Πολιτιστικό Πρόγραμμα Τοπικής Ιστορίας. «Πλάβες»

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Πολιτιστικό Πρόγραμμα Τοπικής Ιστορίας. «Πλάβες»"

Transcript

1 1 Ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΧΑΛΑΣΤΡΑΣ Πολιτιστικό Πρόγραμμα Τοπικής Ιστορίας «Πλάβες» Μια εθνοαρχαιολογική προσέγγιση της παραδοσιακής ναυπηγικής τεχνικής των πλεούμενων της Χαλάστρας. ΧΑΛΑΣΤΡΑ

2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Α Η ταυτότητα του Προγράμματος..1-4 Πρόλογος 5-6 Η Μεθοδολογία της έρευνας.7-9 ΜΕΡΟΣ Β ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Α ΤΑ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ 1. Μια αρχαιολογική προσέγγιση Οι γεωφυσικές συνθήκες του Δέλτα του Αξιού Τεχνολογία- Κατασκευαστικά στοιχεία ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Β ΤΑ ΕΘΝΟΛΟΓΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ 2. Μια εθνολογική προσέγγιση Οι «πλάβες» της Χαλάστρας Κατασκευαστικά υλικά Κατασκευαστική διαδικασία Η χρηστικότητα της πλάβας ΜΕΡΟΣ Γ 3. Συμπεράσματα Βιβλιογραφία Κατάλογος συμμετεχόντων μαθητών Φύλλα εργασίας

3 ΣΚΟΠΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ Το θέμα της βιωματικής δράσης που υλοποιείται στα πλαίσια της Τοπικής Ιστορίας από μαθητές της Α Γυμνασίου, αναφέρεται στην εθνοαρχαιολογική προσέγγιση του καθημερινού βίου των ανθρώπων της προβιομηχανικής κοινωνίας της Χαλάστρας και της ευρύτερης περιοχής της όπως αυτή εκδηλώνεται στα πλαίσια της παραδοσιακής ναυπηγικής τεχνικής που μαρτυρεί η μορφή και η λειτουργία των πλεούμενων (πλάβες) της περιοχής αυτής και στοχεύει στην αποθησαύριση και διατήρηση όλων εκείνων των στοιχείων, που συνθέτουν τον ιδιαίτερο πολιτισμό της περιοχής μας. ΕΠΙΜΕΡΟΥΣ ΣΤΟΧΟΙ Γνωστικοί στόχοι: Οι μαθητές επιδιώκεται : Nα γνωρίσουν ότι κατά την αρχαιότητα ( από τα Νεολιθικά χρόνια μέχρι τα χρόνια της ίδρυσης της Θεσσαλονίκης από τον Κάσσανδρο το 315 π.χ.) μεταξύ Αξιού και Γαλλικού ( αρχαία Εχεδώρου) ποταμού και νότια της Πικρολίμνης, αναπτύχθηκε η αρχαία Χαλάστρα μία από τις 26 πόλεις της αρχαίας Μυγδονίας. Να μελετήσουν με όρους εθνοαρχαιολογίας και πειραματικής αρχαιολογίας, αρχαιολογικές θέσεις που παρουσιάζουν ένα πολύ όμοιο περιβάλλον με σύγχρονες υπό εξέταση περιοχές. Να αντιληφθούν τις γεωμορφολογικές μεταβολές του Δέλτα του Αξιού από τη Νεολιθική εποχή μέχρι σήμερα. Να νιώσουν πως το περιβάλλον και η δια μέσου των αιώνων σχέση του ανθρώπου με αυτό, διαμόρφωσε τρόπους ζωής που εκφράζονται και στη κατασκευή των σκαφών. Να περιηγηθούν στο χώρο και το χρόνο, ενώ η γνωριμία με το παρελθόν θα τους διευκολύνει να ανακαλύψουν στοιχεία 3

4 σύγκρισης με το παρόν, ώστε να αντιληφθούν ότι οι πλάβες αποτελούν εξέλιξη των αρχαίων μονόξυλων (Δισπηλιό). Να μάθουν την ετυμολογία της λέξης «πλάβα». Να γίνουν κοινωνοί μίας παράδοσης που αντιστέκεται με πείσμα στο χρόνο και στην εισβολή της τεχνολογίας. Να γνωρίσουν την κατασκευαστική διαδικασία,τα μορφολογικά χαρακτηριστικά και τη λειτουργικότητα της πλάβας, καθώς και τη χρηστικότητά της στη καθημερινή ζωή των ανθρώπων. Παιδαγωγικοί στόχοι: Να εμπλακούν ενεργητικά στη διαδικασία μάθησης μέσα από τη διερευνητική- βιωματική μάθηση. Να επεξεργάζονται τις ιστορικές πληροφορίες και να προσεγγίζουν κριτικά το ιστορικό παρελθόν. Να καλλιεργηθεί πνεύμα συνεργασίας, ομαδικότητας μέσα από την ομαδοσυνεργατική μέθοδο και να αντιληφθούν ότι η εκπόνηση εργασιών απαιτεί συλλογική προσπάθεια. Να σφυρηλατήσουν τους δεσμούς τους με το τόπο στον οποίο ζουν. Να ενεργοποιηθούν δημιουργικά στις προσπάθειες διατήρησης της πολιτισμικής ιστορίας του τόπου τους. Να επεξεργάζονται, αξιοποιούν και αξιολογούν το περιεχόμενο των πληροφοριών που παρέχει η προφορική ιστορία (τεχνική της συνέντευξης). 4

5 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Το θέμα της παρούσας βιωματικής δράσης, αναφέρεται στην εθνοαρχαιολογική προσέγγιση του καθημερινού βίου των ανθρώπων της Χαλάστρας και της ευρύτερης περιοχής της, όπως αυτή εκδηλώνεται στα πλαίσια της παραδοσιακής ναυπηγικής τεχνικής που μαρτυρεί η μορφή και λειτουργία των πλεούμενων της περιοχής αυτής. Το παρελθόν και η φυσιογνωμία της χερσαίας περιοχής ανάμεσα στον Όλυμπο και τη Χαλκιδική, που περιβάλλει τον Θερμαϊκό κόλπο είναι λιγότερο γνωστή. Γεωμορφολογικώς, η περιοχή αυτή χαρακτηρίζεται από χαμηλή ακτή, μια πεδινή ζώνη προς το εσωτερικό, κατά τμήματα λοφώδη, η οποία βαθύτερα εμφανίζεται ημιορεινή και ορεινή. Η περιοχή συναποτελείται από τις κοιλάδες των ποταμών, Πηνειού, Αλιάκμονα, Λουδία, Αξιού, Γαλλικού ( αρχαίου Εχεδώρου), Ανθεμούντα και πολλών ρεμάτων. Η περιοχή μεταξύ Αξιού και Γαλλικού ποταμού και ο μυχός του Θερμαϊκού κόλπου ήταν φυσικό να προσελκύσει από νωρίς τους νεολιθικούς ανθρώπους. Η ανάπτυξη της παραγωγής, της κυκλοφορίας αγαθών, των τεχνικών ναυσιπλοΐας στο βόρειο Αιγαίο κατά την εποχή του Χαλκού (2 η χιλιετία π.χ. ) και την πρώιμη εποχή του σιδήρου ( π.χ.) επέτρεψε την δημιουργία πολισμάτων μεταξύ των οποίων και η αρχαία Χαλάστρα στην οποία συγκεντρώνονται αρχαίοι οικισμοί και ύπαιθρος μεταξύ Αξιού, Γαλλικού ποταμού ( αρχαίου Εχεδώρου) και νότια της Πικρολίμνης. Η περιοχή των εκβολών του Αξιού ήταν εκτεταμένη και ελώδης και τα νερά του θολά ενώ οι όχθες πρέπει να ήταν δασωμένες. Οι γεωφυσικές συνθήκες επέβαλαν από τα νεολιθικά χρόνια τη χρήση πλωτών μέσων που ακολουθούσαν τους πιο απλούς κανόνες της ναυπηγικής τέχνης όπως τα αρχαία μονόξυλα, η τεχνική των οποίων αναβίωσε στο πέρασμα των αιώνων στη προβιομηχανική κοινωνία της Χαλάστρας, με τη κατασκευή 5

6 και χρήση της πλάβας, μια μορφή παραδοσιακής ναυπηγικής τεχνικής που από τα μέσα του 20 ου αιώνα αρχίζει να εξαφανίζεται και να θεωρείται απολιθωμένη. Εικ.1 Επίσκεψη στο Δισπηλιό Καστοριάς Η εξαφάνιση της τεχνικής αυτής οφείλεται στην αλλαγή των οικονομικών και κοινωνικοπολιτιστικών συνθηκών των κατοίκων της περιοχής αυτής καθώς και στη βελτίωση των μεταφορών εξαιτίας της εκμηχάνισης και της χρήσης συνθετικών υλικών στη κατασκευή των σκαφών. Θα ήθελα να ευχαριστήσω όλους τους ανώνυμους εμπειρικούς τεχνίτες που μας αποκάλυψαν μια πολύτιμη παραδοσιακή τεχνική. Ευχαριστώ επίσης τον τεχνίτη σκαφών κ. Νικόλαο Δημούδη για την πολύτιμη προγονική γνώση που μας εμπιστεύτηκε. 6

7 Η ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Η έρευνα στηρίχθηκε στη συγκέντρωση των πληροφοριών, τις οποίες παρέχουν οι ελάχιστες πηγές και η βιβλιογραφία, παράλληλα με τον εξαντλητικό διαβηματισμό του υγροτόπου του Δέλτα του Αξιού. Τα διαθέσιμα μέχρι σήμερα αρχαιολογικά δεδομένα, που σχετίζονται με τα κατασκευαστικά υλικά και στοιχεία, την τεχνική και τεχνολογία των πλεούμενων της Χαλάστρας είναι περιορισμένα με αποτέλεσμα η σχετική πληροφόρηση, να περιορίζεται στα δεδομένα λίγων ανασκαφικών ερευνών. Για να ξεπεραστούν κατά κάποιο τρόπο οι δυσκολίες που θέτει το αρχαιολογικό υλικό, γίνεται μια προσπάθεια προσέγγισής του με εθνοαρχαιολογικά κριτήρια. Χαρακτηριστικό παράδειγμα εθνογραφικής προσέγγισης αποτελεί ο Ηρόδοτος, που περιγράφει με ανυπέρβλητη απλότητα, πώς έφτιαχναν οι άνθρωποι της εποχής του, τα σπίτια τους, όταν αποφάσιζαν να «χτίσουν» μέσα ή δίπλα στο νερό (είτε ήταν ποτάμι αυτό, ακροθαλασσιά ή λίμνη). Πώς επινοούσε χρήσεις, έφτιαχνε τα εργαλεία, τα αγγεία, με άλλα λόγια πολιτισμό, που είχε τη σφραγίδα του νερού. Πιθανότατα οι περιγραφές του Ηροδότου να μην ήταν εντελώς πραγματικές, γιατί ξέρουμε ότι ο Ηρόδοτος δεν διασταύρωνε πάντα τις πληροφορίες που του έδιναν οι πληροφορίες του, όμως συνιστούν ένα κατασκευαστικό ενδεχόμενο και μπορούν να μας βοηθήσουν στη συγκρότηση μιας υπόθεσης, ενός παραγωγικού συμπεράσματος ή εν τέλει μιας μικρής θεωρίας. Λαμβάνοντας υπόψη, τις πληροφορίες που παρέχουν τα αρχαιολογικά δεδομένα σχετικά με την πρωτόγονη ναυπηγική τεχνική των μονόξυλων (Δισπηλιό) μπορούμε να αντλήσουμε στοιχεία που αναφέρονται στη 7

8 κατασκευαστική διαδικασία και την επεξεργασία των υλικών κατασκευής των αρχαίων μονόξυλων. Τα δεδομένα αυτά μας οδηγούν στη υπόθεση ότι η τεχνολογία των ανθρώπων της νεολιθικής εποχής, η οποία χαρακτηρίζεται από τους ανθρωπολόγους ως πρωτόγονη, δεν έχει στατικό χαρακτήρα αλλά αποτελεί μεταδότη κοινωνικής, πολιτιστικής και τεχνικής γνώσης. Το πλεονέκτημα των εθνοαρχαιολογικών μελετών είναι ότι οι αρχαιολογικές θέσεις και οι σύγχρονες υπό εξέταση περιοχές παρουσιάζουν ένα πολύ όμοιο αν όχι το ίδιο φυσικό περιβάλλον. Παράγοντες όπως το κλίμα, οι φυσικές πηγές μπορούν να ληφθούν ως σχετικά σταθεροί. Εικ.2 Δισπηλιό Καστοριάς Εικ.3 Καλύβες μυδοκαλλιεργητών Χαλάστρας- Δέλτα Αξιού. Έτσι επιχειρήθηκε η μελέτη της παραδοσιακής ναυπηγικής τεχνικής (κατασκευαστικά υλικά, τεχνική και τεχνολογία) των πλεούμενων του περασμένου αιώνα που απέμειναν στη περιοχή της Χαλάστρας. Συγκεντρώθηκαν προφορικές πληροφορίες από τεχνίτες αγρότες και αγρότισσες που συμμετείχαν στη κατασκευή της «πλάβας» και έγιναν 8

9 παρατηρήσεις στα εθνολογικά και αρχαιολογικά δεδομένα. Η έρευνα έπρεπε να αντιμετωπίσει το πρόβλημα της έλλειψης βιβλιογραφίας σχετικά με τις παραδοσιακές τεχνικές ως αποτέλεσμα μιας ιδεολογίας που περιφρονεί την χειρωνακτική εργασία στη νεοελληνική κοινωνία. Οφείλουμε να υπογραμμίσουμε την συμπαράσταση των κατοίκων της Χαλάστρας, οι οποίοι με ενδιαφέρον άκουγαν τα ερωτήματα των μαθητών και απαντούσαν πρόθυμα και με σαφήνεια απολαμβάνοντας όπως φαίνονταν από την έκφραση του προσώπου τους, τις ιστορίες για το παρελθόν του τόπου τους. 9

10 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Α ΤΑ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ 1. Αρχαιολογική προσέγγιση. Η αρχαία Χαλάστρα, χτισμένη στην ανατολική όχθη του Αξιού ποταμού και πολύ κοντά στις εκβολές του, ανήκε γεωγραφικά στη περιοχή της Μυγδονίας αλλά βρισκόταν στα όρια με τη γειτονική Βοττιαία. Αποτελούσε τη δυτικότερη μυγδονική πόλη και το πιο σημαντικό κέντρο όλης της περιοχής. Το όνομά της παραδίδεται και ως Χαλέστρη ή Χαλαίστρα και προέρχεται σύμφωνα με τον Στέφανο Βυζάντιο από μια ομώνυμη νύμφη. Ο Στράβων αναφέρει ότι ο Αξιός χύνεται στον Θερµαϊκό κόλπο, ανάµεσα στη Χαλάστρα και τη Θέρµη, αφού διασχίσει τα εδάφη της Βοττιαίας και της Αµφαξίτιδας. Επίσης κοντά στα αρχαία πολίσµατα της Χαλάστρας και της Σίνδου βρισκόταν και ο µικρότερος ποταµός Εχέδωρος (ή Εχείδωρος σημ. Γαλλικός). Χάρτης 1: Αρχαία Μακεδονία 10

11 Κατά τα αρχαϊκά και κλασικά χρόνια μέχρι την ίδρυση της Θεσσαλονίκης το 315π.Χ. από τον Κάσσανδρο αναπτύσσονται περιμετρικά του Θερμαϊκού κόλπου και σε ευλίμενα σημεία διάσπαρτοι μικροί και μεγάλοι οικισμοί όπως η Χαλάστρα, στην οποία συγκεντρώνονται οικισμοί και ύπαιθρος μεταξύ Αξιού και Εχεδώρου ποταμού και νότια της Πικρολίμνης. Ορισμένες αρχαίες πηγές αναφέρουν την ύπαρξη μιας λίμνης κοντά στη πόλη της Χαλάστρας απ όπου προέρχονταν το «Χαλαστραίον νίτρον» (nitrum chalestrictum). Μια τέτοια διαπιστωμένη λίμνη πιθανότητα να αποτελούσε η Πικρολίμνη της κοινότητας Ξυλοκερατιάς του νομού Κιλκίς. Η ποσότητα και η στάθμη των νερών της ήταν χαμηλή και τους περισσότερους μήνες ήταν ξερή ενώ καλύπτονταν από πηλώδη λάσπη. Με την εξάτμιση των νερών σχηματίζονταν λεπτοί λευκοί κρύσταλλοι, το «νίτρο» ( ανθρακικό άλας του νατρίου). Ο χαρακτηρισμός του νίτρου με το επίθετο «Χαλαστραίον» δείχνει την στενή σχέση του με την αρχαία Χαλάστρα. Η λίμνη αποτελούσε σημαντική πηγή παραγωγής και εκμετάλλευσης του νίτρου. Το πρόβληµα της οροθεσίας της αρχαίας Χαλάστρας έχει απασχολήσει κατά καιρούς την ιστορική και την αρχαιολογική έρευνα, χωρίς να έχει βρει προς το παρόν την οριστική λύση. Οι περιοχές των νεότερων οικισµών του Αγίου Αθανασίου, της Γέφυρας, της Αγχιάλου, της Νέας Φιλαδέλφειας, ακόµη και της Χαλάστρας ( Κουλακιάς) έχουν προταθεί από διάφορους µελετητές για την ταύτιση µε το αρχαίο πόλισµα. Περισσότερες πιθανότητες συγκεντρώνει, ωστόσο, η ευρύτερη περιοχή του Αγίου Αθανασίου και της Γέφυρας, όπως µαρτυρούν τα αρχαιολογικά ευρήµατα που ήρθαν στο φως κατά τις ανασκαφικές έρευνες, κυρίως της δεκαετίας του 90. Με βάση τα ανασκαφικά δεδομένα από τις πιθανές θέσεις τις αρχαίας Χαλάστρας που αναφέραμε καθώς και την κοντινή απόσταση της 11

