ΔΙΑΣΧΙΣΗ ΠΑΓΕΤΩΝΑ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΔΙΑΣΩΣΗ. Του Γιώργου Βουτυρόπουλου 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΔΙΑΣΧΙΣΗ ΠΑΓΕΤΩΝΑ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΔΙΑΣΩΣΗ. Του Γιώργου Βουτυρόπουλου 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ"

Transcript

1 ΔΙΑΣΧΙΣΗ ΠΑΓΕΤΩΝΑ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΔΙΑΣΩΣΗ Του Γιώργου Βουτυρόπουλου 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η διάσχιση παγετώνων αποτελεί μια εξαιρετικά περίπλοκη και επικίνδυνη διαδικασία. Η χώρα μας μπορεί να μη διαθέτει παγετώνες, όμως όλες οι μεγάλες οροσειρές του κόσμου είναι γεμάτες από αυτά τα ορμητικά ποτάμια από πάγο, που συχνά αποτελούν για τον ορειβάτη ανυπέρβλητα εμπόδια. Οι εξειδικευμένες τεχνικές που έχουν αναπτυχθεί για τη διάσχιση των παγετώνων είναι λοιπόν ένα απαραίτητο εργαλείο για κάθε ολοκληρωμένο ορειβάτη που αναζητά την περιπέτεια στα μεγάλα βουνά. Οι τεχνικές αυτές αφορούν δυο βασικά κατηγορίες: την κίνηση με ασφάλεια σε παγετώνα και την αποτελεσματική διάσωση από crevasses. 2. Η ΓΕΝΕΣΗ ΤΩΝ ΠΑΓΕΤΩΝΩΝ Οι παγετώνες δημιουργούνται στα ψηλότερα και πιο κρύα μέρη του πλανήτη, όπου κατά τη διάρκεια του χρόνου πέφτει περισσότερο χιόνι από αυτό που λειώνει. Με τα χρόνια το χιόνι που συσσωρεύεται στην επιφάνεια ασκεί πίεση στα προηγούμενα στρώματα. Με τη συμπίεση αυτή ο αέρας που υπάρχει ανάμεσα στις νιφάδες πιέζεται και βγαίνει έξω. Οι θύλακες αέρα που απομένουν χάνουν τη συνοχή και επαφή τους, το χιόνι έτσι στερεοποιείται μέχρι 80% περίπου και γίνεται πάγος. Αυτή η μεταβολή από χιόνι σε πάγο αλλού μπορεί να διαρκεί μόνο λίγα χρόνια (Άλπεις) και αλλού έναν αιώνα (Πόλοι). Με τη συσσώρευση όλο και περισσότερου χιονιού και πάγου η μάζα του παγετώνα αυξάνεται και αρχίζει να κλίνει από το βάρος του και να γλιστρά προς τα κάτω. Αυτό ακριβώς είναι ένας παγετώνας: συμπιεσμένος πάγος υπό κίνηση. Καθώς η επιφάνεια του παγετώνα τροφοδοτείται με φρέσκο και πυκνό χιόνι, ο πάγος αρχίζει να κυλά προς τα κάτω, σε χαμηλότερα υψόμετρα, όπου η άνοδος της θερμοκρασίας τους ζεστούς μήνες τον μεταβάλλει σε τρεχούμενο νερό. Για τους γεωλόγους οι παγετώνες είναι συστήματα που προκύπτουν από εκτεταμένη χιονόπτωση και καθοδηγούνται από τη βαρύτητα. Το ανώτερο μέρος του παγετώνα όπου συσσωρεύεται περισσότερο χιόνι από ό,τι μπορεί να λειώσει, την ονομάζουν Ζώνη Συσσώρευσης, ενώ το κατώτερο μέρος όπου οι πάγοι που έχουν γλιστρήσει αρχίζουν να λειώνουν, την ονομάζουν Ζώνη Αποκόλλησης. Σε παγετώνες όπως αυτοί στις Άλπεις χρειάζονται 100 περίπου χρόνια ώστε το χιόνι που συσσωρεύεται στην ανώτερη ζώνη να καταλήξει στη ζώνη αποκόλλησης. Κοντά στους πόλους ή όπου υπάρχει πολύ κρύο, οι παγετώνες κινούνται πολύ πιο αργά. Λόγω της υψηλής πίεσης, από το βάρος του συσσωρευμένου χιονιού, οι παγοκρύσταλλοι αλλάζουν δομή και μόρια μετακινούνται από έναν κρύσταλλο στον επόμενο. Αυτή η διαδικασία λέγεται επανακρυστάλλωση. Καθώς ολόκληρες επιφάνειες υπόκεινται σε αυτή τη διαδικασία, μάζες πάγου αρχίζουν να σέρνονται, από εκεί προκύπτει και η κίνηση του παγετώνα. Η κίνηση του παγετώνα εξαρτάται και από το έδαφος πάνω στο οποίο επικάθεται, ειδικότερα αν υπάρχει νερό που ρέει

2 στο εσωτερικό του μειώνονται οι τριβές και αυξάνεται η ταχύτητα ολίσθησής του. Η άνοδος της θερμοκρασίας επιταχύνει το σύρσιμο και την ολίσθηση ενός παγετώνα, έτσι για παράδειγμα, οι παγετώνες των Άλπεων κινούνται 15 φορές πιο γρήγορα το καλοκαίρι σε σχέση με το χειμώνα. Η μέση ταχύτητα για τους παγετώνες σε εύκρατες περιοχές είναι εκατοστά την ημέρα ή 100 μέτρα το χρόνο. Τα δυο τρίτα αυτής της κίνησης προέρχονται από το σύρσιμο και το υπόλοιπο από την ολίσθηση. Η επιφάνεια ενός παγετώνα είναι πιο εύθραυστη από το εσωτερικό του, που είναι πιο μαλακό και ελαστικό. Έτσι όπως κινείται ο παγετώνας οι ανωμαλίες του εδάφους πάνω στο οποίο επικάθεται, διαρρηγνύουν τη συνοχή της εύθραυστης επιφάνειας του, δημιουργώντας συχνά επιφανειακά ρήγματα, τα οποία τα ονομάζουμε crevasses. Αυτές δημιουργούνται από την τάση που αναπτύσσεται κατά τη μετακίνηση του παγετώνα, όταν κάποιες μάζες πάγου κινούνται ταχύτερα από τον πάγο γύρω τους. Η πιο εμφανής Ζώνη Τάσης είναι όταν ο πάγος ρέει πάνω από έδαφος το οποίο κατεβαίνει απότομα. Τότε η επιφάνεια του παγετώνα θα πρέπει να διανύσει μεγαλύτερη απόσταση από ό,τι το στρώμα επαφής με το έδαφος. Έτσι η επιφάνεια επιταχύνει πάνω από το απότομο κατέβασμα του εδάφους. Αυτή η διαφορετική ροή της επιφάνειας σε συνδυασμό με το εύθραυστο της δομής της, σπάει τη συνοχή του παγετώνα δημιουργώντας τα ρήγματα. Το αποτέλεσμα της δράσης μιας ζώνης τάσης είναι η δημιουργία μιας σειράς από παράλληλες crevasses (κάθετα ρήγματα στον παγετώνα) πάνω από κάποιο απότομο κατέβασμα του εδάφους. Θεωρητικά οι crevasses που βρίσκονται πάνω από εκεί που τελειώνει το απότομο κατέβασμα του εδάφους, κλείνουν με τη συμπίεση και το σπρώξιμο της συνεχόμενης ροής, αυτή η περιοχή ονομάζεται Ζώνη Συμπίεσης. Crevasses δημιουργούνται και από τη διαφορά ταχύτητας που αναπτύσσεται σε ένα παγετώνα που ρέει ανάμεσα σε μια κοιλάδα. Οι πλευρές του παγετώνα που έρχονται σε επαφή με τις πλαγιές της κοιλάδας, κινούνται πιο αργά λόγω περισσότερων τριβών, από ό,τι το κέντρο του παγετώνα. Αυτή η διαφορά ταχύτητας έχει σαν αποτέλεσμα τη δημιουργία ρηγμάτων σχήματος ψαροκόκαλου. Αυτές ονομάζονται Marginal Crevasses. Επειδή η διαφορά ταχύτητας είναι λιγότερο έντονη κοντά στις πλαγιές της κοιλάδας και περισσότερο στην αντίθετη κατεύθυνση, οι crevasses αυτές τείνουν να ανοίγουν περισσότερο (πλαταίνουν) προς το κέντρο του παγετώνα Crevasses επίσης, μπορεί να προκύψουν σε στροφές του παγετώνα, πάλι λόγω διαφοράς ταχύτητας. Στο εσωτερικό της στροφής η επιφάνεια του παγετώνα υπόκειται σε ισχυρές πιέσεις από διαφορετικές κατευθύνσεις, γεγονός που μπορεί να δώσει ένα δίκτυο από διασταυρωμένα ρήγματα. Αυτές ονομάζονται Radial Crevasses και μπορούν επίσης να σχηματισθούν και στα σημεία που ενώνονται δυο διαφορετικοί παγετώνες. Τέλος, στα ανώτερα τμήματα ενός παγετώνα σχηματίζεται συχνά ένα ρήγμα. Αυτό το ρήγμα είναι το κενό που μένει καθώς ο παγετώνας αποσπά από πάνω συσσωρευμένο χιόνι και πάγο και ονομάζεται Ριμε (ή Bergschrund). Πάνω από μια ριμε συνήθως υπάρχει μια κάθετη ορθοπλαγιά, που εξαιτίας της κλίσης της είναι πολύ δύσκολο να συγκρατήσει αρκετή μάζα χιονιού και πάγου ώστε να γίνει μέρος του παγετώνα. Επειδή το χιόνι που πέφτει από την πλαγιά γεμίζει συχνά το κενό αυτό, μια ριμε δεν είναι συνήθως τόσο βαθιά όσο άλλα ρήγματα σε ένα παγετώνα, όμως μπορεί να έχει μεγάλο πλάτος και μήκος. Στα σημεία που ο παγετώνας έρχεται σε επαφή με τις περιβάλλοντες βράχινες πλαγιές, δημιουργούνται επίσης κενά από τον πάγο που λειώνει καθώς έρχεται σε επαφή με το βράχο που θερμαίνεται από τον ήλιο. Τα κενά αυτά που τα ονομάζουμε και αυτά στην Ελλάδα ριμε (moats στη Βρετανία και στις ΗΠΑ), συχνά είναι πολύ

3 βαθιά και ύπουλα, αφού καλύπτονται εύκολα επιφανειακά με χιόνι στην πρώτη χιονόπτωση. Οι crevasses γενικά ποικίλλουν όσον αφορά το μήκος, το πλάτος και το βάθος από παγετώνα σε παγετώνα. Σε μεγάλους παγετώνες, όπως στα Ιμαλάια ή τους Πόλους, συναντάς μεγαλύτερες crevasses από αυτές που μπορείς να βρεις σε μικρότερους. Σχηματίζονται συνήθως αργά. Για να αποκτήσουν ένα άνοιγμα 2 μέτρων μπορεί να περάσουν και 2-3 μήνες, στις εύκρατες περιοχές. Πλαταίνουν πόντο με πόντο συνήθως με μικρούς, αλλά ηχητικούς «παγοσεισμούς». Αντίθετα, στους Πόλους αυτά τα πράγματα γίνονται πιο βίαια. Το βάθος μιας crevasses μπορεί να φτάσει τα 30 μέτρα (50 για τις πολικές) και συνήθως στενεύει προς τα κάτω. Πολλοί παγετώνες στα βουνά ρίχνονται σε κάθετες ορθοπλαγιές δημιουργώντας ένα πραγματικό χάος από crevasses και ασταθείς πύργους πάγου που ονομάζουμε Σερακ. Ό,τι έχει ειπωθεί μέχρι τώρα είναι χρήσιμο για να καταλάβει κανείς που μπορεί να συναντήσει crevasses σε ένα παγετώνα, όμως είναι το χιόνι που μπορεί να τις καλύψει, που τις κάνει πραγματικά επικίνδυνες. Η συγκολλητική ικανότητα του χιονιού σε συνδυασμό με τον αέρα, έχει σαν αποτέλεσμα να συσσωρεύονται μάζες φρέσκου χιονιού στο χείλος των crevasses και να δημιουργούνται κορνίζες, οι οποίες κάποια στιγμή με τη συνεχόμενη χιονόπτωση -και ιδιαίτερα όταν η θερμοκρασία δεν είναι πάρα πολύ χαμηλή (κάτω από το επίπεδο παγετού)- καλύπτουν εντελώς το κενό του ρήγματος. Όσο συνεχίζονται οι χιονοπτώσεις το χιόνι μπορεί να καλύπτει τις crevasses μερικώς ή ολικώς ακόμη και αν αυτές φαρδαίνουν από την κίνηση του παγετώνα. Οι χιονογέφυρες που σχηματίζονται πάνω από τις crevasses μπορεί να είναι δυνατές και να επιτρέπουν τη διάσχιση τους στους ορειβάτες ή αδύνατες, με δυσάρεστες επιπτώσεις στους απρόσεκτους. Οι αλληλεπιδρόμενες δυνάμεις της θερμοκρασίας, της υγρασίας, της ηλιακής ακτινοβολίας, του αέρα και το βάρος του ίδιου του χιονιού, επηρεάζουν τη συνοχή αυτών των γεφυρών. Έτσι λοιπόν, η κλιματολογική ιστορία και ο τρέχον καιρός καθορίζουν την αντοχή τους. Οι περισσότερες όμως σχηματίζονται περιστασιακά, δημιουργούνται και σκληραίνουν την εποχή με τις μεγάλες χιονοπτώσεις και αδυνατίζουν, όταν ανοίγει ο καιρός και οι ορειβάτες βγαίνουν στα βουνά. Καθώς το χιόνι πέφτει και συσσωρεύεται, οι νιφάδες του συμπιέζονται, συμπυκνώνονται σαν κόκκοι και με τη βοήθεια του ανέμου αρχίζουν να αποκτούν μια σκληρή δομή και ισχυρούς δεσμούς αλληλοσύνδεσης. Αυτή η διαδικασία γίνεται σε θερμοκρασίες κάτω από το σημείο τήξης και επιβραδύνεται κάτω από τους 10 ο C. Σε αυτό το στάδιο το χιόνι μπορεί να αποκτήσει μια ισχυρή συνοχή κατά τη διάρκεια μερικών ημερών μετά τη χιονόπτωση. Το βαθύτερο χιόνι πιέζεται και δυναμώνει ακόμη περισσότερο, έτσι όσο πιο παχιά είναι μια γέφυρα τόσο το καλύτερο, όχι μόνο από άποψη μάζας αλλά και από άποψη ισχυρότερης συνοχής του χιονιού. Όταν αυτό το φρέσκο χιόνι θερμαίνεται στο σημείο τήξης την Άνοιξη οι δεσμοί σύνδεσης καταρρέουν. Οι συνδέσεις μεταξύ των κρυστάλλων λειώνουν πρώτα και το χιόνι γίνεται σούπα, κρύσταλλοι και νερό. Το χαμηλής συνοχής, ξηρό χιόνι των ηπειρωτικών και πολικών περιοχών, έχει πιο αδύναμους δεσμούς και διαλύεται πιο εύκολα από το υγρό χιόνι των εύκρατων περιοχών. Όμως σε κάθε περίπτωση όταν το νερό παγώσει (συνήθως τη νύχτα) οι δεσμοί ξανασχηματίζονται πιο ισχυροί, οι κρύσταλλοι αυξάνουν σε όγκο και λειαίνουν και όλο το σύστημα αποκτά μια πιο ισχυρή συνοχή. Την Άνοιξη λοιπόν, οι χιονογέφυρες πάνω από τις crevasses κατά τη διάρκεια της ημέρας αδυνατίζουν και γίνονται σούπα, ενώ τη νύχτα παγώνουν και αποκτούν μια πολύ ισχυρή συνοχή. Όταν αυτό συνεχιστεί για αρκετές εβδομάδες τότε πια το στρώμα αυτό του νέου χιονιού αποκτά μια σταθερή και σκληρή συνοχή. Ο

