ΔΗΜΗΤΡΑ ΛΑΖΙΔΟΥ ΔΗΜΗΤΡΑ ΔΡΟΣΑΚΗ. από το ΕΘΝΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΚΟΡΥΤΣΑΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΔΗΜΗΤΡΑ ΛΑΖΙΔΟΥ ΔΗΜΗΤΡΑ ΔΡΟΣΑΚΗ. από το ΕΘΝΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΚΟΡΥΤΣΑΣ"

Transcript

1 ΔΗΜΗΤΡΑ ΛΑΖΙΔΟΥ ΔΗΜΗΤΡΑ ΔΡΟΣΑΚΗ από το ΕΘΝΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΚΟΡΥΤΣΑΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2008

2 3 ΕΝΟΤΗΤΑ Ι Δήμητρα Λαζίδου - Δήμητρα Δροσάκη εγχειρίδιο συντήρησης εικόνων από το Εθνικό Μουσείο Μεσαιωνικής Τέχνης Κορυτσάς Θεσσαλονίκη 2008

3 4 5 ΕΝΟΤΗΤΑ I ΕΝΟΤΗΤΑ Ι Ευρωπαϊκό Κέντρο Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων ΜΟΥΣΕΙΟ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ εγχειρίδιο συντήρησης εικόνων από το Εθνικό Μουσείο Μεσαιωνικής Τέχνης Κορυτσάς Το Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού τιμήθηκε με το Βραβείο Μουσείου του Συμβουλίου της Ευρώπης για το έτος Ευρωπαϊκό Κέντρο Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων, Θεσσαλονίκη ISBN Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού, Θεσσαλονίκη ISBN Απαγορεύεται η αναδημοσίευση, η αναπαραγωγή, ολική, μερική ή περιληπτική, καθώς και η απόδοση κατά παράφραση ή διασκευή του περιεχομένου του βιβλίου με οποιονδήποτε τρόπο, μηχανικό, ηλεκτρονικό, φωτοτυπικό, ηχογράφησης ή άλλο, χωρίς προηγούμενη γραπτή άδεια του εκδότη. Σύμφωνα με το νόμο 2121/1993 και τους κανόνες του Διεθνούς Δικαίου που ισχύουν στην Ελλάδα.

4 6 7 πρόγραμμα συντήρησης και έκθεσης εικόνων από το Εθνικό Μουσείο Μεσαιωνικής Τέχνης Κορυτσάς ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού, Θεσσαλονίκη Ευρωπαϊκό Κέντρο Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων, Θεσσαλονίκη Εθνικό Μουσείο Μεσαιωνικής Τέχνης, Κορυτσά ΓΕΝΙΚΟΣ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΣ Αναστασία Τούρτα Δρ., Διευθύντρια Μουσείου Βυζαντινού Πολιτισμού Διευθύντρια Ευρωπαϊκού Κέντρου Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Νίκος Ζίας Καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών Πρόεδρος του Δ.Σ. του Ευρωπαϊκού Κέντρου Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων Ευτυχία Κουρκουτίδου-Νιικολαΐδου Επίτιμη Διευθύντρια Μουσείου Βυζαντινού Πολιτισμού Επίτιμη Διευθύντρια Ευρωπαϊκού Κέντρου Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων Αναστασία Τούρτα Δρ., Διευθύντρια Μουσείου Βυζαντινού Πολιτισμού Διευθύντρια Ευρωπαϊκού Κέντρου Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων Lorenc Glozheni Διευθυντής Εθνικού Μουσείου Μεσαιωνικής Τέχνης Κορυτσάς ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Ελένη Περιστεροπούλου Οικονομολόγος, Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού

5 8 9 εγχειρίδιο συντήρησης εικόνων από το Εθνικό Μουσείο Μεσαιωνικής Τέχνης Κορυτσάς ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ ΕΚΔΟΣΗΣ Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού Θεσσαλονίκη Δήμητρα Λαζίδου, Υπεύθυνη οργάνωσης της συντήρησης Δήμητρα Δροσάκη, Βάιος Γανίτης, Ηλέκτρα Καραγιαννίδου Παύλος Μπεινάς, Φωτεινή Μπέλτση, Αθηνά Ντούση Αναστασία Σιάκκα, Αικατερίνη Ταλάρου, Ιωάννα Τζινίκου Συντηρητές Αρχαιοτήτων & Έργων Τέχνης Εθνικό Μουσείο Μεσαιωνικής Τέχνης Κορυτσά Tatiana Caca, GloretaKacaku, Romeo Kallco Sotiraq Kuqali, Kristofor Naslazi, Genti Proko Eduard Rehova, Koco Ristani Συντηρητές Αρχαιοτήτων & Έργων Τέχνης ΓΕΝΙΚΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ Αναστασία Τούρτα Δρ., Διευθύντρια Μουσείου Βυζαντινού Πολιτισμού Διευθύντρια Ευρωπαϊκού Κέντρου Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων ΚΕΙΜΕΝΑ - ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΕΠΟΠΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΨΗΦΙΑΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ Δήμητρα Λαζίδου, Δήμητρα Δροσάκη Συντηρήτριες Αρχαιοτήτων & Έργων Τέχνης Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟΠΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΨΗΦΙΑΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ Ηλέκτρα Καραγιαννίδου, Αναστασία Σιάκκα Συντηρήτριες Αρχαιοτήτων & Έργων Τέχνης ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ - ΔΕΛΤΙΩΝ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ Ιωάννα Τζινίκου, Φωτεινή Μπέλτση Tatiana Caca, Genti Proko ΔΙΟΡΘΩΣΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ - ΕΠΟΠΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ Θεοδώρα Φαρδή Ελισσάβετ Μάρκου ΦΩΤΟΓΡΑΦΗΣΗ Μάκης Σκιαδαρέσης, Γεώργιος Φαφαλής, Σταμάτης Ζουμπουρτικούδης, Ελευθερία Παπαδοπούλου ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ - LAYOUT Dolphins Comunication Design, Θεσσαλονίκη ΕΚΤΥΠΩΣΗ PRINTSHOP A.E., Θεσσαλονίκη ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΑΛΒΑΝΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ Genti Proko ΓΕΝΙΚΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΑΛΒΑΝΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ Θόδωρος Κυριαζής ΓΕΝΙΚΟΣ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΣ - ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΕΚΔΟΣΗΣ Σταμάτιος Χονδρογιάννης Αρχαιολόγος Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού

6 10 11 περιεχόμενα Πρόλογοι 10 ΕΝΟΤΗΤΑ Ι Εισαγωγή 17 Χάρτης προέλευσης των εικόνων 23 Οι εικόνες πριν και μετά τη συντήρηση 24 ΕΝΟΤΗΤΑ III Διαγνωστική έρευνα 202 ΕΝΟΤΗΤΑ IV Διαδικασία διάγνωσης, συντήρησης και αποκατάστασης 10 εικόνων 208 IVα Ξυλουργικές εργασίες 210 IVβ Στερεώσεις 252 IVγ Καθαρισμοί 280 IVδ Αισθητική αποκατάσταση 364 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 384 ΓΛΩΣΣΑΡΙ 392 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 400 Ελένη Ιωακείμογλου, Ελένη Τζιαμουράνη T.E.I. Αθηνών 402 Ανάλυση βερνικιών με αέρια χρωματογραφία σε εικόνες από τη συλλογή του Μουσείου Κορυτσάς Δανιηλία Μοναχή, Κωνσταντίνος Σ. Ανδρικόπουλος Διαγνωστικό Κέντρο Έργων Τέχνης «Ορμύλια» 410 Ιερόν Κοινόβιον Ευαγγελισμού, Ορμύλια Χαλκιδικής Φασματοσκοπική ανάλυση και μελέτη της τεχνικής πέντε επιλεγμένων εικόνων του Μουσείου Κορυτσάς Α. Γ. Καρύδας Ινστιτούτο Πυρηνικής Φυσικής «Δημόκριτος», Αθήνα 424 Μη καταστροφικές αναλύσεις Αρχαιολογικών αντικειμένων σε μουσεία με την χρήση ενός καινοτόμου φασματόμετρου ακτίνων Χ. ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 430 Συντομογραφία: ΜΒΠ = Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού

7 12 13 πρόλογος Το Ευρωπαϊκό Κέντρο Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων αισθάνεται με την έκδοση του ανά χείρας εγχειριδίου ιδιαίτερη ικανοποίηση γιατί ένα πρόγραμμά του, που σχεδιάστηκε με τη συμμετοχή των Ελλήνων και των Αλβανών επιστημόνων και διευθυντών Μουσείων, ολοκληρώνεται σαν διαδικασία, αλλά κυρίως σαν συγκροτημένο επιστημονικά και πρακτικά σύνολο: η συντήρηση των εικόνων του Μουσείου Κορυτσάς, η εκπαίδευση συντηρητών, η έκθεση με τον πλούσιο και επιστημονικά τεκμηριωμένο κατάλογό της και τώρα ένα επιστημονικό βοήθημα για τους Αλβανούς και Έλληνες συντηρητές, που δεν ξέρω αν υπάρχει κάτι ανάλογό του στη βιβλιογραφία των δύο χωρών, αλλά και ευρύτερα. Η δράση αυτή αντιπροσωπεύει θα έλεγα εικονογραφεί, δίνοντάς της υπόσταση την ιδεολογία του ΕΚΒΜΜ που δεν στοχεύει στην επέμβαση απλώς σε ένα μνημείο για τη διάσωσή του, αλλά επιδιώκει να προσφέρει την όση τεχνογνωσία έχει σε αυτούς στους οποίους ανήκουν τα μνημεία, που είναι η πολιτιστική κληρονομιά τους, η περιουσία της ψυχής τους μορφοποιημένη σε εικαστικά ή αρχιτεκτονικά έργα, για να μπορέσουν να τη διατηρήσουν με τον καλύτερο τρόπο και να την παραδώσουν στις γενιές που έρχονται και τα χρειάζονται, ιδιαίτερα στη σύγχρονη εποχή της κυριαρχίας της άψυχης τεχνολογίας και της ισοπεδωτικής παγκοσμιοποίησης. Η συντήρηση (και η έκθεση στα Μουσεία) των εικόνων πρέπει να επιτελεί το έργο της διάσωσης και ανάδειξής τους, χωρίς όμως να απαλείφει το πνευματικό αυτό στοιχείο. Εκφράζω τα θερμά συγχαρητήρια του ΕΚΒΜΜ στους Διευθυντές των Μουσείων, κ. Αναστασία Τούρτα του Μουσείου Βυζαντινού Πολιτισμού Θεσσαλονίκης και κ. Lorenc Glozheni του Εθνικού Μουσείου Μεσαιωνικής Τέχνης Κορυτσάς, στις συντηρήτριες του Μουσείου Βυζαντινού Πολιτισμού κ. Δήμητρα Λαζίδου και Δήμητρα Δροσάκη που είχαν την ευθύνη για τη συντήρηση των έργων και την εκπαίδευση των συντηρητών και είναι οι συγγραφείς του παρόντος εγχειριδίου καθώς και σε όλους τους συντηρητές που πήραν μέρος στο πρόγραμμα και συνέβαλαν στην επιτυχή έκβασή του. Εύχομαι το βιβλίο να φανεί χρήσιμο στους συντηρητές που θα το εμπλουτίσουν με την προσακτημένη εμπειρία τους. Η συντήρηση των εικόνων έχει και έναν ιδιάζοντα χαρακτήρα. Οι εικόνες είναι έργα ζωγραφικής με όλα τα τεχνικά και αισθητικά της γνωρίσματα, αλλά είναι και αντικείμενα που έχουν δεχθεί τις προσευχές και τους ασπασμούς των πιστών, που με τον τρόπο αυτό έχουν εναποθέσει στις εικόνες το σεβασμό, την αγάπη τους, αλλά και τον πόνο τους και την ελπίδα. Νίκος Ζίας Πρόεδρος του ΔΣ του ΕΚΒΜΜ ομ. Καθηγητής Ιστορίας της Τέχνης

8 14 15 πρόλογος Με την παρούσα έκδοση ολοκληρώνεται το πρόγραμμα συνεργασίας του Μουσείου Βυζαντινού Πολιτισμού και του Ευρωπαϊκού Κέντρου Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων από την πλευρά της Ελλάδας, με το Εθνικό Μουσείο Μεσαιωνικής Τέχνης της Κορυτσάς από την πλευρά της Αλβανίας. Επρόκειτο για ένα πρόγραμμα μακροχρόνιο, αφού οι προκαταρκτικές συνεννοήσεις ξεκίνησαν το 1999, με πολλαπλούς στόχους, που κάλυψαν τους τομείς της συντήρησης, της επιμόρφωσης, της επιστημονικής έρευνας τόσο σε θέματα συντήρησης, όσο και μελέτης της ζωγραφικής των εικόνων και τέλος της μουσειακής έκθεσης. Η τελευταία, που γνώρισε εξαιρετική επιτυχία, συνοδεύτηκε από εμπεριστατωμένο κατάλογο σε δύο γλώσσες (ελληνικά και αγγλικά), με πλούσια εικονογράφηση, ο οποίος έχει αποσπάσει ιδιαίτερα θετικές βιβλιοκρισίες σε ειδικευμένα περιοδικά διεθνούς κύρους, όπως τα Analecta Bollandiana. Στα πλαίσια του προγράμματος συνεργασίας μεταφέρθηκαν στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού στη Θεσσαλονίκη 88 εικόνες από τις που διαθέτει το Μουσείο της Κορυτσάς αντιπροσωπευτικές ενός ευρύτατου χρονολογικού και καλλιτεχνικού φάσματος, αποκαλυπτικού των ζωγραφικών ρευμάτων και έργων που κυκλοφορούσαν στις κεντρικές και νότιες περιοχές της γειτονικής χώρας από τον 14ο έως τον 19ο αι. Στη συντήρηση των εικόνων, που ήταν από κάθε άποψη υποδειγματική και διήρκησε πέντε χρόνια, μετείχαν και οι οκτώ συντηρητές του Μουσείου της Κορυτσάς, σε ένα κυλιόμενο πρόγραμμα παραμονής στη Θεσσαλονίκη δύο συντηρητών ανά δύο μήνες. Έτσι τους δόθηκε η δυνατότητα, στη διάρκεια του προγράμματος, να παρακολουθήσουν ποικίλες φάσεις της συντήρησης των εικόνων και να εξοικειωθούν με τις νέες μεθόδους, τις νέες τεχνολογίες και τα νέα υλικά συντήρησης. επίσης δημοσιευτεί. Τέλος, ζητήματα της συντήρησης των εικόνων του Μουσείου της Κορυτσάς παρουσιάστηκαν σε Διεθνές Συνέδριο για τη συντήρηση εικόνων, το οποίο πραγματοποιήθηκε το 2006 στην Αθήνα. Η παρούσα έκδοση, που κυκλοφορεί στα ελληνικά και αλβανικά, οφείλεται στη γνώση και την εμπειρία των συντηρητριών του Μουσείου Βυζαντινού Πολιτισμού Δήμητρας Λαζίδου και Δήμητρας Δροσάκη και είναι καρπός πολύμηνης και επίμοχθης απασχόλησης άλλωστε οι ίδιες είχαν και την ευθύνη οργάνωσης της συντήρησης των εικόνων και της επιμόρφωσης των συντηρητών του Μουσείου της Κορυτσάς, έργα που ολοκληρώθηκαν εμπρόθεσμα, με απόλυτη επιτυχία. Η έκδοση συντάχθηκε με τρόπο ώστε, με αφορμή τη διάγνωση, συντήρηση και αποκατάσταση δέκα επιλεγμένων εικόνων του Μουσείου της Κορυτσάς, να γίνουν γενικότερες αναφορές, εν είδει μαθημάτων, σε θέματα που αφορούν: το ξύλο των εικόνων, τις στερεώσεις των ζωγραφικών στρωμάτων, τον καθαρισμό της ζωγραφικής επιφάνειας τη μεθοδολογία και τη δεοντολογία της αισθητικής αποκατάστασης και τέλος την τεκμηρίωση. Με τον τρόπο αυτό η έκδοση, με το πλήθος των τεχνικών πληροφοριών που παρέχει, καλύπτει το σύνολο σχεδόν των ζητημάτων που αφορούν τη συντήρηση των εικόνων. Επιπλέον τα ποικίλα σχέδια, οι πίνακες (όπως π.χ. των διαλυτών) και η πλούσια εικονογράφηση που συνοδεύουν τα κείμενα τα κάνουν πιο εύληπτα και κατανοητά και καθιστούν την παρούσα έκδοση ένα πραγματικά διδακτικό εγχειρίδιο. Τη μετάφραση του εγχειριδίου στα αλβανικά ανέλαβε η Πρεσβεία της Ελλάδας στα Τίρανα. Για το λόγο αυτό, αλλά και για τις πρόθυμες διευκολύνσεις, που παρείχε στις αποστολές του Μουσείου Βυζαντινού Πολιτισμού στα Τίρανα εκφράζουμε τις θερμές μας ευχαριστίες στον Πρέσβυ κύριο Κωνσταντίνο Κοκόση. Για την αντιμετώπιση εξειδικευμένων προβλημάτων το Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού συνεργάστηκε με ελληνικά ιδρύματα κύρους στον τομέα της έρευνας έργων τέχνης, όπως το Εργαστήριο Φυσικοχημικών Μεθόδων και Τεχνικών του Τμήματος Συντήρησης Αρχαιοτήτων και Έργων Τέχνης του ΤΕΙ Αθηνών, το Διαγνωστικό Κέντρο Έργων Τέχνης «Ορμύλια» του Ιερού Κοινοβίου του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου στην Ορμύλια Χαλκιδικής και το Εργαστήριο Ανάλυσης Υλικών του Ινστιτούτου Πυρηνικής Φυσικής ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος». Τα αποτελέσματα των ερευνών τους δημοσιεύονται στο παράρτημα της παρούσας έκδοσης. Καθώς βυζαντινές και μεταβυζαντινές εικόνες υπάρχουν και σε άλλα μουσεία και πινακοθήκες της Αλβανίας, ευελπιστούμε ότι το παρόν εγχειρίδιο θα είναι ένα χρήσιμο εργαλείο σε όλους όσους ασχολούνται με τη συντήρηση εικόνων σε ολόκληρη τη χώρα. Είναι μια προσφορά των δύο ελληνικών ιδρυμάτων, του Μουσείου Βυζαντινού Πολιτισμού και του Ευρωπαϊκού Κέντρου Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων, προς όλους τους συντηρητές της Αλβανίας. Ακόμη, μετέχοντας στα ερευνητικά προγράμματα της Γενικής Γραμματείας Έρευνας και Τεχνολογίας του ελληνικού Υπουργείου Ανάπτυξης υλοποιήσαμε ένα συμπληρωματικό πρόγραμμα που αφορούσε στην «Τεχνική διερεύνηση μεταβυζαντινών εικόνων του Εθνικού Μουσείου Μεσαιωνικής Τέχνης Κορυτσάς με μη καταστρεπτικές μεθόδους», του οποίου τα αποτελέσματα έχουν Αναστασία Τούρτα Δρ., Διευθύντρια Μουσείου Βυζαντινού Πολιτισμού Διευθύντρια Ευρωπαϊκού Κέντρου Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων

9 16 17 πρόλογος Το Εθνικό Μουσείο Μεσαιωνικής Τέχνης της Κορυτσάς είχε πάντα πολλές συνεργασίες με διάφορα ανάλογα ιδρύματα εντός και εκτός Αλβανίας. Πάνω σε αυτό το πλαίσιο έχουμε πραγματοποιήσει σημαντικές συνεργασίες. Μοναδική, αξιόλογη και πολύ σημαντική σε επιστημονικό επίπεδο είναι η συνεργασία που κράτησε για μερικά χρόνια μεταξύ του Μουσείου μας και του Μουσείου Βυζαντινού Πολιτισμού της Θεσσαλονίκης και του Ευρωπαϊκού Κέντρου Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων, συνεργασία που ολοκληρώθηκε με μεγάλη επιτυχία. Τα αποτελέσματά της είναι: -η ανταλλαγή πείρας στη συντήρηση μεταξύ των δύο ιδρυμάτων, η υποστήριξη με εξειδικευμένο τεχνολογικό εξοπλισμό, η άνοδος του επιπέδου της συντήρησης καθώς και η γνώση, ανταλλαγή και ενσωμάτωση της τέχνης αυτής στην ευρωπαϊκή τέχνη, ως μια βασική προϋπόθεση και σημαντική γέφυρα για φιλική επικοινωνία και συνεργασία. Κατά τη διάρκεια της συνεργασίας αυτής στα εργαστήρια του Μουσείου Βυζαντινού Πολιτισμού στη Θεσσαλονίκη συντηρήθηκαν και διασώθηκαν από την περαιτέρω φθορά 88 εικόνες του Μουσείου μας, οι οποίες παρουσίαζαν πολλά προβλήματα και ταυτόχρονα αποτελούσαν αξιόλογα έργα τέχνης. -στη διαδικασία πραγματοποίησης διαγνωστικών τεστ -στον τρόπο αναγνώρισης των στοιχείων του ξύλου, το οποίο είναι η βάση των αγιογραφιών -στη γνώση μιας σειράς από συνθετικούς σταθεροποιητές, που δεν είχαμε χρησιμοποιήσει άλλη φορά -στη γνώση σειράς από συστατικά των διαλυτών, που χρησιμοποιήθηκαν για την απομάκρυνση των στρωμάτων πάνω από το χρώμα (βερνίκι, κερί, ρύποι κ.ά.) και της επικινδυνότητας που παρουσιάζουν οι ουσίες αυτές για την υγεία -στην εξοικείωση με τις νέες αντιλήψεις και την εξέλιξή τους στη διαδικασία αισθητικής αποκατάστασης -στη λεπτομερή συγκρότηση των εγγράφων περιγραφής, πριν από τη συντήρηση και κατά τη διάρκειά της -στη γνωριμία με τις καινούργιες ειδικές συσκευές που υπάρχουν στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού -στην ακτινογραφία Roentgen -στη χρήση πολυφασματικής κάμερας κ.ά. Η από κοινού εργασία καθώς και η αντιμετώπιση και επίλυση πολλών προβλημάτων αποτέλεσαν για όλους μας πηγή πολύτιμης εμπειρίας. Στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού της Θεσσαλονίκης έχουμε πλέον μια ομάδα από καλούς και αγαπητούς φίλους. Οκτώ συντηρητές μας εξειδικευτήκαν στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού της Θεσσαλονίκης και επωφελήθηκαν σε ό,τι αφορά: -στη γνώση και εφαρμογή των σύγχρονων μεθόδων συντήρησης και αποκατάστασης έργων Lorenc Gliozheni Διευθυντής του Εθνικού Μουσείου Μεσαιωνικής Τέχνης της Κορυτσάς

10 ενότητα I εισαγωγή Συνοπτική περιγραφή του έργου της διάγνωσης και της συντήρησης των ογδονταοκτώ εικόνων του Εθνικού Μουσείου Μεσαιωνικής Τέχνης Κορυτσάς.

11 20 21 ΕΝΟΤΗΤΑ I ΕΝΟΤΗΤΑ Ι Εισαγωγή Το παρόν εγχειρίδιο είναι προϊόν της συντήρησης ογδόντα οκτώ (88) εικόνων του Μουσείου της Κορυτσάς, που πραγματοποιήθηκε στο εργαστήριο συντήρησης εικόνων του Μουσείου Βυζαντινού Πολιτισμού από το 2000 έως και το 2005, στο πλαίσιο του διακρατικού προγράμματος ανάμεσα στην Αλβανία και στην Ελλάδα. Η ανάγκη των Αλβανών συντηρητών να διευρύνουν τις γνώσεις τους και η παντελής έλλειψη βιβλιογραφίας στη χώρα τους, οδήγησε στην εκπόνηση αυτής της εργασίας. Έτσι το εγχειρίδιο συντήρησης των εικόνων του Μουσείου Κορυτσάς έχει εκπαιδευτικό χαρακτήρα. Η ύλη του εγχειριδίου διαρθρώνεται σε πέντε (V) ενότητες. Στην πρώτη ενότητα (I) παρουσιάζεται το πρόγραμμα. Στη δεύτερη (II), με φωτογραφική αναφορά, αποτυπώνεται η κατάσταση του συνόλου των εικόνων πριν και μετά τη συντήρησή τους. Στην τρίτη ενότητα (III) αναφέρονται οι μη καταστρεπτικές μέθοδοι διερεύνησης των εικόνων που εφαρμόστηκαν. Στην τέταρτη (IV) περιγράφεται με λεπτομερή τρόπο η διαδικασία διάγνωσης, συντήρησης και αποκατάστασης δέκα (10) από τις ογδόντα οκτώ (88) εικόνες, οι οποίες επελέγησαν ως αντιπροσωπευτικά παραδείγματα της παθολογίας των εικόνων. Βασικό κριτήριο της επιλογής των συγκεκριμένων εικόνων ήταν οι ιδιαιτερότητες που παρουσίαζαν τόσο στην τεχνολογία κατασκευής τους όσο και στην κατάσταση διατήρησής τους. Κατά συνέπεια, οι εικόνες αυτές κάλυψαν ένα ευρύ φάσμα μεθοδολογίας και τεχνικών συντήρησης. Στην ίδια ενότητα παρουσιάζεται παράλληλα η θεωρητική προσέγγιση όλης της παραπάνω διαδικασίας. Στο τέλος του εγχειριδίου παρατίθεται παράρτημα με τις φυσικοχημικές μεθόδους ανάλυσης που πραγματοποιήθηκαν σε περιορισμένο αριθμό εικόνων από εξειδικευμένα ερευνητικά ιδρύματα, συνεργαζόμενα με το Μουσείο. Αρχικό μέλημα του εργαστηρίου ήταν η οργάνωση και η προετοιμασία του για να δεχτεί έναν τόσο μεγάλο αριθμό εικόνων, καθώς και ο συντονισμός των πολυάριθμων σταδίων της συνολικής διαδικασίας συντήρησης και αποκατάστασης, που αποτελούσε μια από τις κύριες υποχρεώσεις. Παράλληλα, το εργαστήριο ήταν επιφορτισμένο και με την επιμόρφωση του προσωπικού του Μουσείου της Κορυτσάς που συμμετείχε στη συντήρηση οκτώ ζωγράφοι του Μουσείου, ως επί το πλείστον απόφοιτοι της Σχολής Καλών Τεχνών, έπρεπε να αποκτήσουν τεχνογνωσία και να εξοικειωθούν με τον εξειδικευμένο τεχνολογικό εξοπλισμό που διαθέτει το εργαστήριο συντήρησης εικόνων του Μουσείου. Η αντιμετώπιση αποκατάστασης ήταν κοινή για όλες τις εικόνες και η πορεία των εργασιών ξεκινούσε από την άφιξη τους στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού. Μετά την εισαγωγή τους έγιναν όλες οι απαραίτητες προκαταρκτικές εργασίες, όπως η απεντόμωση, η καταγραφή και η αρχική φωτογράφηση πριν από τις επεμβάσεις. Με την είσοδο των εικόνων στο εργαστήριο, και πριν από τη συντήρηση καθαυτή, έγινε μια σειρά από μελέτες, καταγραφές και διαγνωστικές έρευνες για την παθολογία τους. Οι εικόνες μελετήθηκαν και συντηρήθηκαν σύμφωνα με τα διεθνή πρότυπα, τις σύγχρονες μεθόδους και τα πρωτόκολλα που ακολουθεί το εργαστήριο συντήρησης εικόνων του Μουσείου. Τόσο η διάγνωση όσο και η συντήρησή τους ακολούθησαν τη στρωματογραφία από τον ξύλινο φορέα προς τα επιφανειακότερα στρώματα, έως το βερνίκι. Οι εικόνες ομαδοποιήθηκαν ανάλογα με την παθολογία τους και σύμφωνα με τη στρωματογραφία τους κάλυψαν όλα τα στάδια της διαδικασίας συντήρησης: τη στερέωση ξύλου και τις ξυλουργικές εργασίες, τη στερέωση της προετοιμασίας και των ζωγραφικών στρωμάτων, την αφαίρεση του οξειδωμένου βερνικιού ή των επιζωγραφήσεων και τον καθαρισμό της ζωγραφικής επιφάνειας, την αισθητική αποκατάσταση και το βερνίκι προστασίας. Η μεθοδολογία, που ακολουθήθηκε, τόσο στη μελέτη της παθολογίας όσο και στη συντήρηση των εικόνων του Μουσείου της Κορυτσάς, ήταν καρπός μακρόχρονου προβληματισμού που έχει αναπτυχθεί εξ αρχής στο εργαστήριο του Μουσείου Βυζαντινού Πολιτισμού. Ο προβληματισμός αυτός αφορά αφ\ενός την επιστημονική διαδικασία και αφετέρου το αίτημα για αποτέλεσμα υψηλής ποιότητας. Με στόχο να τεθούν σε προτεραιότητα οι εργασίες μελέτης και συντήρησης των εικόνων, αλλά και να διασφαλιστεί η τεκμηρίωση όλων των σταδίων της διαδικασίας, καταρτίστηκε το διάγραμμα προόδου της μελέτης και της συντήρησης των εικόνων του Μουσείου Κορυτσάς, το οποίο τελικά διαμορφώθηκε όπως φαίνεται στον πίνακα 1 που ακολουθεί (Χατζηδάκη Μ., 2005, σελ ). άφιξη των εικόνων στο ΜΒΠ απεντόμωση φωτογράφηση εργαστήριο εικόνων διάγνωση και καταγραφή παθολογίας αποτύπωση οπτική παρατήρηση και ομαδοποίηση συμπεράσματα ακτινoγράφηση X-RAY φωτογράφηση στο IR φωτογράφηση στο UV Πίνακας 1: Μεθοδολογία μελέτης και συντήρησης των εικόνων του Μουσείου Κορυτσάς. συμπεράσματα φωτογράφηση λεπτομερειών στο ορατό αισθητική αποκατάσταση συντήρηση βερνίκωμα Το διάγραμμα προόδου των εργασιών περιγράφει σχηματικά την εξέλιξη των σταδίων και των διαδικασιών μελέτης και συντήρησης που έγιναν στο προβλεπόμενο χρονικό πλαίσιο. Η μεθοδολογία που ακολουθήθηκε έδωσε κατά προτεραιότητα λύσεις σε ειδικά ζητήματα που προέκυψαν τόσο στα στάδια της μελέτης όσο και στα στάδια της συντήρησης. Με αυτόν τον τρόπο αποκτήθηκε βαθιά γνώση των αντικειμένων και τεκμηριώθηκε η κατάσταση διατήρησής τους. Επιπλέον προσδιορίστηκε με ακρίβεια και σαφήνεια το βάθος και η έκταση των προβλημάτων των εικόνων και παράλληλα διευκολύνθηκε ο συντονισμός των πολυάριθμων σταδίων της διαδικασίας, η ροή των εργασιών και η συνεργασία μεταξύ των εμπλεκόμενων. πίνακας προόδου των εργασιών μελέτης και συντήρησης των εικόνων του εθνικού Μουσείου μεσαιωνικής τέχνης της Κορυτσάς ξυλουργικές εργασίες στερεώσεις προετοιμασίας και ζωγραφικών στρωμάτων δοκιμές αφαίρεσης βερνικιού & επιζωγραφήσεων αφαίρεση βερνικιού και επιζωγραφήσεων χημικός και μηχανικός καθαρισμός ζωγραφικής επιφάνειας τελική φωτογράφηση αναλύσεις ολοκλήρωση αρχείου καρτέλας ανόργανα οπτική μικροσκοπία μ-raman ανόργανα (XRF) οργανικά (GC) συμπεράσματα περιοδική έκθεση εικόνων Μάρτιος 2006

12 22 23 ΕΝΟΤΗΤΑ I ΕΝΟΤΗΤΑ Ι Η αρχική διαπίστωση ήταν ότι επρόκειτο για εικόνες πολύ σημαντικές, με ιδιαίτερη ιστορική και καλλιτεχνική αξία. Πολλές από αυτές έφεραν μακροσκελείς αφιερωματικές επιγραφές, η μελέτη των οποίων έδωσε πληροφορίες για την προέλευση και τη χρονολόγησή τους, καθώς και για τους δωρητές και τους ζωγράφους τους. Η παθολογία αυτών των εικόνων ήταν πολύ επιβαρημένη εξαιτίας των ακατάλληλων περιβαλλοντικών συνθηκών και άλλων μηχανικών κακώσεων και ανθρώπινων επεμβάσεων (Λαμπρόπουλος Β., 2003, σελ ). Η κατάσταση διατήρησης της κάθε εικόνας καταγράφηκε με λεπτομερή τρόπο και τεκμηριώθηκε με τη φωτογράφησή της τόσο ως προς την ζωγραφική σύνθεσή της όσο και ως προς τα κατασκευαστικά της χαρακτηριστικά, δηλαδή τη συνδεσμολογία των σανίδων, το είδος των τρέσων, το είδος των φθορών κ.ά. Η ζωγραφική σύνθεση και η παθολογία της κάθε περίπτωσης αποτυπώθηκαν σχεδιαστικά, σύμφωνα με συγκεκριμένο υπόμνημα που χρησιμοποιεί το εργαστήριο του Μουσείου (βλ. σελ. 25). Μετά τις πρώτες εξετάσεις, διαπιστώθηκε ότι οι εικόνες παρουσίαζαν πολλά προβλήματα και ιδιαιτερότητες κοινά για το σύνολό τους. Τα σημάδια από την ταλαιπωρία των προηγούμενων ετών ήταν έντονα. Σε πολλά ξύλα και σε ζωγραφικές επιφάνειες ήταν εμφανή τα ίχνη της φωτιάς, στοιχείο που μαρτυρεί την εκδήλωση πυρκαγιάς στο χώρο της εκκλησίας ή τη διάσωσή τους από τις δημόσιες πυρές κατά την πολιτιστική επανάσταση (τη δεκαετία του 60). Σε άλλες περιπτώσεις οι φθορές από την υγρασία, η σαθρότητα των ξύλων εξαιτίας της προσβολής τους από ξυλοφάγα έντομα και οι εκτεταμένες απώλειες των ζωγραφικών στρωμάτων, μαρτυρούν τις ακατάλληλες περιβαλλοντικές συνθήκες στις οποίες είχαν διατηρηθεί οι εικόνες. Τα βερνίκια της ζωγραφικής ήταν οξειδωμένα, σκουρόχρωμα από την αιθάλη των κεριών και πολλές φορές καμένα. Σε ορισμένες περιπτώσεις οι εικόνες είχαν συντηρηθεί παλαιότερα. Έφεραν βαθιές επεμβάσεις στη δομή τους, όπως τοπικές επιζωγραφήσεις και χρωματικές συμπληρώσεις, στοκαρίσματα και συμπληρώσεις υλικού. Πολλές φορές τα ζωγραφικά στρώματα παρουσίαζαν μη αναστρέψιμες φθορές από ανομοιογενείς, πρόχειρους και δραστικούς καθαρισμούς του αρχικού βερνικιού προστασίας. Η συνοχή των ζωγραφικών συνθέσεων διακοπτόταν από μη αναστρέψιμες φθορές όπως οι απώλειες των ζωγραφικών στρωμάτων, ο αποχρωματισμός τους και άλλες μηχανικές κακώσεις. Με τον εξειδικευμένο τεχνολογικό εξοπλισμό που διαθέτει το εργαστήριο συντήρησης εικόνων του Μουσείου, εφαρμόστηκαν ορισμένες μη καταστρεπτικές διαγνωστικές τεχνικές, όπως 1. η ακτινογράφηση των εικόνων, 2. η μελέτη τους κάτω από την υπεριώδη και την υπέρυθρη ακτινοβολία και 3. η μικροσκοπική παρατήρηση τους. Κατά τη διάρκεια αυτών των εξετάσεων ανακαλύφθηκαν υποκείμενα ζωγραφικά στρώματα τοπικά, αλλαγές στο προπαρασκευαστικό σχέδιο και αποκαλύφθηκαν άλλα μη ορατά μυστικά των εικόνων. Η συνεισφορά της τεχνολογίας υπήρξε σημαντική τόσο στον προσδιορισμό της κατάστασης διατήρησης όσο και στον καθορισμό της μεθοδολογίας στις εργασίες που ακολούθησαν. Πραγματοποιήθηκαν στερεώσεις στα ξύλα των εικόνων και άλλες ξυλουργικές εργασίες, ώστε το ξύλο ως φορέας της κάθε εικόνας να εξασφαλίζει στη ζωγραφική επιφάνεια τη σταθερότητα και την αντοχή που απαιτείται για έναν μελλοντικό ασφαλή βίο. Οι αποκολλήσεις των στρωμάτων της προετοιμασίας και της ζωγραφικής αποκαταστάθηκαν με στερεώσεις. Τα παλαιά και οξειδωμένα βερνίκια που αλλοίωναν την αισθητική των ζωγραφικών συνθέσεων αφαιρέθηκαν. Παράλληλα κατά τη διαδικασία του καθαρισμού απομακρύνθηκαν από τις αυθεντικές ζωγραφικές επιφάνειες κάθε είδους ρύποι, χρωματικές συμπληρώσεις και επιζωγραφήσεις. Με την αισθητική αποκατάσταση που ακολούθησε, επανήλθε η αισθητική ομοιογένεια των ζωγραφικών συνθέσεων, ώστε να μην διακόπτεται η ανάγνωση του έργου από τον θεατή. Οι εργασίες συντήρησης ολοκληρώθηκαν με το τελικό επίχρισμα βερνικιού, για την περαιτέρω προστασία της ζωγραφικής επιφάνειας. Σε συγκεκριμένες εικόνες ωστόσο η διαδικασία συντήρησης δεν κύλησε ομαλά. Σε αυτές τις περιπτώσεις παρουσιάστηκαν δυσκολίες κατά την αφαίρεση του οξειδωμένου βερνικιού και των τοπικών επιζωγραφήσεων. Οι αυθεντικές ζωγραφικές επιφάνειες καλύπτονταν από αλλεπάλληλα μεταγενέστερα επιχρίσματα: βερνικιών, κεριών, ελαίων και άλλων άγνωστης σύνθεσης. Αυτά τα στρώματα, σε συνδυασμό με άλλους ρύπους και με τις συνθήκες υψηλής θερμοκρασίας και σχετικής υγρασίας στις οποίες κάποτε εκτέθηκαν, είχαν γίνει σκληρά και αδιάλυτα στα κοινά χημικά διαλύματα που συνήθως χρησιμοποιούνται σε αυτό το στάδιο συντήρησης. Πραγματοποιήθηκαν πολλές δοκιμές αφαίρεσης των επιχρισμάτων με χημικό και μηχανικό τρόπο. Τα αποτελέσματα όμως δεν ήταν καθόλου ικανοποιητικά. Για να επιτευχθεί ένας ομοιογενής καθαρισμός, ο οποίος θα εξασφάλιζε την ακεραιότητα των υποκείμενων ζωγραφικών επιφανειών, πραγματοποιήθηκαν χημικές αναλύσεις των επιχρισμάτων, με στόχο να ταυτοποιηθούν τα συστατικά τους και η στρωματογραφία τους στην επιφάνεια των εικόνων. Για το σκοπό αυτό το Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού συνεργάστηκε με ιδρύματα διακεκριμένα στον τομέα της έρευνας έργων τέχνης: αρχικά με το Εργαστήριο Φυσικοχημικών Μεθόδων και Τεχνικών του Τμήματος Συντήρησης Αρχαιοτήτων και Έργων Τέχνης του ΤΕΙ Αθήνας, του οποίου υπεύθυνη είναι η Δρ. Ελένη Ιωακείμογλου, στη συνέχεια με το Διαγνωστικό Κέντρο Έργων Τέχνης «Ορμύλια» του Ιερού Κοινοβίου Ευαγγελισμού της Θεοτόκου στην Ορμύλια Χαλκιδικής, του οποίου υπεύθυνη είναι η μοναχή Δανιηλία, και τέλος με το Ινστιτούτο Πυρηνικής Φυσικής ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος» του Εργαστηρίου Ανάλυσης Υλικών, του οποίου υπεύθυνος είναι ο Δρ. Ανδρέας Καρύδας. Η αξιοποίηση των αποτελεσμάτων των αναλύσεων συνέβαλε στην αποσαφήνιση των προβλημάτων και στην ανεύρεση της κατάλληλης μεθόδου αφαίρεσης των βερνικιών και των επιζωγραφήσεων. Οι επίμαχες εικόνες τελικά συντηρήθηκαν με ασφάλεια και αποκαταστάθηκε η αρχική τους μορφή. Η αποτελεσματικότητα, η αναστρεψιμότητα και η ασφάλεια των επεμβάσεων ήταν τα κύρια κριτήρια επιλογής των μεθόδων που εφαρμόστηκαν και των υλικών που χρησιμοποιήθηκαν στις εργασίες συντήρησης. Σε κάθε περίπτωση βέβαια, και λόγω του ανθυγιεινού χαρακτήρα της εργασίας του συντηρητή, η ασφάλεια του προσωπικού παρέμενε ένα από τα σημαντικότερα μελήματα του εργαστηρίου. Παράλληλα, εντός του χρονικού διαστήματος που προαναφέρθηκε, ένα άλλο συμπληρωματικό πρόγραμμα με τίτλο «Τεχνική διερεύνηση μεταβυζαντινών εικόνων του Εθνικού Μουσείου Μεσαιωνικής Τέχνης Κορυτσάς με μη καταστρεπτικές μεθόδους», υλοποιήθηκε στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού σε συνεργασία με το Ευρωπαϊκό Κέντρο Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων και με τη χρηματοδότηση της Γενικής Γραμματείας Έρευνας και Τεχνολογίας του Υπουργείου Ανάπτυξης. Το αντικείμενο αυτού του προγράμματος ήταν η εφαρμογή ορισμένων μη καταστρεπτικών διαγνωστικών μεθόδων σε σαράντα προεπιλεγμένες εικόνες από το αρχικό σύνολο των ογδόντα οκτώ. Η διερεύνηση των εικόνων ήρθε να καλύψει βασικές συνιστώσες των αναγκών της συντήρησής τους. Στόχευε στη διάγνωση της κατάστασης διατήρησης των επιφανειακών στρωμάτων αλλά και των υποστρωμάτων τους, τόσο ως προς τα ποιοτικά όσο και ως προς τα καλλιτεχνικά τους χαρακτηριστικά. Οι διαγνωστικές μέθοδοι που εφαρμόστηκαν ήταν: φωτογράφηση με εφαπτομενικά προσπίπτουσα ορατή ακτινοβολία ακτινογραφία υπεριώδης φωτογραφία φθορισμού υπέρυθρη ανακλαστογραφία Οι συσκευές που χρησιμοποιήθηκαν ήταν: ψηφιακή φωτογραφική μηχανή Nikon D 100 συσκευή ραδιογραφήσεων YXLON INTERNATIONAL andrex smart E-160 πολυφασματική κάμερα (υπεριώδες υπέρυθρο φάσμα) Μu.S.I.S. - MS model: MC-10. Μετά την ολοκλήρωση της τεχνικής διερεύνησης των εικόνων συγκεντρώθηκαν πληροφορίες που αφορούσαν: στα στοιχεία έργου στα τεχνολογικά χαρακτηριστικά στις διαγνωστικές μεθόδους με: 1. ακτινογραφία 2. υπέρυθρη ανακλαστογραφία 3. υπεριώδη φθορισμό 4. ακτινοβολία στο ορατό Οι πληροφορίες αυτές, επεξεργασμένες με στατιστικό τρόπο, αποτέλεσαν πεδία μιας βάσης δεδομένων. Το 2006 το Ευρωπαϊκό Κέντρο Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων εξέδωσε τα αποτελέσματα της έρευνας (Τούρτα Α., Λαζίδου Δ., Νικολαΐδου Ε., 2006, χ.σ.). Μετά την ολοκλήρωση του έργου της συντήρησης, ενημερώθηκε το Αρχείο Εργασιών Συντήρησης των Εικόνων του Μουσείου Κορυτσάς, που εξαιτίας των ιδιαιτεροτήτων του προ-

13 24 25 ΕΝΟΤΗΤΑ I ΕΝΟΤΗΤΑ Ι γράμματος και του εκπαιδευτικού του χαρακτήρα τηρήθηκε σε δυο γλώσσες. Αρχικά ο φάκελος της κάθε εικόνας συντάχθηκε στην ελληνική γλώσσα (πρωτότυπο) και στη συνέχεια μεταφράστηκε στην αλβανική, από ομάδα συναδέλφων και των δυο πλευρών. Το αρχείο αυτό φιλοδοξεί να αποτελέσει την υποδομή για τη μελλοντική δημιουργία ψηφιακού αρχείου συντήρησης στο Μουσείο της Κορυτσάς. Χάρτης προέλευσης των εικόνων Σε όλη τη διάρκεια του προγράμματος οι συντηρητές από την Κορυτσά εκπαιδεύτηκαν στις νέες τεχνολογίες διάγνωσης και καταγραφής της παθολογίας των εικόνων και ενημερώθηκαν για τις σύγχρονες προσεγγίσεις συντήρησης. Η συμμετοχή τους σε όλα τα στάδια της διαδικασίας της συντήρησης υπήρξε καθοριστική για την εξέλιξη του έργου. Καθ όλη τη διάρκεια του προγράμματος οι δυο πλευρές εργάστηκαν συστηματικά και μεθοδικά. Η συνεργασία τους ήταν αποδοτική και αποτελεσματική, ώστε η υλοποίηση του προγράμματος να κυλήσει κανονικά, χωρίς προβλήματα και καθυστερήσεις. Οι στόχοι της αρχικής πρότασης επιτεύχθηκαν στο ακέραιο και οι εργασίες συντήρησης και αποκατάστασης των εικόνων ολοκληρώθηκαν σε χρονικό διάστημα πέντε ετών. Τέλος, επισημαίνεται από τους συγγραφείς ότι το παρόν εγχειρίδιο δεν υποκαθιστά σε καμία περίπτωση τις ακαδημαϊκές σπουδές και την εμπειρία στο εργαστήριο, όπου η θεωρία γίνεται πράξη. Το εγχειρίδιο αυτό είναι προϊόν επιστημονικής εργασίας και μελέτης σε συγκεκριμένα αντικείμενα και δεν θα πρέπει να αντιμετωπίζεται ως συνταγολόγιο ή «πανάκεια» θεραπεία και οπωσδήποτε δεν εξατλούνται σε αυτό όλες οι περιπτώσεις που αφορούν τη συντήρηση των εικόνων. Με την έκδοσή του ολοκληρώνεται η εκπαίδευση των συντηρητών του Μουσείου της Κορυτσάς και το πρόγραμμα φτάνει στο τέλος του. Δήμητρα Λαζίδου Συντηρήτρια Αρχαιοτήτων και Έργων Τέχνης Υπεύθυνη του εργαστηρίου συντήρησης εικόνων του Μουσείου Βυζαντινού Πολιτισμού

14 ενότητα ΙΙ Φωτογραφίες των εικόνων πριν και μετά τη συντήρησή τους. ΜΒΠ: 1

15 28 29 ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ: 87,5 x 60 x 5 εκ. ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ: Σπηλαιώδης ναός Παναγίας Blashtojne, Μεγάλη Πρέσπα ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΑ: 14ος αι. ΖΩΓΡΑΦΟΣ: Άγνωστος ΜΒΠ: 1 Παναγία Βρεφοκρατούσα (ΚΟ 347)

16 30 31 ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ: 118,2 x 39,4 x 4 εκ. ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ: Σπηλαιώδης ναός Παναγίας Blashtojne, Μεγάλη Πρέσπα ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΑ: 15ος αι. ΖΩΓΡΑΦΟΣ: Άγνωστος ΜΒΠ: 2 Βημόθυρο με τον Ευαγγελισμό (αριστερό φύλλο) (ΚΟ 2281)

17 32 33 ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ: 118,5 x 32 x 3 εκ. ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ: Σπηλαιώδης ναός Παναγίας Blashtojne Μεγάλη Πρέσπα ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΑ: 15ος αι. ΖΩΓΡΑΦΟΣ: Άγνωστος ΜΒΠ: 3 Βημόθυρο με τον Ευαγγελισμό (δεξιό φύλλο) (ΚΟ 2282)

18 34 35 ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ: 132 x 43 x 5,5 εκ. ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ: Ναός Ευαγγελισμού, Βεράτι ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΑ: Μέσα 16ου αι. ΖΩΓΡΑΦΟΣ: Ονούφριος (απόδοση) ΜΒΠ: 4 Βημόθυρο με τον Ευαγγελισμό, προφήτες και ευαγγελιστές (αριστερό φύλλο) (BR 63)

19 36 37 ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ: 132 x 41,5 x 4,5 εκ. ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ: Ναός Ευαγγελισμού, Βεράτι ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΑ: Μέσα 16ου αι. ΖΩΓΡΑΦΟΣ: Ονούφριος (απόδοση) ΜΒΠ: 5 Βημόθυρο με τον Ευαγγελισμό, προφήτες και ευαγγελιστές (δεξιό φύλλο) (BR 64)

20 38 39 ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ: 54 x 34,5 x 3,8 εκ. ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ: Ναός Ευαγγελισμού, Βεράτι ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΑ: Μέσα 16ου αι. ΖΩΓΡΑΦΟΣ: Ονούφριος (απόδοση) ΜΒΠ: 6 Γέννηση του Χριστού (BR 53)

ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ»

ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΑΘΗΝΑ 2012 ΕΡΓΟ: ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΕΚΠΟΝΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Η αποκάλυψη της τεχνικής της δομής ενός έργου τέχνης, αναγκαίο εργαλείο για την αναγνώριση και λύση των προβλημάτων συντήρησης και διατήρησής του.

Η αποκάλυψη της τεχνικής της δομής ενός έργου τέχνης, αναγκαίο εργαλείο για την αναγνώριση και λύση των προβλημάτων συντήρησης και διατήρησής του. Η αποκάλυψη της τεχνικής της δομής ενός έργου τέχνης, αναγκαίο εργαλείο για την αναγνώριση και λύση των προβλημάτων συντήρησης και διατήρησής του. Μελέτη υποδομής για την συντήρηση του εντοίχιου ζωγραφικού

Διαβάστε περισσότερα

Συντήρηση - Αποκατάσταση Επίπλων και Ξύλινων κατασκευών Δραστηριότητες Εργαστηρίου Δρ. Τσίποτας Δημήτριος

Συντήρηση - Αποκατάσταση Επίπλων και Ξύλινων κατασκευών Δραστηριότητες Εργαστηρίου Δρ. Τσίποτας Δημήτριος Ημερίδα, 23-5-2013 Αποθήκες Καρδιτσομαγούλας Ένα σύγχρονο «Κέντρο Πολιτισμού και Εκπαίδευσης» γεννιέται Συντήρηση - Αποκατάσταση Επίπλων και Ξύλινων κατασκευών Δραστηριότητες Εργαστηρίου Δρ. Τσίποτας Δημήτριος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Ιονίων Νήσων Τμήμα Προστασίας & Συντήρησης Πολιτισμικής Κληρονομιάς ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΑΣ. ΧΡΥΣΟΧΟΟΥ ΗΡΑ Συντηρήτρια Αρχαιοτήτων & Έργων Τέχνης

ΤΕΙ Ιονίων Νήσων Τμήμα Προστασίας & Συντήρησης Πολιτισμικής Κληρονομιάς ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΑΣ. ΧΡΥΣΟΧΟΟΥ ΗΡΑ Συντηρήτρια Αρχαιοτήτων & Έργων Τέχνης ΤΕΙ Ιονίων Νήσων Τμήμα Προστασίας & Συντήρησης Πολιτισμικής Κληρονομιάς ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΑΣ ΧΡΥΣΟΧΟΟΥ ΗΡΑ Συντηρήτρια Αρχαιοτήτων & Έργων Τέχνης Στάδια συντήρησης τοιχογραφιών Κάθε προσπάθεια να αναχαιτισθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ 001

ΔΕΛΤΙΟ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ 001 Ι. ΜΗΤΡΟΠΟΛΗ ΓΟΥΜΕΝΙΣΣΗΣ ΑΞΙΟΥΠΟΛΕΩΣ & ΠΟΛΥΚΑΣΤΡΟΥ Ι.Ν. ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗ ΠΟΛΥΚΑΣΤΡΟΥ ΔΕΛΤΙΟ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ 001 ΤΕΜΠΛΟ / ΔΕΣΠΟΤΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ Φωτογραφία αντικειμένου (πριν τη συντήρηση) Θέση αντικειμένου

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία

Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία Ενότητα Ε: Μεταβυζαντινή Τέχνη (1453 αρχές 19ου αι.) Αρχιτεκτονική - Ζωγραφική. Στουφή - Πουλημένου Ιωάννα Ἐθνικὸ καὶ Καποδιστριακὸ Πανεπιστήμιο Ἀθηνῶν Τμῆμα Θεολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Η συντήρηση στην υπηρεσία της τέχνης

Η συντήρηση στην υπηρεσία της τέχνης Η συντήρηση στην υπηρεσία της τέχνης και η τέχνη στην υπηρεσία της συντήρησης 1 Η συντήρηση στην υπηρεσία της τέχνης & η τέχνη στην υπηρεσία της συντήρησης Σησαμάκης Νίκος Η συντήρηση στην υπηρεσία της

Διαβάστε περισσότερα

Δομικά υλικά αρχιτεκτονικών μορφών

Δομικά υλικά αρχιτεκτονικών μορφών ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Δομικά υλικά αρχιτεκτονικών μορφών 1. Ιστορική αναδρομή στην τεχνολογία παρασκευής - χρήσης του υλικού στην αρχαιολογία και τέχνη (4 ώρες θεωρία) 2. Αναγνώριση - διάγνωση τεχνικών κατασκευής

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές Αρχές Φωτισμού

Γενικές Αρχές Φωτισμού Γενικές Αρχές Φωτισμού ΤΟΜΟΣ Β Σοφία Σωτηροπούλου Δρ. Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου Η Φυσιολογία της Οπτικής Αντίληψης και το Φως Το έργο υλοποιείται στο πλαίσιο του υποέργου 2 με τίτλο «Ανάπτυξη έντυπου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΑΣΗ. Έχοντας υπόψη:

ΑΠΟΦΑΣΗ. Έχοντας υπόψη: ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ EΞ. ΕΠΕΙΓΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα, 5. 11. 2010 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ Δ/ΝΣΗ ΜΟΥΣΕΙΩΝ, ΕΚΘΕΣΕΩΝ & ΕΚΠ/ΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

736. «ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΕΠΙΣΚΕΥΗ ΕΠΙΠΛΩΝ»

736. «ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΕΠΙΣΚΕΥΗ ΕΠΙΠΛΩΝ» 736. «ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΕΠΙΣΚΕΥΗ ΕΠΙΠΛΩΝ» Ι. ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Ίδρυμα Σχολή Τμήμα Τομέας Διδάσκων Ειδικότητα / Ειδίκευση Τ.Ε.Ι. ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Σχολή Τεχνολογικών Εφαρμογών Τμήμα Σχεδιασμού και Τεχνολογίας Ξύλου

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία

Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία Ενότητα Δ: Υστεροβυζαντινή Τέχνη (1204-1453) Αρχιτεκτονική-Ζωγραφική. Στουφή - Πουλημένου Ιωάννα Ἐθνικὸ καὶ Καποδιστριακὸ Πανεπιστήμιο Ἀθηνῶν Τμῆμα Θεολογίας - Θεολογικὴ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ. Εγχειρίδιο του εκπαιδευτικού

ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ. Εγχειρίδιο του εκπαιδευτικού ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ Εγχειρίδιο του εκπαιδευτικού Περιεχόμενα ΣΤΟΧΟΙ 3 ΣΥΝΔΕΣΗ ΜΕ ΤΟ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΑΠΣ) 3 ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΥΛΙΚΑ 3 ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ 4 Α ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ 4 Β ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ 4 Γ

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης. Ελληνικά

Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης. Ελληνικά 1 Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης Ελληνικά 2 Ο Άγιος Νικόλαος της Στέγης Πήρε το όνομα του μετά την προσθήκη της δεύτερης Στέγης του ναού τον 13ον αιώνα, για την προστασία του από τα χιόνα και τη βροχή.

Διαβάστε περισσότερα

Γ Ε Ν Ι Κ Ε Σ Π Λ Η Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Ε Σ ΘΕΜΑ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ: ΟΝΟΜΑ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΗ (ΙΔΙΟΤΗΤΑ):

Γ Ε Ν Ι Κ Ε Σ Π Λ Η Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Ε Σ ΘΕΜΑ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ: ΟΝΟΜΑ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΗ (ΙΔΙΟΤΗΤΑ): Γ Ε Ν Ι Κ Ε Σ Π Λ Η Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Ε Σ ΘΕΜΑ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ: ΟΝΟΜΑ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΗ (ΙΔΙΟΤΗΤΑ): ΤΥΠΟΣ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΠΡΟΤΟΜΗ ΟΜΑΔΑ ΓΛΥΠΤΩΝ ΣΥΝΘΕΣΗ ΣΙΝΤΡΙΒΑΝΙ ΑΝΔΡΙΑΝΤΑΣ ΕΦΙΠΠΟΣ ΑΝΔΡΙΑΝΤΑΣ ΓΛΥΠΤΟ ΛΑΜΠΑ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΚΤΙΚΟ ΜΕ ΑΡ. 1. Παρόντες ήσαν οι: Εσωτερικά μέλη (αλφαβητικά)

ΠΡΑΚΤΙΚΟ ΜΕ ΑΡ. 1. Παρόντες ήσαν οι: Εσωτερικά μέλη (αλφαβητικά) ΠΡΑΚΤΙΚΟ ΜΕ ΑΡ. 1 Συνεδρίασης της Ειδικής Επταμελούς Επιτροπής για τη μονιμοποίηση της κ. Μαρίας Χατζηδάκη, Καθηγήτριας Εφαρμογών, ειδικότητας Συντηρητή Αρχαιοτήτων και Έργων Τέχνης με εξειδίκευση στη

Διαβάστε περισσότερα

Εικόνες: Έρευνα, Συντήρησ η και Θέματα Δεοντολογίας Αθήνα, 3-7 Δεκεμβρίου 2006 Νέο Μουσείο Μπενάκη ( Πειραιώς 138 και Ανδρονίκου)

Εικόνες: Έρευνα, Συντήρησ η και Θέματα Δεοντολογίας Αθήνα, 3-7 Δεκεμβρίου 2006 Νέο Μουσείο Μπενάκη ( Πειραιώς 138 και Ανδρονίκου) ICOM ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΠΕΝΑΚΗ Εικόνες: Έρευνα, Συντήρησ η και Θέματα Δεοντολογίας Αθήνα, 3-7 Δεκεμβρίου 2006 Νέο Μουσείο Μπενάκη ( Πειραιώς 138 και Ανδρονίκου) Το Ελληνικό Τμήμα του Διεθνούς Συμβουλίου

Διαβάστε περισσότερα

Παναγία της Ασίνου Ελληνικά

Παναγία της Ασίνου Ελληνικά Παναγία της Ασίνου Ελληνικά 1 ΝΑΟΣ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΑΣΙΝΟΥ Ή ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΦΟΡΒΙΩΤΙΣΣΑΣ Η καμαροσκέπαστη, με δεύτερη ξύλινη στέγη εκκλησία της Παναγίας της Ασίνου, που βρίσκεται κοντά στο χωριό Νικητάρι,

Διαβάστε περισσότερα

Κάτοψη της Παλαιάς Μονής Ταξιαρχών Αιγιαλείας.

Κάτοψη της Παλαιάς Μονής Ταξιαρχών Αιγιαλείας. ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ KΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ 6 η ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΞΥΛΟΥ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΞΥΛΟΥ Καρδίτσα, 14-09-2009 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΞΥΛΟΥ Β. Γρίβα 11, Τ.Κ. 43100, Καρδίτσα Υπεύθυνος: Δρ. Γεώργιος Μαντάνης, Καθηγητής τηλ. 6947 300585 email: mantanis@teilar.gr URL: www.teilar.gr/~mantanis URL

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΤΙΜΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΣΤΟ ΠΕΛΕΝΤΡΙ Η εκκλησία του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι φαίνεται να χτίστηκε λίγο μετά τα μέσα του 12 ου αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ Ι ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ-2 Υ: ΜΗ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΙΚΟΙ ΕΛΕΓΧΟΙ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ Ι ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ-2 Υ: ΜΗ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΙΚΟΙ ΕΛΕΓΧΟΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ Ι ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ-2 Υ: ΜΗ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΙΚΟΙ ΕΛΕΓΧΟΙ ΥΠEΡΥΘΡΗ ΘΕΡΜΟΓΡΑΦΙΑ Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Μηχανικών Παραγωγής & Διοίκησης Τομέας Υλικών, Διεργασιών και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΞΥΛΟΥ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΞΥΛΟΥ Καρδίτσα, 19-10-2009 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΞΥΛΟΥ Β. Γρίβα 11, Τ.Κ. 43100, Καρδίτσα Υπεύθυνος: Δρ. Γεώργιος Μαντάνης, Καθηγητής τηλ. 6947 300585 email: mantanis@teilar.gr fax: 24410 79.220 URL Εργαστηρίου:

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογές Φωτισμού και Πολυμεσικές Εφαρμογές

Εφαρμογές Φωτισμού και Πολυμεσικές Εφαρμογές Σύγχρονες Εξελίξεις σε Θέματα Φωτισμού και Οπτικών Τεχνολογιών ΣΦΠ 61/Β Δημήτριος Ζευγώλης Καθηγητής Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου Εφαρμογές Φωτισμού και Πολυμεσικές Εφαρμογές ΤΟΜΟΣ Β Σύγχρονες Εξελίξεις

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο Αγιογράφος Ραλλού Λιόλιου Κούση Βυζαντινές Εικόνες Οι βυζαντινές εικόνες είναι ιεροί πνευματικοί θησαυροί του Ανατολικού Ορθόδοξου Χριστιανισμού. Η βυζαντινή ζωγραφική είναι ένα από τα πιο σημαντικά επιτεύγματα

Διαβάστε περισσότερα

5 Δευτέρα Ακολουθία των Μ. Ωρών, Θεία Λειτουργία & Αγιασμός. 7 Τετάρτη Θεία Λειτουργία «Σύναξις Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου»

5 Δευτέρα Ακολουθία των Μ. Ωρών, Θεία Λειτουργία & Αγιασμός. 7 Τετάρτη Θεία Λειτουργία «Σύναξις Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου» Ιανουάριος 1 Πέμπτη Θεία Λειτουργία «Περιτομή Του Κυρίου» 4 Κυριακή Θεία Λειτουργία 5 Δευτέρα Ακολουθία των Μ. Ωρών, Θεία Λειτουργία & Αγιασμός 6 Τρίτη Θεία Λειτουργία & Αγιασμός «Άγια Θεοφάνεια» 7 Τετάρτη

Διαβάστε περισσότερα

Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων

Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων από την H ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΣΙΝΑ «Η ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΤΟΥ ΣΙΝΑ είναι ένα Ελληνορθόδοξον Χριστιανικόν μοναστικόν κέντρον με αδιάκοπον πνευματική ζωήν δεκαεπτά αιώνων. Η ασκητική

Διαβάστε περισσότερα

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ I Β Ενιαίου Λυκείου. (μάθημα ενδιαφέροντος)

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ I Β Ενιαίου Λυκείου. (μάθημα ενδιαφέροντος) ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ I Β Ενιαίου Λυκείου (μάθημα ενδιαφέροντος) 1 ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Με τη διδασκαλία του μαθήματος επιδιώκεται η μύηση των μαθητών στον κόσμο της φωτογραφίας ώστε να: 1. Αντιλαμβάνονται οι

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου

Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου Τάσος ΜΑΡΓΑΡΙΤΩΦ Δελτίον XAE 1 (1959), Περίοδος Δ'. Στη μνήμη του Νίκου Βέη (1883-1958) Σελ. 144-148 ΑΘΗΝΑ 1960 ΕΚΘΕΣΗ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ας έλθομε στο Ερέχθειον και στο προκείμενο βιβλίο.

Ας έλθομε στο Ερέχθειον και στο προκείμενο βιβλίο. Ομιλία του προέδρου της ΕΣΜΑ, Ομοτ. Καθ. ΕΜΠ Χαράλαμπου Μπούρα στην παρουσίαση της απόδοσης του έργου αποκατάστασης του Ερεχθείου 1979-1987. Μουσείο Ακρόπολης, 10.04.2013. Η Αποκατάσταση του Ερεχθείου,

Διαβάστε περισσότερα

«ΕΛΕΓΧΟΣ & ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ 4 ΑΓΝΩΣΤΩΝ ΔΕΙΓΜΑΤΩΝ ΞΥΛΟΥ»

«ΕΛΕΓΧΟΣ & ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ 4 ΑΓΝΩΣΤΩΝ ΔΕΙΓΜΑΤΩΝ ΞΥΛΟΥ» Δρ. ΓΕΩΡΓΙΟΣ MANTANHΣ Καθηγητής Τ.Ε.Ι. Λάρισας στο γνωστικό αντικείμενο «Δομή και ιδιότητες ξύλου» δ/νση: Τέρμα Μαυρομιχάλη, ΤΚ 43100, Καρδίτσα τηλ. 24410 64.711 & 6947 300585 ΤΙΤΛΟΣ ΜΕΛΕΤΗΣ: «ΕΛΕΓΧΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΗ ΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ & ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Α.Τ.Ε.Ι. ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΑΡΙΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: AΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ / ΧΩΡΟΙ ΑΝΑΨΥΧΗΣ

ΣΧΟΛΗ ΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ & ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Α.Τ.Ε.Ι. ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΑΡΙΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: AΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ / ΧΩΡΟΙ ΑΝΑΨΥΧΗΣ ΣΧΟΛΗ ΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ & ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Α.Τ.Ε.Ι. ΤΜΗΜΑ ΕΣΩΤΕΡΙΚΗΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ, ΔΙΑΚΟΣΜΗΣΗΣ ΚΑΙ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΑΡΙΝΟ 2011-12 ΜΑΘΗΜΑ: AΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ / ΧΩΡΟΙ ΑΝΑΨΥΧΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΕΘΝΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΣΥΛΛΟΓΩΝ

ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΕΘΝΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΣΥΛΛΟΓΩΝ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΕΘΝΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΣΥΛΛΟΓΩΝ Δέρμα Φθορά-Συντήρηση Στους ιστορικούς χρόνους: Δερμάτινα ρούχα με ή χωρίς γούνα. Υποδήματα. Διάφορα ενδυματολογικά αξεσουάρ (ζώνες, καπέλα κτλ). Τμήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ ΥΛΙΚΟΥ

ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ ΥΛΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ ΥΛΙΚΟΥ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: ΣΠΥΡΟΣ ΖΕΡΒΟΣ 2 ώρες εβδομαδιαίως Τα αντικείμενα και τα υλικά Μάθημα 1: Επίδειξη παραδοσιακών αντικειμένων και υλικών Χαρτί (παρουσίαση

Διαβάστε περισσότερα

Ολοι είμαστε αδέλφια

Ολοι είμαστε αδέλφια ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά Γ Δημοτικού (Μέρος Α ) Ολοι είμαστε αδέλφια ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Γ Δημοτικού Ολοι είμαστε αδέλφια (Μέρος A )

Διαβάστε περισσότερα

185 Πλαστικών Τεχνών και Επιστημών της Τέχνης Ιωαννίνων

185 Πλαστικών Τεχνών και Επιστημών της Τέχνης Ιωαννίνων 185 Πλαστικών Τεχνών και Επιστημών της Τέχνης Ιωαννίνων Το Τμήμα Επιστημών της Τέχνης αποτελεί ανεξάρτητο Τμήμα του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων και λειτουργεί από το ακαδημαϊκό έτος 2000-01. Το Τμήμα ιδρύθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΨΗ ΑΠΟ ΤΟ ΠΟΡΙΣΜΑ ΤΗΣ ΟΜΑ ΑΣ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΜΠΕΙΡΟΓΝΩΜΟΝΩΝ ΤΟΥ ΥΠΠΟ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΡΜΑΡΑ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ ΣΤΟ ΒΡΕΤΑΝΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ

ΣΥΝΟΨΗ ΑΠΟ ΤΟ ΠΟΡΙΣΜΑ ΤΗΣ ΟΜΑ ΑΣ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΜΠΕΙΡΟΓΝΩΜΟΝΩΝ ΤΟΥ ΥΠΠΟ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΡΜΑΡΑ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ ΣΤΟ ΒΡΕΤΑΝΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΣΥΝΟΨΗ ΑΠΟ ΤΟ ΠΟΡΙΣΜΑ ΤΗΣ ΟΜΑ ΑΣ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΜΠΕΙΡΟΓΝΩΜΟΝΩΝ ΤΟΥ ΥΠΠΟ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΡΜΑΡΑ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ ΣΤΟ ΒΡΕΤΑΝΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ Καθ. Θ. Σκουλίδης, Χηµικός Μηχανικός ρ. Κ. Κουζέλη, Χηµικός, Ινστιτούτο Λίθου ρ. Α.

Διαβάστε περισσότερα

Τέχνη και Τεχνολογία

Τέχνη και Τεχνολογία Εκπαιδευτήριο TO ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ Σχολικό Έτος 2007-2008 Συνθετικές εργασίες στο μάθημα Πληροφορική Τεχνολογία της Β Γυμνασίου: Όψεις της Τεχνολογίας Θέμα: Τέχνη και Τεχνολογία Τμήμα: ΗΥ: Ομάδα: Β1 pc29 Αντωνάκης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΞΥΛΟΥ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΞΥΛΟΥ Καρδίτσα, 28-09-2009 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΞΥΛΟΥ Β. Γρίβα 11, Τ.Κ. 43100, Καρδίτσα Υπεύθυνος: Δρ. Γεώργιος Μαντάνης, Καθηγητής τηλ. 6947 300585 fax 24410 79221 email: mantanis@teilar.gr URL: www.teilar.gr/~mantanis

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά B Δημοτικού (Μέρος Α ) Ομορφος κόσμος ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Β Δημοτικού Ομορφος κόσμος (Μέρος A ) Συγγραφική ομάδα:

Διαβάστε περισσότερα

Μονάδες 5. 3. Η υπεριώδης ακτινοβολία. α. με πολύ μικρό μήκος κύματος δεν προκαλεί βλάβες στα κύτταρα του δέρματος. β. δεν προκαλεί φθορισμό.

Μονάδες 5. 3. Η υπεριώδης ακτινοβολία. α. με πολύ μικρό μήκος κύματος δεν προκαλεί βλάβες στα κύτταρα του δέρματος. β. δεν προκαλεί φθορισμό. ΑΡΧΗ ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 3 ΙΟΥΛΙΟΥ 2006 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΕΠΤΑ (7) ΘΕΜΑ ο Στις ερωτήσεις -4 να γράψετε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ. Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών. Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438

ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ. Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών. Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438 ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438 Εξάμηνο: 8 ο (εικ.1) Νίκη της ΣαμοθράκηςParis, Musée du Louvre Φθορά:

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητικό ερώτημα: Η εξέλιξη της τεχνολογίας της φωτογραφίας μέσω διαδοχικών απεικονίσεων της Ακρόπολης.

Ερευνητικό ερώτημα: Η εξέλιξη της τεχνολογίας της φωτογραφίας μέσω διαδοχικών απεικονίσεων της Ακρόπολης. Περιγραφή της ερευνητικής εργασίας Βασικοί σκοποί της έρευνας: Η οικοδόμηση γνώσεων όσον αφορά στη λειτουργία των φωτογραφικών τεχνικών (αναλογικών ψηφιακών) διερευνώντας το θέμα κάτω από το πρίσμα των

Διαβάστε περισσότερα

Ιανουαριος Κυριακη ευτερα Τριτη Τεταρτη Πεµπτη Παρασκευη Σαββατο. Μαρτιος Φεβρουαριος Περιτοµη Χριστου Μεγαλου Βασιλειου Νεο Ετος

Ιανουαριος Κυριακη ευτερα Τριτη Τεταρτη Πεµπτη Παρασκευη Σαββατο. Μαρτιος Φεβρουαριος Περιτοµη Χριστου Μεγαλου Βασιλειου Νεο Ετος Ιανουαριος 2016 Αντωνιου του Μεγαλου Θεοδοσιου Αθανασιου και Κυριλλου Ευθυµιου Ιωαννου του Προδροµου Γρηγοριου Θεολογου Τατιανης Ξενοφωντος Τα Αγια Θεοφανεια Ανακοµιδη Λειψανων Ιωαννου Χρυσοστοµου Περιτοµη

Διαβάστε περισσότερα

Ιανουαριος Κυριακη ευτερα Τριτη Τεταρτη Πεµπτη Παρασκευη Σαββατο. Φεβρουαριος Μαρτιος Περιτοµη Χριστου Μεγαλου Βασιλειου Νεο Ετος

Ιανουαριος Κυριακη ευτερα Τριτη Τεταρτη Πεµπτη Παρασκευη Σαββατο. Φεβρουαριος Μαρτιος Περιτοµη Χριστου Μεγαλου Βασιλειου Νεο Ετος Ιανουαριος 2019 Φεβρουαριος 2019 24 25 26 27 28 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Τα Αγια Θεοφανεια Μαρτιος 2019 24 25 26 27 28 29 30 31 Ιωαννου του Προδροµου Περιτοµη Χριστου Μεγαλου Βασιλειου Νεο Ετος Ευστρατιου

Διαβάστε περισσότερα

Οι ακτίνες Χ είναι ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία με λ [ m] (ή 0,01-10Å) και ενέργεια φωτονίων kev.

Οι ακτίνες Χ είναι ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία με λ [ m] (ή 0,01-10Å) και ενέργεια φωτονίων kev. Οι ακτίνες Χ είναι ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία με λ [10-9 -10-12 m] (ή 0,01-10Å) και ενέργεια φωτονίων kev. ότι το αόρατο το «φώς» από τον σωλήνα διαπερνούσε διάφορα υλικά (χαρτί, ξύλο, βιβλία) κατά την

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΟΣ ΚΑΡΗΣ. Η Συντήρηση της Εικόνας της Παναγίας της Γαλόκτιστης

ΧΡΙΣΤΟΣ ΚΑΡΗΣ. Η Συντήρηση της Εικόνας της Παναγίας της Γαλόκτιστης ΧΡΙΣΤΟΣ ΚΑΡΗΣ Η Συντήρηση της Εικόνας της Παναγίας της Γαλόκτιστης Η εικόνα της Παναγίας της Γαλόκτιστης αποτελεί ίσως μια από τις πιο σημαντικές αποκαλυφθείσες εικόνες της τελευταίας πενταετίας στην Κύπρο.

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Ψηφιακής Φωτογραφίας. Οδηγός Συµµετοχής

Εργαστήριο Ψηφιακής Φωτογραφίας. Οδηγός Συµµετοχής Εργαστήριο Ψηφιακής Φωτογραφίας Οδηγός Συµµετοχής Το «Εργαστήριο Ψηφιακής Φωτογραφίας» είναι πρωτοβουλία και δράση της Κίνησης «ΔΙΑ-ΛΟΓΟΣ-ΔΡΑΣΗ», µε την υποστήριξη του Τµήµατος Δηµοσίων Σχέσεων & Επικοινωνίας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.)

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (Π.Ι.Ε.)

Διαβάστε περισσότερα

Θέλετε να διαθέσετε ένα αρχείο στο διαδίκτυο;

Θέλετε να διαθέσετε ένα αρχείο στο διαδίκτυο; Θέλετε να διαθέσετε ένα αρχείο στο διαδίκτυο; Θέλετε να διαθέσετε ένα αρχείο στο διαδίκτυο; Ένας σύντομος οδηγός για να σας διευκολύνει στη λήψη αποφάσεων για τη διάθεση του αρχείου σας σε αποθετήριο του

Διαβάστε περισσότερα

Οι νηστείες και οι καταλύσεις της Εκκλησίας μας

Οι νηστείες και οι καταλύσεις της Εκκλησίας μας Οι νηστείες και οι καταλύσεις της Εκκλησίας μας Νηστεία είναι η λήψη «ξηράς τροφής» (ξηροφαγία), χωρίς λάδι ή κρασί, μια φορά την ημέρα, και μάλιστα την ενάτη ώρα (γύρω στις 3 μ. μ.). Λήψη τροφής, έστω

Διαβάστε περισσότερα

ÄÇÌÏÓÊÏÐÇÓÅÉÓ ÄÅÏÍÔÏËÏÃÉÁ

ÄÇÌÏÓÊÏÐÇÓÅÉÓ ÄÅÏÍÔÏËÏÃÉÁ ΝΙΚΟΣ ΦΑΡΜΑΚΗΣ Επικ. Καθηγητής Α.Π.Θ. ÄÇÌÏÓÊÏÐÇÓÅÉÓ ÊÁÉ ÄÅÏÍÔÏËÏÃÉÁ Θεσσαλονίκη 2009 2 ΝΙΚΟΣ ΦΑΡΜΑΚΗΣ : Εκδόσεις Χριστοδουλίδη Α. & Π. Χριστοδουλίδη Ο.Ε. Κ. Μελενίκου 22 - Τ.Κ. 54635 Θεσσαλονίκη Τηλ. 231/0248486,

Διαβάστε περισσότερα

1 η Θεματική ενότητα- Μπορούν οι άνθρωποι να εικονίζουν το Θεό; 1. Δώστε τον ορισμό της εικόνας.

1 η Θεματική ενότητα- Μπορούν οι άνθρωποι να εικονίζουν το Θεό; 1. Δώστε τον ορισμό της εικόνας. 1 η Θεματική ενότητα- Μπορούν οι άνθρωποι να εικονίζουν το Θεό; 1. Δώστε τον ορισμό της εικόνας. 2. Ποια η έννοια της λέξεως είδωλο στο θρησκευτικό τομέα; 3. Ποιο από τα παρακάτω αποτελούν μορφές σύγχρονης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 3 ΟΡΓΑΝΑ ΚΑΙ ΥΛΙΚΑ ΑΕΡΟΦΩΤΟΓΡΑΦΗΣΗΣ. 1. Εξέδρες για αεροφωτογράφηση

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 3 ΟΡΓΑΝΑ ΚΑΙ ΥΛΙΚΑ ΑΕΡΟΦΩΤΟΓΡΑΦΗΣΗΣ. 1. Εξέδρες για αεροφωτογράφηση ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 3 ΟΡΓΑΝΑ ΚΑΙ ΥΛΙΚΑ ΑΕΡΟΦΩΤΟΓΡΑΦΗΣΗΣ 1. Εξέδρες για αεροφωτογράφηση Από τη στιγμή που άνθρωπος ανακάλυψε τη σπουδαιότητα της αεροφωτογραφίας, άρχισε να αναζητά τρόπους και μέσα που θα του επέτρεπαν

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ ΕΞΑΜΗΝΟΥ «Υπαίθρια Θεατρική Σκηνή»

ΘΕΜΑ ΕΞΑΜΗΝΟΥ «Υπαίθρια Θεατρική Σκηνή» ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟ ΕΤΟΣ 2013-2014 ΣΧΟΛΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ ΤΟΜΕΑΣ 4 6ο ΕΞΑΜΗΝΟ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΟΧΗ ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΗΣ ΣΥΝΘΕΤΙΚΟ ΘΕΜΑ 6Α ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΕΣ Διδάσκοντες : Ε. Αλεξάνδρου,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΗΡΗΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ & ΕΡΓΩΝ ΤΕΧΝΗΣ

ΣΥΝΤΗΡΗΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ & ΕΡΓΩΝ ΤΕΧΝΗΣ ΣΥΝΤΗΡΗΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ & ΕΡΓΩΝ ΤΕΧΝΗΣ ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ Δεν έχει καταχωρηθεί κωδικός επαγγέλματος από την Εθνική Στατιστική Υπηρεσία ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ Αντικείμενο του ισχύοντος προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 2Σ6 01 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ 2Σ6 01 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑ 2Σ6 01 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ 1 Το εργαστήριο χωροταξικού σχεδιασμού ολοκληρώνεται ως εξής: ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΚΑΙ ΕΞΕΤΑΣΗ ΤΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ Παράδοση τελικής έκθεσης. Κάθε ομάδα θα παραδώσει, μέσω του

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα, που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα, που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 25 ΜΑΙΟΥ 2006 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΕΞΙ (6) ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε

Διαβάστε περισσότερα

ΧΥΤΕΥΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΤΟΜΗΣ ΤΟΥ ΚΑΘ. Α. ΠΡΟΚΟΠΙΟΥ

ΧΥΤΕΥΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΤΟΜΗΣ ΤΟΥ ΚΑΘ. Α. ΠΡΟΚΟΠΙΟΥ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΥΛΙΚΩΝ ΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΑΙΜ. Γ. ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ ΧΥΤΕΥΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΤΟΜΗΣ ΤΟΥ ΚΑΘ. Α. ΠΡΟΚΟΠΙΟΥ ΑΙΜ. Γ. ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Ε.Μ.Π. Γ.-ΦΟΙΒΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

6 ο Μαθητικό Συνέδριο Πληροφορικής Ελληνικό Κολλέγιο Θεσσαλονίκης

6 ο Μαθητικό Συνέδριο Πληροφορικής Ελληνικό Κολλέγιο Θεσσαλονίκης 6 ο Μαθητικό Συνέδριο Πληροφορικής Ελληνικό Κολλέγιο Θεσσαλονίκης Εργασία με θέμα : «Δημιουργία διαδραστικού χάρτη με τα μνημεία παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς της ΟΥΝΕΣΚΟ στη Θεσσαλονίκη» Η Αφόρμηση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΑΠΟΤΥΠΩΣΗΣ ΕΞΕΛΙΞΗΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΔΟΥ ΔΡΑΣΕΩΝ (ΕΩΣ 31.12.2013)

ΠΙΝΑΚΑΣ ΑΠΟΤΥΠΩΣΗΣ ΕΞΕΛΙΞΗΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΔΟΥ ΔΡΑΣΕΩΝ (ΕΩΣ 31.12.2013) ΠΙΝΑΚΑΣ ΑΠΟΤΥΠΩΣΗΣ ΕΞΕΛΙΞΗΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΔΟΥ ΔΡΑΣΕΩΝ (ΕΩΣ 31.12.2013) A/A ΔΡΑΣΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΔΡΑΣΗΣ ΤΙΤΛΟΣ ΔΡΑΣΗΣ/ ΥΠΟΔΡΑΣΗΣ ΠΡΟΪΟΝΤΑ 1 319- ΜΕΛΕΤΕΣ ΔΡΑΣΗ 1 ΜΕΛΕΤΗ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5, επιλέγοντας τη σωστή απάντηση από τις αντίστοιχες φράσεις α, β, γ:

Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5, επιλέγοντας τη σωστή απάντηση από τις αντίστοιχες φράσεις α, β, γ: ΜΑΘΗΜΑ 18 Ο ΟΙ ΑΓΙΕΣ ΕΙΚΟΝΕΣ Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5, επιλέγοντας τη σωστή απάντηση από τις αντίστοιχες φράσεις α, β, γ: 1. Η αποκατάσταση της προσκύνησης των εικόνων

Διαβάστε περισσότερα

Αναφορά Εργαστηριακής Δοκιμής

Αναφορά Εργαστηριακής Δοκιμής Τ.Ε.Ι. ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΞΥΛΟΥ & ΕΠΙΠΛΟΥ Γρίβα 11, Τ.Κ. 43100, Καρδίτσα T: 24410 79.206 (εσ. 112), www.wfdt.teilar.gr ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΑΥΤΟΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ

ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΑΥΤΟΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ 1 ο ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΤΡΙΠΟΛΗΣ ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΑΥΤΟΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ Α. Διαδικασίες Υλοποίησης 1. Ανάπτυξη Διαδικασιών ΑΕΕ Καταγράφονται στοιχεία για τις διαδικασίες τις οποίες ανέπτυξε το σχολείο κατά τη διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Ταυτοποίηση υλικών στρώµατος επιζωγράφησης σε εικόνα πριν από τη συντήρηση

Ταυτοποίηση υλικών στρώµατος επιζωγράφησης σε εικόνα πριν από τη συντήρηση Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης ιπλωµατικό Πρόγραµµα Μεταπτυχιακών Σπουδών Προστασίας, Συντήρησης και Αποκατάστασης Μνηµείων Πολιτισµού Κατεύθυνση Β : Προστασία Συντήρηση και Αποκατάσταση Έργων

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΣΚΕΔΑΣΜΟΣ ΤΟ Η/Μ ΦΑΣΜΑ

ΔΙΑΣΚΕΔΑΣΜΟΣ ΤΟ Η/Μ ΦΑΣΜΑ ΔΙΑΣΚΕΔΑΣΜΟΣ ΤΟ Η/Μ ΦΑΣΜΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΑΣΙΣΜΕΝΗ ΣΤΗΝ ΥΛΗ ΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΚΔΟΣΗ 1 ΣΥΓΓΡΑΦΗ : Χ. ΦΑΝΙΔΗΣ -CDFAN@SCH.GR ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΣΜΥΡΝΗΣ 1 ΔΙΑΣΚΕΔΑΣΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης)

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Το μάθημα απευθύνεται σε μαθητές με ειδικό ενδιαφέρον για το ΣΧΕΔΙΟ (Ελεύθερο και Προοπτικό) και που ενδέχεται

Διαβάστε περισσότερα

SUPER THERM ΘΕΩΡΙΑ ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ

SUPER THERM ΘΕΩΡΙΑ ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ Αυτό το σεμινάριο έχει απλώς ως στόχο να δώσει μερικά από τα βασικά της Θερμοδυναμικής, και πως σχετίζεται με τη μόνωση και με τη μόνωση με κεραμικά επιχρίσματα. Η θερμότητα μεταφέρεται με τους παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ Οι θρησκευτικές εικόνες ως μέσον έκφρασης του θρησκευτικού συναισθήματος 9ο Δημοτικό Σχολείο Μυτιλήνης Τάξη: ΣΤ 1 Σχολικό έτος: 2006 07 Υπεύθυνη δασκάλα: Σπανού Σοφία «Όταν πρόκειται να αρχίσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ολογραφία. Ιστορία, χρήση και µέλλον της ολογραφίας

Ολογραφία. Ιστορία, χρήση και µέλλον της ολογραφίας Ολογραφία Ιστορία, χρήση και µέλλον της ολογραφίας Σπουδαστική Οµάδα: Κότσιαρη Αγγελική Μαϊµάρης Ανδρέας Μπουγουλιά Ειρήνη Παπαβασιλείου Ζέτα Σφύρα Κατερίνα Φωτογραφία-Ολογραφία : δύο απόψεις του ίδιου

Διαβάστε περισσότερα

Αναλογικά & Ψηφιακά Κυκλώματα ιαφάνειες Μαθήματος ρ. Μηχ. Μαραβελάκης Εμ.

Αναλογικά & Ψηφιακά Κυκλώματα ιαφάνειες Μαθήματος ρ. Μηχ. Μαραβελάκης Εμ. ίοδος LED Αναλογικά & Ψηφιακά Κυκλώματα ιαφάνειες Μαθήματος ρ. Μηχ. Μαραβελάκης Εμ. ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ Εργαστήριο Σχεδιομελέτης & Κατεργασιών Μάθημα 4 ίοδος LED 1 ίοδος LED ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ Εργαστήριο Σχεδιομελέτης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΧΑΛΚΙ ΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΧΑΛΚΙ ΑΣ Ενεργειακές µετρήσεις σε κτήρια, κέλυφος Χρήση θερµοκάµερας, διαπίστωση και προσδιορισµός απωλειών από θερµογέφυρες. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΧΑΛΚΙ ΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΑΣ Ενεργειακές Μετρήσεις σε

Διαβάστε περισσότερα

Επιστηµονικός και Πολιτιστικός Οργανισµός των Ηνωµένων Εθνών. Πρόγραµµα Ηνωµένων Σχολείων για την Προώθηση της Παγκόσµιας Εκπαίδευσης.

Επιστηµονικός και Πολιτιστικός Οργανισµός των Ηνωµένων Εθνών. Πρόγραµµα Ηνωµένων Σχολείων για την Προώθηση της Παγκόσµιας Εκπαίδευσης. Επιστηµονικός και Πολιτιστικός Οργανισµός των Ηνωµένων Εθνών. Πρόγραµµα Ηνωµένων Σχολείων για την Προώθηση της Παγκόσµιας Εκπαίδευσης. Έκθεση για την Εκπαιδευτική Επίσκεψη στον Ναό του Επίκουρου Απόλλωνα

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΓΓΕΛΟΥ ΜΙΧΑΗΛ ΣΤΟΝ ΠΕΔΟΥΛΑ Η εκκλησία του Αρχαγγέλου Μιχαήλ που χτίστηκε πριν το 1474 είναι μονόκλιτη, ξυλόστεγη με νάρθηκα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΑΤΤΙΚΗΣ ΔΗΜΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ-ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΑΤΤΙΚΗΣ ΔΗΜΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ-ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Τεχνική Έκθεση 2. Ενδεικτικός Προϋπολογισμός 3. Τεχνικές Προδιαγραφές Ελληνικό-Αργυρούπολη Ιανουάριος ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ Η παρούσα αφορά την προμήθεια για την κάλυψη των αναγκών του Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία για το μάθημα της Τεχνολογίας

Εργασία για το μάθημα της Τεχνολογίας Εργασία για το μάθημα της Τεχνολογίας Τίτλος : Πως η εξέλιξη της τεχνολογίας έχει επηρεάσει την φωτογραφική τέχνη Ευγενία Μαρή Α2 Απρίλιος 2010 Εισαγωγή στο θέμα Ρόλος Φωτογραφίας ανά τους αιώνες. Έργο

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογία Φωτισμού και Σύνδεση με την Παραγωγή

Τεχνολογία Φωτισμού και Σύνδεση με την Παραγωγή Τεχνολογία Φωτισμού και Σύνδεση με την Παραγωγή ΤΟΜΟΣ Γ Δρ. Λάμπρος Δούλος Ορθολογική Σχεδίαση Εγκαταστάσεων Φωτισμού και Εξοικονόμηση Ενέργειας Το έργο υλοποιείται στο πλαίσιο του υποέργου 2 με τίτλο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΥ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΥ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΟΛΟΓΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ «ΚΕΙΜΕΝΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ»

ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΥ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΥ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΟΛΟΓΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ «ΚΕΙΜΕΝΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ» ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΥ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΥ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΟΛΟΓΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ «ΚΕΙΜΕΝΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ» ΑΘΗΝΑ 2009 1 ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (Σύμφωνα με τα άρθρα του Καταστατικού της Ελληνικής

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ Χ ΑΝΑΤΟΜΙΚΟ ΘΕΜΑ ΕΝΙΣΧΥΤΙΚΕΣ ΠΙΝΑΚΙΔΕΣ ΦΙΛΜ ΧΗΜΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ Χ ΑΝΑΤΟΜΙΚΟ ΘΕΜΑ ΕΝΙΣΧΥΤΙΚΕΣ ΠΙΝΑΚΙΔΕΣ ΦΙΛΜ ΧΗΜΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ Χ ΑΝΑΤΟΜΙΚΟ ΘΕΜΑ ΕΝΙΣΧΥΤΙΚΕΣ ΠΙΝΑΚΙΔΕΣ ΦΙΛΜ ΧΗΜΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ Η ακτινοβολία χ που εξέρχεται από το σώμα, αλληλεπιδρά με το φθορίζον στρώμα της ΕΠ, μετατρέπεται

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΕΦΑΝΙΑ ΒΕΛΔΕΜΙΡΗ. 2/5/1973 Αθ. Διάκου 7-9, Άγιος Παύλος, Θεσσαλονίκη

ΣΤΕΦΑΝΙΑ ΒΕΛΔΕΜΙΡΗ. 2/5/1973 Αθ. Διάκου 7-9, Άγιος Παύλος, Θεσσαλονίκη ΣΤΕΦΑΝΙΑ ΒΕΛΔΕΜΙΡΗ 2/5/1973 Αθ. Διάκου 7-9, Άγιος Παύλος, Θεσσαλονίκη 2310247570-6978 315324 info@stefanieveldemiri.com Η επαγγελματική εξειδίκευση της Στεφανίας Βελδεμίρη που αφορά τη συντήρηση αρχαιολογικών

Διαβάστε περισσότερα

Υποέργο: 2 Τίτλος: «Δημιουργία και Αξιολόγηση Εικονικού Χώρου Εργαστηριών Ηλεκτρονικής» Επιστημονικός Υπεύθυνος: ΠΑΝΕΤΣΟΣ ΣΠΥΡΟΣ

Υποέργο: 2 Τίτλος: «Δημιουργία και Αξιολόγηση Εικονικού Χώρου Εργαστηριών Ηλεκτρονικής» Επιστημονικός Υπεύθυνος: ΠΑΝΕΤΣΟΣ ΣΠΥΡΟΣ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ (Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.) «Αρχιμήδης ΙΙΙ Ενίσχυση Ερευνητικών ομάδων στην Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.» Υποέργο: 2 Τίτλος: «Δημιουργία και Αξιολόγηση Εικονικού Χώρου Εργαστηριών

Διαβάστε περισσότερα

Κρίσεις Συνέχειες - Ασυνέχειες στην Εξέλιξη του Πολιτισμού του Ελλαδικού Χώρου

Κρίσεις Συνέχειες - Ασυνέχειες στην Εξέλιξη του Πολιτισμού του Ελλαδικού Χώρου Ευρωπαϊκές Ημέρες Πολιτιστικής Κληρονομιάς 2012 «Ευρώπη μια Κοινή Κληρονομιά» 28-30 Σεπτεμβρίου 2012 Υλικός & Άυλος Πολιτισμός : Κρίσεις - Συνέχειες και Ασυνέχειες ΗΜΕΡΙΔΑ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ποδράσηη Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ

ποδράσηη Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 ποδράσηη 5 Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης 7ο Γυμνάσιο Αθηνών Η καθημερινή ζωή και το ένδυμα στην αρχαία Ελλάδα -

Διαβάστε περισσότερα

Πάρης Αναγνωστόπουλος

Πάρης Αναγνωστόπουλος Η σχολή FOCUS ιδρύθηκε το 1985. Αφιερωμένη αποκλειστικά στη φωτογραφική εκπαίδευση εφαρμόζει από την αρχή ένα τριετές πρόγραμμα σπουδών. Από το 1993 περιλαμβάνει στο πρόγραμμα της νέα μέσα όπως το βίντεο,

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για την εργασία στα πλαίσια του

Οδηγίες για την εργασία στα πλαίσια του Αποκατάσταση Οδηγίες για την εργασία στα πλαίσια του μαθήματος ΓΙΑ ΤΟ ΤΕΥΧΟΣ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΑΣ ΕΞΩΦΥΛΛΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ /ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΤΡΙΚΑΛΩΝ ΤΜΗΜΑ: ΘΕΜΑ: «Αποκατάσταση κτιρίου

Διαβάστε περισσότερα

Mουσειοσκευή «Ζωγραφίζω το δέντρο» Το µάθηµα των εικαστικών ως µέσο περιβαλλοντικής εκπαίδευσης

Mουσειοσκευή «Ζωγραφίζω το δέντρο» Το µάθηµα των εικαστικών ως µέσο περιβαλλοντικής εκπαίδευσης Mουσειοσκευή «Ζωγραφίζω το δέντρο» Το µάθηµα των εικαστικών ως µέσο περιβαλλοντικής εκπαίδευσης Ελένη - Φαίη Σταµάτη ιευθύντρια Μουσείου Ελληνικής Παιδικής Τέχνης email: contact@childrensartmuseum.gr ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Διαβάστε περισσότερα

Δx

Δx Ποια είναι η ελάχιστη αβεβαιότητα της ταχύτητας ενός φορτηγού μάζας 2 τόνων που περιμένει σε ένα κόκκινο φανάρι (η η μέγιστη δυνατή ταχύτητά του) όταν η θέση του μετράται με αβεβαιότητα 1 x 10-10 m. Δx

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ στο µάθηµα Γενικής Παιδείας.

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ στο µάθηµα Γενικής Παιδείας. ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ στο µάθηµα Γενικής Παιδείας ιστορία νεότερη και σύγχρονη ΑΘΗΝΑ 2000 Οµάδα Σύνταξης Συντονιστής:

Διαβάστε περισσότερα

Εικόνα. Τεχνολογία Πολυμέσων και Πολυμεσικές Επικοινωνίες 05-1

Εικόνα. Τεχνολογία Πολυμέσων και Πολυμεσικές Επικοινωνίες 05-1 Εικόνα Εισαγωγή Ψηφιακή αναπαράσταση Κωδικοποίηση των χρωμάτων Συσκευές εισόδου και εξόδου Βάθος χρώματος και ανάλυση Συμβολική αναπαράσταση Μετάδοση εικόνας Σύνθεση εικόνας Ανάλυση εικόνας Τεχνολογία

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

Η προληπτική συντήρηση

Η προληπτική συντήρηση ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΟΥΣΕΙΩΝ/ΤΜΗΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Μάθε περισσότερα... Προληπτική

Διαβάστε περισσότερα

Άγιος Ιωάννης Πρόδρομος - Κυνηγός (Καθολικό ομωνύμου Ι. Μονής)

Άγιος Ιωάννης Πρόδρομος - Κυνηγός (Καθολικό ομωνύμου Ι. Μονής) Δημοτ. Διαμέρισμα Περιοχή Παρεκκλήσιo Ανάβυσσος Ανάβυσσος Άρτεμις Άρτεμις Άγιος Παντελεήμων Άγιος Νικόλαος Άγιος Ιωάννης Πρόδρομος Άγιος Σπυρίδων και Άγιος Παντελεήμων Γέρακας Κοιμητήριο Άγιος Γεώργιος

Διαβάστε περισσότερα

δ. εξαρτάται µόνο από το υλικό του οπτικού µέσου. Μονάδες 4

δ. εξαρτάται µόνο από το υλικό του οπτικού µέσου. Μονάδες 4 ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 7 ΙΟΥΛΙΟΥ 2003 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΕΞΙ (6) ΘΕΜΑ 1ο Στις ερωτήσεις 1-5 να

Διαβάστε περισσότερα

Μετρήσεις Διατάξεων Laser Ανιχνευτές Σύμφωνης Ακτινοβολίας. Ιωάννης Καγκλής Φυσικός Ιατρικής Ακτινοφυσικός

Μετρήσεις Διατάξεων Laser Ανιχνευτές Σύμφωνης Ακτινοβολίας. Ιωάννης Καγκλής Φυσικός Ιατρικής Ακτινοφυσικός Μετρήσεις Διατάξεων Laser Ανιχνευτές Σύμφωνης Ακτινοβολίας Ιωάννης Καγκλής Φυσικός Ιατρικής Ακτινοφυσικός Maximum Permissible Exposure (MPE) - Nominal Hazard Zone (NHZ) Μέγιστη Επιτρεπτή Έκθεση (MPE) Το

Διαβάστε περισσότερα

Πρόσκληση απασχόλησης στο έργο ''Πανδέκτης: Ψηφιακός θησαυρός πρωτογενών τεκµηρίων ελληνικής ιστορίας και πολιτισµού''

Πρόσκληση απασχόλησης στο έργο ''Πανδέκτης: Ψηφιακός θησαυρός πρωτογενών τεκµηρίων ελληνικής ιστορίας και πολιτισµού'' Πρόσκληση απασχόλησης στο έργο ''Πανδέκτης: Ψηφιακός θησαυρός πρωτογενών τεκµηρίων ελληνικής ιστορίας και πολιτισµού'' Οι παρακάτω προσκλήσεις εντάσσονται στο Έργο «ΠΑΝ ΕΚΤΗΣ- Ψηφιακός Θησαυρός Πρωτογενών

Διαβάστε περισσότερα

Τομέας Εφαρμοσμένων τεχνών

Τομέας Εφαρμοσμένων τεχνών Τομέας Εφαρμοσμένων τεχνών Ειδικότητα Γραφικών Τεχνών 5 ο Σ.Ε.Κ. Γ Αθήνας Εφαρμοσμένες Τέχνες Το σύνολο των δραστηριοτήτων όπου συναντώνται οι τομείς: των καλών τεχνών (εικαστικός), του σχεδιασμού, της

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΥ ΔΙΑΔΙΔΕΤΑΙ ΤΟ ΦΩΣ

ΠΟΥ ΔΙΑΔΙΔΕΤΑΙ ΤΟ ΦΩΣ 1 ΦΩΣ Στο μικρόκοσμο θεωρούμε ότι το φως έχει δυο μορφές. Άλλοτε το αντιμετωπίζουμε με τη μορφή σωματιδίων που ονομάζουμε φωτόνια. Τα φωτόνια δεν έχουν μάζα αλλά μόνον ενέργεια. Άλλοτε πάλι αντιμετωπίζουμε

Διαβάστε περισσότερα

Απορρόφηση φωτός: Προσδιορισμός του συντελεστή απορρόφησης διαφανών υλικών

Απορρόφηση φωτός: Προσδιορισμός του συντελεστή απορρόφησης διαφανών υλικών O11 Απορρόφηση φωτός: Προσδιορισμός του συντελεστή απορρόφησης διαφανών υλικών 1. Σκοπός Η εργαστηριακή αυτή άσκηση αποσκοπεί α) στη μελέτη του φαινομένου της εξασθένησης φωτός καθώς διέρχεται μέσα από

Διαβάστε περισσότερα

Ψηφιοποίηση και Ψηφιακή Επεξεργασία Εικόνας

Ψηφιοποίηση και Ψηφιακή Επεξεργασία Εικόνας Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ιονίων Νήσων Ψηφιοποίηση και Ψηφιακή Επεξεργασία Εικόνας Ενότητα 3: Υλοποίηση Ψηφιοποίησης, Τρισδιάσταση Ψηφιοποίηση, Ψηφιοποίηση ήχου και video Το περιεχόμενο του μαθήματος

Διαβάστε περισσότερα