12 ιδιόμορφης αυτής λίμνης (Πικρολίμνης), δυσκολευόμαστε να ταυτίσουμε τους οικισμούς αυτούς με την αρχαία Χαλάστρα. Μέσα στα διοικητικά όρια του σηµερινού δηµοτικού διαμερίσματος Χαλάστρας δεν έχουν εντοπιστεί µέχρι σήµερα αρχαιότητες, γεγονός που πρέπει να οφείλεται στο ότι τα εδάφη της περιοχής είναι προσχωσιγενή και στην αρχαιότητα θα καλύπτονταν από τα νερά του Αξιού και ως ένα βαθµό από τη θάλασσα. Ολόκληρη η περιοχή του Δέλτα του Αξιού είναι βέβαιο ότι κρύβει και άλλους προϊστορικούς οικισμούς, κέντρα αξιόλογου πολιτισμού από την Νεολιθικά εποχή. 12

13 1.2. Γεωφυσικές συνθήκες του Δέλτα του Αξιού. Η κατασκευή των πλεούμενων αποτελεί μια άμεση απάντηση προσαρμογής στις κλιματολογικές και γεωφυσικές συνθήκες ενός περιβάλλοντος. Ο τρόπος κατασκευής τους, αποσκοπεί στο να μετριαστούν οι επιδράσεις των φυσικών συνθηκών ενώ τα κατασκευαστικά χαρακτηριστικά ποικίλουν ανάλογα με το κλίμα τα είδη των κατασκευαστικών υλικών και το τεχνολογικό επίπεδο των κατασκευαστών. Τα δεδομένα που έχουμε στη διάθεσή μας για να ανασυνθέσουμε τις κλιματολογικές συνθήκες που επικρατούσαν στο Δέλτα του Αξιού από τη Νεολιθική εποχή μέχρι σήμερα είναι ελάχιστα γιατί οι παλινολογικές έρευνες είναι σχεδόν ανύπαρκτες. Από σχετικές έρευνες σε άλλες περιοχές της Ελλάδας συμπεραίνουμε ότι δεν υπήρξαν μεγάλες κλιματολογικές διαφορές από την Νεολιθική εποχή έως σήμερα. Παράγοντες όπως το κλίμα, οι φυσικές πηγές και οι γεωφυσικές συνθήκες αποτελούν πολύ σημαντικοί για την πρωτόγονη τεχνική και τεχνολογία. Για να κατανοηθούν οι γεωφυσικές συνθήκες του Δέλτα του Αξιού κρίνεται απαραίτητο να γίνει μια μικρή ιστορική αναδρομή στις γεωμορφολογικές μεταβολές αυτής της περιοχής από την Νεολιθική εποχή μέχρι σήμερα. Το Δέλτα του Αξιού αποτελεί τμήμα ενός ευρύτερου συμπλέγματος υγροτόπων στο οποίο συμπεριλαμβάνονται οι εκβολές του ποταμού Λουδία και το Δέλτα του Αλιάκμονα, στα δυτικά. 13

14 Εικ.4 Το Δέλτα Αξιού Αλιάκμονα - Λουδία Κατά την Νεολιθική εποχή, η σημερινή πεδιάδα της Θεσσαλονίκης καλυπτόταν από τη θάλασσα. Στον κόλπο χύνονταν τρεις ποταμοί, ο Γαλλικός ή Εχέδωρος, ο Αξιός και ο Αλιάκμονας και αρκετοί χείμαρροι. Χάρτης 2 Χάρτης 3 Με την πάροδο του χρόνου, γύρω στον 1ο π.χ. αιώνα, τα φερτά υλικά των δύο μεγαλύτερων ποταμών (του Αξιού και του Αλιάκμονα) εγκλώβισαν ένα τμήμα της θάλασσας μπροστά στο λιμάνι της Πέλλας. Έτσι, δημιουργήθηκε η λιμνοθάλασσα του Λουδία, που μέχρι τον 5ο μ.χ. αιώνα αποκόπηκε τελείως από τη θάλασσα με αποτέλεσμα τη δημιουργία της λίμνης 14

15 Λουδία ή Γιαννιτσών όπως ονομάστηκε αργότερα. Χάρτης 4 Χάρτης 5 Στις αρχές του 20ου αιώνα, η αβαθής λίμνη των Γιαννιτσών με εκτεταμένα έλη και πυκνή βλάστηση κατελάμβανε όλο το κεντρικό τμήμα της πεδιάδας. Ο Αξιός έρεε ανατολικά της Χαλάστρας και χυνόταν στο Θερμαϊκό κόλπο νότια του Καλοχωρίου όπου σχημάτιζε το Δέλτα του. Σε περιόδους έντονων βροχοπτώσεων, ο ποταμός πλημμύριζε και κατέκλυζε μεγάλο μέρος της πεδιάδας ενώ οι προσχώσεις που δημιουργούσε στο Δέλτα του απειλούσαν να κλείσουν την είσοδο του λιμανιού της Θεσσαλονίκης. Ο ποταμός Λουδίας οδηγούσε την περίσσεια των νερών της λίμνης προς το Θερμαϊκό κόλπο και δημιουργούσε εκτεταμένους βάλτους. 15

16 Χάρτης 6 Η αύξηση του πληθυσμού της πεδιάδας, η οποία το 1922 με τη μικρασιατική καταστροφή δέχθηκε εκατοντάδες χιλιάδες πρόσφυγες που είχαν ανάγκη γεωργικής γης, αλλά και η ανάγκη αντιμετώπισης της ελονοσίας που μάστιζε την περιοχή, ήταν οι βασικότεροι λόγοι οι οποίοι οδήγησαν στην εκτεταμένη αποξήρανση των ελών. Τα εγγειοβελτιωτικά έργα της περιόδου άλλαξαν ολοκληρωτικά τη φυσιογνωμία της περιοχής. Η λίμνη των Γιαννιτσών και τα έλη του Λουδία αποξηράνθηκαν. Ο Λουδίας μετατράπηκε σε αποστραγγιστική τάφρο που οδηγούσε πλέον τα νερά του αποστραγγιστικού δικτύου της πρώην λίμνης στο Θερμαϊκό. Αργότερα, ο κίνδυνος πρόσχωσης του λιμανιού της Θεσσαλονίκης από τον Αξιό, επέβαλε την εκτροπή της κοίτης του ποταμού δυτικά της παλιάς. Έτσι, το 1934, η κοίτη του ποταμού ευθυγραμμίστηκε στο ύψος της κοινότητας Ανατολικού και κατασκευάστηκαν αντιπλημμυρικά αναχώματα κατά μήκος της. Τα εγγειοβελτιωτικά έργα συνεχίστηκαν μετά το Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο ενώ το 1961 λειτούργησε πλήρως το πρώτο ολοκληρωμένο δίκτυο της πεδιάδας της Θεσσαλονίκης. Τα φερτά υλικά που 16

17 συνέχισε να εναποθέτει ο ποταμός μετά την εκτροπή του στη νέα θέση των εκβολών του, δημιούργησαν το Δέλτα όπως το γνωρίζουμε σήμερα. Το παλιό Δέλτα με τον καιρό διαβρώθηκε από τη θάλασσα αφού σταμάτησε να δέχεται το πλούσιο σε φερτά υλικά νερό του ποταμού. Το φυσικό τμήμα του υγροτόπου καλύπτεται από εκτεταμένους αλμυρόβαλτους που επικρατούν κατά μήκος της ακτής της θάλασσας. Οι πλούσιες φερτές ύλες του ποταμού δημιούργησαν μικρές αβαθείς λιμνοθάλασσες στο Δέλτα και αμμονησίδες που συχνά εποικίζονται από πλούσια και πυκνή βλάστηση. Το φυσικό τμήμα του υγροτόπου, διακόπτεται από αποστραγγιστικά κανάλια που οριοθετούν τη γεωργική γη. Οι εκτεταμένοι ορυζώνες δημιουργούν ένα τοπίο μοναδικό την άνοιξη και το καλοκαίρι, όταν πλημμυρισμένοι με νερό συμπληρώνουν την εικόνα του φυσικού υγροτόπου. 17

18 1.3. Τεχνολογία- Κατασκευαστικά στοιχεία Τα διαθέσιμα κατασκευαστικά υλικά, το κλίμα και οι γεωφυσικές συνθήκες καθορίζουν την μορφή και κατασκευή των σκαφών. Οι πλάβες της Χαλάστρας αποτελούν εξέλιξη των αρχαίων μονόξυλων. Οι τρόποι κατασκευής, τα κατασκευαστικά υλικά, η τεχνική και τεχνολογία των πλεούμενων της προβιομηχανικής κοινωνίας της Χαλάστρας αποτελούν συνέχεια μιας παράδοσης, η οποία αν και ανθίσταται στις αλλαγές, εμπεριέχει όμως στοιχεία μιας πρακτικής γνωστής από τη νεολιθική εποχή. Κοινά στοιχεία της πρακτικής αυτής, είναι ότι στις κοινωνίες του χθες και του σήμερα, οι «κτίστες» είναι και οι χρήστες των σκαφών επομένως είναι και γνώστες των δικών τους αναγκών και των απαιτήσεών τους. Οι πλάβες βρίσκονται σε πλήρη αλληλεξάρτηση με όλες τις παραγωγικές δυνάμεις όπως είναι τα φυσικά υλικά, τα εργαλεία και την ανθρώπινη δύναμη. Οι άνθρωποι της Νεολιθικής εποχής κατασκεύαζαν τα μονόξυλα από κορμούς δέντρων τα οποία είχαν άφθονα στη διάθεσή τους, εφαρμόζοντας τους πιο απλούς κανόνες ναυπηγικής τέχνης. Εικ.5 Παρατήρηση σκαπτού μονόξυλου στο Δισπηλιό. 18

19 Όλα ξεκίνησαν όταν ο άνθρωπος καθάρισε αρχικά ένα κορμό δέντρου από τα φύλλα χρησιμοποιώντας μια πέτρινη πλάνη. Στη συνέχεια τον θέρμανε με φωτιά και με τη βοήθεια ενός θαλάσσιου οστράκου που χρησίμευε ως σκεπάρνι, ο κορμός έγινε κοίλος. Έτσι εφευρέθηκε το σκαπτό μονόξυλο. Εικ. 6 Δισπηλιό Καστοριάς- Μονόξυλο Στη Νεολιθική Ελλάδα οι μαρτυρίες σκαφών είναι περιορισμένες. Τα μόνα αρχαιολογικά υπολείμματα βρέθηκαν το 1992 στο Δισπηλιό, στη λίμνη της Καστοριάς, στη Μακεδονία. Ένα λιμναίο σκάφος, ένα μονόξυλο μήκους 3.30μ. που χρονολογείται στις αρχές της Ύστερης Νεολιθικής ακόμα και στα τέλη της Μέση Νεολιθική εποχής, που διατηρήθηκε σε καλή κατάσταση μέσα στη λιμναία λάσπη. 19

20 Επίσης βρέθηκαν τουλάχιστον δέκα πήλινα ομοιώματα μονόξυλων, τα περισσότερα σε θραύσματα. Ένα από αυτά σχεδόν ακέραιο έχει μήκος εκατοστά και χρονολογείται στα τέλη της Μέσης Νεολιθικής εποχής. Εικ. 7 Πήλινο ομοίωμα μονόξυλου στο Δισπηλιό Καστοριάς Χαρακτηριστικές είναι και οι πληροφορίες που μας παρέχουν τα Ομηρικά έπη και συγκεκριμένα η «Οδύσσεια»(Ραψωδία ε στίχοι ) σχετικά με τα εργαλεία με τα οποία κατασκευάζονταν τα σκαριά της μυκηναϊκής εποχής και την ναυπηγική τεχνική. Το πλοίο του Οδυσσέα είναι προορισμένο να καταστραφεί. Το ταξίδι του το οδηγεί, όπως και όλα τα άλλα πλοία του στόλου του Οδυσσέα, στο βυθό της θάλασσας. 20

21 Ομήρου «Οδύσσεια», Ραψωδία ε, στίχοι Μετάφραση Δ.Ν.Μαρωνίτης καὶ τότ Ὀδυσσῆι μεγαλήτορι μήδετο πομπήν δῶκέν οἱ πέλεκυν μέγαν, ἄρμενον ἐν παλάμῃσι, χάλκεον, ἀμφοτέρωθεν ἀκαχμένον αὐτὰρ ἐν αὐτῷ στειλειὸν περικαλλὲς ἐλάινον, εὖ ἐναρηρός δῶκε δ ἔπειτα σκέπαρνον ἐύξοον ἦρχε δ ὁδοῖο νήσου ἐπ ἐσχατιῆς, ὅθι δένδρεα μακρὰ πεφύκει, κλήθρη τ αἴγειρός τ, ἐλάτη τ ἦν οὐρανομήκης, αὖα πάλαι, περίκηλα, τά οἱ πλώοιεν ἐλαφρῶς. αὐτὰρ ἐπεὶ δὴ δεῖξ, ὅθι δένδρεα μακρὰ πεφύκει, ἡ μὲν ἔβη πρὸς δῶμα Καλυψώ, δῖα θεάων, αὐτὰρ ὁ τάμνετο δοῦρα θοῶς δέ οἱ ᾔνυτο ἔργον. εἴκοσι δ ἔκβαλε πάντα, πελέκκησεν δ ἄρα χαλκῷ, ξέσσε δ ἐπισταμένως καὶ ἐπὶ στάθμην ἴθυνεν. τόφρα δ ἔνεικε τέρετρα Καλυψώ, δῖα θεάων τέτρηνεν δ ἄρα πάντα καὶ ἥρμοσεν ἀλλήλοισιν, γόμφοισιν δ ἄρα τήν γε καὶ ἁρμονίῃσιν ἄρασσεν. ὅσσον τίς τ ἔδαφος νηὸς τορνώσεται ἀνὴρ φορτίδος εὐρείης, ἐὺ εἰδὼς τεκτοσυνάων, τόσσον ἔπ εὐρεῖαν σχεδίην ποιήσατ Ὀδυσσεύς. ἴκρια δὲ στήσας, ἀραρὼν θαμέσι σταμίνεσσι, ποίει ἀτὰρ μακρῇσιν ἐπηγκενίδεσσι τελεύτα Κι ευθύς πήρε να σκέφτεται το γυρισμό του μεγαλόψυχου Οδυσσέα Του δίνει ένα διπλό πελέκι κοφτερό, χάλκινο και μεγάλο Του δωσε και σκεπάρνι ακονισμένο, και πρώτη βγήκε στο δρόμο που τραβά στην άκρη του νησιού όπου και τα μεγάλα δέντρα υψώνονταν.. Τα δέντρα τα ψηλά του δείχνει, και ξαναγύρισε προς τη σπηλιά η Καλυψώ η θεόμορφη. Εκείνος άρχισε να κόβει τους κορμούς (γρήγορα πήγαινε η δουλειά), Συμπλήρωσε τους είκοσι κομμένους Και τους πελέκησε με το χαλκό τους κλώνους, τους έξυσε μετά και τους εστάθμισε, για να είναι ίσοι Στην ώρα της, θεόμορφη η Καλυψώ φέρνει τα τρύπανα Κι αυτός τα ξύλα τρύπησε και σοφίλιασε ταιριάζοντάς τα με ξύλινα καρφιά κι αρμούς. Όσο φαρδύ τορνεύει μάστορης που κατέχει την τέχνη του άριστα τον πάτο καραβιού για φόρτωμα τόσο φαρδιά κι ο Οδυσσέας την έφτιαξε την πλάβα, στεριώνοντας τα ίκρια με πολλά στραβόξυλα ώσπου απλώνοντας μακριές σανίδες τέλειωσε την κουβέρτα. 21

22 Εικ.8 Εργαλεία μυκηναϊκής εποχής με τα οποία κατασκευάζονταν τα σκαριά των πλοίων. Ο Οδυσσέας φεύγει από την Τροία, επικεφαλής ενός στόλου, χάνει διαδοχικά όλα του τα πλοία, αρπάζεται από ένα ξύλο που επιπλέει- το σπασμένο κατάρτι του πλοίου του- κατασκευάζει μια πλάβα (σχεδία) και, αφού έχει διατρέξει ανάποδα όλα τα στάδια της ιστορίας της ναυπηγικής, καταλήγει να ριχτεί στη θάλασσα γυμνός, ευάλωτος σαν νεογέννητος, στο νησί των Φαιάκων. Εικ.9 Αναπαράστασης της σχεδίας του Οδυσσέα των Μ. και C.H.B Quenell (Πηγή: Τα ομηρικά ποιήματα και η εποχή τους σ.83) 1.ίκρια. 2. Στραβόξυλα 3. μακριές σανίδες 4. κουβέρτα 5. κατάρτι 6.αντένα7.τιμόνι 8. κλωνάρια ιτιάς 9.φύλλα(ύλη/σαβούρα) 10. πανί11. ξάρτια 12. κάτω καραβόσχοινα 22

