ΜΕΛΕΤΗ ΚΑΤΑΛΛΗΛΟΤΗΤΑΣ ΑΝΘΡΑΚΙΚΩΝ ΠΕΤΡΩΜΑΤΩΝ ΤΟΥ Ν. ΗΛΕΙΑΣ ΓΙΑ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥΣ ΣΕ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΜΕΛΕΤΗ ΚΑΤΑΛΛΗΛΟΤΗΤΑΣ ΑΝΘΡΑΚΙΚΩΝ ΠΕΤΡΩΜΑΤΩΝ ΤΟΥ Ν. ΗΛΕΙΑΣ ΓΙΑ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥΣ ΣΕ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ «ΓΕΩΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ» ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΟΡΥΚΤΕΣ ΠΡΩΤΕΣ ΥΛΕΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΜΕΛΕΤΗ ΚΑΤΑΛΛΗΛΟΤΗΤΑΣ ΑΝΘΡΑΚΙΚΩΝ ΠΕΤΡΩΜΑΤΩΝ ΤΟΥ Ν. ΗΛΕΙΑΣ ΓΙΑ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥΣ ΣΕ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΧΑΡΙΚΛΕΙΑ Σ. ΤΥΡΟ ΗΜΟΥ ΠΑΤΡΑ 2009

2 Περιεχόµενα Πρόλογος Εισαγωγή Ασβεστολιθικά πετρώµατα Προέλευση ανθρακικών πετρωµάτων Χηµική προέλευση Βιογενής προέλευση Χαρακτηριστικά ασβεστολιθικών πετρωµάτων Περιβαλλοντικές χρήσεις ασβεστολιθικών πετρωµάτων Γενικά Χηµική καθαρότητα και ορυκτολογία Βελτιωτικά εδαφών Φαρµακευτικές εφαρµογές Παραγωγή ασβέστου Επεξεργασία πόσιµου νερού Συµπλήρωµα ζωικών τροφών Βιοµηχανία λιπασµάτων Επεξεργασία αστικών και βιοµηχανικών λυµάτων-όξινων νερών Αποθείωση καυσαερίων Εφαρµογές στη µεταλλουργία ιαδοχικά συστήµατα αλακλικότητας (SAPS) Ανοιχτά ασβεστολιθικά κανάλια Ανοξικοί ασβεστολιθικοί οχετοί Πηγάδια παράκαµψης ιεργασία πυρολουσίτη Σκοπός της µελέτης Γεωγραφική θέση-γεωµορφολογία-γενικά στοιχεία Νοµού Ηλείας Γεωλογική δοµή Νοµού Ηλείας Ιόνια Ζώνη Παλαιογραφική και τεκτοορογενετική εξέλιξη της Ιόνιας ζώνης Ζώνη Γαβρόβου-Τρίπολης Τεκτονική εξέλιξη της ζώνης Γαβρόβου-Τρίπολης Ζώνη Ωλονού-Πίνδου Τεκτονική εξέλιξη της ζώνης Ωλονού-Πίνδου Τεκτονική Νοµού Ηλείας Περιγραφή ειγµάτων Πετρογραφία Ταξινόµηση ανθρακικών πετρωµάτων Πορώδες Τύποι πορώδους Μακροσκοπική µελέτη Μικροσκοπική µελέτη Βιοσπαρίτες Σπαρίτες ισµικρίτες και απολιθωµατοφόροι µικρίτες Αραιοί βιοµικρίτες και στοιβαγµένοι βιοµικρίτεςµικρίτες Ενδοµικρίτες είγµα ΗΛ Φυσικές ιδιότητες

3 5.1 Γενικά Περιεχόµενη υγρασία και υδαταποροφητικότητα Φαινόµενο βάρος Απόλυτο Ειδικό βάρος Όγκος κενών Πορώδες Χρώµα Χηµικές ιδιότητες ph Οργανικό υλικό (οργανικός άνθρακας) και αδιάλυτο υπόλειµµα Οργανικό υλικό (οργανικός άνθρακας) Αδιάλυτο υπόλειµµα Περιθλασιµετρία ακτίνων-χ Γεωχηµεία Κύρια στοιχεία Ιχνοστοιχεία Σπάνιες γαίες Γεωχηµικά διαγράµµατα Συγκριτική περιγραφή εργαστηριακών αποτελεσµάτων Συζήτηση-Συµπεράσµατα

4 Πρόλογος Η εργασία αυτή εκπονήθηκε στα πλαίσια του µεταπτυχιακού διπλώµατος ειδίκευσης «Γεωεπιστήµες και Περιβάλλον» του τµήµατος Γεωλογίας του Πανεπιστηµίου Πατρών στην κατεύθυνση Ορυκτές Πρώτες Ύλες και Περιβάλλον, υπό την καθοδήγηση του Επίκουρου Καθηγητή του τοµέα Ορυκτών Πρώτων Υλών, του τµήµατος Γεωλογίας, του Πανεπιστηµίου Πατρών, κ. Β. Τσικούρα. Σκοπός της εργασίας αυτής είναι η µελέτη ανθρακικών πετρωµάτων του Νοµού Ηλείας προκειµένου να εξαχθούν συµπεράσµατα σχετικά µε την καταλληλότητα των υλικών αυτών για περιβαλλοντικές εφαρµογές. Θα ήθελα να εκφράσω τις θερµές µου ευχαριστίες στη υποψήφια διδάκτορα του Πανεπιστηµίου Πατρών Τσένη Ξανθή η οποία µε την τη γνώση της και τις πολύτιµες συµβουλές της συνέβαλε ουσιαστικά στην εκπόνηση αυτής της εργασίας. Είναι απαραίτητο να αναφέρω ότι διέθεσε σηµαντικά στοιχεία που συλλέχθηκαν κατά την υπαίθρια εργασία της στα πλαίσια της διδακτορικής της διατριβής. Τα στοιχεία αυτά συντέλεσαν στην ολοκλήρωση και την πληρότητα της διατριβής αυτής. Πολλές ευχαριστίες αξίζουν επίσης στην υποψήφια διδάκτορα του Πανεπιστηµίου Πατρών Κουτσοπούλου Ελένη για την πολύτιµη βοήθειά της και για την χρήσιµη ανταλλαγή απόψεων. 4

5 1. Εισαγωγή 1.1 Ασβεστολιθικά πετρώµατα Τα ανθρακικά πετρώµατα ανήκουν στην κατηγορία των ιζηµατογενών πετρωµάτων. Τα πιο διαδεδοµένα µέλη είναι η κρητίδα, ο ασβεστόλιθος και το µάρµαρο. Η προέλευσή τους µπορεί να είναι χηµική αλλά και βιογενής. Αποτελούν το 25% του συνόλου των ιζηµατογενών πετρωµάτων και η ηλικία τους φτάνει µέχρι 2,7 δισεκατοµµύρια χρόνια. Έχουν χρώµα συνήθως τεφρό, αλλά ακόµη και λευκό, καστανό, ερυθρό, υποκύανο ή µαύρο. Τα κυριότερα χαρακτηριστικά τους γνωρίσµατα είναι: Οι κόκκοι τους κατανέµονται σε δύο µεγέθη: µέγεθος άµµου µέχρι µεσόκοκκης ιλύος και µέγεθος λεπτόκκοκης ιλύος µέχρι αργίλου. Τα περισσότερα ανθρακικά πετρώµατα αποτελούνται από κόκκους ασβεστίτη µεγέθους άµµου µέχρι µεσόκκοκης ιλύος. Η συνεισφορά των λειψάνων των οργανισµών στο σχηµατισµό αυτών των πετρωµάτων. Η απόθεση και ο σχηµατισµός των ανθρακικών πετρωµάτων σε ρηχά νερά. Ο διαφορετικός ρυθµός ιζηµατογένεσης υλικών µε σχηµατισµό παχιών ή λεπτών ανθρακικών στρωµάτων Προέλευση ανθρακικών πετρωµάτων Χηµική προέλευση Τα χηµικά ιζήµατα προέρχονται από την καθίζηση αποσαθρωµένου υλικού που βρίσκεται διαλυµένο στο διαλυτικό µέσο (συνήθως γλυκό ή θαλασσινό νερό), σε συνδυασµό µε την εξάτµιση του διαλυτικού µέσου. Η ιζηµατογένεση (καθίζηση) του υλικού γίνεται δυνατή λόγω αλλαγής συνθηκών διαλυτότητας (θερµοκρασία νερού, πίεση, περιεκτικότητα σε CO 2, ph κλπ). Τα χηµικά ιζήµατα είναι δηλαδή καθαρά προϊόντα επενέργειας χηµικών παραγόντων. Κατά τη χηµική αποσάθρωση παρατηρείται το φαινόµενο της διάλυσης προϋπαρχόντων ορυκτών και πετρωµάτων κάτω από την επίδραση διαφόρων οξέων. Η πιο χαρακτηριστική περίπτωση χηµικής αποσάθρωσης µε διάλυση είναι αυτή του ανθρακικού ασβεστίου, το οποίο διαλύεται εύκολα στο νερό παρουσία CO 2, κατά την αντίδραση: 5

6 CaCO 3 + H2O + CO 2 Ca(HCO 3 ) 2 Αποτέλεσµα της διεργασίας αυτής είναι η διάλυση του στερεού ανθρακικού ασβεστίου και η εν συνεχεία µεταφορά του υπό µορφή διαλυµένου διανθρακικού ασβεστίου σε διάφορες ιζηµατογενείς λεκάνες. Το φαινόµενο αυτό είναι δυνατόν να πραγµατοποιηθεί και αντίστροφα (αµφίδροµη αντίδραση). Κάτω από ειδικές συνθήκες µπορεί το διαλυµένο διανθρακικό ασβέστιο να µεταπέσει πάλι σε ουδέτερο στερεό ανθρακικό ασβέστιο, το οποίο στη συνέχεια καθιζάνει στον πυθµένα της ιζηµατογενούς λεκάνης. Έχουµε δηλαδή, λόγω κυρίως της ελάττωση του CO 2, διαταραχή της σταθεράς ισορροπίας της αντίδρασης µε αποτέλεσµα η αντίδραση της πιο πάνω εξίσωσης να βαδίζει τώρα από το δεξιό σκέλος προς το αριστερό. Στη διαδικασία αυτή στηρίζεται ο σχηµατισµός των χηµικών ανθρακικών πετρωµάτων. Πετρογραφικοί τύποι ανθρακικών πετρωµάτων χηµικής προέλευσης είναι: ο τραβερτίνης, ο ασβεστολιθικός τόφφος, ο ασβεστολιθικός όνυχας, ο ασβεστολιθικός ωόλιθος, ο λιθογραφικός ασβεστόλιθος, ο σταλακτίτης και σταλαγµίτης, ο αραγωνίτης και ο δολοµίτης Βιογενής προέλευση Τα βιογενή πετρώµατα σχηµατίζονται ύστερα από την επίδραση βιοµηχανικών και βιοχηµικών διεργασιών. Οι διεργασίες αυτές οφείλονται στη δράση του βιόκοσµου που ζει και πεθαίνει συνήθως µέσα στο νερό. Ο οργανικός κόσµος δηλαδή, ζωικός και φυτικός, συµµετέχει στη γένεση και εµφάνιση των πετρωµάτων της οµάδας αυτής. Λείψανα από τους οργανισµούς µπορεί να διατηρούνται µέσα στις µάζες των ιζηµάτων ή να αφήνουν ίχνη τους ή ακόµα εξαιτίας της εντονότερης επεξεργασίας τους να µην διακρίνεται κανένα ίχνος τους. Η επενέργεια του οργανικού κόσµου κατά τον σχηµατισµό των βιοχηµικών ιζηµάτων είναι πολλαπλή. Έτσι ο οργανικός κόσµος παραλαµβάνει διάφορες ανόργανες ουσίες από το άµεσο περιβάλλον του για τον σχηµατισµό κελυφών, οστράκων, σκελετών κλπ. Μετά το θάνατο τους τα λείψανα αποτίθενται, συγκεντρώνονται και αποτελούν υλικά συστατικά των πετρωµάτων. Ορισµένα φύκη παίρνουν από το περιβάλλον το απαραίτητο για αυτά CO 2 και έτσι συντελούν στην καθίζηση του CaCO 3 µε την µεταβολή του Ca(HCO 3 ) 2 σε ουδέτερο CaCO 3. Η καθίζηση αυτή δεν προκαλείται από χηµικά αίτια, αλλά συντελείται µε την παρεµβολή του οργανικού κόσµου. Κατά τον εµπλουτισµό των οργανικών λειψάνων 6

7 σχηµατίζονται εξαιτίας της σήψης τους διάφορα αµµωνιακά άλατα, τα οποία είναι δυνατό να προκαλέσουν αναγωγικά φαινόµενα. Επειδή στον πυθµένα των θαλασσών, λιµνών κλπ συγκεντρώνονται τα θειικά άλατα ως χηµικά ιζήµατα, είναι δυνατή η µετατροπή τους σε ανθρακικά µε την επίδραση µικροοργανισµών που προκαλούν φαινόµενα αποθείωσης: (NH 4 ) 2 CO 3 + CaSO 4 CaCO 3 + (NH 4 ) 2 SO 4 Τα ασβεστολιθικής σύστασης ανθρακικά βιοχηµικά ιζήµατα αποτελούν το µεγαλύτερο µέρος της οµάδας αυτής, ενώ πολύ σπάνια συναντάµε ανθρακικά βιοχηµικά ιζήµατα δολοµιτικής σύστασης δεδοµένου ότι από τους οργανισµούς δεν παραλαµβάνεται δολοµιτικό υλικό, αλλά κυρίως ασβεστολιθικό. Οι οργανογενείς ασβεστόλιθοι παρουσιάζουν µεγάλη εξάπλωση. Πετρογραφικοί τύποι ανθρακικών πετρωµάτων βιογενούς προέλευσης είναι: η ασβεστολιθικής ιλύς, η κρητίδα, ο απολιθωµατοφόρος ασβεστόλιθος, ο ραουβάκης και η µάργα Χαρακτηριστικά ασβεστολιθικών πετρωµάτων Οι ασβεστόλιθοι έχουν χρώµα συνήθως τεφρό, εµφανίζονται όµως και µε ποικίλα άλλα χρώµατα. Περιέχουν κατά κύριο λόγω ασβεστίτη. Συνηθισµένα συστατικά τους σε πολύ µικρές αναλογίες είναι επίσης ο δολοµίτης, χαλαζίας ή χαλκηδόνιος, άστριοι, αργιλικά ορυκτά, σιδηρίτης και σιδηροπυρίτης. Οι ασβεστόλιθοι σχηµατίζονται από οργανικές ή ανόργανες διεργασίες και µπορεί να είναι χηµικοί ή βιογενείς, κλαστικοί, κρυσταλλικοί ή ανακρυσταλλωµένοι. Αρκετοί είναι σε υψηλό βαθµό απολιθωµατοφόροι. Είναι τα κοινότερα και πιο διαδεδοµένα ανθρακικά πετρώµατα µε ιδιαίτερη αξία για στρωµατογραφικούς προσδιορισµούς, εξαιτίας των ποικίλων απολιθωµάτων που περιέχουν. Έχουν µεγάλο πορώδες και διαπερατότητα. Όλες οι πρόσφατες εµφανίσεις ασβεστολιθικών πετρωµάτων στερούνται σχεδόν κλαστικών και πυριτικών κόκκων. Τα ανθρακικά θραύσµατα είναι πολύ µαλακά σε σύγκριση µε το χαλαζία σε σηµαντικά ποσά. Επίσης, επειδή τα περισσότερα ανθρακικά θραύσµατα είναι άµεσα ή έµµεσα το αποτέλεσµα οργανικών διεργασιών, η εισροή κλαστικών πυριτικών υλικών περιορίζει δραστικά την οργανική παραγωγή και έτσι ελαττώνει το βαθµό σχηµατισµού ασβεστολιθικών πετρωµάτων. 7

8 Ο ασβεστόλιθος κατηγοριοποιείται ανάλογα µε το περιεχόµενό του σε MgCO 3 σε: Ca-ασβεστόλιθος (µε <5% MgCO 3 ), Mg- ασβεστόλιθος (µε 5-35% MgCO 3 ) και δολοµιτικός ασβεστόλιθος (µε 35-45% MgCO 3 ). Στην Εικόνα 1 παρουσιάζονται σε τριγωνικό διάγραµµα οι πετρωγραφικοί τύποι ασβεστολιθικών και δολοµιτικών πετρωµάτων κατά Harben, Στη φύση βρίσκονται πολύ τύποι ασβεστολιθικών και δολοµιτικών πετρωµάτων που ανάλογα µε το περιεχόµενό τους σε SiΟ 2 (χαλαζία και χαλκιδόνιο), δολοµίτη και ασβεστίτη χαρακτηρίζονται διαφορετικά. Οι πιο διαδεδοµένες ποικιλίες των ασβεστολιθικών πετρωµάτων περιγράφονται στη συνέχεια στο υποκεφάλαιο Εικόνα 1 Πετρογραφικοί τύποι ασβεστολιθικών και δολοµιτικών πετρωµάτων (Harben, 2002) 1. ολοµίτης, 2. Ασβεστιτικός δολοµίτης, 3. Μαγνησιούχος ασβεστόλιθος, 4. Ασβεστόλιθος, 5. ολοµίτης που περιέχει 5-15% SiΟ 2, 6. Ασβεστιτικός δολοµίτης που περιέχει 5-15% SiΟ 2, 7. Μαγνησιούχος ασβεστόλιθος που περιέχει 5-15% SiΟ 2, 8. Ασβεστόλιθος που περιέχει 5-15% SiΟ 2, 9. Πυριτιούχος δολοµίτης (15-50% SiΟ 2 ), 10. Πυριτιούχος ασβεστιτικός δολοµίτης (15-50% SiΟ 2 ), 11. Πυριτιούχος µαγνησιούχος ασβεστόλιθος (15-50% SiΟ 2 ), 12. Πυριτιούχος ασβεστόλιθος (15-20% SiΟ 2 ), 13. Κερατόλιθοι ή χαλαζίτες. 1.2 Περιβαλλοντικές χρήσεις ασβεστολιθικών πετρωµάτων Γενικά Με τον όρο βιοµηχανικά ορυκτά και πετρώµατα εννοούµε εκείνα τα ορυκτά και πετρώµατα που χρησιµοποιούνται επεξεργασµένα ή όχι, ως πρώτες ύλες ή ως πρόσθετα ή ως δοµικά υλικά. Τέτοια υλικά θεωρούνται και τα ανθρακικά πετρώµατα, ιζηµατογενούς ή µεταµορφικής προέλευσης. Οι αυξηµένες απαιτήσεις για καλύτερο τρόπο διαβίωσης έχουν αυξήσει τις ανάγκες για χρήση από τον άνθρωπο διαρκώς και νέων ορυκτών πρώτων υλών που µπορεί να βρίσκονται σε αποµακρυσµένα σηµεία από την περιοχή κατανάλωσης. Για τα περισσότερα βιοµηχανικά ορυκτά και 8

9 πετρώµατα η µεταφορά τους σε µεγάλες αποστάσεις δεν αντέχει το οικονοµικό κόστος για αυτό περιορίζονται σε τοπική χρήση. Τα ανθρακικά πετρώµατα βρίσκουν σήµερα πολλές εφαρµογές και συγκαταλέγονται µεταξύ των 30 σπουδαιότερων πρώτων υλών. Σε ότι αφορά την παγκόσµια σειρά κατάταξης ανάλογα µε την αξία τους οι βιοµηχανικοί ασβεστόλιθοι για όλες τις βιοµηχανικές εφαρµογές, εκτός της βιοµηχανίας τσιµέντου, κατέχουν την 11 η θέση. Για τη βιοµηχανία τσιµέντου όµως κατέχουν την 5 η θέση. Ποιοτικά κατατάσσονται αντίστοιχα στην 11 η και 7 η θέση (Lutting, 1980). Προϊόντα ασβεστόλιθου παράγονται σχεδόν σε κάθε χώρα. Στις ΗΠΑ >70% του συνόλου των θρυµµατισµένων πετρωµάτων είναι ανθρακικά µε αναλογίες 1 δισ. τόνοι ασβεστόλιθοι, 100 εκατ. τόνοι δολοµίτες, 10 εκατ. τόνοι µάρµαρα, 4 εκατ. τόνοι µάργες και 2 εκατ. τόνοι όστρακα. Ασβέστης παράγεται σε περισσότερες από 70 χώρες µε επικεφαλής την Κίνα και τις ΗΠΑ µε 35% του συνόλου. Τα παγκόσµια αποθέµατα ανθρακικών πετρωµάτων κατάλληλων για παραγωγή αδρανών είναι τεράστια. Όµως υψηλής καθαρότητας ασβεστόλιθοι και δολοµίτες κατάλληλοι για ειδικές χρήσεις, περιορίζονται σε ορισµένες περιοχές. Οι µεγαλύτερες ποσότητες των κυρίων προϊόντων των ανθρακικών πετρωµάτων (αδρανή, τσιµέντο, ασβέστης) διαθέτονται στις ποικίλες κατασκευές (κατοικίες, δρόµοι, άλλα τεχνικά έργα), που εξαρτώνται από το εθνικό προϊόν, την ανάπτυξη του πληθυσµού και τους προϋπολογισµούς των κυβερνητικών δαπανών. Η κατανάλωση πυρίµαχων και ευτηκτικών υλικών στηρίζεται στη δραστηριότητα των µεταλλουργικών βιοµηχανιών, στις τεχνολογικές αλλαγές, στη µεγαλύτερη χρήση φυσικών ή επεξεργασµένων υλικών και στον ανταγωνισµό άλλων προϊόντων. Μετά την εξόρυξη των βιοµηχανικών ορυκτών και πετρωµάτων και πριν από τη χρήση τους, πολύ σηµαντική θεωρείται η βελτίωση τους. Οι τεχνικές που χρησιµοποιούνται είναι ο θρυµµατισµός, το πλύσιµο, το κοσκίνισµα, η επίπλευση, η αεροταξινόµηση κ.α. Οι µέθοδοι εµπλουτισµού είναι ίδιες όπως και στα µεταλλεύµατα (χειροδιαλογή, επίπλευση, υδροµηχανικές µέθοδοι κ.α.). Τα περισσότερα όµως βιοµηχανικά ορυκτά ή πετρώµατα επεξεργάζονται χωρίς να προηγηθεί εµπλουτισµός τους. Οι πιο συνηθισµένες µέθοδοι επεξεργασίας είναι η θραύση, η κονιοποίηση, η λειοτρίβηση, η ξήρανση, η χηµική επεξεργασία, φρύξη κ.α. Στον Πίνακα 1 παρατίθενται οι κύριες ποιοτικές απαιτήσεις για χρήση των αναθρακικών πετρωµάτων µε βάση το µέγεθος τεµαχιδίων, τη χηµική σύσταση (κ.β.%) και τις τιµές των φυσικοµηχανικών ιδιοτήτων τους κατά Power 1985, Oates 1998 & Harben

10 Πίνακας 1 Κύριες ποιοτικές απαιτήσεις για χρήση των ανθρακικών πετρωµάτων µε βάση το µέγεθος τεµαχιδίων, τη χηµική σύσταση (κ.β.%) και τις τιµές των φυσικοµηχανικών ιδιοτήτων τους (Power 1985, Oates 1998 & Harben 2002) ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΚΥΡΙΕΣ ΠΟΙΟΤΙΚΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΑΝΘΡΑΚΙΚΩΝ ΠΕΤΡΩΜΑΤΩΝ Λίθοι δόµησης/τεχνικών έργων Παραγωγή αδρανών Παραγωγή ασβέστου Βελτιωτικά εδαφών Τσιµεντοβιοµηχανία Βιοµηχανία λιπασµάτων Μεταλλουργία Κατεργασία σακχαρότευτλων Περιβαλλοντικές χρήσεις και αποθείωση καπνοδόχων Συµπληρώµατα ζωοτροφών Παραγωγή υαλοπινάκων Παραγωγή φιαλών Χαρτοβιοµηχανία Βιοµηχανία ελαστικών Παραγωγή ασβεστοκαρβιδίου Μέγεθος τεµαχιδίων >30cm Μέγεθος τεµαχιδίων =1-200mm Μέγεθος τεµαχιδίων <40mm, >95%CaCO 3, <1%SiO 2 Μέγεθος τεµαχιδίων, <5mm%MgO >65% CaCO 3 <4%MgO, <1,5%Α.Υ., <0,1%F, <0,5% (P+Zn+Pb), <3% L.O.I. Μέγεθος τεµαχιδίων = 0,2-2mm, >60%CaCO 3, 5-20%MgO Μέγεθος τεµαχιδίων <30mm, >97% CaCO 3, <3% (SiO 2 +Al 2 O 3 +FeO+MnO), <0,02% P, <0,1% S >95% CaCO 3, <0,5% SiO 2 Μέγεθος τεµαχιδίων <0,1mm, >95% CaCO 3, 2% SiO 2, 1-2% MgO, 1% Al 2 O 3, 1% Fe 2 O 3, 0.02% MnO, 1000ppm Cl >98% CaCO 3, 0 SiO 2, 0 Al 2 O 3, 0 (As+F+Hg+Pb+Η.Μ.) Μεγ. τεµαχ. CaO MgO Al 2 O 3 Fe 2 O 3 SO 3 Α.Υ C Υγρασ. % % % % % % % % Ασβεστ. 1-5mm >55 <0.8 <0.35 <0.08 <0.05 <0.6 <0.1 <0.05 ολοµ. 1-5mm >30 >21.5 <0.40 <0.25 <0.20 <0.6 <0.4 <0.05 Μέγεθος τεµαχιδίων = 1-5mm, <0.1% Fe2O3, <0.001% Cr2O3, <0.1% υγρασία Μέγεθος κόκκων <10µm, 95-97% CaCO 3, >90% λευκότητα, <35mg αποξεστικότητα, <30ml/100g απορροφητικότητα ελαίου Μέγεθος κόκκων <10µm, >98% CaCO 3, 0.03% (Na 2 O+K2O), <0.02% MnO, <0.005% CuO, <0.2% L.O.I. >97% CaCO 3, <1.2% SiO 2, <0.5% (Al 2 O 3 +Fe 2 O 3 ), <0.5% MgO, <0.004% P, S=ίχνη Φαρµακευτική >98% CaCO 3, <1% (Mg+αλκάλεα), <0,05% Fe, <0.002% Η.Μ., <0,0005% F, <3 ppm As, <3ppm Pb, <0.5 ppm Hg, <0.2% Α.Υ. Α.Υ. = αδιάλυτο υπόλειµµα, Η.Μ. = βαρέα µέταλλα, L.O.I. = απώλεια πύρωσης

11 1.2.2 Χηµική καθαρότητα και ορυκτολογία Για τις περισσότερες χρήσεις των ασβεστόλιθων, η χηµική καθαρότητα είναι το κύριο χαρακτηριστικό. Υψηλή ή πολύ υψηλή καθαρότητα (Πίνακας 2) απαιτείται για τις περισσότερες εφαρµογές. Πίνακας 2: Κατηγορίες ασβεστόλιθων βάσει το ποσοστό CaCO 3 (Cox et al. 1977) ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ CaCO 3 % Πολύ υψηλής καθαρότητας >98,5 Υψηλής καθαρότητας 97-98,5 Μέσης καθαρότητας 93,5-97,0 Χαµηλής καθαρότητας 85-93,5 Μη καθαροί <85,0 Οι κυριότεροι τύποι προσµίξεων που απαντούν συχνά στους ασβεστόλιθους, την κρητίδα, τα µάρµαρα και τους καρµπονατίτες απεικονίζονται στον Πίνακα 3 (Scott et al. 1983). Γενικά οι συνήθεις προσµίξεις είναι δολοµίτης, άργιλοι, χαλαζίας, φθορίτης, βαρύτης, σιδηροπυρίτης και λιγότερο σουλφίδια όπως σφαλερίτης, ορυκτά σιδήρου και οξείδια του µαγγανίου. Η χηµική σύσταση ενός ασβεστόλιθoυ εξαρτάται από το περιβάλλον απόθεσης, και εποµένως από τη φύση των αλλοχηµικών συστατικών και του συνδετικού υλικού τους και γενικά από τις συνθήκες διαγένεσης κάτω από τις οποίες δηµιουργήθηκε ο ασβεστόλιθος. Η ποιότητα πολλών ασβεστόλιθων, (π.χ. Λιθανθρακοφόροι ασβεστόλιθοι, Υorkshire, UK) υπoβαθµίζεται τοπικά από σχηµατισµό ορυκτών και δολοµιτίωση (Hull & Thomas, 1974). Μερικές φορές στα πρώτα στάδια της διαγένεσης, η ποιότητα του ασβεστόλιθου µπορεί να χειροτερεύσει σε µεγάλη κλίµακα από την επίδραση ρευστών που διαπερνούν περιοχές πλούσιες σε διαφορετικά ορυκτά, όπως ηφαιστειακά πετρώµατα. Κατά συνέπεια αναµένεται σε τέτοιους ασβεστόλιθους να περιέχονται µια σειρά από ορυκτά τα οποία δεν υπάρχουν όταν οι ασβεστόλιθοι αποτίθενται κάτω από κανονικές συνθήκες. Στον Πίνακα 3 περιγράφονται οι προσµίξεις που µπορεί να βρεθούν στους ασβεστόλιθους, τα µάρµαρα και καπµπονατίτες.

12 Πίνακας 3: Προσµίξεις που µπορεί να βρεθούν στους ασβεστόλιθους, τα µάρµαρα και καρµπονατίτες. ΣΤΟΙΧΕΙΑ 1 ΟΡΥΚΤΑ 2 Ιζηµατογενείς ασβεστόλιθοι Si,Mg,Al,Fe,Na,K,Sr, P,Mn F,Cl Αργιλικά ορυκτά (καολινίτης, σµεκτίτης, ιλλίτης ),χαλαζίας, δολοµίτης, σιδηρίτης, υδροξείδια σιδήρου, σιδηροπυρίτης, φθορίτης, οργανικό υλικό, φωσφορικά ( δόντια ψαριών και κόκαλα), οξείδια µαγγανίου, γύψος, ανκερίτης, βαρίτης, µαρκασίτης, και σελεστίτης Μάρµαρο Όπως τα παραπάνω Χαλαζίας, δολοµίτης, σιδηρίτης, σιδηροπυρίτης ανκερίτης, άστριοι, χλωρίτης, µαρµαρυγίες, τρεµολίτης βολλαστονίτης, διοψίδιος, κεροστίλβη, αιµατίτης, γραφίτης Καρµπονατίτες Όπως τα παραπάνω Απατίτης, δολοµίτης, σιδηρίτης, ανκερίτης,, άστριοι, µαρµαρυγίες, αιµατίτης, νεφελίνης, αµφίβολοι, φθορίτης, ζιρκόνιο, σουλφίδια 1. Τοξικά ιχνοστοιχεία (όπως As, Sb, Ba,Cd, Cr, Zn, Pb), πρέπει να είναι κάτω από συγκεκριµένα όρια, όταν το πέτρωµα πρόκειται να χρησιµοποιηθεί στη φαρµακοποιία, στις ζωοτροφές, και σαν πληρωτικό υλικό στα πλαστικά παιχνίδια. 2. Ο καλύτερος τρόπος προσδιορισµού των µη ανθρακικών αδιάλυτων ορυκτών είναι η εξέταση του αδιάλυτου υπόλοιπου µε περιθλασιµετρία ακτίνων Χ, και µε µικροσκόπιο Βελτιωτικά εδαφών Τα κύρια θρεπτικά συστατικά που προσθέτονται στα εδάφη ή στα φυτά χωρίζονται σε τρεις κατηγορίες (Κατερινόπουλος & Σταµατάκης, 1995): Πρωτεύοντα συστατικά όπως : Άζωτο, φωσφόρος και κάλιο ευτερεύοντα συστατικά όπως: Ασβέστιο, µαγνήσιο και θείο Ιχνοστοιχεία όπως: βόριο, µαγγάνιο, σίδηρος, χαλκός, ψευδάργυρος, χλώριο κ.α. 12

13 Η οξύτητα των εδαφών είναι ένας περιοριστικός παράγοντας στην ανάπτυξη των φυτών. ηµιουργείται από όξινα µητρικά υλικά µε µικρές ποσότητες βασικών κατιόντων ή από την αποµάκρυνση αυτών µε έκπλυση ή απορρόφηση από τα φυτά, καθώς και από τη συνεχή χρησιµοποίηση αζωτούχων λιπασµάτων. Η οξύτητα των εδαφών οφείλεται στην τοξικότητα του Al, Mn, H ή άλλων ιόντων, στην έλλειψη Ca, Mg, P και Mo και στη διατάραξη των σχέσεων µεταξύ µετάλλων όπως Al-Fe, ενώ παρεµποδίζεται η ανάπτυξη ορισµένων µικροοργανισµών. Ένας τρόπος βελτίωσης των όξινων εδαφών είναι η πρακτική της ασβέστωσης, δηλαδή της προσθήκης υλικών που περιέχουν ενώσεις του Ca και Mg. Σπουδαίο ρόλο παίζει ο τρόπος, τα µέσα και η κατάλληλη εποχή διασκορπισµού του κονιοποιηµένου ασβεστολίθου στο έδαφος, το αναγκαίο βάθος διείσδυσης, ο χρόνος που µεσολαβεί µεταξύ δύο διασκορπισµών, οι ανάγκες κατά κατηγορία φυτών ή καρπών, ο τρόπος προσδιορισµού του ph των εδαφών κτλ. Σηµειώνεται ακόµη η µεγάλη σπουδαιότητα του µεγέθους των κόκκων. Κόκκοι ασβεστολίθου µεγέθους περίπου 0,2mm δρουν σε 2-4 εβδοµάδες, ενώ κόκκοι µεγέθους 2mm χρειάζονται 6-12 µήνες. Αυτό είναι ιδιαίτερα αισθητό στο δολοµιτικό ασβεστόλιθο που εξαιτίας του περιεχοµένου MgO αντιδρά βραδύτατα, όταν είναι σε µεγάλα τεµάχια (Ανανίας Ε. Τσιραµπίδης, 1996). Τα οφέλη από τη βελτίωση των εδαφών που έχουν τέτοιες ανάγκες είναι: Εξουδετέρωση της οξύτητας των όξινών εδαφών (το ph από 3,5-6 γίνεται 6-7) µε αντικατάσταση του Η + από Ca 2+ ή Mg 2+ που προκαλούν στο έδαφος µερικά αζωτούχα λιπάσµατα µε την πάροδο του χρόνου. Συνεχής λίπανση µε αυτά µπορεί να µειώσει το ph και κάτω από 3,5 ή και περισσότερο. Παροχή βασικών θρεπτικών ουσιών, ιδιαίτερα µε µερικά φυτά που απορροφούν µεγάλες ποσότητες Ca και Mg όπως π.χ. το τριφύλλι, το κρεµµύδι, το καλαµπόκι κ.α. Εδώ γίνεται εναλλαγή των ιόντων του Η+ στα όξινα εδάφη ή των ιόντων Κ + και Na + στα αλκαλικά, µε ιόντα Ca +2 και Mg +2. Αύξηση της απόδοσης των λιπασµάτων µε χρονικό περιορισµό της απόπλυσης των συστατικών τους στοιχείων. Εξασφάλιση πηγής άντλησης ιχνοστοιχείων που περιέχει συνήθως ο ασβεστόλιθος. Η σηµασία αυτών είναι ζωτική για την ανάπτυξη των φυτών και των καρπών. 13

14 Ενεργοποίηση µικροβιολογικών δραστηριοτήτων µε συνέπεια απελευθέρωση άλλων στοιχείων µεγάλης θρεπτικής αξίας. Αύξηση µικροοργανισµών ο ρόλος των οποίων είναι πολύ σηµαντικός για την γονιµότητα του εδάφους. ιευκόλυνση και επιτάχυνση της αποσύνθεσης των υπολειµµάτων της φυτικής ύλης. Βελτίωση της καλλιεργησιµότητας του εδάφους. Ο ασβεστόλιθος το κρατάει περισσότερο µαλακό και εύθρυπτο Φαρµακευτικές εφαρµογές Οι ασβεστόλιθοι µπορούν να χρησιµοποιηθούν ως πληρωτικό υλικό σε διάφορες φαρµακευτικές εφαρµογές όπως π.χ στην κατασκευή συµπληρωµάτων διατροφής αλλά και άλλων παρασκευασµάτων πλούσιων σε ασβέστιο για την αντιµετώπιση ασθενειών όπως η οστεοπόρωση. Το καταβυθιζόµενο λεπτοµερές ανθρακικό ασβέστιο (PCC 0,5-3µm) είναι εξαιρετικά δηµοφιλές σε φαρµακευτικές εφαρµογές, εξαιτίας των πολύ χαµηλών επιπέδων ιχνοµετάλλων που περιέχει Παραγωγή ασβέστου Μία από τις σηµαντικότερες από άποψη περιβαλλοντικής εφαρµογής χηµική ιδιότητα των ασβεστολίθων (υψηλής καθαρότητας >95%) είναι η θερµική τους αποσύνθεση και η µετατροπή τους σε άσβεστο (CaO) και CO 2. η αντίδραση αυτή συµβαίνει σε πολύ υψηλές θερµοκρασίες (>900 o C) και καλείται ασβεστοποίηση. Η άσβεστος αντιδρά ραγδαία µε το νερό απελευθερώνοντας θερµότητα και δίνει υδράσβεστο (Ca(HO) 2 ). Καθορισµένη χηµικά µε µοριακά βάρη η αντίδραση ασβεστοποίησης, για ανθρακικά πετρώµατα υψηλής περιεκτικότητας σε ανθρακικό ασβέστιο δίνεται παρακάτω: CaCΟ 3 (100) + θερµότητα CaO (56) + CΟ 2 (44) Η άσβεστος αντιδρά ραγδαία µε το νερό, απελευθερώνοντας θερµότητα και δίνει υδράσβεστο, [Ca(OH) 2 ]. Η ενυδάτωση της ασβέστου είναι µια αµφίδροµη αντίδραση που περιγράφεται από την ακόλουθη χηµική εξίσωση: CaO + H 2 O Ca (OH) 2 + θερµότητα 14

15 Υπάρχουν ωστόσο και οι µορφές της ασβέστου που προκύπτουν από την κατεργασία δολοµιτκών ασβεστολίθων. Αυτές περιλαµβάνουν τη δολοµιτική άσβεστο (CaO MgO), την δολοµιτική υδράσβεστο τύπου Ν [Ca(OH) 2 MgO] και S [Ca(OH)2 Mg(OH)2] (Boynton, 1980). Σε µεγαλύτερη κλίµακα όµως χρησιµοποιείται η κατεργασία ασβεστολιθικών κυρίως πετρωµάτων (Miller 2002). Η πύρωση ασβεστολιθικών πετρωµάτων πολύ υψηλής καθαρότητας (µε περιεκτικότητα σε ανθρακικό ασβέστιο πάνω από 98.5%), έχει ως αποτέλεσµα την παραγωγή υψηλού-ca ασβέστου. ιάκριση γίνεται επίσης και όταν το προϊόν προέρχεται από την πύρωση της ασβεστολιθικής πρώτης ύλης σε υψηλές ή χαµηλές θερµοκρασίες. Στην πρώτη περίπτωση (έψηση σε υψηλές θερµοκρασίας) η παραγόµενη άσβεστος χαρακτηρίζεται από υψηλή πυκνότητα και χαµηλή δραστικότητα, ενώ στη δεύτερη από υψηλό πορώδες και υψηλή δραστικότητα (Triantafyllou et al. 2003, Καντηράνης 2001). Ο ρόλος του οργανικού υλικού ενός ασβεστολιθικού πετρώµατος κατά τη διεργασία της ασβεστοποίησης του είναι πολύ σηµαντικός. Σύµφωνα µε τον Boyton (1980) το οργανικό υλικό καίγεται σε χαµηλές θερµοκρασίες κατά την ασβεστοποίηση µε αποτέλεσµα να δηµιουργούνται στη θέση του διάσπαρτες µικροοπές οι οποίες αποτελούν τις διόδους εισόδου της θερµότητας στα εσωτερικότερα σηµεία ενός ασβεστολιθικού θραύσµατος, αλλά και τις διόδους εξόδου ενός µέρους του CO 2 που παράγεται από τη διάσπαση του CaCO 3. Οι οµαλές αυτές συνθήκες ασβεστοποίησης θα οδηγήσουν σύµφωνα µε τον Oates (1998) στην παραγωγή µίας ήπια ψηµένης µε υψηλή δραστικότητα άσβεστο. Οι Καντηράνης et al (1999) µελετώντας το ρόλο της οργανικής ύλης των ανθρακικών πετρωµάτων στη δραστικότητα της παραγόµενης ασβέστου αναφέρουν ότι κατά την ασβεστοποίηση ενός πετρώµατος µε 0,8% οργανική ύλη παράγεται µία άσβεστος που είναι κατά 4,9 ποσοστιαίες µονάδες δραστικότερη από αυτή που παράγεται από ένα πέτρωµα µε ανάλογα χαρακτηριστικά που έχει όµως 0,09% οργανική ύλη. Ο ρόλος των µη ανθρακικών ορυκτών στη διεργασία της ασβεστοποίησης είναι διπλός, θετικός και αρνητικός. Θετικός εφόσον ένα µέρος αυτών των ορυκτών διασπώνται σε χαµηλές θερµοκρασίες (π.χ. αργιλοπυριτικά ορυκτά) και επηρεάζουν την ασβεστοποίηση µε τρόπο ανάλογο µε την επίδραση που έχει η οργανική ύλη. Επίσης όσα από αυτά είναι ένυδρα διοχετεύουν µία ποσότητα υδρατµών στο σύστηµα η οποία σύµφωνα µε τους Boyton (1980), Moller & Stark (1989) και Oates 15

16 (1998) οδηγεί σε επιτάχυνση της διεργασίας της ασβεστοποίησης. Σύµφωνα µε τους Deer et al. (1962 & 1996) οι µαρµαρυγίες µπορεί να διατηρηθούν σε θερµοκρασίες µέχρι 1000 ο C περίπου. Άλλα ορυκτά όπως χλωρίτης, σµεκτίτης, καολινίτης κ.α. καταστρέφονται σε πολύ χαµηλότερες θερµοκρασίες. Ο ρόλος των µη ανθρακικών ορυκτών είναι αρνητικός, επειδή η άσβεστος (CaO) που παράγεται κατά τη διάσπαση του CaCO 3 είναι εξαιρετικά δραστική και αντιδρά µε τα ξένα ορυκτά τα οποία υπάρχουν διάσπαρτα στη µάζα των ασβεστολίθων σχηµατίζοντας ασβεστοπυρτικά ορυκτά. Η κατανάλωση CaO για το σχηµατισµό νέων ορυκτολογικών φάσεων έχει ως αποτέλεσµα την ελάττωση του περιεχόµενου CaO σε µία παραγόµενη άσβεστο και συνεπώς υποβιβάζεται η ποιότητά της. Σύµφωνα µε τον Boyton (1980) οι προσµίξεις ενός ασβεστόλιθου διπλασιάζονται αφού αυτός ασβεστοποιηθεί, ενώ η περιεκτικότητα µιας ασβέστου σε CaO µειώνεται περίπου κατά τέσσερις φορές εξαιτίας του σχηµατισµού νέων φάσεων. Έτσι π.χ. για αδιάλυτο υπόλειµµα 1,0% θα υπάρχει µία µέση απώλεια ενεργού CaO περίπου 4%. Τόσο η άσβεστος όσο και η υδράσβεστος έχουν πολύ σηµαντικές περιβαλλοντικές εφαρµογές οι οποίες αναλύονται στα επόµενα κεφάλαια Επεξεργασία πόσιµου νερού (Αποσκλήρυνση-Μικροβιολογικός καθαρισµός) Μία µέθοδος αποσκλήρυνσης και µικροβιολογικού καθαρισµού του πόσιµου νερού είναι µε χρήση ασβέστου. Η ποιότητα του νερού που προορίζεται για ύδρευση επηρεάζεται κυρίως από δυο παράγοντες. Την σκληρότητα και την παρουσία παθογόνων µικροοργανισµών. Η σκληρότητα διακρίνεται σε παροδική και µόνιµη. Η παροδική σκληρότητα οφείλεται στα όξινα ανθρακικά άλατα του ασβεστίου [Ca(HCO 3 ) 2 ] και του µαγνησίου [Mg(HCO 3 ) 2 ]. Η διαδικασία της αποµάκρυνσης της σκληρότητας από το νερό ονοµάζεται αποσκλήρυνση του νερού. Η σκληρότητα εκφράζεται µε βάση την αντιστοιχία σε ανθρακικό ασβέστιο, των περιεχοµένων αλάτων ασβεστίου και µαγνησίου. Αυτό σηµαίνει ότι αρχικά βρίσκεται η περιεκτικότητα του νερού σε ιόντα ασβεστίου (Ca+) και µαγνησίου (Mg+) και κατόπιν υπολογίζεται, ποια ποσότητα ανθρακικού ασβεστίου αντιστοιχεί στις ποσότητες που υπολογίστηκαν (Montgomery, 1985). Στην αποσκλήρυνση του νερού η λειτουργία της ασβέστου έγκειται στην αποµάκρυνση της παροδικής σκληρότητας. Όταν υφίσταται µόνο παροδική 16

17 σκληρότητα, τότε η άσβεστος χρησιµοποιείται από µόνη της. Ωστόσο, συνήθως είναι παρούσα και η µόνιµη σκληρότητα και σε αυτές τις περιπτώσεις ενδείκνυται η διαδικασία αποσκλήρυνσης µε τη χρήση ασβέστου και ανθρακικού νατρίου. Το ανθρακικό νάτριο χρησιµοποιείται για την αποµάκρυνση της µόνιµης σκληρότητας. Αξίζει να σηµειωθεί ότι σε πολλές εγκαταστάσεις το ανθρακικό νάτριο αντικαθίσταται από ζεόλιθο, αφού το ακατέργαστο υλικό που χρησιµοποιείται για την αναγέννηση του ζεόλιθου (αλάτι), είναι πιο οικονοµικό. Η διαδικασία αυτή συναντάται µε τον όρο «split lime zeolite treatment» (Boynton, 1980). Οι χηµικές αντιδράσεις που λαµβάνουν χώρα όταν προστίθεται άσβεστος σε νερά που χαρακτηρίζονται «σκληρά», είναι οι εξής: Ca(HCO 3 ) 2 + Ca(OH) 2 2CaCO 3 + 2H 2 O Mg(HCO 3 ) 2 + Ca(OH) 2 MgCO 3 + CaCO 3 + 2H 2 O Από την επεξεργασία του νερού µε άσβεστο, παράγονται µεγάλες ποσότητες ανθρακικού ασβεστίου το οποίο στη συνέχεια µπορεί να χρησιµοποιηθεί σε άλλες περιβαλλοντικές εφαρµογές (π.χ. βελτιωτικό εδαφών). Η ποσότητα προσθήκης ασβέστου στο νερό για τη διαδικασία της αποσκλήρυνσης κυµαίνεται µεταξύ mg/l, ταπεινώνοντας έτσι την ολική σκληρότητα σε επίπεδα που κυµαίνονται στα mg/l, εκφρασµένη σε συγκέντρωση CaCO 3. Προσθέτοντας περίσσεια ασβέστου σε δεξαµενές κατακράτησης για χρονικό διάστηµα από 24 έως 48 ώρες, είναι πιθανό, σε συνδυασµό µε την ελάττωση της σκληρότητας, να επιτύχουµε και τον καθαρισµό του νερού από διάφορα παθογόνα βακτήρια και ενώσεις. Έχει αποδειχθεί ότι η υψηλή τιµή του ph, περίπου 11+, που παράγεται από την προσθήκη ασβέστου θανατώνει τους περισσότερους τύπους βακτηρίων. Η προσθήκη ασβέστου µειώνει το παθογόνο µικροβιακό φορτίο τόσο µε τις υψηλές τιµές του ph που µπορούν να επιτευχθούν, όσο και µε την αύξηση της θερµοκρασίας που µπορεί να φτάσει µέχρι και τους 80 C, από τη σβέση της άνυδρης ασβέστου (Viero et al. 2002) Συµπλήρωµα ζωικών τροφών Ο σκελετός των ζώων αποτελείται σχεδόν αποκλειστικά από Ca και P. Καθαρός ασβεστόλιθος σε ανάµιξη µε φωσφορικό κάλιο και αλεσµένα οστά προστίθεται στις τροφές οικόσιτων ζώων. Το είδος της διατροφής αυτής συµβάλει στην υγιεινή διάπλαση του σκελετού και των ιστών των ζώων και στη γρηγορότερη ανάπτυξή 17

18 τους. Ασβεστόλιθος περιεκτικότητας 98-98,5% σε CaCO 3, δηλαδή εξαιρετικά καθαρός και σχεδόν απαλλαγµένος όχι µόνο από τοξικές ουσίες (As, F κ.α.) αλλά και από µη τοξικές (SiO 2, Al 2 O 3 κ.α.) και µε αυστηρές κοκκοµετρικές προδιαγραφές χρησιµοποιείται για τέτοιες χρήσεις. Ασβεστόλιθος χρησιµοποιείται επίσης ως µέσο πέψης των πουλερικών. Κονιοποιηµένος ασβεστόλιθος συνηθισµένης καθαρότητας και µε κόκκους µεγέθους <3mm διασκορπίζεται στους χώρους µαζί µε τις τροφές των πουλερικών διευκολύνοντας την πέψη τους. Επίσης δυναµώνει το κέλυφος των αυγών και αυξάνει την παραγωγή τους Άσβεστος που διασκορπίζεται στα δάπεδα των θαλάµων των πουλερικών εξουδετερώνει ορισµένες ασθένειες όπως κοκκιδίαση ή άλλες παρασιτικού χαρακτήρα. Επίσης εξουδετερώνει τη δυσοσµία, ελαττώνει τις µύγες και συγκρατεί το άζωτο της κοπριάς. Σηµαντικό περιβαλλοντικό όφελος είναι η µείωση τοξινών του κρέατος των ζώων που αποτελεί βασική τροφή του ανθρώπου Βιοµηχανία λιπασµάτων Ο δολοµίτης προστίθεται στα λιπάσµατα σε αναλογία µέχρι 13% και κοκκοµετρία 0,2-1mm. Παίζει το ρόλο πληρωτικού ή αραιωτικού υλικού. Επίσης συνεισφέρει το Ca και Mg και εξουδετερώνει στα λιπάσµατα τα (NH 4 )SO 4, NH 4 NO 3, τα υπερφωσφορικά και την ουρία που τείνουν να δηµιουργήσουν όξινο περιβάλλον. Καθαρός ασβεστόλιθος δεν προτείνεται για χρήση διότι µπορεί να απελευθερώσει NH 3 από το λίπασµα Επεξεργασία αστικών και βιοµηχανικών λυµάτων-όξινων νερών Τα νερά επηρεάζονται από ρύπους που καταλήγουν σε αυτά υπό µορφή απορριµµάτων ή λυµάτων, καθώς και από τους ατµοσφαιρικούς ρύπους που φτάνουν άµεσα ή έµµεσα σε αυτά. Έχουν δοκιµασθεί διάφορες τεχνικές, µε τις οποίες αντιµετωπίζεται ο καθαρισµός των λυµάτων. Οι τεχνικές αυτές στοχεύουν στην αποµάκρυνση των επιβαρυντικών και επιβλαβών στοιχείων, τα οποία διακρίνονται στις εξής κύριες οµάδες: αιωρούµενα στερεά, οργανικές ουσίες, φωσφορικές ενώσεις, ενώσεις του αζώτου, παθογόνοι µικροοργανισµοί, άλατα και βαρέα µέταλλα. Οι παράµετροι, που επιβαρύνουν και υποβαθµίζουν την ποιότητα του νερού των 18

19 αστικών λυµάτων, διαχωρίζονται σε φυσικές (οσµές, θολότητα κ.λ.π.), χηµικές (αζωτούχες µεγαλοµοριακές ενώσεις που εύκολα διασπώνται σε αµινοξέα, λιπαρά και αρωµατικά οξέα, H 2 S και ενώσεις θείου και φωσφόρου) και µικροβιολογικές (π.χ. σαλµονέλα, δονάκιο της χολέρας, διάφοροι ιοί όπως ηπατίτιδα, καθώς και εντερικά παράσιτα) (Tsimas et al. 1998). Ασβεστολιθικά πετρώµατα µεγάλης καθαρότητας (CaCO 3 >85%, Mg<5%) και απουσία άλλα µη ανθρακικά ορυκτά (π.χ. αργιλοπυριτικά, οξείδια και σουλφίδια σιδήρου) και τοποθετηµένος σε στρώµατα αποτελεί µέσο καθαρισµού βιοµηχανικών και αστικών λιµάτων. Τα βακτήρια που αναπτύσσονται στην επιφάνεια των τεµαχίων ασβεστολίθου µεγέθους 3-8cm εξουδετερώνουν τους µικροοργανισµούς των ακαθάρτων νερών. Τέτοια φίλτρα µπορούν να διατηρούνται ενεργά για πολλά χρόνια µε ελάχιστη αναπλήρωση υλικού. Η άσβεστος πολύ πριν την εξέλιξη των µεθόδων βιολογικής επεξεργασίας λυµάτων, χρησιµοποιείτο στην εξουδετέρωση της δυσοσµίας των λυµάτων. Για µακρύ χρονικό διάστηµα η χηµική επεξεργασία λυµάτων µε άσβεστο εφαρµόσθηκε ως µία αξιόπιστη εναλλακτική λύση του βιολογικού καθαρισµού. Η χρήση της ασβέστου είτε µε τη µορφή του οξειδίου, είτε του υδροξειδίου του ασβεστίου, επιφέρει σε όλα τα στάδια ενός βιολογικού καθαρισµού, τόσο πριν τη συµπύκνωση των υγρών λυµάτων όσο και στην παραγόµενη λάσπη, εντυπωσιακά αποτελέσµατα. Αυτό βασίζεται στη χηµική της συµπεριφορά και πιο συγκεκριµένα στο ότι αυτή (Boyd 1982): Συντελεί στην κατακρήµνιση πολλών ρύπων (όπως φωσφορικά άλατα και βαρέα µέταλλα), οι οποίοι συµπαρασύρονται µε τον τρόπο αυτό στη λάσπη. ρα ως ένα πολύ καλό κροκιδωτικό συντελώντας µε τον τρόπο αυτό στον εγκλωβισµό αιωρούµενων ρύπων προς ταχέως καθιζάνοντα στερεά, των οποίων η αποµάκρυνση είναι ευχερής. Παρέχει τη δυνατότητα ρυθµίσεως του ph. Εξουδετερώνει την οξύτητα των λυµάτων. Αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για τη µείωση της οσµής και των παθογόνων οργανισµών. Οι Schmid & McKinney (1985), εξήγαγαν το συµπέρασµα ότι µε την προσθήκη 150 mg CaO ανά λίτρο ανεπεξέργαστων λυµάτων, επιτυγχάνεται αποµάκρυνση 80% του φωσφόρου, 60% του BOD και 90% των αιωρούµενων στερεών. Ο κυριότερος 19

20 αντικειµενικός σκοπός της χηµικής επεξεργασίας των λυµάτων είναι η ανάγκη της απαλλαγής από τις φωσφορικές ενώσεις, ώστε να αποφευχθεί ο ευτροφισµός. Η αντίδραση, που δείχνει τη σχετική δράση της ασβέστου στα ακατέργαστα λύµατα, είναι η εξής: 5Ca H 2 PO OH - Ca 5 OH(PO 4 ) 3 + 6H 2 O Κατά τον πρωτογενή καθαρισµό και µε προσθήκη ασβέστου στα προσαγόµενα λύµατα για επίτευξη ph ίσο µε 10 τα BOD και COD δύνανται να µειωθούν κατά 60% σύµφωνα µε τον Bernhoff (1974), σε σχέση µε το 30-35% που µειώνονται, όταν χρησιµοποιηθούν άλλες τεχνικές. Εξάλλου, η προσθήκη ασβέστου αποκλειστικά ή σε συνδυασµό µε χλωριούχο σίδηρο καθιστά δυνατή την αφυδάτωση των πυκνόρρευστων ιλύων και υποβοηθείται µε τον τρόπο αυτό η διήθηση της λάσπης, που προκύπτει από την επεξεργασία των λυµάτων, ενώ παράλληλα παράγεται ένα προϊόν µε επαρκώς υψηλή περιεκτικότητα σε στερεά, ώστε να είναι δυνατή η µεταφορά τους σε σχετικά µεγάλες αποστάσεις για τελική διάθεση. Όσο αφορά τους παθογόνους µικροοργανισµούς που περιέχει η λάσπη, η επίδραση της χρήσης ασβέστου είναι θετική. Η αύξηση της θερµοκρασίας πάνω από 70 C ή/και η παράλληλη αύξηση του ph >12 που συνεπάγεται η χρήση ασβέστου, είναι δυνατόν να προκαλέσει σηµαντική καταστροφή παρασίτων. Ειδικότερα, οι Malone & Μay (1987) αναφέρουν ότι σε ph =12,5 χρησιµοποιώντας ως µέσο σταθεροποίησης της λάσπης άσβεστο, διαπίστωσαν καταστροφή του ανθεκτικού στο περιβάλλον κοπρανώδους προελεύσεως στρεπτόκοκκου. Υδράσβεστος µόνη ή σε ανάµιξη µε κονιοποιηµένο ασβεστόλιθο διασκορπίζεται στην επιφάνεια λιµνών ή ελών όπου τα νερά είναι στάσιµα και θολά και η ενάλια ζωή είναι φτωχή ή αδρανής εξαιτίας έντονης ανάπτυξης φυκών, αυξηµένης παρουσίας οξέων και αφθονίας φυτικής ουσίας που αποσυνθέτεται. Έτσι επιτυγχάνεται αύξηση του ph, εξουδετέρωση της οξύτητας του νερού και αύξηση της διαύγειάς του ώστε να µπορέσει να διεισδύσει το οξυγόνο του αέρα και το ηλιακό φως στη µάζα του. Τελικά επαναφέρεται η ενάλια ζωή στα φυσιολογικά επίπεδα Αποθείωση καυσαερίων Ένας σπουδαίος ρόλος της ασβέστου στην προστασία του περιβάλλοντος και πιο ειδικά στην ελάττωση της ατµοσφαιρικής ρύπανσης, είναι η δυνατότητα αποθείωσης αεριωδών εκποµπών που προέρχονται από την καύση γαιανθράκων, αλλά και 20

21 προϊόντων του πετρελαίου µε υψηλή περιεκτικότητα σε θείο. Η συµβολή της ασβέστου έγκειται στη δυνατότητα αποµάκρυνσης των επιβλαβών για το περιβάλλον όξινων αερίων του SO 2, αλλά και δευτερευόντως του HCl από τα αέρια των καπναγωγών. Στα πρώτα στάδια εφαρµογής της µεθόδου χρησιµοποιήθηκε λειοτριβηµένος ασβεστόλιθος. Η άσβεστος είναι ωστόσο χηµικά πιο ενεργή από τον ασβεστόλιθο και απαιτεί µικρότερο εξοπλισµό. Η αποτελεσµατικότητα της αποµάκρυνσης SO 2 χρησιµοποιώντας άσβεστο, κυµαίνεται µεταξύ 95 έως 99%, ενώ το ποσοστό αποµάκρυνσης των ρύπων χρησιµοποιώντας ασβεστόλιθο είναι σηµαντικά µικρότερο (Willis, 2002). Υπάρχουν δυο κύριες µέθοδοι για την αποθείωση των καπναερίων. Η άνυδρη και η ένυδρη. Η ένυδρη µέθοδος καθαρισµού είναι πιο διαδεδοµένη. Σε σύνολο 678 συστηµάτων αποθείωσης καπναερίων σε όλο τον κόσµο, το 79% αυτών χρησιµοποιούν την ένυδρη µέθοδο καθαρισµού µε άσβεστο. Το 18% των µονάδων λειτουργούν µε τη άνυδρη (ξηρή) µέθοδο καθαρισµού, και το υπόλοιπο µικρό ποσοστό χρησιµοποιεί άλλες διαδικασίες απορρόφησης των αερίων (IEA Coal Research, 1988). Στην ένυδρη τεχνική η αποθείωση επιτυγχάνεται µε την επαναλαµβανόµενη κυκλοφορία ενός υδαρούς διαλύµατος ασβέστου ή ασβεστόλιθου ή και των δύο µαζί, σε ένα πύργο (δοχείο σιλό) απορρόφησης, κάτι που έχει ως αποτέλεσµα την καλύτερη επαφή µε τα καπναέρια. Τα προς καθαρισµό αέρια εισχωρούν στη βάση του πύργου και κινούνται ανοδικά διαµέσου των σταγονιδίων του υδαρούς διαλύµατος που ψεκάζεται µέσα στον πύργο (Εικ. 2). Το SO 2 απορροφάται από το διάλυµα και στη συνέχεια κατακρηµνίζεται ως υγρό CaSO 3, ενώ το καθαρισµένο αέριο εξέρχεται από την κορυφή του πύργου. Το άλας αυτό µπορεί να µετατραπεί σε γύψο (CaSO 4 ), η οποία µπορεί ως παραπροϊόν της διαδικασίας, να χρησιµοποιηθεί στη τσιµεντοβιοµηχανία ή σε αγροτικές καλλιέργειες σαν βελτιωτικό του εδάφους. Στη τεχνική αυτή που χρησιµοποιείται κατά κύριο λόγο στην αποθείωση καυσίµων υψηλής περιεκτικότητας σε θείο, η άσβεστος ενισχύεται σε ένα ποσοστό 3 έως 5% και από δολοµιτική άσβεστο (MgO). Με τον τρόπο αυτό, αυξάνεται η αλκαλικότητα, άρα και η ικανότητα αποµάκρυνσης του SO 2. Υπάρχει µια διαµάχη ως προς την επιλογή της χρήσης ασβεστόλιθου ή ασβέστου στην τεχνική του ένυδρου καθαρισµού των καπναερίων. Η χαµηλότερη αξία του ασβεστόλιθου έναντι της ασβέστου αποτελεί ένα κριτήριο. Ωστόσο, ο κυριότερος λόγος για τη χρησιµοποίηση ασβεστόλιθου ως µέσο καθαρισµού είναι άλλος. Στα 21

22 συστήµατα αυτά η εισαγωγή αέρα στο διάλυµα µπορεί να οδηγήσει σε οξείδωση σε ποσοστό µέχρι και 100% του CaSO 3 σε CaSO 4. Με τον τρόπο αυτό αποφεύγεται σε µεγάλο ποσοστό η δηµιουργία επικαθήσεων αλάτων στα συστήµατα καθαρισµού και ταυτόχρονα παράγεται ένα οµοιογενές διάλυµα που αφυδατώνεται πιο εύκολα (Nolan, 2000). Η µέθοδος αυτή ονοµάζεται LSFO (Limestone Forced Oxidation). Από την άλλη πλευρά όµως η χρήση της ασβέστου παρουσιάζει µεγαλύτερα πλεονεκτήµατα. Τα συστήµατα αυτά, ειδικά µε τη χρήση και ποσοστού δολοµιτικής ασβέστου, (Magnesium Enhanced Lime Systems), επιτυγχάνουν αποθείωση των καπναερίων σε ποσοστό µέχρι και 98%, ακόµα και σε γαιάνθρακες που περιέχουν 3 έως 4% θείο. Με τη χρήση ασβεστόλιθου το ποσοστό αποθείωσης δε ξεπερνά το 95%. Επίσης, τόσο το µέγεθος του εξοπλισµού (πύργοι καθαρισµού Εικ. 3) όσο και της ποσότητας του προστιθέµενου διαλύµατος, είναι στην περίπτωση της ασβέστου πολύ µικρότερο. Τυπικά, αναφέρεται πως για ένα κυβικό µέτρο αερίου καταναλώνεται ποσότητα 3 µε 5 λίτρων διαλύµατος ασβέστου και 15 λίτρων διαλύµατος µε ασβεστόλιθο αντίστοιχα. Η σύγκριση είναι προφανής και αντισταθµίζει σε µεγάλο ποσοστό τη διαφορά τιµής µεταξύ των δυο προϊόντων. Επίσης, η κατανάλωση ενέργειας είναι πολύ µικρότερη στην περίπτωση της ασβέστου, αφού τα συστήµατα ασβέστου καταναλώνουν ποσοστό 0,8 1,3% από την παραγόµενη ενέργεια των ηλεκτρικών σταθµών, ενώ η χρήση ασβεστόλιθου απαιτεί κατανάλωση που φτάνει και 2,5%. Ακόµη και η γύψος που παράγεται από τις µονάδες που χρησιµοποιούν άσβεστο, είναι πιο καθαρή (σε ποσοστό 97 99%) από εκείνη που προκύπτει από τη χρήση ασβεστόλιθου. Γίνεται λοιπόν αντιληπτό, πως τα πλεονεκτήµατα αυτής της µεθόδου είναι πιο πολλά, αφού εξασφαλίζει µεγαλύτερη απόδοση άρα και πιο καθαρή ατµόσφαιρα σε περιοχές που είναι ήδη βεβαρηµένες. Σύµφωνα µε τους Boynton, 1980, Harben, 1992, Bourne, 1994, Kokal and Ranade, 1994 & Oates, 1998) κύριες προϋποθέσεις για την χρήση ανθρακικών πετρωµάτων για την αποθείωση καυσαερίων είναι Λευκότητα>80%, αδιάλυτο υπόλειµµα<1. 22

23 Εικόνα 2: Σχηµατική απόδοση διάταξης που περιλαµβάνει τα βασικά εξαρτήµατα από τα οποία απαρτίζεται ένας πύργος αποθείωσης καπναερίων (Nolan, 2000). Εικόνα 3: ιαστάσεις των πύργων καθαρισµού που χρησιµοποιούν άσβεστο και ασβεστόλιθο σε µια µονάδα παραγωγής ενέργειας (Nolan, 2000). 23

24 Εφαρµογές στη µεταλλουργία Η µεταλλευτική και η µεταλλουργική δραστηριότητα επιβαρύνουν σηµαντικά το περιβάλλον. Μία από τις πιο σηµαντικές επιπτώσεις των δραστηριοτήτων αυτών είναι η δηµιουργία όξινων αποβλήτων τα οποία ρυπαίνουν µεγάλες εκτάσεις εδαφών αλλά και επιφανειακών και υπόγειων υδατικών συστηµάτων. Η όξινη απορροή σχηµατίζεται από µία σειρά περίπλοκων γεωχηµικών και µικροβιακών αντιδράσεων και προκαλείται από τις µεταλλευτικές δραστηριότητες εξόρυξης λιγνίτη και πολυµεταλλικών θειούχων µεταλλευµάτων (γαληνίτητς PbS, σφαλερίτης ZnS, αρσενοπυρίτης FeAsS, σιδηροπυρίτης FeS 2, χαλκοπυρίτης CuFeS). Αυτές οι αντιδράσεις λαµβάνουν χώρα όταν το νερό έρχεται σε επαφή µε το σιδηροπυρίτη (σε συνδυασµό µε το οξυγόνο της ατµόσφαιρας) είτε σε εκµεταλλεύσεις σουλφιδίων ή ορυκτών ανθράκων είτε στα απορρίµµατα των µεταλλείων. Η όξινη απορροή χαρακτηρίζεται από εξαιρετικά χαµηλές τιµές ph (1,5-3,5) και υψηλές συγκεντρώσεις ιόντων βαρέων και τοξικών µετάλλων, όπως επίσης και θειϊκών ιόντων Η εξουδετέρωση, ή ουδετεροποίηση της όξινης απορροής έχει ως πρωταρχικό στόχο την αύξηση του ph, χρησιµοποιώντας µια αλκαλική ουσία. Ο ασβεστόλιθος αλλά και η άσβεστος µπορούν να χρησιµοποιηθούν για την ουδετεροποίηση του ph. Λύσεις στο πρόβληµα (που συνδέονται µε ασβεστολιθικά πετρώµατα) είναι ορισµένες τεχνικές που αφορούν συστήµατα τα οποία δεν επιβαρύνουν το περιβάλλον µε χηµικά και δεν απαιτούν υψηλά κόστη: ιαδοχικά συστήµατα αλακλικότητας (SAPS) Κατασκευάζεται µία δεξαµενή εντός της οποία συλλέγονται τα όξινα νερά. Η δεξαµενή αποτελείται από ένα οργανικό στρώµα που υπέρκειται ενός στρώµατος ασβεστολίθου και κάτω από αυτά υπάρχει µια σειρά σωληνώσεων. Η αλκαλικότητα του νερού αυξάνεται µέσω της διάλυσης του ασβεστολίθου και της βακτηριακής αναγωγής του S µέσω του οργανικού υλικού. Η µέθοδος αυτή χρησιµοποιείται σε συνδυασµό µε δεξαµενές οξείδωσης οι οποίες επιτρέπουν την καθίζηση των µετάλλων µετά το πέρασµα τους από το σύστηµα αυτό. Η µέθοδος αυτή είναι πολύ χρήσιµη για επεξεργασία νερών µε χαµηλό ph και µεγάλες συγκεντρώσεις µετάλλων Ανοιχτά ασβεστολιθικά κανάλια Υπάρχουν δύο µέθοδοι: 24

25 Προσθήκη µεγάλης ποσότητας ασβεστολίθου στα υπάρχοντα κανάλια ή χείµαρρους. Εκσκαφή και δηµιουργία ενός καναλιού εντός του οποίου προστίθεται ασβεστόλιθος. Και στις δύο περιπτώσεις χρησιµοποιείται ασβεστόλιθος µεγάλης καθαρότητας. Το νερό αντιδρά µε το ασβεστολιθικό υλικό και προκαλεί αύξηση του ph. Η µέθοδος αυτή λειτουργεί ικανοποιητικά σε νερά που περιέχουν µικρές ποσότητες διαλυµένων µετάλλων και χαµηλό ph. Αν το νερό περιέχει µεγάλη ποσότητα µετάλλων τότε το ασβεστολιθικό υλικό θα επικαλυφθεί µε αυτά και θα γίνει αναποτελεσµατικό Ανοξικοί ασβεστολιθικοί οχετοί Πρόκειται για θαµµένα στρώµατα µε ασβεστολιθικό υλικό που επιτρέπουν στο νερό να κυκλοφορεί µέσα από αυτά χωρίς να έρχεται σε επαφή µε το οξυγόνο. Απουσία του οξυγόνου τα διαλυµένα µέταλλα δεν οξειδώνονται και έτσι δεν γίνεται επικάλυψη των ασβεστολιθικών υλικών µε τα ιζήµατα αυτών. Όπως και στη µέθοδο των ανοιχτών καναλιών έτσι και σε αυτή αυξάνεται η αλκαλικότητα των νερών. Η µέθοδος αυτή χρησιµοποιείται σε συνδυασµό µε άλλες µεθόδους οι οποίες αποµακρύνουν µεγάλο µέρος των διαλυµένων µετάλλων από το νερό Πηγάδια παράκαµψης Προκαλείται εκτροπή των νερών από σωλήνες σε ένα πηγάδι στον πυθµένα του οποίου υπάρχει ασβεστολιθικό υλικό. Το νερό εισέρχεται µε ορµή εντός του πηγαδιού και έτσι αναµιγνύεται µε το ασβεστολιθικό υλικό. Με αυτό τον τρόπο το νερό αποκτά υψηλή αλκαλικότητα ιεργασία πυρολουσίτη Κατά τη διεργασία αυτή χρησιµοποιούνται ειδικά καλλιεργηµένα µικρόβια για την αποµάκρυνση του Fe, του Mn και του Al από τα µολυσµένα νερά. Υπάρχει ένα ρηχό στρώµα από ασβεστολιθικό υλικό το οποίο κατακλύζεται από νερό. Στη συνέχεια το σύστηµα εµβολιάζεται µε συγκεκριµένους συνδυασµούς µικροοργανισµών µέσω ειδικών αγωγών σε όλο το µήκος του ασβεστολιθικού υλικού. Αυτοί οι µικροοργανισµοί αναπτύσσονται στην επιφάνεια των ασβεστολιθικού υλικού και οξειδώνουν τα διαλυµένα µέταλλα ενώ παράλληλα χαράσσουν τον ασβεστόλιθο. Με 25

26 τον τρόπο αυτό δηµιουργούνται καινούριες επιφάνειες αντίδρασης που αυξάνουν την αλκαλικότητα του νερού. 1.3 Σκοπός της µελέτης Σκοπός της εργασίας αυτής είναι η µελέτη ανθρακικών πετρωµάτων του Νοµού Ηλείας προκειµένου να εξαχθούν συµπεράσµατα σχετικά µε την καταλληλότητα των υλικών αυτών για περιβαλλοντικές εφαρµογές. Η εργασία αυτή περιλαµβάνει αφενός γεωλογική, πετρογραφική, γεωχηµική έρευνα και αφετέρου προσδιορισµό και αξιολόγηση των δοκιµών των φυσικών ιδιοτήτων, του οργανικού υλικού και του αδιάλυτου υπολείµµατος των πετρωµάτων. Για την διερεύνηση της καταλληλότητάς τους στις διάφορες περιβαλλοντικές εφαρµογές, έγινε συνδυασµένη αξιολόγηση όλων των αποτελεσµάτων από αυτές τις µελέτες και δοκιµές. Τέλος πραγµατοποιήθηκε περιγραφή των περιβαλλοντικών εφαρµογών και εντοπισµός εκείνων των χαρακτηριστικών των υπό µελέτη ανθρακικών πετρωµάτων που τα καθιστούν κατάλληλα για την κάθε περιβαλλοντική εφαρµογή. 2. Γεωγραφική θέση-γεωµορφολογία-γενικά στοιχεία Νοµού Ηλείας Ο νοµός Ηλείας υπάγεται στην Περιφέρεια υτικής Ελλάδος. Έχει έκταση Km 2 και σύµφωνα µε την απογραφή της ΕΣΥΕ το 2001 έχει συνολικό πληθυσµό κατοίκους. Καταλαµβάνει το Β τµήµα της Πελοποννήσου (Εικ. 4) και συνορεύει ΒΑ µε το νοµό Αχαΐας, Ανατολικά και ΝΑ µε το νοµό Αρκαδίας, Νότια µε το νοµό Μεσσηνίας ενώ δυτικά βρέχεται από το Ιόνιο Πέλαγος. Η γεωµορφολογία του εδάφους προσδιορίζεται από πεδινές εκτάσεις που σχηµατίζουν την πεδιάδα της Ηλείας, τη µεγαλύτερη της Πελοποννήσου, που χωρίζεται σε τρία τµήµατα: της Μανωλάδας, της Αµαλιάδας και του Πύργου. Ενώ ορεινή είναι µόνο η επαρχία της Ολυµπίας. Ακόµα στη Ζαχάρω, στα Κρέστενα και στην Αγουλινίτσα σχηµατίζονται µικρές κοιλάδες. Συγκεκριµένα σύµφωνα µε την ΕΣΥΕ, επί της συνολικής έκτασης του νοµού η κατανοµή του σε κατηγορίες είναι ως εξής: στρέµµατα είναι πεδινά, 555 στρέµµατα είναι ηµιορεινά και 546 στρέµµατα είναι ορεινά. Μεταφράζοντας σε ποσοστά είναι 57% πεδινό, 20,2% ηµιορεινό και 22,8 ορεινό. 26

27 Οι µεγαλύτεροι ορεινοί όγκοι είναι στην Ανατολική πλευρά στα όρια µε την Αρκαδία οι πλευρές του Ερύµανθου, µε υψηλότερη κορυφή στην Ηλεία τη Λάµπεια (1.797m) και το Σκιαδοβούνι (1.466 m). Νοτιότερα βρίσκεται η Φολόη (798m), ο Λαπίθας (820m) και η Μίνθη (1.345m). Το υδρογραφικό δίκτυο του νοµού βασίζεται κυρίως στους ποταµούς Αλφειό και Πηνειό οι οποίοι είναι και µεγαλύτεροι της Πελοποννήσου. Ο Αλφειός δέχεται στον ρου του τους παραπόταµους Ερύµανθο, Ενιπέα, ιάγοντα και Σελινούντα. Ο Πηνειός δέχεται κυρίως τα νερά του Λάδωνα. Στα σύνορα του νοµού µε τη Μεσσηνία βρίσκεται και ένας µικρός ποταµός η Νέδα. Στο νοµό Ηλείας υπάρχουν οι λίµνες Καϊάφα και η λιµνοθάλασσα Κοτύχι. Επίσης στο νοµό υπάρχει πλήθος ιαµατικών πηγών µε σηµαντικότερες της Κυλλήνης, του Καϊάφα, της Φρασινιάς, της Ξυλοκέρας, του Πουρναριού κ.α. Φυσικές ακτές σχηµατίζουν κολπώσεις µε σηµαντικότερη την παραλία του Καϊάφα και βορειότερα το Αρκούδι, την Μπούκα και τη Μανολάδα. Συνολικά τα παράλια ανέρχονται σε 150 χιλιόµετρα. Εικόνα 4: Γεωγραφική θέση Νοµού Ηλείας 3. Γεωλογική δοµή Νοµού Ηλείας Ο Ελλαδικός χώρος αποτελείται σχεδόν στο σύνολό του από τις Ελληνίδες οροσειρές που σχηµατίστηκαν από την πτύχωση των Tριαδικής Kάτω-Mειoκαινικής 27

28 ηλικίας ιζηµάτων που είχαν αποτεθεί στο χώρο του αλπικού γεωσυγκλίνου κατά την διάρκεια του Μεσοζωικού αιώνα και του Παλαιογενούς. Τα αλπικά αυτά ιζήµατα που σχηµάτισαν τις Ελληνίδες οροσειρές, έχουν διαρθρωθεί σε διάφορες γεωτεκτονικές ζώνες, δηλαδή σε διάφορες µεγάλες γεωλογικές ενότητες, όπου κάθε µία από αυτές παρουσιάζει τους δικούς της λιθολογικούς, παλαιογεωγραφικούς και τεκτονικούς χαρακτήρες (Εικ. 5). Ο νοµός Ηλείας από τα δυτικά προς τα ανατολικά αποτελείται από τις εξής Γεωτεκτονικές ζώνες: 1) Ζώνη Ιονίου, 2) Ζώνη Γαβρόβου Τριπόλεως και 3) Ζώνη Ωλονού-Πίνδου. Εικόνα 5: Γεωτεκτονική διάταξη των Ελληνίδων ζωνών Rh: Μάζα της Ροδόπης, Sm:Σερβοµακεδονική µάζα, CR: Περιροδοπική ζώνη, Pe: Ζώνη Παιονίας, Ρα: Ζώνη Πάικου, Αl:Ζώνη Αλµωπίας, Pl: Πελαγονική ζώνη, Ac: Αττικο-Κυκλαδική ζώνη, Sp: Υποπελαγονική ζώνη, Pk: Ζώνη Παρνασσού - Γκιώνας, Ρ: Ζώνη Πίνδου, G: Ζώνη Γαβρόβου -Τρίπολης, Ι: Ιόνια ζώνη, Ρx: Ζώνη Παξών ή Προαπούλια, Au: Ενότητα πλακωδών ασβεστολίθων (Plattencalk) (Mountrakis et al. 1983). 28

29 3.1 Ιόνια Ζώνη Η Ιόνια ζώνη, στον ελλαδικό χώρο, εκτείνεται από την Ήπειρο, περνά από τµήµα των Ιονίων νήσων, τη Στερεά, τη δυτική Πελοπόννησο και φτάνει µέχρι την Κρήτη και ορισµένες περιοχές των ωδεκανήσων. Στην Πελοπόννησο η Ιόνια ζώνη εµφανίζεται µόνο Β µεταξύ Κυλλήνης και Αράξου. Η Ιόνια ζώνη αποτελεί µια υποθαλάσσια αύλακα, διακοπτόµενη από υβώµατα και αντίκλινα, µε αποτέλεσµα να παρουσιάζονται στρωµατογραφικά κενά και ασυµφωνίες και τα πάχη των ιζηµάτων να µην είναι σταθερά. Η βάση της στρωµατογραφικής στήλης (Εικ. 6) της Ιόνιας ζώνης συνίσταται από εβαπορίτες που αποτέθηκαν σε µια στενή και επιµήκη λεκάνη κατά το Τριαδικό. Το µέγιστο πάχος των εβαποριτών είναι 1600m. Οι εβαπορίτες αποτελούνται από εναλλαγές γύψου, ανυδρίτη, αλίτη, συλβίτη (σε µικρότερα ποσοστά) µε ενδιαστρώσεις δολοµίτη και ασβεστολίθου. Το Ανώτερο Τριαδικό ξεκινά η ανθρακική ιζηµατογένεση. Αρχικά αποτίθενται µαύροι υπολιθογραφικοί ασβεστόλιθοι οι «ασβεστόλιθοι Φουσταπήδηµα» και µαζώδεις δολοµίτες του κατώτερου Νορίου. Στη συνέχεια κατά τη διάρκεια Νορίου- Μέσου Λιασίου αποτίθονται νηριτικοί ασβεστόλιθοι οι «ασβεστόλιθοι του Παντοκράτορα». Έπειτα κατά το Ανώτερο Λιάσιο και Κατώτερο ογγέριο παρουσιάζονται δύο φάσεις, κιτρινοπράσινοι σχιστώδεις µαργαικοί ασβεστόλιθοι µε παρενστρώσεις µαύρων κερατολίθων στην αξονική περιοχή και κόκκινοι λεπτοπλακώδεις ασβεστόλιθοι µε πυριτόλιθους (Ammonitico Rosso) στις περιθωριακές περιοχές. Στη συνέχεια αποτίθενται οι «ασβεστόλιθοι της Βίγλας» (λεπτοπλακώδεις πελαγικοί ασβεστόλιθοι µε παρενστρώσεις κερατολίθων). Από το Ανώτερο Ηώκαινο ξεκινά η κλαστική ιζηµατογένεση και τη δηµιουργία φλύσχη µέχρι και το Κατώτερο Μειόκαινο. Ο φλύσχης και το Μεσοζωικό επικάλυµµα των ανθρακικών πετρωµάτων βρίσκονται συχνά πάνω από ένα άγνωστο υπόβαθρο λόγω της ζώνης αποκολλήσεως που δηµιουργούν οι εβαπορίτες στη βάση της Ιόνιας Παλαιογραφική και τεκτοορογενετική εξέλιξη της Ιόνιας ζώνης Παλαιογεωγραφικό ενδιαφέρον παρουσιάζει το θέµα του σχηµατισµού των κοιτασµάτων εβαποριτών (γύψου και ορυκτού άλατος) Περµοτριαδικής ηλικίας. ύο παραπλήσιες παλαιογεωγραφικές συνθήκες έχουν προταθεί για την εξήγηση σχηµατισµού των εβαποριτών: Σύµφωνα µε την πρώτη, κατάλληλο περιβάλλον 29

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Η αποσάθρωση ορίζεται σαν η διάσπαση και η εξαλλοίωση των υλικών κοντά στην επιφάνεια της Γης, µε τοσχηµατισµό προιόντων που είναι σχεδόν σε ισορροπία µε τηνατµόσφαιρα, την υδρόσφαιρα και τη

Διαβάστε περισσότερα

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά Ε ΑΦΟΣ Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Έδαφος Το έδαφος σχηµατίζεται από τα προϊόντα της αποσάθρωσης των πετρωµάτων του υποβάθρου (µητρικό πέτρωµα) ή των πετρωµάτων τω γειτονικών

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων µπορούν να καταταχθούν σε τρεις κατηγορίες: Φυσικά Χηµικά Βιολογικά. Πολλές από τις παραµέτρους που ανήκουν στις κατηγορίες αυτές αλληλεξαρτώνται π.χ. η θερµοκρασία που

Διαβάστε περισσότερα

Θρεπτικά συστατικά. Κατηγορίες θρεπτικών συστατικών

Θρεπτικά συστατικά. Κατηγορίες θρεπτικών συστατικών ΛΙΠΑΣΜΑΤΑ Από: Κατερινόπουλο, Α. & Σταματάκη, Μ. 1995. Εφαρμοσμένη Ορυκτολογία Πετρολογία. Τα Βιομηχανικά Ορυκτά και Πετρώματα και οι Χρήσεις τους. Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Τμήμα Γεωλογίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ ΚΑΙ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ ΚΑΙ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ ΚΑΙ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Χημική αποσάθρωση Διάσπαση και εξαλλοίωση υλικών κοντά στην επιφάνεια της γης Σχηματισμός προϊόντων κοντά σε κατάσταση χημικής ισορροπίας με την ατμόσφαιρα,

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Εδαφικά κολλοειδή Ανόργανα ορυκτά (άργιλος) ή οργανική ουσία (χούμος) με διάμετρο μικρότερη από 0,001 mm ή 1μ ανήκουν στα κολλοειδή. Ηάργιλος(

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι άμεση ρύπανση?

Τι είναι άμεση ρύπανση? ΡΥΠΑΝΣΗ ΝΕΡΟΥ Τι είναι ρύπανση; Ρύπανση μπορεί να θεωρηθεί η δυσμενής μεταβολή των φυσικοχημικών ή βιολογικών συνθηκών ενός συγκεκριμένου περιβάλλοντος ή/και η βραχυπρόθεσμη ή μακροπρόθεσμη βλάβη στην

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ !Unexpected End of Formula l ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Παραδεισανός Αδάμ ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η εργασία αυτή εκπονήθηκε το ακαδημαϊκό έτος 2003 2004 στο μάθημα «Το πείραμα στη

Διαβάστε περισσότερα

η βελτίωση της ποιότητας του αέρα στα κράτη µέλη της ΕΕ και, ως εκ τούτου, η ενεργός προστασία των πολιτών έναντι των κινδύνων για την υγεία που

η βελτίωση της ποιότητας του αέρα στα κράτη µέλη της ΕΕ και, ως εκ τούτου, η ενεργός προστασία των πολιτών έναντι των κινδύνων για την υγεία που Τεχνολογίες ελέγχου των εκποµπών των Συµβατικών Ατµοηλεκτρικών Σταθµών (ΣΑΗΣ) µε καύσιµο άνθρακα ρ. Αντώνιος Τουρλιδάκης Τµ. Μηχανολόγων Μηχανικών, Πανεπιστήµιο υτικής Μακεδονίας Τύποι εκποµπών που εκλύονται

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΒΩΞΙΤΕΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΒΩΞΙΤΩΝ Το 1844 ο Γάλλος επιστήμονας Dufrenoy χαρακτήρισε το ορυκτό που μελετήθηκε το 1821 απο το Γάλλο χημικός Berthier στο χωριό Les Baux, της Ν. Γαλλίας ως

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2.ΣΤΟΙΧΕΙΑΡΥΠΑΝΣΗΣ 2.1 ΠΑΘΟΦΟΝΟΙ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 2.1.1 ΒΑΚΤΗΡΙΑ 2.1.2 ΙΟΙ 2.1.3 ΠΡΩΤΟΖΩΑ 2.2 ΑΝΟΡΓΑΝΕΣ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΔΙΑΛΥΤΕΣ ΣΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 4η. Προσδιορίζεται ως η ικανότητα εξουδετέρωσης βάσεων

ΑΣΚΗΣΗ 4η. Προσδιορίζεται ως η ικανότητα εξουδετέρωσης βάσεων ΑΣΚΗΣΗ 4η Οξύτητα (Acidity) Θεωρητικό υπόβαθρο Προσδιορίζεται ως η ικανότητα εξουδετέρωσης βάσεων Εκφράζει την ποσοτική ικανότητα του νερού στην εξουδετέρωση ισχυρής βάσεως µέχρι επιθυµητής τιµής ph Οφείλεται

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ 1 Ο ( 1 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ)

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ 1 Ο ( 1 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ) ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ 1 Ο ( 1 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ) ΘΕΜΑ 1 Ο Να εξηγήσετε ποιες από τις παρακάτω προτάσεις είναι σωστές και να διορθώσετε τις λανθασµένες: 1. Τα άτοµα όλων των στοιχείων είναι διατοµικά.. Το 16 S έχει ατοµικότητα

Διαβάστε περισσότερα

Χαρακτηρισμός των στερεών ιζημάτων ανάκτησης φωσφόρου Μελέτη βιοδιαθεσιμότητας του παραγόμενου προϊόντος

Χαρακτηρισμός των στερεών ιζημάτων ανάκτησης φωσφόρου Μελέτη βιοδιαθεσιμότητας του παραγόμενου προϊόντος ΠΡΑΞΗ ΕΘΝΙΚΗΣ ΕΜΒΕΛΕΙΑΣ «Πρόγραμμα Ανάπτυξης Βιομηχανικής Έρευνας και Τεχνολογίας (ΠΑΒΕΤ) 2013» Δευτέρα 25 Μαΐου, 2015 Ημερίδα - Κ.Ε.Δ.Ε.Α. Θεσσαλονίκη Χαρακτηρισμός των στερεών ιζημάτων ανάκτησης φωσφόρου

Διαβάστε περισσότερα

(Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ

(Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ EL 18.5.2013 Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης L 134/1 II (Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΕ) αριθ. 463/2013 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 17ης Μαΐου 2013 για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ)

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ενότητα 12: Βιομηχανική ρύπανση- Υγρά βιομηχανικά απόβλητα και διάθεση αυτών (Μέρος 1 ο ) Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΑΣΚΑΡΙΔΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ ΔΟΥΔΟΥΜΗ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΙΑΚΩΒΙΔΟΥ ΕΛΛΗ-ΕΙΡΗΝΗ ΕΙΡΗΝΗ ΟΣΜΑΝΤΖΙΚΙΔΟΥ. ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Το. νερό πηγή ζωής» ΤΑΞΗ: Ά

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΑΣΚΑΡΙΔΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ ΔΟΥΔΟΥΜΗ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΙΑΚΩΒΙΔΟΥ ΕΛΛΗ-ΕΙΡΗΝΗ ΕΙΡΗΝΗ ΟΣΜΑΝΤΖΙΚΙΔΟΥ. ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Το. νερό πηγή ζωής» ΤΑΞΗ: Ά ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Το νερό πηγή ζωής» ΤΑΞΗ: Ά ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ: ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΝΑΛΜΠΑΝΤΗΣ, ΕΛΕΝΗ ΧΕΙΜΑΡΙΟΥ ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΣΤΑΔΙΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΜΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ: ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΑΣΚΑΡΙΔΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης

Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης Χαρακτηριστικά υγρών αποβλήτων Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Εργαστήριο Διαχείρισης και Τεχνολογίας Υγρών Αποβλήτων Τα υγρά απόβλητα μπορεί να προέλθουν από : Ανθρώπινα απόβλητα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ- ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΙΖΗΜΑΤΩΝ. Αριάδνη Αργυράκη

ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ- ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΙΖΗΜΑΤΩΝ. Αριάδνη Αργυράκη 1 ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ- ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΙΖΗΜΑΤΩΝ Αριάδνη Αργυράκη Περιεχόμενα 2 1. Σύσταση του θαλάσσιου νερού και παράγοντες ελέγχου συγκέντρωσης στοιχείων 2. Συντηρητικά, ανακυκλώσιμα (θρεπτικά), προσροφημένα

Διαβάστε περισσότερα

Μεταλλουργικά προιόντα Μεταλλουργικές πρώτες ύλες Ιδιότητες Μετάλλων

Μεταλλουργικά προιόντα Μεταλλουργικές πρώτες ύλες Ιδιότητες Μετάλλων ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΙΩΝ - ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΙΑΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΥΛΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΙΑΣ 157 80 ΖΩΓΡΑΦΟΥ Παραγωγικές Διεργασίες Eξαγωγική Μεταλλουργία

Διαβάστε περισσότερα

Ορισμός το. φλψ Στάδια επεξεργασίας λυμάτων ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ?

Ορισμός το. φλψ Στάδια επεξεργασίας λυμάτων ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ? ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ? Ο βιολογικος καθαρισμος αφορα την επεξεργασια λυματων, δηλαδη τη διαδικασια μεσω της οποιας διαχωριζονται οι μολυσματικες ουσιες από

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων (DO - BOD - COD - TOC) Χ. Βασιλάτος Οργανική ύλη Αποξυγόνωση επιφανειακών και υπογείων υδάτων Οι οργανικές ύλες αποτελούν πολύ σοβαρό ρύπο,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΑΠΘ ΤΟΜΕΑΣ ΟΡΥΚΤΟΛΟΓΙΑΣ-ΠΕΤΡΟΛΟΓΙΑΣ-ΚΟΙΤΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ

ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΑΠΘ ΤΟΜΕΑΣ ΟΡΥΚΤΟΛΟΓΙΑΣ-ΠΕΤΡΟΛΟΓΙΑΣ-ΚΟΙΤΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΑΠΘ ΤΟΜΕΑΣ ΟΡΥΚΤΟΛΟΓΙΑΣ-ΠΕΤΡΟΛΟΓΙΑΣ-ΚΟΙΤΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ ΑΣΚΗΣΗ ΥΠΑΙΘΡΟΥ: ΣΤΡΑΤΩΝΙ ΕΞΑΜΗΝΟ: Α ΜΑΘΗΜΑ: ΟΡΥΚΤΟΛΟΓΙΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΜΕΙΚΤΑ ΘΕΙΟΥΧΑ ΟΡΥΚΤΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ Αναχώρηση με λεωφορείο

Διαβάστε περισσότερα

All from a Single Source

All from a Single Source All from a Single Source Το PeKacid TM είναι μια νέα, καινοτόμος λύση για τον φώσφορο σε ασβεστούχα εδάφη και νερά με μεγάλη σκληρότητα. Στερεό φωσφορικό οξύ σε σάκους Μονοκρυσταλλικό, με χαμηλό ph (2.2)

Διαβάστε περισσότερα

Σκληρότητα νερού. Μόνιμη και παροδική σκληρότητα

Σκληρότητα νερού. Μόνιμη και παροδική σκληρότητα Σκληρότητα νερού Μόνιμη και παροδική σκληρότητα Τι περιέχει το νερό της βροχής; Ποιο είναι συνήθως το ph του βρόχινου νερού; Γιατί; Τι περιέχει το νερό του εδάφους; Na +, K +, Ca 2+, Mg 2+, Cl, SO 4 2,

Διαβάστε περισσότερα

Η ασβεστοποίηση ως προηγμένη επεξεργασία για τηνεξυγίανση ξγ ητης λυματολάσπης και την μείωση των οσμών

Η ασβεστοποίηση ως προηγμένη επεξεργασία για τηνεξυγίανση ξγ ητης λυματολάσπης και την μείωση των οσμών Η ασβεστοποίηση ως προηγμένη επεξεργασία για τηνεξυγίανση ξγ ητης λυματολάσπης και την μείωση των οσμών ημητριάδης Γεώργιος 2310688380 caohellas@the.forthnet.gr Λυματολάσπη Στόχοι της επεξεργασίας της

Διαβάστε περισσότερα

ΣΙΔΗΡΟΥΧΑ & ΚΛΑΣΤΙΚΑ ΙΖΗΜΑΤΟΓΕΝΗ ΙΖΗΜΑΤΑ. Αριάδνη Αργυράκη

ΣΙΔΗΡΟΥΧΑ & ΚΛΑΣΤΙΚΑ ΙΖΗΜΑΤΟΓΕΝΗ ΙΖΗΜΑΤΑ. Αριάδνη Αργυράκη 1 ΣΙΔΗΡΟΥΧΑ & ΚΛΑΣΤΙΚΑ ΙΖΗΜΑΤΟΓΕΝΗ ΙΖΗΜΑΤΑ Αριάδνη Αργυράκη Περιεχόμενα 2 Χαρακτηριστικά και ορυκτολογία σιδηρούχων ιζημάτων Διεργασίες FeR και SR Ταινιωτοί σιδηρούχοι σχηματισμοί (BIF) Λεπτόκοκκα κλαστικά

Διαβάστε περισσότερα

Όσα υγρά απόβλητα μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, πρέπει να υποστούν

Όσα υγρά απόβλητα μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, πρέπει να υποστούν 7. Επαναχρησιμοποίηση νερού στο δήμο μας! Όσα υγρά απόβλητα μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, πρέπει να υποστούν επεξεργασία πριν την επανάχρησή τους. Ο βαθμός επεξεργασίας εξαρτάται από την χρήση για την

Διαβάστε περισσότερα

E. Καµπουράκης. Τηλ.. 281 0 245851, Fax.. 281 0 245873 ekab@nagref-her.gr

E. Καµπουράκης. Τηλ.. 281 0 245851, Fax.. 281 0 245873 ekab@nagref-her.gr ΛίπανσηστηνΒιολογικήΓεωργία E. Καµπουράκης Εθνικό Ίδρυµα Αγροτικής Έρευνας (ΕΘΙΑΓΕ) Ταχ. Θυρ.. 2229, 71003 Ηράκλειο, Κρήτη Ελλάδα Τηλ.. 281 0 245851, Fax.. 281 0 245873 ekab@nagref-her.gr Λίπανσηστηνβιολογικήγεωργία

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ, ΛΕΜΕΣΟΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ

ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ, ΛΕΜΕΣΟΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ, ΛΕΜΕΣΟΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ Τάξη : Β Λυκείου Ηµεροµηνία : 8/06/2005 ιάρκεια : 2,5 ώρες Αριθµός σελίδων: 5 Χρήσιµα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΑΣΒΕΣΤΟΥ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΑΣΒΕΣΤΟΥ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ ελτίο της Ελληνικής Γεωλογικής Εταιρίας τοµ. XXXVI, 2004 Πρακτικά 10 ου ιεθνούς Συνεδρίου, Θεσ/νίκη Απρίλιος 2004 Bulletin of the Geological Society of Greece vol. XXXVI, 2004 Proceedings of the 10 th

Διαβάστε περισσότερα

2.4 Ρύπανση του νερού

2.4 Ρύπανση του νερού 1 Η θεωρία του μαθήματος με ερωτήσεις 2.4 Ρύπανση του νερού 4-1. Ποια ονομάζονται λύματα; Έτσι ονομάζονται τα υγρά απόβλητα από τις κατοικίες, τις βιομηχανίες, τις βιοτεχνίες και τους αγρούς. 4-2. Ποιοι

Διαβάστε περισσότερα

5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να εντοπίζουμε τη θέση του πυριτίου στον περιοδικό πίνακα Να αναφέρουμε τη χρήση του πυριτίου σε υλικά όπως

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΣΦΑΙΡΑ Σύσταση του θαλασσινού νερού, αλμυρότητα, θερμοκρασία.

ΥΔΡΟΣΦΑΙΡΑ Σύσταση του θαλασσινού νερού, αλμυρότητα, θερμοκρασία. ΥΔΡΟΣΦΑΙΡΑ Σύσταση του θαλασσινού νερού, αλμυρότητα, θερμοκρασία. Η σύσταση του θαλασσινού νερού έχει επικρατήσει να καθορίζεται με βάση τη συγκέντρωση χλωριδίων και την αλμυρότητα. Η συγκέντρωση χλωριδίων

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Αποβλήτων

Διαχείριση Αποβλήτων ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Διαχείριση Αποβλήτων Ενότητα 11 : Βιομηχανικά Στερεά και Υγρά Απόβλητα Δρ. Σταυρούλα Τσιτσιφλή Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης Άδειες Χρήσης Το

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΤΣΙΜΕΝΤΟΥ ΚΑΙ ΣΚΥΡΟΔΕΜΑΤΟΣ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΣΥΝΘΕΣΗΣ ΤΟΥ ΜΕΙΓΜΑΤΟΣ ΤΩΝ ΠΡΩΤΩΝ ΥΛΩΝ ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΟΥ ΚΛΙΝΚΕΡ ΤΣΙΜΕΝΤΟΥ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΤΣΙΜΕΝΤΟΥ ΚΑΙ ΣΚΥΡΟΔΕΜΑΤΟΣ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΣΥΝΘΕΣΗΣ ΤΟΥ ΜΕΙΓΜΑΤΟΣ ΤΩΝ ΠΡΩΤΩΝ ΥΛΩΝ ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΟΥ ΚΛΙΝΚΕΡ ΤΣΙΜΕΝΤΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΤΣΙΜΕΝΤΟΥ ΚΑΙ ΣΚΥΡΟΔΕΜΑΤΟΣ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΣΥΝΘΕΣΗΣ ΤΟΥ ΜΕΙΓΜΑΤΟΣ ΤΩΝ ΠΡΩΤΩΝ ΥΛΩΝ ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΟΥ ΚΛΙΝΚΕΡ ΤΣΙΜΕΝΤΟΥ Ε.Μ.Π., 2010 1 Μεθοδολογία προσδιορισμού της αναλογίας των πρώτων

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ

ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΣΕ ΘΡΕΠΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΣΑΝΤΗΛΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗΣ ΕΔΑΦΩΝ Web: http://www.ismc.gr/ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Επιπτώσεις της διάθεσης απόβλητων ελαιοτριβείων στο έδαφος και στο περιβάλλον

Επιπτώσεις της διάθεσης απόβλητων ελαιοτριβείων στο έδαφος και στο περιβάλλον Επιπτώσεις της διάθεσης απόβλητων ελαιοτριβείων στο έδαφος και στο περιβάλλον Ευρωπαϊκό Έργο LIFE- Στρατηγικές για τη βελτίωση και προστασία tου εδάφους από τη διάθεση αποβλήτων ελαιοτριβείων στις Μεσογειακές

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ΡΟΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ροή του νερού μεταξύ των άλλων καθορίζει τη ζωή και τις λειτουργίες των έμβιων οργανισμών στο ποτάμι. Διαμορφώνει το σχήμα του σώματός τους, τους

Διαβάστε περισσότερα

«Ο ΤΥΠΟΣ ΤΟΥ HIRAYAMA

«Ο ΤΥΠΟΣ ΤΟΥ HIRAYAMA 1 Τ.Ε.Ι. ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΑΛΙΕΙΑΣΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΙΙ «Ο ΤΥΠΟΣ ΤΟΥ HIRAYAMA 1. ΒΙΟΛΟΓΙΚΟ ΦΙΛΤΡΑΡΙΣΜΑ Τρεις τύποι φιλτραρίσµατος χρησιµοποιούνται στα αυτόνοµα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΤΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ. Μ.Δασενάκης ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ

ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΤΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ. Μ.Δασενάκης ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ, ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΤΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ Μ.Δασενάκης ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ Ο ΣΑΡΩΝΙΚΟΣ ΚΟΛΠΟΣ Επιφάνεια: 2600 km 2 Μέγιστο βάθος: 450 m

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ / A ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16 / 02 / 2014

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ / A ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16 / 02 / 2014 ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ / A ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16 / 02 / 2014 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α.1 έως Α.5 να γράψετε το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση δίπλα στον αριθμό της ερώτησης.

Διαβάστε περισσότερα

Ρύπανση Υδάτων και Εδαφών

Ρύπανση Υδάτων και Εδαφών Ρύπανση Υδάτων και Εδαφών Ενότητα 3η: Φυσικοχημικές και μηχανικές ιδιότητες εδαφών Τσικριτζής Λάζαρος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΙΚΑ ΛΙΠΑΣΜΑΤΑ - ΝΡ. Humus Vita Stallatico Super

ΟΡΓΑΝΙΚΑ ΛΙΠΑΣΜΑΤΑ - ΝΡ. Humus Vita Stallatico Super ΟΡΓΑΝΙΚΑ ΛΙΠΑΣΜΑΤΑ - ΝΡ Humus Vita Stallatico Super ΟΡΓΑΝΙΚΟ ΛΙΠΑΣΜΑ ΝΡ O χούμος προέρχεται αποκλειστικά από την ανάμειξη εκλεκτής κοπριάς (βοοειδών και πουλερικών) αφού υποστεί μία διαδικασία ζύμωσης

Διαβάστε περισσότερα

4. ΑΝΘΡΑΚΑΣ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

4. ΑΝΘΡΑΚΑΣ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 4. ΑΝΘΡΑΚΑΣ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να εντοπίζουμε τη θέση του άνθρακα στον περιοδικό πίνακα. Να ταξινομούμε τα διάφορα είδη άνθρακα σε φυσικούς

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ ΤΩΝ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΑ ΠΛΥΝΤΗΡΙΑ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ

Η ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ ΤΩΝ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΑ ΠΛΥΝΤΗΡΙΑ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ Η ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ ΤΩΝ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΑ ΠΛΥΝΤΗΡΙΑ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ Α.. ΠΑΤΡΩΝΑΣ AQUACHEM ΕΠΕ, Αµαζόνων 1, Καλαµαριά 55133, E-mail: info@aquachem.gr ΜΟΝΑ ΕΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΜΙΚΡΗΣ ΚΛΙΜΑΚΑΣ Το νερό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 205-6 ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ Οι μαθητές και οι μαθήτριες θα πρέπει να είναι σε θέση: ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Διδ. περ. Σύνολο διδ.περ.. Η συμβολή της Χημείας στην εξέλιξη του πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΛΟΤΙΚΕΣ ΜΟΝΑ ΕΣ ΤΕΧΝΗΤΩΝ ΥΓΡΟΒΙΟΤΟΠΩΝ ΚΑΤΑΚΟΡΥΦΗΣ ΡΟΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΚΑΙ ΙΛΥΟΣ ΑΠΌ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΥΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥΣ

ΠΙΛΟΤΙΚΕΣ ΜΟΝΑ ΕΣ ΤΕΧΝΗΤΩΝ ΥΓΡΟΒΙΟΤΟΠΩΝ ΚΑΤΑΚΟΡΥΦΗΣ ΡΟΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΚΑΙ ΙΛΥΟΣ ΑΠΌ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΥΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥΣ ΠΙΛΟΤΙΚΕΣ ΜΟΝΑ ΕΣ ΤΕΧΝΗΤΩΝ ΥΓΡΟΒΙΟΤΟΠΩΝ ΚΑΤΑΚΟΡΥΦΗΣ ΡΟΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΚΑΙ ΙΛΥΟΣ ΑΠΌ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΥΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥΣ Υποψήφιος ιδάκτορας: Α. Στεφανάκης Επιβλέπων Καθηγητής: Β. Τσιχριντζής

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1( ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ( Ο κύκλος του νερού,

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1( ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ( Ο κύκλος του νερού, ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1( ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ( Ο κύκλος του νερού Οι κυριότερες φυσικές δεξαμενές υδάτων στον πλανήτη μας είναι: Οι ωκεανοί που περιέχουν 132 10 9 km 3 νερού. Οι παγετοί που περιέχουν 292 10 6 km 3 νερού.

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΒΡΩΣΗΑΝΑΣΚΑΦΙΚΩΝ ΓΥΑΛΙΝΩΝΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ

ΙΑΒΡΩΣΗΑΝΑΣΚΑΦΙΚΩΝ ΓΥΑΛΙΝΩΝΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ ΙΑΒΡΩΣΗΑΝΑΣΚΑΦΙΚΩΝ ΓΥΑΛΙΝΩΝΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΦΘΟΡΑΣ ΤΟΥ ΓΥΑΛΙΟΥ Eνδογενείς και εξωγενείς. Eνδογενείς: Η σύσταση του γυαλιού. Υλικά που σχηµατίζουν το δίκτυο του γυάλινου υλικού. ιοξείδιο του πυριτίου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ. Aτµόσφαιρα της Γης - Η σύνθεση της ατµόσφαιρας Προέλευση του Οξυγόνου - Προέλευση του Οξυγόνου

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ. Aτµόσφαιρα της Γης - Η σύνθεση της ατµόσφαιρας Προέλευση του Οξυγόνου - Προέλευση του Οξυγόνου ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ Aτµόσφαιρα της Γης - Η σύνθεση της ατµόσφαιρας Προέλευση του Οξυγόνου - Προέλευση του Οξυγόνου ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Aτµόσφαιρα της Γης Ατµόσφαιρα είναι η αεριώδης µάζα η οποία περιβάλλει

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΜΟΝΑ ΕΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΑΠΟΣΚΛΗΡΥΜΕΝΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΜΟΝΑ ΕΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΑΠΟΣΚΛΗΡΥΜΕΝΟΥ ΝΕΡΟΥ ΜΟΝΑ ΕΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΑΠΟΣΚΛΗΡΥΜΕΝΟΥ ΝΕΡΟΥ ΤΕΧΝΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΣΚΛΗΡΟΤΗΤΑ Η σκληρότητα του νερού οφείλεται στην παρουσία διαλυµένων αλάτων ασβεστίου και µαγνησίου. Τα άλατα αυτά διαλύονται στο νερό

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Οργανική ουσία Αποτελείται από πολύπλοκες ενώσεις οι οποίες παράγονται από τα υπολείμματα των φυτικών και ζωικών οργανισμών, με την επίδραση βιολογικών, χημικών

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΡΙΑΚO ΚOΣΚΙΝΟ ΖΕOΛΙΘΟΣ NaX

ΜΟΡΙΑΚO ΚOΣΚΙΝΟ ΖΕOΛΙΘΟΣ NaX Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Επιστήμης & Τεχνολογίας Υλικών Εργαστήριο Χημείας Υλικών Γεράσιμος Αρματάς ΜΟΡΙΑΚO ΚOΣΚΙΝΟ ΖΕOΛΙΘΟΣ NaX ΖΕΟΛΙΘΟΙ Οι ζεόλιθοι (από το ζέω και λίθος) είναι μικροπορώδη, κρυσταλλικά

Διαβάστε περισσότερα

ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ XHMEIAΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:...

ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ XHMEIAΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:... ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ XHMEIAΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 05 /06 /15 ΔΙΑΡΚΕΙΑ : Χημεία Βιολογία 2 ώρες ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:...

Διαβάστε περισσότερα

Υλικά και τρόπος κατασκευής χωμάτινων φραγμάτων

Υλικά και τρόπος κατασκευής χωμάτινων φραγμάτων Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων Εργαστήριο Διευθέτησης Ορεινών Υδάτων και Διαχείρισης Κινδύνου Προπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών Υλικά και τρόπος κατασκευής χωμάτινων φραγμάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗΣ

ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗΣ Εργ. Περιβαλλοντικών Αναλύσεων, Σίνδος Σελ. 1/5 ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗΣ Πελάτης: ΗΜΗΤΡΙΑ ΗΣ ΣΥΜΕΩΝ ιεύθυνση Πελάτη: ΠΑΡΝΗΘΟΣ 22,ΑΘΗΝΑ Περιγραφή ειγµάτων: έδαφος ειγµατοληψία: από πελάτη Ηµεροµηνία

Διαβάστε περισσότερα

Μεταμορφισμός στον Ελληνικό χώρο

Μεταμορφισμός στον Ελληνικό χώρο Μεταμορφισμός στον Ελληνικό χώρο Ιωάννης Ηλιόπουλος Παγκόσμια Γεωδυναμική 1 Η θέση της Ελλάδας στο Παγκόσμιο γεωτεκτονικό σύστημα 2 Γεωλογική τοποθέτηση η της Ελλάδας στον Ευρωπαϊκό χώρο Πανάρχαια Ευρώπη:

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου 1. Το ιόν του νατρίου, 11Νa +, προκύπτει όταν το άτομο του Na προσλαμβάνει ένα ηλεκτρόνιο. Λ, όταν αποβάλλει ένα ηλεκτρόνιο 2. Σε 2 mol NH3

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 ο. Εντεροκοκκοι Pseudomonas aeruginosa Αριθμός αποικιών σε 37 C. Πίνακας 1:Μικροβιολογικές παράμετροι. Ακρυλαμίδιο Αντιμώνιο

Κεφάλαιο 1 ο. Εντεροκοκκοι Pseudomonas aeruginosa Αριθμός αποικιών σε 37 C. Πίνακας 1:Μικροβιολογικές παράμετροι. Ακρυλαμίδιο Αντιμώνιο Κεφάλαιο 1 ο 1.Τεχνολογία-2.Πόσιμο νερό Πόσιμο νερό ορίζεται το νερό που προορίζεται για ανθρώπινη κατανάλωση.αυτό μπορεί να είναι στην φυσική του κατάσταση είτε να προέρχεται από επεξεργασία ανεξάρτητα

Διαβάστε περισσότερα

Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΡΧΗ 1 ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 23/04/2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΕΞΙ (6) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1 έως Α4 να γράψετε στο τετράδιο σας το γράµµα που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II)

Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II) Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II) Χαραλαμπίδης Γεώργιος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Stratigraphy Στρωματογραφία

Stratigraphy Στρωματογραφία Stratigraphy Στρωματογραφία τι είναι η στρωματογραφία? είναι ο κλάδος της γεωλογίας που ασχολείται με την μελέτη των στρωμένων πετρωμάτων στον χώρο και στο χρόνο. branch of geology dealing with stratified

Διαβάστε περισσότερα

Τα βασικά της διεργασίας της

Τα βασικά της διεργασίας της Τα βασικά της διεργασίας της ενεργού ιλύος Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Εργαστήριο Διαχείρισης και Τεχνολογίας Υγρών Αποβλήτων 1 Γιατί είναι απαραίτητη η επεξεργασία Για

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ. Σοφοκλής Λογιάδης

Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ. Σοφοκλής Λογιάδης Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Σοφοκλής Λογιάδης Τι ειναι ρυπανση του νερου -ορισμος Το νερό είναι η πηγή ζωής στον πλανήτη μας. Περίπου το 70% της επιφάνειας του σκεπάζεται με νερό. Από το συνολικό διαθέσιμο νερό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΧΡΗΣΗ ΟΖΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΠΥΡΓΟΥΣ ΨΥΞΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΧΡΗΣΗ ΟΖΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΠΥΡΓΟΥΣ ΨΥΞΗΣ ΧΡΗΣΗ ΟΖΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΠΥΡΓΟΥΣ ΨΥΞΗΣ Η χρήση του όζοντος για την κατεργασία νερού σε πύργους ψύξης αυξάνει σηµαντικά τα τελευταία χρόνια και αρκετές έρευνες και εφαρµογές που έχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ενότητα 9: Υγρά αστικά απόβλητα Διάθεση λυμάτων στο έδαφος (φυσικά συστήματα επεξεργασίας) (Μέρος 1 ο ) Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών

Διαβάστε περισσότερα

2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να επισημαίνουμε τη θέση των μετάλλων στον περιοδικό πίνακα των στοιχείων. Να αναφέρουμε

Διαβάστε περισσότερα

Σύσταση. Ιδιότητες H 2 O. Γενικές. (non-si) Φυσικές

Σύσταση. Ιδιότητες H 2 O. Γενικές. (non-si) Φυσικές Νερό Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια Το νερό σε στερεά (παγόβουνο), υγρή (θάλασσα) και αέρια (σύννεφα) µορφή Το νερό (ή στη καθαρεύουσα ύδωρ, λέξη από την οποία και πολλοί οι παράγωγοι

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Εργαστήριο Εδαφολογίας. Υπεύθυνη Εργαστηρίου: Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Εργαστήριο Εδαφολογίας. Υπεύθυνη Εργαστηρίου: Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου Για την κανονική ανάπτυξη των φυτών είναι απαραίτητα ορισμένα θρεπτικά στοιχεία, τα οποία προσλαμβάνονται είτε από το έδαφος είτε από την ατμόσφαιρα. Τα μακροστοιχεία είναι: C,H, O,N, P, K, Ca, Mg, S Ιχνοστοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ

ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ Η συγκέντρωση συμβολίζεται γενικά με το σύμβολο C ή γράφοντας τον μοριακό τύπο της διαλυμένης ουσίας ανάμεσα σε αγκύλες, π.χ. [ΝΗ 3 ] ή [Η 2 SO 4 ]. Σε κάθε περίπτωση,

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα καυσίμου σελ.1

Παράρτημα καυσίμου σελ.1 Παράρτημα καυσίμου σελ.1 Περιγραφές της σύστασης καύσιμης βιομάζας Η βιομάζα που χρησιμοποιείται σε ενεργειακές εφαρμογές μπορεί να προέρχεται εν γένει από δέντρα ή θάμνους (ξυλώδης ή λιγνο-κυτταρινούχος

Διαβάστε περισσότερα

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Αποσάθρωση Ονομάζουμε τις μεταβολές στο μέγεθος, σχήμα και την εσωτερική δομή και χημική σύσταση τις οποίες δέχεται η στερεά φάση του εδάφους με την επίδραση των παραγόντων

Διαβάστε περισσότερα

Βουκλής Χ. Αλέξανδρος Αριθμός οξείδωσης, χημικοί τύποι, γραφή - ονοματολογία χημικών ενώσεων Παρουσίαση σε μορφή ερωτωαπαντήσεων

Βουκλής Χ. Αλέξανδρος Αριθμός οξείδωσης, χημικοί τύποι, γραφή - ονοματολογία χημικών ενώσεων Παρουσίαση σε μορφή ερωτωαπαντήσεων Βουκλής Χ. Αλέξανδρος Αριθμός οξείδωσης, χημικοί τύποι, γραφή ονοματολογία χημικών ενώσεων Παρουσίαση σε μορφή ερωτωαπαντήσεων 1. Τι εννοούμε όταν λέμε «η γλώσσα της Χημείας»; Η χημεία είναι μια συμβολική

Διαβάστε περισσότερα

Ν + O ΝO+N Μηχανισµός Zel'dovich Ν + O ΝO+O ΝO+H N + OH 4CO + 2ΗΟ + 4ΝΟ 5Ο 6ΗΟ + 4ΝΟ 4HCN + 7ΗΟ 4ΝΗ + CN + H O HCN + OH

Ν + O ΝO+N Μηχανισµός Zel'dovich Ν + O ΝO+O ΝO+H N + OH 4CO + 2ΗΟ + 4ΝΟ 5Ο 6ΗΟ + 4ΝΟ 4HCN + 7ΗΟ 4ΝΗ + CN + H O HCN + OH Τεχνολογίες ελέγχου των εκποµπών των Συµβατικών Ατµοηλεκτρικών Σταθµών (ΣΑΗΣ) µε καύσιµο άνθρακα ρ. Ανανίας Τοµπουλίδης Τµ. Μηχανολόγων Μηχανικών, Πανεπιστήµιο υτικής Μακεδονίας Εκποµπές NO Χ που παράγονται

Διαβάστε περισσότερα

τεκμηρίωση και συνειδητοποίηση επικινδυνότητας λυμάτων αυστηρή νομοθεσία διαχείρισης αποβλήτων Καθαρισμός αποβλήτων

τεκμηρίωση και συνειδητοποίηση επικινδυνότητας λυμάτων αυστηρή νομοθεσία διαχείρισης αποβλήτων Καθαρισμός αποβλήτων ΑΝΑΓΚΑΙΟΤΗΤΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ τεκμηρίωση και συνειδητοποίηση επικινδυνότητας λυμάτων αυστηρή νομοθεσία διαχείρισης αποβλήτων Καθαρισμός αποβλήτων επαναχρησιμοποίηση πολύτιμων, εξαντλούμενων

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος:

Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: 1 1.2 Καταστάσεις των υλικών 1. Συμπληρώστε το παρακάτω σχεδιάγραμμα 2 2. Πώς ονομάζονται οι παρακάτω μετατροπές της φυσικής κατάστασης; 3 1.3

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΑΡΙΑΔΝΗ ΑΡΓΥΡΑΚΗ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΑΡΙΑΔΝΗ ΑΡΓΥΡΑΚΗ 1 ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΑΡΙΑΔΝΗ ΑΡΓΥΡΑΚΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΗΜΕΡΙΝΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 2 Εισαγωγή Πλαίσιο Περιβαλλοντικής Γεωχημείας Στοιχεία βιογεωχημείας Μονάδες σύστασης διαλυμάτων/ μετατροπές ΠΛΑΙΣΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

3.2 Οξυγόνο. 2-3. Ποιες είναι οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου. Οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου εμφανίζονται στον παρακάτω πίνακα.

3.2 Οξυγόνο. 2-3. Ποιες είναι οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου. Οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου εμφανίζονται στον παρακάτω πίνακα. 93 Ερωτήσεις θεωρίας με απαντήσεις 3.2 Οξυγόνο 2-1. Ποιο είναι το οξυγόνο και πόσο διαδεδομένο είναι στη φύση. Το οξυγόνο είναι αέριο στοιχείο με μοριακό τύπο Ο 2. Είναι το πλέον διαδεδομένο στοιχείο στη

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΒΡΩΣΗΑΝΑΣΚΑΦΙΚΩΝ ΚΕΡΑΜΙΚΩΝΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ

ΙΑΒΡΩΣΗΑΝΑΣΚΑΦΙΚΩΝ ΚΕΡΑΜΙΚΩΝΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ ΙΑΒΡΩΣΗΑΝΑΣΚΑΦΙΚΩΝ ΚΕΡΑΜΙΚΩΝΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ Η διάβρωση των κεραµικών οφείλεται σε ενδογενείς και εξωγενείς παράγοντες. Οι ενδογενείς παράγοντες περιλαµβάνουν όλους εκείνους τους παράγοντες φθοράς εξαιτίας

Διαβάστε περισσότερα

Χηµεία Α Γενικού Λυκείου

Χηµεία Α Γενικού Λυκείου Χηµεία Α Γενικού Λυκείου Απαντήσεις στα θέματα της Τράπεζας Θεμάτων Συγγραφή απαντήσεων: 'Αρης Ασλανίδης Χρησιμοποιήστε τους σελιδοδείκτες (bookmarks) στο αριστερό μέρος της οθόνης για την πλοήγηση μέσα

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΦΑ Φ ΝΕΙ Ε ΕΣ Ε ΧΗΜΕ Μ Ι Ε ΑΣ ΓΥΜΝ Μ ΑΣΙΟΥ

ΙΑΦΑ Φ ΝΕΙ Ε ΕΣ Ε ΧΗΜΕ Μ Ι Ε ΑΣ ΓΥΜΝ Μ ΑΣΙΟΥ Οξέα Βάσεις Άλατα τάξη Γ γυµνασίου Τα οξέα έχουν ξινή γεύση Οξέα και ανθρακικό ασβέστιο Τα οξέα µεταβάλλουν το χρώµα των δεικτών Οξέα και µέταλλα Τα οξέα αντιδρούν µε πολλά µέταλλα και πολλές φορές παράγεται

Διαβάστε περισσότερα

Υποστρώµατα σποράς λαχανικών

Υποστρώµατα σποράς λαχανικών Υποστρώµατα σποράς λαχανικών Εδαφικά µείγµατα 1. Εδαφική κοµπόστα Χώµα & κοπριά σε αναλογία 2:1 Τύπος χώµατος: Αµµοπηλώδες ή αργιλλοπηλώδες Τύπος κοπριάς: αγελαδινή ή αλογίσια ή προβάτων εν συνιστάται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΤΗΣΗ ΦΩΣΦΟΡΟΥ ΑΠΟ ΤΑ ΣΤΡΑΓΓΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΑΦΥΔΑΤΩΣΗΣ ΙΛΥΟΣ ΜΕΣΩ ΚΑΤΑΚΡΗΜΝΙΣΗΣ ΣΤΡΟΥΒΙΤΗ

ΑΝΑΚΤΗΣΗ ΦΩΣΦΟΡΟΥ ΑΠΟ ΤΑ ΣΤΡΑΓΓΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΑΦΥΔΑΤΩΣΗΣ ΙΛΥΟΣ ΜΕΣΩ ΚΑΤΑΚΡΗΜΝΙΣΗΣ ΣΤΡΟΥΒΙΤΗ ΑΝΑΚΤΗΣΗ ΦΩΣΦΟΡΟΥ ΑΠΟ ΤΑ ΣΤΡΑΓΓΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΑΦΥΔΑΤΩΣΗΣ ΙΛΥΟΣ ΜΕΣΩ ΚΑΤΑΚΡΗΜΝΙΣΗΣ ΣΤΡΟΥΒΙΤΗ Αλίκη Κόκκα και Ευάγγελος Διαμαντόπουλος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Πολυτεχνείο Κρήτης PhoReSe: Ανάκτηση Φωσφόρου

Διαβάστε περισσότερα

Ανάκτηση φωσφόρου από επεξεργασμένα αστικά λύματα Αξιολόγηση εναλλακτικών διεργασιών

Ανάκτηση φωσφόρου από επεξεργασμένα αστικά λύματα Αξιολόγηση εναλλακτικών διεργασιών Ανάκτηση φωσφόρου από επεξεργασμένα αστικά λύματα Αξιολόγηση εναλλακτικών διεργασιών 1525-ΒΕΤ-2013 PhoReSΕ: Ανάκτηση φωσφόρου από τη δευτεροβάθμια εκροή εγκαταστάσεων επεξεργασίας αστικών λυμάτων ΠΡΑΞΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ατμόσφαιρα. Αυτό τo αεριώδες περίβλημα, αποτέλεσε την πρώτη ατμόσφαιρα της γης.

Ατμόσφαιρα. Αυτό τo αεριώδες περίβλημα, αποτέλεσε την πρώτη ατμόσφαιρα της γης. Ατμόσφαιρα Η γη, όπως και ολόκληρο το ηλιακό μας σύστημα, αναπτύχθηκε μέσα από ένα τεράστιο σύννεφο σκόνης και αερίων, πριν από 4,8 δισεκατομμύρια χρόνια. Τότε η γη, περικλειόταν από ένα αεριώδες περίβλημα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ. Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ. Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1 ΘΕΜΑ 1 Ο ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ A ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΗΜΕΙΑ Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1) Το άτοµο του καλίου (Κ) έχει µαζικό

Διαβάστε περισσότερα

XHMEIA. 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ. ΘΕΜΑ 1 ο. Να δώσετε τη σωστή απάντηση στις παρακάτω περιπτώσεις.

XHMEIA. 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ. ΘΕΜΑ 1 ο. Να δώσετε τη σωστή απάντηση στις παρακάτω περιπτώσεις. ΘΕΜΑ ο Α ΛΥΚΕΙΟΥ-ΧΗΜΕΙΑ ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Να δώσετε τη σωστή απάντηση στις παρακάτω περιπτώσεις.. Η πυκνότητα ενός υλικού είναι 0 g / cm. Η πυκνότητά του σε g/ml είναι: a. 0,00 b., c. 0,0 d. 0,000. Ποιο από

Διαβάστε περισσότερα

Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου

Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου Τα οφέλη του καλίου, γενικά Προάγει την φωτοσύνθεση Επιταχύνει την μεταφορά των προϊόντων μεταβολισμού Ενισχύει την

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων

Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων Β. ΜΕΤΑΘΕΤΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ Στις αντιδράσεις αυτές οι αριθμοί οξείδωσης όλων των στοιχείων που μετέχουν στην αντίδραση παραμένουν σταθεροί. Τέτοιες αντιδράσεις είναι οι: 1.

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις:

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Μία αλεπού και ένα τσακάλι που ζουν σε ένα οικοσύστημα ανήκουν: Α. Στον ίδιο πληθυσμό Β. Στην

Διαβάστε περισσότερα

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Για κάθε αέριο υπάρχουν μηχανισμοί παραγωγής και καταστροφής Ρυθμός μεταβολής ενός αερίου = ρυθμός παραγωγής ρυθμός καταστροφής Όταν: ρυθμός παραγωγής = ρυθμός καταστροφής

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία Γ Γυμνασίου: Απαντήσεις των ασκήσεων και ερωτήσεων του σχολικού βιβλίου

Χημεία Γ Γυμνασίου: Απαντήσεις των ασκήσεων και ερωτήσεων του σχολικού βιβλίου Χημεία Γ Γυμνασίου: Απαντήσεις των ασκήσεων και ερωτήσεων του σχολικού βιβλίου Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΜEd ΕΝΟΤΗΤΑ 1 Οξέα - Βάσεις Άλατα Σελίδα 15 1. Τι ονομάζεται

Διαβάστε περισσότερα

Διαρκής απαίτηση της εκπαιδευτικής κοινότητας είναι η ύπαρξη πολλών βιβλίων

Διαρκής απαίτηση της εκπαιδευτικής κοινότητας είναι η ύπαρξη πολλών βιβλίων Διαρκής απαίτηση της εκπαιδευτικής κοινότητας είναι η ύπαρξη πολλών βιβλίων για κάθε μάθημα, τα οποία θα βασίζονται στο ίδιο Αναλυτικό Πρόγραμμα και θα παρουσιάζουν τα ίδια θέματα από μια άλλη ίσως σκοπιά.

Διαβάστε περισσότερα

Λίπανση Κηπευτικών Καλλιεργειών

Λίπανση Κηπευτικών Καλλιεργειών Λίπανση Κηπευτικών Καλλιεργειών Βασική λίπανση Η βασική λίπανση διενεργείται κατά το στάδιο της προετοιµασίας του εδάφους και πριν την εγκατάσταση των φυτών σε αυτό. Οι ποσότητες των λιπασµάτων καθορίζονται

Διαβάστε περισσότερα

Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία

Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία Α) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΝΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΜΕΤΑΛΛΑ Στοιχείο Σύμβολο Σθένος Νάτριο Να 1 Κάλιο Κ 1 Μαγνήσιο Mg 2 Ασβέστιο Ca 2 Σίδηρος Fe 2 ή 3 Χαλκός Cu 2 Ψευδάργυρος Zn 2 Λίθιο Li 1 Άργυρος

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ. Ενότητα 11: Ιοανταλλαγή. Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογία

ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ. Ενότητα 11: Ιοανταλλαγή. Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογία ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ Ενότητα 11: Ιοανταλλαγή Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογία Σκοποί ενότητας Κατανόηση του φαινομένου της ιοντικής ανταλλαγής Περιεχόμενα ενότητας 1) Ρόφηση 2) Απορρόφηση

Διαβάστε περισσότερα

Στην συγκεκριμένη εργαστηριακή δραστηριότητα θα μετρήσουμε 4 παραμέτρους για την ποιότητα του νερού που προέρχεται από το δίκτυο του σχολείου μας,

Στην συγκεκριμένη εργαστηριακή δραστηριότητα θα μετρήσουμε 4 παραμέτρους για την ποιότητα του νερού που προέρχεται από το δίκτυο του σχολείου μας, Σχολείο: Ημερομηνία Δειγματοληψίας.. Φύλλο Εργασίας Έλεγχος της Ποιότητας του Πόσιμου Νερού του Σχολείου μας Γενικές πληροφορίες Τα φυσικά νερά περιέχουν διάφορες ουσίες οι οποίες είναι διαλυμένες και

Διαβάστε περισσότερα