«Μητρικός θηλασµός και η µέγιστη συµβολή στην ανάπτυξη ενός υγιούς παιδιού»

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "«Μητρικός θηλασµός και η µέγιστη συµβολή στην ανάπτυξη ενός υγιούς παιδιού»"

Transcript

1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ κ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Θέµα: «Μητρικός θηλασµός και η µέγιστη συµβολή στην ανάπτυξη ενός υγιούς παιδιού» Ονοµατεπώνυµο σπουδαστών: Αποστολάκη, Γεωργία και Μιαούλη, Φλώρα Ηράκλειο 2005

2 Αφιερώνεται στην Ελληνίδα µητέρα και το παιδί της. Τώρα που έγινες µητέρα ένας καινούριος ρόλος αρχίζει, όµορφος και υπεύθυνος: Ν αναθρέψεις το παιδί σου σωστά και υγιεινά. Το γάλα, το δικό σου γάλα, το γάλα το µητρικό, είναι ότι πιο ακριβό και πολύτιµο έχεις να δώσεις στο νεογέννητο µωρό σου, στο ξεκίνηµα της ζωής του. Εσύ θ αποφασίσεις, µόνη σου, να θηλάσεις ή όχι.

3 ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΣΤΗ ΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΓΑΛΑΚΤΟΦΟΡΙΑΣ. Ο χρόνος επαναφοράς της περιόδου και της ωορρηξίας είναι διαφορετικός στις µητέρες που θηλάζουν από τις µητέρες που δεν θηλάζουν. Η αµηνόρροια της γαλακτοφορίας αποδόθηκε σε ατελή ισορροπία της υποθαλαµουποφυσιακής λειτουργίας και στην έκκριση των γοναδοτροπίνων. Ο συχνός θηλασµός που διατηρεί σε υψηλά επίπεδα την προλακτίνη, συνδέεται συχνά µε την διαφοροποίηση και έκκριση ορµονών LH (που προκαλεί ρήξη ωοθυλακίου) και FSH (που ωριµάζει τα ωοθυλάκια) και την αµηνόρροια. Ο µηχανισµός της γαλακτοφορίας είναι ο εξής: 1) Νευρικός ερεθισµός της θηλής προκαλεί αύξηση της προλακτίνης. 2) Αλλάζει η υποθαλαµική ευαισθησία που προκαλείται από τις ορµόνες της ωοθήκης ( οιστρογόνα- προγεστερόνη). 3) Αλλάζει και η έκκριση των γοναδοτροπινών που όπως αναφέρθηκε προκαλούν ρήξη και ωρίµανση των ωοθυλακίων. 4) εν είναι εξακριβωµένο πλήρως αν η προλακτίνη µόνη, συµβάλλει απευθείας στις αλλαγές της υποθαλαµικής ευαισθησίας ή αν µπλοκάρει τη δράση των γοναδοτροπινών στις ωοθήκες. 5) Ο θηλασµός µπορεί επίσης να διεγείρει την έκκριση της β-ενδορφίνης µε αποτέλεσµα το µπλοκάρισµα της έκκρισης των γοναδοτροπινών άρα και της ωορρηξίας. Έρευνες σε µητέρες που θηλάζουν αποκλειστικά έδειξαν ότι υπήρξε αύξηση της χρονικής περιόδου της γαλακτοφορικής αµηνόρροιας. Ο τρόπος διατροφής δεν έχει ουσιαστική επίδραση στην αµηνόρροια, εκτός ακραίων περιπτώσεων. Σε µελέτη σε γυναίκες της Γουατεµάλας, η χορήγηση επιπλέον τροφής δεν µείωνε την διάρκεια της γαλακτοφορικής αµηνόρροιας. Ωστόσο το συµπλήρωµα µε ξένο γάλα µείωνε την αµηνόρροια λόγω της µείωσης του θηλασµού. Υπάρχει διαφορά µεταξύ αµηνόρροιας στη διάρκεια της γαλακτοφορίας και της διατροφικής αµηνόρροιας: η πραγµατική διατροφική αµηνόρροια είναι προβλέψιµη, η

4 γαλακτοφορική αµηνόρροια είναι ορµονική και όπου συµβαίνει η διατροφή παίζει µικρό ρόλο. Μητρικός θηλασµός και καθυστέρηση µιας νέας εγκυµοσύνης. Αν δεν έχει περίοδο και το παιδί είναι µέχρι 6 µηνών Προστασία καλή Αποκλειστικός θηλασµός κατά την διάρκεια ηµέρας & νύχτας. Από την ηλικία 6 µηνών µέχρι 1 έτους Μερική προφύλαξη Επάνοδος περιόδου Καµία προστασία Θηλασµός µέρα- νύχτα µε συµπληρωµατικά γεύµατα. Πρέπει να χρησιµοποιηθεί µια µέθοδος αντισύλληψης. Φυσική µέθοδος αντισύλληψης εν χρειάζεται καµία άλλη µέθοδος αντισύλληψης Αν δεν υπάρχει περίοδος Αν το παιδί είναι από 6 µηνών Χρησιµοποίηση µεθόδου αντισύλληψης Χρησιµοποίηση µεθόδου αντισύλληψης Αν εµφανίστηκε περίοδος Αν το παιδί θηλάζει αποκλειστικά Το παιδί είναι µεγαλύτερο των 6 µηνών Το ποσοστό σύλληψης πέφτει στο 2% Ή άρχισαν τα συµπληρωµατικά γεύµατα

5 Αντισυλληπτικά και γαλακτοφορία Οι πιθανότερες παρενέργειες της χρήσης των αντισυλληπτικών, κατά την γαλακτοφορία είναι η µείωση της παραγωγής γάλακτος και σαν αποτέλεσµα τη µη καλή ανάπτυξη του παιδιού. Ο Κέρτις αναφέρει µεµονωµένη περίπτωση διόγκωσης µαστού σε αρσενικό βρέφος που θήλαζε του οποίου η µητέρα άρχισε να παίρνει αντισυλληπτικά την τρίτη ηµέρα της λοχείας. Η διόγκωση του µαστού άρχισε την τρίτη εβδοµάδα της ζωής του βρέφους. Η µητέρα είχε διαπιστώσει ότι το γάλα της δεν ήταν τόσο «πλούσιο» και άρχισε συµπλήρωµα τη δεύτερη εβδοµάδα. Ο θηλασµός διακόπηκε σε 4 εβδοµάδες και τα στήθη του παιδιού επανήλθαν στο φυσιολογικό σε 2 µε 3 εβδοµάδες. Υπάρχουν βιβλιογραφικά δεδοµένα για τον κίνδυνο της θρόµβωσης, της υπέρτασης και του καρκίνου των ωοθηκών µε τη χρήση αντισυλληπτικών. Αυτό συµβαίνει µε πρώιµη χρήση µεγάλων δόσεων. Πολλοί υποστηρίζουν ότι η χρήση οποιουδήποτε ορµονικού συνδυασµού για την καταστολή της ωορρηξίας στη διάρκεια της γαλακτοφορίας αντενδείκνυται εξαιτίας του πιθανού κινδύνου για το βρέφος, όχι µόνο άµεσα αλλά και µακροπρόθεσµα. Όπως αναφέρθηκε παραπάνω υπήρξαν περιπτώσεις διόγκωσης των µαστών σε αρσενικά και θηλυκά βρέφη, όταν θηλάστηκαν από µητέρες που έπαιρναν αντισυλληπτικό χάπι µε υψηλότερη δοσολογία οιστρογόνου και προγεστερόνης. Στη φυλή των Κούνγκ παρατηρούνται µεγάλα διαστήµατα µεταξύ των γεννήσεων, γεγονός που εκπλήσσει τους ερευνητές, επειδή οι φυλές τρέφονται καλά, δεν έχουν υψηλό ποσοστό αποβολών και δεν χρησιµοποιούν αντισυλληπτικά ή µακρόχρονη αποχή. Οι Κούνγκ τρώνε ότι κυνηγούν ή συλλέγουν, δεν έχουν γεωργία. Είναι λιπόσαρκα άτοµα. Έχουν καθυστερηµένη εµµηναρχή (περίπου 16 ετών) πρώτη εγκυµοσύνη στα 18 και πρόωρη εµµηνόπαυση στα 40. Αποµένουν λοιπόν 24 χρόνια αναπαραγωγικής ηλικίας στη διάρκεια της οποίας αποκτούν 4.4 παιδιά, που µε την περιγεννητική θνησιµότητα καλύπτει ακριβώς τα κενά της κοινωνίας τους. Ας γίνει σύγκριση µε τη βιοµηχανική κοινωνία όπου η αναπαραγωγική ηλικία αρχίζει στα 11 και τελειώνει στα 51.

6 Τα βρέφη βρίσκονται σε συνεχή επαφή µε τη µητέρα µέχρι τον απογαλακτισµό, στα 3,5 χρόνια περίπου, για την επόµενη κυοφορία. Στη Νιγηρία οι γυναίκες θηλάζουν 16.5 µήνες µε συχνότητα 4.5 φορές την ηµέρα. Η µέση διάρκεια αµηνόρροιας είναι 12.5 µήνες. Παρατηρήθηκε σηµαντική σχέση της υπερπρολακτιναιµίας µε την αµηνόρροια. Η αµηνόρροια υποχωρούσε παράλληλα µε την υπερπρολακτιναιµία. Όταν µελετήθηκε στο Εδιµβούργο η γονιµότητα µετά τον τοκετό ο θηλασµός ήταν ο σηµαντικότερος ανασταλτικός παράγοντας για την αποκατάσταση της ωορρηξίας. Η διάρκεια του θηλασµού έχει άµεση σχέση µε την πρώιµη ωορρηξία. Οι µητέρες που είχαν ωορρηξία κατά το θηλασµό έδιναν τουλάχιστον 2-3 συµπληρώµατα ξένου γάλακτος την ηµέρα και είχαν περιορίσει την διάρκεια και την συχνότητα του θηλασµού. Τα βασικά επίπεδα προλακτίνης ήταν κάτω των 600µ/L. Οι µητέρες που δεν εµφάνισαν ωορρηξία πριν από 40 εβδοµάδες µετά τον τοκετό, θήλαζαν αποκλειστικά µέρα-νύχτα και έδωσαν αργότερα το συµπλήρωµα. Τα επίπεδα της προλακτίνης παρέµειναν πολύ πάνω από 600µ/L. Σηµαντική διάκριση πρέπει να γίνει µεταξύ µερικού θηλασµού µε πρόωρη χορήγηση στερεάς τροφής και αποκλειστικού θηλασµού σε 24ωρη βάση χωρίς καθόλου στερεά τροφή µέχρι τους έξι µήνες της ηλικίας του βρέφους. Άλλες µέθοδοι αντισύλληψης κατά το µητρικό θηλασµό Μη ορµονικές µέθοδοι Ενδοµήτριο σπείραµα Προφυλακτικό εν έχουν καµία επίδραση στην γαλακτοφορία Τραχηλικό ιάφραγµα Σπερµατοκτόνες αλοιφές Χρήση προγεστερόνης Depot provera Norplant. Χάπι προγεστερόνης Καµία επίδραση ή πιθανή αύξηση της ποσότητας του γάλακτος

7 Συνδυασµός οιστρογόνων Προγεστερόνη Χάπι προγεστερόνης Οιστρογόνα Ενέσιµο βραδείας απορρόφησης Μείωση της γαλακτοφορίας Η µόνη 100% σίγουρη αντισυλληπτική µέθοδος είναι η αποχή. Γι αυτό πολλές κουλτούρες και κοινωνίες βάζουν ταµπού στις σεξουαλικές σχέσεις για τη µητέρα που θηλάζει, για την αποφυγή µιας νέας εγκυµοσύνης. Συνήθως δεν υπάρχουν ιατρικές αντενδείξεις για τις σεξουαλικές σχέσεις στη διάρκεια της γαλακτοφορίας.

8 ΑΝΘΡΩΠΙΝΟ ΓΑΛΑ- Ο ΚΑΤΑΛΥΤΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ. ~Ποιότητα-αξιοπιστία των στοιχείων Το ανθρώπινο γάλα είναι βιολογικά πολυσύνθετο. Ουσιαστικά είναι ένας ιστός που αποτελείται από ζωντανά κύτταρα σε µια φόρµουλα η οποία περιέχει τόσο ανοσοποιητικούς, τροφικούς και άλλους παράγοντες όσο και θρεπτικά στοιχεία. Παρόλο που τα στοιχεία in vitro δείχνουν ότι τέτοιοι παράγοντες παίζουν ρόλο στην εκτός µήτρας προσαρµογή και προστασία του νεογέννητου, ορισµένοι µελετητές αµφισβητούν ότι υπάρχουν ανοσοποιητικοί παράγοντες σε πολλές εξωκρινείς εκκρίσεις και αναφέρουν ότι ο ρόλος τους είναι µόνο για να προστατέψουν το στήθος. Οι µελέτες που έγιναν σε νεογέννητα ζώα είναι περιορισµένης αξιοπιστίας γιατί υπάρχουν διαφορές όπως π.χ. στη λειτουργική ωριµότητα κατά τη γέννηση, στη παθητική ανοσία κ.λ.π. Παρ όλο που ο µηχανισµός µε τον οποίο το ανθρώπινο σώµα προσλαµβάνει παράγοντες παθητικής ανοσίας κατά τη διάρκεια του θηλασµού είναι σήµερα αποδεδειγµένος, ωστόσο παραµένουν πολλά ερωτηµατικά σχετικά µε την έκταση στην οποία η συστηµατική ανοσία και άλλες λειτουργίες τροποποιούνται από τους παράγοντες του µητρικού γάλακτος. Για παράδειγµα η γαλακτοφερίνη απορροφάται από τα θηλάζοντα µωρά και ανιχνεύεται αναλλοίωτη στα ούρα τους 24 ώρες µετά. Αυτό µας ξαφνιάζει καθώς η γαλακτοφερίνη είναι ένα πεπτίδιο µοριακού βάρους Κ Da γεγονός που αφήνει ανοιχτή την πιθανότητα και άλλοι τροφικοί παράγοντες να απορροφώνται µε τον ίδιο τρόπο. Συχνά, έρευνες σε αναπτυγµένες χώρες για τα οφέλη του µητρικού θηλασµού σε τελειόµηνα νεογέννητα, διχάζονται λόγω επίδρασης διαφόρων κοινωνικοοικονοµικών και εκπαιδευτικών παραγόντων που αφορούν την διατροφή του βρέφους. Όµως όσον αφορά τα πρόωρα νεογέννητα, έρευνες απέδειξαν ότι το µητρικό γάλα διαµορφώνει θετικό κλινικό αποτέλεσµα. ~Τελειόµηνα νεογέννητα Στη Βραζιλία ένα νεογέννητο τρεφόµενο µε ξένο γάλα έχει 14,2 φορές περισσότερες πιθανότητες να πεθάνει από