23 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Β ΤΑ ΕΘΝΟΛΟΓΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ 2. Εθνολογική προσέγγιση.- Θεωρητικό πλαίσιο Οι έρευνες της πειραματικής αρχαιολογίας, της εθνολογίας και της εθνοαρχαιολογίας δίνουν σημαντικές πληροφορίες, χρήσιμες γενικά στην αρχαιολογική επιστήμη με την ανθρωπολογική της διάσταση. Η εθνολογική αναλογία είναι σημαντικό εργαλείο, αλλά πρέπει να χρησιμοποιείται με μεγάλη προσοχή, γιατί από μόνη της δεν μπορεί να ερμηνεύσει τις αρχαιολογικές παρατηρήσεις και είναι πολύ εύκολο να οδηγήσει σε εσφαλμένα συμπεράσματα. Εθνολογικές μελέτες σχετικές με την παραδοσιακή ναυπηγική τεχνική των προβιομηχανικών κοινωνιών προσφέρουν πληροφορίες σχετικά με τα υλικά, τους τρόπους κατασκευής, τους κοινωνικούς και ιδεολογικούς παράγοντες που επηρεάζουν την κατασκευή ενός σκάφους. Το πλεονέκτημα των εθνοαρχαιολογικών μελετών είναι ότι οι αρχαιολογικές θέσεις και οι σύγχρονες υπό εξέταση περιοχές παρουσιάζουν ένα πολύ όμοιο περιβάλλον. Τέλος οι έρευνες της πειραματικής αρχαιολογίας χρησιμοποιούνται στην ερμηνεία της ναυπηγικής τεχνικής προσφέροντας πληροφορίες για την κατεργασία των υλικών, τις φάσεις των κατασκευαστικών τεχνικών, την συμπεριφορά των υλικών και την απαραίτητη τεχνολογία Οι πλάβες Σύμφωνα με τα παραπάνω θεωρητικά δεδομένα θα επιχειρηθεί η ανάλυση της τεχνικής και τεχνολογίας των τελευταίων πλεούμενων ( πλάβες) που απέμειναν στη Χαλάστρα και την ευρύτερη περιοχή της και τις οποίες τις κατατάσσουμε στα σκάφη της ανώνυμης αγροτικήςπροβιομηχανικής ναυπηγικής τεχνικής. Τα πλεούμενα αυτά είναι ότι 23

24 απέμειναν από μια τεχνολογία χρόνων περίπου και η οποία εγκαταλείφθηκε στα μέσα του 20ου αιώνα. Η λέξη «πλάβα» προέρχεται από την βουλγάρικο απαρέμφατο plavati ( πλέω, κολυμπώ) και με την αφαίρεση της κατάληξης παρέμεινε το θηλυκό όνομα «plava. Εικ.10 Πλάβα στο Αξιό. Ενδιαφέρουσες οι πληροφορίες μας παρέχουν οι ξένοι περιηγητές της Μακεδονίας, για την Κουλιακιά (Χαλάστρα), το Δέλτα του Αξιού και τα μονόξυλα της Κουλιακιάς. Εικ.11 William Martin Leake 24

25 «Μετά τη γέφυρα του Βαρδάρη (Αξιός) και στο μισό της απόστασης από το Δέλτα του ποταμού, το ρεύμα μας οδηγεί στη Κουλιακιά, ένα μεγάλο ελληνικό χωριό, όχι σε μεγάλη απόσταση από την αριστερή όχθη. Το ποτάμι πλaταίνει τόσο πριν να συναντήσει τη θάλασσα, ώστε το πλάτος να αγγίζει τα δύο μίλια» αναφέρει το 1806 ο William Leake και συμπληρώνει «περίπου στο μέσο της απόστασης ανάμεσα στη Βιστρίτζα και το Βαρδάρη υπάρχουν πολυάριθμα μονόξυλα που ανήκουν στην Κουλιακιά. Οι κάτοικοι ασχολούνται με το μάζεμα οστρακοειδών και χταποδιών.» Τέτοια μονόξυλα αναφέρονται πολλές φορές από ξένους περιηγητές. Λόγω άγνοιας όμως, οι τελευταίοι ονόμαζαν μονόξυλο κάθε σκάφος από σανίδια, ενώ πολλές φορές μέχρι σήμερα αποδίδεται ο χαρακτηρισμός «μονόξυλο» σε όλα τα πρωτόγονα ναυπηγήματα που δεν είναι φτιαγμένα από κορμό δέντρου. Αλλά και στη διάρκεια του «Μακεδονικού Αγώνα» που ξεκίνησε την τελευταία δεκαετία του 19 ου αιώνα και έφτασε στο αποκορύφωμά του το , η συμβολή της Κουλιακιάς ήταν σημαντική. Στη Μακεδονική ύπαιθρο, ορεινή και πεδινή, διεξάγονταν ένα αληθινός πόλεμος που πήρε τη μορφή ανορθόδοξων πολεμικών αναμετρήσεων. Ιδιαίτερα σκληρές ήταν οι αναμετρήσεις στις πεδιάδες της κεντρικής Μακεδονίας, με επίκεντρο τη λίμνη των Γιαννιτσών. Εικ.12 Η πλάβα στο Μακεδονικό Αγώνα 25

26 Η αναμέτρηση με τους Βούλγαρους κομιτατζήδες πήρε τη μορφή ιδιόμορφων «ναυτικών» επιχειρήσεων, στις οποίες χρησιμοποιούνταν βάρκες χωρίς καρίνα, οι «πλάβες». Εικ.13 «Πλάβα» του Μακεδονικού Αγώνα στη λίμνη των Γιαννιτσών. Μουσείο Μακεδονικού Αγώνα Εξαιτίας της παρουσίας ένοπλων σωμάτων εμφανίστηκαν νέες ασχολίες όπως π.χ. των μεταφορέων. Οι Κουλακιώτικες «πλάβες» αποτελούσαν το κύριο μέσο μεταφοράς των ένοπλων ανταρτικών σωμάτων που κατέφθαναν από το Τσάγεζι (σημερινό Στόμιο), που αποτελούσε την κύρια πύλη εισόδου από την ελεύθερη Ελλάδα προς τα πεδία των πολεμικών επιχειρήσεων. Εικ. 14 Επίσκεψη στο Μουσείο Μακεδονικού Αγώνα 26

27 Οι «πλαβαδόροι» μέσω του Λουδία («Επίσης, σχηματίζουνταν και μερικά φυσικά δρομάκια, από μικρές διακλαδώσεις του Λουδία, που τις λέγανε οι χωρικοί «μάνες του νερού». Οι μάνες αυτές, με το ρεύμα τους, σχημάτιζαν πλωτά περάσματα όπου χώνουνταν η πλάβα») προωθούσαν τους αντάρτες πολεμοφόδια, ρουχισμό και τρόφιμα προς τη λίμνη των Γιαννιτσών. H διαβίωση στη λίμνη ήταν ιδιαίτερα σκληρή. Επιπλέον οι συνθήκες άλλαζαν με την αλλαγή των εποχών. Δεν ήταν λίγες οι φορές που η λίμνη πάγωνε τον χειμώνα. Χαρακτηριστικά αναφέρει ο Ιωάννης Δεμέστιχας, ο γνωστός ως καπετάν Νικηφόρος: «όταν μετά την πήξιν των υδάτων εν μέσω χειμώνι ευρέθημεν μετά μιας πλάβας στην ανάγκην να θραύωμεν τον προ ημών πάγον, όπως φθάσωμεν στην πλησιαστέραν καλύβην, την οποία απέχουσαν συνήθως μόνον δύο ώρας, επλησιάσαμεν εντελώς εξηντλημένοι εκ της αδιακόπου πάλης μετά 18 ολοκλήρους ώρας» Η πυκνή βλάστηση αποτελούσε πλεονέκτημα και ταυτόχρονα μειονέκτημα για τα ανταρτικά σώματα. Οι επιτιθέμενοι προφυλάσσονταν από τις ψηλές καλαμώδεις εκτάσεις και ταυτόχρονα κινδύνευαν να πέσουν στη παγίδα μιας εχθρικής περιπόλου που είχε πλησιάσει μέσα από τις καλαμιές. «Οι κατασκοπείες αυτές γίνουνταν με τις αυστηρότερες προφυλάξεις. Δυο πλαβαδόροι όρθιοι, ένας στην πλώρη και άλλος στην πρύμη, κωπηλατούσαν σιωπηλά, προσέχοντας μην πλαταγίσει το πλατσί στο νερό, ή μη σκοντάψει σε καμιά ρίζα ή φυτό και ακουστεί κρότος. Στο βάθος της πλάβας, στριμωγμένοι, μισοπλαγιασμένοι οι αντάρτες, με το τουφέκι στο χέρι και το δάχτυλο στη σκανδάλη, αγρυπνούσαν, έτοιμοι για κάθε ενδεχόμενη επίθεση. Έπρεπε κάθε κίνησή τους να γίνεται προσεκτικά και σιγανά, γιατί οι πλάβες αναποδογυρίζουνταν πολύ εύκολα». 27

28 Πολλές φορές η ντοπιολαλιά απέτρεπε από δυσάρεστες καταστάσεις. Χαρακτηριστική είναι η αναφορά στο ιστορικό μυθιστόρημα της Πηνελόπης Δέλτα «Στα μυστικά του Βάλτου». Ποιοι είστε εκεί; Είστε ψαράδες Κουλακιώτες; Τρεις τέσσερις φωνές μεμιάς αποκρίθηκαν: Μεις είμαστ! Καλώς ορίστ!... Ένας ψίθυρος χαρούμενος έτρεξε στη σκοτεινή επιφάνεια του νερού. Κουλακιώτικη προφορά! Δικοί μας είναι!... Εικ. 15Επίσκεψη στο Μουσείο Μακεδονικού Αγώνα Ο Μακεδονικός αγώνας δεν ήταν μια φανταστική κόλαση που παρουσιάζει η Πηνελόπη Δέλτα. Ήταν μια πραγματική κόλαση που ζούσαν καθημερινά οι ένοπλοι και οι κάτοικοι των γύρω χωριών. 28

29 Εικ. 16 Ο Καπετάν Άγρας με τους συντρόφους τους σε πλάβα «Κάθε μέρα, από τις Κάτω Καλύβες ξεκινούσαν οι κατραμωμένες μαύρες πλάβες, με τους εργάτες χωρικούς και τους οπλισμένους αντάρτες, ν' ανοίξουν δρόμους κυρτούς, στριφτούς, μυστικούς, μες στη φουντωτή δεντροπυκνάδα της Λίμνης» Αξιομνημόνευτη εκδήλωση πατριωτισμού των Κουλακιωτών κατά τη διάρκεια των Βαλκανικών πολέμων του , αποτελούν και τα γεγονότα που συνδέονται με τη γεφύρωση, με πλάβες του Αξιού, που συνέβαλε τα μέγιστα στην απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης. Στις 22 Οκτωβρίου 1912, οι Τούρκοι υποχωρώντας από την περιοχή των Γιαννιτσών και κατά τον άξονα Κατερίνης- Θεσσαλονίκης κατέστρεψαν τις οδικές και σιδηροδρομικές γέφυρες του Αξιού για να αποκόψουν την προέλαση του Ελληνικού στρατού προς τη Θεσσαλονίκη. Όταν λοιπόν στρατοπέδευσε η 7η μεραρχία στη Χαλάστρα, για να φτάσει στη Θεσσαλονίκη, έπρεπε να διαβεί τους δύο βραχίονες του Αξιού, που βρισκόταν ανατολικότερα απ ότι είναι σήμερα, μεταξύ Χαλάστρας και Σίνδου, οι οποίοι μάλιστα δεν διέθεταν γέφυρες και ταυτόχρονα ήταν "φουσκωμένοι" από τις καταρρακτώδεις βροχές που είχαν προηγηθεί. 29

30 Στις 24 Οκτωβρίου, η 7η μεραρχία και το απόσπασμα των ευζώνων διάβηκαν τους δύο βραχίονες του ποταμού χάρη στην φιλοπατρία των επώνυμων και ανώνυμων Κουλακιωτών, που διέθεσαν τις πλάβες, το μόνο ίσως περιουσιακό στοιχείο που είχαν, τα σχοινιά και ό,τι ξύλινο είχαν ( σανίδια, πόρτες, βαρέλια κ. ά), κατασκευάζοντας έτσι, ένα πλωτό ξύλινο διάδρομο που υποβασταζόταν από τις πλάβες που είχαν τοποθετηθεί πλάι-πλάι και στερεωθεί με σχοινιά. Πολύ παραστατική είναι η περιγραφή του Κ. Βαφείδη: «Πρώτα πρώτα δέθηκε, από στερεούς πασσάλους μπηγμένους στις όχθες του ποταμού, ένα πελώριο σε μήκος παλαμάρι και άρχισε με γοργό ρυθμό η εργασία. Μία- μία οι πλάβες πλησίασαν και δέθηκαν κάθετα με το παλαμάρι, στερεώθηκαν καλά με τις άγκυρες και άρχισαν να δέχονται τα μαδέρια που κουβαλούσαν οι φαντάροι με τους εθελοντές πολίτες. Τα σφυριά και οι βαριές δούλευαν ακατάπαυστα ξεσηκώνοντας μεγάλο θόρυβο. Θα νόμιζε κανείς ότι βρισκόταν σε μεγάλο ναυπηγείο.» Εικ. 17 Ενδέχεται όμως να είναι η μόνη που τραβήχτηκε πριν από την κατασκευή της πλωτής γέφυρας του Αξιού και κατά τη διάρκεια της προετοιμασίας και μεταφοράς των πλαβών (βαρκών) στο σημείο της σχεδιαζόμενης ζεύξης. 30

31 2.2 Κατασκευαστικά υλικά. Όπως στα νεολιθικά χρόνια έτσι και οι κάτοικοι της Χαλάστρας κατασκεύαζαν τις πλάβες, με υλικά που μπορούσαν να έχουν εύκολα στη διάθεσή τους, με το πιο χαμηλό κόστος χωρίς να παραβλέπουν την ποιότητα της κατασκευής. Η χρήση του ξύλου απαιτεί πολύ διαφορετικές ικανότητες στη εξεύρεσή τους, στα εργαλεία για τη κατεργασία τους και πιθανώς στο σύνολο και τη διάρκεια των εργασιών που χρειάζεται σε αυτές τις δραστηριότητες. Η ξυλεία που χρησιμοποιείται για τη κατασκευή των πλαβών είναι: Τραχεία και χαλέπιος πεύκη. Κίτρινο μαλακό έως μέτρια σκληρό και ευλύγιστο. Χρησιμοποιείται για τη διαμόρφωση ολόκληρου του σκελετού και ιδιαίτερα στη παραδοσιακή ξυλοναυπηγική. Έχει ρόζους αλλά όταν είναι μικροί και στέρεοι δεν δημιουργούν πρόβλημα. Καραγάτσι ( φτελιά). Ωχροκίτρινο έως σοκολατί χρώμα. Σχετικά βαρύ σκληρό και όχι ιδιαίτερα ευλύγιστο. Αντέχει στην υγρασία και τις καιρικές μεταβολές. Χρησιμοποιείται για νομείς, καρένες, πετσώματα και εσωτερικά τμήματα σκάφους. Έλατο. Άσπρο έως κόκκινο χρώμα. Περιέχει λίγο ρετσίνι. Είναι μαλακό ελαφρύ και πιο ευλύγιστο από το πεύκο. Χρησιμοποιείται για βοηθητικές εργασίες και διαμήκεις ενισχύσεις μικρών σκαφών δεύτερης ποιότητας. Σε ορισμένες περιοχές μπορούσε να χρησιμοποιηθεί βελανιδιά καστανιά ακακία, λεύκα και μουριά. Μεταλλικά συνδετικά. Για τη συναρμολόγηση και τη στήριξη των διαφόρων μελών της πλάβας απαιτείται η χρήση μεταλλικών συνδετικών όπως: α ) Τετράγωνα μακριά καρφιά τα λεγόμενα «γύφτικα» β ) Δίκαρφα σε σχήμα Π. 31

32 Μόνωση. Για τη στεγανοποίηση στις εφαρμογές τοποθετούνταν καλαφάτι με στουπί θαλάσσης ή βαμβάκι εμποτισμένο με κατράμι το οποίο έχει μονωτικές ιδιότητες αλλά δεν σαπίζει. 2.3 Κατασκευαστική διαδικασία Μέχρι τα τέλη του 19 ου αιώνα σύμφωνα με τις μαρτυρίες των ξένων περιηγητών και τις πληροφορίες που μας παραδίδει ο τεχνίτης σκαφών κ. Νίκος Δημούδης από τη Χαλάστρα, μεταδίδοντας όπως αναφέρει, μια προγονική γνώση που ξεκινά από τον πρωτομάστορα πατέρα του, τον παππού και τον προπάππου του, τα μονόξυλα ήταν τα πρώτα πλωτά μέσα που χρησιμοποιούνταν στο Δέλτα του Αξιού. Εικ.18. Φωτογραφία εποχής (Από αριστερά ο Νίκος Δημούδης, ο ιδιοκτήτης-παραγγελιοδότης με το κουπί, και δεξιά ο Βασίλειος Δημούδης) 32

33 Τα μονόξυλα δεν έχουν μεγάλες ναυπηγικές απαιτήσεις. Μετέφεραν ένα κορμό δέντρου και αφού το έκοβαν κατά μήκος, στη μέση σε δυο κομμάτια, με ένα σκεπάρνι έσκαβαν το εσωτερικό του δημιουργώντας εκατέρωθεν δυο κομμάτια σε σχήμα ανάποδου Γ. Τα δύο κομμάτια τα ενώνονταν με τα ζωνάρια, καδρόνια δηλαδή που καρφώνονταν με τα τετράγωνα μακριά καρφιά τα λεγόμενα «γύφτικα». Αργότερα οι κορμοί αντικαταστάθηκαν με σανίδια εκ περισυλλογής τα οποία τοποθετούνταν εξωτερικά από τους νομείς. Ο τύπος της «πλάβας» Η Πλάβα της Χαλάστρας και της ευρύτερης περιοχής του Δέλτα του Αξιού μορφολογικά, έχει κοινά χαρακτηριστικά με τα πλεούμενα των ελληνικών λιμνών και τα πλωτά μέσα των ποταμών, τα οποία είναι προσαρμοσμένα στις ανάγκες του περιβάλλοντος. Η βλάστηση από καλάμια και άλλα υδρόβια φυτά, το βαλτώδες - τις περισσότερες φορέςτων νερών, η γαλήνη των νερών, το μικρό βάθος πλεύσης δημιούργησαν μια σειρά από παράγοντες στους οποίους είναι προσαρμοσμένη η μορφολογία τους. Ο τρόπος κατασκευής του σκάφους δεν απαιτεί ναυπηγεία, ειδικά εργαλεία και σχέδια, η αυλή του σπιτιού του και δύο- τρία εργαλεία του τεχνίτη ξυλουργού είναι αρκετά. Αρχικά δημιουργείται μια υποτυπώδη καρίνα από την ελαφρώς προεξέχουσα κεντρική δοκό του πυθμένα και με μήκος που εξαρτιόνταν από τις απαιτήσεις του παραγγελιοδότη. Στη συνέχεια κόβεται η ξυλεία από μεγάλους κορμούς από τους οποίους κατασκευάζονται οι νομείς. Για την κατασκευή των νομέων χρησιμοποιούνται χνάρια ( ένα μοντέλο για να δοθεί η κλίση στους νομείς). Η κλίση των νομέων ήταν 60% με 65% περίπου και ήταν βασικό κατασκευαστικό στοιχείο που διαφοροποιεί και καθορίζει την καταγωγή της πλάβας από περιοχή σε περιοχή. 33

34 Εικ. 19 Χνάρι νομέα πλάβας Οι νομείς, που αποτελούν ενισχυτικά στοιχεία της ξυλοκατασκευής, όπως στα θαλασσινά σκαριά, τοποθετούνται σε απόσταση 25 περίπου εκατοστών το ένα από το άλλο και αποτελούνται από δυο τμήματα, που συνδέονται μεταξύ τους με επικάλυψη του ενός κομματιού ξύλου από το άλλο, όπως συμβαίνει στα μικρά θαλασσινά σκάφη και προσαρμόζονται στον πυθμένα που αποτελείται από σανίδια σε τέτοια διάταξη που να δημιουργούν επίπεδη επιφάνεια. Κατόπι καρφώνονται τα πλαϊνά σανίδια του πετσώματος ανάλογα με το μήκος του σκαριού και ύψος εκ. Πάνω στους νομείς και κατά μήκους του σκάφους τοποθετούνταν διπύθμενα (φάρσια) τα οποία αφαιρούνταν για να καθαρίζεται το σκάφος από βρωμιές, ψάρια και για να προφυλάγεται ο πυθμένας από φθορές. Πολλές φορές στο μέσο του σκάφους υπήρχε οπή, για την τοποθέτηση ιστίου που έφερε πανιά για μεγαλύτερα ταξίδια. Οι νομείς ευθυγραμμίζονται στο επιθυμητό ύψος και κατασκευάζεται η κουπαστή στην οποία προσαρμόζονταν ειδικοί τάκοι ( ξύλινα στηρίγματα) με οπή για να τοποθετηθούν οι σκαρμοί. Για τη κίνηση της «πλάβας» χρησιμοποιούνται ένα ή δύο κουπιά, τα «πλατσιά». Το πίσω πλατσί, που χρησίμευε για τιμόνι, αρκούσε και για να σπρώχνει την πλάβα στα ρηχά νερά, όπου μπήγονταν σαν κοντάρι στον πάτο. Στη πλάβα η πλώρη και η πρύμνη, είναι σχεδόν όμοιες μεταξύ τους, μόνο που εδώ οι κλίσεις είναι σημαντικά μεγαλύτερες και η καμπυλότητα 34

35 τους περισσότερο έντονη. Ο πάτος ανυψώνεται στη πλώρη και την πρύμνη, για την ευκολότερη υπερπήδηση της βλάστησης και την ανέλκυσή της στις όχθες. Η καμπυλότητα του πυθμένα επιτυγχάνονταν με την άσκηση πίεσης στο πυθμένα ( δένονταν από σταθερά σημεία) στο ύψος της πλώρης / πρύμνης ώστε να γίνει εύκαμπτος ( βρέχονταν με πανιά για να μαλακώσει) και να πάρει την επιθυμητή κλίση. Εικ. 20 Πλάβα Για τη προστασία του περιβλήματος απαραίτητη ήταν η μόνωση του σκάφους. Στις εφαρμογές τοποθετούνταν καλαφάτι με στουπί θαλάσσης ή βαμβάκι εμποτισμένο με κατράμι το οποίο έχει μονωτικές ιδιότητες και δεν σαπίζει. Εν συνεχεία κατασκευάζονταν ένα ξύλινο κοντάρι και έδεναν ένα πανί ( μαλαχτάρι) το εμπότιζαν σε λιωμένη πίσσα και το περνούσαν πάνω στις εφαρμογές ( καλαφάτιασμα). Στο τέλος περνούσαν το μονωτικό υλικό. Οι βασικές διαστάσεις της πλάβας, που παρουσιάζουν μικροδιαφορές από τόπο σε τόπο, είναι: Μήκος ολικό περίπου 6.30 μ. Μήκος πυθμένα περίπου 5 μέτρα, πλάτος μεταξύ 120 και 90 εκατοστών και ύψος κοίλου περίπου 60εκ. 35

36 2.4 Η χρηστικότητα της πλάβας. Οι κάτοικοι της Χαλάστρας είναι στενά δεμένοι με το Δέλτα του Αξιού και τα πλεούμενά τους, τα οποία πρωταγωνιστούν στη ψαράδικη ζωή των κατοίκων και σε όλες τις εκδηλώσεις τους, ενώ εκφράζουν το ρομαντισμό κάθε εποχής. Κυριότερο επάγγελμα των Κουλιακιωτών ήταν η αλιεία που διενεργούνταν συνήθως κοντά στο Δέλτα του Αξιού, όπου υπήρχε αφθονία ψαριών. Χαρακτηριστικές είναι οι πληροφορίες που μας παρέχει ο Ν.Θ.Σχινάς «οι κάτοικοι της Κουλιακιάς και της Καρυάς εισίν αλιείς (γιουβαρίται) δυνάμενοι να χρησιμεύσωσιν εν καταλλήλω ώρα ως καλώς γνωρίζοντες τούς ποταμούς και την ακτήν όλην..» Επίσης ψάρευαν στις εκβολές του Λουδία και του Αλιάκμονα καθώς και στη παράκτια θέση «Καρυά», πολύ κοντά στον φυσικό και υπήνεμο κόλπο του Αγ. Νικολάου όπου λειτουργούσε το ιχθυοτροφείο «Ξιφίας». Εικ.21. Λίγο μετά τη ψαριά στον Αγ. Νικόλαο Αξιού Όπως προαναφέραμε στις αρχές του 19 ου αιώνα ο W. Leake αναφέρει ότι οι Κουλιακιώτες ασχολούνταν με την αλιεία οστράκων και χταποδιών. Οι πλάβες ήταν το κυριότερο μέσο αλιείας και συνδέθηκαν 36

37 στενά με τη ζωή των Κουλιακιωτών,ενώ οι περισσότερες απ αυτές ελλιμενίζονταν στο κόλπο του Αγ. Νικολάου ενώ άλλες ναυλοχούσαν στον κολπίσκο «Λευκούδι» που βρισκόταν νότια της Κουλιακιά. Οι εδαφολογικές και κλιματολογικές συνθήκες της Κουλιακιάς δεν επέτρεπαν την συστηματική ενασχόληση των κατοίκων με την γεωργία και κτηνοτροφία αφού συχνά τα πλημμυρικά νερά του Αξιού παρ ότι οι κεντρικές κοίτες του διέρχονταν έξω από τον οικισμό- κατέστρεφαν τις καλλιέργειες και έπνιγαν τα ζώα. Η κατοχή μίας πλάβας ήταν σε αυτές τις περιπτώσεις βασικό στοιχείο βιοπορισμού (ψάρεμα) ενώ χρησιμοποιήθηκαν κατά κόρον στις μεταφορές μια και αποτελούσαν το κυριότερο συγκοινωνιακό μέσο στη διαδρομή από και προς τη Θεσσαλονίκη. Επίσης κάθε φορά που η Κουλακιά διαχωίζονταν σε νησίδες εξαιτίας των πλημμυρικών φαινομένων οι πλάβες χρησιμοποιήθηκαν ώστε να επικοινωνούν οι κάτοικοι μεταξύ τους δημιουργώντας αυτοσχέδιες ξύλινες γέφυρες και σχεδίες (ποστάλι «σάλι» ή περαταριά). Οι κάτοικοι προμηθεύονταν τα τρόφιμα με τις πλάβες κατ ευθείαν από τη Θεσσαλονίκη. Εικ.22 Σωτήρης Ζήσης,Το πέρασμα «σάλι» του Αξιού πριν το 1912 Ιδιαίτερη αναφορά πρέπει να γίνει για την πλημμύρα την 15η Φεβρουαρίου του 1897 που άλλαξε τη κοίτη του Αξιού ποταμού, η 37

38 οποία από τότε έτρεχε πλησίον του χωριού. Ένα προσωρινό πρόχωμα που κατασκεύασε το χωριό δεν στάθηκε δυνατό να ανακόψει την 24 η Απριλίου μία μεγάλη πλημμύρα που κατέκλυσε την Κουλιακιά με νερό άνω του ενός μέτρου ύψους. Τα παιδιά αναγκάζονταν να πηγαίνουν στο σχολείο ξυπόλητα ως το γόνατα και άλλα με κοπάνες (σκάφες) ενώ οι δάσκαλοι πήγαιναν με υποδήματα και όταν τα νερά αυξάνονταν με πλάβα. Εικ : Γυμνασιόπαιδες διέρχονται τον Αξιό ποταμό. (Αρχείο Πνευματικού Κέντρου Κυμίνων) Αρκετά χαρακτηριστικές είναι και οι λαϊκές παραδόσεις που σχετίζονται με τις πλάβες. Κάποια πρωτομαγιάτικη Κυριακή του Θωμά όταν ο Αξιός είχε πλημμυρίσει και τα νερά του κατέκλυσαν τα σπίτια του χωριού, με το κάλεσμα της καμπάνας ξεκίνησαν από τα σπίτια τους οι πλάβες γεμάτες πιστούς για να κατευθυνθούν μέσα από τους «ποταμόδρομους», στο ναό όπου ο παπά Μηνάς όρθιος μέσα σε μια πλάβα, έψελνε και θυμίαζε τις εικόνες, με τη βοήθεια του καντηλανάφτη που εκτελούσε χρέη πλοηγού. Οι πλάβες προσάραξαν στον 38

39 πλημμυρισμένο ναό του Αγ. Αθανασίου όπου οι επιβάτες τους παρακουλούθησαν με ευλάβεια τη Θεία Λειτουργία. Με τον Κουλιακιώτικο «στόλο» από πλάβες σχετίζεται μια άλλη λαογραφική διήγηση που ανάγεται στη περίοδο της Τουρκοκρατίας και αναφέρεται στην διεκδίκηση εδαφικών εκτάσεων γύρω από τα τείχη της Θεσσαλονίκης μεταξύ δύο χωριών Μακεδονίας, της Κουλιακιάς και της Καπ τζήδας. Οι Κουλιακιώτες για να διεκδικήσουν τα εδάφη αποβιβάστηκαν με τις πλάβες τους στη τοποθεσία «Παληομάννα» (παλιές εκβολές του Αξιού στη περιοχή Καλοχωρίου και εκβολές Δενδροποτάμου) έχοντας επ ώμου για κάθε ενδεχόμενο τα «πλατσίδια» τους. Την απόβαση των Κοιλιακιωτών έμαθαν οι Καπ τζηδιανοί και με τα γαϊδουράκια τους έσπευσαν να αποκρούσουν τους εισβολείς. Οι Κουλιακιώτες ανεπετέθηκαν με τα «πλατσίδια» τους και κατόρθωσαν να πνίξουν είκοσι «Καπ τζηδιανά Γουμάρια» στα νερά του Δενδροποτάμου. Αλλά και στις κοινωνικές και θρησκευτικές εκδηλώσεις η πλάβα είναι αναπόσπαστο τμήμα τις ζωής των κατοίκων όπως στους γάμους και τις ρομαντικές βόλτες με βαρκάδες. Εικ. 24 Στιγμιότυπο από θρησκευτική εκδήλωση - πιθανότατα γάμο- που συνοδεύτηκε από εκδρομή με πλάβες. 39

40 Τέλος, στη ζωγραφική τέχνη ο Κουλιακιώτης λαϊκός Ζωγράφος Σωτήρης Ζήσης ( ) αποτυπώνει με παραστατικό τρόπο την πρωταγωνιστική θέση που έχουν οι πλάβες στη καθημερινότητα των κατοίκων. Εικ. 25 Σωτήρης Ζήσης ( ): «Κυριακάτικο απογευματινό σεργιάνι στην ακροποταμιά». Η τοποθεσία του πίνακα βρισκόταν μπροστά στο σημερινό δημαρχείο Χαλάστρας απ όπου διερχόταν ένας μικρός βραχίονας του Αξιού.»( Αρχείο Β. Κουϊμτζή) 40

41 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Γ 3. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Η εθνολογική έρευνα των κατασκευαστικών υλικών, της τεχνικής και της τεχνολογίας των πλεούμενων ( πλάβες) της Χαλάστρας και της ευρύτερης περιοχής της, σε συνδυασμό με τα λιγοστά αρχαιολογικά δεδομένα έδωσε τα εξής αναλογικά συμπεράσματα: 1) Για την κατασκευή της πλάβας μήκους 5μ. έως 6μ. απαιτούνταν περίπου 5-7 ημέρες. Στο χρονικό αυτό διάστημα πιθανώς οι κατασκευαστικές διαδικασίες να διακόπτονταν, από τις εν γένει ασχολίες των κατασκευαστών που ήταν χρήστες του σκάφους και συμμετείχαν στη κατασκευή. 2) Ο αριθμός των ατόμων που απασχολούνταν στη κατασκευή μπορούσε να φτάσει τα δύο άτομα ( ο τεχνίτης-ξυλουργός και ο ιδιοκτήτης-παραγγελιοδότης). 3) Οι κατασκευαστές τους αρκούνται στο να φτιάχνουν βάρκες που να εκπληρώνουν τις λειτουργικές τους ανάγκες, χωρίς να ενδιαφέρονται ιδιαίτερα για το αισθητικό αποτέλεσμα του έργου τους. 4) Ακόμα, πρώτιστα τους ενδιαφέρει η εύκολη και στέρεη κατασκευή, ενώ η ύπαρξη καμπύλων τμημάτων στη πλώρη και τη πρύμνη απαιτεί μια ξεχωριστή τεχνική κατάρτιση. 5) Βασικό κατασκευαστικό χαρακτηριστικό που διαφοροποιεί την πλάβα της Χαλάστρας από άλλες είναι η κλίση των νομέων ( 60% με 65%). 6) Η αντοχή της πλάβας στο χρόνο και τις καιρικές συνθήκες έχει κυρίως σχέση με τη συνεχή συντήρησή της. 7) Οι πλάβες αποτελούν αναβίωση στη σύγχρονη εποχή, της αρχαίας τεχνικής των μονόξυλων που ακολουθούν τους πιο απλούς κανόνες ναυπηγικής. 41

42 8) Η σχέση του ανθρώπου με το περιβάλλον του Αξιού διαμόρφωσε τρόπους ζωής που εκφράζονται και στην κατασκευή των σκαφών. Η προσέγγιση αυτή των αρχαιολογικών δεδομένων, είχε σκοπό να εξετάσει από μια άλλη οπτική γωνία το αντίστοιχο αρχαιολογικό υλικό, η μελέτη του οποίου θα πρέπει να είναι πολυδιάστατη μέσα σε μια ανθρωπολογική αντιμετώπιση του παρελθόντος. 42

43 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Χ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ Α. ΚΑΖΑΝΤΖΙΔΗΣ Σ. του Αξιού. ΙΕΛ. Θεσσαλονίκη. Το Δέλτα ΒΑΦΕΙΔΗ Κ.,Πρωτομαγιά στη πλημμυρισμένη Κουλιακιά, περιοδικό «Μακεδονική ζωή», Μάϊος 1971 σελ. 30 BINTLIF, J, L., Natural Environment and Human Settlement in Prehistoric Greece. 9BAR Supplementary Series 28) Oxford. ΒΟΥΒΑΛΙΔΗΣ Κ.- ΣΥΡΙΔΗΣ Γ. ΑΛΜΠΑΝΑΚΗΣ Κ. Γεωμορφολογικές μεταβολές του κόλπου της Θεσσαλονίκης εξαιτίας της ανύψωσης της στάθμης της θάλασσας τα τελευταία χρόνια. ΑΕΜΘ17, 2003, Θεσσαλονίκη ΓΑΡΙΤΣΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ, Η Κουλακιά ( Χαλάστρα Θεσσσαλονίκης). Τεκμήρια τοπικής ιστορίας της περιόδου από ανέκδοτο χειρόγραφο του δασκάλου Αθανασίου Κράββα. Αθήνα σ.23-24, 91 ΓΚΛΑΒΕΡΗΣ ΑΘ. ΘΕΟΔΩΡΟΣ, Ο κάμπος της Θεσσαλοννίκης, Θεσσαλονίκη 1998.σ. 85, , , 204,284, 324, 340. CHARLTON, T. H., Archaeology, Ethnohistory, and Etnology: Interprevite Interfacew, στο M. Schiffer (εκδ.) Advances in Archaeological Method and Theory, 4, New York

44 ΔΑΦΝΑ ΧΡΥΣΑΝΘΗ, Μελέτη και καταγραφή διαδικασιών κατασκευής παραδοσιακού σκάφους σε ξυλοναυπηγείο της Σύρου, σ Καρδίτσα ΔΕΛΤΑ ΠΗΝΕΛΟΠΗ, Στα μυστικά του Βάλτου, 1937 σ. 7, 28, , 321. GHILARDI, M. et Al. Human occupation and geomorphological of the Thessaloniki Plain (Greece) since mid Holocene, J. Archaeol. Sci. (2007) GREIG,J.R. A., J TURENER, Some Pollen Diagrams from Greece and their Archaeological Significance, Journal of Archaeological Sience 1, ΘΕΟΧΑΡΗΣ,Δ. Ρ., Νεολιθική Ελλάς. Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος. Αθήνα. ΘΕΟΧΑΡΗΣ, Δ. Ρ., Νεολιθικός Πολιτισμός. Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης. Αθήνα. ISABERT E.,Οδοιπορικά Μακεδονίας, Ηπείρου και Θεσσαλονίας 1878 σελ. 64. KRAMER, C.,1979. Ethnoarchaeology: Imlications of Ethnography dor Archaeology. New York. LAEKE MARTIN WILLIAM, Περιηγητές της Μακεδονίας, Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών, Τόμος ΙΙΙ, σ. 259,

45 MURRAY, P., C. CANG, An Ethnoarchaeological Study of a Contemporary Herder s Site, JFA 8, ΜΑΝΑΚΙΔΟΥ ΕΛΕΝΗ, Η αρχαία Χαλάστρα,σ.1-4,13 Θεσσαλονίκη ORME,B., Anthropology for Archaeologists: An Introduction, New York. ΠΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ, Οι βάρκες των Ελληνικών λιμνών και λιμνοθαλασσών. ΠΕΡΠΕΡΗΣ Κ. ΘΕΟΔΩΡΟΣ, «Πόλεμος Καπ τζήδας Κουλιακιάς», Μακεδονικό Ημερολόγιο 1974, σελ ΡΟΥΣΚΑ ΙΩΑΝΝΗ, Τα πλεούμενα των λιμνών. Αφιέρωμα Ημέρες, Εφ. Καθημερινή 1997, Επτά STRUCK A.,Makedonische Fahrten,1908 σελ.5 ΣΟΥΕΡΕΦ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ, Η Προκασσάνδρεια Θεσσαλονίκη. 1-4 ΣΧΙΝΑΣ Ν. «Οδοιπορικαί σημειώσεις Μακεδονίας, Ηπείρου νέας οριοθετικής γραμμής και Θεσσαλίας, Εν Αθήναις,1887. ΧΑΝΤΕΣ ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ, Η ιστορική συμβολή της Χαλάστρας στην απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης το 1912, Εφημερίδα ΔΕΛΤΑ, σ , Νοέμβριος

46 ΧΟΥΡΜΟΥΖΙΑΔΗΣ,Γ. Χ Εισαγωγή στο Νεολιθικό τρόπο παραγωγής. Ανθρωπολογικά 1, ΧΟΥΡΜΟΥΖΙΑΔΗΣ, Γ. Χ Εισαγωγή στο Νεολιθικό παραγωγής. Ανθρωπολογικά 2, τρόπο ΛΕΞΙΚΑ ΜΑΝΟΛΗ ΤΡΑΝΤΑΦΥΛΛΙΔΗ, Λεξικό Γλώσσας. της Κοινής Νεοελληνικής 46

47 1 Ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΧΑΛΑΣΤΡΑΣ ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΗΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ: ΛΕΩΝΙΔΑΣ Κ. ΠΛΑΤΑΝΙΩΤΗΣ (ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ ΠΕ Ο2) ΣΥΜΜΕΤΕΧΟΥΝ: ΣΟΦΙΑ ΚΑΔΙΑΝΑ ( ΜΟΥΣΙΚΟΣ ΠΕ 16) ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΚΥΠΡΙΛΛΗ (ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΟΣ ΠΕ 20) ΜΙΧΑΛΗΣ ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ (ΦΥΣΙΚΟΣ και Ρ/Η ΠΕ04 και ΠΕ 12.10) ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΠΟΥ ΣΥΜΜΕΤΕΧΟΥΝ ΣΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Α/Α ΕΠΩΝΥΜΟ ΟΝΟΜΑ ΠΑΤΡΩΝΥΜΟ ΟΜΑΔΑ ΤΜΗΜΑ ΤΑΞΗ 1 ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΕΥΣΤΡΑΤΙΟΣ AΡΧΑΙΟΛΟΓΟΙ 1 Α 2 ΚΟΥΚΟΥΡΙΚΗΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΟΙ 1 Α 3 ΜΑΤΣΚΑ ΜΑΡΙΑ-ΑΝΝΑ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΙ 1 Α 4 ΜΠΑΡΜΠΑΣ ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΙ 1 Α 5 ΜΠΡΑΧΟ ΑΝΝΑ-ΜΟΝΕΡΤΑ ΔΗΜΗΤΕΡ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΟΙ 1 Α 6 ΜΥΛΩΝΑ ΕΥΤΥΧΙΑ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΟΙ 1 Α 7 ΤΟΚΑΝΟΥ ΕΛΕΝΗ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΙ 1 Α 8 ΣΚΕΝΔΕΡΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΙ 1 Α 9 ΧΑΝΤΕΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΙ 1 Α 10 ΦΙΛΙΠΠΙΔΟΥ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΟΙ 1 Α 11 ΧΑΡΤΑΜΠΙΛΑΣ ΖΗΣΗΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΙ 1 Α 12 ΧΑΤΖΗΓΕΩΡΓΙΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ ΣΤΑΥΡΟΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΟΙ 1 Α 13 ΑΣΑΡΙΔΟΥ ΑΣΗΜΕΝΙΑ- ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΕΥΣΤΡΑΤΙΟΣ ΓΕΩΛΟΓΟΙ 2 Α 14 ΒΛΑΝΤΙ ΑΝΤΩΝΙΑ ΧΑΚΙΚ ΓΕΩΛΟΓΟΙ 2 Α 15 ΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΓΕΩΛΟΓΟΙ 2 Α 16 ΓΚΟΛΤΣΗΣ ΠΕΤΡΟΣ ΦΩΤΙΟΣ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΙ 2 Α 17 ΓΚΟΥΜΑΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΟΙ 2 Α 18 ΔΗΜΟΥΔΗ ΑΓΑΘΗ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΓΕΩΛΟΓΟΙ 2 Α 19 ΔΗΜΟΥΔΗΣ ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΓΕΩΛΟΓΟΙ 2 Α 20 ΔΙΑΜΑΝΤΗ ΣΟΥΛΤΑΝΑ- ΜΑΡΙΑ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΤΕΧΝΙΤΕΣ 2 Α 21 ΔΟΥΜΠΛΑ ΟΥΡΑΝΙΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝ ΤΕΧΝΙΤΕΣ 2 Α 22 ΖΑΡΡΗ ΝΤΕΣΙΑΝ ΑΡΓΙΑΝ ΤΕΧΝΙΤΕΣ 2 Α 23 ΖΛΑΤΑΝΟΥ ΣΟΦΙΑ ΦΩΤΙΟΣ ΤΕΧΝΙΤΕΣ 2 Α 24 ΚΑΡΑΛΙΟΛΙΟΣ ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΓΕΩΛΟΓΟΙ 2 Α 25 ΚΕΛΕΣΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΤΕΧΝΙΤΕΣ 2 Α 26 ΚΟΥΙΜΤΖΗΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΓΕΩΛΟΓΟΙ 2 Α 27 ΚΟΥΦΑΛΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΕΥΣΤΡΑΤΙΟΣ ΤΕΧΝΙΤΕΣ 2 Α 28 ΛΑΓΚΩΝΑΣ ΡΑΦΑΗΛ ΙΩΑΝΝΗΣ ΤΕΧΝΙΤΕΣ 2 Α 29 ΛΙΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΧΡΗΣΤΟΣ ΤΕΧΝΙΤΕΣ 2 Α 30 ΛΙΛΙΟΠΟΥΛΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΕΣ 2 Α 31 ΜΑΜΟΥΛΑΤΖΕ ΛΕΒΑΝ ΖΑΖΑ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΙ 2 Α 32 ΜΙΧΟΠΟΥΛΟΥ ΕΛΕΝΗ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΓΕΩΛΟΓΟΙ 2 Α 33 ΜΠΕΓΚΑ ΤΑΤΙΑΝΑ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΕΣ 3 Α 34 ΜΠΟΓΙΑΝΝΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΕΣ 3 Α 35 ΚΑΡΑΝΑΣΤΑΣΗΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΕΣ 2 Α 36 ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΕΣ 3 Α 37 ΠΕΤΡΑΚΗΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΕΣ 3 Α 47

48 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «Πλάβες»: Μια εθνοαρχαιολογική προσέγγιση της παραδοσιακής ναυπηγικής τεχνικής των πλεούμενων της Χαλάστρας. ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1 Η ΟΜΑΔΑ : ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΟΙ ( Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ) ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ 1. Να αναζητήσετε αρχαίες πηγές όπου αναφέρεται η Αρχαία Χαλάστρα. 2. Να προσδιορίσετε τη θέση της Αρχαίας Χαλάστρας. 3. Να συγκεντρώσετε αρχαιολογικές πληροφορίες για πιθανές θέσεις της Αρχαίας Χαλάστρας και να τις αποτυπώσετε στο Χάρτη. 4. Να αναζητήσετε χάρτη της Αρχαίας Μακεδονίας όπου να αποτυπώνεται η Αρχαία Χαλάστρα. 5. Να αναζητήσετε πληροφορίες για το Χαλαστραίον νίτρον... 48

49 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «Πλάβες»: Μια εθθνοαρχαιολογική προσέγγιση όπως παραδοσιακής ναυπηγικής τεχνικής των πλεούμενων της Χαλάστρας. ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 2 Η ΟΜΑΔΑ : ΓΕΩΛΟΓΟΙ ( Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ) ΓΕΩΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΤΟΥ ΔΕΛΤΑ ΑΞΙΟΥ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ 1. Να συγκεντρώσετε πληροφορίες για όπως γεωμορφολογικές μεταβολές στο Δέλτα του Αξιού από τα Νεολιθικά χρόνια μέχρι σήμερα. 2. Να αναζητήσετε σχετικούς Χάρτες όπου αποτυπώνονται οι γεωμορφολογικές μεταβολές στο Δέλτα του Αξιού. 3. Πού οφείλεται κατά τη γνώμη η μετατόπιση της Αρχαίας Χαλάστρας στα σημερινά διοικητικά όρια;.. 4. Ποιους παράγοντες θεωρείτε σταθερούς ώστε οι αρχαιολογικές θέσεις και οι σύγχρονες υπό εξέταση περιοχές να παρουσιάζουν ένα πολύ όμοιο περιβάλλον; 5. Ποιο ρόλο παίζουν οι κλιματολογικές συνθήκες και το γεωφυσικό περιβάλλον στη διαμόρφωση του τρόπου ζωής των ανθρώπων, στην τεχνική και τεχνολογία όπως αυτή εκφράζεται με τη κατασκευή των σκαφών;.. 49

50 .. ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «Πλάβες»: Μια εθθνοαρχαιολογική προσέγγιση της παραδοσιακής ναυπηγικής τεχνικής των πλεούμενων της Χαλάστρας. ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 3 Η ΟΜΑΔΑ :ΛΟΓΟΤΕΧΝΕΣ ( Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ) ΟΙ ΠΛΑΒΕΣ ΣΤΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ- ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ 1.Να διαβάσετε το ιστορικό μυθιστόρημα της Πηνελόπης Δέλτα «Στα μυστικά του Βάλτου» και να απαντήσετε στα παρακάτω ερευνητικά ερωτήματα: Α Σε ποιο ιστορικό γεγονός αναφέρεται η Πηνελόπη Δέλτα Β. Να εντοπίσετε τέσσερα αποσπάσματα όπου γίνεται αναφορά στις πλάβες. Γ. Να αναζητήσετε αποσπάσματα τα οποία αναφέρονται σε τεχνικά χαρακτηριστικά της πλάβας... Δ. Ποια η συμβολή της πλάβας στο Μακεδονικό Αγώνα; Ε. Πώς και με ποιο τρόπο οι Κουλακιώτικες πλάβες βοήθησαν στον Μακεδονικό. Στ. Να διαβάσετε το απόσπασμα ( Ραψωδία ε, στ ) από την «Οδύσσεια» του Ομήρου και να καταγράψετε τα στάδια κατασκευής της πλάβας ( σχεδίας) του Οδυσσέα. Να μελετήσετε τη σχετική εικόνα του βιβλίου σας. 50

ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΑΥΓΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΡΑΣΕΙΣ 2014

ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΑΥΓΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΡΑΣΕΙΣ 2014 ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΑΥΓΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΡΑΣΕΙΣ 2014 Η ΚΘ Εφορεία Προϊστορικών & Κλασικών Αρχαιοτήτων και η Επιστημονική Ομάδα των Ανασκαφών Αυγής οργανώνουν για πέμπτη χρονιά εκπαιδευτικές δράσεις με αφορμή

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ, Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Μυκηναϊκός Πολιτισμός ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΚΑΛΛΙΑΔΟΥ ΜΑΡΙΑ ΘΕΜΑ: «Η καθημερινή ζωή στον Μυκηναϊκό Κόσμο» Οι μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΜΕΤΕΩΡΩΝ

ΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΜΕΤΕΩΡΩΝ ΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΜΕΤΕΩΡΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Για να γνωρίσει κάποιος τα Μετέωρα και να βιώσει τη μαγεία του πέτρινου δάσους, ο καλύτερος και μοναδικός τρόπος είναι να πεζοπορήσει ανάμεσα στους Μετεωρίτικους πύργους

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

Η Κρήνη είναι οικισμός και πρώην κοινότητα της Επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας και σήμερα είναι κοινοτικό διαμέρισμα του Δήμου Πατρέων, που

Η Κρήνη είναι οικισμός και πρώην κοινότητα της Επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας και σήμερα είναι κοινοτικό διαμέρισμα του Δήμου Πατρέων, που ΚΡΗΝΗ Η Κρήνη είναι οικισμός και πρώην κοινότητα της Επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας και σήμερα είναι κοινοτικό διαμέρισμα του Δήμου Πατρέων, που συνορεύει με τις πρώην κοινότητες και επίσης δημοτικά

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ

ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ 1 ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ Κώστας Κύρος ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1 1. Ανοίξτε το λογισμικό Google Earth και προσπαθήστε να εντοπίσετε τη θέση της Ευρώπης στη Γη. Κατόπιν για να

Διαβάστε περισσότερα

Λιμνών Αποξηράνσεις - έρευνα με την Ελένη Κοβάνη (παρουσίαση του βιβλίου) από την Καλλισθένη Αβδελίδη

Λιμνών Αποξηράνσεις - έρευνα με την Ελένη Κοβάνη (παρουσίαση του βιβλίου) από την Καλλισθένη Αβδελίδη Λιμνών Αποξηράνσεις - έρευνα με την Ελένη Κοβάνη (παρουσίαση του βιβλίου) από την Καλλισθένη Αβδελίδη 1 Για το βιβλίο Λιμνών Αποξηράνσεις Το βιβλίο βασίστηκε στα αποτελέσματα του ερευνητικού έργου «Αποξηράνσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΩΝ ΟΡΩΝ ΓΙΑ ΤΙΣ ΤΑΞΕΙΣ Α ΚΑΙ Β

ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΩΝ ΟΡΩΝ ΓΙΑ ΤΙΣ ΤΑΞΕΙΣ Α ΚΑΙ Β ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΩΝ ΟΡΩΝ ΓΙΑ ΤΙΣ ΤΑΞΕΙΣ Α ΚΑΙ Β ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στο έγγραφο παρουσιάζονται οι ορισμοί λέξεων που αντιπροσωπεύουν έννοιες που απαντώνται στις ενότητες των τάξεων Α και Β. Η ερμηνείες που δίνονται

Διαβάστε περισσότερα

6 ο ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ 2013-2014. Νηπιαγωγοί Σοφία Καπετανάκη Μαρία Κουτεντάκη. Ευέλικτη ζώνη. «χώμα. και νερό ταξίδι στην ΚΝΩΣΣΟ»

6 ο ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ 2013-2014. Νηπιαγωγοί Σοφία Καπετανάκη Μαρία Κουτεντάκη. Ευέλικτη ζώνη. «χώμα. και νερό ταξίδι στην ΚΝΩΣΣΟ» 6 ο ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ Ευέλικτη ζώνη 2013-2014 2014 Νηπιαγωγοί Σοφία Καπετανάκη Μαρία Κουτεντάκη «χώμα και νερό ταξίδι στην ΚΝΩΣΣΟ» ΞΕΡΟΥΜΕ ΟΤΙ: ζούσε ο Μίνωας,ο Δαίδαλος έφτιαξε το παλάτι, μαζί με

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ ΦΛΩΡΙΝΑ 2014 1 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ : «ΣΕΡΓΙΑΝΙ ΣΤΟΥΣ ΡΟΜΟΥΣ ΤΗΣ ΦΛΩΡΙΝΑΣ» ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΣ : ΠΟΥΓΑΡΙ ΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ-ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Aφιερωμένο στην Παυλίνα Κ. για το νόστο και τη θλίψη πού έχει για το Μαγικό Ψάρι του Αιγαίου

Aφιερωμένο στην Παυλίνα Κ. για το νόστο και τη θλίψη πού έχει για το Μαγικό Ψάρι του Αιγαίου Aφιερωμένο στην Παυλίνα Κ. για το νόστο και τη θλίψη πού έχει για το Μαγικό Ψάρι του Αιγαίου Ένα Ψάρι στο Αγκίστρι Μια φορά και έναν καιρό πριν περίπου δυο αιώνες μεγάλη καταιγίδα με βροντές και αστραπές

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ Οι θρησκευτικές εικόνες ως μέσον έκφρασης του θρησκευτικού συναισθήματος 9ο Δημοτικό Σχολείο Μυτιλήνης Τάξη: ΣΤ 1 Σχολικό έτος: 2006 07 Υπεύθυνη δασκάλα: Σπανού Σοφία «Όταν πρόκειται να αρχίσεις

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com Μιχάλης Μακρή EFIAP www.michalismakri.com Γιατί κάποιες φωτογραφίες είναι πιο ελκυστικές από τις άλλες; Γιατί κάποιες φωτογραφίες παραμένουν κρεμασμένες σε γκαλερί για μήνες ή και για χρόνια για να τις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΤΟ ΘΑΛΑΣΣΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΛΙΕΙΑ «Η θάλασσα κοινό μας σπίτι»

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΤΟ ΘΑΛΑΣΣΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΛΙΕΙΑ «Η θάλασσα κοινό μας σπίτι» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ LIFE «Μεσογειακή φώκια και Αλιεία: Αντιμετωπίζοντας τη σχέση ανταγωνισμού και αλληλεπίδρασης στις ελληνικές θάλασσες» ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΤΟ ΘΑΛΑΣΣΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΛΙΕΙΑ «Η θάλασσα

Διαβάστε περισσότερα

2. Περιγράφουμε τα στοιχεία του καιρού, σαν να είμαστε μετεωρολόγοι.

2. Περιγράφουμε τα στοιχεία του καιρού, σαν να είμαστε μετεωρολόγοι. 1. Παρατηρούμε τον καιρό σήμερα και περιγράφουμε τις συνθήκες που αφορούν τη βροχή, τον άνεμο, τον ήλιο και τη θερμοκρασία. βροχή άνεμος ήλιος-σύννεφα θερμοκρασίαάνεση 2. Περιγράφουμε τα στοιχεία του καιρού,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΜΥ ΟΚΑΛΛΙΕΡΓΙΕΣ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΠΙΕΡΙΑΣ

ΟΙ ΜΥ ΟΚΑΛΛΙΕΡΓΙΕΣ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΠΙΕΡΙΑΣ ΑΛΕΞΑΝ ΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΖΩΪΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΟΙ ΜΥ ΟΚΑΛΛΙΕΡΓΙΕΣ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΠΙΕΡΙΑΣ ΣΠΟΥ ΑΣΤΡΙΑ ΑΓΓΕΛΙ ΟΥ ΑΓΓΕΛΙΚΗ-ΜΑΡΙΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΚΥΡΙΤΣΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

4ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΑΜΙΑΣ ΑΧΙΛΛΕΑΣ ΚΟΛΟΚΥΘΑΣ- ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ

4ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΑΜΙΑΣ ΑΧΙΛΛΕΑΣ ΚΟΛΟΚΥΘΑΣ- ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ 4ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΑΜΙΑΣ ΑΧΙΛΛΕΑΣ ΚΟΛΟΚΥΘΑΣ- ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ATOMIKH ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ:2014-2015 1 2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1 η ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΑΝΑΛΥΣΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑ 2 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της.

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Βρίσκεται στο κέντρο σχεδόν της ελληνικής χερσονήσου, πάνω στο

Διαβάστε περισσότερα

Η Εικόνα της Μητέρας μεταξύ παράδοσης και σύγχρονης εποχής

Η Εικόνα της Μητέρας μεταξύ παράδοσης και σύγχρονης εποχής Πρόγραμμα Κοινοτικής Πρωτοβουλίας INTERREG IIIA ΕΛΛΑΔΑ-ΙΤΑΛΙΑ 2000-2006 Πρόγραμμα Παρέμβασης 11 Άξονας Προτεραιότητας 003: Περιβάλλον & Πολιτιστική Κληρονομιά Μέτρο 002: Προώθηση, Αναπαλαίωση και Αξιοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ Οι ακτές του Θερμαϊκού ως παραγωγικός χώρος

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ Οι ακτές του Θερμαϊκού ως παραγωγικός χώρος ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ Οι ακτές του Θερμαϊκού ως παραγωγικός χώρος Όλγα Τραγανού-Δεληγιάννη Αρχιτέκτων ΥΠ.ΠΟ./ΕΝΜΚΜ, Μέλος TICCIH Αθηνά Καλλαρά Σχολική Σύμβουλος Α βάθμιας Εκπαίδευσης ΧΑΡΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΣΑΙΟΥ ΜΕΓΕΘΟΥΣ ΜΕ 4 ΧΟΡΔΕΣ. ΟΤΑΝ ΜΕ ΠΡΩΤΟΕΦΙΑΞΑΝ ΕΙΧΑ 2 ΜΕΓΕΘΗ, ΑΛΛΑ ΠΕΡΙΠΟΥ ΤΟ 1800 ΤΟ ΜΕΓΕΘΟΣ ΜΟΥ ΣΤΑΘΕΡΟΠΟΙΗΘΗΚΕ.

ΜΕΣΑΙΟΥ ΜΕΓΕΘΟΥΣ ΜΕ 4 ΧΟΡΔΕΣ. ΟΤΑΝ ΜΕ ΠΡΩΤΟΕΦΙΑΞΑΝ ΕΙΧΑ 2 ΜΕΓΕΘΗ, ΑΛΛΑ ΠΕΡΙΠΟΥ ΤΟ 1800 ΤΟ ΜΕΓΕΘΟΣ ΜΟΥ ΣΤΑΘΕΡΟΠΟΙΗΘΗΚΕ. Εικόνα 1 ΒΙΟΛΙ ΕΙΜΑΙ ΕΝΑ ΕΓΧΟΡΔΟ ΜΕ 4 ΧΟΡΔΕΣ. ΤΑ ΚΛΕΙΔΙΑ ΣΤΟ «ΚΕΦΑΛΙ» ΜΟΥ ΤΑ Ι ΓΙΑ ΝΑ ΚΟΥΡΔΙΖΟΥΝ ΤΙΣ ΧΟΡΔΕΣ ΜΟΥ. ΠΑΡΑΓΩ ΗΧΟ ΟΤΑΝ ΟΙ ΧΟΡΔΕΣ ΜΟΥ ΠΙΕΖΟΝΤΑΙ ΚΑΙ ΟΤΑΝ ΤΟ ΔΟΞΑΡΙ ΤΙΣ ΧΑΪΔΕΥΕΙ. ΕΦΕΥΡΕΘΗΚΑ ΓΥΡΩ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου»

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΜΠΙΛΙΟΥΡΗ ΑΡΓΥΡΗ 2011 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ «ΤΑ ΜΥΣΤΙΚΑ ΕΝΟΣ ΑΓΓΕΙΟΥ» ΘΕΜΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Η παρούσα εργασία αποτελεί το θεωρητικό

Διαβάστε περισσότερα

ποδράσηη Το ταξίδι του Ευηνίωνα Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ Γυμνάσιο Καρδαμύλης

ποδράσηη Το ταξίδι του Ευηνίωνα Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ Γυμνάσιο Καρδαμύλης ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 ποδράσηη 5 Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 Αρχαιολογικό Μουσείο Μεσσηνίας Γυμνάσιο Καρδαμύλης Το ταξίδι του Ευηνίωνα ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ. Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών. Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438

ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ. Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών. Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438 ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438 Εξάμηνο: 8 ο (εικ.1) Νίκη της ΣαμοθράκηςParis, Musée du Louvre Φθορά:

Διαβάστε περισσότερα

Το αγροδασικό μέτρο στα πλαίσια της νέας ΚΑΠ και οι προοπτικές εφαρμογής του στην Ελλάδα

Το αγροδασικό μέτρο στα πλαίσια της νέας ΚΑΠ και οι προοπτικές εφαρμογής του στην Ελλάδα ΗΜΕΡΙΔΑ ΕΛΓΟ ΔΗΜΗΤΡΑ, ΓΕΩΤΕΕ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ, ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΓΡΟΔΑΣΙΚΟ ΔΙΚΤΥΟ Η Αγροδασοπονία στα Πλαίσια της Νέας ΚΑΠ 2014 2020 Αθήνα, 26 Φεβρουαρίου 2014 Το αγροδασικό μέτρο στα πλαίσια

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΑΜΠΑΚΑ-ΜΕΤΕΩΡΑ ΜΕΤΕΩΡΑ

ΚΑΛΑΜΠΑΚΑ-ΜΕΤΕΩΡΑ ΜΕΤΕΩΡΑ ΚΑΛΑΜΠΑΚΑ-ΜΕΤΕΩΡΑ ΜΕΤΕΩΡΑ Στο δρόµο Τρικάλων- Καλαµπάκας, 3 χιλιόµετρα πριν από ταμετέωρα, ορθώνεται πάνω από το χωριό Θεόπετρα ένας βραχώδης ασβεστολιθικός όγκος, στη βορειοανατολική πλευρά του οποίου

Διαβάστε περισσότερα

Το πρώτο πλοίο του στόλου µας που σχεδιάστηκε και κατασκευάστηκε εδικά για την Greenpeace.

Το πρώτο πλοίο του στόλου µας που σχεδιάστηκε και κατασκευάστηκε εδικά για την Greenpeace. Rainbow Warrior III Το πρώτο πλοίο του στόλου µας που σχεδιάστηκε και κατασκευάστηκε εδικά για την Greenpeace. Αυτό σηµαίνει ότι το Rainbow Warrior δεν είναι µόνο ένα από τα πιο φιλικά προς το περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης;

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Μέρος της οχύρωσης Οι αρχαιολογικές ανασκαφές που διενεργούνται στην περιοχή της La Bastida (Totana, Murcia στην Ισπανία) έχουν αποκαλύψει ένα επιβλητικό οχυρωματικό

Διαβάστε περισσότερα

Α ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΓΕΡΙΟΥ ΤΑΞΗ Δ 1

Α ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΓΕΡΙΟΥ ΤΑΞΗ Δ 1 Α ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΓΕΡΙΟΥ ΤΑΞΗ Δ 1 Στα πλαίσια της «Ευρωπαϊκής εβδομάδας πολιτισμού» συμμετείχαμε τα τμήματα Δ 1 και Δ 2 και το τμήμα Ε 2 του σχολείου μας, σε μια περιήγηση στα πολιτιστικά μέρη του Γερίου

Διαβάστε περισσότερα

Και το Βορειοανατολικό Αιγαίο την περιοχή που προσδιορίζουν τα στίγματα

Και το Βορειοανατολικό Αιγαίο την περιοχή που προσδιορίζουν τα στίγματα Ref. Ares(2014)1496263-12/05/2014 Ονομάζομαι Μανιάτης Ερμόλαος,είμαι ψαράς από την Ελλάδα και στέλνω αυτό το έγγραφο προς την Ευρωπαική Επιτροπή, σχετικά με τη διαβούλευση που θα γίνει για να συγκεντρωθούν

Διαβάστε περισσότερα

Φωλιές η φύση κατοικίες οι άνθρωποι!

Φωλιές η φύση κατοικίες οι άνθρωποι! Αν ρίξουμε μια προσεκτική ματιά γύρω μας, θα δούμε με πόση σοφία, χάρη και ομορφιά είναι όλα φτιαγμένα. Το κάθε έμψυχο και άψυχο δημιούργημα της φύσης αποτελεί ένα έργο τέχνης. Όλα γύρω θυμίζουν πίνακες,

Διαβάστε περισσότερα

«Η τύχη του άτυχου παλικαριού»

«Η τύχη του άτυχου παλικαριού» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #15 «Η τύχη του άτυχου παλικαριού» (Κοζάνη - Μακεδονία) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #15 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΜ ΕΣΦΙΓΜΕΝΟΥ ΣΤΙΣ ΚΑΡΥΕΣ

ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΜ ΕΣΦΙΓΜΕΝΟΥ ΣΤΙΣ ΚΑΡΥΕΣ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΟΡΟΥΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΜ ΕΣΦΙΓΜΕΝΟΥ ΣΤΙΣ ΚΑΡΥΕΣ Απόσταση: 19 km Διάρκεια: 7 8 ώρες The Friends of Mount Athos, 2007 2014. All rights reserved. Version 1.1 ΠΡΟΣΟΧΗ: Μεγάλο τμήμα της διαδρομής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΣΙΝΟΙ ΤΟΙΧΟΙ - ΠΡΑΣΙΝΑ ΣΧΟΛΕΙΑ

ΠΡΑΣΙΝΟΙ ΤΟΙΧΟΙ - ΠΡΑΣΙΝΑ ΣΧΟΛΕΙΑ Ηλιούπολη 12 Μαρτίου 2012 ΠΡΑΣΙΝΗ ΑΤΤΙΚΗ ΠΡΑΣΙΝΟΙ ΤΟΙΧΟΙ ΠΡΑΣΙΝΑ ΣΧΟΛΕΙΑ 10 ο Δημοτικό Σχολείο Ηλιούπολης Μυκόνου 34, Ηλιούπολη Οριοθετείται από: Aριστερά από την οδό Πάφου, δεξιά από την οδό Αιγίνης και

Διαβάστε περισσότερα

Τα πέντε θεματικά πάρκα εκτείνονται σε μήκος 1500 μ. από το Μέγαρο Μουσικής έως τους Ναυτικούς Ομίλους και περιλαμβάνουν:

Τα πέντε θεματικά πάρκα εκτείνονται σε μήκος 1500 μ. από το Μέγαρο Μουσικής έως τους Ναυτικούς Ομίλους και περιλαμβάνουν: ΘΕΜΑΤΙΚΑ ΠΑΡΚΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Νέα Παραλία Θεσσαλονίκης Τα πέντε θεματικά πάρκα εκτείνονται σε μήκος 1500 μ. από το Μέγαρο Μουσικής έως τους Ναυτικούς Ομίλους και περιλαμβάνουν: Ο ΚΗΠΟΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ 1 / 6

Διαβάστε περισσότερα

Aνοίγει η αυλαία. Βρες λέξεις που να ανήκουν στην ίδια οικογένεια με τις λέξεις που βρίσκονται στα αστεράκια.

Aνοίγει η αυλαία. Βρες λέξεις που να ανήκουν στην ίδια οικογένεια με τις λέξεις που βρίσκονται στα αστεράκια. 3E ERGASION_XPress_Hamster_temp.qxp 27/04/2011 3:02 μ.μ. Page 1 Aνοίγει η αυλαία Βρες λέξεις που να ανήκουν στην ίδια οικογένεια με τις λέξεις που βρίσκονται στα αστεράκια. θέατρο παράσταση σκηνή χορός

Διαβάστε περισσότερα

Εύρεση της πυκνότητας στερεών και υγρών.

Εύρεση της πυκνότητας στερεών και υγρών. Μ4 Εύρεση της πυκνότητας στερεών και υγρών. 1 Σκοπός Στην άσκηση αυτή προσδιορίζεται πειραματικά η πυκνότητα του υλικού ενός στερεού σώματος. Το στερεό αυτό σώμα βυθίζεται ή επιπλέει σε υγρό γνωστής πυκνότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΟ ΕΚΑΤΟ ΤΕΤΑΡΤΟ. ΤΟ ΠΑΛΙΟΦΡΑΝΤΖΙ (ΠΑΛΙΟΥΦΡΑΝΤΖΙ) Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή.

ΒΙΒΛΙΟ ΕΚΑΤΟ ΤΕΤΑΡΤΟ. ΤΟ ΠΑΛΙΟΦΡΑΝΤΖΙ (ΠΑΛΙΟΥΦΡΑΝΤΖΙ) Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή. ΒΙΒΛΙΟ ΕΚΑΤΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΤΟ ΠΑΛΙΟΦΡΑΝΤΖΙ (ΠΑΛΙΟΥΦΡΑΝΤΖΙ) Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή. Είναι γνωστά τα της Μάχης του Σπερχειού. ΒΙΒΛΙΟ ΕΝ ΕΚΑΤΟ (ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΣΠΕΡΧΕΙΟΥ). Στο σηµερινό χωριό Φραντζί

Διαβάστε περισσότερα

Ο αρχαιολογικός χώρος του Καλαμωτού βρίσκεται 2 χλμ. νότια του χωριού και είναι γνωστός στους κατοίκους του με την ονομασία Τούμπες ή Καστέλλια.

Ο αρχαιολογικός χώρος του Καλαμωτού βρίσκεται 2 χλμ. νότια του χωριού και είναι γνωστός στους κατοίκους του με την ονομασία Τούμπες ή Καστέλλια. ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΛΙΝΔΟΙΑ ΣΥΝΟΨΗ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΕΥΡΗΜΑΤΩΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ ΑΡΧΑΙΑΣ ΠΟΛΗΣ: Ο αρχαιολογικός χώρος του Καλαμωτού βρίσκεται 2 χλμ. νότια του χωριού και είναι γνωστός στους κατοίκους του με την ονομασία Τούμπες

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλα εργασίας Ονοματεπώνυμο:-------------------- Σχολείο: -------------------------- Τάξη:---------

Φύλλα εργασίας Ονοματεπώνυμο:-------------------- Σχολείο: -------------------------- Τάξη:--------- 25η Μαρτίου 1821 Φύλλα εργασίας Ονοματεπώνυμο:-------------------- Σχολείο: -------------------------- Τάξη:--------- Στόχοι: Μέσα από διάφορες επικοινωνιακές και διαθεματικές δραστηριότητες τo παιδί:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ. Χειμώνας-Άνοιξη 2010. Χώρος εκδηλώσεων: Αμφιθέατρο Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών Βασ. Κωνσταντίνου 48, Αθήνα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ. Χειμώνας-Άνοιξη 2010. Χώρος εκδηλώσεων: Αμφιθέατρο Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών Βασ. Κωνσταντίνου 48, Αθήνα ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ Χειμώνας-Άνοιξη 2010 Χώρος εκδηλώσεων: Αμφιθέατρο Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών Βασ. Κωνσταντίνου 48, Αθήνα Διοικητικό Συμβούλιο: Αλέξης Δημαράς Σάββας Κονταράτος Χρυσάνθη Μωραΐτη-Καρτάλη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΤΡΑ - ΚΟΙΛΑΔΑ ΛΙΓΩΝΑ (ΥΔΡΟΜΥΛΟΙ) - ΑΓ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ (ΜΟΝΑΣΤΗΡΕΛΙΑ) - ΒΑΦΕΙΟΣ - ΠΕΤΡΙ ΑΧΙΛΛΕΙΟΠΗΓΑΔΑ - ΠΕΤΡΑ)

ΠΕΤΡΑ - ΚΟΙΛΑΔΑ ΛΙΓΩΝΑ (ΥΔΡΟΜΥΛΟΙ) - ΑΓ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ (ΜΟΝΑΣΤΗΡΕΛΙΑ) - ΒΑΦΕΙΟΣ - ΠΕΤΡΙ ΑΧΙΛΛΕΙΟΠΗΓΑΔΑ - ΠΕΤΡΑ) ΠΕΤΡΑ - ΚΟΙΛΑΔΑ ΛΙΓΩΝΑ (ΥΔΡΟΜΥΛΟΙ) - ΑΓ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ (ΜΟΝΑΣΤΗΡΕΛΙΑ) - ΒΑΦΕΙΟΣ - ΠΕΤΡΙ ΑΧΙΛΛΕΙΟΠΗΓΑΔΑ - ΠΕΤΡΑ) 1. ΠΕΤΡΑ (ΟΤΕ). Αρχή διαδρομής Το σημείο έναρξης ή λήξης της διαδρομής. Η διαδρομή είναι διάσχισης

Διαβάστε περισσότερα

Από τους πρώτους ανθρώπους ως το νεολιθικό πολιτισμό 2.000.000--3000 π.χ. περίπου

Από τους πρώτους ανθρώπους ως το νεολιθικό πολιτισμό 2.000.000--3000 π.χ. περίπου Απο τουσ Πρωτουσ Ανθρωπουσ ωσ το Νεολιθικο Πολιτισμο Κεφάλαιο 1 Από τους πρώτους ανθρώπους ως το νεολιθικό πολιτισμό 2.000.000--3000 π.χ. περίπου H εξέλιξη του ανθρώπου κράτησε εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραµµα εξεταστικής Σεπτεµβρίου 2013 ανά ηµέρα ευτέρα, 2/9/2013 ιδακτική της Ιστορίας ΠΑΛΗΚΙ ΗΣ ΑΓΓΕΛΟΣ 09:00-12:00 ΑΙΘΟΥΣΑ Α

Πρόγραµµα εξεταστικής Σεπτεµβρίου 2013 ανά ηµέρα ευτέρα, 2/9/2013 ιδακτική της Ιστορίας ΠΑΛΗΚΙ ΗΣ ΑΓΓΕΛΟΣ 09:00-12:00 ΑΙΘΟΥΣΑ Α Πρόγραµµα εξεταστικής Σεπτεµβρίου 2013 ανά ηµέρα ευτέρα, 2/9/2013 ιδακτική της Ιστορίας ΠΑΛΗΚΙ ΗΣ ΑΓΓΕΛΟΣ Ευρωπαϊκή Ιστορία, 19ος αιώνας ΣΥΡΙΑΤΟΥ ΑΘΗΝΑ 18:00-21:00 ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ Π.Ν. Ευρωπαϊκή Ιστορία, 20ος

Διαβάστε περισσότερα

Κεντρική Βιβλιοθήκη. Δομοκού 2 Σταθμός Λαρίσης ΤΚ.10440 Τηλ. 210-8810884 email:publibrath@yahoo.gr

Κεντρική Βιβλιοθήκη. Δομοκού 2 Σταθμός Λαρίσης ΤΚ.10440 Τηλ. 210-8810884 email:publibrath@yahoo.gr Κεντρική Βιβλιοθήκη Δομοκού 2 Σταθμός Λαρίσης ΤΚ.10440 Τηλ. 210-8810884 email:publibrath@yahoo.gr Δευτέρα 16 Ιουνίου, 11:00-1:00, το πρωί Πνευστά και κρουστά. Αντίθετοι κόσμοι κοινές μελωδίες Με τη συνοδεία

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος διδακτικού σεναρίου: Ας ταξιδέψουμε στο βουνό των 12 θεών του Ολύμπου κι ας τους γνωρίσουμε από κοντά.

Τίτλος διδακτικού σεναρίου: Ας ταξιδέψουμε στο βουνό των 12 θεών του Ολύμπου κι ας τους γνωρίσουμε από κοντά. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ Τίτλος διδακτικού σεναρίου: Ας ταξιδέψουμε στο βουνό των 12 θεών του Ολύμπου κι ας τους γνωρίσουμε από κοντά. Τάξη/εις στις οποίες απευθύνεται: Το

Διαβάστε περισσότερα

Αναδεικνύω τον τόπο μου μέσα από την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση

Αναδεικνύω τον τόπο μου μέσα από την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Αναδεικνύω τον τόπο μου μέσα από την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Σοφία Τσιροπούλου Υπεύθυνη Σχολικών Δραστηριοτήτων Διεύθυνση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Ν. Έβρου softsi@sch.gr ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στην παρούσα εργασία

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΑΡΙΘ. ΠΡΩΤ.: 3284 ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΗ : 4 Σίνδος 01-02-13

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΑΡΙΘ. ΠΡΩΤ.: 3284 ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΗ : 4 Σίνδος 01-02-13 EΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΣ ΔΕΛΤΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΑΡΙΘ. ΠΡΩΤ.: 3284 ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΗ : 4 Σίνδος 01-02-13 ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ Για συνεδρίαση της Οικονομικής Επιτροπής Δήμου Δέλτα (Άρθρα 72, 74 και

Διαβάστε περισσότερα

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ICOM ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΜΟΥΣΕΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Αγ.Ασωμάτων 15 ΑΘΗΝΑ 105 53 Τηλ./Fax: 210 3219414 www.otenet.gr/icom Email icom@otenet.gr ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ Το Διεθνές Συμβούλιο Μουσείων ιδρύθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της. Γεωμετρικής Εποχής»

Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της. Γεωμετρικής Εποχής» Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της Γεωμετρική ς Εποχής; Ερωτήματα - κλειδιά: 2 Πόσο μεγάλες ήταν οι ομάδες των ανθρώπων της Γεωμετρικής Εποχής; Υπήρχαν αρχηγοί στις ομάδες των ανθρώπων

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Περιεχόμενα. Μέσα στο Κουτί. Εισαγωγή... 2. Στόχος... 2. Μέσα στο Κουτί... 2. Οι Κάρτες... 3. Περιγραφή των Καρτών... 3. Επιβίβαση!...

Εισαγωγή. Περιεχόμενα. Μέσα στο Κουτί. Εισαγωγή... 2. Στόχος... 2. Μέσα στο Κουτί... 2. Οι Κάρτες... 3. Περιγραφή των Καρτών... 3. Επιβίβαση!... Αριθμός Παικτών: 2-4 Χρόνος Παιχνιδιού: 45 λεπτά Ηλικίες: 12 και άνω Περιεχόμενα Εισαγωγή................................... 2 Στόχος..................................... 2 Μέσα στο Κουτί...............................

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ

ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ Ι ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΦΟΥ Σχολική χρονιά: 2013-2014 ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ Εργασία από τα παιδιά της Γ2 Υπεύθυνη δασκάλα: Χριστίνα Αγαθοκλέους Ο παπλωματάς Ο παπλωματάς είναι ένα από τα παραδοσιακά επαγγέλματα

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραµµα εξεταστικής Σεπτεµβρίου 2013 ανά διδάσκοντα

Πρόγραµµα εξεταστικής Σεπτεµβρίου 2013 ανά διδάσκοντα Πρόγραµµα εξεταστικής Σεπτεµβρίου 2013 ανά διδάσκοντα FARRINGTON ANDREW 2 09:00-12:00 ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ Π.Ν. Ιστορική Γεωγραφία και ηµογραφία του Ρωµαϊκού Κράτους Η Ελληνική Αναγέννηση Οικονοµική και Κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Επίσκεψη στο Μουσείο Λαϊκής Τέχνης

Επίσκεψη στο Μουσείο Λαϊκής Τέχνης Επίσκεψη στο Μουσείο Λαϊκής Τέχνης Την Πέµπτη 24 του Οκτώβρη επισκεφτήκαµε το Μουσείο Λαϊκής Τέχνης που βρίσκεται σε ένα χωριό της Πάφου τη Γεροσκήπου. Εκεί έχει πολλά αντικείµενα που χρησιµοποιούσαν οι

Διαβάστε περισσότερα

«H ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ»

«H ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ» «H ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ» Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ Η ΘΑΛΑΣΣΑ Οι χρησιμότητες της θάλασσας είναι πολλές όπως πολλές είναι κι οι ωφέλειες που η θάλασσα παρέχει στον άνθρωπο. Ο ι

Διαβάστε περισσότερα

Γενική οργάνωση σεναρίου. 1. Προαπαιτούμενες γνώσεις και πρότερες γνώσεις των μαθητών

Γενική οργάνωση σεναρίου. 1. Προαπαιτούμενες γνώσεις και πρότερες γνώσεις των μαθητών Παράρτημα 1: Τεχνική έκθεση τεκμηρίωσης σεναρίου Το εκπαιδευτικό σενάριο που θα σχεδιαστεί πρέπει να συνοδεύεται από μια τεχνική έκθεση τεκμηρίωσής του. Η τεχνική αυτή έκθεση (με τη μορφή του παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΗΡΗΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ & ΕΡΓΩΝ ΤΕΧΝΗΣ

ΣΥΝΤΗΡΗΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ & ΕΡΓΩΝ ΤΕΧΝΗΣ ΣΥΝΤΗΡΗΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ & ΕΡΓΩΝ ΤΕΧΝΗΣ ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ Δεν έχει καταχωρηθεί κωδικός επαγγέλματος από την Εθνική Στατιστική Υπηρεσία ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ Αντικείμενο του ισχύοντος προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Το Βιολί. Πασχαλιά-Μπρέντα Νίκη. Μαθήτρια Α2 Γυμνασίου, Ελληνικό Κολλέγιο Θεσσαλονίκης. Επιβλέπων Καθηγητής: Κωνσταντίνος Παρασκευόπουλος

Το Βιολί. Πασχαλιά-Μπρέντα Νίκη. Μαθήτρια Α2 Γυμνασίου, Ελληνικό Κολλέγιο Θεσσαλονίκης. Επιβλέπων Καθηγητής: Κωνσταντίνος Παρασκευόπουλος Το Βιολί Πασχαλιά-Μπρέντα Νίκη Μαθήτρια Α2 Γυμνασίου, Ελληνικό Κολλέγιο Θεσσαλονίκης Επιβλέπων Καθηγητής: Κωνσταντίνος Παρασκευόπουλος Καθηγητής Πληροφορικής Ελληνικού Κολλεγίου Θεσσαλονίκης Περίληψη Στην

Διαβάστε περισσότερα

Το μικρό εγχειρίδιο για. Κατασκευές

Το μικρό εγχειρίδιο για. Κατασκευές Το μικρό εγχειρίδιο για Κατασκευές Κλάδος Οδηγών Μάιος 2015 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Κάθε φορά που αναφερόμαστε σε μια κατασκευή είτε μικρή είτε μεγάλη, θα πρέπει να έχουμε υπόψη μας πως χρειάζεται λεπτομερής σχεδιασμός

Διαβάστε περισσότερα

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ Το κλίμα της Ευρώπης Το κλίμα της Ευρώπης Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ και ΚΛΙΜΑ Καιρός: Οι ατμοσφαιρικές συνθήκες που επικρατούν σε μια περιοχή, σε

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ. Θέμα: «Μελέτη της βολής με κατασκευή και εκτόξευση χάρτινων πυραύλων με χρήση εκτοξευτή που λειτουργεί με πιεσμένο αέρα»

ΦΥΣΙΚΗ. Θέμα: «Μελέτη της βολής με κατασκευή και εκτόξευση χάρτινων πυραύλων με χρήση εκτοξευτή που λειτουργεί με πιεσμένο αέρα» ΦΥΣΙΚΗ Θέμα: «Μελέτη της βολής με κατασκευή και εκτόξευση χάρτινων πυραύλων με χρήση εκτοξευτή που λειτουργεί με πιεσμένο αέρα» Τάξη Γ : Λεμπιδάκης Αποστόλης, Καπετανάκης Δημήτρης, Κοπιδάκης Γιώργος, Ζαμπετάκης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού Υπεύθυνη Εκπαιδευτικός: Χρύσα Κουράκη, Δασκάλα, Δρ. Παιδικής Λογοτεχνίας Παν/μίου Ιωαννίνων

Διαβάστε περισσότερα

αρχιτεκτονική μελέτη - επίβλεψη ΜΥΡΤΩ ΜΗΛΙΟΥ σύνθεση ΜΥΡΤΩ ΜΗΛΙΟΥ, ΒΛΑΔΙΜΗΡΟΣ ΛΕΒΙΔΗΣ και τη διώροφη μορφή του

αρχιτεκτονική μελέτη - επίβλεψη ΜΥΡΤΩ ΜΗΛΙΟΥ σύνθεση ΜΥΡΤΩ ΜΗΛΙΟΥ, ΒΛΑΔΙΜΗΡΟΣ ΛΕΒΙΔΗΣ και τη διώροφη μορφή του Ο προσανατολισμός της κατοικίας συνιστά το ιδιαίτερο πλεονέκτημά της, αφού το κτίριο έχει στηθεί ακριβώς πάνω στον άξονα της κοιλάδας των Δελφών και επωφελείται από μια συγκλονιστική θέα. Ο χώρος της αυλής,

Διαβάστε περισσότερα

Υλικά, Γραμμές και Τεχνικές στο Ελεύθερο Σχέδιο

Υλικά, Γραμμές και Τεχνικές στο Ελεύθερο Σχέδιο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Α Υλικά, Γραμμές και Τεχνικές στο Ελεύθερο Σχέδιο Σκοπός Σκοπός του κεφαλαίου αυτού είναι να γνωρίσουν οι μαθητές τα υλικά που χρειάζονται για το ελεύθερο σχέδιο και τον τρόπο που θα τα

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ

Διαβάστε περισσότερα

Σειρά «ΘΥΜΗΣΙΣ» : Αρχαίος Ελληνικός Πολιτισμός και Γλώσσα

Σειρά «ΘΥΜΗΣΙΣ» : Αρχαίος Ελληνικός Πολιτισμός και Γλώσσα Σειρά «ΛΟΓΟΜΑΘΕΙΑ+» : Διδασκαλία της Ελληνικής ως Μητρικής Γλώσσας Η «Λογομάθεια+» είναι ένα πολυμεσικό εκπαιδευτικό λογισμικό (σειρά 3 CD-ROM) που καλύπτει το σύνολο των φαινομένων της γραμματικής, του

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Σ.Δ.Ε. ΦΥΛ. ΚΟΡΥΔΑΛΛΟΥ. Μια φορά κι έναν καιρό, χωρίς το πιο πολύτιμο αγαθό: το νερό Π.Μ.

Σ.Δ.Ε. ΦΥΛ. ΚΟΡΥΔΑΛΛΟΥ. Μια φορά κι έναν καιρό, χωρίς το πιο πολύτιμο αγαθό: το νερό Π.Μ. Σ.Δ.Ε. ΦΥΛ. ΚΟΡΥΔΑΛΛΟΥ Μια φορά κι έναν καιρό, χωρίς το πιο πολύτιμο αγαθό: το νερό Π.Μ. Μια φορά κι έναν καιρό, χωρίς το πιο πολύτιμο αγαθό: το νερό. Πριν από πάρα πολλά χρόνια, ένα πρωινό, ξύπνησε ο

Διαβάστε περισσότερα

1 η μέρα 4/3/12: ΗΡΑΚΛΕΙΟ ΠΕΙΡΑΙΑ Συγκέντρωση στο λιμάνι του Ηρακλείου, επιβίβαση στο πλοίο και αναχώρηση για Πειραιά. Διανυκτέρευση εν πλω.

1 η μέρα 4/3/12: ΗΡΑΚΛΕΙΟ ΠΕΙΡΑΙΑ Συγκέντρωση στο λιμάνι του Ηρακλείου, επιβίβαση στο πλοίο και αναχώρηση για Πειραιά. Διανυκτέρευση εν πλω. 1 η μέρα 4/3/12: ΗΡΑΚΛΕΙΟ ΠΕΙΡΑΙΑ Συγκέντρωση στο λιμάνι του Ηρακλείου, επιβίβαση στο πλοίο και αναχώρηση για Πειραιά. Διανυκτέρευση εν πλω. 2 η μέρα 5/3/12: ΠΕΙΡΑΙΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ Άφιξη το πρωί στο λιμάνι

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:...

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Φυτά της Αλυκής και προσαρμογές στην Ξηρασία Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Σχολείο:... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Καταγραφή Περιβαλλοντικών συνθηκών Καλή σας μέρα. Ονομάζομαι Άγγελος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΜΕΤΑΞΑ. Μαύρα, σαν τον έβενο, μαλλιά

ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΜΕΤΑΞΑ. Μαύρα, σαν τον έβενο, μαλλιά ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΜΕΤΑΞΑ Μαύρα, σαν τον έβενο, μαλλιά Στη γιαγιά Φωτούλα, που δεν πρόλαβε να το διαβάσει, γιατί έφυγε ξαφνικά για τη γειτονιά των αγγέλων. Και στον παππού Γιώργο, που την υποδέχτηκε εκεί ψηλά,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ

ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ Στην Αττική οι Αρβανίτες κατοικούσαν στο μεγαλύτερο μέρος της υπαίθρου. Ουσιαστικά την ελληνική γλώσσα την διατηρήσαν οι κλειστές ελληνικές κοινωνίες των Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Τι είναι η φιλοσοφία; Φιλοσοφία είναι η επιστήμη που ασχολείται με: ερωτήματα προβλήματα ή απορίες που μπορούμε να αποκαλέσουμε οριακά,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: ΔΥΝΑΜΕΙΣ Μέρος 1ο

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: ΔΥΝΑΜΕΙΣ Μέρος 1ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: ΔΥΝΑΜΕΙΣ Μέρος 1ο Φυσική Β Γυμνασίου Βασίλης Γαργανουράκης http://users.sch.gr/vgargan Εισαγωγή Στο προηγούμενο κεφάλαιο μελετήσαμε τις κινήσεις των σωμάτων. Το επόμενο βήμα είναι να αναζητήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Θεματολογία Ιστοσελίδων

Θεματολογία Ιστοσελίδων Θεματολογία Ιστοσελίδων Δ/ΘΜΙΑ Δ/ΝΣΗ 01 054 1ο ΓΕΛ Αμερικάνικου Κολλεγίου Ανατόλια Κατασκευή blog τεχνολογίας βασισμένο στη πλατφόρμα Wordpress. 01 060 Προστασία του περιβάλλοντος. 01 061 Καλλιτεχνική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΔΡΑΣΗΣ Ν. ΠΙΕΡΙΑΣ

ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΔΡΑΣΗΣ Ν. ΠΙΕΡΙΑΣ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΔΡΑΣΗΣ Ν. ΠΙΕΡΙΑΣ Ο ΧΥΤΑ Κατερίνης αποτελείται από τρία φατνώματα Φ1, Φ2 και Φ3. Εκεί εναποτίθενται τα σκουπίδια της πόλης μας, τα οποία με την πάροδο του χρόνου, κάτω από την πίεση του

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ

ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ Η Ευρώπη είναι ήπειρος κυρίως πεδινή, χωρίς έντονο ανάγλυφο. Τα 2/3 της ηπείρου είναι πεδινές εκτάσεις. Έχει το χαμηλότερο μέσο υψόμετρο από την επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02 Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν

Διαβάστε περισσότερα

Πως επηρεάζεται το μικρόκλιμα μιας περιοχής από την τοπογραφία (πειραματική έρευνα) Ομάδα Μαθητών: Συντονιστής καθηγητής: Λύκειο Αγίου Αντωνίου

Πως επηρεάζεται το μικρόκλιμα μιας περιοχής από την τοπογραφία (πειραματική έρευνα) Ομάδα Μαθητών: Συντονιστής καθηγητής: Λύκειο Αγίου Αντωνίου 1 Πως επηρεάζεται το μικρόκλιμα μιας περιοχής από την τοπογραφία (πειραματική έρευνα) Ομάδα Μαθητών: Ζαντής Γιώργος, Παρεκκλησίτης Ορέστης, Ιωάννου Γιώργος Συντονιστής καθηγητής: Νικόλας Νικολάου Λύκειο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΣ ΠΟΤΑΜΟΣ γενικά στοιχεία Το χωριό µας, η Ειδοµένη, είναι στενά συνδεδεµένο µε τον Αξιό ποταµό, ο οποίος εισέρχεται στην Ελλάδα σε απόσταση 1.500 µέτρων από τον οικισµό και δηµιουργεί µια εύφορη κοιλάδα

Διαβάστε περισσότερα

Karystos Beach Front - Εύβοια. οικολογικό συγκρότημα

Karystos Beach Front - Εύβοια. οικολογικό συγκρότημα Karystos Beach Front - Εύβοια οικολογικό συγκρότημα Περιγραφή συγκροτήματος Συγκρότημα τεσσάρων οικολογικών και βιοκλιματικών εξοχικών κατοικιών σε οργανωμένο παραθεριστικό οικισμό, με άμεση πρόσβαση στην

Διαβάστε περισσότερα

Ο Μιχάλης Κάσιαλος γεννήθηκε στην Άσσια. Ήταν γεωργός, αργότερα όμως έμαθε και την τέχνη του τσαγκάρη. Μερικά αρχαία Ελληνικά νομίσματα, που βρήκε

Ο Μιχάλης Κάσιαλος γεννήθηκε στην Άσσια. Ήταν γεωργός, αργότερα όμως έμαθε και την τέχνη του τσαγκάρη. Μερικά αρχαία Ελληνικά νομίσματα, που βρήκε Ελισσαιος καβαζη Ο Μιχάλης Κάσιαλος γεννήθηκε στην Άσσια. Ήταν γεωργός, αργότερα όμως έμαθε και την τέχνη του τσαγκάρη. Μερικά αρχαία Ελληνικά νομίσματα, που βρήκε μια μέρα στο χωράφι του, έδωσαν στην

Διαβάστε περισσότερα

«ΥΦΑΝΤΙΚΗ ΤΕΧΝΗ» Σχολικό έτος 2006-07

«ΥΦΑΝΤΙΚΗ ΤΕΧΝΗ» Σχολικό έτος 2006-07 «ΥΦΑΝΤΙΚΗ ΤΕΧΝΗ» Σχολικό έτος 2006-07 ΣΧΕΔΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Περιβ.Εκπ/σης Εθνικό Δίκτυο «ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ» του Κ.Π.Ε Νάουσας ΣΥΝΕΡΓΑΖΟΜΕΝΑ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΑ Νηπ/γείο Καλυβίων Ν. Πέλλας Νηπ/γείο Αγγελοχωρίου

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Φλώρινας Ε τάξη Σχολικό έτος: 2012-13

Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Φλώρινας Ε τάξη Σχολικό έτος: 2012-13 Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Φλώρινας Ε τάξη Σχολικό έτος: 2012-13 Εκπαιδευτικό πρόγραμμα που επιμελήθηκε η δασκάλα της τάξης Κυριακή Αμαραντίδου Οκτώβριος 2012 1 Με αφορμή τα 100 χρόνια από την

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΑΣΚΑΡΙΔΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ ΔΟΥΔΟΥΜΗ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΙΑΚΩΒΙΔΟΥ ΕΛΛΗ-ΕΙΡΗΝΗ ΕΙΡΗΝΗ ΟΣΜΑΝΤΖΙΚΙΔΟΥ. ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Το. νερό πηγή ζωής» ΤΑΞΗ: Ά

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΑΣΚΑΡΙΔΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ ΔΟΥΔΟΥΜΗ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΙΑΚΩΒΙΔΟΥ ΕΛΛΗ-ΕΙΡΗΝΗ ΕΙΡΗΝΗ ΟΣΜΑΝΤΖΙΚΙΔΟΥ. ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Το. νερό πηγή ζωής» ΤΑΞΗ: Ά ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Το νερό πηγή ζωής» ΤΑΞΗ: Ά ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ: ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΝΑΛΜΠΑΝΤΗΣ, ΕΛΕΝΗ ΧΕΙΜΑΡΙΟΥ ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΣΤΑΔΙΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΜΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ: ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΑΣΚΑΡΙΔΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ας έλθομε στο Ερέχθειον και στο προκείμενο βιβλίο.

Ας έλθομε στο Ερέχθειον και στο προκείμενο βιβλίο. Ομιλία του προέδρου της ΕΣΜΑ, Ομοτ. Καθ. ΕΜΠ Χαράλαμπου Μπούρα στην παρουσίαση της απόδοσης του έργου αποκατάστασης του Ερεχθείου 1979-1987. Μουσείο Ακρόπολης, 10.04.2013. Η Αποκατάσταση του Ερεχθείου,

Διαβάστε περισσότερα

Φωνή: Θανούλη! Φανούλη! Μαριάννα! Φανούλης: Μας φωνάζει η μαμά! Ερχόμαστε!

Φωνή: Θανούλη! Φανούλη! Μαριάννα! Φανούλης: Μας φωνάζει η μαμά! Ερχόμαστε! 20 Χειμώνας σε μια πλατεία. Χιονίζει σιωπηλά. Την ησυχία του τοπίου διαταράσσουν φωνές και γέλια παιδιών. Μπαίνουν στη σκηνή τρία παιδιά: τα δίδυμα, ο Θανούλης και ο Φανούλης, και η αδελφή τους η Μαριάννα.

Διαβάστε περισσότερα

CHORD-Πολιτιστική Κληρονομιά: Αξιοποίηση Δυναμικού για Περιφερειακή Ανάπτυξη Καβάλα, 29 Ιουλίου 2011

CHORD-Πολιτιστική Κληρονομιά: Αξιοποίηση Δυναμικού για Περιφερειακή Ανάπτυξη Καβάλα, 29 Ιουλίου 2011 CHORD-Πολιτιστική Κληρονομιά: Αξιοποίηση Δυναμικού για Περιφερειακή Ανάπτυξη Καβάλα, 29 Ιουλίου 2011 ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ Η ΕΝΑ ΧΙΟΥ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΑΝΩΝΥΜΟΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ είναι Νομικό Πρόσωπο Ιδιωτικού Δικαίου (ΝΠΙΔ) κερδοσκοπικού

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΚΟΖΑΝΗΣ

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΚΟΖΑΝΗΣ ΔΗΜΟΣ ΚΟΖΑΝΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΕΡΕΥΝΑΣ &ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΚΟΖΑΝΗΣ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΕΔΙΟΥ Οκτώβριος 2014 IV. ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ: ΚΑΤΟΙΚΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER. Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη

ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER. Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη Οι υδρίτες (εικ. 1) είναι χημικές ενώσεις που ανήκουν στους κλειθρίτες, δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Θεατρικές Παραστάσεις στα νησιά του Βορείου Αιγαίου Λήμνος, Λέσβος, Χίος Καλοκαίρι 2014 «Ένα τραγούδι γυρεύουμε. Το τραγούδι των τραγουδιών καρτερούμε. Το τραγούδι

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχεία από το ερευνητικό έργο «Υγρότοποι Αττικής» ΕΛΚΕΘΕ / ΕΟΕ 2010

Στοιχεία από το ερευνητικό έργο «Υγρότοποι Αττικής» ΕΛΚΕΘΕ / ΕΟΕ 2010 Η ανάγκη διατήρησης-παρακολούθησης-ανάδειξης των υγροτόπων της Αττικής Στοιχεία από το ερευνητικό έργο «Υγρότοποι Αττικής» ΕΛΚΕΘΕ / ΕΟΕ 2010 Υπεύθυνος έργου από πλευράς ΕΛΚΕΘΕ: Δρ. Σταμάτης Ζόγκαρης zogaris@ath.hcmr.gr

Διαβάστε περισσότερα

Αξιοθέατα Μακεδονίας, Στερεάς Ελλάδας και Θράκης

Αξιοθέατα Μακεδονίας, Στερεάς Ελλάδας και Θράκης PROJECT Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟΥ Αξιοθέατα Μακεδονίας, Στερεάς Ελλάδας και Θράκης Μέλη: Αλέξανδρος Χατζόπουλος, Δέσποινα Γρηγοριάδου, Μαρία Γούλα, Αθανάσιος Ουζούνης, Ευθύμης Καραβίτης, Δημήτρης Χατζηβλασίου Επιμελητές:

Διαβάστε περισσότερα

F ΣΥΜΠΛΗΡΩΝΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΑ ή ΕΠΙΣΚΕΠΤΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΣΗΜΕΙΩΣΤΕ ΣΤΑ ΤΕΤΡΑΓΩΝΑΚΙΑ þ:

F ΣΥΜΠΛΗΡΩΝΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΑ ή ΕΠΙΣΚΕΠΤΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΣΗΜΕΙΩΣΤΕ ΣΤΑ ΤΕΤΡΑΓΩΝΑΚΙΑ þ: ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ F ΣΥΜΠΛΗΡΩΝΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΑ ή ΕΠΙΣΚΕΠΤΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΣΗΜΕΙΩΣΤΕ ΣΤΑ ΤΕΤΡΑΓΩΝΑΚΙΑ þ: ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΠΙΣΚΕΠΤΗ ΠΟΥ ΡΩΤΕΙΤΑΙ: -ΦΥΛΟ: ΑΡΣΕΝΙΚΟq, ΘΗΛΥΚΟ q -

Διαβάστε περισσότερα

Α.1.1.α.6 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΙΠΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ

Α.1.1.α.6 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΙΠΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ Α.1.1.α.6 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΙΠΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ 1. ΗΜΟΓΡΑΦΙΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ 1.1 Πληθυσµός Κατά την εκπόνηση του

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ΡΟΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ροή του νερού μεταξύ των άλλων καθορίζει τη ζωή και τις λειτουργίες των έμβιων οργανισμών στο ποτάμι. Διαμορφώνει το σχήμα του σώματός τους, τους

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτικά σενάρια (Εργαστήριο)

Διδακτικά σενάρια (Εργαστήριο) Διδακτικά σενάρια (Εργαστήριο) Αξιοποιούμε το παρακάτω διδακτικό υλικό, για να παρουσιάσουμε διαγραμματικά ένα διδακτικό σενάριο 4-6 διδακτικών ωρών για τη θεματική Τα επαγγέλματα. Φροντίζουμε να προτείνουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΕΡΑΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ- ΠΡΑΞΕΙΣ ΑΥΤΩΝ 1.2 ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΩΝ ΑΡΝΗΤΙΚΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ

ΑΚΕΡΑΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ- ΠΡΑΞΕΙΣ ΑΥΤΩΝ 1.2 ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΩΝ ΑΡΝΗΤΙΚΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ ΑΚΕΡΑΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ- ΠΡΑΞΕΙΣ ΑΥΤΩΝ 1.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ασχολήθηκα 30 χρόνια με τη διδασκαλία των Μαθηματικών του Γυμνασίου, τόσο στην Μέση Εκπαίδευση όσο και σε Φροντιστήρια. Η μέθοδος που χρησιμοποιούσα για τη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γ. ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΟΩΘΗΣΗΣ ΤΟΥ 3 ου ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΥ ΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ 2014-2015

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γ. ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΟΩΘΗΣΗΣ ΤΟΥ 3 ου ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΥ ΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ 2014-2015 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γ ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΟΩΘΗΣΗΣ ΤΟΥ 3 ου ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΥ ΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ 2014-2015 «ΙΑΧΡΟΝΙΚΑ Ι ΑΓΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΑΓΩΝΕΣ ΤΩΝ ΚΥΠΡΙΩΝ ΓΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ» Οι αγώνες

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα