκολα να βρεθούν οι χαρακτήρες από τις αλλαγές προσήμου των στοιχείων που μένουν αναλλοίωτα οπότε : L L tr 6 : z z L { z z z} tr : z z L { z z z} tr : z z L { z z z} tr : z z L { z z z} tr : z z L { z z tr : z z L { z z z} tr : z z L { z z z} tr Επομένως θέλουμε να αναλύσουμε τους χαρακτήρες 6 αυτής της αναπαράστασης στους χαρακτήρες των μη-αναγώγιμων αναπαραστάσεων Με βάση την ορθογωνιότητα θα ισχύει όπως ακριβώς αναλύουμε και βρίσκουμε τις συνιστώσες ενός διανύσματος στον καρτεσιανό χώρο: ια την Ε αναπαράσταση

23 6 δηλαδή μια ορά η αναπαράσταση 8 ια την Α αναπαράσταση 6 8 ια την Α αναπαράσταση 6 8 ια την Β αναπαράσταση 6 8 ια την Β αναπαράσταση δηλαδή δύο ορές η Α αναπαράσταση δηλαδή καμια ορά η Α αναπαράσταση δηλαδή μία ορά η Β αναπαράσταση 6 δηλαδή μια ορά η Β αναπαράσταση 8 Τελικά Β Β Βρίσκεται ότι αμετάβλητοι υποχώροι θα είναι οι B : B : : z z : z και 5 : z κανονικοποιημένοι στο 6π / 5 II6 Λήμμα του Shur ια την απόδειξη των σχέσεων ορθογωνιότητας θα χρειαστεί το παρακάτω λήμμα του Shur Υπάρχουν διάοροι τρόποι να διατυπώσουμε αυτό το λήμμα του Shur και ένας μέσω των τελεστών είναι ο ακόλουθος: Αν Α είναι ένας γραμμικός τελεστής που απεικονίζει στον εαυτό του τον χώρο L μιας μη-αναγώγιμης αναπαράστασης G ομάδας G και ο οποίος αντιμετατίθεται με όλους τους τελεστές g της αναπαράστασης δηλαδή ισχύει ότι g g για όλα τα g όπου g G τότε ο τελεστής Α είναι πολλαπλάσιο του μοναδιαίου τελεστή Αλ όπου λ είναι κάποιος μιγαδικός αριθμός Μέσω των πινάκων αναπαράστασης το λήμμα μπορεί να διατυπωθεί πιο ειδικά ως εξής: Κάθε μη-μηδενικός πίνακας που αντιμετατίθεται με όλους τους πίνακες μιας μηαναγώγιμης αναπαράστασης είναι ένα πολλαπλάσιο του μοναδιαίου πίνακα λδ Επίσης ισχύει και το αντίστροο: Αν ο μόνος μη-μηδενικός πίνακας που αντιμετατίθεται με όλους τους πίνακες μιας αναπαράστασης είναι ίσος προς λδ τότε η αναπαράσταση είναι μη-αναγώγιμη Ένας πολύ γενικός τρόπος να εκραστεί το λήμμα είναι ο παρακάτω: Αν και είναι οι πίνακες δύο μη-αναγώγιμων αναπαράστασεων διαστάσεων και κάποιας ομάδας G και υπάρχει πίνακας τάξης ώστε να

24 ισχύει ότι για όλα τα στοιχεία της ομάδας G τότε ισχύει κάποιο από τα ακόλουθα: Αν οι και δεν είναι ισοδύναμες αναπαραστάσεις τότε Αν οι και είναι ισοδύναμες αναπαραστάσεις τότε ή Αν δηλαδή οι πίνακες αναπαράστασης είναι ίσοι όχι απλά ισοδύναμοι τότε ή λι όπου λ είναι σταθερά και Ι ο μοναδιαίος πίνακας Απόδειξη Έστω γραμμικά ανεξάρτητα διανύσματα û που μετασχηματίζονται μεταξύ τους μέσω της αναπαράστασης τότε θα πρέπει uˆ uˆ Ορίζουμε διανύσματα μέσω της ˆυ uˆ Ας υποθέσουμε ότι αλλιώς χρησιμοποιούμε τους αντιμεταθέντες πίνακες Τότε ˆυ uˆ uˆ uˆ uˆ Όμως υ ˆ uˆ uˆ Από τον συνδυασμό των δύο προκύπτει ότι Δηλαδή τα διανύσματα υˆ μετασχηματίζονται μεταξύ τους με την που είναι μηαναγώγιμη αναπαράσταση Όμως παραδεχτήκαμε που αντιβαίνει με την μηαναγωγιμότητα της αναπαράστασης Επομένως είτε θα πρέπει είτε θα πρέπει Αν οι αναπαραστάσεις είναι ισοδύναμες οπότε και τα διανύσματα υˆ θα είναι γραμμικά ανεξάρτητα Επομένως θα είναι αδύνατο να βρεθούν αριθμοί α ώστε α υˆ Επίσης δεν υπάρχουν αριθμοί α ώστε α για όλα τα Αλλιώς θα έπρεπε α ˆ υ α uˆ Αυτές οι σχέσεις α δεν θα έχουν λύση ˆ υ παρά μόνο την α για όλα τα επομένως Αν τέλος και τότε μπορούμε να βρούμε λ ώστε λ I Έστω Q λι οπότε Q Ορίζουμε τα διανύσματα wˆ Quˆ uˆ ˆ υ ˆ λδ ˆ λu Τότε θα ισχύει ότι w λu υ λu υ Όμως uˆ υ ˆ ˆ ˆ ˆ λuˆ uˆ uˆ Έτσι προκύπτει ότι wˆ ˆ λ uˆ ˆ υ λuˆ υ wˆ Επομένως τα w θα μετασχηματίζονται μεταξύ τους μέσω της αναπαράστασης και για την Q που ορίζει την αλλαγή βάσης θα ισχύει ότι είτε Q είτε Q 5

25 Το πρώτο όμως δεν ισχύει εξ ορισμού του Q επομένως θα πρέπει Q λι οπότε και θα πρέπει λι που αποδεικνύει το παραπάνω λήμμα II7 Κανονική αναπαράσταση Αν επαναδιατάξουμε τον συνδυαστικό πίνακα μιας ομάδας έτσι ώστε τα στοιχεία της διαγωνίου να είναι το ταυτοτικό στοιχείο τοποθετώντας τα στοιχεία Τ - στην αντίστοιχη θέση με το στοιχείο Τ τότε προκύπτει η κανονική αναπαράσταση Πχ για την ομάδα θα έχουμε με την επαναδιάταξη Στην κανονική αναπαράσταση οι πίνακες αναπαράστασης θα είναι 6 6 γενικά g g όπου g είναι ο αριθμός των στοιχείων της ομάδας Ο πίνακας αναπαράστασης ενός στοιχείου Α προκύπτει θέτοντας σε όλες τις θέσεις του συνδυαστικού πίνακα όπου εμανίζονται όλα τα άλλα στοιχεία και μόνο στις θέσεις που εμανίζεται το στοιχείο Α Πχ για το στοιχείο της ομάδας ο πίνακας της κανονικής αναπαράστασης θα είναι rg ενώ rg I ενικά μπορούμε να γράψουμε ότι rg όταν όπου ορίζουν τα διατεταγμένα στοιχεία της ομάδας αλλιώς rg Μπορούμε εύκολα να αποδείξουμε ότι οι πίνακες που προκύπτουν αποτελούν μια αναπαράσταση της ομάδας Αρκεί να δείξουμε ότι rg rg rg rg rg rg BC B C δηλαδή ότι BC B C Με βάση τον rg rg rg προηγούμενο συμβολισμό αρκεί να ισχύει BC B C Το άθροισμα θα έχει όρους που είναι γινόμενα δύο αριθμών που είναι είτε είτε Επειδή κάθε γραμμή ή στήλη έχει ένα μόνο στοιχείο ίσο προς και τα άλλα είναι για 6

26 να είναι το άθροισμα θα πρέπει και B και C για κάποιο Δηλαδή θα πρέπει BC που συμπίπτει με τον ορισμό του αριστερά μέρους της παραπάνω σχέσης rg BC Επομένως οι πίνακες που ορίζονται με τον τρόπο αυτό αποτελούν μια αναπαράσταση της ομάδας Είναι προανές ότι οι χαρακτήρες όλων των στοιχείων πλην του θα είναι μηδέν αού το εμανίζεται μόνο σε μη-διαγώνια στοιχεία στους πίνακες της κανονικής rg αναπαράστασης Επίσης προανώς ισχύει ότι χ g αριθμός στοιχείων ομάδας Αυτή η αναπαράσταση θα είναι αναγώγιμη Εύκολα μπορούμε να υπολογίσουμε τον αριθμό εμάνισης της κάθε μη-αναγώγιμης αναπαράστασης στην κανονική αναπαράσταση Αυτή θα προκύψει κατά τα γνωστά από την ανάλυση με βάση τους χαρακτήρες Έτσι έχουμε ότι ο αριθμός λ εμάνισης μη-αναγώγιμης αναπαράστασης * rg * rg * λ χ χ χ χ χ διάσταση μη-αναγώγιμης g g αναπαράστασης Δηλαδή κάθε μία μη-αναγώγιμη αναπαράσταση εμανίζεται στην κανονική αναπαράσταση τόσες ορές όση είναι η διάστασή της rg r Επομένως K r όπου r είναι ο αριθμός των μηαναγώγιμων αναπαραστάσεων της ομάδας Όμως η διάσταση της κανονικής αναπαράστασης θα πρέπει να ισούται με το άθροισμα των διαστάσεων των επί μέρους μη-αναγώγιμων αναπαραστάσεων που την αποτελούν Δηλαδή θα πρέπει να ισχύει ότι g K r Προκύπτει ότι η διάσταση της κάθε μη-αναγώγιμης αναπαράστασης διάσταση μη-αναγώγιμης αναπαράστασης II8 η σχέση ορθογωνιότητας Αν θεωρήσουμε τον πίνακα λ μ C G r g μέγιστη όπου το άθροισμα επεκτείνεται σε όλα τα στοιχεία της ομάδας G Έστω ότι λ και μ είναι δύο μηαναγώγιμες αναπαραστάσεις και C είναι ένας οποιοσδήποτε πίνακας κατάλληλων διαστάσεων ώστε να ισχύει το γινόμενο των πινάκων Τότε θα ισχύει ότι S S μ λ μ μ λ μ C C S αού θα ισχύει ότι S S για κάθε αναπαράσταση Επίσης θα ισχύει ότι μ λ λ λ μ λ λ μ S S S C S S S C S S G μ λ λ μ [ S ] C S S [ ] C S λ λ λ Δηλαδή ικανοποιείται το λήμμα του Shur άρα θα πρέπει είτε αν είναι οι λ και μ δεν είναι ίδιες είτε λ C Ι αν οι λ και μ είναι ίδιες το λ C θα εξαρτάται από τον G 7

27 πίνακα C Επειδή ο πίνακας C είναι εντελώς αυθαίρετος ας θεωρήσουμε ότι όλα του τα στοιχεία είναι μηδέν εκτός από ένα που ισούται με την μονάδα C Τότε θα πρέπει λ μ λ δ δ Όταν λ μ τότε λ λ Αθροίζοντας ως προς θα έχουμε ότι λ λ λμ λ δ και λ λ λ λ λ gδ λ λ λ όπου g είναι ο αριθμός των στοιχείων της ομάδας και λ η διάσταση της αναπαράστασης Αν η αναπαράσταση είναι μοναδιαία utar τότε θα πρέπει λ λ * λ λ * [ ] [ ] λ trapo Αντικαθιστώντας την τιμή της σταθεράς λ που προέκυψε βρίσκουμε τελικά ότι λ * μ g λ δ δ που αποτελεί την η σχέση ορθογωνιότητας λ * μ Αν θέσουμε και προκύπτει ότι ως προς και θα έχουμε για τους χαρακτήρες ότι λ * μ χ χ gδ λμ δ λμ g λ δ δ λμ λ και αν αθροίσουμε που αποτελεί την σχέση ορθογωνιότητας χαρακτήρων των μη-αναγώγιμων αναπαραστάσεων Παρατηρούμε ότι τα χ λ Τ για τα διάορα λ συμπεριέρονται ως ορθογώνια διανύσματα σε έναν g-διάστατο χώρο Αν επομένως έχουμε μια τυχαία αναγώγιμη αναπαράσταση αυτή θα μπορεί να αναλυθεί στα διανύσματα αυτά με έναν μοναδικό τρόπο Δηλαδή αν α β ε K με τους αντίστοιχους α β ε χαρακτήρες χ χ χ K χ χ τότε θα έχουμε ότι λ * λ * λ * χ χ χ χ χ χ gδ λ * δηλαδή χ λ λ χ g Με τον τρόπο αυτό μπορούμε να βρούμε την ανάλυση μιας αναπαράστασης στις μηαναγώγιμες αναπαραστάσεις g λ II9 Τελεστές προβολής Με ποιό τρόπο όμως μπορούμε να διαλέξουμε τα διανύσματα βάσης που λ μετασχηματίζονται με τις διάορες αναπαραστάσεις; Έστω κάποια μη- 8

28 9 αναγώγιμη αναπαράσταση και κάποιο διάνυσμα στον χώρο L Δημιουργούμε τα διανύσματα λ λ * για κάποια και Τότε θα ισχύει ότι δ λ λ λ λ λ λ * * * * * * * * λ λ λ λ λ λ δηλαδή τα διανύσματα λ του L μετασχηματίζονται μεταξύ τους για κάθε σύμωνα με την μη-αναγώγιμη αναπαράσταση λ Τ Θέτοντας και αθροίζοντας προκύπτει χ λ λ λ λ * * Οι ποσότητες * λ λ και * λ λ χ ονομάζονται τελεστές προβολής γιατί από κάποιο διάνυσμα επιλέγουν το μέρος εκείνο που κείται μετασχηματίζεται σε έναν υποχώρο μιας αναπαράστασης ια την ομάδα οι τελεστές προβολής * λ λ προκύπτει σχετικά εύκολα ότι θα είναι οι ακόλουθοι: II η σχέση ορθογωνιότητας Αν πολλαπλασιάσουμε τα δύο μέρη της πρώτης σχέσης ορθογωνιότητας λμ μ λ μ δ δ δ G g * με την ποσότητα B μ μ η και αθροίσουμε ως προς τα μ θα προκύψει ότι B B g B * μ λ μ μ μ λ μ λ μ μ μ Αυτό για να ισχύει για κάθε Β θα πρέπει να ισχύει ότι B r g B B δ μ μ μ μ μ μ μ μ * Αυτή η η σχέση ορθογωνιότητας εκράζει την ορθογωνιότητα των στηλών στις μηαναγώγιμες αναπαραστάσεις Παρόμοια από την η σχέση ορθογωνιότητας των χαρακτήρων βρίσκουμε ότι r a a a a K K g * * μ λ λμ μ λ χ χ δ χ χ

29 όπου K a είναι ένα στοιχείο από την a κλάση r είναι ο αριθμός των κλάσεων της ομάδας και a ο αριθμός των στοιχείων της a κλάσης Η ορθογωνιότητα εκράζει πάλι έναν r-διάστατο διανυσματικό χώρο r με ορθογώνια μ διανύσματα χ K a a που είναι γραμμικώς ανεξάρτητα μ * Πολλαπλασιάζοντας την παραπάνω σχέση με χ K b και αθροίζοντας ως προς μ βρίσκουμε ότι r a μ μ μ * λ * χ K χ K χ K gχ a a Αυτό μπορεί να ισχύει μόνο αν b a r μ χ μ λ * K b μ * g K a χ K b δ ab που εκράζει την ορθογωνιότητα του πίνακα χαρακτήρων αν r είναι ο αριθμός των μη-ισοδύναμων αναπαραστάσεων ια την ομάδα χρησιμοποιήσαμε προηγουμένως την ορθογωνιότητα αυτή για τον υπολογισμό των χαρακτήρων των μη-αναγώγιμων αναπαραστάσεων Τα διανύσματα που ορίζονται από τις στήλες που είναι όσες ο αριθμός των κλάσεων θα ορίζουν ένα σύστημα ορθοδιανυσμάτων σε έναν χώρο από r συναρτήσεις Επομένως ο αριθμός των μη-ισοδύναμων αναπαραστάσεων r θα είναι r αριθμός στηλών και κλάσεων Όμως είχαμε βρη ότι ισχύει επίσης ότι λ * μ χ χ gδ λμ που αν την ξαναγράψουμε ως προς τις κλάσεις θα έχει την μορή r a χ χ gδ Δηλαδή τα r γραμμικώς ανεξάρτητα λ * μ a K a K a λμ διανύσματα των χαρακτήρων των μη-αναγώγιμων αναπαραστάσεων θα βρίσκονται σε έναν r-διάστατο χώρο Στον χώρο αυτό μπορούμε να ορίσουμε τα a λ ορθοκανονικοποιημένα διανύσματα χ K a Προανώς ο αριθμός r των μηαναγώγιμων αναπαραστάσεων της ομάδας θα ικανοποιεί την σχέση r r γιατί στον g χώρο με άξονες τις κλάσεις τα γραμμικά ανεξάρτητα διανύσματα δεν μπορεί να είναι περισσότερα από την διάσταση του χώρου Ταυτόχρονα από την σχέση r a χ λ * μ a a a a K χ K gδ συνεπάγεται ότι θα έχουμε r γραμμικώς ανεξάρτητα διανύσματα σε έναν χώρο με r διαστάσεις όπου r r Επομένως θα πρέπει τελικά r r Δηλαδή ο αριθμός των διαορετικών μη-ισοδύναμων μη-αναγώγιμων αναπαραστάσεων μιας πεπερασμένης ομάδας είναι ίσος με τον αριθμό των κλάσεων Παραδείγματα ορθογωνιότητας από την ομάδα λ * μ g Η σχέση δ δ δ λμ για την μη-αναγώγιμη λ αναπαράσταση της ομάδας λμ λ σημαίνει ότι τα αντίστοιχα στοιχεία είναι λμ

30 ορθογώνια δηλαδή τα της αναπαράστασης και τα Α Α --- είναι ορθογώνια μεταξύ τους Επί πλέον το τετράγωνο του μέτρου τους για τα της θα είναι 6/ ενώ στις Α και Α είναι 6/6 Η άλλη σχέση B g B B δ μ μ μ μ μ μ μ μ * σημαίνει ότι πρέπει να πολλαπλασιάζονται τα αντίστοιχα στοιχεία δύο στηλών και να προστίθενται λαμβάνοντας υπόψη την διάσταση της κάθε αναπαράστασης Πχ για Α και Β θα έχουμε κλπ Δηλαδή τα διανύσματα [ ] [ ] και είναι ορθογώνια μεταξύ τους και το τετράγωνο του μέτρου τους είναι ίσο προς 6 g Εύκολα βρίσκουμε από τους τελεστές προβολής ότι πχ [ ] [ ] ˆ ˆ [ ] ˆ [ ] ˆ [ ] ˆ και [ ] ˆ Επομένως θα έχουμε ότι [ ] [ ] ενώ [ ] Επίσης [ ] [ ] Ακόμη ότι [ ] [ ] [ ] και [ ]

31 III ΟΜΑΔΕΣ ΣΗΜΕΙΟΥ III Ορισμός ομάδων σημείου Θα ψάξουμε να βρούμε εκείνες τις πράξεις συμμετρίας που αήνουν κάποιο σημείο σταθερό και την απόσταση μεταξύ δύο σημείων του χώρου αναλλοίωτη Αυτές θα ορίσουν μια σειρά από ομάδες που ονομάζονται ομάδες σημείου Ας θεωρήσουμε την αρχή των αξόνων ως σταθερό σημείο Οι πράξεις συμμετρίας μπορεί να είναι περιστροές γύρω από κάποιο άξονα που περνά από το σταθερό σημείο ανακλάσεις ως προς επίπεδα που διέρχονται από το σημείο αντιστροή ως προς το σημείο ή γινόμενα αυτών των πράξεων Τις περιστροές ως προς άξονα κατά γωνία π τις συμβολίζουμε με και λέμε ότι έχουμε έναν άξονα συμμετρίας -τάξης γιατί μετά από διαδοχικές πράξεις επιστρέουμε στην αρχική θέση Δηλαδή θα ισχύει ότι Εύκολα καταλαβαίνουμε ότι θα ισχύει επίσης ότι Τα στοιχεία που αποτελούν τις διαδοχικές περιστροές κατά γωνία θα ανήκουν σε μια αβελιανή ομάδα ια να είμαστε πιο ακριβείς συνήθως ορίζουμε και την διεύθυνση του άξονα συμμετρίας Έτσι πχ z z υποδηλώνει περιστροή γύρω από τον άξονα z κατά γωνία π/ Οι ανακλάσεις ως προς ένα επίπεδο συμβολίζονται με σ και προανώς θα ισχύει ότι σ Δηλαδή θα υπάρχει μια άλλη ομάδα με δύο στοιχεία { } σ Αν ορίσουμε και το επίπεδο ανάκλασης μπορούμε να γράψουμε ότι z z σ σ υποδηλώνοντας ανάκλαση ως προς επίπεδο κάθετο στον άξονα z δηλαδή επίπεδο παράλληλο στο Σε ένα ορθογώνιο σύστημα συντεταγμένων z μια περιστροή ως προς τον άξονα z κατά γωνία μπορεί να αναπαρασταθεί μέσω των σχέσεων z z z z z o o o o Δηλαδή η πράξη συμμετρίας θα ορίζεται μέσω του παραπάνω πίνακα Με παρόμοιο τρόπο η ανάκλαση ως προς επίπεδο z θα παρίσταται με τον πίνακα z z z z z σ Επί πλέον στοιχεία συμμετρίας μπορούν να δημιουργηθούν από γινόμενα περιστροών ή ανακλάσεων πχ z σ σ σ ή J αντιστροή Το γινόμενο μιας περιστροής κατά γωνία π/ και μιας ανάκλασης ονομάζεται κατοπτρική περιστροή και συμβολίζεται με το Αυτή περιγράει ανάκλαση ως προς οριζόντιο επίπεδο που είναι κάθετο στον κατακόρυο άξονα περιστροής Θα ισχύει ότι

ΤΕΤΥ Εφαρμοσμένα Μαθηματικά 1. Τελεστές και πίνακες. 1. Τελεστές και πίνακες Γενικά. Τι είναι συνάρτηση? Απεικόνιση ενός αριθμού σε έναν άλλο.

ΤΕΤΥ Εφαρμοσμένα Μαθηματικά 1. Τελεστές και πίνακες. 1. Τελεστές και πίνακες Γενικά. Τι είναι συνάρτηση? Απεικόνιση ενός αριθμού σε έναν άλλο. ΤΕΤΥ Εφαρμοσμένα Μαθηματικά 1 Τελεστές και πίνακες 1. Τελεστές και πίνακες Γενικά Τι είναι συνάρτηση? Απεικόνιση ενός αριθμού σε έναν άλλο. Ανάλογα, τελεστής είναι η απεικόνιση ενός διανύσματος σε ένα

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 4 Διανυσματικοί Χώροι

Κεφάλαιο 4 Διανυσματικοί Χώροι Κεφάλαιο Διανυσματικοί Χώροι Διανυσματικοί χώροι - Βασικοί ορισμοί και ιδιότητες Θεωρούμε τρία διαφορετικά σύνολα: Διανυσματικοί Χώροι α) Το σύνολο διανυσμάτων (πινάκων με μία στήλη) με στοιχεία το οποίο

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Η διαίρεση καλείται Ευκλείδεια και είναι τέλεια όταν το υπόλοιπο είναι μηδέν.

ΘΕΩΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Η διαίρεση καλείται Ευκλείδεια και είναι τέλεια όταν το υπόλοιπο είναι μηδέν. ΑΛΓΕΒΡΑ 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΘΕΩΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 1. Τι είναι αριθμητική παράσταση; Με ποια σειρά εκτελούμε τις πράξεις σε μια αριθμητική παράσταση ώστε να βρούμε την τιμή της; Αριθμητική παράσταση λέγεται κάθε

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΝΥΣΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑΣ. Τι ονοµάζουµε διάνυσµα; αλφάβητου επιγραµµισµένα µε βέλος. για παράδειγµα, Τι ονοµάζουµε µέτρο διανύσµατος;

ΙΑΝΥΣΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑΣ. Τι ονοµάζουµε διάνυσµα; αλφάβητου επιγραµµισµένα µε βέλος. για παράδειγµα, Τι ονοµάζουµε µέτρο διανύσµατος; ΙΝΥΣΜΤ ΘΕΩΡΙ ΘΕΜΤ ΘΕΩΡΙΣ Τι ονοµάζουµε διάνυσµα; AB A (αρχή) B (πέρας) Στη Γεωµετρία το διάνυσµα ορίζεται ως ένα προσανατολισµένο ευθύγραµµο τµήµα, δηλαδή ως ένα ευθύγραµµο τµήµα του οποίου τα άκρα θεωρούνται

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 9 1 Ιδιοτιμές και Ιδιοδιανύσματα

Κεφάλαιο 9 1 Ιδιοτιμές και Ιδιοδιανύσματα Σελίδα από 58 Κεφάλαιο 9 Ιδιοτιμές και Ιδιοδιανύσματα 9. Ορισμοί... 9. Ιδιότητες... 9. Θεώρημα Cayley-Hamlto...9 9.. Εφαρμογές του Θεωρήματος Cayley-Hamlto... 9.4 Ελάχιστο Πολυώνυμο...40 Ασκήσεις του Κεφαλαίου

Διαβάστε περισσότερα

Τα παρακάτω σύνολα θα τα θεωρήσουμε γενικά γνωστά, αν και θα δούμε πολλές από τις ιδιότητές τους: N Z Q R C

Τα παρακάτω σύνολα θα τα θεωρήσουμε γενικά γνωστά, αν και θα δούμε πολλές από τις ιδιότητές τους: N Z Q R C Κεφάλαιο 1 Εισαγωγικές έννοιες Στο κεφάλαιο αυτό θα αναφερθούμε σε ορισμένες έννοιες, οι οποίες ίσως δεν έχουν άμεση σχέση με τους διανυσματικούς χώρους, όμως θα χρησιμοποιηθούν αρκετά κατά τη μελέτη τόσο

Διαβάστε περισσότερα

8. Σύνθεση και ανάλυση δυνάμεων

8. Σύνθεση και ανάλυση δυνάμεων 8. Σύνθεση και ανάλυση δυνάμεων Βασική θεωρία Σύνθεση δυνάμεων Συνισταμένη Σύνθεση δυνάμεων είναι η διαδικασία με την οποία προσπαθούμε να προσδιορίσουμε τη δύναμη εκείνη που προκαλεί τα ίδια αποτελέσματα

Διαβάστε περισσότερα

1.5 ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ ΓΙΝΟΜΕΝΟ ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΩΝ

1.5 ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ ΓΙΝΟΜΕΝΟ ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ο : ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΑ - ΕΝΟΤΗΤΑ.. ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ ΓΙΝΟΜΕΝΟ ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΘΕΩΡΙΑΣ Αν είναι δυο μη μηδενικά διανύσματα τότε ονομάζουμε εσωτερικό γινόμενο των και τον αριθμό : όπου φ είναι η γωνία των

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσία µηδενιστών στη θεωρία τοπολογικών αλγεβρών

Παρουσία µηδενιστών στη θεωρία τοπολογικών αλγεβρών Παρουσία µηδενιστών στη θεωρία τοπολογικών αλγεβρών Μαρίνα Χαραλαµπίδου Τµήµα Μαθηµατικών Τοµέας Αλγεβρας και Γεωµετρίας Πανεπιστηµίο Αθηνών Σεµινάριο Τοµέα Αλγεβρας και Γεωµετρίας 11/12/2012 1 / 47 Περιεχόµενα

Διαβάστε περισσότερα

Μιγαδική ανάλυση Μέρος Α Πρόχειρες σημειώσεις 1. Μιγαδικοί αριθμοί. ΤΕΤΥ Εφαρμοσμένα Μαθηματικά Μιγαδική Ανάλυση Α 1

Μιγαδική ανάλυση Μέρος Α Πρόχειρες σημειώσεις 1. Μιγαδικοί αριθμοί. ΤΕΤΥ Εφαρμοσμένα Μαθηματικά Μιγαδική Ανάλυση Α 1 ΤΕΤΥ Εφαρμοσμένα Μαθηματικά Μιγαδική Ανάλυση Α 1 Μιγαδική ανάλυση Μέρος Α Πρόχειρες σημειώσεις 1 Μιγαδικοί αριθμοί Τι είναι και πώς τους αναπαριστούμε Οι μιγαδικοί αριθμοί είναι μια επέκταση του συνόλου

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία Υπολογισμού και Πολυπλοκότητα

Θεωρία Υπολογισμού και Πολυπλοκότητα Θεωρία Υπολογισμού και Πολυπλοκότητα Κεφάλαιο 1. Μαθηματικό Υπόβαθρο 23, 26 Ιανουαρίου 2007 Δρ. Παπαδοπούλου Βίκη 1 1.1. Σύνολα Ορισμός : Σύνολο μια συλλογή από αντικείμενα Στοιχεία: Μέλη συνόλου Τα στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 o Εξισώσεις - Ανισώσεις

Κεφάλαιο 1 o Εξισώσεις - Ανισώσεις 2 ΕΡΩΤΗΣΕΙΙΣ ΘΕΩΡΙΙΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΥΛΗ ΤΗΣ Β ΤΑΞΗΣ ΜΕΡΟΣ Α -- ΑΛΓΕΒΡΑ Κεφάλαιο 1 o Εξισώσεις - Ανισώσεις Α. 1 1 1. Τι ονομάζεται Αριθμητική και τι Αλγεβρική παράσταση; Ονομάζεται Αριθμητική παράσταση μια παράσταση

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικα Γ Γυμνασιου

Μαθηματικα Γ Γυμνασιου Μαθηματικα Γ Γυμνασιου Θεωρια και παραδειγματα livemath.eu σελ. απο 9 Περιεχομενα Α ΜΕΡΟΣ: ΑΛΓΕΒΡΑ ΚΑΙ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ 4 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Χ 4 ΜΟΝΩΝΥΜΑ & ΠΟΛΥΩΝΥΜΑ 5 ΜΟΝΩΝΥΜΑ 5 ΠΟΛΥΩΝΥΜΑ 5 ΡΙΖΑ ΠΟΛΥΩΝΥΜΟΥ 5 ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Συναρτήσεις Όρια Συνέχεια

Συναρτήσεις Όρια Συνέχεια Κωνσταντίνος Παπασταματίου Μαθηματικά Γ Λυκείου Κατεύθυνσης Συναρτήσεις Όρια Συνέχεια Συνοπτική Θεωρία Μεθοδολογίες Λυμένα Παραδείγματα Επιμέλεια: Μαθηματικός Φροντιστήριο Μ.Ε. «ΑΙΧΜΗ» Κ. Καρτάλη 8 (με

Διαβάστε περισσότερα

2 Η ΕΥΘΕΙΑ ΣΤΟ ΕΠΙΠΕΔΟ. Εισαγωγή

2 Η ΕΥΘΕΙΑ ΣΤΟ ΕΠΙΠΕΔΟ. Εισαγωγή Η ΕΥΘΕΙΑ ΣΤΟ ΕΠΙΠΕΔΟ Εισαγωγή Η ιδέα της χρησιμοποίησης ενός συστήματος συντεταγμένων για τον προσδιορισμό της θέσης ενός σημείου πάνω σε μια επιφάνεια προέρχεται από την Γεωγραφία και ήταν γνωστή στους

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. a β a β.

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. a β a β. ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ε.1 ΤΟ ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΛΟΓΙΚΗΣ Στη παράγραφο αυτή θα γνωρίσουμε μερικές βασικές έννοιες της Λογικής, τις οποίες θα χρησιμοποιήσουμε στη συνέχεια, όπου αυτό κρίνεται αναγκαίο, για τη σαφέστερη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΟΥ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 014-015 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΑ 1. ΘΕΜΑ ΚΩΔΙΚΟΣ_18556 Δίνονται τα διανύσματα α και β με ^, και,. α Να

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΕΞΙΣΩΣΕΩΝ

ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΕΞΙΣΩΣΕΩΝ ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΕΞΙΣΩΣΕΩΝ Θα ξεκινήσουµε την παρουσίαση των γραµµικών συστηµάτων µε ένα απλό παράδειγµα από τη Γεωµετρία, το οποίο ϑα µας ϐοηθήσει στην κατανόηση των συστηµάτων αυτών και των συνθηκών

Διαβάστε περισσότερα

1.3 ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ ΑΡΙΘΜΟΥ ΜΕ ΔΙΑΝΥΣΜΑ

1.3 ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ ΑΡΙΘΜΟΥ ΜΕ ΔΙΑΝΥΣΜΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ο : ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΑ - ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ ΑΡΙΘΜΟΥ ΜΕ ΔΙΑΝΥΣΜΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΘΕΩΡΙΑΣ Ορισμός : αν λ πραγματικός αριθμός με 0 και μη μηδενικό διάνυσμα τότε σαν γινόμενο του λ με το ορίζουμε ένα διάνυσμα

Διαβάστε περισσότερα

Κανονικ ες ταλαντ ωσεις

Κανονικ ες ταλαντ ωσεις Κανονικες ταλαντωσεις Ειδαµε ηδη οτι φυσικα συστηµατα πλησιον ενος σηµειου ευαταθους ισορροπιας συ- µπεριφερονται οπως σωµατιδια που αλληλεπιδρουν µε γραµµικες δυναµεις επαναφορας οπως θα συνεαινε σε σωµατιδια

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΛΟΓΙΚΗΣ

ΤΟ ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΛΟΓΙΚΗΣ 1. ΤΟ ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΛΟΓΙΚΗΣ Στόχος Να γνωρίζουν οι μαθητές: να αξιοποιούν το σύμβολο της συνεπαγωγής και της ισοδυναμίας να αξιοποιούν τους συνδέσμους «ή», «και» ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η συννενόηση μεταξύ των ανθρώπων

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ Γυμνασίου

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ Γυμνασίου ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ Γυμνασίου Κεφάλαιο ο Αλγεβρικές Παραστάσεις ΛΕΜΟΝΙΑ ΜΠΟΥΤΣΚΟΥ Γυμνάσιο Αμυνταίου ΜΑΘΗΜΑ Α. Πράξεις με πραγματικούς αριθμούς ΑΣΚΗΣΕΙΣ ) ) Να συμπληρώσετε τα κενά ώστε στην κατακόρυφη στήλη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ. 6.1 ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ (Επαναλήψεις-Συμπληρώσεις)

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ. 6.1 ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ (Επαναλήψεις-Συμπληρώσεις) 6 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ 6.1 ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ (Επαναλήψεις-Συμπληρώσεις) Η εξίσωση αx βy γ Στο Γυμνάσιο διαπιστώσαμε με την βοήθεια παραδειγμάτων ότι η εξίσωση αx βy γ, με α 0 ή β 0, που λέγεται γραμμική εξίσωση,

Διαβάστε περισσότερα

1. Ποια μεγέθη ονομάζονται μονόμετρα και ποια διανυσματικά;

1. Ποια μεγέθη ονομάζονται μονόμετρα και ποια διανυσματικά; ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ο ΚΙΝΗΣΗ 2.1 Περιγραφή της Κίνησης 1. Ποια μεγέθη ονομάζονται μονόμετρα και ποια διανυσματικά; Μονόμετρα ονομάζονται τα μεγέθη τα οποία, για να τα προσδιορίσουμε πλήρως, αρκεί να γνωρίζουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΤΡΑΚΤΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Αμυραδάκη 20, Νίκαια (210-4903576) ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2013 ΤΑΞΗ... Β ΛΥΚΕΙΟΥ... ΜΑΘΗΜΑ...ΓΕΩΜΕΤΡΙΑΣ...

ΤΕΤΡΑΚΤΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Αμυραδάκη 20, Νίκαια (210-4903576) ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2013 ΤΑΞΗ... Β ΛΥΚΕΙΟΥ... ΜΑΘΗΜΑ...ΓΕΩΜΕΤΡΙΑΣ... Αμυραδάκη 0, Νίκαια (10-4903576) ΤΑΞΗ... Β ΛΥΚΕΙΟΥ... ΘΕΜΑ 1 ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 013 Α. Να αποδείξετε ότι σε κάθε ορθογώνιο τρίγωνο, το τετράγωνο του ύψους που αντιστοιχεί στην υποτείνουσα του ισούται με το γινόμενο

Διαβάστε περισσότερα

Πεπερασμένες Διαφορές.

Πεπερασμένες Διαφορές. Κεφάλαιο 1 Πεπερασμένες Διαφορές. 1.1 Προσέγγιση παραγώγων. 1.1.1 Πρώτη παράγωγος. Από τον ορισμό της παραγώγου για συναρτήσεις μιας μεταβλητής γνωρίζουμε ότι η παράγωγος μιας συνάρτησης f στο σημείο x

Διαβάστε περισσότερα

Πρόσθεση αφαίρεση και πολλαπλασιασμός φυσικών αριθμών

Πρόσθεση αφαίρεση και πολλαπλασιασμός φυσικών αριθμών 2 Πρόσθεση αφαίρεση και πολλαπλασιασμός φυσικών αριθμών Προσθετέοι 18+17=35 α Προσθετέοι + β = γ Άθοι ρ σμα Άθοι ρ σμα 13 + 17 = 17 + 13 Πρόσθεση φυσικών αριθμών Πρόσθεση είναι η πράξη με την οποία από

Διαβάστε περισσότερα

Γενικό Ενιαίο Λύκειο Μαθ. Κατ. Τάξη B

Γενικό Ενιαίο Λύκειο Μαθ. Κατ. Τάξη B 151 Θέματα εξετάσεων περιόδου Μαΐου - Ιουνίου στα Μαθηματικά Κατεύθυνσης Τάξη - B Λυκείου 15 Α. Αν α, β, γ ακέραιοι ώστε α/β και α/γ, να δείξετε ότι α/(β + γ). Μονάδες 13 Β. α. Δώστε τον ορισμό της παραβολής.

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα Θεμάτων Διαβαθμισμένης Δυσκολίας-Μαθηματικά Ομάδας Προσανατολισμού Θετικών Σπουδών ΟΜΑΔΑΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Β Λ Υ Κ Ε Ι Ο Υ

Τράπεζα Θεμάτων Διαβαθμισμένης Δυσκολίας-Μαθηματικά Ομάδας Προσανατολισμού Θετικών Σπουδών ΟΜΑΔΑΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Β Λ Υ Κ Ε Ι Ο Υ Μ Α Θ Η Μ Α Τ Ι Κ Α ΟΜΑΔΑΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Β Λ Υ Κ Ε Ι Ο Υ ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΜΕΝΗΣ ΔΥΣΚΟΛΙΑΣ Σχολικό έτος : 04-05 Τα θέματα εμπλουτίζονται με την δημοσιοποίηση και των νέων θεμάτων

Διαβάστε περισσότερα

B Γυμνασίου. Ενότητα 9

B Γυμνασίου. Ενότητα 9 B Γυμνασίου Ενότητα 9 Γραμμικές εξισώσεις με μία μεταβλητή Διερεύνηση (1) Να λύσετε τις πιο κάτω εξισώσεις και ακολούθως να σχολιάσετε το πλήθος των λύσεων που βρήκατε σε καθεμιά. α) ( ) ( ) ( ) Διερεύνηση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Β. Να εξετάσετε αν ισχύουν οι υποθέσεις του Θ.Μ.Τ. για την συνάρτηση στο διάστημα [ 1,1] τέτοιο, ώστε: C στο σημείο (,f( ))

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Β. Να εξετάσετε αν ισχύουν οι υποθέσεις του Θ.Μ.Τ. για την συνάρτηση στο διάστημα [ 1,1] τέτοιο, ώστε: C στο σημείο (,f( )) ΚΕΦΑΛΑΙΟ ο: ΔΙΑΦΟΡΙΚΟΣ ΛΟΓΙΣΜΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑ 6: ΘΕΩΡΗΜΑ ΜΕΣΗΣ ΤΙΜΗΣ ΔΙΑΦΟΡΙΚΟΥ ΛΟΓΙΣΜΟΥ (Θ.Μ.Τ.) [Θεώρημα Μέσης Τιμής Διαφορικού Λογισμού του κεφ..5 Μέρος Β του σχολικού βιβλίου]. ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ Παράδειγμα. ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ 1.2 ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΣΕ ΜΙΑ ΔΙΑΣΤΑΣΗ

ΕΝΟΤΗΤΑ 1.2 ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΣΕ ΜΙΑ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 1.2 ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΣΕ ΜΙΑ ΔΙΑΣΤΑΣΗ 1. Τι λέμε δύναμη, πως συμβολίζεται και ποια η μονάδα μέτρησής της. Δύναμη είναι η αιτία που προκαλεί τη μεταβολή της κινητικής κατάστασης των σωμάτων ή την παραμόρφωσή

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για το SKETCHPAD Μωυσιάδης Πολυχρόνης - Δόρτσιος Κώστας. Με την εκτέλεση του Sketchpad παίρνουμε το παρακάτω παράθυρο σχεδίασης:

Οδηγίες για το SKETCHPAD Μωυσιάδης Πολυχρόνης - Δόρτσιος Κώστας. Με την εκτέλεση του Sketchpad παίρνουμε το παρακάτω παράθυρο σχεδίασης: Οδηγίες για το SKETCHPAD Μωυσιάδης Πολυχρόνης - Δόρτσιος Κώστας Με την εκτέλεση του Sketchpad παίρνουμε το παρακάτω παράθυρο σχεδίασης: παρόμοιο με του Cabri με αρκετές όμως διαφορές στην αρχιτεκτονική

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΗ Η ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΟΛΗ Η ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΟΛΗ Η ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΟΡΙΣΜΟΙ ΑΠΟΔΕΙΞΕΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ : ΣΩΣΤΟ ΛΑΘΟΣ ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΠΑΛΑΙΟΛΟΓΟΥ ΠΑΥΛΟΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΠΑΛΑΙΟΛΟΓΟΥ ΠΑΥΛΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ : ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2013 ΘΕΩΡΙΑ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Η ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ Βαγγέλης Α Νικολακάκης Μαθηματικός http://cutemaths.wordpress.com/ ΛΙΓΑ ΛΟΓΑ Η παρούσα εργασία μου δεν στοχεύει απλά στο κυνήγι του 20,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΗΣ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΑΛΓΕΒΡΑ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΗΣ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΑΛΓΕΒΡΑ 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΗΣ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΑΛΓΕΒΡΑ 1. α. Τι γνωρίζετε για την Ευκλείδεια διαίρεση; Πότε λέγεται τέλεια; β. Αν σε μια διαίρεση είναι Δ=δ, πόσο είναι το πηλίκο και

Διαβάστε περισσότερα

Στην παράγραφο αυτή θα δούµε τις διάφορες µορφές εξισώσεων των κα- µπύλων του χώρου και των επιφανειών. ( )

Στην παράγραφο αυτή θα δούµε τις διάφορες µορφές εξισώσεων των κα- µπύλων του χώρου και των επιφανειών. ( ) ΚΕΦΑΛΑΙ 6 ΕΥΘΕΙΑ-ΕΠΙΠΕ 6 Γεωµετρικοί τόποι και εξισώσεις στο χώρο Στην παράγραφο αυτή θα δούµε τις διάφορες µορφές εξισώσεων των κα- µπύλων του χώρου και των επιφανειών ρισµός 6 Θεωρούµε τη συνάρτηση F:Α,

Διαβάστε περισσότερα

ENOTHTA 1.1 ΕΥΘΥΓΡΑΜΜΗ ΚΙΝΗΣΗ

ENOTHTA 1.1 ΕΥΘΥΓΡΑΜΜΗ ΚΙΝΗΣΗ ENOTHTA. ΕΥΘΥΓΡΑΜΜΗ ΚΙΝΗΣΗ ΦΥΣΙΚΗ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΕΡΟΣ ο. Πώς προσδιορίζουμε τη θέση των αντικειμένων; A O M B ' y P Ì(,y) Ð Για τον προσδιορισμό της θέσης πάνω σε μία ευθεία πρέπει να έχουμε ένα σημείο της

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστό: P (M) = 2 M = τρόποι επιλογής υποσυνόλου του M. Π.χ. M = {A, B, C} π. 1. Π.χ.

Γνωστό: P (M) = 2 M = τρόποι επιλογής υποσυνόλου του M. Π.χ. M = {A, B, C} π. 1. Π.χ. Παραδείγματα Απαρίθμησης Γνωστό: P (M 2 M τρόποι επιλογής υποσυνόλου του M Τεχνικές Απαρίθμησης Πχ M {A, B, C} P (M 2 3 8 #(Υποσυνόλων με 2 στοιχεία ( 3 2 3 #(Διατεταγμένων υποσυνόλων με 2 στοιχεία 3 2

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β Γυμνασίου

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β Γυμνασίου ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β Γυμνασίου Ενότητα 1: Σύνολα ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β Γυμνασίου Ενότητα 1: Σύνολα Συγγραφή: Ομάδα Υποστήριξης Μαθηματικών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΣΤΟΥΣ ΜΙΓΑΔΙΚΟΥΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΣΤΟΥΣ ΜΙΓΑΔΙΚΟΥΣ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΣΤΟΥΣ ΜΙΓΑΔΙΚΟΥΣ. Δίνεται η συνάρτηση f (). Να βρείτε για ποιες τιμές του δεν ορίζεται η συνάρτηση f. Να βρείτε τον αριθμό f ( ). Να δείξετε ότι f () I. Δίνεται η εξίσωση με η οποία έχει ρίζες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2Ο : Η ΕΥΘΕΙΑ ΣΤΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΒΑΣΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2Ο : Η ΕΥΘΕΙΑ ΣΤΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΒΑΣΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ο : Η ΕΥΘΕΙΑ ΣΤΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΒΑΣΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ. Ένα σημείο Μ(x,y) ανήκει σε μια γραμμή C αν και μόνο αν επαληθεύει την εξίσωσή της. Π.χ. :

Διαβάστε περισσότερα

Επίλυση Προβλημάτων με Χρωματισμό. Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης asygelakis@gmail.com

Επίλυση Προβλημάτων με Χρωματισμό. Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης asygelakis@gmail.com Επίλυση Προβλημάτων με Χρωματισμό Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης asygelakis@gmail.com 1 Η αφορμή συγγραφής της εργασίας Το παρακάτω πρόβλημα που τέθηκε στο Μεταπτυχιακό μάθημα «Θεωρία Αριθμών» το ακαδημαϊκό

Διαβάστε περισσότερα

1.5 Αξιοσημείωτες Ταυτότητες

1.5 Αξιοσημείωτες Ταυτότητες 1.5 Αξιοσημείωτες Ταυτότητες Ορισμός: Κάθε ισότητα που περιέχει μεταβλητές και αληθεύει για όλες τις τιμές των μεταβλητών της λέγεται ταυτότητα. Ταυτότητες που πρέπει να γνωρίζουμε: Τετράγωνο αθροίσματος

Διαβάστε περισσότερα

Σειρά: ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΑ ΒΙΒΛΙΑ Tίτλος: ΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Συγγραφέας: ΦΩΤΗΣ ΚΟΥΝΑ ΗΣ

Σειρά: ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΑ ΒΙΒΛΙΑ Tίτλος: ΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Συγγραφέας: ΦΩΤΗΣ ΚΟΥΝΑ ΗΣ Ι Α Γ Ω Ν Ι Σ Μ Α Τ Α Γ Ι Α Τ Α Μ Α Θ Η Μ Α Τ Ι Κ Α Α Γ Υ Μ Ν Α Σ Ι Ο Υ Φώτης Κουνάδης Ι Α Γ Ω Ν Ι Σ Μ Α Τ Α Γ Ι Α Τ Α Μ Α Θ Η Μ Α Τ Ι Κ Α Α Γ Υ Μ Ν Α Σ Ι Ο Υ ΕΚ ΟΤΙΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΛΙΒΑΝΗ ΑΘΗΝΑ 2007 Σειρά:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ Σ

ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ Σ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ Σ υ ν δ υ α σ τ ι κ ή Πειραιάς 2007 1 Μάθημα 5ο Σχηματισμοί όπου επιτρέπεται η επανάληψη στοιχείων 2 Παράδειγμα 2.4.1 Πόσα διαφορετικά αποτελέσματα μπορούμε

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2012

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2012 ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 0 Ε_.ΜλΘΤ(ε) ΤΑΞΗ: Β ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ / ΘΕΤΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΘΕΜΑ Α Ηµεροµηνία: Κυριακή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΙΑΝΥΣΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ. Να σηµειώσετε το σωστό (Σ) ή το λάθος (Λ) στους παρακάτω ισχυρισµούς:. Αν ΑΒ + ΒΓ = ΑΓ, τότε τα σηµεία Α, Β, Γ είναι συνευθειακά.. Αν α = β, τότε

Διαβάστε περισσότερα

Συνεχή Κλάσματα. Εμμανουήλ Καπνόπουλος Α.Μ 282

Συνεχή Κλάσματα. Εμμανουήλ Καπνόπουλος Α.Μ 282 Συνεχή Κλάσματα Εμμανουήλ Καπνόπουλος Α.Μ 282 5 Νοεμβρίου 204 Ορισμός και ιδιότητες: Ορισμός: Έστω a 0, a, a 2,...a n ανεξάρτητες μεταβλητές, n N σχηματίζουν την ακολουθία {[a 0, a,..., a n ] : n N} όπου

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για το Geogebra Μωυσιάδης Πολυχρόνης Δόρτσιος Κώστας

Οδηγίες για το Geogebra Μωυσιάδης Πολυχρόνης Δόρτσιος Κώστας Οδηγίες για το Geogebra Μωυσιάδης Πολυχρόνης Δόρτσιος Κώστας Η πρώτη οθόνη μετά την εκτέλεση του προγράμματος διαφέρει κάπως από τα προηγούμενα λογισμικά, αν και έχει αρκετά κοινά στοιχεία. Αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΤΟΥ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ GEOGEBRA

ΒΑΣΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΤΟΥ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ GEOGEBRA ΒΑΣΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΤΟΥ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ GEOGEBRA ΒΑΣΙΚΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ Για να κάνουμε Γεωμετρία χρειαζόμαστε εργαλεία κατασκευής, εργαλεία μετρήσεων και εργαλεία μετασχηματισμών.

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΟΠΟΙΗΣΕΙΣ LU, QR και SVD

ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΟΠΟΙΗΣΕΙΣ LU, QR και SVD ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΙΙ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΟΠΟΙΗΣΕΙΣ LU, QR και SVD Εισαγωγή To παρόν κεφάλαιο χωρίζεται σε μέρη. Στο (Α), μεταξύ άλλων, εξηγούμε γιατί μας ενδιαφέρει η λεγόμενη ανάλυση σε παράγοντες ειδικούς πίνακες (decompositio)

Διαβάστε περισσότερα

Α Λυκείου Άλγεβρα Τράπεζα Θεμάτων Το Δεύτερο Θέμα

Α Λυκείου Άλγεβρα Τράπεζα Θεμάτων Το Δεύτερο Θέμα Α Λυκείου Άλγεβρα Τράπεζα Θεμάτων Το Δεύτερο Θέμα Θεωρούμε την ακολουθία (α ν ) των θετικών περιττών αριθμών: 1, 3, 5, 7, α) Να αιτιολογήσετε γιατί η (α ν ) είναι αριθμητική πρόοδος και να βρείτε τον εκατοστό

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία παιγνίων Δημήτρης Χριστοφίδης Εκδοση 1η: Παρασκευή 3 Απριλίου 2015. Παραδείγματα Παράδειγμα 1. Δυο άτομα παίζουν μια παραλλαγή του σκακιού όπου σε κάθε βήμα ο κάθε παίκτης κάνει δύο κανονικές κινήσεις.

Διαβάστε περισσότερα

1.1.3 t. t = t2 - t1 1.1.4 x2 - x1. x = x2 x1 . . 1

1.1.3 t. t = t2 - t1 1.1.4  x2 - x1. x = x2 x1 . . 1 1 1 o Κεφάλαιο: Ευθύγραµµη Κίνηση Πώς θα µπορούσε να περιγραφεί η κίνηση ενός αγωνιστικού αυτοκινήτου; Πόσο γρήγορα κινείται η µπάλα που κλώτσησε ένας ποδοσφαιριστής; Απαντήσεις σε τέτοια ερωτήµατα δίνει

Διαβάστε περισσότερα

O n+2 = O n+1 + N n+1 = α n+1 N n+2 = O n+1. α n+2 = O n+2 + N n+2 = (O n+1 + N n+1 ) + (O n + N n ) = α n+1 + α n

O n+2 = O n+1 + N n+1 = α n+1 N n+2 = O n+1. α n+2 = O n+2 + N n+2 = (O n+1 + N n+1 ) + (O n + N n ) = α n+1 + α n Η ύλη συνοπτικά... Στοιχειώδης συνδυαστική Γεννήτριες συναρτήσεις Σχέσεις αναδρομής Θεωρία Μέτρησης Polyá Αρχή Εγκλεισμού - Αποκλεισμού Σχέσεις Αναδρομής Γραμμικές Σχέσεις Αναδρομής με σταθερούς συντελεστές

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΩΡΓΟΣ Α. ΚΑΡΕΚΛΙΔΗΣ ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΘΕΩΡΙΑ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

ΓΙΩΡΓΟΣ Α. ΚΑΡΕΚΛΙΔΗΣ ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΘΕΩΡΙΑ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΓΙΩΡΓΟΣ Α. ΚΑΡΕΚΛΙΔΗΣ ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΘΕΩΡΙΑ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΓΙΩΡΓΟΣ Α. ΚΑΡΕΚΛΙΔΗΣ ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΘΕΩΡΙΑ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ τη ΘΕΩΡΙΑ με τις απαραίτητες διευκρινήσεις ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α. Γεωμετρικές κατασκευές. 1. Μεσοκάθετος ευθυγράμμου τμήματος. 2. ιχοτόμος γωνίας. 3. ιχοτόμος γωνίας με άγνωστη κορυφή. 4.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α. Γεωμετρικές κατασκευές. 1. Μεσοκάθετος ευθυγράμμου τμήματος. 2. ιχοτόμος γωνίας. 3. ιχοτόμος γωνίας με άγνωστη κορυφή. 4. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α Γεωμετρικές κατασκευές Σκοπός των σημειώσεων αυτών είναι να υπενθυμίζουν γεωμετρικές κατασκευές, που θα φανούν ιδιαίτερα χρήσιμες στο μάθημα της παραστατικής γεωμετρίας, της προοπτικής, αξονομετρίας

Διαβάστε περισσότερα

3 ο βήμα: Βγάζουμε παρενθέσεις 4 ο βήμα: Προσθέσεις και αφαιρέσεις

3 ο βήμα: Βγάζουμε παρενθέσεις 4 ο βήμα: Προσθέσεις και αφαιρέσεις 24 Κεφάλαιο ο. Να κάνετε τις πράξεις : α) 2 + 3 4-2 : (-4) + γ) -3 (-2) -5 +4: (-2) -6 β) 2 +3 (4-2): (-4 +) δ) -8 : (-3 +5) -4 (-2 + 6) Για να κάνουμε τις πράξεις ακολουθούμε τα εξής βήματα: ο βήμα: Πράξεις

Διαβάστε περισσότερα

Αναδρομή. Τι γνωρίζετε για τη δυνατότητα «κλήσης» αλγορίθμων; Τι νόημα έχει;

Αναδρομή. Τι γνωρίζετε για τη δυνατότητα «κλήσης» αλγορίθμων; Τι νόημα έχει; ΜΑΘΗΜΑ 7 Κλήση αλγορίθμου από αλγόριθμο Αναδρομή Σ χ ο λ ι κ ο Β ι β λ ι ο ΥΠΟΚΕΦΑΛΑΙΟ 2.2.7: ΕΝΤΟΛΕΣ ΚΑΙ ΔΟΜΕΣ ΑΛΓΟΡΙΘΜΟΥ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟI 2.2.7.5: Κλήση αλγορίθμου από αλγόριθμο 2.2.7.6: Αναδρομή εισαγωγη

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη ευθύγραμμης ομαλά επιταχυνόμενης κίνησης και. του θεωρήματος μεταβολής της κινητικής ενέργειας. με τη διάταξη της αεροτροχιάς

Μελέτη ευθύγραμμης ομαλά επιταχυνόμενης κίνησης και. του θεωρήματος μεταβολής της κινητικής ενέργειας. με τη διάταξη της αεροτροχιάς Εργαστηριακή Άσκηση 4 Μελέτη ευθύγραμμης ομαλά επιταχυνόμενης κίνησης και του θεωρήματος μεταβολής της κινητικής ενέργειας με τη διάταξη της αεροτροχιάς Βαρσάμης Χρήστος Στόχος: Μελέτη της ευθύγραμμης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΕΣ & ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΛΓΕΒΡΑ ΤΗΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΕΣ & ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΛΓΕΒΡΑ ΤΗΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΕΣ & ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΛΓΕΒΡΑ ΤΗΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Επιμέλεια : Παλαιολόγου Παύλος Μαθηματικός Αγαπητοί μαθητές. αυτό το βιβλίο αποτελεί ένα βοήθημα στην ύλη της Άλγεβρας Α Λυκείου, που είναι ένα από

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΟ φροντιστήριο ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ Θέµα ο κ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α Α. ώστε τον ορισµό της υπερβολής και γράψτε τις εξισώσεις των ασύµπτωτων της ( C ): (Μονάδες 9) α β Β. Να διατυπώσετε τέσσερις

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ 3 η ΕΚΑ Α

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ 3 η ΕΚΑ Α ΣΚΗΣΕΙΣ ΕΠΝΛΗΨΗΣ η ΕΚ. Έστω οι παραστάσεις = 4 4 + 5, Β = 5 (8 + 0) : (7 5) και Γ = 6 : 5 4 Να υπολογίσετε την τιµή των παραστάσεων ν = 5, Β = 6 και Γ = να βρείτε : i) Το ελάχιστο κοινό πολλαπλάσιο των,

Διαβάστε περισσότερα

2.3 ΜΕΤΡΟ ΜΙΓΑΔΙΚΟΥ ΑΡΙΘΜΟΥ

2.3 ΜΕΤΡΟ ΜΙΓΑΔΙΚΟΥ ΑΡΙΘΜΟΥ O z είναι πραγματικός, αν και μόνο αν Ο z είναι φανταστικός, αν και μόνο αν β) Αν και να αποδείξετε ότι ο αριθμός είναι πραγματικός, ενώ ο αριθμός είναι φανταστικός. 9. Να βρείτε το γεωμετρικό τόπο των

Διαβάστε περισσότερα

Φυσικοί αριθμοί - Διάταξη φυσικών αριθμών - Στρογγυλοποίηση

Φυσικοί αριθμοί - Διάταξη φυσικών αριθμών - Στρογγυλοποίηση Φυσικοί αριθμοί - Διάταξη φυσικών αριθμών - Στρογγυλοποίηση TINΑ ΒΡΕΝΤΖΟΥ www.ma8eno.gr Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΜEd Email : stvrentzou@gmail.com 2 Φυσικοί

Διαβάστε περισσότερα

Κ ε φ α λ ά ( ) ( ) ηµθ + = ( )

Κ ε φ α λ ά ( ) ( ) ηµθ + = ( ) ΑΣΚΗΣΗ ίνονται οι µιγαδικοί αριθµοί z + 0i για τους οποίους ισχύει: z 4 =. z i. Να δείξετε ότι z =. ii. Αν επιπλέον ισχύει Re( z) Im( z) iii. = να υπολογίσετε τους παραπάνω µιγαδικούς αριθµούς. Για τους

Διαβάστε περισσότερα

Συνδυαστική Απαρίθμηση Υπολογισμός αριθμού διαφορετικών αποτελεσμάτων πειράματος (με συνδυαστικά επιχειρήματα)

Συνδυαστική Απαρίθμηση Υπολογισμός αριθμού διαφορετικών αποτελεσμάτων πειράματος (με συνδυαστικά επιχειρήματα) Συνδυαστική Απαρίθμηση Υπολογισμός αριθμού διαφορετικών αποτελεσμάτων πειράματος (με συνδυαστικά επιχειρήματα) Πείραμα: διαδικασία που παράγει πεπερασμένο σύνολο αποτελεσμάτων Πληθικός αριθμός συνόλου

Διαβάστε περισσότερα

Περιληπτικά, τα βήματα που ακολουθούμε γενικά είναι τα εξής:

Περιληπτικά, τα βήματα που ακολουθούμε γενικά είναι τα εξής: Αυτό που πρέπει να θυμόμαστε, για να μη στεναχωριόμαστε, είναι πως τόσο στις εξισώσεις, όσο και στις ανισώσεις 1ου βαθμού, που θέλουμε να λύσουμε, ακολουθούμε ακριβώς τα ίδια βήματα! Εκεί που πρεπει να

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΓΑ ΙΚΟΙ. 3. Για κάθε z 1, z 2 C ισχύει z1 + z2 = z1 + z2. 4. Για κάθε z C ισχύει z z 2 z. 5. Για κάθε µιγαδικό z ισχύει: 6.

ΜΙΓΑ ΙΚΟΙ. 3. Για κάθε z 1, z 2 C ισχύει z1 + z2 = z1 + z2. 4. Για κάθε z C ισχύει z z 2 z. 5. Για κάθε µιγαδικό z ισχύει: 6. ΜΙΓΑ ΙΚΟΙ 1 Για κάθε z 1, z 2 C ισχύει z1 z2 z1 z2 1 2 Για κάθε z 1, z 2 C ισχύει z1 z2 z1 z2 3 Για κάθε z 1, z 2 C ισχύει z1 + z2 = z1 + z2 4 Για κάθε z C ισχύει z z 2 z 5 Για κάθε µιγαδικό z ισχύει:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ Σ

ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ Σ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ Σ υ ν δ υ α σ τ ι κ ή Πειραιάς 2007 1 Μάθημα 4ο Συνδυασμοί 2 2.3 ΣΥΝΔΥΑΣΜΟΙ Έστω Χ= {x 1, x 2,..., x ν } ένα πεπερασμένο σύνολο με ν στοιχεία x 1, x 2,...,

Διαβάστε περισσότερα

1. στο σύνολο Σ έχει ορισθεί η πράξη της πρόσθεσης ως προς την οποία το Σ είναι αβελιανή οµάδα, δηλαδή

1. στο σύνολο Σ έχει ορισθεί η πράξη της πρόσθεσης ως προς την οποία το Σ είναι αβελιανή οµάδα, δηλαδή KΕΦΑΛΑΙΟ ΤΟ ΣΥΝΟΛΟ ΤΩΝ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ ιατεταγµένα σώµατα-αξίωµα πληρότητας Ένα σύνολο Σ καλείται διατεταγµένο σώµα όταν στο σύνολο Σ έχει ορισθεί η πράξη της πρόσθεσης ως προς την οποία το Σ είναι

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3 Πίνακες. χρησιµοποιώντας µόνο την ακόλουθη διάταξη αριθµών 1 1 2 1 2 5 1 0

Κεφάλαιο 3 Πίνακες. χρησιµοποιώντας µόνο την ακόλουθη διάταξη αριθµών 1 1 2 1 2 5 1 0 Σελίδα από 53 Κεφάλαιο 3 Πίνακες Περιεχόµενα 3 Ορισµοί Επεξεργασµένα Παραδείγµατα Ασκήσεις 3 3 Πράξεις µε Πίνακες Πρόσθεση Πινάκων Πολλαπλασιασµός Πίνακα µε Αριθµό Πολλαπλασιασµός Πινάκων ιωνυµικό Ανάπτυγµα

Διαβάστε περισσότερα

4.4 Η ΠΥΡΑΜΙ Α ΚΑΙ ΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ

4.4 Η ΠΥΡΑΜΙ Α ΚΑΙ ΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ 1 4.4 Η ΠΥΡΜΙ ΚΙ Τ ΣΤΟΙΧΕΙ ΤΗΣ ΘΕΩΡΙ 1. Πυραµίδα Ονοµάζεται ένα στερεό του οποίου µία έδρα είναι ένα οποιοδήποτε πολύγωνο και όλες οι άλλες έδρες του είναι τρίγωνα µε κοινή κορυφή. ύο πυραµίδες φαίνονται

Διαβάστε περισσότερα

Δύο κύριοι τρόποι παρουσίασης δεδομένων. Παράδειγμα

Δύο κύριοι τρόποι παρουσίασης δεδομένων. Παράδειγμα Δύο κύριοι τρόποι παρουσίασης δεδομένων Παράδειγμα Με πίνακες Με διαγράμματα Ονομαστικά δεδομένα Εδώ τα περιγραφικά μέτρα (μέσος, διάμεσος κλπ ) δεν έχουν νόημα Πήραμε ένα δείγμα από 25 άτομα και τα ρωτήσαμε

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΙΓΑΔΙΚΩΝ

ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΙΓΑΔΙΚΩΝ ΑΣΚΗΣΗ 1 Να αποδειχθεί ότι οι γεωμετρικές εικόνες των μιγαδικών ριζών της εξίσωσης (συν θ)z (4συνθ)z + (5 συν θ) = 0 με θ π, π κινούνται σε υπερβολή, της οποίας να ευρεθούν τα στοιχεί ΑΣΚΗΣΗ Στο μιγαδικό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ I. ΣΥΝΟΛΑ

ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ I. ΣΥΝΟΛΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ I. ΣΥΝΟΛΑ 1.Τι ονοµάζεται σύνολο; Σύνολο ονοµάζεται κάθε συλλογή αντικειµένων, που προέρχονται από την εµπειρία µας ή την διανόηση µας, είναι καλά ορισµένα και διακρίνονται το ένα από το άλλο.

Διαβάστε περισσότερα

Σημειώσεις μαθήματος Μ1113 Επίπεδο και Χώρος Χρήσ τος Κουρουνιώτης ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ 2014

Σημειώσεις μαθήματος Μ1113 Επίπεδο και Χώρος Χρήσ τος Κουρουνιώτης ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ 2014 Σημειώσεις μαθήματος Μ1113 Επίπεδο και Χώρος Χρήστος Κουρουνιώτης ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ 2014 Εισαγωγή Θα συμπληρωθεί 1 Κεφάλαιο 1 Γεωμετρικά διανύσματα στο επίπεδο Ενα γεωμετρικό διάνυσμα

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 4: Διαφορικός Λογισμός

Κεφάλαιο 4: Διαφορικός Λογισμός ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Κεφάλαιο 4: Διαφορικός Λογισμός Μονοτονία Συνάρτησης Tζουβάλης Αθανάσιος Κεφάλαιο 4: Διαφορικός Λογισμός Περιεχόμενα Μονοτονία συνάρτησης... Λυμένα παραδείγματα...

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΚΙΝΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΣΤΕΡΕΩΝ ΣΩΜΑΤΩΝ

ΟΙ ΚΙΝΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΣΤΕΡΕΩΝ ΣΩΜΑΤΩΝ ΟΙ ΚΙΝΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΣΤΕΡΕΩΝ ΣΩΜΑΤΩΝ Σε όλες τις κινήσεις που μελετούσαμε μέχρι τώρα, προκειμένου να απλοποιηθεί η μελέτη τους, θεωρούσαμε τα σώματα ως υλικά σημεία. Το υλικό σημείο ορίζεται ως σώμα που έχει

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ B ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ B ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γιώργος Πρέσβης ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ B ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο : ΚΩΝΙΚΕΣ ΤΟΜΕΣ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ Φροντιστήρια Φροντιστήρια ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ η Κατηγορία : Ο Κύκλος και τα στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

Πεδίο, ονομάζεται μια περιοχή του χώρου, όπου σε κάθε σημείο της ένα ορισμένο φυσικό μέγεθος

Πεδίο, ονομάζεται μια περιοχή του χώρου, όπου σε κάθε σημείο της ένα ορισμένο φυσικό μέγεθος ΗΛΕΚΤΡΙΚΟ ΠΕΔΙΟ Πεδίο, ονομάζεται μια περιοχή του χώρου, όπου σε κάθε σημείο της ένα ορισμένο φυσικό μέγεθος παίρνει καθορισμένη τιμή. Ηλεκτρικό πεδίο Ηλεκτρικό πεδίο ονομάζεται ο χώρος, που σε κάθε σημείο

Διαβάστε περισσότερα

Αλγόριθμοι και Πολυπλοκότητα

Αλγόριθμοι και Πολυπλοκότητα Αλγόριθμοι και Πολυπλοκότητα Ροή Δικτύου Δημήτρης Μιχαήλ Τμήμα Πληροφορικής και Τηλεματικής Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Μοντελοποίηση Δικτύων Μεταφοράς Τα γραφήματα χρησιμοποιούνται συχνά για την μοντελοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11 Ο ΜΕΤΡΗΣΗ ΚΥΚΛΟΥ 11.3 ΕΓΓΡΑΦΗ ΒΑΣΙΚΩΝ ΚΑΝΟΝΙΚΩΝ ΠΟΛΥΓΩΝΩΝ ΣΕ ΚΥΚΛΟ ΚΑΙ ΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11 Ο ΜΕΤΡΗΣΗ ΚΥΚΛΟΥ 11.3 ΕΓΓΡΑΦΗ ΒΑΣΙΚΩΝ ΚΑΝΟΝΙΚΩΝ ΠΟΛΥΓΩΝΩΝ ΣΕ ΚΥΚΛΟ ΚΑΙ ΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11 Ο ΜΕΤΡΗΣΗ ΚΥΚΛΟΥ 113 ΕΓΓΡΑΦΗ ΒΑΣΙΚΩΝ ΚΑΝΟΝΙΚΩΝ ΠΟΛΥΓΩΝΩΝ ΣΕ ΚΥΚΛΟ ΚΑΙ ΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥΣ ΘΕΩΡΙΑ Θα ασχοληθούμε με την εγγραφή μερικών βασικών κανονικών πολυγώνων σε κύκλο και θα υπολογίσουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΝΑΜΙΚΟ ΔΙΑΦΟΡΑ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ

ΔΥΝΑΜΙΚΟ ΔΙΑΦΟΡΑ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟ ΔΙΑΦΟΡΑ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ Υποθέστε ότι έχουμε μερικά ακίνητα φορτισμένα σώματα (σχ.). Τα σώματα αυτά δημιουργούν γύρω τους ηλεκτρικό πεδίο. Αν σε κάποιο σημείο Α του ηλεκτρικού πεδίου τοποθετήσουμε ένα

Διαβάστε περισσότερα

Επιμέλεια: Σακαρίκος Ευάγγελος 108 Θέματα - 24/1/2015

Επιμέλεια: Σακαρίκος Ευάγγελος 108 Θέματα - 24/1/2015 Τράπεζα Θεμάτων Β Λυκείου Μαθηματικά Προσανατολισμού Επιμέλεια: Σακαρίκος Ευάγγελος 08 Θέματα - 4//05 Τράπεζα Θεμάτων Β Λυκείου Μαθηματικά Προσανατολισμού Τράπεζα Θεμάτων Β Λυκείου Μαθηματικά Προσαν. Κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

( ) ( ) ( ) ( )( ) ( )( ) ( ) ν περνά από σταθερό σημείο. ν περνά από το σταθερό μέσο του επίσης σταθερού ΚΛ. Το διανυσματικό άθροισμα f Μ γράφεται:

( ) ( ) ( ) ( )( ) ( )( ) ( ) ν περνά από σταθερό σημείο. ν περνά από το σταθερό μέσο του επίσης σταθερού ΚΛ. Το διανυσματικό άθροισμα f Μ γράφεται: Το διανυσματικό άθροισμα f Μ γράφεται: f Μ = x ΜΑ+ x ΜΑ+ΑΒ + x ΜΑ+ΑΓ = ΜΑ + ΜΑ + ΜΑ + ΑΒ + ΑΓ ( x) ( x) ( x ) ( x) ( x ) = ( x + x + x ) ΜΑ + ( x) ΑΒ + ( x ) ΑΓ = ( x 4x+ ) ΜΑ+ ( x) ΑΒ+ ( x ) Α Γ f Μ είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΔΟΚΙΜΑΣΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΑ ΠΡΟΤΥΠΑ-ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΑ ΓΥΜΝΑΣΙΑ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΔΟΚΙΜΑΣΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΑ ΠΡΟΤΥΠΑ-ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΑ ΓΥΜΝΑΣΙΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΔΟΚΙΜΑΣΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΑ ΠΡΟΤΥΠΑ-ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΑ ΓΥΜΝΑΣΙΑ ΔΟΚΙΜΑΣΙΑ 6 1) Να εκφράσετε τον αριθμό 48 σε γινόμενο πρώτων παραγόντων με δενδροδιάγραμμα. 2) Να συγκρίνετε

Διαβάστε περισσότερα

Αφαίρεση και Γενίκευση στα Μαθηματικά

Αφαίρεση και Γενίκευση στα Μαθηματικά 1 Αφαίρεση και Γενίκευση στα Μαθηματικά Δρ. Παναγιώτης Λ. Θεοδωρόπουλος Σχολικός Σύμβουλος κλάδου ΠΕ3 www.p-theodoropoulos.gr ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στην εργασία αυτή εξετάζεται εντός του πλαισίου της Διδακτικής των

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β Γυμνασίου

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β Γυμνασίου ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β Γυμνασίου Ενότητα 4: Συναρτήσεις ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β Γυμνασίου Ενότητα 4: Συναρτήσεις Συγγραφή: Ομάδα Υποστήριξης

Διαβάστε περισσότερα

Ελλιπή δεδομένα. Εδώ έχουμε 1275. Στον πίνακα που ακολουθεί δίνεται η κατά ηλικία κατανομή 1275 ατόμων

Ελλιπή δεδομένα. Εδώ έχουμε 1275. Στον πίνακα που ακολουθεί δίνεται η κατά ηλικία κατανομή 1275 ατόμων Ελλιπή δεδομένα Στον πίνακα που ακολουθεί δίνεται η κατά ηλικία κατανομή 75 ατόμων Εδώ έχουμε δ 75,0 75 5 Ηλικία Συχνότητες f 5-4 70 5-34 50 35-44 30 45-54 465 55-64 335 Δεν δήλωσαν 5 Σύνολο 75 Μπορεί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ. 2.1 ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ 1 ου ΒΑΘΜΟΥ. Η εξίσωση αx β 0

ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ. 2.1 ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ 1 ου ΒΑΘΜΟΥ. Η εξίσωση αx β 0 ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ.1 ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ 1 ου ΒΑΘΜΟΥ Η εξίσωση α 0 Στο Γυμνάσιο μάθαμε τον τρόπο επίλυσης των εξισώσεων της μορφής α 0 για συγκεκριμένους αριθμούς α,,με α 0 Γενικότερα τώρα, θα δούμε πώς με την οήθεια των

Διαβάστε περισσότερα

Δυαδικό Σύστημα Αρίθμησης

Δυαδικό Σύστημα Αρίθμησης Δυαδικό Σύστημα Αρίθμησης Το δυαδικό σύστημα αρίθμησης χρησιμοποιεί δύο ψηφία. Το 0 και το 1. Τα ψηφία ενός αριθμού στο δυαδικό σύστημα αρίθμησης αντιστοιχίζονται σε δυνάμεις του 2. Μονάδες, δυάδες, τετράδες,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Α Παράδειγμα 1. Α1. Ο ρυθμός μεταβολής της ταχύτητας ονομάζεται και α. μετατόπιση. β. επιτάχυνση. γ. θέση. δ. διάστημα.

ΘΕΜΑ Α Παράδειγμα 1. Α1. Ο ρυθμός μεταβολής της ταχύτητας ονομάζεται και α. μετατόπιση. β. επιτάχυνση. γ. θέση. δ. διάστημα. ΘΕΜΑ Α Παράδειγμα 1 Α1. Ο ρυθμός μεταβολής της ταχύτητας ονομάζεται και α. μετατόπιση. β. επιτάχυνση. γ. θέση. δ. διάστημα. Α2. Για τον προσδιορισμό μιας δύναμης που ασκείται σε ένα σώμα απαιτείται να

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5. Θεμελιώδη προβλήματα της Τοπογραφίας

Κεφάλαιο 5. Θεμελιώδη προβλήματα της Τοπογραφίας Κεφάλαιο 5 Θεμελιώδη προβλήματα της Τοπογραφίας ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. 5 Θεμελιώδη προβλήματα της Τοπογραφίας. Στο Κεφάλαιο αυτό περιέχονται: 5.1 Γωνία διεύθυνσης. 5. Πρώτο θεμελιώδες πρόβλημα. 5.3 εύτερο θεμελιώδες

Διαβάστε περισσότερα

Σημείωση: Δες ορισμό απλού γραφήματος στον Τόμο Α, σελ. 97 και τόμο Β, σελ 12.

Σημείωση: Δες ορισμό απλού γραφήματος στον Τόμο Α, σελ. 97 και τόμο Β, σελ 12. ΑΣΚΗΣΗ 1: Είναι το ακόλουθο γράφημα απλό; Σημείωση: Δες ορισμό απλού γραφήματος στον Τόμο Α, σελ. 97 και τόμο Β, σελ 12. v 2 ΑΠΑΝΤΗΣΗ 1: Το παραπάνω γράφημα δεν είναι απλό, αφού υπάρχουν δύο ακμές που

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ. ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ; Η επιστήμη των αριθμών Βασανιστήριο για τους μαθητές και φοιτητές Τέχνη για τους μαθηματικούς ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Α Εξάμηνο ΙΩΑΝΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Σωματίδιο μάζας m κινείται στο οριζόντιο επίπεδο xy σε κυκλική τροχιά με σταθερή γωνιακή ταχύτητα ω. Τι συμπεραίνετε για τη στροφορμή του;

Σωματίδιο μάζας m κινείται στο οριζόντιο επίπεδο xy σε κυκλική τροχιά με σταθερή γωνιακή ταχύτητα ω. Τι συμπεραίνετε για τη στροφορμή του; Άσκηση Σωματίδιο μάζας m κινείται στο οριζόντιο επίπεδο xy σε κυκλική τροχιά με σταθερή γωνιακή ταχύτητα ω. Τι συμπεραίνετε για τη στροφορμή του; Απάντηση Έστω R n η ακτίνα του κύκλου. Αφού η κίνηση είναι

Διαβάστε περισσότερα