9 γαστρεντερίτιδα απ ότι ένα νεογέννητο που θηλάζει. Παρ όλο ότι τα αντιλοιµωγόνα οφέλη του µητρικού θηλασµού φαίνεται να αφορούν λιγότερο αναπτυγµένες κοινωνίες, είναι αποδεδειγµένο ότι ο µητρικός θηλασµός µειώνει τον κίνδυνο γαστρεντερίτιδας, αναπνευστικών λοιµώξεων και ωτίτιδας ακόµα και σε αναπτυγµένες βιοµηχανικές κοινωνίες. Μια µεγάλη έρευνα στο Dundee στη Σκοτία έδειξε ότι ο αποκλειστικός µητρικός θηλασµός για 13 εβδοµάδες ή περισσότερο µείωνε κατά 1/8 τον κίνδυνο γαστρεντερίτιδας και κατά 1/4 τον κίνδυνο αναπνευστικών λοιµώξεων, που φαίνεται ότι παρουσιάζεται σε παιδιά που τρέφονται µε ξένο γάλα. Ένας µεγάλος κίνδυνος παρατηρήθηκε σε µωρά τρεφόµενα µερικώς µε µητρικό γάλα. Μελέτες στις Ηνωµένες Πολιτείες Αµερικής έδειξαν σηµαντική µείωση στον κίνδυνο γαστρεντερίτιδας και ωτίτιδας σε νεογέννητα τρεφόµενα µε µητρικό γάλα. Στην Αγγλία έγιναν µελέτες οι οποίες έδειξαν ότι ο παρατεινόµενος µητρικός θηλασµός για τις πρώτες 13 εβδοµάδες ζωής του µωρού µπορεί να προσφέρει µείωση κατά ½ εκατοµµύριο στο κονδύλι για την υγεία γιατί υπάρχει µείωση στις εισαγωγές στα νοσοκοµεία µε διάγνωση γαστρεντερίτιδα. Πολλές µεγάλες Βρετανικές έρευνες έδειξαν ότι το υψηλό Ι.Q. των παιδιών στην σχολική ηλικία σχετίζεται µε τον µητρικό θηλασµό, παρ όλο που είναι πάρα πολύ δύσκολα να εξαλειφθεί, µε κάποιο τρόπο, η επίδραση του Ι.Q. των γονιών. Επίσης σηµαντική επίδραση στον βαθµό του Ι.Q. πρόωρα γεννηµένων βρεφών φαίνεται, από βρετανικές έρευνες, να παίζει ο µητρικός θηλασµός. Οι µηχανισµοί σύµφωνα µε τους οποίους ο µητρικός θηλασµός προάγει την νευρολογική ανάπτυξη του βρέφους είναι αδιευκρίνιστοι, αλλά πιθανότατα πολύ πιο σύνθετοι από την παραδοχή της επίδρασης των n-3 : n-6 πολυακόρεστων λιπαρών οξέων. Η επίδραση του µητρικού θηλασµού στις αλλεργίες είναι αβέβαιη. Αναφέρεται ότι ο µητρικός θηλασµός µειώνει τις πιθανότητες εµφάνισης εκζέµατος αλλά παράλληλα υπάρχουν δυο µελέτες που έχουν παρουσιάσει έναν αυξηµένο κίνδυνο εµφάνισης εκζέµατος µε τον µητρικό θηλασµό. Όµως, αυτά τα αποτελέσµατα ίσως οφείλονται στο ότι οι µελέτες αυτές έγιναν σε οικογένειες υψηλού κινδύνου. Πάντως µια πρόσφατα δηµοσιευµένη µελέτη έδειξε ότι η διάρκεια του µητρικού θηλασµού στα πρώτα χρόνια της ζωής του παιδιού σχετίζεται µε µείωση του κινδύνου εµφάνισης αλλεργιών για τα πρώτα 17 χρόνια ζωής.

10 Υπάρχουν ενδείξεις ότι ο νεογνικός σακχαρώδης διαβήτης µπορεί να προκληθεί από τη διατροφή µε γάλα αγελάδας σε άτοµα που ανήκουν γενετικά σε οµάδες υψηλού κινδύνου. Έρευνες στην Αµερική και στη Ν. Ζηλανδία αναφέρουν ότι ο µητρικός θηλασµός µειώνει τα ποσοστά του συνδρόµου ξαφνικού θανάτου των παιδιών. Αυτές οι έρευνες έρχονται σε αντίθεση µε αντίστοιχες έρευνες που έχουν γίνει στην Αγγλία όπου δεν φαίνεται διαφορά στα ποσοστά όσον αφορά το σύνδροµο αυτό. Αυτό ίσως οφείλεται στο ότι η επίδραση του µητρικού θηλασµού είναι σχετικά µικρή συγκρινόµενη µε την επίδραση του µητρικού θηλασµού είναι σχετικά µικρή συγκρινόµενη µε την επίδραση του καπνίσµατος ή της θέσης ύπνου. ~Πρόωρα νεογέννητα Η χορήγηση µητρικού γάλακτος σε πρόωρα νεογέννητα είναι σηµαντική. Το ξένο γάλα δεν περιέχει αντισώµατα και διάφορους διατροφικούς παράγοντες που περιέχει το µητρικό γάλα. Έρευνες έχουν δείξει ότι η χορήγηση µητρικού γάλακτος σε πρόωρα νεογέννητα µειώνει σηµαντικά τα ποσοστά λοιµώξεων και νεκρωτικής εντεροκολίτιδας. Έχει αναφερθεί ότι περισσότεροι από 100 θάνατοι πρόωρων νεογέννητων, στην Αγγλία, θα είχαν αποφευχθεί αν είχε χορηγηθεί στα νεογέννητα αυτά το µητρικό γάλα. Ένα πρόσθετο όφελος της χορήγησης µητρικού γάλακτος σε πρόωρα νεογέννητα είναι ότι γίνεται πιο γρήγορα ανεκτό κατά την παρεντερική διατροφή. Εκτός από τα παραπάνω αναφερόµενα οφέλη, πρέπει να τονίσουµε ότι ο µητρικός θηλασµός είναι ο βασικός παράγοντας προαγωγής της ψυχικής σύνδεσης µητέραςπαιδιού. Οι επαγγελµατίες υγείας θα πρέπει, µε κάθε τρόπο να υποστηρίζουν τη µητέρα στην προσπάθεια της για µητρικό θηλασµό.

11 Μεταβολές θρεπτικών συστατικών του ανθρώπινου γάλακτος κατά τη διάρκεια της γαλουχίας. Συστατικά (gr/100ml) Πρωτόγαλα 1-5 ηµέρες Ενδιάµεσο 6-14 ηµέρες Ώριµο > 15 ηµέρες Πρωτεΐνη Λίπος Υδατάνθρακες Θερµίδες (Kcal/100 ml) ιαφορές µεταξύ του γάλακτος µητέρων που γέννησαν τελειόµηνα και µητέρων που γέννησαν πρόωρα νεογνά. Συστατικά Πρωτεΐνη (gr/100ml) Λίπος (gr/100ml) Υδατάνθρακες (gr/100ml) Θερµίδες (Kcal/100ml) Γάλα τελειοµήνων µητέρων Γάλα πρόωρων µητέρων ιαφορές Τελειόµηνο< Πρόωρο Τελειόµηνο# Πρόωρο Τελειόµηνο = Πρόωρο Τελειόµηνο < Πρόωρο Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΑΝΤΙΜΙΚΡΟΒΙΑΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΓΑΛΑΚΤΟΣ. 1.Ευρεία οµάδα παραγόντων συχνή σε βλεννογόνους. 2.Προσαρµογή για επιβίωση στον γαστρεντερικό σωλήνα. 3.Συνεργασία µεταξύ τους και µε τους αµυντικούς παράγοντες του νεογνού. 4.Προστασία µε µηχανισµούς µη-φλεγµονής.

12 5.Μείωση της συχνότητας επεισοδίων ή βαρύτητας των λοιµώξεων. ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΑΝΟΣΟ ΙΕΓΕΡΣΗΣ- ΑΝΟΣΟΠΡΟΦΥΛΑΞΗΣ I. Επιτάχυνση της ωρίµανσης της άµυνας των βλεννογόνων του γαστρεντερικού, αναπνευστικού, ουρογεννητικού στα θηλάζοντα βρέφη. II. ιέγερση των λευκοκυττάρων του βρέφους στην παραγωγή λεµφοκίνων και οψωνίνων. III. Πιθανή µακροχρόνια ανοσοπροστασία. ΤΥΠΟΙ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΓΑΛΑΚΤΟΣ. I. Προαγωγή προστατευτικής χλωρίδας. II. Αντιµικροβιακοί παράγοντες µε άµεση δράση. III. Αντιφλεγµονώδεις παράγοντες. IV. Προστασία από αλλεργίες. V. Ανοσοδιεγέρτες. VI. Μικρότερος αριθµός παθογόνων µικροοργανισµών. VII. Αντισυλληπτική δράση του θηλασµού. ΙΑΦΟΡΕΣ ΜΕΤΑΞΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΓΑΛΑΚΤΟΣ, ΑΓΕΛΑ ΙΝΟΥ ΚΑΙ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΑΓΕΛΑ ΑΣ. Πρωτεΐνη Λίπος Ανθρώπινο γάλα Σωστή περιεκτικότητα εύπεπτο Επαρκής περιεκτικότητα στοιχειωδών λιπαρών οξέων, 99% απορρόφηση λόγω ύπαρξης λιπάσης Αγελαδινό γάλα Υπερβολική ποσότητα δύσπεπτο Έλλειψη στοιχειωδών λιπαρών οξέων, έλλειψη λιπάσης Βιταµίνες Επαρκείς Ανεπαρκείς βιταµίνες Α & C Τροποποιηµένο γάλα αγελάδας Μερικώς διορθωµένη Έλλειψη στοιχειωδών λιπαρών οξέων, έλλειψη λιπάσης Προσθήκη βιταµινών

13 Μέταλλα Σίδηρος Σωστή περιεκτικότητα Μικρή ποσότητα ευαπορρόφητη Υπερβολική περιεκτικότητα Μικρή ποσότητα δυσαπορρόφητη Μερικώς διορθωµένη Προσθήκη σιδήρου δυσαπορρόφητη Νερό Επαρκές Ανεπαρκής Περίπου επαρκές Αντιφλεγµονώδεις Υπάρχουν εν υπάρχουν εν υπάρχουν παράγοντες Αυξητικοί παράγοντες Υπάρχουν εν υπάρχουν εν υπάρχουν From: WHO/CDR/93.6 WHO/Wellstart ΑΝΤΙΦΛΕΓΜΟΝΩ ΕΙΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΓΑΛΑΚΤΟΣ. Λακτοφερίνη Λυσοζύµη Καταλάση SlgA Αναστολή συµπληρώµατος Αναστολή χηµειοταξίας & παραγωγή τοξικών παραγώγων οξυγόνου. Καταστροφή υπεροξειδίου του υδρογόνου Πρόληψη συγκόλλησης βακτηριδίων Αναστολή χηµειοταξίας ουδετερόφιλων Αναστολή δράσης λευκοκυττάρων Λιπίδια και µη λιπιδικοί παράγοντες Αναστολή της βλαστογένεσης των Τ- κυττάρων & της παραγωγής αντισωµάτων Προσταγλαδίνες (Ε2, Ε2a) Κυτταροπροστασία α-τοκοφερόλη, Κυστείνη Καθαρισµός τοξικών ριζών οξυγόνου Ασκορβικό οξύ Αναστολή της λειτουργίας των Τ- κυττάρων Αναστολή µικροβιακής συγκόλλησης α-2 γλυκοπρωτείνη Ενίσχυση βλεννογόνων Ολιγοσακχαρίτες Όχι βασεόφιλα, µαστοκύτταρα, ηωσινόφιλα,αιµοπετάλια

14 Αυξητικοί παράγοντες επιθηλίου Ειδικές ιδιότητες λευκοκυττάρων Τ-λεµφοκύτταρα:µειωµένη απάντηση σε ξένα κύτταρα Μειωµένη κυτταροτοξικότητα ΟΡΜΟΝΕΣ ΣΤΟ ΜΗΤΡΙΚΟ ΓΑΛΑ. 1. Υποθαλαµο-Υποφυσιακές ~ προλακτίνη ~ σωµατοστατίνη ~ µελατονίνη ~ οξυτοκίνη ~ αυξητική ορµόνη ~ ωχρινοτρόπος ~ θυρεοτροπίνη ~ θυρεοειδοτρόπος 2. Του θυρεοειδούς αδένος ~ τριιωδοθυρονίνη ~ θυροξίνη ~ καλσιτονίνη 3. Επινεφριδιακές 4. Των γεννητικών οργάνων ~ Οιστρογόνα και µεταβολίτες ~ προγεστερόνη και µεταβολίτες. 5. Του παγκρέατος ~ ινσουλίνη 6. Αυξητικοί παράγοντες. 7. Άλλες ορµόνες και ορµονικές ουσίες ~ ερυθροποιητίνη ~ µποµπεσίνη ~ νευροτενσίνη ~ αγγειοδραστικό εντερικό πεπτίδιο ~ νουκλεοτίδια ~ άλλα πεπτίδια

15 ΑΝΤΙΜΙΚΡΟΒΙΑΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ Αυξητικοί παράγοντες Lactobacillus bifidus Λακτοφερρίνη ΡΑΣΗ Αλλαγή εντερικής χλωρίδας Αναστολή σύνθεσης trytosyl-m RNA µε δέσµευση σιδήρου Αναστολή φλεγµονής Λυσοζύµη Λύση βακτηριδίων µε καταστροφή N- acetyl-muramic acid Λιπάση Καταστροφή Lambila giardia & Entamoeba histolytica Ολιγοσακχαρίτες-Γλυκολιπίδια Προστασία έναντι τοξινών και βακτηριδίων ( E. Coli, V. Cholerae) Γλυκοπρωτείνες Ινωδονεκτίνη Παράγοντες συµπληρώµατος(c3) ιευκόλυνση της φαγοκυττάρωσης Πιθανή οψωνοποίηση

16 ΕΜΠΛΟΥΤΙΣΜΟΣ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΓΑΛΑΚΤΟΣ Για την διατροφή του χαµηλού βάρους γέννησης κάτω των 1500gr- και του πολύ χαµηλού βάρους γέννησης -κάτω των 500gr παιδιών, χρησιµοποιούνται 3 τύποι γάλακτος: 1. το νωπό γάλα της µητέρας τους πρόωρο µητρικό γάλα. 2. το γάλα Τραπεζών Μητρικού Γάλακτος συνήθως ώριµο αναµεµειγµένο παστεριωµένο µητρικό γάλα. 3. το ειδικό για πρόωρα, τροποποιηµένο γάλα αγελάδας. Το νωπό γάλα της µητέρας τους, λόγω της ειδικής σύνθεσης των συστατικών του θεωρείται η καταλληλότερη τροφή για τα παιδιά αυτά. Το ώριµο, αναµεµιγµένο, παστεριωµένο γάλα των Τραπεζών Μητρικού Γάλακτος, δεν θεωρείται η µόνη διατροφή των παιδιών χαµηλού και πολύ χαµηλού βάρους γέννησης, λόγω της ανεπάρκειας του ολικού ποσού πρωτεϊνών του και µετάλλων, κυρίως ασβεστίου και φωσφόρου για τα παιδιά αυτά. Οι λόγοι αυτοί οδήγησαν στον εµπλουτισµό του µητρικού γάλακτος. Η γενική παραδοχή είναι ότι ο ιδανικός εµπλουτισµός είναι µε πρωτεΐνη µητρικού γάλακτος. Ήδη χρησιµοποιείται σε πολλά ερευνητικά κέντρα, µε στόχο την δυνατότητα γενικής χρησιµοποίησης του. Εµπορικά προϊόντα µε την ονοµασία Ενισχυτές Μητρικού Γάλακτος- Human Milk Fortifiers που περιέχουν πρωτεΐνες, υδατάνθρακες, άλατα και βιταµίνες παρασκευάσθηκαν από τις γαλακτοβιοµηχανίες για την ενίσχυση- εµπλουτισµό του γάλακτος. Τα εµπορικά σκευάσµατα για τον µητρικού γάλακτος είναι διάφορα και χρησιµοποιούνται διαφορετικά. Είναι σε µορφή σκόνης ή υγρού. Τα σκευάσµατα σε µορφή σκόνης προστίθενται στο γάλα για να συµπληρώσουν ορισµένα συστατικά του µητρικού γάλακτος. Αυξάνουν πάντα την οσµωτικότητα του µητρικού γάλακτος µέχρι και 60 mosmol/ Kgr H2O (φυσιολογική τιµή οσµωτικότητας µητρικού γάλακτος 286 mosmol/ Kgr H20 έναντι mosmol/ Kgr του γάλακτος της αγελάδας). Τα σκευάσµατα σε υγρή µορφή παρέχουν το 50% του όγκου της ηµερήσιας πρόσληψης του παιδιού, που η παροχή της µητέρας του ελαττώθηκε κάτω από τις ηµερήσιες ανάγκες του παιδιού.

17 εδοµένου ότι το µητρικό γάλα είναι ένα βιολογικό υγρό, τα συστατικά του οποίου είναι µεταβαλλόµενα και όχι ένα σταθερό εργαστηριακό παρασκεύασµα, ο εµπλουτισµός πρέπει να γίνεται πάντα µε συστηµατικό έλεγχο των συστατικών µητρικού γάλακτος. Ο εµπλουτισµός του γάλακτος των µητέρων για τα δικά τους παιδιά χρειάζεται προσεκτική εκτίµηση γιατί οι ιδιαιτερότητες της µεταβολής των συστατικών του γάλακτος από µητέρα σε µητέρα µπορεί να είναι µεγάλου εύρους. Για το λόγο αυτό η ίδια ποσότητα ενισχυτού µητρικού γάλακτος µπορεί να είναι επαρκής για ορισµένες περιπτώσεις και επικίνδυνη σε άλλες. Ενισχύοντας εµπλουτίζοντας- το αναµεµειγµένο γάλα των Τραπεζών Μητρικού Γάλακτος, οι κίνδυνοι είναι λιγότεροι, γιατί η µεταβολή των συστατικών ελαττώνεται µε την ανάµειξη. Οι ενισχυτές Μητρικού Γάλακτος θα πρέπει να χρησιµοποιούνται µε συστηµατικό έλεγχο των συστατικών του µητρικού γάλακτος, της ανάπτυξης του παιδιού και των ηλεκτρολυτών του πλάσµατος, του Ca, του Ρ και της ουρίας. Χαµηλής περιεκτικότητα ουρίας στο πλάσµα <1,3 mol/l σε ένα παιδί που δεν αναπτύσσεται µπορεί να σηµαίνει πρωτεϊνική ανεπάρκεια. Χαµηλή περιεκτικότητα λίπους του γάλακτος σε ένα παιδί που δεν αναπτύσσεται µπορεί να σηµαίνει ενεργειακή ανεπάρκεια. Υπάρχουν βιβλιογραφικά δεδοµένα σύµφωνα µε τα οποία η χρήση των ενισχυτών µητρικού γάλακτος έχει θετικά αποτελέσµατα για την ανάπτυξη των παιδιών, χωρίς να προκαλούνται µεταβολικές διαταραχές και εποµένως η χρησιµοποίηση τους είναι µια λογική εκλογή. Αντίθετα, άλλοι ερευνητές υποστηρίζουν ότι τα παιδιά που τράφηκαν µε εµπλουτισµένο γάλα, µε εµπορικά σκευάσµατα ενισχυτών µητρικού γάλακτος, είχαν αργότερο ρυθµό ανάπτυξης από τον αναµενόµενο. Το βάρος αυξήθηκε µε την αύξηση της ποσότητας του µητρικού γάλακτος που χορηγήθηκε σε ml/ Kgr/ d. Επίσης, η πρόσληψη ενέργειας και το βάρος, αυξήθηκαν, χρησιµοποιώντας το hind milk, δηλαδή το πλούσιο σε λίπος γάλα που λαµβάνεται στο τέλος του γεύµατος ή της άµελξης. Άλλη έρευνα έδειξε ότι παιδιά χαµηλού και πολύ χαµηλού βάρους γέννησης που τράφηκαν µε νωπό πρόωρο γάλα της µητέρας τους και παιδιά µε τα ίδια κλινικά χαρακτηριστικά τράφηκαν µε αναµεµειγµένο παστεριωµένο γάλα Τράπεζας Μητρικού Γάλακτος, που ποιοτικά ήταν πρόωρο, πύαρ και µεταβατικό, είχαν τον ίδιο ρυθµό αύξησης, µε ηµερήσια

18 πρόσληψη βάρους µεγαλύτερη της ηµερήσιας ενδοµήτριας πρόσληψης τιµή αναφοράς για την εκτίµηση της καλής ανάπτυξης των παιδιών- και φυσιολογικές µεταβολικές αντιδράσεις. Εποµένως, η ποιότητα του µητρικού γάλακτος των Τραπεζών Μητρικού Γάλακτος έχει άµεση σχέση µε την αναγκαιότητα της ενίσχυσης του κυρίως όταν είναι ώριµο αναµεµειγµένο παστεριωµένο µητρικό γάλα. Ακόµη υπάρχουν αναπάντητα ερωτήµατα για τον εµπλουτισµό του µητρικού γάλακτος, που αφορούν την επίδραση τους στην ποιότητα των θρεπτικών συστατικών του ή τις αµυντικές ιδιότητες του. Επίσης, στον εµπλουτισµό του µητρικού γάλακτος, κατά καιρούς βρέθηκε µεγαλύτερος αριθµός µικροβίων. Ο εµπλουτισµός του µητρικού γάλακτος δεν είναι µια απλή ιατρική πράξη ρουτίνας. Για την εφαρµογή του απαιτείται σωστή εκτίµηση της κατάστασης του παιδιού και των συστατικών του µητρικού γάλακτος που χορηγείται. Τα εµπορικά σκευάσµατα µε την ονοµασία ενισχυτές µητρικού γάλακτος θα πρέπει να χρησιµοποιούνται υπό ορισµένες προϋποθέσεις: εν πρέπει να χρησιµοποιούνται γενικά για κάθε είδος µητρικού γάλακτος. Χρησιµοποιούνται πάντοτε µετά από συστηµατικό έλεγχο του µητρικού γάλακτος για την αναγκαιότητα τους, είτε πρόκειται για το γάλα της µητέρας του παιδιού είτε της Τράπεζας Μητρικού Γάλακτος. Η χρήση τους αφορά µόνο τη διατροφή χαµηλού και πολύ χαµηλού βάρους γέννησης παιδιών που τρέφονται µε µητρικό γάλα. εν χρειάζεται εµπλουτισµός µητρικού γάλακτος για παιδιά µε βάρος γέννησης µεγαλύτερο από 1500 gr. Ο εµπλουτισµός γίνεται µια εβδοµάδα µετά την επιτυχή καθ ολοκληρία εντερική σίτιση του παιδιού. Χρησιµοποιούνται πάντοτε σε συνδυασµό µε την ανάπτυξη και λεπτοµερή βιοχηµικό έλεγχο των παιδιών. Προστίθενται στο γάλα την ώρα της χορήγησης του γεύµατος. εν χρησιµοποιούνται σε παρασκευάσµατα για βρέφη ελλειποβαρή ή µη. Η χρήση τους είναι αποκλειστικά νοσοκοµειακή και ιδιαίτερα για την διατροφή των παιδιών που νοσηλεύονται στην Εντατική Μονάδα Πρόωρων. Η

19 νοσοκοµειακή χρήση θα πρέπει να αναγράφεται στην συσκευασία. Στο ερώτηµα: αν το µητρικό γάλα και ενισχυτής µητρικού γάλακτος καλύπτει τις ανάγκες των πρόωρων παιδιών, δεν υπάρχει γενικευµένη απάντηση, λόγω της ιδιαιτερότητας του εκάστοτε χορηγούµενου γάλακτος και εποµένως της αναγκαιότητας της ενίσχυσης του.

20 Η υπεροχή του µητρικού γάλακτος. Το καλύτερο γάλα για κάθε νεογέννητο είναι το γάλα του είδους του, δηλαδή το γάλα της µάνας του. Για τον άνθρωπο το καλύτερο γάλα είναι το γάλα της γυναίκας, δηλαδή το µητρικό. Το γυναικείο γάλα δεν είναι µόνο αναντικατάστατη τροφή, αλλά φάρµακο και προφύλαξη από πολλές ασθένειες. Τα παιδιά που θηλάζουν σπάνια παθαίνουν γαστρεντερίτιδες, ωτίτιδες, βρογχίτιδες και είναι περισσότερο ανθεκτικά σε ορισµένους ιούς.

21 ΜΗΤΡΙΚΟ ΓΑΛΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ Το µητρικό γάλα είναι σίγουρα η πιο οικολογική τροφή, που είναι διαθέσιµη στους ανθρώπους. Παράγεται και διατίθεται στον καταναλωτή χωρίς την παραµικρή µόλυνση. Αποτελεί ένα φυσικό πόρο µεγίστης αξίας, που όµως συνήθως παραβλέπεται. Η χρήση του µητρικού γάλακτος έχει µόνο θετικές επιπτώσεις στο περιβάλλον. Παρόλα αυτά, το µητρικό γάλα απειλείται από κοινωνικές συµπεριφορές, που είναι εχθρικές απέναντι στο θηλασµό και, πιο συγκεκριµένα, από τις τακτικές προώθησης βρεφικών γαλάτων των διαφόρων γαλακτοβιοµηχανιών. Οι περισσότεροι άνθρωποι γνωρίζουν ότι ο θηλασµός είναι ο καλύτερος τρόπος διατροφής των βρεφών. Λιγότεροι όµως συνειδητοποιούν την σηµασία του για την υγεία της ίδιας της µητέρας. Από την άλλη πλευρά, η τεχνητή διατροφή προκαλεί το θάνατο σε ενάµισι εκατοµµύριο µωρά κάθε χρόνο και διάφορες αρρώστιες σε αµέτρητα άλλα. Επίσης, η τεχνητή διατροφή συµβάλλει στη µόλυνση του αέρα, του νερού και της γης, σπαταλούνται φυσικοί πόροι, δηµιουργείται πρόβληµα σκουπιδιών και συµβάλλει στην αύξηση του πληθυσµού της γης. ΜΕ ΠΟΙΟ ΤΡΟΠΟ Η ΤΕΧΝΗΤΗ ΙΑΤΡΟΦΗ ΒΛΑΠΤΕΙ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Η συσκευασία των βρεφικών γαλάτων σε σκόνη απαιτεί τη χρησιµοποίηση υλικών όπως το αλουµίνιο, το χαρτί και το πλαστικό. Αν κάθε µωρό στις Η.Π.Α τρεφόταν αποκλειστικά µε γάλα σκόνη, θα χρειαζόταν τόνοι αλουµινίου για να κατασκευαστούν 550 εκατοµµύρια κουτιά γάλακτος, που φυσικά στο τέλος θα κατέληγαν στα σκουπίδια. Επίσης, άλλοι τόνοι χαρτί θα έπρεπε να χρησιµοποιηθούν, αν τα κουτιά αυτά είχαν χάρτινη ετικέτα. Τα µπιµπερό, οι θηλές και τα άλλα σκεύη απαιτούν για την κατασκευή τους πλαστικό, γυαλί, λάστιχο καουτσούκ και σιλικόνη. Το 1987, 4,5 εκατοµµύρια µπιµπερό πουλήθηκαν µόνο στο Πακιστάν. Ο αριθµός αυτός είναι ακόµη µεγαλύτερος στις αναπτυγµένες χώρες, αφού για παράδειγµα στην Αµερική κάθε µωρό έχει τουλάχιστον 6 µπιµπερό. Επιπλέον, στα νοσοκοµεία των δυτικών χωρών,

22 αλλά και οι µητέρες στο σπίτι, χρησιµοποιούν όλο και περισσότερο τα µπιµπερό και τις θηλές µιας χρήσης. Όλα αυτά τα υλικά σπανίως ανακυκλώνονται, εποµένως ολοένα αυξάνουν το πρόβληµα των σκουπιδιών. Τα βρεφικά γάλατα είναι το τελικό προϊόν ενός σηµαντικού αριθµού βιοµηχανικών επεξεργασιών. Η ενέργεια που απαιτείται για τη δηµιουργία υψηλών θερµοκρασιών και µηχανικών διαδικασιών προκαλεί µόλυνση του αέρα (όπως όξινη βροχή και το φαινόµενο του θερµοκηπίου) και σπαταλούνται φυσικές πηγές ενέργειας µε τη µορφή καυσίµων. Συχνά, το γάλα και τα υλικά συσκευασίας του ταξιδεύουν σηµαντικές αποστάσεις, πριν από την τελική του συσκευασία, και όταν είναι έτοιµο για την αγορά, θα πρέπει και πάλι να ταξιδέψει για να φτάσει στον καταναλωτή. Πολλές χώρες εισάγουν γάλα από χιλιάδες µίλια µακριά, προκαλώντας έτσι άσκοπη µόλυνση. Το νερό, τα µπιµπερό και οι θηλές πρέπει να αποστειρωθούν πριν τη χρήση τους. Η ύπαρξη του νερού και της ενέργειας για το βράσιµό τους είναι δεδοµένη στις χώρες της ύσης, αλλά αυτός δεν είναι λόγος για την άσκοπη σπατάλη τους. Η ενέργεια προέρχεται συνήθως από πυρηνικούς ή συµβατικούς σταθµούς ενέργειας, που κι αυτοί µε τη σειρά τους συµβάλλουν στη µόλυνση του περιβάλλοντος. Στις χώρες του Νότου το νερό και τα καύσιµα είναι συχνά πολύτιµα. Ένα βρέφος 3 µηνών, που τρέφεται µε γάλα σκόνη, χρειάζεται καθηµερινά 1 λίτρο νερό για την παρασκευή του και κάθε µωρό χρειάζεται τουλάχιστον 73 κιλά καυσόξυλα ή κάτι αντίστοιχο κάθε χρόνο. Τέλος, οι γαλακτοβιοµηχανίες χρησιµοποιούν τεράστιες ποσότητες χαρτιού και άλλων υλικών για τη διαφήµιση και την προώθηση των προϊόντων τους. ΜΕ ΠΟΙΟ ΤΡΟΠΟ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΕΙ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ο ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ. Το µητρικό γάλα παράγεται στη σωστή ποσότητα για τις ανάγκες του µωρού και εποµένως δεν υπάρχει καθόλου σπατάλη. Οι µητέρες χρειάζονται µόνο τη µικρότερη ποσότητα ενέργειας, η οποία συνήθως παίρνεται από το λίπος του σώµατος τους. Έτσι, ακόµη και οι υποσιτιζόµενες

23 µητέρες µπορούν να παράγουν θρεπτικό γάλα για να ταΐσουν το µωρό τους. Το µητρικό γάλα δεν χρειάζεται συσκευασία και είναι έτοιµο για χρήση στη σωστή θερµοκρασία. Το µητρικό γάλα δε χρειάζεται να ταξιδέψει µε διάφορα µεταφορικά µέσα για να φτάσει στον καταναλωτή, (αλλά µια µητέρα το έχει πάντα µαζί της όπου κι αν πάει!). Οι περισσότερες µητέρες δεν έχουν εµµηνορρυσία όταν θηλάζουν και εποµένως καταναλώνουν λιγότερες σερβιέτες, ταµπόν κτλ., συµβάλλοντας έτσι στη µείωση του προβλήµατος των σκουπιδιών και της σπατάλης σε πρώτες ύλες, υλικά συσκευασίας κα. Αν ένα µωρό θηλάζει ελεύθερα και απεριόριστα για έξι µήνες και συνεχίζει το θηλασµό και το δεύτερο χρόνο, η περίοδος της αµηνόρροιας συνεχίζει πολλούς µήνες. Το µητρικό γάλα περνάει αντισώµατα στο µωρό και έχει άπειρα πλεονεκτήµατα για την υγεία της µητέρας και του παιδιού, βοηθάει στην πρόληψη πολλών ασθενειών και εποµένως έχουµε κέρδος από νοσοκοµειακά έξοδα και φάρµακα.