4 ζεστός ήλιος στις αρχές του Καλοκαιριού μαλακώνει μόνο επιφανειακά αυτό το στρώμα. Καθώς το χιόνι όμως λειώνει και ξαναπαγώνει οι γέφυρες χάνουν σε μάζα και όγκο. Αρχίζουν και βουλιάζουν, κάποιες φορές υποχωρούν και θεαματικά. Για τους παρατηρητικούς, αυτή είναι η εποχή που οι χιονογέφυρες προδίδονται. Αυτές που βουλιάζουν κατά τη διάρκεια της Άνοιξης τείνουν να μαζεύουν περισσότερη σκόνη, επίσης μαζεύουν περισσότερο από το νέο εποχιακό χιόνι. Έτσι λοιπόν, συχνά μπορεί να δει κανείς γέφυρες πάνω από crevasses που να ξεχωρίζουν από το βρώμικο τους χιόνι ή αντίθετα από το άσπρο τους καθαρό χιόνι. Όταν οι γέφυρες αδυνατίζουν σπάνια καταρρέουν μεμιάς, συνήθως καταρρέουν κομμάτια τους που σιγά σιγά λειώνουν και πέφτουν αφήνοντας μια τρύπα που κρύβει μια φαρδύτερη και πιο μακριά crevasse. Υπάρχουν διάφορα μοντέλα υπολογισμού των συνθηκών που επικρατούν στην επιφάνεια ενός παγετώνα. Τα μοντέλα αυτά ποικίλλουν ανάλογα με τη γεωγραφική περιοχή και ιδιαίτερα με τις κλιματολογικές συνθήκες που επικρατούν σε αυτή: ΠΑΓΕΤΩΝΕΣ ΣΕ ΕΥΚΡΑΤΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ Οι περισσότεροι ορειβάτες κινούνται σε παγετώνες εύκρατων περιοχών, όπου τα βουνά έχουν γενικά, υγρούς χειμώνες και ξερά καλοκαίρια όπως στις κεντρικές Άλπεις ή στα Cascades των ΗΠΑ. Οι παγετώνες ποικίλλουν εδώ σε μήκος συνήθως από 1 10 χιλιόμετρα. Οι χειμώνες εδώ χαρακτηρίζονται από δυτικά μέτωπα που θάβουν τους παγετώνες με βαθύ χιόνι. Οι πυκνές χιονοπτώσεις στα μέσα του χειμώνα κρύβουν τις crevasses σε σημείο που να γίνεται δύσκολη η ανίχνευση τους κάτω από το στρώμα χιονιού που τις καλύπτει, το οποίο μπορεί μάλιστα να μην έχει αποκτήσει ακόμη την απαιτούμενη συνοχή, όμως από την άλλη εξαιτίας της μεγάλης μάζας του οι περισσότερες γέφυρες γίνονται αρκετά παχιές ώστε να αντέχουν βάρος. Έτσι, οι περισσότεροι ορειβάτες θεωρούν σχετικά ασφαλές να κινούνται σε τέτοιους παγετώνες στα μέσα ή στα τέλη του χειμώνα. Την άνοιξη και ιδιαίτερα στα μέσα της, όταν οι μέρες μεγαλώνουν και η θερμοκρασία αυξάνεται, οι γέφυρες αυτές αρχίζουν να υποχωρούν να βυθίζονται και να καταρρέουν. Οι πιο επικίνδυνες ώρες είναι οι απογευματινές, αντίθετα οι πιο ασφαλείς είναι αργά τη νύχτα και νωρίς το πρωί. Αν όμως χαμηλή νέφωση ή γενικά ζεστός άνεμος κρατήσει τη θερμοκρασία υψηλή και εμποδίσει το χιόνι να ξαναπαγώσει, κατά τη διάρκεια της νύχτας, τότε οι γέφυρες αδυνατίζουν ακόμη περισσότερο. Καθώς μπαίνει το καλοκαίρι όλο και περισσότερες γέφυρες καταρρέουν. Από αυτές που απομένουν, κάποιες μπορεί να παραμένουν στέρεες νωρίς το πρωί ή και αργότερα κατά τη διάρκεια της μέρας. Πρόσκαιρες χιονοπτώσεις αυτή την εποχή μπορεί να καλύψουν παροδικά νέο-ανοιγμένες crevasses, πράγμα ιδιαίτερα επικίνδυνο. Στις Άλπεις συμβαίνουν συχνά το καλοκαίρι τέτοιες χιονοπτώσεις ιδιαίτερα στο μεγάλο υψόμετρο. Όμως σε γενικές γραμμές στις αρχές του φθινοπώρου, οι crevasses έχουν ξανανοίξει πάλι. Αυτή είναι η πιο επικίνδυνη περίοδο σε τέτοιες περιοχές, γιατί περιορισμένες χιονοπτώσεις μπορεί να καλύψουν τις crevasses αποτελεσματικά μετατρέποντας τις σε επικίνδυνες παγίδες για τους ορειβάτες. ΑΡΚΤΙΚΟΙ ΠΑΓΕΤΩΝΕΣ Στους Πόλους οι παγετώνες καλύπτουν γιγαντιαίες εκτάσεις. Οι ιδιαίτερα χαμηλές θερμοκρασίες έχουν σαν αποτέλεσμα να μην λειώνει ο πολικός πάγος σχεδόν ποτέ. Χιόνι φρέσκο πέφτει σπάνια, έτσι οι παγετώνες μένουν συνέχεια ακάλυπτοι, το ίδιο

5 και οι crevasses και οι επικίνδυνες ζώνες είναι εκεί που οι χιονοπτώσεις είναι πιο έντονες. Σε περιοχές κοντά στον αρκτικό κύκλο, όπως η Αλάσκα οι παγετώνες που μπορεί να φτάσουν και τα 30 χιλιόμετρα. Το πολύ χιόνι πέφτει εδώ αργά το καλοκαίρι και στην αρχή του φθινοπώρου. Ο κρύος και ξερός χειμώνας που ακολουθεί, δεν επιτρέπει τη στερεοποίηση των γεφυρών που δημιουργούνται σε τέτοιο βαθμό όπως στις εύκρατες περιοχές. Αργά την άνοιξη ή νωρίς το καλοκαίρι όταν η θερμοκρασία αυξάνει και η ημέρα μεγαλώνει υπερβολικά, το νερό από το χιόνι που λειώνει διεισδύει για τα καλά στο νέο στρώμα χιονιού και διαρρηγνύει δραματικά τη συνοχή του. Οι γέφυρες εδώ δεν βυθίζονται, αλλά σπάνε και καταρρέουν μεμιάς ειδικά τα ζεστά απογεύματα. Αυτοί οι παγετώνες είναι πιο επικίνδυνοι από αυτούς στα εύκρατα κλίματα. Καθώς προχωρά το καλοκαίρι ανοίγουν όλες οι crevasses. Περιοδικές καταιγίδες σωρεύουν χιόνι από πάνω τους και οι γέφυρες που δημιουργούνται είναι ιδιαίτερα ασταθείς και επικίνδυνες. ΥΠΟΤΡΟΠΙΚΟΙ ΚΑΙ ΤΡΟΠΙΚΟΙ ΠΑΓΕΤΩΝΕΣ Τα πολύ ψηλά και εκτεταμένα βουνά των Ιμαλαΐων και των Άνδεων ποικίλλουν σε κλιματολογικές συνθήκες. Γενικά, το μεγάλο υψόμετρο και η υψηλή ηλιακή ακτινοβολία δημιουργούν ιδιαίτερες συνθήκες χιονιού. Το χιόνι που χάνει τη συνοχή του καθώς εκτίθεται σε έντονη ακτινοβολία και σε ξηρό αέρα δεν γίνεται πάντα σούπα, συνήθως εξατμίζεται. Η δομή του αδυνατίζει εξαερίζεται και αποσαθρώνεται και η έντονη ακτινοβολία αυξάνει υπερβολικά τις διαφορές μεταξύ βόριων και νότιων πλευρών. Στο Νεπάλ που υπάρχουν παγετώνες μέχρι και 20 χιλιόμετρα, υπάρχουν δυο περίοδοι που τους τροφοδοτούν. Από Δεκέμβριο μέχρι Μάρτιο οι χειμερινές καταιγίδες αποθέτουν μέτριες ποσότητες παγωμένου και ξηρού χιονιού και από τον Ιούνιο μέχρι τις αρχές του Σεπτεμβρίου οι μουσώνες φέρνουν μπόλικο υγρό χιόνι στα μεγάλα υψόμετρα. Κατά τη διάρκεια των προμουσωνικών και μεταμουσωνικών περιόδων, που γίνονται οι αναρριχήσεις, επικρατούν οι συνθήκες λιωσίματος παγώματος που ανοίγουν τις crevasses. Ιδιαίτερα τη πρώτη περίοδο μετά το χειμώνα η υψηλή θερμοκρασία δημιουργεί μεγάλη αστάθεια στους παγετώνες. Αντίθετα, οι ψυχρότερες και μικρότερες μέρες της μεταμουσωνικής περιόδου επιβραδύνουν τη διαδικασία ανοίγματος των crevasses. Φρέσκο χιόνι μπορεί να ξαναδημιουργήσει γέφυρες κατά τη διάρκεια των δυο αυτών περιόδων ορειβατικής κίνησης, ιδιαίτερα πριν τους μουσώνες. Το Καρακοράμ δεν επηρεάζεται και τόσο από τους μουσώνες, έτσι το κλίμα του είναι περισσότερο ηπειρωτικό και φέρνει χιόνι όλο το χρόνο. Στα μεγάλα υψόμετρα υπάρχει μεγαλύτερη συσσώρευση και οι χειμώνες είναι πιο κρύοι και μεγάλοι από το Νεπάλ. Έτσι εδώ κυλούν πολύ μεγάλοι παγετώνες που ξεπερνούν τα 40 χιλιόμετρα μήκος. Και οι crevasses εδώ είναι γιγαντιαίες. Η άνοιξή και ιδιαίτερα το καλοκαίρι φέρνούν ζεστές μέρες, ενώ τη νύχτα επικρατεί παγωνιά. Οι ξαφνικές θερμοκρασιακές αλλαγές έχουν σαν αποτέλεσμα δραματικούς κύκλους λιωσίματοςπαγώματος κατά τη διάρκεια της αναρριχητικής περιόδου. Περιοδικές χιονοπτώσεις μπορεί να κλείσουν με φρέσκο χιόνι τις crevasses δημιουργώντας έτσι επικίνδυνα πεδία όπως και στην Αλάσκα. Στις Άνδεις υπάρχουν μικροί παγετώνες σα των Άλπεων. Το κλίμα έχει αυστηρά δυο περιόδους, ο «χειμώνας» τους (Οκτώβριος Απρίλιος) όπου ο ήλιος είναι πιο ψηλά, έχει αρκετά χιόνια με ανατολικούς ανέμους, ενώ το «καλοκαίρι» τους (Μάιος-Αύγουστος) φέρνει καθαρό ουρανό με τυχαίες απογευματινές καταιγίδες. Έντονοι κύκλοι εναλλαγών (λιώσιμο-πάγωμα) είναι συχνό φαινόμενο το «καλοκαίρι». Με το ξεκίνημα αυτής της περιόδου (που γίνονται και οι αναρριχήσεις) σταδιακά ανοίγουν οι crevasses, αλλά ταυτόχρονα σκληραίνει και η επιφάνεια των

6 παγετώνων. Σε αυτές τις συνθήκες το λιωμένο χιόνι παγώνει κάτω από την επιφάνεια έτσι οι γέφυρες μπορεί να είναι πιο στέρεες από ότι φαίνονται. Εδώ οι γέφυρες βυθίζονται λιγότερο από ό,τι στις εύκρατες περιοχές, όμως είναι λιγότερο ορατές κάτω από το χιόνι και όταν «παλιώνουν» γκρεμίζονται ξαφνικά. Λίγα τα χιόνια, λίγες και οι πιθανότητες να ξαναγεμίσουν οι crevasses την αναρριχητική περίοδο. 3. ΚΙΝΗΣΗ ΜΕ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΣΕ ΠΑΓΕΤΩΝΑ Κάθε τύπος παγετώνα κρύβει πολλές εκπλήξεις στον ορειβάτη και πραγματικά δεν υπάρχει κανένας απολύτως λόγος που να δικαιολογεί τη μη τήρηση των βασικών κανόνων ασφάλειας. Το δέσιμο με σχοινί, η σωστή συνεργασία και η επαγρύπνηση της σχοινοσυντροφιάς, αποτελούν τα βασικά στοιχεία για μια ασφαλή διέλευση από ένα παγετώνα Αριθμός μελών σχοινοσυντροφιάς και απόσταση μεταξύ τους. Το πώς θα κινηθεί μια ομάδα σε ένα παγετώνα εξαρτάται από τον αριθμό των μελών της, την εμπειρία τους και το τρόπο με τον οποίο θα δεθούν στο σχοινί. Η μεγάλη απόσταση μεταξύ των μελών μιας ομάδας σημαίνει ότι υπάρχει αρκετό σχοινί για να «τακτοποιήσουν» μεγάλες crevasses, μειωμένες πιθανότητες να τραβήξει αυτός που πέσει σε μια crevasse και τους υπόλοιπους μέσα και μεγαλύτερη ελευθερία για την αντιμετώπιση γωνιών και Ζικ - Ζακ. Από την άλλη η μεγάλη απόσταση μεταξύ των μελών της ομάδας μπορεί να δημιουργήσει εύκολα αρκετά μπόσικα στο μεταξύ τους σχοινί, μεταβάλλοντας έτσι ένα απλό γλίστρημα στο κενό σε σοβαρή πτώση που απαιτεί διάσωση. Παραδοσιακά η επιθυμητή απόσταση ανάμεσα στα μέλη μιας σχοινοσυντροφιάς που κινείται σε ένα παγετώνα που εξισορροπεί κάπως την κατάσταση, κυμαίνεται στα 8-15 μέτρα. Τα τρία άτομα στο σχοινί το πιο ασφαλή συνδυασμό, αφού θεωρητικά δυο μπορούν να συγκρατήσουν πιο εύκολα την πτώση ενός. Σε μεγάλους παγετώνες όπως της Αλάσκας ή του Καρακοράμ η απόσταση μεταξύ τους μπορεί να φτάσει και τα μέτρα, προσφέροντας την απαιτούμενη ευελιξία ανάμεσα στις μεγάλες crevasses. Όμως μια τέτοια απόσταση δημιουργεί εύκολα μπόσικα στο σχοινί και αυξάνει τις πιθανότητες για μεγάλες πτώσεις. Γι αυτό είναι πιο σοφό να μειώνεται η απόσταση κρατώντας στις δυο άκρες του σχοινιού περίσσευμα μέτρων. Αυτό το περίσσευμα μπορεί να αποδειχτεί ιδιαίτερα χρήσιμο σε περιπτώσεις διάσωσης. Ο πρώτος είναι ο πιο έμπειρος της ομάδας, ενώ ο λιγότερο έμπειρος τοποθετείται στην μέση. Οι σύγχρονες ωστόσο συνθήκες αναρρίχησης έχουν φέρει στους μεγάλους παγετώνες μικρότερες ομάδες, των δυο ατόμων. Αυτό δεν οφείλεται μόνο στην εξέλιξη της τεχνολογίας που δίνει μεγαλύτερη αυτονομία στον μοντέρνο αναρριχητή, αλλά και στο γεγονός ότι ο μοντέρνος αναρριχητής ρισκάρει περισσότερο. Είναι αλήθεια όμως ότι δύσκολα ο ένας σχοινοσύντροφος μπορεί να κρατήσει τη πτώση του άλλου, πόσο μάλλον και να κάνει διάσωση μόνος του αν χρειαστεί. Πολλοί πιστεύουν πως μόνο πολύ έμπειροι αναρριχητές θα πρέπει να παίρνουν ένα τόσο μεγάλο ρίσκο. Αν λοιπόν, οι δυο είναι αρκετά ικανοί, ο καθένας τους θα πρέπει να δεθεί στο σχοινί σε σημείο που να έχει το απαιτούμενο περίσσευμα σχοινιού για να μπορεί να προσεγγίσει τον σύντροφο του σε περίπτωση διάσωσης. Αυτό σημαίνει ότι σε ένα σχοινί 60 μέτρων το περίσσευμα σχοινιού που θα πρέπει να έχει ο καθένας θα πρέπει να είναι τουλάχιστον 20 μέτρα. Άρα, θα απομένουν άλλα τόσα για τη μεταξύ

7 τους απόσταση. Σε παγετώνες μεγάλους η απόσταση αυτή πάντως δεν είναι αρκετή και πολλοί υποστηρίζουν ότι σε αυτές τις περιπτώσεις απαιτείται και δεύτερο σχοινί. Οι πτώσεις σε crevasses σπάνια καταπονούν σημαντικά το σχοινί. Είναι εδώ και πολύ καιρό αποδεκτό ότι ένα διπλό σχοινί χιλιοστά είναι αρκετό για διασχίσεις παγετώνων Μποντριέ και κόμποι. Σε κάθε άκρη του σχοινιού ο αναρριχητής δένεται με κόμπο 8άρι στο μποντριέ του. Στην μέση ο αναρριχητής μπορεί να κάνει κόμπο Πεταλούδα και να κλιπάρει με ένα ασφαλείας και ένα απλό καραμπίνερ με αντεστραμμένες πύλες. Το μποντριέ θα πρέπει να στέκεται καλά πάνω στο σώμα με τη ζώνη μέσης πάνω από το κόκαλο του γοφού. Κάποιοι υποστηρίζουν ότι είναι καλύτερα τα ολόσωμα μποντριέ, ή ο συνδυασμός με μποντριέ στήθους, ιδιαίτερα όταν οι αναρριχητές κουβαλάνε βαρύ σακίδια και είναι μεγάλος ο κίνδυνος να γυρίσουν ανάποδα σε μια αναπάντεχη πτώση. Αυτό έχει κάποια λογική, αρκεί το κεντρικό δέσιμο να γίνεται χαμηλά στη μέση, και στο στήθος απλά το σχοινί να περνά μέσα από καραμπίνερ. Αν το δέσιμο στο σχοινί γίνει ψηλά στο στήθος τότε σε περίπτωση πτώσης το σοκ θα πάει εκεί ψηλά και όχι στους γοφούς που πρέπει. Μερικοί που κουβαλάνε σακίδιο προτιμούν να περνούν το σχοινί από καραμπίνερ περασμένο σε έναν από τους ιμάντες ώμου του σακιδίου, όμως αυτή η τεχνική δεν είναι και τόσο ασφαλής. Ένας άλλος τρόπος είναι ο κλασσικός των Ζηλανδών με κουλούρες χιαστή στον ώμο και σε αυτή τη περίπτωση ο κόμπος αποτρέπει τον αναρριχητή να γυρίσει ανάποδα σε πτώση. Ο τρόπος αυτός πάντως δεν χρησιμοποιείται πια. Όμως όσο χρήσιμο είναι το δέσιμο ψηλά γι αυτόν που πέφτει, τόσο προβληματικό αποδεικνύεται γι αυτόν που φρενάρει. Πράγματι μόνο με τον κόμπο στο μποντριέ μέσης μπορεί κάποιος να σταματήσει αποτελεσματικά μια πτώση. Έτσι λοιπόν, αν δεν κουβαλάει βαρύ σακίδιο ο αναρριχητής καλύτερα να μη χρησιμοποιεί ολόσωμο ή μποντριέ στήθους Συμπλήρωση του συστήματος πρόσδεσης στο σχοινί. Αφού κανονιστεί η απόσταση μεταξύ των αναρριχητών και το δέσιμο στο σχοινί, η σχοινοσυντροφιά μπορεί να επιλέξει να φτιάξει κόμπους στο σχοινί ανάμεσα τους. Και σε αυτή τη περίπτωση ο καλύτερος κόμπος είναι η πεταλούδα. Τέτοιοι κόμποι γίνονται κάθε δυο μέτρα και είναι χρήσιμοι γιατί προσφέρουν καλές τριβές σε περίπτωση πτώσης, καθώς το σχοινί κυλά στο χείλος της crevasse. Σε κανονικές συνθήκες το σύστημα δουλεύει τέλεια, όχι όμως και σε πολύ σκληρό πάγο. Από την άλλη οι κόμποι αυτοί δυσκολεύουν πολύ τα πράγματα στη διάσωση. Είναι καλύτερο όμως να δυσκολευτούμε στη διάσωση, παρά στο φρενάρισμα. Η τελική επιλογή βέβαια ανήκει στη σχοινοσυντροφιά. Το περίσσευμα του σχοινιού το κρατάνε οι αναρριχητές που είναι δεμένοι στις άκρες. Μπορεί να το αναλάβει όλο ο επικεφαλής, πράγμα που όμως δεν συνηθίζεται στις ισότιμες σχοινοσυντροφιές. Το περίσσευμα αυτό μαζεύεται προσεκτικά και με επιμέλεια και μπαίνει στο σακίδιο σε σημείο που να διευκολύνει στους χειρισμούς (πχ κάτω από το καπάκι). Κατά τη διάρκεια της διάσχισης μπορεί να χρειαστεί κάποιος να δώσει κάποια μέτρα από το περίσσευμα του, γι αυτό θα πρέπει να είναι έτσι τοποθετημένο ώστε να μπορεί να δώσει μπόσικα χωρίς να βγάλει το σακίδιο. Αν δεν έχει σακίδιο ο αναρριχητής περνάει κουλούρες το σχοινί στον ώμο του. Με κόμπο πεταλούδα ή 8αρι ο κάθε αναρριχητής θα συνδέσει το σχοινί μπροστά του με το κεντρικό σημείο του μποντριέ του με HMS ασφαλείας. Για να είναι εντελώς ετοιμοπόλεμος σε περίπτωση πτώσης, τοποθετεί μετά τον κόμπο πρόσδεσης και δυο έτοιμα προύζικ στο σχοινί. Αυτά θα τα χρειαστεί για

8 να βγει από την crevasse. Το πρώτο το περνάει με καραμπίνερ στη κεντρική θηλιά του μποντριέ του και το δεύτερο το κλιπάρει στις πλάγιες θηλίτσες του. Σε πολλά σύγχρονα εγχειρίδια ο κόμπος πρόσδεσης στο μποντριέ παραλείπεται. Κάτι τέτοιο βοηθάει αρκετά στους χειρισμούς (πάρε-δώσε επιπλέον σχοινί). Το ολοκληρωμένο σύστημα πρόσδεσης περιλαμβάνει επίσης, μια ζώνη στήθους με ιμάντα (διευκολύνει το ανέβασμα με προύζικ) και μια μόνιμη ασφάλιση με κορδόνι του σακιδίου με το μποντριέ, για να μη χαθεί μέσα στη φασαρία Ρουχισμός. Είναι σκληρό να σκαρφαλώνει κάποιος σε τροπικές θερμοκρασίες και να είναι ντυμένος σαν να πρόκειται να βουτήξει σε ψυγείο, όμως η κίνηση στον παγετώνα έχει τις απαιτήσεις της. Ακόμη και παγετώνες σε μεγάλο υψόμετρο μπορεί με την αντανάκλαση της ηλιακής ακτινοβολίας, να ανεβάσουν θερμοκρασία σε δυσβάσταχτα επίπεδα, όμως το ψύχος στο εσωτερικό των crevasses παραμένει σταθερό γύρω από το σημείο πήξης, ή ακόμη πιο κάτω και η υποθερμία είναι μια συνηθισμένη αιτία θανάτου για τα θύματα πτώσεων σε crevasses. Αδιάβροχα αντιανεμικά πάνω, κάτω με μεγάλα φερμουάρ που μπορεί να χρησιμοποιηθούν και σαν εξαεριστήρες και συνθετικά για θερμομόνωση από μέσα, αποτελούν συστήματα ρουχισμού που προσφέρουν άνεση για μια μεγάλη κλίμακα θερμοκρασιών. Στα πολύ απαραίτητα κομμάτια του ρουχισμού ανήκουν και ο ζεστός σκούφος, γιατί από το κεφάλι χάνεται μεγάλη θερμότητα και τα γάντια, αφού τα χέρια θα πρέπει να είναι ζεστά και έτοιμα να δουλέψουν μέσα στην crevasse Υλικό διάσωσης. Ο εξοπλισμός της σχοινοσυντροφιάς που πρόκειται να διασχίσει κάποιο παγετώνα θα πρέπει να περιλαμβάνει και τον απαραίτητο ατομικό εξοπλισμό διάσωσης. Αυτός αποτελείται από σχοινιά προύζικ, τα οποία μπαίνουν πάνω στο σχοινί και ασφαλίζονται στο μποντριέ, τροχαλίες, μεγάλους και μικρούς ιμάντες και κορδόνια, ασφάλειες για τις συνθήκες της επιφάνειας του παγετώνα (παγόβιδες, ή αλουμινογωνιές, κλπ), ασφαλιστήρια και καραμπίνερ. Με όλα αυτά πάνω του και με το πιολέ στο χέρι, το κάθε μέλος της σχοινοσυντροφιάς είναι έτοιμο να επέμβει όταν χρειαστεί, εφόσον βέβαια γνωρίζει τι να κάνει Εξεύρεση πορείας. Ο προσανατολισμός στο εσωτερικό ενός παγετώνα δεν είναι πάντα εύκολο πράγμα. Γι αυτό θα πρέπει να έχει προηγηθεί κατόπτευση. Από ένα ψηλότερο σημείο μπορεί κανείς να δει που συγκεντρώνονται και πως διαμορφώνονται οι περισσότερες crevasses ή τα ice falls, σε ποια σημεία γίνονται χιονοστιβάδες και πέφτουν σερακ. Όμως δύσκολα μπορεί να διακρίνει κανείς πολλές λεπτομέρειες από μακριά και οι παγετώνες συνήθως κρύβουν πολλές εκπλήξεις. Είτε προηγηθεί κατόπτευση, είτε όχι η επιλογή σωστή πορείας στο εσωτερικό του παγετώνα, βασίζεται σε μια κύρια αρχή: επιλέγουμε το πιο ομαλό και πιο ευθύ πεδίο προς την κατεύθυνση που θέλουμε να πάμε. Δύσκολοι παγετώνες με πολλά ρήγματα χρειάζονται μεγαλύτερη προσπάθεια για να ξεπεραστούν. Είναι σημαντικό εδώ να έχει προσχεδιαστεί ολόκληρο το δρομολόγιο με όσο το δυνατόν περισσότερες λεπτομέρειες και με την απαραίτητη πλοκή, πως δηλαδή το ένα τμήμα οδηγεί στο επόμενο και από εκεί στο παρακάτω και πως αποφεύγονται τα αδιέξοδα. Η διαδρομή είναι καλό να μαρκάρεται, ή να σημειώνεται σε χάρτη, αφού κάτι τέτοιο μπορεί να αποδειχτεί σωτήριο όπου υπάρξει επιστροφή. Ακόμη περισσότερο αν χαλάσει ο καιρός και κατέβουν τα σύννεφα χαμηλά. Το χειμώνα και νωρίς την άνοιξη το φρέσκο χιόνι που καλύπτει το πεδίο

9 δημιουργεί δυσκολίες στο να καταλάβει κανείς που τελειώνει η πλαγιά του βουνού και που ξεκινά ο παγετώνας. Τότε ο αναρριχητής θα πρέπει να βασιστεί σε εξωτερική βοήθεια, φωτογραφίες ή χάρτες της περιοχής ή προηγούμενη εμπειρία Ο επικεφαλής. Όπως είπαμε ο επικεφαλής της σχοινοσυντροφιάς είναι και ο πιο έμπειρος. Αυτός αποφασίζει αν θα παρακάμψει μια crevasse, ή θα περάσει από πάνω της, πότε και που θα σταματήσουν για συγκέντρωση, ή πότε θα υιοθετήσει ένα en echelon. Αυτό είναι μια τεχνική όπου οι υπόλοιποι της σχοινοσυντροφιάς δεν ακολουθούν τα βήματα του επικεφαλή, αλλά κινούνται ανεξάρτητα παράλληλα από την μια πλευρά. Η τεχνική αυτή δεν γίνεται συχνά και μόνο όταν η πορεία περνά από παράλληλες crevasses, γιατί μπορεί να οδηγηθούν σε διαφορετικές κατευθύνσεις. Σκίτσο: ένα en echelon Η δουλειά του επικεφαλή είναι τρομαχτική και συχνά η αποτελεσματικότητα του βασίζεται στην τύχη. Απαιτεί συνεχή επαγρύπνηση, σωστή αξιολόγηση και συντηρητική προσέγγιση. Ο επικεφαλής συχνά πρέπει να εξισορροπήσει ανάμεσα σε δυο αντίθετες ανάγκες: την ανάγκη για ασφάλεια και την ανάγκη για ταχύτητα. Είναι πάντα πιο εύκολο να επιλέξει κανείς την μακρύτερη και πιο ασφαλή διαδρομή, όμως πολλές φορές η ταχύτητα είναι ασφάλεια, ιδιαίτερα τις ζεστές ημέρες που τα χιόνια λειώνουν και οι χιονογέφυρες αδυνατίζουν γρήγορα και επικίνδυνα, ενώ παράλληλα αυξάνεται και ο κίνδυνος κατολισθήσεων. Όταν ο επικεφαλής οδηγεί, ελέγχει την ποιότητα της επιφάνειας του παγετώνα με το πιολέ του ή το μπατόν του (με μικρή καλύτερα πεταλούδα) αν κρατάει και τέτοιο στα χέρια του. Όταν η αντίσταση είναι μηδαμινή προσέχει. Καμιά φορά είναι προτιμότερο να ξαπλώσει στα τέσσερα για να περάσει ένα επισφαλές σημείο, μοιράζοντας το βάρος του σε όσο το δυνατόν μεγαλύτερη επιφάνεια Λειτουργία σχοινοσυντροφιάς. Δυο είναι τα πράγματα που μπορούν να εξασφαλίσουν μια ασφαλή διέλευση από ένα παγετώνα, η συνεχής επαγρύπνηση και ο καλός συντονισμός της σχοινοσυντροφιάς. Ένα από τα βασικότερα στοιχεία που επιβάλλει ο καλός συντονισμός είναι να μην υπάρχουν μπόσικα στο σχοινί μεταξύ των αναρριχητών. Με αυτό τον τρόπο ελαχιστοποιούνται οι σοβαρές επιπτώσεις από μια πτώση σε crevasse. Κάθε μπόσικο απλά επιταχύνει τη πτώση του άτυχου αναρριχητή και δυσχεραίνει ακόμη περισσότερο το φρενάρισμα του επίσης άτυχου σε αυτή τη περίπτωση, συντρόφου του. Από την άλλη το σχοινί δεν χρειάζεται να είναι και εντελώς τεντωμένο για να δυσχεραίνει την κίνηση των αναρριχητών. Απαγορεύονται οι κουλούρες στα χέρια! Ο συντονισμός απαιτεί ακόμη και την τήρηση μιας παράλληλης ταχύτητας στην ταυτόχρονη κίνηση. Οι γρήγοροι πρέπει να οπλιστούν με υπομονή και οι αργοί να προσπαθήσουν λίγο περισσότερο. Η συντονισμένη ταχύτητα της σχοινοσυντροφιάς μειώνει τις πιθανότητες να υπάρξουν μπόσικα στο σχοινί. Επίσης, πολύ σημαντικό είναι το σχοινί να μένει πάντα κάθετο προς την κατεύθυνση των κοντινών crevasses. Έτσι διευκολύνεται το φρενάρισμα σημαντικά. Όταν ο επικεφαλής για παράδειγμα, προσεγγίζει μια crevasse και κινείται στην άκρη της για να την αποφύγει από γύρω, οι πιο πίσω δεν ακολουθούν τα ίχνη του αλλά προσπαθούν να κρατηθούν σε μια διεύθυνση όσο το δυνατόν πιο κάθετη στη crevasse Ρελέ στον παγετώνα. Συνήθως ένα μέλος μιας σχοινοσυντροφιάς βασίζεται στο βάρος του συντρόφου του, την ετοιμότητα και την ικανότητα του να φρενάρει με το πιολέ για να συγκρατήσει

10 την πτώση του σε μια crevasse. Σε περιπτώσεις όπου η κίνηση προβλέπεται ιδιαίτερα επικίνδυνη η σχοινοσυντροφιά θα πρέπει να κάνει ρελέ και να ασφαλίσει κανονικά τον επικεφαλής μέχρι να ξεπεράσει τη δυσκολία. Ο πιο συνηθισμένος τρόπος είναι ο κλασσικός με το «καθιστό ρελέ». Η ασφάλεια (παγόβιδα ή αλουμινογωνιά) μπαίνει πίσω από τον ασφαλιστή και αυτός κάθεται ώστε να μπορεί να κοντράρει με τα πόδια του και ασφαλίζει από το ασφαλιστήρι του ή για πιο εύκολες περιπτώσεις από τη μέση του. Ένας άλλος τρόπος για πιο εύκολες περιπτώσεις είναι το «ρελέ μπόταςπιολέ». Προσοχή το πιολέ πρέπει να χωθεί καλά μέχρι την μύτη, στο χιόνι, η μπότα το συγκρατεί στη θέση του και επιπλέον δίνει τριβές στο σχοινί. 4. ΔΙΑΣΩΣΗ ΣΕ ΠΑΓΕΤΩΝΑ Οι διαδικασίες γενικά, για διάσωση του σχοινοσυντρόφου που έχει πέσει σε crevasse είναι οι ακόλουθες: 1. Σταμάτησε την πτώση 2. Φίξαρε το σχοινί σε ρελέ, αφήνοντας μπόσικα για να πλησιάσεις το θύμα. 3. Έλεγξε τη κατάσταση του θύματος και αποφάσισε πια μέθοδο διάσωσης θα ακολουθήσεις. Σε γενικές γραμμές δυο πιθανότητες υπάρχουν, ή να ανέβει το θύμα μόνο του με τα προύζικ, ή να χρειαστεί να το τραβήξεις στην επιφάνεια. 4. Προετοίμασε το χείλος της crevasse. 5. Βοήθησε το θύμα να ανέβει μόνο του ή στήσε ένα πολύσπαστο. 6. Με το πολύσπαστο τράβα το θύμα έξω, αν χρειαστεί Όταν το αναπάντεχο συμβεί. Ο επικεφαλής θα πρέπει να προειδοποιεί τα υπόλοιπα μέλη της σχοινοσυντροφιάς του σε κάθε επισφαλές σημείο, να μην έχουν μπόσικα στο σχοινί και να είναι έτοιμοι να αντιδράσουν καρφώνοντας τα πιολέ τους στο χιόνι και πέφτοντας από πάνω τους ασκώντας όσο το δυνατόν μεγαλύτερη πίεση με το σώμα τους στο πιολέ και στην επιφάνεια του χιονιού. Αν το σχοινί δεν έχει λάσκα και είναι σε πορεία κάθετη προς τη crevasse, στις περισσότερες περιπτώσεις η πτώση μπορεί να σταματήσει με τον αναρριχητή να μένει σταθερός και να λυγίζει το σώμα του αντίθετα στη φορά της πτώσης. Διαφορετικά θα τραβηχτεί προς το κενό και θα πρέπει να φρενάρει με το πιολέ του. Σπάνια άνθρωποι έχουν βρεθεί στη δυσάρεστη θέση να σέρνονται προς την άβυσσο και να προσπαθούν μάταια να φρενάρουν, όμως και αυτό μπορεί να συμβεί. Η πτώση σε μια crevasse συνήθως διαρκεί κλάσματα του δευτερολέπτου. Σε περιπτώσεις που το σώμα του θύματος είναι το μισό έξω στην επιφάνεια τα πράγματα είναι εύκολα. Οι σύντροφοι του κρατάνε τεντωμένο το σχοινί και αυτός τραβιέται έξω. Αν όμως το θύμα πέσει βαθιά ή σφηνώσει τότε οι σύντροφοί του θα πρέπει να κάνουν ρελέ και να αρχίσουν τις διαδικασίες διάσωσης του Ρελέ και φιξάρισμα σχοινιού. Σε αυτό το στάδιο τα πράγματα είναι εύκολα για μια σχοινοσυντροφιά τριών ατόμων. Αφού σταματήσουν οι δυο τη πτώση, τότε κάνουν τα ακόλουθα: 1. Ο μεσαίος κρατά το σχοινί σφικτά και παίρνει όλο το βάρος του θύματος. 2. Ο τρίτος, ελεύθερος πια κατεβαίνει λίγο πιο κάτω από τον μεσαίο 3-4 μέτρα (όχι όμως κοντά στη crevasse) και φτιάχνει ένα αξιόπιστο ρελέ. Η απόσταση αυτή επιβάλλεται για να υπάρχει αρκετό περίσσευμα στο σχοινί, ώστε να είναι δυνατή η προσέγγιση του θύματος.

11 3. Με προύζικ περνάει το σχοινί που φεύγει από τον μεσαίο, στο ρελέ και ο μεσαίος χαλαρώνει ώστε το βάρος να πάει όλο στο ρελέ. 4. Το σχοινί φιξάρεται κατευθείαν στο ρελέ και πια και οι δυο μπορούν να ελευθερωθούν από τα σχοινιά. Σε περίπτωση που πέσει ο μεσαίος η διαδικασία γίνεται λίγο διαφορετικά: 1. Ένας από τους δυο στις άκρες που κρατάνε το θύμα, χαλαρώνει σιγά σιγά, αφήνοντας όλο το βάρος στον απέναντι. 2. Αφού ελευθερωθεί από το βάρος, πλησιάζει κοντά στη crevasse μέχρι το βάρος του θύματος να πάει στον απέναντι και φτιάχνει αξιόπιστο ρελέ. 3. Περνάει το σχοινί που τον ενώνει με το θύμα με προύζικ στο ρελέ και τραβάει όλα τα μπόσικα. Συγχρόνως ο απέναντι αρχίζει να κατεβαίνει προς τη crevasse, αφήνοντας το βάρος του θύματος να πάει στο ρελέ. Αφού γίνει αυτό το σχοινί φιξάρεται και η διαδικασία διάσωσης περνάει στην επόμενη φάση. Τα πράγματα γίνονται πιο δραματικά όταν η σχοινοσυντροφιά αποτελείται από δυο αναρριχητές. Τότε αυτός που είναι απέξω και έχει καταφέρει να σταματήσει τη πτώση του συντρόφου του θα πρέπει να κάνει τη παραπάνω διαδικασία μόνος του. Σε αυτή τη περίπτωση το πιο δύσκολο είναι να φτιάξει ένα αξιόπιστο ρελέ και να φιξάρει από εκεί το σχοινί, ενώ παράλληλα θα πρέπει να κρατάει το βάρος του θύματος με το πιολέ του. Τότε λοιπόν, θα πρέπει να κάνει τα ακόλουθα: 1. Χωρίς να αφήσει το πιολέ του θα πρέπει να απελευθερώσει το ένα του χέρι. Αυτό γίνεται σκάβοντας με τις μπότες του ένα σκαλοπάτι ώστε να μπορεί να μεταφέρει μέρος του βάρους στα πόδια του. Ένας καλός τρόπος είναι να γυρίσει το σώμα του στα πλάγια πάνω στο ένα του πόδι και να φρενάρει με το άλλο από πάνω, αν όμως το βάρος είναι μεγάλο τότε καλύτερα να παραμείνει στη θέση σταματήματος με το πιολέ. 2. Με το ελεύθερο χέρι τοποθετεί μια ασφάλεια. Αν η επιφάνεια είναι σκληρή τα πράγματα είναι εύκολα, βάζει παγόβιδα. Αν όχι τότες θα πρέπει να σκάψει για να τοποθετήσει μια αλουμινογωνιά ή ένα deadman (που σε αυτή τη περίπτωση βολεύει καλύτερα). 3. Αφού τοποθετήσει την ασφάλεια τη δοκιμάζει πρώτα 2-3 φορές και ύστερα με προύζικ συνδέει το σχοινί του σε αυτή. Σιγά σιγά αφήνει το βάρος να πέσει όλο στην ασφάλεια κινούμενος προς τη crevasse, μένοντας σε ετοιμότητα να μπορέσει να επέμβει με το πιολέ του αν η ασφάλεια αποτύχει. 4. Όταν η αρχική ασφάλεια κρατήσει όλο το βάρος του θύματος και μπορέσει να ελευθερωθεί, προσθέτει πιο ψηλά ακόμη μια ασφάλεια τουλάχιστον, για να σιγουρέψει το σύστημα ρελέ. Και ξεκινά τις διαδικασίες της επόμενης φάσης Έλεγχος του θύματος. Εννοείται ότι αυτός που πλησιάζει στη crevasse για να ελέγξει την κατάσταση του θύματος ασφαλίζεται κανονικά από ρελέ. Γι αυτό το σκοπό μπορεί να χρησιμοποιήσει τα περισσεύματα του σχοινιού. Χρησιμοποιεί επίσης και δυο πιολέ για να ασφαλίσει περισσότερο τη κίνηση του. Δεν προσεγγίζει μέχρι το χείλος της crevasse, όπου μπορεί να σπάσει κάποιο κομμάτι που μπορεί να χτυπήσει το θύμα από κάτω. Γονατιστός προσπαθεί να ασκήσει τη μικρότερη δυνατή πίεση στην εύθραυστη επιφάνεια. Εκεί ασφαλίζεται ή λέει στον άλλο διασώστη να μπλοκάρει το σχοινί και τεντώνεται να μιλήσει με το θύμα. Αν το θύμα δεν χρειάζεται βοήθεια τότε τα πράγματα είναι εύκολα. Αν χρειάζεται τότε θα πρέπει να τραβηχτεί πάνω από τους διασώστες. Η άκρη από το περίσσευμα αν βολεύει όλους, μπορεί να σταλεί κάτω. Στην πρώτη περίπτωση

12 λειτουργεί σαν επιπλέον ασφάλεια για το θύμα που ανεβαίνει με τα προύζικ και στη δεύτερη περίπτωση από αυτό το σχοινί τραβιέται το θύμα. Αν αυτός που έχει πέσει μπορεί να ανέβει μόνος του, τότε ο ένας διασώστης μπορεί να τον ασφαλίζει και ο άλλος μένει κοντά στο χείλος για να τον καθοδηγεί και για να τον βοηθήσει να ξεπεράσει το τελευταίο και πιο δύσκολο εμπόδιο, το αρνητικό του χείλους της crevasse. Εκεί, μπορεί να περάσει με προύζικ στο σχοινί ένα ιμάντα και να ενώσει και άλλους για να τους τραβήξει το θύμα. Αν το θύμα δεν μπορεί να βοηθήσει τότε το πέρασμα από αυτό το τελευταίο εμπόδιο μπορεί να αποδειχτεί το πιο δύσκολο σημείο της διάσωσης. Γι αυτό απαιτούνται και οι κατάλληλες προετοιμασίες Προετοιμασία του χείλους της crevasse. Το σχοινί στην άκρη της crevasse μπορεί να έχει κόψει το μαλακό χιόνι και να έχει χωθεί βαθιά μέσα, πράγμα που μπορεί να δημιουργήσει πολλές τριβές στο ανέβασμα με πολύσπαστο. Έτσι ο διασώστης θα πρέπει να το απελευθερώσει. Χρησιμοποιώντας το πιολέ από κάτω από το σχοινί το σπρώχνει προς το χείλος ώσπου το σχοινί να εμφανιστεί. Αν αυτό είναι πολύ δύσκολο, τότε στέλνει κάτω την άλλη άκρη από το περίσσευμα του σχοινιού με έτοιμο κόμπο πρόσδεσης. Στη άκρη του χείλους τοποθετεί το πιολέ καρφώνοντας την μύτη του στο χιόνι και ασφαλίζοντας με ιμάντα από κάποιο σταθερό σημείο (π.χ. ένα δεύτερο πιολέ). Εκτός από αυτή τη φασαρία, οι διασώστες θα πρέπει να ενισχύσουν όσο γίνεται περισσότερο και το ρελέ, αφού η τάση που θα ασκηθεί σε αυτό σε περίπτωση τραβήγματος με πολύσπαστο (και με όλες τις ενδιάμεσες τριβές) είναι πολύ μεγαλύτερη από το βάρος του θύματος Φτιάχνοντας ένα πολύσπαστο. Το πολύσπαστο είναι ο καλύτερος τρόπος για να τραβήξεις το βάρος ενός ανθρώπου. Για κάποιον έμπειρο η διαδικασία στησίματος είναι απλή και μπορεί να γίνει και γρήγορα. Με αυτό το σύστημα οι διασώστες τραβάνε περίπου 3 μέτρα σχοινιού για 1 μέτρο ανύψωσης του θύματος, πράγμα που σημαίνει ότι τραβάνε περίπου το ένα τρίτο του πραγματικού βάρους του θύματος, χώρια οι τριβές. Τα απαραίτητα υλικά για ένα πρόχειρο πολύσπαστο είναι τα εξής: 1 αξιόπιστο ρελέ, 1 κόμπο καρδιάς, 2 προύζικ, 6-7 καραμπίνερ απλά και δυο τροχαλίες. Ασφάλεια και δύναμη μπορεί να προστεθεί στο σύστημα ανύψωσης όταν οι διασώστες δεθούν στο σχοινί και το τραβούν με όλο τους το σώμα από τα μποντριέ τους και όχι με τα χέρια τους μόνο. Για να ξεπεραστεί το χείλος της crevasse θα πρέπει να συνεργαστεί και το θύμα (σπρώχνοντας προς τα πίσω). Σε περίπτωση που σκαλώσει σε κάποιο αρνητικό και πρέπει οι διασώστες να τον κατεβάσουν χαμηλότερα, τότε θα πρέπει να μπλοκάρουν τα σχοινιά με τα προύζικ από το ρελέ και να απελευθερώσουν από τον κόμπο καρδίας και με μισή ψαλιδιά να τον κατεβάσουν λίγο πιο χαμηλά Προσεγγίζοντας το θύμα μέσα στην crevasse. Τι γίνεται σε περίπτωση που το θύμα δεν ανταποκρίνεται στις εκκλήσεις του διασώστη από πάνω; Τότε ο τελευταίος θα πρέπει να κατέβει να ελέγξει από κοντά την κατάσταση της υγείας του και αν γίνεται να του προσφέρει και Α βοήθειες. Σε αυτή τη δυσχερή περίπτωση η ύπαρξη τρίτου στη σχοινοσυντροφιά είναι κάτι παραπάνω από απαραίτητη. Αφού λοιπόν, στηθεί με όλες τις λεπτομέρειες το πολύσπαστο με τα περισσεύματα του σχοινιού (αν φτάνουν, ή με ένα δεύτερο σχοινί αν υπάρχει) ο ένας διασώστης κατεβαίνει με ραπέλ στη crevasse. Αφού προσεγγίσει

13 το θύμα, του προσφέρει Α βοήθειες και αν χρειαστεί (είναι άσχημα τραυματισμένος) τον φτιάχνει με ιμάντες σαν φορείο. Καθώς ο διασώστης στην επιφάνεια αρχίζει να τραβάει το θύμα έξω, ο δεύτερος ανεβαίνει παράλληλα στο σχοινί του ραπέλ φροντίζοντας τον τραυματισμένο σύντροφό του.

ΟΡΓΑΝΩΜΕΝΗ ΟΡΕΙΝΗ ΔΙΑΣΩΣΗ ΣΕ ΚΑΘΕΤΟ ΠΕΔΙΟ. Γιάννης Πετρομιανός Δημήτρης Κάραλης

ΟΡΓΑΝΩΜΕΝΗ ΟΡΕΙΝΗ ΔΙΑΣΩΣΗ ΣΕ ΚΑΘΕΤΟ ΠΕΔΙΟ. Γιάννης Πετρομιανός Δημήτρης Κάραλης ΟΡΓΑΝΩΜΕΝΗ ΟΡΕΙΝΗ ΔΙΑΣΩΣΗ ΣΕ ΚΑΘΕΤΟ ΠΕΔΙΟ Γιάννης Πετρομιανός Δημήτρης Κάραλης 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ... 3 1.1. ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΟΜΑΔΩΝ... 3 1.2. ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΔΡΑΣΗΣ... 4 2. ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΟΜΑΔΑΣ ΚΑΘΕΤΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Ορειβασίας Μέσου Επιπέδου 2016

Σχολή Ορειβασίας Μέσου Επιπέδου 2016 Σχολή Ορειβασίας Μέσου Επιπέδου 2016 Σκοπός της σχολής είναι η περαιτέρω τεχνική κατάρτιση των συμμετεχόντων ώστε μετά τη σχολή να μπορούν να πραγματοποιούν αυτόνομα και με τη μέγιστη δυνατή ασφάλεια αναρριχήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΡΒΙΣ ΒΑΤΣΑΚΛΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ

ΣΕΡΒΙΣ ΒΑΤΣΑΚΛΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΣΧΟΛΗ ΠΡΟΠΟΝΗΤΩΝ Γ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑΣ ΣΕΡΒΙΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ένα καλό σέρβις είναι ένα από τα πιο σημαντικά χτυπήματα επειδή μπορεί να δώσει ένα μεγάλο πλεονέκτημα στην αρχή του πόντου. Το σέρβις είναι το πιο σημαντικό

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Αναρρίχησης Βράχου Αρχαρίων Φθινόπωρο 2015

Σχολή Αναρρίχησης Βράχου Αρχαρίων Φθινόπωρο 2015 Σχολή Αναρρίχησης Βράχου Αρχαρίων Φθινόπωρο 2015 Σκοπός της σχολής είναι η τεχνική κατάρτιση των συμμετεχόντων ώστε μετά τη σχολή να μπορούν να πραγματοποιούν αυτόνομα και με τη μέγιστη δυνατή ασφάλεια

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Ορειβασίας Αρχαρίων 2015

Σχολή Ορειβασίας Αρχαρίων 2015 Σχολή Ορειβασίας Αρχαρίων 2015 Σκοπός της σχολής είναι η τεχνική κατάρτιση και απόκτηση εμπειριών ώστε μετά τη σχολή να μπορούν οι συμμετέχοντες ορειβάτες να πραγματοποιούν με τη μέγιστη δυνατή ασφάλεια

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΙΑΚΟΣ ΦΟΥΡΝΟΣ - ΚΟΥΤΙ v.2b. οδηγίες κατασκευής και χρήσης parathirofyllo@riseup.net

ΗΛΙΑΚΟΣ ΦΟΥΡΝΟΣ - ΚΟΥΤΙ v.2b. οδηγίες κατασκευής και χρήσης parathirofyllo@riseup.net ΗΛΙΑΚΟΣ ΦΟΥΡΝΟΣ - ΚΟΥΤΙ v.2b οδηγίες κατασκευής και χρήσης parathirofyllo@riseup.net ΥΛΙΚΑ 4 κομμάτια κόντρα-πλακέ Αν βρείτε πάχους 8mm χρησιμοποιείστε αυτές τις διαστάσεις: 37 Χ 50 εκ (βάση) 37 X 45 εκ

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Αναρρίχησης Βράχου Αρχαρίων Φθινόπωρο 2014

Σχολή Αναρρίχησης Βράχου Αρχαρίων Φθινόπωρο 2014 Σχολή Αναρρίχησης Βράχου Αρχαρίων Φθινόπωρο 2014 Σκοπός της σχολής είναι η τεχνική κατάρτιση και απόκτηση εμπειριών ώστε μετά τη σχολή να μπορούν οι συμμετέχοντες αναρριχητές να πραγματοποιούν με τη μέγιστη

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Αναρρίχησης Βράχου Αρχαρίων Άνοιξη 2015

Σχολή Αναρρίχησης Βράχου Αρχαρίων Άνοιξη 2015 Σχολή Αναρρίχησης Βράχου Αρχαρίων Άνοιξη 2015 Σκοπός της σχολής είναι η τεχνική κατάρτιση και απόκτηση εμπειριών ώστε μετά τη σχολή να μπορούν οι συμμετέχοντες αναρριχητές να πραγματοποιούν με τη μέγιστη

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός κατασκευής φ/β πάνελ

Οδηγός κατασκευής φ/β πάνελ Οδηγός κατασκευής φ/β πάνελ Η κατασκευή του φωτοβολταικου πάνελ βήμα προς βήμα Η κατασκευή αυτή προϋποθέτει κάποιες βασικές γνώσεις ηλεκτρολογίας και χρήση ενός ηλεκτρικού κολλητηριού οπωσδήποτε 40 ή 60

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα: Μετεωρολογία-Κλιματολογία. Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα: Μετεωρολογία-Κλιματολογία. Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 7. ΤΟ ΝΕΡΟ ΤΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα: Μετεωρολογία-Κλιματολογία. Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 1 7. ΤΟ ΝΕΡΟ ΤΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Bάτραχοι στη λίμνη. Παιχνίδια Συνεργασίας 2014. Επίπεδο 1,2

Bάτραχοι στη λίμνη. Παιχνίδια Συνεργασίας 2014. Επίπεδο 1,2 Bάτραχοι στη λίμνη 1,2 Οργάνωση: Εργασία με όλη την τάξη. Τα παιδιά είναι γύρω από το αλεξίπτωτο, τη λίμνη και το κρατούν στο ύψος της μέσης. Τα σακουλάκια πάνω στο αλεξίπτωτο είναι οι βάτραχοι. Σκοπός

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΑΛΛΑΓΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Ο «ΚΥΚΛΟΣ» ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΟΙ ΑΛΛΑΓΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Ο «ΚΥΚΛΟΣ» ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΟΙ ΑΛΛΑΓΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Ο «ΚΥΚΛΟΣ» ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 6 Τι πρέπει να γνωρίζεις Θεωρία 6.1 Να αναφέρεις τις τρεις φυσικές καταστάσεις στις οποίες μπορεί να βρεθεί ένα υλικό σώμα. Όπως και

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Αναρρίχησης Βράχου Μέσου Επιπέδου Φθινόπωρο 2014

Σχολή Αναρρίχησης Βράχου Μέσου Επιπέδου Φθινόπωρο 2014 Σχολή Αναρρίχησης Βράχου Μέσου Επιπέδου Φθινόπωρο 2014 Σκοπός της σχολής είναι η περαιτέρω τεχνική κατάρτιση και απόκτηση εμπειριών ώστε μετά τη σχολή να μπορούν οι συμμετέχοντες αναρριχητές να πραγματοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΧΟΛΗΣ-----ΛΕΣΒΙΑΚΟΣ ΟΜΙΛΟΣ ΙΣΤΙΟΠΛΟΪΑΣ ΑΝΟΙΧΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΗΣ-----ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΧΟΛΗΣ

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΧΟΛΗΣ-----ΛΕΣΒΙΑΚΟΣ ΟΜΙΛΟΣ ΙΣΤΙΟΠΛΟΪΑΣ ΑΝΟΙΧΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΗΣ-----ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΧΟΛΗΣ ΣΚΑΦΟΣ Η μορφή των ιστιοφόρων σκαφών όπως εξελίχθηκε από τα αρχαία ξύλινα εμπορικά και πολεμικά πλοία έως τα σύγχρονα αγωνιστικά επηρεάζονταν από τους ίδιους παράγοντες. Είναι συνάρτηση της χρήσης τους,

Διαβάστε περισσότερα

Στο Πίνοβο με την υπέροχη κορυφογραμμή του

Στο Πίνοβο με την υπέροχη κορυφογραμμή του Στο Πίνοβο με την υπέροχη κορυφογραμμή του Το όρος Πίνοβο είναι ένα σχετικά άγνωστο βουνό. Ο ορεινός του όγκος απλώνεται στα βορειοδυτικά του νομού Πέλλας, ανάμεσα στα όρη Βόρας (Καϊμακτσαλάν) και Τζένα.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕ 04-03 ΤΕΣΤ ΠΟΛΛΑΠΛΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ

ΚΕ 04-03 ΤΕΣΤ ΠΟΛΛΑΠΛΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΚΕ 04-03 ΤΕΣΤ ΠΟΛΛΑΠΛΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ 1. Στο ελεύθερο η είσοδος του χεριού πρέπει να γίνεται α με το χέρι ελαφρώς λυγισμένο έξω από το ύψος του ώμου β με το χέρι τεντωμένο έξω από το ύψος του ώμου γ με το χέρι

Διαβάστε περισσότερα

Οι ποντικοί και το τυρί Δεξιότητες: Τρέξιμο σε διάφορες κατευθύνσεις και με διάφορες ταχύτητες. Σταμάτημα και αλλαγή κατεύθυνσης.

Οι ποντικοί και το τυρί Δεξιότητες: Τρέξιμο σε διάφορες κατευθύνσεις και με διάφορες ταχύτητες. Σταμάτημα και αλλαγή κατεύθυνσης. Οι ποντικοί και το τυρί Τρέξιμο σε διάφορες κατευθύνσεις και με διάφορες ταχύτητες. Οργάνωση: Εργασία σε ζευγάρια. Τα δυο παιδιά είναι οι ποντικοί και η μπάλα το τυρί. Ο ένας ποντικός κρατά το τυρί Σκοπός

Διαβάστε περισσότερα

Σε αντίθεση με τις θάλασσες, το νερό των ποταμών δεν περιέχει σχεδόν καθόλου αλάτι - γι' αυτό το λέμε γλυκό νερό.

Σε αντίθεση με τις θάλασσες, το νερό των ποταμών δεν περιέχει σχεδόν καθόλου αλάτι - γι' αυτό το λέμε γλυκό νερό. Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Καστρίου 2013 Tι είναι τα ποτάμια; Τα ποτάμια είναι φυσικά ρεύματα νερού. Δημιουργούνται από το νερό των βροχών και των λιωμένων πάγων, που κατεβαίνει από πιο ψηλές περιοχές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΓΕΤΩΝΕΣ. πηγή:nasa - Visible Earth

ΠΑΓΕΤΩΝΕΣ. πηγή:nasa - Visible Earth ΠΑΓΕΤΩΝΕΣ πηγή:nasa - Visible Earth ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Παγετώδης δράση Οι παγετώνες καλύπτουν σήµερα το 1/10 περίπου της γήινης επιφάνειας. Η δράση των παγετώνων, αποτέλεσε ένα σηµαντικό µορφογενετικό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΗ ΠΡΟΠΟΝΗΤΩΝ ΧΙΟΝΟΔΡΟΜΙΑΣ Γ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑΣ 2014

ΣΧΟΛΗ ΠΡΟΠΟΝΗΤΩΝ ΧΙΟΝΟΔΡΟΜΙΑΣ Γ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑΣ 2014 ΣΧΟΛΗ ΠΡΟΠΟΝΗΤΩΝ ΧΙΟΝΟΔΡΟΜΙΑΣ Γ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑΣ 2014 Μπογδάνης Βασίλειος Πτυχιούχος Τ.Ε.Φ.Α.Α. Θεσαλλονίκης Κάτοχος μεταπτυχιακού Γνωστικής και Κινητικής Μάθησης Παράλληλη τεχνική και τώρα τι γίνεται; ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

Σουτ σε στόχο με ακρίβεια

Σουτ σε στόχο με ακρίβεια Σουτ σε στόχο με ακρίβεια Σουτ σε στόχο με ακρίβεια, με το μέσα μέρος του ποδιού Σταμάτημα της μπάλας με το πόδι, αριστερό και δεξί Διαθέτω χρόνο (κάποια δευτερόλεπτα) για να είμαι ήρεμος/μη και σίγουρος/ρη

Διαβάστε περισσότερα

Πως επηρεάζεται το μικρόκλιμα μιας περιοχής από την τοπογραφία (πειραματική έρευνα) Ομάδα Μαθητών: Συντονιστής καθηγητής: Λύκειο Αγίου Αντωνίου

Πως επηρεάζεται το μικρόκλιμα μιας περιοχής από την τοπογραφία (πειραματική έρευνα) Ομάδα Μαθητών: Συντονιστής καθηγητής: Λύκειο Αγίου Αντωνίου 1 Πως επηρεάζεται το μικρόκλιμα μιας περιοχής από την τοπογραφία (πειραματική έρευνα) Ομάδα Μαθητών: Ζαντής Γιώργος, Παρεκκλησίτης Ορέστης, Ιωάννου Γιώργος Συντονιστής καθηγητής: Νικόλας Νικολάου Λύκειο

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικός Ορειβατικός Σύνδεσμος Αθηνών. Σχολή Ορειβασίας Μέσου Επιπέδου 2010

Ελληνικός Ορειβατικός Σύνδεσμος Αθηνών. Σχολή Ορειβασίας Μέσου Επιπέδου 2010 Ελληνικός Ορειβατικός Σύνδεσμος Αθηνών Σχολή Ορειβασίας Μέσου Επιπέδου 2010 Η Σχολή Ορειβασίας Αρχαρίων που που διοργανώνει ο ΕΟΣ Αθηνών, είναι οργανωμένη σύμφωνα με τον κανονισμό εκπαίδευσης της Ελληνικής

Διαβάστε περισσότερα

Αλεξιπτωτάρισμα Ελεύθερη μετάφραση από άρθρο της dhv Λιόντος Σωτήρης "

Αλεξιπτωτάρισμα Ελεύθερη μετάφραση από άρθρο της dhv Λιόντος Σωτήρης Αλεξιπτωτάρισμα Ελεύθερη μετάφραση από άρθρο της dhv Λιόντος Σωτήρης " Το πρόβλημα του αλεξιπτωταρίσματος δεν είναι γενικό. Το 2003 δηλώθηκαν μόνο 5 ατυχήματα. Αφορά μόνο λίγα μοντέλα αλεξιπτώτων που συνήθως

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα και Επώνυμο:.. Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας:.. Δημοτικό Σχολείο:.. Τάξη/Τμήμα:.. Εξεταστικό Κέντρο:...

Όνομα και Επώνυμο:.. Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας:.. Δημοτικό Σχολείο:.. Τάξη/Τμήμα:.. Εξεταστικό Κέντρο:... Ε Όνομα και Επώνυμο:.. Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας:.. Δημοτικό Σχολείο:.. Τάξη/Τμήμα:.. Εξεταστικό Κέντρο:.... Παρατήρησε τα διάφορα φαινόμενα αλλαγής της φυσικής κατάστασης του νερού που σημειώνονται

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο ΔΥΝΑΜΕΙΣ

ΦΥΣΙΚΗ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΦΥΣΙΚΗ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο ΔΥΝΑΜΕΙΣ 3.1 Η έννοια της δύναμης ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΘΕΩΡΙΑΣ Στο κεφάλαιο των κινήσεων ασχοληθήκαμε με τη μελέτη της κίνησης χωρίς να μας απασχολούν τα αίτια που προκαλούν την κίνηση

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΟΡΕΙΒΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΑΓΩΝΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΡΡΙΧΗΣΗΣ. Επίπεδα και Ύλη Σχολών Αναρρίχησης

ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΟΡΕΙΒΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΑΓΩΝΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΡΡΙΧΗΣΗΣ. Επίπεδα και Ύλη Σχολών Αναρρίχησης ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΟΡΕΙΒΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΑΓΩΝΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΡΡΙΧΗΣΗΣ Επίπεδα και Ύλη Σχολών Αναρρίχησης 2 ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΟΡΕΙΒΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΑΓΩΝΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΡΡΙΧΗΣΗΣ ΣΧΟΛΗ ΑΘΛΗΤΙΚΗΣ ΑΝΑΡΡΙΧΗΣΗΣ ΒΡΑΧΟΥ Η σχολή αθλητικής

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση της σοκολάτας ΠΡΩΤΕΣ ΥΛΕΣ ΚΟΡΥΦΑΙΑΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΟΠΟΙΪΑ & ΤΗ ΖΑΧΑΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗ

Η χρήση της σοκολάτας ΠΡΩΤΕΣ ΥΛΕΣ ΚΟΡΥΦΑΙΑΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΟΠΟΙΪΑ & ΤΗ ΖΑΧΑΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗ Η χρήση της σοκολάτας ΠΡΩΤΕΣ ΥΛΕΣ ΚΟΡΥΦΑΙΑΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΟΠΟΙΪΑ & ΤΗ ΖΑΧΑΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗ ΧΡΗΣΙΜΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΟΥΒΕΡΤΟΥΡΕΣ 1. Η ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ ΤΗΣ ΣΟΚΟΛΑΤΑΣ Όλες οι σοκολάτες γενικά είναι πολύ ευαίσθητες

Διαβάστε περισσότερα

# 43974 ΓΙΑ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΣΕ ΙΣΧΥ Η ΕΓΓΥΗΣΗ, ΠΑΡΑΚΑΛΩ, ΠΡΙΝ ΠΡΟΒΕΙΤΕ ΣΤΗ ΣΥΝΑΡΜΟΛΟΓΗΣΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΥΟΡΓΑΝΟΥ, ΝΑ ΔΙΑΒΑΣΕΤΕ ΤΙΣ ΟΔΗΓΙΕΣ

# 43974 ΓΙΑ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΣΕ ΙΣΧΥ Η ΕΓΓΥΗΣΗ, ΠΑΡΑΚΑΛΩ, ΠΡΙΝ ΠΡΟΒΕΙΤΕ ΣΤΗ ΣΥΝΑΡΜΟΛΟΓΗΣΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΥΟΡΓΑΝΟΥ, ΝΑ ΔΙΑΒΑΣΕΤΕ ΤΙΣ ΟΔΗΓΙΕΣ Πολυόργανο # 43974 ΓΙΑ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΣΕ ΙΣΧΥ Η ΕΓΓΥΗΣΗ, ΠΑΡΑΚΑΛΩ, ΠΡΙΝ ΠΡΟΒΕΙΤΕ ΣΤΗ ΣΥΝΑΡΜΟΛΟΓΗΣΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΥΟΡΓΑΝΟΥ, ΝΑ ΔΙΑΒΑΣΕΤΕ ΤΙΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΧΡΗΣΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΑΡΜΟΛΟΓΗΣΗΣ ΠΟΛΥΟΡΓΑΝΟΥ # 43974

Διαβάστε περισσότερα

Αναρριχητικό πεδίο Καράβι Υμηττού

Αναρριχητικό πεδίο Καράβι Υμηττού Αναρριχητικό πεδίο Καράβι Υμηττού Το Καράβι βρίσκεται στη δυτική πλευρά του Υμηττού, πάνω από το δήμο Βύρωνα. Είναι ένα μικρό σε ύψος αλλά πολύ όμορφο πεδίο, με θέα ολόκληρο το λεκανοπέδιο. Οφείλει την

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργικά Μηχανήματα (Εργαστήριο)

Γεωργικά Μηχανήματα (Εργαστήριο) Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Γεωργικά Μηχανήματα (Εργαστήριο) Ενότητα 3 : Γεωργικός Ελκυστήρας Σύστημα Ψύξεως Δρ. Δημήτριος Κατέρης Εργαστήριο 3 ο ΣΥΣΤΗΜΑ ΨΥΞΗΣ Σύστημα ψύξης

Διαβάστε περισσότερα

2. Άλλα γενικά µέτρα ασφαλείας είναι τα ακόλουθα: 1/6

2. Άλλα γενικά µέτρα ασφαλείας είναι τα ακόλουθα: 1/6 ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΕΓΧΕΙΡΙ ΙΟΥ ΑΣΦΑΛΩΝ ΜΕΘΟ ΩΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1. Κλάδεµα δένδρων 1. Το κλάδεµα δένδρων τµήµατα των οποίων βρίσκονται κοντά σε ηλεκτροφόρους αγωγούς είναι ενέργεια απαραίτητη για να προληφθούν ατυχήµατα

Διαβάστε περισσότερα

Περισσότερες λεπτομέρειες και τρελά βίντεο σας περιμένουν στο: skull-and-roses.com

Περισσότερες λεπτομέρειες και τρελά βίντεο σας περιμένουν στο: skull-and-roses.com Οι συμμορίες τσοπεράδων, επέλεγαν παραδοσιακά τους αρχηγούς τους με έναν διαγωνισμό που ονομάζεται Πίσω στο Πεζοδρόμιο, στον οποίο οι υποψήφιοι προσπαθούσαν να αντέξουν περισσότερο, όσο τους τραβούσε μια

Διαβάστε περισσότερα

Εύρεση της πυκνότητας στερεών και υγρών.

Εύρεση της πυκνότητας στερεών και υγρών. Μ4 Εύρεση της πυκνότητας στερεών και υγρών. 1 Σκοπός Στην άσκηση αυτή προσδιορίζεται πειραματικά η πυκνότητα του υλικού ενός στερεού σώματος. Το στερεό αυτό σώμα βυθίζεται ή επιπλέει σε υγρό γνωστής πυκνότητας

Διαβάστε περισσότερα

Σκουπιδομαζέματα-επιστημοσκορπίσματα

Σκουπιδομαζέματα-επιστημοσκορπίσματα Το έξυπνο μπουκάλι Αθανάσιος Γκουτζαμάνης και Άννα Κουμαρά Στη δραστηριότητα που παρουσιάζεται σε αυτή την εργασία, ένα μικρό μπουκάλι νερού κινείται στη γυμνή επιφάνεια του τραπεζιού, διασχίζει ένα μέρος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. = 2r, τότε:

ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. = 2r, τότε: ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ Άσκηση 1. (Διατήρηση της στροφορμής) Η Γη στρέφεται σε ελλειπτική τροχιά γύρω από τον Ήλιο. Το κοντινότερο σημείο στον Ήλιο ονομάζεται Περιήλιο (π) και το πιο απομακρυσμένο Αφήλιο (α).

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΓΕΩΦΥΣΙΚΗ 24.11.2005 Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ MILANKOVITCH

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΓΕΩΦΥΣΙΚΗ 24.11.2005 Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ MILANKOVITCH TZΕΜΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Α.Μ. 3507 ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΓΕΩΦΥΣΙΚΗ 24.11.2005 Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ MILANKOVITCH Όλοι γνωρίζουμε ότι η εναλλαγή των 4 εποχών οφείλεται στην κλίση που παρουσιάζει ο άξονας περιστροφής

Διαβάστε περισσότερα

ΟΝΑΡ ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΑΔΡΟΜΗΣ (VII,

ΟΝΑΡ ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΑΔΡΟΜΗΣ (VII, ΣΚΙΑΣ ΟΝΑΡ ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΑΔΡΟΜΗΣ (VII, 700μ.) -------------------------------------Η διαδρομή είναι ένα τεντωμένο τόξο έτοιμο να σας στείλει ψηλά στον ουρανό. Oλοκληρώθηκε στις 21-08-2011 από τους

Διαβάστε περισσότερα

ΥΨΗΛΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΑΠΟ ΤΗ REHAU

ΥΨΗΛΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΑΠΟ ΤΗ REHAU ΥΨΗΛΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΑΠΟ ΤΗ REHAU ΠΑΡΑΘΥΡΑ ΜΕ ΜΕΓΑΛΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΖΩΗΣ Τα παράθυρα με προφίλ REHAU χαρακτηρίζονται από την ποιότητα, τα σύγχρονα τεχνολογικά πρότυπα, τον πρακτικό χειρισμό και τη μεγάλη ευκολία στη

Διαβάστε περισσότερα

Υλικά που χρειαζόμαστε

Υλικά που χρειαζόμαστε Θέρμανση νερού σε ηλιακό συλλέκτη και κατασκευή ενός ηλιακού θερμοσίφωνα Η Ελλάδα έχει περίπου το 1/4 των ηλιακών θερμοσιφώνων από τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αυτό το διαπιστώνουμε εύκολα αν κοιτάξουμε

Διαβάστε περισσότερα

Ο φύλακας του μαγικού κύκλου Δεξιότητες: Ρίξιμο σε στόχο. Πλάγια βήματα. Θέση ετοιμότητας θέση άμυνας.

Ο φύλακας του μαγικού κύκλου Δεξιότητες: Ρίξιμο σε στόχο. Πλάγια βήματα. Θέση ετοιμότητας θέση άμυνας. Ο φύλακας του μαγικού κύκλου Ρίξιμο σε στόχο. Πλάγια βήματα. Θέση ετοιμότητας θέση άμυνας. Φρουρώ τον αντίπαλο για να εμποδίσω τις κινήσεις του. Μετακινούμαι με το αντικείμενο σε χώρο που μπορώ να σκοράρω.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΜΕΤΕΩΡΩΝ

ΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΜΕΤΕΩΡΩΝ ΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΜΕΤΕΩΡΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Για να γνωρίσει κάποιος τα Μετέωρα και να βιώσει τη μαγεία του πέτρινου δάσους, ο καλύτερος και μοναδικός τρόπος είναι να πεζοπορήσει ανάμεσα στους Μετεωρίτικους πύργους

Διαβάστε περισσότερα

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ Το κλίμα της Ευρώπης Το κλίμα της Ευρώπης Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ και ΚΛΙΜΑ Καιρός: Οι ατμοσφαιρικές συνθήκες που επικρατούν σε μια περιοχή, σε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ ΤΗΣ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ

ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ ΤΗΣ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ ΤΗΣ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ 1. Το έργο μίας από τις δυνάμεις που ασκούνται σε ένα σώμα. α. είναι μηδέν όταν το σώμα είναι ακίνητο β. έχει πρόσημο το οποίο εξαρτάται από τη γωνία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΘΙΖΟΥΝ ΤΑ ΛΟΥΛΟΥΔΙΑ ΚΑΙ ΒΓΑΙΝΟΥΝ ΠΕΤΑΛΟΥΔΕΣ ΝΑ ΑΝΟΙΞΟΥΝ ΤΑ ΦΤΕΡΑ ΤΟΥΣ ΚΑΙ ΝΑ ΦΥΓΟΥΝ ΜΑΚΡΙΑ

ΑΝΘΙΖΟΥΝ ΤΑ ΛΟΥΛΟΥΔΙΑ ΚΑΙ ΒΓΑΙΝΟΥΝ ΠΕΤΑΛΟΥΔΕΣ ΝΑ ΑΝΟΙΞΟΥΝ ΤΑ ΦΤΕΡΑ ΤΟΥΣ ΚΑΙ ΝΑ ΦΥΓΟΥΝ ΜΑΚΡΙΑ ΑΝΟΙΞΗ οθξξ ΑΝΘΙΖΟΥΝ ΤΑ ΛΟΥΛΟΥΔΙΑ ΚΑΙ ΒΓΑΙΝΟΥΝ ΠΕΤΑΛΟΥΔΕΣ ΝΑ ΑΝΟΙΞΟΥΝ ΤΑ ΦΤΕΡΑ ΤΟΥΣ ΚΑΙ ΝΑ ΦΥΓΟΥΝ ΜΑΚΡΙΑ ΦΘΙΝΟΠΩΡΟ ΓΛΥΚΟ ΑΡΧΙΖΕΙ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΑΙ ΠΕΦΤΟΥΝ ΤΑ ΦΥΛΛΑΡΑΚΙΑ ΑΠΟ ΤΑ ΟΜΟΡΦΑ ΚΛΑΔΙΑΚΙΑ ΠΑΜΕ ΘΑΛΑΣΣΑ

Διαβάστε περισσότερα

6. Να βρείτε ποια είναι η σωστή απάντηση.

6. Να βρείτε ποια είναι η σωστή απάντηση. 12ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΣΕ ΜΙΑ ΔΙΑΣΤΑΣΗ 1. Να βρείτε ποια είναι η σωστή απάντηση. Το όργανο μέτρησης του βάρους ενός σώματος είναι : α) το βαρόμετρο, β) η ζυγαριά, γ) το δυναμόμετρο, δ) ο αδρανειακός ζυγός.

Διαβάστε περισσότερα

Ευστάθεια αστάθεια στην ατμόσφαιρα Αναστροφή θερμοκρασίας - μελέτη των αναστροφών, τα είδη τους και η ταξινόμηση τους

Ευστάθεια αστάθεια στην ατμόσφαιρα Αναστροφή θερμοκρασίας - μελέτη των αναστροφών, τα είδη τους και η ταξινόμηση τους Ευστάθεια αστάθεια στην ατμόσφαιρα Αναστροφή θερμοκρασίας - μελέτη των αναστροφών, τα είδη τους και η ταξινόμηση τους 1 Η αδιαβατική θερμοβαθμίδα dt dz. g c p d ξηρή ατμόσφαιρα Γ d ξηρή αδιαβατική θερμοβαθμίδα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΧΡΗΣΗΣ ΚΑΙ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΧΡΗΣΗΣ ΚΑΙ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΧΡΗΣΗΣ ΚΑΙ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΔΙΑΦΟΡΙΚΟΣ ΘΕΡΜΟΣΤΑΤΗΣ Οδηγίες χρήσης - 20.12.09 Διαφορικός θερμοστάτης - Steca TR 0301sc - 1-1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο διαφορικός ελεγκτής συγκρίνει διαρκώς τις θερμοκρασίες μεταξύ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΩΝ ΟΡΩΝ ΓΙΑ ΤΙΣ ΤΑΞΕΙΣ Α ΚΑΙ Β

ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΩΝ ΟΡΩΝ ΓΙΑ ΤΙΣ ΤΑΞΕΙΣ Α ΚΑΙ Β ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΩΝ ΟΡΩΝ ΓΙΑ ΤΙΣ ΤΑΞΕΙΣ Α ΚΑΙ Β ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στο έγγραφο παρουσιάζονται οι ορισμοί λέξεων που αντιπροσωπεύουν έννοιες που απαντώνται στις ενότητες των τάξεων Α και Β. Η ερμηνείες που δίνονται

Διαβάστε περισσότερα

Σημαντικός παράγοντας στην επιλογή εξοπλισμού είναι:

Σημαντικός παράγοντας στην επιλογή εξοπλισμού είναι: ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΚΑΙ ΕΛΕΓΧΟΣ ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΥ Χριστάκης Ιωάννου Πρόλογος ------------------------- Αυτή η μελέτη αφορά νέους πιλότους που αγόρασαν για πρώτη φορά εξοπλισμό ή αυτούς που θέλουν να μάθουν πώς θα κρατήσουν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΟΣ AΘΗΝΩΝ. Σχολή Ορειβασίας Αρχαρίων 2009

ΕΟΣ AΘΗΝΩΝ. Σχολή Ορειβασίας Αρχαρίων 2009 ΕΟΣ AΘΗΝΩΝ Σχολή Ορειβασίας Αρχαρίων 2009 Η Σχολή Ορειβασίας Αρχαρίων που διοργανώνει ο ΕΟΣ Αθηνών, είναι οργανωμένη σύμφωνα με τον κανονισμό εκπαίδευσης της Ελληνικής Ομοσπονδίας Ορειβασίας Αναρρίχησης.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΧΟΛΗΣ-----ΛΕΣΒΙΑΚΟΣ ΟΜΙΛΟΣ ΙΣΤΙΟΠΛΟΪΑΣ ΑΝΟΙΧΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΗΣ-----ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΧΟΛΗΣ

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΧΟΛΗΣ-----ΛΕΣΒΙΑΚΟΣ ΟΜΙΛΟΣ ΙΣΤΙΟΠΛΟΪΑΣ ΑΝΟΙΧΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΗΣ-----ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΧΟΛΗΣ ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ (ΤΡΙΜΑΡΙΣΜΑ) ΠΑΝΙΩΝ Το σωστό τριμάρισμα των πανιών μας δεν είναι πολυτέλεια ή αγωνιστική ιστιοπλοΐα. Με την καλή εκμετάλλευση του ανέμου ταξιδεύουμε πιο άνετα, ευχάριστα, ταχύτερα και ασφαλέστερα.

Διαβάστε περισσότερα

Μετεωρολογία. Ενότητες 8 και 9. Δρ. Πρόδρομος Ζάνης Αναπληρωτής Καθηγητής, Τομέας Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας, Α.Π.Θ.

Μετεωρολογία. Ενότητες 8 και 9. Δρ. Πρόδρομος Ζάνης Αναπληρωτής Καθηγητής, Τομέας Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας, Α.Π.Θ. Μετεωρολογία Ενότητες 8 και 9 Δρ. Πρόδρομος Ζάνης Αναπληρωτής Καθηγητής, Τομέας Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας, Α.Π.Θ. Ενότητες 8 και 9: Αέριες μάζες, μέτωπα και βαρομετρικά συστήματα Χαρακτηριστικά και ταξινόμηση

Διαβάστε περισσότερα

Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του!

Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του! Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του! Όλοι οι γονείς, αλλά ιδιαίτερα οι μονογονείς, έχουν ένα άγχος παραπάνω σε ό,τι αφορά την ασφάλεια του παιδιού τους. Μία φίλη διαζευγμένη με ένα κοριτσάκι

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα: Παιχνίδια με στεφάνια και σχοινάκια

Ενότητα: Παιχνίδια με στεφάνια και σχοινάκια Ονομασία Παιχνιδιού: Το άλογο και ο αμαξάς Υλικά: Σχοινάκια Τάξεις: Α - Δ Τα παιδιά κάθονται οκλαδόν. Στα μισά δίνουμε από ένα σχοινάκι και τα ονομάζουμε αμαξάδες. Τα υπόλοιπα παιδιά που δεν έχουν σχοινάκι

Διαβάστε περισσότερα

Μετεωρολογία. Αν σήμερα στις 12 τα μεσάνυχτα βρέχει, ποια είναι η πιθανότητα να έχει λιακάδα μετά από 72 ώρες;

Μετεωρολογία. Αν σήμερα στις 12 τα μεσάνυχτα βρέχει, ποια είναι η πιθανότητα να έχει λιακάδα μετά από 72 ώρες; Ονόματα Η μητέρα της Άννας έχει άλλους τρεις μεγαλύτερους γιους. Επειδή έχει πάθος με τα χρήματα, τους έχει βαφτίσει ως εξής: Τον μεγάλο της γιο "Πενηνταράκη", τον μεσαίο "Εικοσαράκη" και τον μικρότερο

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Ο Ηλίας ανεβαίνει Ψηλά Ψηλότερα Κάθε Μάρτιο, σε μια Χώρα Κοντινή, γινόταν μια Γιορτή! Η Γιορτή των Χαρταετών. Για πρώτη φορά,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΔΑΙΤΙΚΟΣ ΘΟΛΟΣ ΠΡΟΚΛΗΣΗ

ΓΕΩΔΑΙΤΙΚΟΣ ΘΟΛΟΣ ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΠΡΟΚΛΗΣΗ 01 ΓΕΩΔΑΙΤΙΚΟΣ ΘΟΛΟΣ Ο Richard Buckminster Fuller μελέτησε το μελίσσι, τα δίχτυα ψαρέματος και άλλα δίκτυα για να δημιουργήσει το γεωδαιτικό θόλο: ελαφρύς, εύκολος στην κατασκευή και ταυτόχρονα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΕΣ ΚΟΠΗΣ ΜΕΤΑΛΛΩΝ «ΤΟΞΟΥ ΠΛΑΣΜΑΤΟΣ»

ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΕΣ ΚΟΠΗΣ ΜΕΤΑΛΛΩΝ «ΤΟΞΟΥ ΠΛΑΣΜΑΤΟΣ» ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΕΣ ΚΟΠΗΣ ΜΕΤΑΛΛΩΝ «ΤΟΞΟΥ ΠΛΑΣΜΑΤΟΣ» Τα χαρακτηριστικά του τόξου Πλάσματος Το Πλάσμα ορίζεται ως «το σύνολο από φορτισμένα σωματίδια, που περιέχει περίπου ίσο αριθμό θετικών ιόντων και ηλεκτρονίων

Διαβάστε περισσότερα

Το μικρό εγχειρίδιο για. Κόμπους και Συνδέσεις

Το μικρό εγχειρίδιο για. Κόμπους και Συνδέσεις Το μικρό εγχειρίδιο για Κόμπους και Συνδέσεις Κλάδος Οδηγών Μάρτιος 2015 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. ΣΧΟΙΝΙΑ Τα σχοινιά, τα δεσίματά τους, τους κόμπους τους και γενικά τη χρήση τους τη συναντάμε από τα παιδικά μας χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

Θερµότητα χρόνος θέρµανσης. Εξάρτηση από είδος (c) του σώµατος. Μονάδα: Joule. Του χρόνου στον οποίο το σώµα θερµαίνεται

Θερµότητα χρόνος θέρµανσης. Εξάρτηση από είδος (c) του σώµατος. Μονάδα: Joule. Του χρόνου στον οποίο το σώµα θερµαίνεται 1 2 Θερµότητα χρόνος θέρµανσης Εξάρτηση από είδος (c) του σώµατος Αν ένα σώµα θερµαίνεται από µια θερµική πηγή (γκαζάκι, ηλεκτρικό µάτι), τότε η θερµότητα (Q) που απορροφάται από το σώµα είναι ανάλογη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΧΟΛΗΣ-----ΛΕΣΒΙΑΚΟΣ ΟΜΙΛΟΣ ΙΣΤΙΟΠΛΟΪΑΣ ΑΝΟΙΧΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΗΣ-----ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΧΟΛΗΣ

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΧΟΛΗΣ-----ΛΕΣΒΙΑΚΟΣ ΟΜΙΛΟΣ ΙΣΤΙΟΠΛΟΪΑΣ ΑΝΟΙΧΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΗΣ-----ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΧΟΛΗΣ ΜΟΥΔΑΡΙΣΜΑ Αν ένα σκάφος ταξιδεύει άνετα με πλήρη ιστιοφορία σε άνεμο 4 μποφόρ, είναι αυτονόητο ότι σε ισχυρότερο άνεμο οι δυνάμεις που θα αναπτύσσονται στα πανιά θα είναι πολύ μεγαλύτερες. Οι δυνάμεις

Διαβάστε περισσότερα

Τα πάντα για τις ΚΕΝΤΡΙΚΕΣ ΘΕΡΜΑΝΣΕΙΣ 106

Τα πάντα για τις ΚΕΝΤΡΙΚΕΣ ΘΕΡΜΑΝΣΕΙΣ 106 Τα πάντα για τις ΚΕΝΤΡΙΚΕΣ ΘΕΡΜΑΝΣΕΙΣ 106 Ή διάβρωση του χαλκού. Για σημαντική μερίδα του τεχνικού κόσμου η απάντηση στην ερώτηση τρυπάει ο χαλκός από διάβρωση? είναι αρνητική. Κάποιοι λίγοι γνωρίζουν

Διαβάστε περισσότερα

minimath.eu Φυσική A ΛΥΚΕΙΟΥ Περικλής Πέρρος 1/1/2014

minimath.eu Φυσική A ΛΥΚΕΙΟΥ Περικλής Πέρρος 1/1/2014 minimath.eu Φυσική A ΛΥΚΕΙΟΥ Περικλής Πέρρος 1/1/014 minimath.eu Περιεχόμενα Κινηση 3 Ευθύγραμμη ομαλή κίνηση 4 Ευθύγραμμη ομαλά μεταβαλλόμενη κίνηση 5 Δυναμικη 7 Οι νόμοι του Νεύτωνα 7 Τριβή 8 Ομαλη κυκλικη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: ΔΥΝΑΜΕΙΣ Μέρος 1ο

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: ΔΥΝΑΜΕΙΣ Μέρος 1ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: ΔΥΝΑΜΕΙΣ Μέρος 1ο Φυσική Β Γυμνασίου Βασίλης Γαργανουράκης http://users.sch.gr/vgargan Εισαγωγή Στο προηγούμενο κεφάλαιο μελετήσαμε τις κινήσεις των σωμάτων. Το επόμενο βήμα είναι να αναζητήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

air_berth.qxd 5/27/2008 4:23 PM Page 158 το σύστημα boatliftτης Airberth

air_berth.qxd 5/27/2008 4:23 PM Page 158 το σύστημα boatliftτης Airberth 4:23 PM Page 158 το σύστημα boatlift της Airberth Page 159 Λιγότερες ώρες συντήρησης Περισσότερη διασκέδαση με το σκάφος σας γ ια όλους τους κατόχους σκαφών είναι συνηθισμένο το γεγονός να το παρκάρουν

Διαβάστε περισσότερα

Στεφάνου Μ. 1 Φυσικός

Στεφάνου Μ. 1 Φυσικός 1 ΕΡΓΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑ Α. ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ Βιομηχανική επανάσταση ατμομηχανές καύσιμα μηχανές απόδοση μιας μηχανής φως θερμότητα ηλεκτρισμός κ.τ.λ Οι δυνάμεις δεν επαρκούν πάντα στη μελέτη των αλληλεπιδράσεων Ανεπαρκείς

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΛΑΣΗ. Το εργαλείο διέλασης περιλαμβάνει : το μεταλλικό θάλαμο, τη μήτρα, το έμβολο και το συμπληρωματικό εξοπλισμό (δακτυλίους συγκράτησης κλπ.).

ΔΙΕΛΑΣΗ. Το εργαλείο διέλασης περιλαμβάνει : το μεταλλικό θάλαμο, τη μήτρα, το έμβολο και το συμπληρωματικό εξοπλισμό (δακτυλίους συγκράτησης κλπ.). ΔΙΕΛΑΣΗ Κατά τη διέλαση (extrusion) το τεμάχιο συμπιέζεται μέσω ενός εμβόλου μέσα σε μεταλλικό θάλαμο, στο άλλο άκρο του οποίου ευρίσκεται κατάλληλα διαμορφωμένη μήτρα, και αναγκάζεται να εξέλθει από το

Διαβάστε περισσότερα

Τέτοια προγράμματα και ιδίως καθημερινά, σπάνια βλέπουμε να δίνονται σε παιδιά για τις διακοπές τους.

Τέτοια προγράμματα και ιδίως καθημερινά, σπάνια βλέπουμε να δίνονται σε παιδιά για τις διακοπές τους. Πρόγραμμα προπόνησης, συντήρησης και εξάσκησης, καθώς και διατροφής, κατά την διάρκεια των καλοκαιρινών διακοπών, κοινοποίησε στην σελίδα της στο ίντερνετ, η σχολή ποδοσφαίρου του Ολυμπιακού Πειραιώς στην

Διαβάστε περισσότερα

4.1.α. Κρούσεις. Κρούσεις. 4.1.21. Ενέργεια Ταλάντωσης και Ελαστική κρούση. 4.1.22. Κρούση και τριβές. 4.1.23. Κεντρική ανελαστική κρούση

4.1.α. Κρούσεις. Κρούσεις. 4.1.21. Ενέργεια Ταλάντωσης και Ελαστική κρούση. 4.1.22. Κρούση και τριβές. 4.1.23. Κεντρική ανελαστική κρούση 4.1.α.. 4.1.21. Ενέργεια Ταλάντωσης και Ελαστική κρούση. Μια πλάκα µάζας Μ=4kg ηρεµεί στο πάνω άκρο ενός κατακόρυφου ελατηρίου, σταθεράς k=250ν/m, το άλλο άκρο του οποίου στηρίζεται στο έδαφος. Εκτρέπουµε

Διαβάστε περισσότερα

ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑ Δ ΕΞΑΜΗΝΟ

ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑ Δ ΕΞΑΜΗΝΟ ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑ Δ ΕΞΑΜΗΝΟ Τα φυσικοχημικά χαρακτηριστικά του νερού Μέρος 2 ο : Φυσική ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Θερμοκρασία 2. Πυκνότητα 3. Διάδοση του φωτός στο νερό 4. Διάδοση του ήχου στο νερό Μια από τις πιο σημαντικές

Διαβάστε περισσότερα

«Δουλεύω Ηλεκτρονικά, Δουλεύω Γρήγορα και με Ασφάλεια - by e-base.gr»

«Δουλεύω Ηλεκτρονικά, Δουλεύω Γρήγορα και με Ασφάλεια - by e-base.gr» Επεξήγηση web site με λογικό διάγραμμα «Δουλεύω Ηλεκτρονικά, Δουλεύω Γρήγορα και με Ασφάλεια - by e-base.gr» Web : www.e-base.gr E-mail : support@e-base.gr Facebook : Like Twitter : @ebasegr Πολλοί άνθρωποι

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο Εργασίας 7 Η Διαστολή και Συστολή του Νερού Μια φυσική «Ανωμαλία»

Φύλλο Εργασίας 7 Η Διαστολή και Συστολή του Νερού Μια φυσική «Ανωμαλία» Φύλλο Εργασίας 7 Η Διαστολή και Συστολή του Νερού Μια φυσική «Ανωμαλία» α. Παρατηρώ, Πληροφορούμαι, Ενδιαφέρομαι Στο δημοτικό σχολείο έχεις μάθει ότι τα υλικά σώματα, είτε βρίσκονται στη στερεή είτε στην

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΑ ΑΠΟΒΛΗΜΑΤΑ

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΑ ΑΠΟΒΛΗΜΑΤΑ 8.ΥΔΑΤΩΔΗ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΑ ΑΠΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα: Μετεωρολογία-Κλιματολογία. Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 1 ΥΔΑΤΩΔΗ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ 1 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΟΡΕΙΒΑΣΙΑΣ- ΑΝΑΡΡΙΧΗΣΗΣ HELLENIC FEDERATION OF MOUNTAINEERING AND CLIMBING FEDERATION HELLENIQUE D'ALPΙNΙSΜΕ ET DE L ESCALADE GRIECHISCHER BERGSTEIGER VERBAND EOOA ΜΗΛΙΩΝΗ 5, 106

Διαβάστε περισσότερα

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

Τι χρειάζεσαι: Ένα πλαστικό μπουκάλι (ή ένα στενόμακρο ποτήρι), ένα μολύβι, ένα κομμάτι μονόκλωνο καλώδιο ή σύρμα, νερό, οινόπνευμα, λάδι, αλάτι.

Τι χρειάζεσαι: Ένα πλαστικό μπουκάλι (ή ένα στενόμακρο ποτήρι), ένα μολύβι, ένα κομμάτι μονόκλωνο καλώδιο ή σύρμα, νερό, οινόπνευμα, λάδι, αλάτι. ΑΝΩΣΗ Πείραμα 1: Το αυγό που κολυμπάει. Τι χρειάζεσαι: ένα βρασμένο αυγό, ένα πλατύ ποτήρι ή ένα πλαστικό μπουκάλι, ένα μαχαίρι, νερό, αλάτι, ένα κουταλάκι. Τι θα κάνεις: Αν δεν είναι εύκολο να έχεις ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ- Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑΟΛΥΜΠΙΑ Α ΦΥΣΙΚΗΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ- ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑ Α ΦΥΣΙΚΗΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Κυριακή, 0 Μαΐου 05 Ώρα : 0:0 - :00 ΘΕΜΑ 0 (µονάδες

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη: Γιάννης Ζουµπρούλης, Επιµέλεια: Λύδια Τυλλιανάκη 23-5- 2006. Συνέντευξη Alex Dong για τα Push Hands

Συνέντευξη: Γιάννης Ζουµπρούλης, Επιµέλεια: Λύδια Τυλλιανάκη 23-5- 2006. Συνέντευξη Alex Dong για τα Push Hands Συνέντευξη: Γιάννης Ζουµπρούλης, Επιµέλεια: Λύδια Τυλλιανάκη 23-5- 2006 Συνέντευξη Alex Dong για τα Push Hands 1. Τι είναι τα Push Hands (Χέρια που Σπρώχνουν); Τα Push Hands είναι µια άσκηση η οποία γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Ξεπεράστε τα όριά σας!

Ξεπεράστε τα όριά σας! Ξεπεράστε τα όριά σας! ΟΔΗΓΙΕΣ ΑΣΚΗΣΗΣ Βεβαιωθείτε ότι οι ιμάντες είναι τεντωμένοι ανά πάσα στιγμή. Για βέλτιστα αποτελέσματα, κρατήστε πίεση στις λαβές όταν ασκείστε και να προσπαθείτε να κάνετε ελεγχόμενες

Διαβάστε περισσότερα

Είδη Συλλεκτών. 1.1 Συλλέκτες χωρίς κάλυμμα

Είδη Συλλεκτών. 1.1 Συλλέκτες χωρίς κάλυμμα ΕΝΩΣΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΩΝ ΗΛΙΑΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΘΕΡΜΙΚΩΝ ΗΛΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ Είδη Συλλεκτών ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΑΚΗ ΡΟΖA υπ. Διδ. Μηχ. Μηχ. ΕΜΠ MSc Environmental Design & Engineering Φυσικός Παν. Αθηνών ΚΑΠΕ - ΤΜΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 8 Διατήρηση της Ενέργειας

Κεφάλαιο 8 Διατήρηση της Ενέργειας Κεφάλαιο 8 Διατήρηση της Ενέργειας ΔΥΝΑΜΗ ΕΡΓΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑ µηχανική, χηµική, θερµότητα, βαρυτική, ηλεκτρική, µαγνητική, πυρηνική, ραδιοενέργεια, τριβής, κινητική, δυναµική Περιεχόµενα Κεφαλαίου 8 Συντηρητικές

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦ.9 ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ. Σύγχρονη Εργονοµία

ΚΕΦ.9 ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ. Σύγχρονη Εργονοµία ΚΕΦ.9.9- ΟΙ ΧΕΙΡΙΣΜΟΙ ΤΩΝ ΦΟΡΤΙΩΝ ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ 9.ΙΙ.- ΤΕΧΝΙΚΗ ΑΡΣΗΣ ΦΟΡΤΙΩΝ Σύγχρονη Εργονοµία 1 Αυτόµατος Προσδιορισµός Ορίων Ανύψωσης ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗ Ο ΗΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΓΙΣΤΗ ΑΠΟ ΕΚΤΗ ΑΝΥΨΩΣΗ ΦΟΡΤΙΟΥ ΑΠΌ

Διαβάστε περισσότερα

The Keele STarT Back Screening Tool

The Keele STarT Back Screening Tool The Keele STarT Back Screening Tool Σκεπτόμενος (-η) τις 2 τελευταίες εβδομάδες σημειώστε την απάντησή σας στα ακόλουθα ερωτήματα: Διαφωνώ Συμφωνώ 0 1 1 Ο πόνος στην μέση μου απλώθηκε κάτω στο (-α) πόδι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΜ ΕΣΦΙΓΜΕΝΟΥ ΣΤΙΣ ΚΑΡΥΕΣ

ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΜ ΕΣΦΙΓΜΕΝΟΥ ΣΤΙΣ ΚΑΡΥΕΣ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΟΡΟΥΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΜ ΕΣΦΙΓΜΕΝΟΥ ΣΤΙΣ ΚΑΡΥΕΣ Απόσταση: 19 km Διάρκεια: 7 8 ώρες The Friends of Mount Athos, 2007 2014. All rights reserved. Version 1.1 ΠΡΟΣΟΧΗ: Μεγάλο τμήμα της διαδρομής

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 4 Δυναµική: Νόµοι Κίνησης του Νεύτωνα

Κεφάλαιο 4 Δυναµική: Νόµοι Κίνησης του Νεύτωνα Κεφάλαιο 4 Δυναµική: Νόµοι Κίνησης του Νεύτωνα Δύναµη Περιεχόµενα Κεφαλαίου 4 1 ος Νόµος Κίνησης του Νεύτωνα Μάζα 2 ος Νόµος Κίνησης του Νεύτωνα 3 ος Νόµος Κίνησης του Νεύτωνα Βάρος: Η Δύναµη της Βαρύτητας

Διαβάστε περισσότερα

Ηεπιστήμημέσααπόταμάτιατουπαιδιού... Ιδέες και πειράματα για τον «Ήχο»

Ηεπιστήμημέσααπόταμάτιατουπαιδιού... Ιδέες και πειράματα για τον «Ήχο» Ηεπιστήμημέσααπόταμάτιατουπαιδιού... Ιδέες και πειράματα για τον «Ήχο» Οήχος«ταξιδεύει» με κύματα. Μπορούμε να αναπαραστήσουμε τα πυκνώματα και τα αραιώματα των κυμάτων με ένα πλαστικό παιχνίδιελατήριο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΑΥΤΟΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΧΙΟΝΟΠΤΩΣΗ - ΠΑΓΕΤΟΣ - ΠΛΗΜΜΥΡΑ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΑΥΤΟΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΧΙΟΝΟΠΤΩΣΗ - ΠΑΓΕΤΟΣ - ΠΛΗΜΜΥΡΑ Περιφέρεια Αττικής Αυτοτελής Δ/νση Πολιτικής Προστασίας ΟΔΗΓΙΕΣ ΑΥΤΟΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΧΙΟΝΟΠΤΩΣΗ - ΠΑΓΕΤΟΣ - ΠΛΗΜΜΥΡΑ Α. ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ Ενημερώνεστε από τα ΜΜΕ για τις μετεωρολογικές προβλέψεις

Διαβάστε περισσότερα

Ο υδραυλικός τεύχος 1435 ΜΑΪΟΣ 2009 1

Ο υδραυλικός τεύχος 1435 ΜΑΪΟΣ 2009 1 Ο υδραυλικός τεύχος 1435 ΜΑΪΟΣ 2009 1 Το πρόβλημα της υπερθέρμανσης στις εγκαταστάσεις των κεντρικών θερμάνσεων και οι τρόποι αποθέρμανσης. Του Παναγιώτη Φαντάκη (εκπαιδευτικός μηχανολόγος μηχανικός) www.fantakis.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΧΟΛΗΣ-----ΛΕΣΒΙΑΚΟΣ ΟΜΙΛΟΣ ΙΣΤΙΟΠΛΟΪΑΣ ΑΝΟΙΧΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΗΣ-----ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΧΟΛΗΣ

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΧΟΛΗΣ-----ΛΕΣΒΙΑΚΟΣ ΟΜΙΛΟΣ ΙΣΤΙΟΠΛΟΪΑΣ ΑΝΟΙΧΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΗΣ-----ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΧΟΛΗΣ ΑΝΕΜΟΣ Άνεμο λέμε τις κινήσεις της μάζας του αέρα που περιβάλλει τη Γη. Αυτό που προκαλεί τις κινήσεις αυτές είναι οι διαφορά της ατμοσφαιρικής πίεσης ανάμεσα σε γειτονικές περιοχές. Ο άνεμος θα κινηθεί

Διαβάστε περισσότερα

www.pilionwalks.com Caroline Pluvier & Ruud Schreuder 1

www.pilionwalks.com Caroline Pluvier & Ruud Schreuder 1 5. Δράκεια - Χάνια - Δράκεια Mάιος 2015 - Επειδή θα συναντήσετε μερικά προβλήματα κάνοντας αυτή την διαδρομή τώρα, σας συνιστούμε να μη την κάνετε μέχρι να την ελέγξουμε έμεις οι ίδιοι τον Σεπτέμβριο.

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΘΟΛΙΚΗΣ ΛΕΜΕΣΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2013 ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 7 /6/13 ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΘΟΛΙΚΗΣ ΛΕΜΕΣΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2013 ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 7 /6/13 ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΘΟΛΙΚΗΣ ΛΕΜΕΣΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2013 ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 7 /6/13 ΤΑΞΗ: Β ΧΡΟΝΟΣ:2 ώρες ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: TΜΗΜΑ: AΡ:. ΒΑΘΜΟΣ: ΥΠΟΓΡΑΦΗ ΚΑΘΗΓΗΤΗ:.

Διαβάστε περισσότερα

ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ Α ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2010-2011 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2011 ΟΝΟΜΑ:... ΤΜΗΜΑ:... ΑΡ.:...

ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ Α ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2010-2011 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2011 ΟΝΟΜΑ:... ΤΜΗΜΑ:... ΑΡ.:... ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ Α ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2010-2011 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2011 ΜΑΘΗΜΑ: Φυσική ΤΑΞΗ: Α ΗΜΕΡΟΜΗΝΊΑ: 27 Μαίου 2011 ΧΡΟΝΟΣ: 2 ώρες ΩΡΑ: 11.00 1.00 ΒΑΘΜΟΣ: Αριθμητικά:... Ολογράφως:...

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ 1 ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 ο 1. Aν ο ρυθμός μεταβολής της ταχύτητας ενός σώματος είναι σταθερός, τότε το σώμα: (i) Ηρεμεί. (ii) Κινείται με σταθερή ταχύτητα. (iii) Κινείται με μεταβαλλόμενη

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΕΙΒΑΣΙΑ. PROJECT 1ου ΤΕΤΡΑΜΗΝΟΥ ΤΜΗΜΑΤΩΝ Α3-Α4 ΕΤΟΣ:2013-2014 ΙΩΑΝΝΑ ΨΑΡΟΥΔΑΚΗ ΣΤΕΛΛΑ ΣΚΑΛΙΔΑΚΗ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΑΚΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΤΣΑΠΑΚΗΣ

ΟΡΕΙΒΑΣΙΑ. PROJECT 1ου ΤΕΤΡΑΜΗΝΟΥ ΤΜΗΜΑΤΩΝ Α3-Α4 ΕΤΟΣ:2013-2014 ΙΩΑΝΝΑ ΨΑΡΟΥΔΑΚΗ ΣΤΕΛΛΑ ΣΚΑΛΙΔΑΚΗ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΑΚΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΤΣΑΠΑΚΗΣ ΟΡΕΙΒΑΣΙΑ PROJECT 1ου ΤΕΤΡΑΜΗΝΟΥ ΤΜΗΜΑΤΩΝ Α3-Α4 ΕΤΟΣ:2013-2014 ΙΩΑΝΝΑ ΨΑΡΟΥΔΑΚΗ ΣΤΕΛΛΑ ΣΚΑΛΙΔΑΚΗ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΑΚΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΤΣΑΠΑΚΗΣ ΟΡΕΙΒΑΤΙΚΟΣ ΟΜΙΛΟΣ ΧΑΝΙΩΝ (Ε.Ο.Σ. ΧΑΝΙΩΝ) Στις 28 Σεπτεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Ν έφη ονοµάζονται οι αιωρούµενοι ατµοσφαιρικοί σχηµατισµοί οι οποίοι αποτελούνται από υδροσταγόνες, παγοκρυστάλλους ή και από συνδυασµό υδροσταγόνων και παγοκρυστάλλων. Ουσιαστικά πρόκειται για το αποτέλεσµα

Διαβάστε περισσότερα

Σκουπιδομαζέματα-επιστημοσκορπίσματα

Σκουπιδομαζέματα-επιστημοσκορπίσματα Στη στήλη Σκουπιδομαζέματα επιστημοσκορπίσματα παρουσιάζονται απλά πειράματα και κατασκευές που μπορούν να πραγματοποιηθούν με καθημερινά υλικά και μπορούν να ενταχθούν, κατά την κρίση του διδάσκοντα,

Διαβάστε περισσότερα

Η μπάλα στο σημείο Δεξιότητες: Ρίξιμο κάτω από τον ώμο σε ύψος. Πιάσιμο της μπάλας στον αέρα ή μετά από μια αναπήδηση.

Η μπάλα στο σημείο Δεξιότητες: Ρίξιμο κάτω από τον ώμο σε ύψος. Πιάσιμο της μπάλας στον αέρα ή μετά από μια αναπήδηση. Η μπάλα στο σημείο Ρίξιμο κάτω από τον ώμο σε ύψος. Πιάσιμο της μπάλας στον αέρα ή μετά από μια αναπήδηση. Στέλνω το αντικείμενο στον κενό χώρο. Ξεκινώ και επανατοποθετούμαι κάθε φορά στην Παίζω με διαφορετικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΙΡΑΜΑΤΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Β ΤΑΞΗΣ ΣΤΗΝ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΟΥ ΕΚΦΕ ΤΡΙΚΑΛΩΝ

ΠΕΙΡΑΜΑΤΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Β ΤΑΞΗΣ ΣΤΗΝ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΟΥ ΕΚΦΕ ΤΡΙΚΑΛΩΝ ΠΕΙΡΑΜΑΤΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Β ΤΑΞΗΣ ΣΤΗΝ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΟΥ ΕΚΦΕ ΤΡΙΚΑΛΩΝ Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Μαυρομμάτη Ειρήνη 3ο Γ/σιο Τρικάλων Σχ. Έτος 2012-13 1o ΠΕΙΡΑΜΑ: ΤΟ ΜΠΟΥΚΑΛΙ ΠΟΥ ΔΕΝ ΑΔΕΙΑΖΕΙ Ατμοσφαιρική

Διαβάστε περισσότερα