24 ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΙΚΑΙΩΜΑ ΚΑΘΕ ΝΕΟΓΕΝΝΗΤΟΥ- ΧΡΕΟΣ ΚΑΘΕ ΜΗΤΕΡΑΣ. έκα Βήµατα Για Επιτυχή Μητρικό Θηλασµό. i. Να υπάρχει γραπτή πολιτική και η πολιτική αυτή ν ακολουθείται απ όλους τους φορείς του Μαιευτηρίου που ασχολούνται µε την φροντίδα του νεογέννητου. ii. Οι φορείς να εκπαιδεύονται ώστε να γίνουν ικανοί να εφαρµόσουν την πολιτική αυτή. iii. Να ενηµερώνονται όλες οι µητέρες για τα πλεονεκτήµατα του µητρικού θηλασµού. iv. Ο θηλασµός αρχίζει το πρώτο ηµίωρο µετά τον τοκετό µε την βοήθεια εκπαιδευόµενου προσωπικού. v. Οι µητέρες να εκπαιδεύονται στην τέχνη του θηλασµού. Σε περίπτωση πρόωρου τοκετού και αναγκαστικού αποχωρισµού από το παιδί τους, οι µητέρες να εκπαιδεύονται στη διατήρηση της γαλουχίας. vi. Στο νεογέννητο να δίνεται µόνο µητρικό γάλα, ούτε υγρά, ούτε συµπλήρωµα ξένου γάλακτος, εκτός εάν υπάρχει ειδικός ιατρικός λόγος. vii. Να εφαρµόζεται το σύστηµα rooming-in, που σηµαίνει το νεογέννητο δίπλα στη µητέρα του, 24 ώρες το 24ωρο. viii. Ο θηλασµός να είναι ελεύθερος και απεριόριστος. ix. Να µην δίνονται πιπίλες στα παιδιά που θηλάζουν. x. Να ιδρυθούν οµάδες υποστήριξης του µητρικού θηλασµού και µετά την έξοδο του νεογέννητου από το Μαιευτήριο, στις οποίες να µετέχουν και µητέρες.

25 ΤΑ ΠΟΛΛΑ «ΩΡΑ» ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ ΓΙΑ ΤΟ ΠΑΙ Ι. 1) Ιδανική σύνθεση των συστατικών του µητρικού γάλακτος για την σωµατική ανάπτυξη του παιδιού. 2)Προστασία από λοιµώξεις. 3)Προστασία από λοιµώξεις. 4)Αύξηση της επιβίωσης των πρόωρων. 5)Αύξηση του δείκτη νοηµοσύνης. 6)Προστασία από τον κίνδυνο του νεανικού διαβήτη. 7)Ελάττωση της συχνότητας παιδικού καρκίνου. 8)Βελτίωση του λόγου σε παιδιά µε σχιστίες. 9)Μείωση της τερηδόνας. 10)Πρόληψη για την παχυσαρκία. 11) Πρόληψη για τον κίνδυνο στεφανιαίας νόσου. 12) Η πιο κατάλληλη τροφή για πολλές αρρώστιες της νεογνικής, βρεφικής και παιδικής ηλικίας : Σύνδροµο δυσαπορρόφησης. υσανεξία στο γάλα της αγελάδας. Επίµονη διάρροια. Ελκώδης κολίτιδα. νεκρωτική εντεροκολίτιδα. Χειρουργικές επεµβάσεις του πεπτικού συστήµατος. Σηψαιµία. Ανεπάρκεια IGA ανοσοσφαιρίνης. Μεταµόσχευση µυελού των οστών. 13) Συµβολή στη διαµόρφωση υγιούς προσωπικότητας. 14) Συµβολή στην ηρεµία του βρέφους λόγω ειδικής ορµόνης στο µητρικό γάλα. 15) Συµβολή στο κτίσιµο της ψυχικής υγείας του παιδιού. ΤΑ ΠΟΛΛΑ «ΩΡΑ» ΤΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΜΗΤΕΡΑ-ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ. 1. Προστασία της µητέρας από τον καρκίνο του µαστού.

26 2. Μείωση της συχνότητας του καρκίνου του ενδοµητρίου. 3. Προστασία από την οστεοπόρωση. 4. Σε σηµαντικό ποσοστό προφύλαξη από σύντοµη νέα εγκυµοσύνη. 5. Ικανοποίηση για την ολοκλήρωση της σαν γυναίκα- µητέρα. 6. Προαγωγή της ψυχικής υγείας της µητέρας κατά την περίοδο της λοχείας. 7. Ευκολία στη σίτιση και στις εξόδους µε το παιδί. 8. Οικονοµία. ΤΑ ΠΟΛΛΑ «ΩΡΑ» ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΛΙΤΕΙΑ- ΚΟΙΝΩΝΙΑ. 1. Ο µητρικός θηλασµός είναι οικολογικός: αστείρευτος πόρος ευεργετικός για τον πλανήτη και το παιδί. 2. Μείωση της νοσηρότητας :περισσότερα γερά παιδιά. 3. Μείωση εξόδων φαρµακευτικής και νοσοκοµειακής περίθαλψης. 4. Μείωση εξόδων αγοράς ξένου γάλακτος.

27 ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΘΕΜΕΛΙΟ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΠΑΙ ΙΟΥ & ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ. «Θα γίνω µητέρα». Αυτή η έκφραση περιλαµβάνει όλο το θαύµα της γέννησης µαζί µε τη χαρά, την προσµονή, τις φοβίες και τις ανασφάλειες της µέλλουσας µητέρας. Σε όλη τη διάρκεια της εγκυµοσύνης, η έγκυος έχει φαντασιώσεις για το παιδί της. Αλλά αυτό δεν έχει ακόµα σώµα και όπως αναφέρει και η γαλλίδα ψυχαναλύτρια M. Bydlowski, η µέλλουσα µητέρα αγκαλιάζει απλώς µια κοιλιά που αντιπροσωπεύει γι αυτήν τον µεταφορέα του θαύµατος της γέννησης. Και έρχεται η ώρα της συνάντησης µε αυτή τη νέα ζωή. Η συνάντηση αυτή είναι το τέλος ενός µεγάλου δρόµου για τη µητέρα. Η φαντασίωση γίνεται πραγµατικότητα. Το µωρό παίρνει σάρκα και οστά. Το «αντικείµενο» των επιθυµιών της, των φόβων της, των ελπίδων της, των φαντασιώσεων της έχει πρόσωπο. Είναι µια από τις οµορφότερες στιγµές γι αυτήν. Για το µωρό, από την άλλη πλευρά, η γέννηση είναι η αρχή ενός µεγάλου δρόµου, η αρχή της ζωής, η αρχή της εξωτερικής επαφής µε την µητέρα του, αλλά, ταυτόχρονα και η αρχή της αποµάκρυνσης του από εκείνη αφού πια δεν αποτελεί σωµατικό µέρος της. (Myriam David, pedopsychiatre). Μέσα στο µαιευτήριο, µετά τον τοκετό δεν γεννιέται µόνο ένα παιδί, γεννιέται µια µητέρα, ένας πατέρας, µια οικογένεια. Όλοι είναι ευαίσθητοι και χρειάζονται φροντίδα για να δηµιουργηθούν οι στέρεες βάσεις για µια ολοκληρωµένη οικογένεια και για τη σωστή ψυχοκινητική ανάπτυξη του παιδιού. Η Myriam Michie (1989) γαλλίδα ψυχολόγος αναφέρει σε άρθρο της ότι η άµεση επαφή µητέρας παιδιού αµέσως µετά τον τοκετό είναι σηµαντική για το δέσιµο που θα αναπτυχθεί µεταξύ τους και για την µετέπειτα επικοινωνία και την πρόληψη διαταραχών στην εξέλιξη του παιδιού. Αυτή η σηµαντική συνάντηση «ερεθίζει» το ξεκίνηµα χιλιάδων συναισθηµάτων. Είναι το ξεκίνηµα του «δεσίµατος» µητέρας-παιδιού. Η συναισθηµατική αυτή σύνδεση αναφέρεται σαν την δυνατότερη ανθρώπινη σχέση για 2 λόγους: Η πρώτη ανάπτυξη του παιδιού γίνεται µέσα στο σώµα της µητέρας του, αλλά και η επιβίωση του, όταν γεννηθεί εξαρτάται πάλι από την µητέρα του, απ αυτήν θα τραφεί µε το µοναδικό της γάλα.

28 Έχουν γίνει πολλές έρευνες για την σύνδεση αυτή µητέραςπαιδιού. Έρευνες που έχουν ξεκινήσει το 1945 από τον Spitz, έδειξαν ότι τα παιδιά που αποµακρύνθηκαν από τις µητέρες τους για αρκετό διάστηµα παρουσίασαν πνευµατική και κινητική καθυστέρηση στην ανάπτυξη όπως επίσης δυσκολίες στην διατροφή. Παράλληλα, έρευνα του Budin, ( είναι εκείνος που έγραψε το 1 ο βιβλίο νεογνολογίας το 1907), έδειξε ότι µητέρες που αποµακρύνθηκαν από τα παιδιά τους µετά έχασαν το ενδιαφέρον τους γι αυτά και πολλές φορές αποµακρύνθηκαν εντελώς από κοντά τους. Ο Marshall K., επίσης αναφέρει ότι σε έρευνες στην Ταϊλάνδη, στην Ρωσία και στις Φιλλιπίνες, παρατηρήθηκε µείωση του ποσοστού εγκατάλειψης των µωρών από τις µητέρες τους, σε γυναίκες που ήρθαν νωρίς σε επαφή µε τα παιδιά τους, που τα θήλασαν και τα είχαν δίπλα τους τις πρώτες µέρες µετά τον τοκετό. Επιπλέον οι Marshall και Kennel, 1970, ( Laurence, 1995) ερεύνησαν την πιθανότητα ύπαρξης µιας κριτικής περιόδου στην οποία γίνεται η ιδανική συναισθηµατική σύνδεση µητέρας-παιδιού. Βρήκαν ότι αυτή η κριτική περίοδος είναι οι πρώτες 12 µετά τον τοκετό. Παρατήρησαν ότι γυναίκες που ήρθαν σε επαφή µε τα παιδιά τους µέσα στις 2 πρώτες ώρες µετά τον τοκετό συµπεριφέρονταν πιο τρυφερά στα παιδιά τους από εκείνες που ήρθαν σε επαφή µετά από 3 εβδοµάδες. Αυτές όλες οι έρευνες βοήθησαν στο να αλλάξει η κατάσταση στα µαιευτήρια. Έγιναν πιο ανθρώπινα, το προσωπικό λιγότερο αυστηρό και η µητέρα είχε το δικαίωµα να είναι κοντά στο µωρό της αµέσως µετά τον τοκετό, ο δε πατέρας µπορούσε να παρακολουθήσει την διαδικασία του τοκετού. Αναφέρεται ότι στο Μαιευτικό Ινστιτούτο του Λένινγκραντ οι µητέρες που γεννούσαν πρόωρα νεογνά µπορούσαν να παραµείνουν στο Μαιευτήριο µέχρι την έξοδο του παιδιού τους ( συχνά 2-3 µήνες) και καθηµερινά θήλαζαν τα παιδιά τους όλο το 24ωρο. Ακόµα και οι µονάδες εντατικής νοσηλείας άνοιξαν τις πόρτες τους όχι µόνο για να θηλάσουν οι µητέρες, αλλά και για να βρίσκονται κοντά στα παιδιά τους. Το 1976 ο Sosa µελέτησε την επίδραση της πρώιµης επαφής µητέρας-παιδιού στο θηλασµό, την ανάπτυξη και τις λοιµώξεις. Αναφέρει ότι µητέρες που ήρθαν πιο νωρίς σε επαφή µε τα µωρά τους, τα περιποιούνταν και τα θήλαζαν κατά 50% περισσότερο από εκείνες που ήρθαν σε επαφή αργότερα. Τα

29 πρώτα µωρά ήταν πιο µεγάλα σε βάρος και παρουσίασαν λιγότερες λοιµώξεις. Επίσης το 1977, ο Dechateau, στην Σουηδία συγκρίνει δύο groups γυναικών. Όλες οι γυναίκες θηλάζουν. 21 µητέρες είχαν έρθει σ επαφή µε τα παιδιά τους µέσα στα πρώτα 30 λεπτά µετά τον τοκετό, ενώ 19 µητέρες είχαν την πρώτη επαφή µετά 2 ώρες. Τα αποτελέσµατα έδειξαν ότι το χρονικό διάστηµα θηλασµού ήταν µεγαλύτερο για τις 21 µητέρες και το follow up των 3 πρώτων µηνών έδειξε διαφορά στην συµπεριφορά. Οι γυναίκες που είχαν την πρώιµη επαφή µε τα µωρά τους, τα χάιδευαν, τα φιλούσαν και ασχολούνταν περισσότερο µαζί τους απ ότι οι άλλες µητέρες. Οι ανθρώπινες σχέσεις είναι πολύπλοκες και η πιο πολύπλοκη είναι η σχέση µητέρας παιδιού. Ένα νεογέννητο φέρνει χαρά, αγωνία, φόβους, απογοητεύσεις, θριάµβους. Και φαίνεται ότι η έννοια του συναισθηµατικού δεσίµατος µε την µητέρα παίζει σηµαντικό ρόλο στην εξέλιξη της ανάπτυξης παιδιού- οικογένειας. Ο µητρικός θηλασµός, η άµεση αυτή επαφή µητέρας-παιδιού είναι το θεµέλιο της ψυχικής υγείας του παιδιού αλλά και της οικογένειας. Το µωρό δεν παίρνει µόνο τις απαραίτητες ουσίες για τη θρέψη αλλά έρχεται και σ επαφή µε το δέρµα της µητέρας του, βρίσκεται στη ζεστασιά της αγκαλιάς της, µυρίζει το µαστό της, ακούει τους χτύπους της καρδιάς της. Αισθάνεται την ασφάλεια που αισθανόταν όταν βρισκόταν µέσα στην κοιλιά της αλλά και η µητέρα νιώθει πιο ολοκληρωµένη σαν γυναίκα. (Θ. Ζάχου, 1996). Ένα σηµαντικό ρόλο σ αυτό παίζει και η κουλτούρα, οι συνήθειες της κοινωνίας που ζει η µητέρα. ιαφορετικές χώρες έχουν διαφορετικούς «νόµους» για το θηλασµό, όσον αφορά την έναρξη αυτού, την συχνότητα ή το τέλος. Επίσης ο βαθµός επαφής µητέρας παιδιού, άµεσα συνυφασµένος µε τον θηλασµό παρουσιάζει διαφορές στις διάφορες παραδόσεις. Ο Simpson Hebbert, το 1980, περιγράφει το βαθµό σωµατικής επαφής µητέρας-παιδιού ως την φυσική και κοινωνική απουσία που οι µητέρες διατηρούν από τα παιδιά τους. Η φυσική επαφή είναι αντανάκλαση της κοινωνικής επαφής που εγκρίνει η κοινωνία, αναφέρει ο S. Hebbert. Πραγµατικά, η παιδεία και η κουλτούρα καθοδηγεί για το πως ένα παιδί θα ντυθεί, θα µεταφερθεί, που θα κοιµάται, πότε θα θηλάζει και πόσο. Σε πολλές κοινωνίες, κυρίως στη ύση, ο κοινωνικός ρόλος της µητέρας έρχεται σε αντίθεση µε το ρόλο της γυναίκας, της εργαζόµενης γυναίκας. Η µητέρα που θηλάζει

30 είναι η µητέρα που δεν δουλεύει, µένει στο σπίτι και ασχολείται αποκλειστικά µε αυτό και το παιδί της. Η εργαζόµενη είναι ανεξάρτητη, ασχολείται βέβαια µε το παιδί της αλλά σε λιγότερο βαθµό και φυσικά δεν θηλάζει αλλά ταΐζει µε biberon. Από την πλευρά υπάρχει και κάποια αντίθεση όσον αφορά τον µαστό. Ο µαστός, ως σεξουαλικό όργανο ενάντια στο µαστό ως όργανο θρέψης του µωρού. Και ως σεξουαλικό όργανο έχει το ρόλο που έχει το πέος για τους άνδρες και έτσι ο θηλασµός θεωρείται σαν είδος ευνουχισµού. Οι κοινωνικές αυτές συγκρούσεις µπορούν να οδηγήσουν την γυναίκα, την µητέρα σε συναισθηµατική φόρτιση, τέτοια που να επηρεάζει και την ψυχική υγεία του παιδιού αλλά και ολόκληρης της οικογένειας. Η αποδοχή του ρόλου της µητέρας από τη γυναίκα είναι ένας σηµαντικός παράγοντας ψυχικής και νοητικής διαµόρφωσης της συµπεριφοράς της γυναίκας. Η γυναίκα πρέπει να νιώθει δηµιουργική, όµορφη, σεξουαλική όταν θηλάζει και όταν ασχολείται µε το µωρό της. Πρέπει ξεπερνώντας προκαταλήψεις της κοινωνίας να καταλάβει ότι η επαφή µε το παιδί της και ο θηλασµός που της προσφέρει την άµεση αυτή επαφή, της δίνει την δυνατότητα να νιώθει ολοκληρωµένη ως γυναίκα και ικανοποίηση. Η ολοκλήρωση αυτή της γυναίκας βοηθά το «κτίσιµο» µιας υγιούς οικογενειακής ζωής που το κάθε µέλος συµπληρώνει το άλλο, ενώ δίνεται η δυνατότητα στο µωρό να δηµιουργήσει έναν ασφαλή, µικρό δικό του κόσµο. Οι επαγγελµατίες υγείας παίζουν ένα σηµαντικό ρόλο στην επίδραση που ασκούν στην µέλλουσα µητέρα και την οικογένεια γενικά. Η προσωπική γνώµη κάθε επαγγελµατία καθρεπτίζεται στις συµβουλές που δίνει στην µητέρα. Αν την συµβουλέψει και την υποστηρίξει, θα την βοηθήσει να συνεχίσει την προσπάθεια της για την επιτυχία του µητρικού θηλασµού. Αντίστοιχα και η σχέση της µε το παιδί της θα είναι η καλύτερη δυνατή. Ο Marshall, το 1997, αναφέρει ότι η ρουτίνα του νοσοκοµείου δηµιουργεί πολλές φορές προβλήµατα στο θηλασµό και στο δέσιµο µητέρας-παιδιού. εν δίνουµε στις γυναίκες αρκετό χρόνο για να αισθανθούν µητέρες και να γνωρίσουν το παιδί τους. Το σίγουρο είναι ότι ο θηλασµός µπορεί να προσφέρει αυτή την συναισθηµατική σύνδεση µητέρας-παιδιού, προσφέροντας

31 ταυτόχρονα και την ιδανική διατροφή στον µικρό αυτό ανθρωπάκο.

32 ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ- Η ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΕΠΕΝ ΥΣΗ. Η οικονοµία είναι ένα από τα σηµαντικότερα θέµατα στον προγραµµατισµό κάθε κυβέρνησης αλλά και κάθε οικογένειας. Παράλληλα, είναι και ένα θέµα συζήτησης για τους περισσότερους ανθρώπους. Όµως, τα οικονοµικά οφέλη του θηλασµού δεν έχουν πολυσυζητηθεί. Αυτήν, την χρονιά, κατά τον εορτασµό της Παγκόσµιας Εβδοµάδας Μητρικού Θηλασµού, τονίζονται τα οφέλη και ενισχύεται η άποψη ότι η προστασία, η προαγωγή και η υποστήριξη του µητρικού θηλασµού είναι µια από τις καλύτερες επενδύσεις υγείας, για το µέλλον της χώρας. Στόχοι Πληροφόρηση της κοινωνίας για τα οικονοµικά οφέλη του µητρικού θηλασµού σε σχέση µε το υψηλό κόστος της τεχνητής διατροφής. Παροχή συγκεκριµένων στοιχείων για τα οικονοµικά οφέλη του µητρικού θηλασµού και το υψηλό κόστος της τεχνητής διατροφής. Εκτίµηση από τις κυβερνήσεις των κρατών της αξίας του µητρικού θηλασµού σαν οικονοµικού παράγοντα σε όλους τους κοινωνικούς τοµείς. Η αναγνώριση της ανάγκης καθορισµού προϋπολογισµού για την προώθηση προγραµµάτων για το µητρικό θηλασµό. Τα οικονοµικά πλεονεκτήµατα του µητρικού θηλασµού. Ο µητρικός θηλασµός ευεργετεί την κοινωνία µε τα πολλά οφέλη του και ένα από αυτά είναι και τα οικονοµικά. Οικογένειες, εργαζόµενοι, ινστιτούτα υγείας και κυβερνήσεις έχουν οικονοµικό κέρδος υποστηρίζοντας το µητρικό θηλασµό.

33 ΕΠΕΝ ΥΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΜΗΤΡΙΚΟ ΘΗΛΑΣΜΟ, ΕΠΕΝ ΥΟΥΜΕ ΣΤΗΝ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΕΘΝΟΥΣ. Το οικογενειακό εισόδηµα προστατεύεται και δεν ξοδεύονται χρήµατα για την αγορά ξένου γάλακτος. Τα έξοδα φαρµακευτικής και νοσοκοµειακής περίθαλψης ελαττώνονται λόγω της µείωσης της νοσηρότητας, περισσότερο γερά παιδιά. Λιγότερες απουσίες των εργαζόµενων µητέρων, αυξηµένη παραγωγικότητα, οικονοµικό όφελος ιδιωτικών και δηµόσιων υπηρεσιών. Εξοικονόµηση του εθνικού εισοδήµατος σε ύψος δισεκατοµµυρίων λόγω της µείωσης των εξόδων για την αγορά υποκατάστατων µητρικού γάλακτος και παιδικών τροφών. Το υψηλό κόστος της τεχνητής διατροφής. Τα οικονοµικά οφέλη του µητρικού θηλασµού αναγνωρίζονται, βλέποντας το κόστος αντικατάστασης του από την τεχνητή διατροφή. Αυτό το κόστος σε χρήµατα και σε χρόνο είναι για: Αγορά ξένου γάλακτος υλικό και ενέργεια που χρειάζεται για την παρασκευή του ξένου γάλακτος επιπλέον µεθόδους αντισύλληψης για προστασία από µια σύντοµη, νέα εγκυµοσύνη που, σε αντίθεση, ο µητρικός θηλασµός προφυλάσσει σε µεγάλο ποσοστό. Επιπρόσθετη χορήγηση σιδήρου και άλλων θρεπτικών ουσιών στις µητέρες που δεν θηλάζουν λόγω µείωσης του χρόνου αµηνόρροιας δυνητική µείωση της ψυχικής και φυσικής υγείας µητέρας παιδιού στέρηση της ιδιαίτερης πνευµατικής ανάπτυξης του παιδιού. Η ΤΕΧΝΗΤΗ ΙΑΤΡΟΦΗ ΕΙΝΑΙ ΣΙΓΟΥΡΑ ΜΙΑ ΠΟΛΥ ΑΠΑΝΗ ΚΑΙ ΒΛΑΒΕΡΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ. Μερικά οικονοµικά στοιχεία Στις Η.Π.Α εκτιµήθηκε ότι από 6 µήνες αποκλειστικού µητρικού θηλασµού εξοικονοµήθηκαν 450 έως 800 δολάρια σε νοσήλια για κάθε οικογένεια. Το κόστος για την θεραπεία παιδικής διάρροιας σε παιδιά που δε θήλασαν ήταν 291 εκατοµµύρια δολάρια το

34 χρόνο, για αναπνευστική δυσχέρεια 225 εκατοµµύρια για νεογνικό διαβήτη εκατοµµύρια και µέση ωτίτιδα 680 εκατοµµύρια. Στην Αγγλία, το κόστος νοσοκοµειακής περίθαλψης για διάρροια σε παιδιά που δε θήλασαν ήταν 41,5 εκατοµµύρια το χρόνο. Στην Αυστραλία, υπολογίστηκε ότι µια αύξηση του ποσοστού του µητρικού θηλασµού από 60% σε 80% µέχρι τον τρίτο µήνα, εκτιµώντας την επίδραση του, σε 4 ασθένειες, µέση ωτίτιδα, γαστρεντερικές λοιµώξεις, νεογνικό διαβήτη και έκζεµα, θα απέδιδε κέρδος 11,5 εκατοµµύρια δολάρια το χρόνο. Στην Νορβηγία, το 1992, παρήχθησαν 8,2εκατοµµύρια κιλά µητρικού γάλακτος. Αυτή η φυσική πηγή εκτιµήθηκε σε 400 εκατοµµύρια δολάρια. Στην Σιγκαπούρη, όταν το ποσοστό µητρικού θηλασµού µετά τον 3 ο µήνα µειώθηκε από 71% σε 42%, χρειάστηκε το ποσό 1.8 εκατοµµυρίων δολαρίων για αγορά υποκατάστατων µητρικού γάλακτος. Ο µητρικός θηλασµός είναι δικαίωµα κάθε ανθρώπου. Παρ όλο ότι η κοινωνία χρειάζεται να αναγνωρίσει την οικονοµική αξία του µητρικού θηλασµού, θα έπρεπε πρώτα και πριν από όλα, να εκτιµήσει το µεγαλύτερο από τα οφέλη του για την υγεία του ανθρώπου: την σωστή και µοναδική διατροφή στο ξεκίνηµα της ζωής του. Ο µητρικός θηλασµός είναι δικαίωµα όλων των µητέρων και των παιδιών και θα πρέπει αυτό να προστατευτεί. Οι οικονοµικοί υπολογισµοί, µας βοηθούν, µόνο, για την εκτίµηση της ολοκληρωτικής αξίας του µητρικού θηλασµού και του γάλακτος.

35 ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΣΕ ΚΡΙΣΙΜΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ. Κάθε κρίσιµη κατάσταση είναι αλλιώτικη από την άλλη. Μπορεί να είναι φυσική καταστροφή, όπως σεισµός ή πληµµύρα. Μπορεί να είναι πολιτική αναταραχή που οδηγεί σε πόλεµο ή βοµβαρδισµούς. Ακόµη, µπορεί να είναι ένα βιοµηχανικό ατύχηµα, µόλυνση του νερού, έλλειψη ηλεκτρικής ενέργειας, µια τροχαία ή σιδηροδροµική σύγκρουση ή οποιαδήποτε άλλη τραγωδία. Σε όλες τις κρίσιµες τις κρίσιµες καταστάσεις το αποτέλεσµα είναι το ίδιο ο ρυθµός της καθηµερινής ζωής διαταράσσεται, οι στοιχειώδεις υπηρεσίες υπολειτουργούν ή διακόπτονται, άνθρωποι αναγκάζονται να αφήσουν τα σπίτια τους, τα τρόφιµα λιγοστεύουν, το νερό και η ενέργεια µπορεί να είναι σπάνια, οι µισθοί δεν πληρώνονται και η αξία των χρηµάτων µε γρήγορο ρυθµό χάνεται. Ανεξάρτητα αν οι κρίσιµες καταστάσεις είναι µεγάλες ή µικρές, διαρκούν λίγο ή πολύ, η κύρια ανησυχία των γονιών είναι η υγεία και η επιβίωση των παιδιών τους. Στις δύσκολες αυτές περιπτώσεις 1. Ο µητρικός θηλασµός είναι ο καλύτερος τρόπος για τη διατήρηση της υγείας των παιδιών και της µητέρας. 2. Το µητρικό γάλα, µόνο του, είναι ότι χρειάζεται το µωρό για τους πρώτους έξι µήνες. 3. Ακόµη κι αν η µητέρα έχει σταµατήσει το θηλασµό µερικούς µήνες πριν, µπορεί να ξαναρχίσει να θηλάζει. 4. Μετά τους έξι µήνες χορηγούνται στερεές τροφές, αλλά ο µητρικός θηλασµός είναι ακόµα σηµαντικός και πέρα από τον δεύτερο χρόνο.

36 ΝΕΟΓΝΙΚΗ ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΑ Η ρύθµιση της παροχής γλυκόζης στον εγκέφαλο κατά τη γέννηση:τη στιγµή της γέννησης, όταν η συνεχής παροχή της γλυκόζης στο έµβρυο µέσω του πλακούντα σταµατάει, το νεογέννητο πρέπει αµέσως να προσαρµοστεί στη διατήρηση των επιπέδων γλυκόζης στο αίµα. Η διαδικασία αυτή επιτυγχάνεται µε τη µετακίνηση αποθεµάτων γλυκογόνου (γλυκογονόλυση) και τη σύνθεση γλυκόζης de novo στο ήπαρ (νεογλυκογένεση) χρησιµοποιώντας ουσίες που µεταφέρονται από περιφερειακά αποθέµατα, όπως µυς και λίπος. Αυτή η διαδικασία γενικά ονοµάζεται αντισταθµιστική ρύθµιση. Η αντισταθµιστική ρύθµιση γίνεται κυρίως µε τη µεσολάβηση της δράσης του γλυκογόνου και της αδρεναλίνης, η οποία ρυθµίζει την ινσουλίνη. Η γλυκόζη είναι σηµαντική γιατί τροφοδοτεί τον εγκέφαλο, ένα όργανο που σε αυτό το στάδιο της ζωής υπολογίζεται ότι χρειάζεται µεγάλο ποσοστό της διαθέσιµης ενέργειας του σώµατος. Πάντως από έρευνες σε νεογέννητα ζώα, σε µεγαλύτερα παιδιά και ενήλικες, αποδεικνύεται ότι ο εγκέφαλος µπορεί να χρησιµοποιήσει κι άλλες ουσίες εκτός της γλυκόζης, αν υπάρχει µειωµένο απόθεµα. Ιδιαίτερα σηµαντικές είναι οι lactate και ketone που παράγονται από την οξείδωση των λιπαρών οξέων στο ήπαρ. Όταν τα µωρά είναι άρρωστα ή γεννήθηκαν πρόωρα, αυτή η πολύπλοκη λειτουργία της οµοιόστασης της γλυκόζης µπορεί να διαταραχθεί και να προκαλέσει υπογλυκαιµία. Όταν συνοδεύεται µε κλινικά συµπτώµατα, όπως τροµώδεις κινήσεις, υπνηλία, περιγράφεται σαν συµπτωµατική υπογλυκαιµία. Συχνά δεν υπάρχουν συµπτώµατα και η υπογλυκαιµία χαρακτηρίζεται ως ασυµπτωµατική. Στην πραγµατικότητα πάντως, πιθανόν υπάρχει µια διαβάθµιση από µια ασυµπτωµατική σε συµπτωµατική κατάσταση. Έτσι, η έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία της υπογλυκαιµίας σε παιδιά που βρίσκονται σε κίνδυνο είναι σηµαντικό κοµµάτι της σωστής ιατρικής αντιµετώπισης του νεογέννητου. Οδηγίες για σωστή πρόληψη και διευθέτηση της υπογλυκαιµίας για παιδιά που θηλάζουν. Οι παρακάτω οδηγίες είναι αποδεκτές στο Ηνωµένο Βασίλειο και βασίζονται στην ανασκόπηση της βιβλιογραφίας. Έχουν

37 υποστηριχθεί από τη Βρετανική Περιγεννητική Εταιρία, από τη National Childbirth Trust, τo Βασιλικό Κολέγιο των Μαιών, την Εταιρία Νοσηλευτριών Νεογνικών τµηµάτων, την UNICEF (UK) Baby Friendly Initiative. 1. Γρήγορη έναρξη και αποκλειστικός θηλασµός καλύπτουν όλες τις θρεπτικές ανάγκες του υγιούς τελειόµηνου νεογέννητου. 2. Για τα υγιή τελειόµηνα νεογέννητα δεν χρειάζεται ούτε συµπλήρωµα ξένου γάλακτος, ούτε υγρά. 3. Ο µητρικός θηλασµός πρέπει να αρχίζει όταν το παιδί είναι έτοιµο, κατά προτίµηση µια ώρα µετά τον τοκετό. Το νεογέννητο θα πρέπει να στεγνώνεται, να κρατιέται κοντά στο σώµα της µητέρας, να θηλάζει και να διατηρεί θερµοκρασία. 4. Ο θηλασµός να συνεχίζεται όσο το µωρό θέλει. Τα υγιή τελειόµηνα νεογέννητα δείχνουν σηµεία πείνας, αλλά το χρονικό διάστηµα µεταξύ των γευµάτων ποικίλει σηµαντικά και ιδιαίτερα κατά τις λίγες πρώτες µέρες. εν υπάρχει απόδειξη, ότι µεγάλα µεσοδιαστήµατα µεταξύ των γευµάτων επιδρούν αρνητικά στα τελειόµηνα υγιή νεογέννητα. 5. Το µωρό, που δεν θέλει να φάει ή δεν ξυπνά, µπορεί να είναι άρρωστο. Περισσότερη αξία έχουν η κλινική παρατήρηση και η φυσική εξέταση για τη διάγνωση και θεραπεία µιας ασθένειας που δεν έχει ακόµη εκδηλωθεί, παρά η εξέταση της γλυκόζης στο αίµα µόνο. 6. Οι παραπάνω οδηγίες δεν εφαρµόζονται για το άρρωστο ή πρόωρο νεογέννητο (<37 εβδοµάδων), το µικρού βάρους γέννησης για την εβδοµάδα κύησης (<2.5 κιλά) ή το παιδί διαβητικής µητέρας. Η συχνότητα υπογλυκαιµίας σε αυτές τις οµάδες παιδιών είναι µεγαλύτερη και επειδή µπορεί να απουσιάζουν αντισταθµιστικοί µηχανισµοί, τα µωρά αυτά τίθενται σε µεγαλύτερο κίνδυνο. Κλινικές οδηγίες για τη διάγνωση και θεραπεία της υπογλυκαιµίας σε αυτές τις οµάδες κινδύνου πρέπει να συµφωνούνται κατά περίπτωση. 7. Τα υγιή τελειόµηνα νεογέννητα δεν αναπτύσσουν υπογλυκαιµία που συνδέεται µε κλινικά συµπτώµατα (συµπτωµατική υπογλυκαιµία) σαν συνέπεια υποσιτισµού. σε αυτά τα παιδιά πρέπει να αποκλείονται οι πιθανές υπό εκδήλωση αρρώστιες. Τα επίπεδα της γλυκόζης στο αίµα µε τέτοια κλινικά συµπτώµατα θα πρέπει να διατηρούνται υψηλότερα από 2,6 mmol l-1.

Η ΥΠΕΡΟΧΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ Γ ΑΛΑΚΤΟΣ

Η ΥΠΕΡΟΧΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ Γ ΑΛΑΚΤΟΣ Η ΥΠΕΡΟΧΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ Γ ΑΛΑΚΤΟΣ f Το καλύτερο γάλα κάθε νεογέννητου είναι το γάλα του είδους του, δηλαδή το γάλα της μάνας του. Για τον άνθρωπο το καλύτερο γάλα είναι το γάλα της γυναίκας δηλαδή το γάλα

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική εργασία του μαθητή Κ. Παναγιώτη Α1. Μητρικός Θηλασμός

Ερευνητική εργασία του μαθητή Κ. Παναγιώτη Α1. Μητρικός Θηλασμός Ερευνητική εργασία του μαθητή Κ. Παναγιώτη Α1 Μητρικός Θηλασμός Αποκλειστικός μητρικός θηλασμός σημαίνει να μην παρέχεται στο παιδί κανενός άλλου είδους τροφή σε υγρή ή στερεά μορφή, αλλά το παιδί να θηλάζει

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΗΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΕ ΞΕΝΟ ΓΑΛΑ. Στην περίπτωση που για κάποιο σοβαρό λόγο δεν είναι εφικτός ο μητρικός

ΤΕΧΝΗΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΕ ΞΕΝΟ ΓΑΛΑ. Στην περίπτωση που για κάποιο σοβαρό λόγο δεν είναι εφικτός ο μητρικός ΤΕΧΝΗΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΕ ΞΕΝΟ ΓΑΛΑ Στην περίπτωση που για κάποιο σοβαρό λόγο δεν είναι εφικτός ο μητρικός θηλασμός δίνεται στο μωρό ξένο γάλα χρησιμοποιώντας μπιμπερό. H επιλογή του κατάλληλου γάλακτος είναι

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ο Μητρικός Θηλασμός. Η ΡΕΑ και ο Μητρικός Θηλασμός

Τι είναι ο Μητρικός Θηλασμός. Η ΡΕΑ και ο Μητρικός Θηλασμός Η ΡΕΑ και ο Μητρικός Θηλασμός Τι είναι ο Μητρικός Θηλασμός Ο Μητρικός Θηλασμός αποτελεί θεμελιώδες δικαίωμα για κάθε νεογνό και μητέρα, είναι η συνέχεια της φυσικής τους σχέσης, που έχει αναπτυχθεί από

Διαβάστε περισσότερα

ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟ ΤΟΚΕΤΟ Ή ΚΑΙΣΑΡΙΚΗ

ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟ ΤΟΚΕΤΟ Ή ΚΑΙΣΑΡΙΚΗ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟ ΤΟΚΕΤΟ Ή ΚΑΙΣΑΡΙΚΗ ΤΟΜΗ Το γάλα µου µωράκι µου βάλσαµο να σου γίνει και όταν µεγάλος θα γενείς δύναµη να σου δίνει.

Διαβάστε περισσότερα

Μέχρι σήµερα γνωρίζατε ότι η κατανάλωση ψωµιού είναι µία απολαυστική και θρεπτική συνήθεια. Από σήµερα η αγαπηµένη σας αυτή καθηµερινή συνήθεια µπορεί να παρέχει στον οργανισµό ακόµη περισσότερα θρεπτικά

Διαβάστε περισσότερα

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Υγιεινή Διατροφή Ισορροπία Ποικιλία Μέτρο Ομάδες τροφίμων Γάλα-γαλακτοκομικά προϊόντα (γιαούρτι) Φρούτα-απλοί υδατάνθρακες Λαχανικά (κυρίως πράσινα φυλλώδη) Ψωμί-αμυλώδη τρόφιμα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΑΣΗ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΓΑΛΑΚΤΟΣ O ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΣΤΟΝ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ

ΣΥΣΤΑΣΗ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΓΑΛΑΚΤΟΣ O ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΣΤΟΝ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΣΥΣΤΑΣΗ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΓΑΛΑΚΤΟΣ O ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΣΤΟΝ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΑΔΑΜΙΔΗΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΠΑΝ/ΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΘΗΛΑΣΜΟΥ Γ.Ν.ΞΑΝΘΗΣ Το μητρικό γάλα

Διαβάστε περισσότερα

Προετοιμασία και προσέγγιση μητέρων για Μητρικό Θηλασμό

Προετοιμασία και προσέγγιση μητέρων για Μητρικό Θηλασμό Προετοιμασία και προσέγγιση μητέρων για Μητρικό Θηλασμό Καλλιόπη Μάλφα Μαία, ελεύθερη επαγγελματίας τ..πρόεδρος ΣΕΜΜ Αθηνών Αντιπρόεδρος Ψυχοπροφυλακτικής Εταιρείας Μέλος Εθνικής Επιτροπής Μητρικού Θηλασμού

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Γαλουχία και Διατροφή ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΑΡΕΤΑΙΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ Β Πανεπιστημιακή Μαιευτική & Γυναικολογική Κλινική Βασιλόπουλος Χρήστος Επιστήμoνας Tροφίμων Διατροφολόγος ΜSc, MBA

Διαβάστε περισσότερα

ΚΙΝΔΥΝΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΑΠΟ ΤΟ ΜΗ ΘΗΛΑΣΜΟ. ΑΝΤΩΝΙΟΥ ΣΤ. ΕΠΙΜΕΛΗΤΡΙΑ Α Π/Δ ΓΝΞΑΝΘΗΣ

ΚΙΝΔΥΝΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΑΠΟ ΤΟ ΜΗ ΘΗΛΑΣΜΟ. ΑΝΤΩΝΙΟΥ ΣΤ. ΕΠΙΜΕΛΗΤΡΙΑ Α Π/Δ ΓΝΞΑΝΘΗΣ ΚΙΝΔΥΝΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΑΠΟ ΤΟ ΜΗ ΘΗΛΑΣΜΟ. ΑΝΤΩΝΙΟΥ ΣΤ. ΕΠΙΜΕΛΗΤΡΙΑ Α Π/Δ ΓΝΞΑΝΘΗΣ ΑΜΕΣΟΙ ΚΙΝΔΥΝΟΙ ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΑΝΑΙΜΙΑ ΜΗ ΓΡΗΓΟΡΗ ΕΠΑΝΑΦΟ- ΡΑ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΜΗ ΓΡΗΓΟΡΗ ΑΠΩΛΕΙΑ ΒΑΡΟΥΣ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Είδη Γιαουρτιού. Ανάλογα με την παρασκευή του διακρίνεται σε: Κανονικό : Παράγεται με όλα του τα συστατικά

Είδη Γιαουρτιού. Ανάλογα με την παρασκευή του διακρίνεται σε: Κανονικό : Παράγεται με όλα του τα συστατικά ΓΕΝΙΚΑ Το γιαούρτι προέρχεται από το αγελαδινό, κατσικίσιο ή πρόβειο γάλα, το οποίο βράζεται και αργότερα, όταν η θερμοκρασία του κατέβει στους 40 50 ο C προστίθεται η μαγιά και αφήνεται να πήξει. Αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

Λειτουργίες μαστού. Σύνθεση γάλακτος Έκκριση γάλακτος ΑΔΑΜΙΔΗΣ Δ. "ΜΙΛΕΝΑ ΡΟΥΖΚΟΒΑ 2014"

Λειτουργίες μαστού. Σύνθεση γάλακτος Έκκριση γάλακτος ΑΔΑΜΙΔΗΣ Δ. ΜΙΛΕΝΑ ΡΟΥΖΚΟΒΑ 2014 Λειτουργίες μαστού Σύνθεση γάλακτος Έκκριση γάλακτος Στάδια Ανάπτυξης Μαστού εφηβεία ενήλικη εγκυμοσύνη γαλουχία απογαλακτισμός λόβια Θηλαία άλω Θηλή λίπος Γαλακτοφόροι πόροι Μυοεπιθηλιακά κύτταρα (ωκυτοκίνη

Διαβάστε περισσότερα

(dietary fiber, nonnutritive fiber)

(dietary fiber, nonnutritive fiber) KΥΤΤΑΡΙΝΗ - ΦΥΤΙΚΕΣ ΙΝΕΣ Στα τρόφιμα, παράλληλα με τους υδατάνθρακες που πέπτονται στον ανθρώπινο οργανισμό (δηλαδή που υδρολύονται, απορροφώνται και μεταβολίζονται κατά τα γνωστά), υπάρχουν και υδατάνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑ ΙΕΡΑΠΕ ΒΕΝΙΖΕΛ ΕΙΟ ΠΑΓΝΗ ΧΑΝΙΑ ΡΕΘΥΜΝ Ο. ΣΥΝΟΛΙΚ Η ΠΟΣΟΤΗΤ Τιμή Α Μονάδας ΦΠΑ 23% ΦΠΑ 13% ΠΑΡΑΤΗΡ. Ποσότητα Ποσότητα ΚΩΔΙΚΟ Σ

ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑ ΙΕΡΑΠΕ ΒΕΝΙΖΕΛ ΕΙΟ ΠΑΓΝΗ ΧΑΝΙΑ ΡΕΘΥΜΝ Ο. ΣΥΝΟΛΙΚ Η ΠΟΣΟΤΗΤ Τιμή Α Μονάδας ΦΠΑ 23% ΦΠΑ 13% ΠΑΡΑΤΗΡ. Ποσότητα Ποσότητα ΚΩΔΙΚΟ Σ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΖΗΤΟΥΜΕΝΩΝ ΕΙΔΩΝ ΤΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΤΑΚΤΙΚΟΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΑΝΟΙΚΤΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑΣ ΕΝΤΕΡΙΚΩΝ ΤΡΟΦΩΝ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ - Γ.Ν "ΒΕΝΙΖΕΛΕΙΟ" ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΩΝ:

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ Δομή και λειτουργία του αναπαραγωγικού συστήματος 1. Να ονομάσετε τις αριθμημένες δομές του παρακάτω σχήματος. Βλέπε εικ. 12.1 της σ. 219 του βιβλίου του μαθητή. 2. Να ενώσετε

Διαβάστε περισσότερα

Μάθηµα : Οικογενειακή Αγωγή

Μάθηµα : Οικογενειακή Αγωγή ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΛΕΜΕΣΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 Μάθηµα : Οικογενειακή Αγωγή Ηµεροµηνία: 14 / 06 /05 Τάξη: Β Λυκείου Ονοµατεπώνυµο µαθητή/τριας:... Χρόνος:

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΥΗΣΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΝΕΟΓΝΟ 7ο ΕΤΗΣΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΑΘΗΡΟΣΚΛΗΡΩΣΗΣ Δρ. Μαρία Τζητηρίδου- Χατζοπούλου Παιδίατρος Νεογνολόγος-Αναπτυξιολόγος Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Π.Ο.Υ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΝΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ KAI ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Νικόλαος Χ. Σύρμος ANAΠΑΡΑΓΩΓΗ Ο άνθρωπος αναπαράγεται με αμφιγονική αναπαραγωγή. Δύο γαμετικά κύτταρα,το ωάριο (θηλυκό)

Διαβάστε περισσότερα

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Μακροχρόνια επιστημονική έρευνα έχει αποδείξει ότι πολλά από

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΘΕΟΔΟΣΙΟΣ ΓΑΛΑΝΗΣ ΑΝΤΙΣΥΛΛΗΨΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΑΠ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΘΕΟΔΟΣΙΟΣ ΓΑΛΑΝΗΣ ΑΝΤΙΣΥΛΛΗΨΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΑΠ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΘΕΟΔΟΣΙΟΣ ΓΑΛΑΝΗΣ ΑΝΤΙΣΥΛΛΗΨΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ I. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΕΦ.1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1. Αρχές αντισύλληψης 1 1.2. Ιστορία της αντισύλληψης 3 1.3. Δημογραφικά στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

ΜΠΑΜΠΑΤΣΙΑΣ ΛΑΜΠΡΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΟΣ-ΜΑΙΕΥΤΗΡΑΣ

ΜΠΑΜΠΑΤΣΙΑΣ ΛΑΜΠΡΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΟΣ-ΜΑΙΕΥΤΗΡΑΣ ΚΑΘ` ΕΞΙΝ ΑΠΟΒΟΛΕΣ (πληροφορίες για το κοινό σύμφωνα με το Βρετανικό κολλέγιο μαιευτήρωνγυναικολόγων) για περισσότερες πληροφορίες η γυναίκα πρέπει να συμβουλεύεται το γυναικολόγο της. ΓΕΝΙΚΑ Αποβολή είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 12: HIV Ο HIV έχει συνδεθεί με κακή θρέψη και με το σύνδρομο απώλειας καθαρής σωματικής μάζας και λιπώδους ιστού (AIDS wasting syndrome). Η απώλεια σωματικού

Διαβάστε περισσότερα

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ 11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ Στον ανθρώπινο οργανισμό υπάρχουν δύο είδη αδένων, οι εξωκρινείς και οι ενδοκρινείς. Οι εξωκρινείς (ιδρωτοποιοί αδένες, σμηγματογόνοι αδένες κ.ά.) εκκρίνουν το προϊόν τους στην επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ

ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ Ιούλιος 2009 Το παρόν έγγραφο

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΘΕΜΑ: ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ

ΥΠΟΘΕΜΑ: ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ 13 ΓΕΛ ΠΕΙΡΑΙΑ ΜΑΘΗΜΑ:ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ-PROJECT ΘΕΜΑ:ΥΓΕΙΑ-ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2013-14 ΤΑΞΗ Α1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: 1)ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΜΗΤΡΑΣ- ΝΩΤΙΑΙΟΥ ΜΥΕΛΟΥ 2)AIDS 3)ΜΗΝΙΣΚΟΣ 4)ΜΗΝΙΓΓΙΤΙΔΑ ΥΠΟΘΕΜΑ: ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία.

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Παχυσαρκία είναι η παθολογική αύξηση του βάρους του σώματος, που οφείλεται σε υπερβολική συσσώρευση λίπους στον οργανισμό. Παρατηρείται γενικά

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΠΤΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΟΥ ΙΑΣΩ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΚΑΙ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ

ΓΡΑΠΤΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΟΥ ΙΑΣΩ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΚΑΙ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ ΓΡΑΠΤΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΟΥ ΙΑΣΩ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΚΑΙ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ Η γραπτή πολιτική η οποία ακολουθείται στην Κλινική για την προστασία, την προώθηση και την υποστήριξη του Μητρικού Θηλασμού

Διαβάστε περισσότερα

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη upadate swfobject.embedswf('/plugins/content/avreloaded/mediaplayer.swf','avreloaded0','400',' 320','7.0.14','/plugins/content/avreloaded/expressinstall.swf', {file:'http://www.aretaieio-obgyn.com/images/stories/videos/emino.flv',width:'400',height:'

Διαβάστε περισσότερα

ΕΒΔΟΜΑΔΑ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ, 1-7 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ

ΕΒΔΟΜΑΔΑ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ, 1-7 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ ΕΒΔΟΜΑΔΑ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ, 1-7 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ Τη φετινή Εβδομάδα Μητρικού Θηλασμού ας κινητοποιηθούμε ξανά, μέσα σε ένα κλίμα προόδου για χάρη των παιδιών, αναδεικνύοντας την αξία του μητρικού θηλασμού, προσφέροντας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 3: ΗΠΑΤΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΗΠΑΤΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Κάλυψη των ενεργειακών αναγκών Πρόληψη της απώλειας βάρους Ενίσχυση προγράμματος αποκατάστασης ΕΡΓΑΛΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Μαρία-Αδαµαντία Μαλλιαρού Επιµελήτρια, Α Παιδιατρικής Κλινικής Πανεπιστηµίου Αθηνών Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ

Μαρία-Αδαµαντία Μαλλιαρού Επιµελήτρια, Α Παιδιατρικής Κλινικής Πανεπιστηµίου Αθηνών Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ Μαρία-Αδαµαντία Μαλλιαρού Επιµελήτρια, Α Παιδιατρικής Κλινικής Πανεπιστηµίου Αθηνών Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ Στην Ελλάδα τα ποσοστά αποκλειστικού θηλασµού κατά το πρώτο εξάµηνο της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΔΕΙΚΤΗΣ STRESS ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΩΝ (ASI) Τα επινεφρίδια είναι δυο µικροί αδένες. Βρίσκονται πάνω από τα νεφρά και ο καθένας τους ζυγίζει 3 έως 5 γραµµάρια. Τους χαρακτηρίζει ο γοργός

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία. Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής

Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία. Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής Ενήβωση - Εφηβεία Puberty - Adolescence Puberty vs. Adolescence Ενήβωση vs. Εφηβεία 12-15 y 12- >>15

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

Τι πρέπει να γνωρίζετε για την προεκλαµψία

Τι πρέπει να γνωρίζετε για την προεκλαµψία Τι πρέπει να γνωρίζετε για την προεκλαµψία Η προεκλαµψία είναι πολύ πιο συνήθης από ό,τι πιστεύουν οι περισσότεροι άνθρωποι. Στην πραγµατικότητα είναι η συνηθέστερη σοβαρή επιπλοκή της κύησης. Η προεκλαµψία

Διαβάστε περισσότερα

AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΑΣΘΜΑΤΟΣ & ΚΥΗΣΗΣ

AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΑΣΘΜΑΤΟΣ & ΚΥΗΣΗΣ AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ Το άσθμα είναι ένα από τις πιο συχνές νόσους που περιπλέκει την εγκυμοσύνη. Πρόσφατες μελέτες δείχνουν πως περίπου 8-10% των εγκύων έχουν άσθμα και μπορεί να επηρεάσει την εγκυμοσύνη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 13: ΕΝΤΑΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ Η χορήγηση διατροφής δεν ΠΡΕΠΕΙ να ξεπερνά την ικανότητα χρησιμοποίησης/οξείδωσης τους απο τον οργανισμό ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Κάλυψη των ενεργειακών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΟΜΙΚ Η ΤΡΑΠΕΖ Α ΓΑΛΑΚΤ ΟΣ

ΑΤΟΜΙΚ Η ΤΡΑΠΕΖ Α ΓΑΛΑΚΤ ΟΣ ΑΤΟΜΙΚ Η ΤΡΑΠΕΖ Α ΓΑΛΑΚΤ ΟΣ Καλοπίση Χρυσή Μαία - IBCLC Γ.Ν.Καβάλας Ο λόγος που η μητέρα αντλεί το γάλα της θα καθορίσει τη μέθοδο που θα χρησιμο-ποιήσει, το αν και πως θα αποθηκεύσει το μητρικό γάλα και

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ: ΠΑΓΚΡΕΑΤΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΠΑΓΚΡΕΑΤΙΤΙΔΑ ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Κάλυψη των ενεργειακών αναγκών Πρόληψη/ αντιμετώπιση κακής θρέψης Πρόληψη της απώλειας βάρους Αντιμετώπιση της

Διαβάστε περισσότερα

Βελτιώνοντας την ζωτικότητα των µοσχαριών. Τι µπορούµε να κάνουµε; Gert van Trierum International Dairy Topics Volume 5 Number 6 Denkavit Nederland BV, PO Box 5, 3780 BA Voothuizen, The Nederlands Βελτιώνοντας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞ. ΕΠΕΙΓΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα 14 / 10 / 10 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ &

ΕΞ. ΕΠΕΙΓΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα 14 / 10 / 10 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ & ΕΞ. ΕΠΕΙΓΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα 14 / 10 / 10 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ Αριθ. Πρωτ.Y1/Γ.Π./οικ.128429 ΓΕΝΙΚΗ /ΝΣΗ ΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ /ΝΣΗ ΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΤΜΗΜΑ: Β ΠΡΟΣ: ΠΙΝΑΚΑ ΑΠΟ ΕΚΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Από τον Κώστα κουραβανα

Από τον Κώστα κουραβανα Από τον Κώστα κουραβανα Περιεχόμενα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Ορμονικοί-Γονιδιακοί-παράγοντες Επιπτώσεις στην υγεία Θεραπεία-Δίαιτα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Παχυσαρκία είναι κλινική κατάσταση στην

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΕΝΔΟΚΡΙΝΩΝ ΑΔΕΝΩΝ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΕΝΔΟΚΡΙΝΩΝ ΑΔΕΝΩΝ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΕΝΔΟΚΡΙΝΩΝ ΑΔΕΝΩΝ Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΕΝ ΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑ κλάδος της ιατρικής ο οποίος ασχολείται µε τις ασθένειες του ενδοκρινολογικού συστήµατος. το ενδοκρινολογικό σύστηµα αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ. Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ. Τμήμα Νοσηλευτικής

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ. Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ. Τμήμα Νοσηλευτικής ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ Τμήμα Νοσηλευτικής ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Το παιδί από τη γέννησή του μέχρι την ηλικία των 19 έως 20 ετών παρουσιάζει μία αύξηση του βάρους αλλά και του ύψους. Αν

Διαβάστε περισσότερα

Η ΦΟΙΤΗΣΗ ΣΤΟ ΤΜΗΜΑ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ

Η ΦΟΙΤΗΣΗ ΣΤΟ ΤΜΗΜΑ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ Η ΦΟΙΤΗΣΗ ΣΤΟ ΤΜΗΜΑ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ Μ. Μπουρουτζόγλου Καθηγήτρια Εφαρμογών Τμήμα Μαιευτικής Σχολή Επαγγελμάτων Υγείας & Πρόνοιας ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η Μαιευτική στη σύγχρονη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ ΤΕ, Β ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Α.Π.Θ. Γ.Ν.Θ. «ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ» ΜSc Εργαστήριο Ιατρικής της Άθλησης Α.Π.Θ. Πτυχιούχος

Διαβάστε περισσότερα

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ Ασβέστιο Συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη ασβεστίου Βρέφη 0-12 μηνών Παιδιά 1-3 ετών Παιδιά 4-8 ετών Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών Ενήλικες 19-50 ετών Ενήλικες > 50 ετών Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΙΔΙ Θ ΕΞΑΜΗΝΟ

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΙΔΙ Θ ΕΞΑΜΗΝΟ ΠANEΠIΣTHMIO IΩANNINΩN - IATPIKH ΣXOΛH TOMEAΣ YΓEIAΣ TOY ΠAIΔIOY T.Θ. 1186, 451 10 IΩANNINA, - Tηλ. 2651-007544 - Fax: 2651-007032 Ηλ. ταχυδροµείο: paediatr@cc.uoi.gr - Ιστός: http://users.uoi.gr/paediatr

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιακή Ανεπάρκεια. Πώς δουλεύει φυσιολογικά η καρδιά

Καρδιακή Ανεπάρκεια. Πώς δουλεύει φυσιολογικά η καρδιά Καρδιακή Ανεπάρκεια Απόστολος Καραβίδας Πρόεδρος Ομάδας Εργασίας Καρδιακής Ανεπάρκειας Διευθυντής Καρδιολογικού Τμήματος, Γενικό Κρατικό Νοσοκομείο Αθήνας Η καρδιακή ανεπάρκεια είναι μια σοβαρή καρδιολογική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟ. 2. (α) Ποια μέρη του γεννητικού συστήματος του άνδρα δείχνουν οι αριθμοί 1-8 στο σχήμα;

ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟ. 2. (α) Ποια μέρη του γεννητικού συστήματος του άνδρα δείχνουν οι αριθμοί 1-8 στο σχήμα; ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟ 1. (α) Τι αντιπροσωπεύουν οι αριθμοί 1-6 στο σχήμα; (β) Εξηγήστε τι είναι τα ωοθυλάκια και ποιος είναι ο ρόλος τους. (γ) Σε ποιο μέρος του γεννητικού συστήματος της γυναίκας αρχίζει η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Δρ Γεώργιος Ι Κούρτογλου Παθολόγος-Διαβητολόγος Διδάκτωρ Ιατρικής ΑΠΘ Εκρηκτικές διαστάσεις λαμβάνει πλέον ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος ΔΙΑΤΡΟΦH Η διατροφή στην ζωή του ανθρώπου παίζει τον μεγαλύτερο ρόλο. Για

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή;

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 ξεκίνησε μία μεγάλη έρευνα, γνωστή ως η μελέτη των 7 χωρών, όπου μελετήθηκαν οι διατροφικές συνήθειες ανθρώπων από τις εξής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΗΣ ΑΓΩΝΩΝ ΔΡΟΜΟΥ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΗΣ ΑΓΩΝΩΝ ΔΡΟΜΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ ESCAPE ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΗΣ ΑΓΩΝΩΝ ΔΡΟΜΟΥ Βασικές απαιτήσεις για τη διατροφή των αθλητών Τα τελευταία χρόνια οι αθλητικές επιδόσεις αυξάνονται αδιάκοπα. Η συνηθισμένη

Διαβάστε περισσότερα

Tel :+30 211 40 93 230 Fax: +30 211 40 93 230 Email: info@worldcapital.gr Web: www.worldcapital.gr

Tel :+30 211 40 93 230 Fax: +30 211 40 93 230 Email: info@worldcapital.gr Web: www.worldcapital.gr Tel :+30 211 40 93 230 Fax: +30 211 40 93 230 Email: info@worldcapital.gr Web: www.worldcapital.gr ------ Χυμοί & Νέκταρ Royal Berry ------- Οι χυμοί και τα νέκταρ Royal Berry αποτελούν μια νέα καινοτόμα

Διαβάστε περισσότερα

διαιτητικές συνήθειες εμβρυϊκή εφηβείας ψυχογενής ανορεξία

διαιτητικές συνήθειες εμβρυϊκή εφηβείας ψυχογενής ανορεξία ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ Οι σωστές διατροφικές συνήθειες συμβάλλουν σημαντικά στην προαγωγή της υγείας και στην πρόληψη χρόνιων νοσημάτων. Όσο πιο νωρίς αποκτάμε συνήθειες που προάγουν την υγεία μας τόσο λιγότερα

Διαβάστε περισσότερα

Παγκόζμια Γκπαίδερζη «Σοξθή για όλξρπ Σοξθή για ζκέση»

Παγκόζμια Γκπαίδερζη «Σοξθή για όλξρπ Σοξθή για ζκέση» Παγκόζμια Γκπαίδερζη «Σοξθή για όλξρπ Σοξθή για ζκέση» Πείνα /Γενετικά Σροποποιημένα Σρόφιμα ΓΓΩΡΓΙΑΝΑ ΚΟΤΡΙΔΟΤ Γ- ΛΤΚΓΙΟΤ- ΛΤΚΓΙΟ ΑΓΙΟΤ ΙΩΑΝΝΗ ΛΓΜΓΟΤ Διαηοξθή και η ζημαζία ηηπ για ηημ ργεία 1) «Άφησε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ Μετεµµηνοπαυσιακό Ορµονικό Προφίλ Εµµηνόπαυση καλείται η παύση της εµµήνου ρύσης µιας γυναίκας και σηµατοδότηση το τέλος της δυνατότητας τεκνοποίησης µε φυσιολογικό τρόπο. Αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

Τι πρέπει να γνωρίζετε για τη στείρωση των ζώων

Τι πρέπει να γνωρίζετε για τη στείρωση των ζώων Τι πρέπει να γνωρίζετε για τη στείρωση των ζώων Υπάρχει πρόβλημα υπερπληθυσμού αδέσποτων ζώων? Κάθε χρόνο, εκατομμύρια αδέσποτα σκυλιά και γατιά, συμπεριλαμβανομένων κουταβιών και μικρών ψιψίνων, τραυματίζονται,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ Τι είναι η τροφική αλλεργία; Τροφική αλλεργία είναι η αναπάντεχη και μη κανονική ανοσολογική αντίδραση του οργανισμού εναντίον ενός τμήματος μιας τροφής (συνήθως

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ»

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΣΧΕΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑΣ Πρόληψη εμφάνισης νοσημάτων Θεραπεία ασθενών στο χώρο του νοσοκομείου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΙΣΙΜΑ ΣΗΜΕΙΑ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΑΓΕΛΑΔΟΤΡΟΦΙΚΩΝ ΜΟΝΑΔΩΝ

ΚΡΙΣΙΜΑ ΣΗΜΕΙΑ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΑΓΕΛΑΔΟΤΡΟΦΙΚΩΝ ΜΟΝΑΔΩΝ ΕΝΩΣΗ ΦΥΛΗΣ ΧΟΛΣΤΑΙΝ ΕΛΛΑΔΑΣ Γεωτεχνική Υπηρεσία και Υπηρεσία Πληροφορικών Συστημάτων ΚΡΙΣΙΜΑ ΣΗΜΕΙΑ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΑΓΕΛΑΔΟΤΡΟΦΙΚΩΝ ΜΟΝΑΔΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παρούσα οικονομική κατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΛΑΘΟΣΦΑΙΡΙΣΤΩΝ/-ΡΙΩΝ

ΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΛΑΘΟΣΦΑΙΡΙΣΤΩΝ/-ΡΙΩΝ ΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΛΑΘΟΣΦΑΙΡΙΣΤΩΝ/-ΡΙΩΝ Η επαρκής πρόσληψη όλων των θρεπτικών συστατικών αποτελεί τη βάση της προσφοράς της διατροφής στην επιτυχία του αθλητή. Βασίλης Μούγιος Καθηγητής βιοχηµείας της άσκησης http://users.auth.gr/mougios

Διαβάστε περισσότερα

Φυσικές Μέθοδοι (α) Αποχή (μόνιμη ή περιοδική) (β) Διακεκομμένη συνουσία (αποτράβηγμα)

Φυσικές Μέθοδοι (α) Αποχή (μόνιμη ή περιοδική) (β) Διακεκομμένη συνουσία (αποτράβηγμα) ΣΧΟΙΝΑ ΧΑΡΑ Α4 Φυσικές Μέθοδοι (α) Αποχή (μόνιμη ή περιοδική) (β) Διακεκομμένη συνουσία (αποτράβηγμα) II. Τεχνικές Μέθοδοι (α) Μέθοδοι Φραγμού (β) Ενδομήτριο Σπείραμα (γ) Ορμονική Αντισύλληψη (δ) Στείρωση

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Συγκρίνατε την πρωτογενή µε τη δευτερογενή ανοσοβιολογική απόκριση και απεικονίστε αυτές στο ίδιο διάγραµµα αξόνων. Πρωτογενή ανοσοβιολογική απόκριση ονοµάζουµε την απόκριση του

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΜΑ, ΘΑ ΜΕ ΘΗΛΑΣΕΙΣ;

ΜΑΜΑ, ΘΑ ΜΕ ΘΗΛΑΣΕΙΣ; ΜΑΜΑ, ΘΑ ΜΕ ΘΗΛΑΣΕΙΣ; Το παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται από τις διατάξεις της ελληνικής νομοθεσίας (Ν. 2121/1993 όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήμερα) και από τις διεθνείς συμβάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΎΛΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 1. Τρέφοµαι σωστά - Ζω µε υγεία 1.1 ιατροφή και Υγεία 1.2 ιατροφή και καρδιοαγγειακά νοσήµατα 1.2.1 Υπερλιπιδαιµία Υπερχοληστερολαιµία 1.2.2 Αρτηριακή πίεση - Υπέρταση 1.3 ιατροφή

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ: ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΠΡΟΛΗΨΗΣ Αντωνίου Χαρά Διευθύντρια Β Χειρουργικής Κλινικής Γενικού Νοσοκομείου Χανίων ΣΕ ΤΙ ΘΑ ΑΝΑΦΕΡΘΟΥΜΕ??? Πόσο συχνός είναι ο καρκίνος του μαστού? Ποια αίτια τον προκαλούν?

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 6: ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΑ ΤΕΛΙΚΟΥ ΣΤΑΔΙΟΥ ΝΕΦΡΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ Η νεφρική υποκατάσταση (αιμοδιάλυση) οδηγεί στις ακόλουθες απώλειες: αμινοξέων (2gr/ώρα διάλυσης) και γλουταμίνης

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 2: ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 2: ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 2: ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια 25% - 40% των ασθενών με ΧΑΠ υποσιτίζονται. ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Κάλυψη των ενεργειακών αναγκών Πρόληψη

Διαβάστε περισσότερα

Pronilen Ενέσιμο διάλυμα λουπροστιόλης

Pronilen Ενέσιμο διάλυμα λουπροστιόλης Ενέσιμο διάλυμα λουπροστιόλης Σύνθεση: Ανά ml: Λουπροστιόλη 7,50 mg Είδη ζώων: Αγελάδες, μοσχίδες, φοράδες, πρόβατα. Φαρμακολογικές ιδιότητες: Η λουπροστιόλη είναι ένα συνθετικό ανάλογο της προσταγλανδίνης

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΟΠΟΣ. Να δημιουργηθούν πρακτικές κατευθυντήριες οδηγίες σχετικά με την αλλεργία στο γάλα κατάλληλες για την πρωτοβάθμια περίθαλψη στη Μ. Βρετανία.

ΣΚΟΠΟΣ. Να δημιουργηθούν πρακτικές κατευθυντήριες οδηγίες σχετικά με την αλλεργία στο γάλα κατάλληλες για την πρωτοβάθμια περίθαλψη στη Μ. Βρετανία. ΣΚΟΠΟΣ Να δημιουργηθούν πρακτικές κατευθυντήριες οδηγίες σχετικά με την αλλεργία στο γάλα κατάλληλες για την πρωτοβάθμια περίθαλψη στη Μ. Βρετανία. ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Ανασκοπήθηκαν όλες οι υπάρχουσες κατευθυντήριες

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ : ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ Τα παιδιά παρουσιάζουν υψηλό μεταβολικό ρυθμό (3 4 φορές μεγαλύτερος των ενηλίκων). Έχουν αυξημένες ανάγκες για ανάπτυξη. Έχουν αυξημένες

Διαβάστε περισσότερα

Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας.

Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας. ΤΟ ΠΑΙΔΙΚΟ ΑΣΘΜΑ Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας. Αν από το τρέξιμο, τη γυμναστική ή άλλη εργασία, δυσκολεύεται η αναπνοή, αυτό λέγεται άσθμα. Αρεταίος Καππαδόκης, 100 μχ Οι γυναίκες ήταν

Διαβάστε περισσότερα

Protecure και Endosan. Protecure. Endosan

Protecure και Endosan. Protecure. Endosan Υγιεινό Φυσικό Προβιοτικό Protecure Endosan Protecure και Endosan Υγιεινό Φυσικό Προβιοτικό Τα νέα ϖροβιοτικά, Protecure και Endosan, ϖεριέχουν καλλιέργειες µικροοργανισµών γαλακτικού οξέος, είναι φυσικά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ : «ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ» ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ : Κα ΚΥΠΑΡΙΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών;

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών; ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Τι είναι οι πρωτεϊνες; Η ονομασία πρωτεϊνες προέρχεται από το ρήμα πρωτεύω και σημαίνει την εξαιρετική σημασία που έχουν οι πρωτεϊνες για την υγεία του ανθρώπινου σώματος. Από την εποχή των Ολυμπιακών

Διαβάστε περισσότερα

Ημερίδα με Θέμα Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ:

Ημερίδα με Θέμα Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ: Ημερίδα με Θέμα Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ: ΓΝΩΡΙΖΩ-ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ-ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΩ 2 Ιουνίου 2014 / 14 O Δημοτικό Σχολείο Ιλίου ΒΡΟΧΙΚΟ ΑΣΜΑ & ΠΑΙΔΙΑ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ Π. ΚΩΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΕΠΤΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΡΟΦΙΜΩΝ. Ισχυρισμοί διατροφής

ΘΡΕΠΤΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΡΟΦΙΜΩΝ. Ισχυρισμοί διατροφής ΘΡΕΠΤΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Ισχυρισμοί διατροφής «ισχυρισμός» αναφερόμενος σε τρόφιμο: Κάθε μήνυμα ή απεικόνιση, η οποία δεν είναι υποχρεωτική σύμφωνα με την κοινοτική ή εθνική νομοθεσία, συμπεριλαμβανομένης

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ ΔΙΑΤΡΟΦΗ

Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία Αρσάκειο Γενικό Λύκειο Ψυχικού Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Σχολικό έτος: 2013-2014 Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: «Παγκόσμια Εβδομάδα Μητρικού Θηλασμού 1-7 Νοεμβρίου 2012»

ΘΕΜΑ: «Παγκόσμια Εβδομάδα Μητρικού Θηλασμού 1-7 Νοεμβρίου 2012» ΑΝΑΡΤΗΤΕΟ ΣΤΟ ΔΙΑΔΥΚΤΙΟ ΑΘΗΝΑ: 8/11/2012 Αρ. Πρωτ.:46189 ΠΡΟΣ ΑΔΑ: Β4ΣΠΟΞ7Μ-1ΜΙ Γενική Δ/νση: Σχεδιασμού και Ανάπτυξης Υπηρεσιών Υγείας Δ/νση: Σχεδιασμού Τμήμα: Πρόληψης & Προαγωγής Υγείας Πληροφορίες:

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ Σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα ή σεξουαλικώς μεταδιδόμενες ασθένειες ή αφροδίσια νοσήματα ονομάζονται

Διαβάστε περισσότερα

Βιταμίνες/ Συμπληρώματα Διατροφής

Βιταμίνες/ Συμπληρώματα Διατροφής Βιταμίνες/ Συμπληρώματα Διατροφής e-catalogue 2012 Βιταμίνες Μέταλλα & Ιχνοστοιχεία Αμινοξέα & Πρωτεΐνες Απαραίτητα Λιπαρά Οξέα Πεπτικά/Προβιοτικά Βοηθήματα Βιταμίνες Οι βιταμίνες είναι απαραίτητες για

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ Γυναικεία Ορµονικά Προφίλ (για την αναπαραγωγική και περιεµµηνοπαυσιακή ηλικία) Οι ωοθήκες βρίσκονται στο δεξιό και αριστερό τµήµα της πυελική κοιλότητας, πλησίον της µήτρας και

Διαβάστε περισσότερα

Η σημασία της διατροφής κατά την περίοδο της εγκυμοσύνης

Η σημασία της διατροφής κατά την περίοδο της εγκυμοσύνης Η σημασία της διατροφής κατά την περίοδο της εγκυμοσύνης Η διατροφή είναι καθοριστικός παράγοντας για την καλή υγεία της μητέρας και του νεογνού που πρόκειται να γεννήσει. Αν η δίαιτα που ακολουθείται

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Τα λίπη αποτελούν μια συμπυκνωμένη πηγή ενέργειας Ενεργούν σαν διαλύτες

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου

Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου Προστάτεψε την καρδία σου Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου Καρδιοαγγειακές παθήσεις και γυναικείο φύλο Εισαγωγή Οι καρδιαγγειακές παθήσεις αποτελούν σε παγκόσμιο επίπεδο την κυριότερη αιτία θανάτου στο γυναικείο

Διαβάστε περισσότερα

συκώτι (ήπαρ) στομάχι χοληδόχος κύστη πάγκρεας δωδεκαδάκτυλο έντερο

συκώτι (ήπαρ) στομάχι χοληδόχος κύστη πάγκρεας δωδεκαδάκτυλο έντερο Αλκοόλ και ασθένειες του Συκωτιού (Πηγή: http://www.patient.co.uk/health/alcohol-and-liver-disease) Απόδοση στα ελληνικά: Αθανάσιος Μπάκας (υπεύθυνος του προγράμματος) Η κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων αλκοόλ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ 2011-2015 ΕΘΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΣΥΜΠΤΩΜΑΤΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ

ΕΘΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ 2011-2015 ΕΘΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΣΥΜΠΤΩΜΑΤΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ 2011-2015 ΕΘΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΣΥΜΠΤΩΜΑΤΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ 500.000 νέα κρούσµατα καρκίνου του τραχήλου διαγιγνώσκονται ετησίως. 250.000

Διαβάστε περισσότερα

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Διαβήτης. Ακούμε καθημερίνα γύρω μας πως εκατομμύρια άνθρωποι στον κόσμο πάσχουν από διαβήτη ή παχυσαρκία. Όμως, τι πραγματικά είναι αυτό; Τι ειναι ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

Όλα όσα χρειάζεται να γνωρίζεις

Όλα όσα χρειάζεται να γνωρίζεις Όλα όσα χρειάζεται να γνωρίζεις Επιστημονική Επιμέλεια: Χρήστος Μαρκόπουλος, Αναπλ. Καθηγητής Χειρουργικής, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών για τον καρκίνο του μαστού Δεδομένα για τον καρκίνο του μαστού

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ ΑΓΩΓΗ Σειρά Α Ιούνιος 2014. (Το γραπτό αποτελείται από 7 σελίδες)

ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ ΑΓΩΓΗ Σειρά Α Ιούνιος 2014. (Το γραπτό αποτελείται από 7 σελίδες) (Το γραπτό αποτελείται από 7 σελίδες) ΜΕΡΟΣ Α (60 Μονάδες) Να απαντήσετε και στις ΔΕΚΑ ερωτήσεις. Η κάθε ερώτηση βαθμολογείται με έξι μονάδες. 1. Η οικονομική κρίση στις μέρες μας έχει επηρεάσει την πλειοψηφία

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ Νούς υγιής εν σώµατι υγιή ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ ιατροφή και Υγεία Η υγεία αλλά και η νόσος είναι καταστάσεις που δεν οφείλονται ποτέ σε ένα µόνο παράγοντα. Οι κύριες οµάδες παραγόντων

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα. Σωματική Υγιεινή και. Παιδική Ανάπτυξη

Θέμα. Σωματική Υγιεινή και. Παιδική Ανάπτυξη Θέμα Σωματική Υγιεινή και Παιδική Ανάπτυξη Περιεχόμενα 1) Εισαγωγή 2) Εργασίες: Άθληση Ανθρώπων (Αναστάσιος Ανδρέου) Σωστή Διατροφή (Σωτήρης Δημακάκος Και Μανόλης Γιορταμάκης) Σχέση Σωματικής υγιεινής

Διαβάστε περισσότερα

Diabetes_ protect our future.mp4

Diabetes_ protect our future.mp4 Diabetes_ protect our future.mp4 14/11 Γενέθλια του νομπελίστα γιατρού Φρέντερικ Μπάντινγκ 1991 από τη Διεθνή Ομοσπονδία για το Διαβήτη 2007:επίσημη Ημέρα από τα Ηνωμένα Έθνη Θέμα 2009 2013: Εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΝΟΤΑ ΛΑΖΑΡΑΚΗ - ΙΟΡΔΑΝΗΣ ΣΑΡΑΝΤΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Αθήνα 2007 3 4 Π Ρ Ο Λ Ο Γ Ο Σ Η μελέτη των αλληλεπιδράσεων του ανθρώπινου οργανισμού με τον περιβάλλοντα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣ/ΚΗ ΙΙ ΥΠ. ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ : ΚΥΠΑΡΙΣΗ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΛΑΡΙΣΑ 2010 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα