ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΚΑΡΔΙΟΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΚΑΡΔΙΟΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ"

Transcript

1 Εταιρεία Μελέτης Παραγόντων Κινδύνου για Αγγειακά Νοσήματα (Ε.Μ.Πα.Κ.Α.Ν.) ISSN: ΕΠ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΚΑΡΔΙΟΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ιθεώρηση Κ αρδιοµεταβολικών ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ αραγόντωνκινδυνου ινδύνου Τεύχος 7 Iούλιος-Σεπτέμβριος 2012 Edilys A.E.E. Aγίου Κωνσταντίνου 40, Μαρούσι

2

3 ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ-ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Τεύχος 7 Ιούλιος-Σεπτέμβριος 2012 ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Διευθυντής Σύνταξης Κ. Τσιούφης Αναπληρωτές Διευθυντές Σύνταξης Κ. Θωμόπουλος / Ι. Κυριαζής Σύμβουλοι Έκδοσης Ι. Ιωαννίδης / Ε. Χατζηαγγελάκη ΜΕΛΗ Α. Αλαβέρας Γ. Ανδρικόπουλος Χ. Δημοσθενόπουλος Ρ. Ευθυμιάδου Ε. Ζέρβας Α. Θανοπούλου Α. Κόκκινος Ν. Κομιτόπουλος Α. Κώτσανης Γ. Λάζαρος Α. Λαλούσης Β. Λαμπαδιάρη Λ. Λαναράς Σ. Λιάτης Κ. Μακρυλάκης Α. Μελιδώνης Ε. Μιχαλοπούλου K. Mπακαλάκου Ε. Μπελιώτης Μ. Μπενρουμπή Σ. Μπούσμπουλας Ι. Οικονομίδης Σ. Παππάς Σ. Πατσιλινάκος Ν. Πατσουράκος Α. Ράπτης Δ. Ρίχτερ Κ. Σγούρος Ν. Τεντολούρης Π. Τσαπόγας Κ. Τσίγκος Υπεύθυνη Γραμματείας Τ. Κόντου Εκδότης Αθανάσιος Καλλιακμάνης Αγίου Κωνσταντίνου 40, Μαρούσι Τηλ Fax url: Υπεύθυνος τυπογραφείου Edilys Α.Ε.Ε. Αγίου Κωνσταντίνου 40, Μαρούσι Τηλ Fax url: Υποδοχή διαφήμισης Θ. Παϊτάρη Υπεύθυνη Διαφήμισης E. Aρφαρά Καλλιτεχνική επιμέλεια Ε. Πουλοπούλου Ιδιοκτήτης Εταιρεία Μελέτης Παραγόντων Κινδύνου για Αγγειακά Νοσήματα (Ε.Μ.Πα.Κ.Α.Ν.) Ιακ. Δραγάτση 8, Πειραιάς (Όροφος 4 Γραφείο 9) Τηλ. / Fax url: Διοικητικό Συμβούλιο Ε.Μ.Πα.Κ.Α.Ν. ( ) Πρόεδρος Ι. Κυριαζής Αντιπρόεδρος Ε. Ζέρβας Γενικός Γραμματέας Ε. Χατζηαγγελάκη Ταμίας Α. Λαλούσης Μέλη Χ. Δημοσθενόπουλος Κ. Θωμόπουλος Ι. Ιωαννίδης Τα άρθρα που δημοσιεύονται στο περιοδικό «Επιθεώρηση Καρδιομεταβολικών Παραγόντων Κινδύνου» αποτελούν πνευματική ιδιοκτησία του περιοδικού και δεν επιτρέπεται η ολική ή μερική αναδημοσίευσή τους χωρίς την έγγραφη άδεια του Διευθυντή Σύνταξης. Περιεχόμενα Από τη σύνταξη Δύο δεκαετίες με αναστολείς του συστήματος ρενίνης αγγειοτασίνης ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΘΩΜΟΠΟΥΛΟΣ Καρδιολόγος, Επιμελητής Β ΕΣΥ, Υπεύθυνος Ιατρείου Υπέρτασης, Καρδιολογικό Τμήμα, Γ.Ν.Μ.Α. «Έλενα Βενιζέλου» Καρδιαγγειακή σημειολογία για τον γενικό ιατρό 8 Αθανάσιος Κορδαλής, Γεώργιος Λάζαρος Α Πανεπιστημιακή Καρδιολογική Κλινική, Ιπποκράτειο ΓΝΑ Αίσθημα παλμών: Κλινική θεώρηση 12 Δημήτριος Τσιαχρής, Καρδιολόγος, Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Αθηνών, Α Πανεπιστημιακή Καρδιολογική Κλινική Η πρωτογενής αγγειοπλαστική στον Ελλαδικό χώρο 17 Νικόλαος Γ.Πατσουράκος Επιμελητής Καρδιολογικού Τμήματος, Υπεύθυνος Μονάδας Εμφραγμάτων, Τζάνειο Γενικό Νοσοκομείο Πειραιά Η ενοποίηση των Παραγόντων Κινδύνου στην παθογένεια των διαβητικών ασθενών Δρ. Ανδρέας Μελιδώνης Συντονιστής Διευθυντής Α Π & Διαβητολογικού Κέντρου ΓΝΠ «Τζάνειο» - Πρόεδρος Ελληνικής Διαβητολογικής Εταιρείας Η Ιατρική βασισμένη στις αποδείξεις: Η έγκαιρη ολιστική αντιμετώπιση του Σακχαρώδη Διαβήτη Τύπου ΙΙ: Προσεγγίζοντας τη λύση για τη μείωση της καρδιαγγειακής νόσου στους διαβητικούς ασθενείς Σταύρος Ι. Παππάς, Αθανασία Κ. Παπαζαφειροπούλου Γ Παθολογικό Τμήμα & Διαβητολογικό Κέντρο Γ.Ν.Νίκαιας Πειραιά «Άγιος Παντελεήμων» Ασπαρτάμη: αλήθειες και μύθοι για το πιο γνωστό ολιγοθερμιδικό γλυκαντικό Χάρης Δημοσθενόπουλος ΜΜedSci.SRD Κλινικός Διατολόγος Βιολόγος, Προϊστάμενος του Διαιτολογικού Τμήματος Λαϊκού Νοσοκομείου Αθηνών Ενδιαφέροντα άρθρα από τη διεθνή βιβλιογραφία Η τιμή γλυκόζης πλάσματος 2 ώρες μεταγευματικά προβλέπει τα καρδιαγγειακά συμβάματα σε ασθενείς με έμφραγμα του μυοκαρδίου χωρίς γνωστό σακχαρώδη διαβήτη Loghman Henareh and Stefan Agewall Cardiovascular Diabetology 2012, 11:93 doi: / Published: 8 August 2012 Διαφορές μεταξύ ασθενών με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 διαφορετικού γένους, στην αντιδιαβητική αγωγή και την αγωγή της στεφανιαίας νόσου: τα αποτελέσματα από τη μελέτη DIANA Heike U Kr mer, Elke Raum, Gernot R ter, Ben Sch ttker, Dietrich Rothenbacher, Thomas Rosemann, Joachim Szecsenyi and Hermann Brenner Cardiovascular Diabetology 2012, 11:88 doi: / Published: 27 July Οδηγίες προς τους Συγγραφείς 31 3

4

5

6 Aπό τη σύνταξη Τεύχος 7 Ιούλιος-Σεπτέμβριος 2012 Δύο δεκαετίες με αναστολείς του συστήματος ρενίνης αγγειοτασίνης ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΘΩΜΟΠΟΥΛΟΣ Καρδιολόγος, Επιμελητής Β ΕΣΥ, Υπεύθυνος Ιατρείου Υπέρτασης, Καρδιολογικό Τμήμα, Γ.Ν.Μ.Α. «Έλενα Βενιζέλου» Το 1981 η καπτοπρίλη, ο πρώτος εκπρόσωπος των αναστολέων του μετατρέπτικου ενζύμου της αγγειοτασίνης (α-μεα), το 1995 η λοζαρτάνη, ο πρώτος εκπρόσωπος των αποκλειστών των υποδοχέων τύπου 1 της αγγειοτασίνης ΙΙ (ΑΥΑ1) και το 2007 ο αναστολέας της ρενίνης, αλισκιρένη, τέθηκαν στη διάθεση των κλινικών ιατρών για την αντιμετώπιση της υπέρτασης. Με καθένα από αυτά τα φάρμακα υπάρχει μείωση στην παραγωγή της αγγειοτασίνης ΙΙ που μέσω του υποδοχέα 1 προάγει την αγγειοσύσπαση και καθοδηγεί δυσμενείς επιδράσεις σε ολόκληρο το φάσμα του καρδιονεφρικού καταρράκτη (Εικόνα). Είναι όμως όλα τα φάρμακα που αναστέλλουν τον άξονα ρενίνηςαγγειοτασίνης το ίδιο; Αναστολείς του μετατρεπτικού ενζύμου Οι α-μεα μέσω της αναστολής του μετατρεπτικού ενζύμου προκαλούν μείωση της παραγωγής αγγειοτασίνης ΙΙ και διάσπασης της βραδυκινίνης. Η βραδυκινίνη προάγει την αγγειοδιαστολή μέσω των αγγειακών υποδοχέων B2 και της παραγωγής μονοξειδίου του αζώτου, ενώ φαίνεται να ενεργοποιεί μηχανισμούς προστασίας των ιστών. Η παραγωγή της αγγειοτασίνης ΙΙ δεν είναι αποκλειστική συνέπεια της δράσης του μετατρεπτικού ενζύμου, καθ ότι υπάρχουν εναλλακτικά μονοπάτια που ευωδώνουν την παραγωγή της, ανεξάρτητα του μετατρεπτικού ενζύμου (π.χ. χυμάσες). Το αποτέλεσμα της θεώρησης αυτής είναι ότι οι α-μεα παρότι δεν καταφέρνουν την πλήρη αναστολή της παραγωγής αγγειοασίνης ΙΙ, συμβάλλουν στη μείωση των επιπέδων της με συνέπεια να μην ενεργοποιούνται οι κύριοι υποδοχείς της, δηλαδή οι υποδοχείς 1 και 2. Εφόσον οι υποδοχείς 1 είναι συνυφασμένοι με δυσμενείς επιδράσεις (αγγειοσύσπαση, πολλαπλασιασμός λείων μυϊκών κυττάρων, αύξηση αλδοστερόνης, ενεργοποίηση του συμπαθητικού νευρικού συστήματος, κατακράτηση νατρίου, φλεγμονή, απόπτωση) και οι υποδοχείς 2 με ευμενείς επιδράσεις (αναστολή πολλαπλασιασμού λείων μυϊκών κυττάρων, κυτταρική διαφοροποίηση, αντιαποπτωτικές και αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες), κατ αντιστοιχία η δράση των α-μεα καταλήγει σε ευμενή (υπο-ενεργοποίηση υποδοχέων 1, αύξηση επιπέδων βραδυκινίνης) και δυσμενή (υπο-ενεργοποίηση υποδοχέων 2) αποτελέσματα. Εκτός από την αποδεδειγμένη αντιυπερτασική τους δράση, οι α-μεα προσφέρουν σχετική οργανοπροστασία, πέραν της μείωσης των επιπέδων της αρτηριακής πίεσης. Η μελέτη HOPE αποδεικνύει ότι οι ασθενείς υψηλού καρδιαγγειακού κινδύνου που έλαβαν α-μεα (ραμιπρίλη) σε υπόβαθρο της βέλτιστης παραδοσιακής αγωγής έχουν ευεργετικές συνέπειες σε σκληρά καρδιαγγειακά καταληκτικά σημεία (έμφραγμα μυοκαρδίου, αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο, καρδιαγγειακή θνησιμότητα, και συνδυασμός των προηγούμενων) σε σχέση με ασθενείς που δεν έλαβαν ραμιπρίλη. Δεδομένο είναι πάντως ότι η σημαντική σχετική ευεργετική επίδραση των α-μεα μεταφράζεται σε μικρότερη απόλυτη προστασία. Οι α-μεα (εναλαπρίλη έναντι placebo) έχουν δείξει σχετική μείωση της θνησιμότητας σε ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια τόσο τελικού σταδίου (μελέτη CONSENSUS) όσο και σε σταδίου ΙΙ-ΙΙΙ κατά NYHA (μελέτη SOLVD). Στην περίπτωση της καρδιακής ανεπάρκειας όπως και στην περίπτωση των ασθενών υψηλού καρδιαγγειακού κινδύνου, η απόλυτη μείωση είναι πολύ μικρότερη από τη σχετική και ο υπολειπόμενος κίνδυνος παραμένει ακόμη υψηλός παρά τη λήψη α-μεα. Το βασικό πρόβλημα με τους α-μεα είναι ότι δεν έχουν τη δυνατότητα να αναστέλλουν πλήρως την παραγωγή αγγειοτασίνης ΙΙ εφόσον υπάρχουν μονοπάτια διαφυγής που συμβάλλουν στην ενεργοποίηση του άξονα ρενίνηςαγγειοτασίνης-αλδοστερόνης (υπολειπόμενη μη αναστολή του άξονα). Επιπρόσθετα, οι α-μεα συνδυάζονται με βήχα έως 35% των περιπτώσεων, ενώ πολύ σπανιότερο όμως κλινικά σημαντικό είναι το αγγειοοίδημα ( %). Οι παρενέργειες των α-μεα είναι γνωστές από τα αρχικά χρόνια χρήσης των φαρμάκων αυτών και συσχετίζονται με ειδικά πληθυσμιακά χαρακτηριστικά. 1 Έτσι λοιπόν ο βήχας είναι πιο συχνός στις γυναίκες σε σχέση με τους άνδρες, σε ηλικίες από έτη, σε ασθενείς από την Άπω Ανατολή και στους καπνιστές ή πρώην καπνιστές σε σχέση με τους μη καπνιστές. Το αγγειοοίδημα είναι πιο συχνό σε Αφροαμερικανούς, στους καπνιστές και σε ασθενείς με ιστορικό αγγειοοιδήματος από προηγούμενη χρήση α-μεα. Τα παραπάνω παθοφυσιολογικά και κλινικά δεδομένα θα πρέπει να λαμβάνονται υπ όψιν όταν αποφασίζεται αγωγή με α-μεα. Αποκλειστές των υποδοχέων της αγγειοτασίνης ΙΙ Οι ΑΥΑ1 μπλοκάρουν το σύστημα ρενίνης-αγγειοτασίνης σε διαφορετικό επίπεδο από τους α-μεα (υποδοχέας 1). Στην περίπτωση αυτή δεν τίθεται θέμα κλινικού προβληματισμού που αφορά στην παράλληλη παραγωγή αγγειοτασίνης ΙΙ από άλλα εναλλακτικά ένζυμα του μετατρεπτικού ή των παραγόμενων επιπέδων της δραστικής ρενίνης πλάσματος. Η δράση αυτή στον υποδοχέα 1, μεταφράζεται στην καταστολή των αρνητικών επιδράσεων διαμεσολαβούμενων από τον υποδοχέα 1, και στην παράλληλη ανεμπόδιστη λειτουργία των ενδεχόμενων ευμενών επιδράσεων των υποδοχέων 2 στο καρδιαγγειακό σύστημα. Η απ ευθείας σύγκριση των α-μεα με τους ΑΥΑ1 καταδεικνύει παρόμοιες και διαφορετικές επιδράσεις πέραν της αντιυπερτασικής. Πράγματι, τόσο οι α-μεα όσο και οι ΑΥΑ1 έχουν αντιαθηροσκληρωτικές δράσεις που διαμεσολαβούνται από την αύξηση της παραγωγής της IL-10 και την μείωση της παραγωγής της ΜΜP-9. Από την άλλη πλευρά οι ΑΥΑ1 σε σχέση με τους α-μεα προσφέρουν μεγαλύτερη αντιαθηροσκληρωτική προστασία σε ασθενείς με υπέρταση και στεφανιαία νόσο, εφόσον έχουν δείξει συγκριτικό πλεονέκτημα στη μείωση της φλεγμονής (IL-6, hscrp) και των συνθηκών που προάγουν και ενεργοποιούν τους μηχανισμούς πήξης (διαμεσολαβούμενη από την θρομβοξάνη Α2 συγκόλληση αιμοπεταλίων). Οι αντιφλεγμονώδεις δράσεις των φαρμά- 6

7 Δύο δεκαετίες με αναστολείς του συστήματος ρενίνης αγγειοτασίνης κων που αναστέλλουν το σύστημα ρενίνης-αγγειοτασίνης και κυρίως των ΑΥΑ1 ενδεχόμενα αποτελούν σημαντικό παράγοντα που δικαιολογεί εν μέρει τις ευμενείς τους επιδράσεις στο καρδιαγγειακό σύστημα. Σε ένα περαιτέρω βήμα τα φάρμακα του άξονα φαίνεται να έχουν ευμενείς επιδράσεις στο μεταβολισμό. Πράγματι, οι α-μεα και οι ΑΥΑ1 βελτιώνουν την αιματική ροή στους σκελετικούς μυς, μειώνουν τη δραστηριότητα του συμπαθητικού νευρικού συστήματος, ευωδώνουν τη βέλτιστη ανταλλαγή ιόντων σε κυτταρικό επίπεδο (καλίου και μαγνησίου), ενεργοποιούν τα μοριακά μονοπάτια της δράσης της ινσουλίνης (tyrosinkinase, IRS-1, PI3K) και τέλος ενισχύουν ευεργετικούς μηχανισμούς στον λιπώδη ιστό. Μια ειδική μεταβολική δράση που διαφοροποιεί τους α-μεα από τους ΑΥΑ1 είναι η θετική επίδραση των τελευταίων στους υποδοχείς PPAR-γ. Η τελευταία αυτή δράση των ΑΥΑ1μελετήθηκε για πρώτη φορά 2 in vitro σε συγκριτική μελέτη αξιολόγησης της ενεργοποίησης των PPAR-γ από την πιογλιταζόνη (κλασσικός ενεργοποιητής της ευαισθησίας στην ινσουλίνη) σε σχέση με διαφορετικούς ΑΥΑ1: τελμισαρτάνη, λοζαρτάνη, και ιρμπεσαρτάνη. Η τελμισαρτάνη συνδυάστηκε με καλύτερα επίπεδα ευαισθησίας στην ινσουλίνη σε σχέση με τους λοιπούς ΑΥΑ1. Οι αντιδιαβητικές επιδράσεις των «φαρμάκων του άξονα» ενδεχόμενα δικαιολογούν την μείωση της επίπτωσης του νεοεμφανιζόμενου διαβήτη. Πράγματι, η τελμισαρτάνη έναντι placebo στις μελέτες TRASCEND και PROFESS επέδειξε μείωση του νεοεμφανιζόμενου διαβήτη κατά 15% και 18% αντίστοιχα, όμως η μείωση αυτή δεν ήταν στατιστικά σημαντική σε αμφότερες τις περιπτώσεις. Αν όμως οι τελευταίες αυτές μελέτες εξετάζονται από κοινού, η μείωση του νεοεμφανιζόμενου διαβήτη με την τελμισαρτάνη γίνονταν στατιστικά σημαντική σε σύγκριση με εικονικό φάρμακο (μείωση κατά 16%). Οι ΑΥΑ1 σε σχέση με τις υπόλοιπες κατηγορίες αντιυπερτασικών φαρμάκων είναι πολύ καλά ανεκτές και επιτυγχάνουν υψηλά ποσοστά συνέχισης θεραπείας στο έτος από την έναρξη λήψης τους. Η καλή ανεκτικότητα των ΑΥΑ1 συνοδεύεται από καρδιαγγειακή προστασία σύμφωνα με τα ευρήματα της μελέτης ONTARGET, η οποία σε υψηλού καρδιαγγειακού κινδύνου ασθενείς απέδειξε ότι 80mg τελμισαρτάνης προσφέρουν παρόμοια καρδιαγγειακή προστασία με 10mg ραμιπρίλης. Συγκρίνοντας την αποβαλλόμενη αλβουμίνη ούρων κατά τη διάρκεια της μελέτης ONTARGET σε σχέση με τις τιμές στην έναρξη της μελέτης, στα σκέλη της τελμισαρτάνης και ραμιπρίλης, φαίνεται ότι η πρώτη επιτυγχάνει μικρότερες αυξήσεις τόσο στα 2 έτη όσο και στο τέλος της μελέτης. 3 Σε ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια (μελέτη ELITE) ή μετεμφραγματίες (μελέτη VALIANT) οι ΑΥΑ1 φαίνεται να έχουν παρόμοια επίδραση σε σκληρά καταληκτικά σημεία με τους α-μεα. Αλισκιρένη Η αλισκιρένη αποτελεί τον μόνο εκπρόσωπο της κατηγορίας των άμεσων αναστολέων της ρενίνης, ο οποίος είναι διαθέσιμος στην κλινική πράξη για τη θεραπεία της υπέρτασης. Ως τελευταίος εκπρόσωπος, υποχρεωτικά θα πρέπει να συγκριθεί με τα προηγούμενα φάρμακα αναστολής του συστήματος ρενίνης-αγγειοτασίνης. Από παθοφυσιολογικής πλευράς η αναστολή του συστήματος στην αρχή του, συνδυάζει μείωση της αγγειοτασίνης Ι, αγγειοτασίνης ΙΙ και δραστικότητας της ρενίνης. Η τελευταία αυξάνει αντιδραστικά στην περίπτωση αναστολής με α-μεα και ΑΥΑ1, ενώ έχει υποτεθεί ότι μειωμένη ρενίνη πλάσματος αποτρέπει την παραγωγή αγγειοτασίνης ΙΙ σε ιστικό επίπεδο. Επίσης, ACE-independent Ang II formation Angiotensin 1-9 ACE 2 Angiotensinogen Renin Angiotensin I ACE ACE ACE 2 Angiotensin 1-7 Angiotensin II Fragments Mas Receptor AT2R AT1R Bradykinin Pro-Renin (P) RER Εικόνα Σύστημα ρενίνης-αγγειοτασίνης στη μελέτη ALOFT, σε ασθενείς υπό βέλτιστη αγωγή καρδιακής ανεπάρκειας, η αλισκιρένη επιτυγχάνει μεγαλύτερες μειώσεις της αποβαλλόμενης αλδοστερόνης ούρων σε σύγκριση με placebo. Η παρατήρηση αυτή ίσως να συσχετίζεται με τη γνώση ότι η θεραπεία με α-μεα ή ΑΥΑ1 συνδυάζεται με το φαινόμενο της απόδρασης της αλδοστερόνης (aldosterone escape), που ενδεχόμενα ελαχιστοποιείται με την αλισκιρένη. Παρά την ενδιαφέρουσα και πολλά υποσχόμενη παθοφυσιολογική θεωρητική πλατφόρμα της αλισκιρένης, η μελέτη ALTITUDE σε ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη και νεφρική δυσλειτουργία τερματίστηκε πρώιμα καθ ότι ο συνδυασμός της αλισκιρένης με άλλο φάρμακο αναστολής του συστήματος συνοδεύεται από σημαντικές παρενέργειες. Έχει εξαντληθεί το σύστημα ρενίνης-αγγειοτασίνης; Όσον αφορά στην αναστολή του συστήματος η απάντηση είναι: ενδεχόμενα ναι. Υπάρχουν όμως νεότερα δεδομένα που επικεντρώνονται σε συμπληρωματικούς μηχανισμούς π.χ. ACE2, αγγειοτασίνη 1-7, Mas και ενεργοποίηση υποδοχέα 2 της αγγειοτασίνης 1. 4,5 Παρότι, οι επιδράσεις ενεργοποίησης αυτών των μοριακών φαινοτύπων δε συνδυάζεται με μειώσεις της αρτηριακής πίεσης, υπάρχουν δεδομένα πλειοτροπικών ευμενών επιδράσεων τους στο καρδιαγγειακό σύστημα. Ενδεχόμενα λοιπόν, στρατηγικές που στοχεύουν στην εκλεκτική ενεργοποίηση παραγόντων του συστήματος μπορεί να συμβάλλει σε μεγαλύτερη οργανοπροστασία. Βιβλιογραφία 1. Morimoto et al. An evaluation of risk factors for adverse drug events associated with angiotensin-converting enzyme inhibitors. J Eval Clin Practice. 2004;10: Schupp M et al. Angiotensin Type 1 Receptor Blockers Induce Peroxisome Proliferator Activated Receptor-γ Activity. Circulation. 2004;109: Mann JFE et al. Renal outcomes with telmisartan, ramipril, or both, in people at high vascular risk (the ONTARGET study): a multicentre, randomised, double-blind, controlled trial. Lancet. 2008;372: Rehman A et al. Angiotensin type 2 receptor agonist compound 21 reduces vascular injury and myocardial fibrosis in stroke-prone spontaneously hypertensive rats. Hypertension. 2012;59: Paulis L et al. Direct Angiotensin II Type 2 Receptor Stimulation in N_-Nitro-L-Arginine-Methyl Ester Induced Hypertension. The Effect on Pulse Wave Velocity and Aortic Remodeling. Hypertension. 2012;59:

8 Επιθεώρηση Καρδιομεταβολικών Παραγόντων Κινδύνου Τεύχος 7 Ιούλιος-Σεπτέμβριος 2012 Καρδιαγγειακή σημειολογία για τον γενικό ιατρό Αθανάσιος Κορδαλής, Γεώργιος Λάζαρος Α Πανεπιστημιακή Καρδιολογική Κλινική, Ιπποκράτειο ΓΝΑ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η φυσική ή αντικειμενική εξέταση αποτελεί θεμελιώδη εξέταση για τη δόμηση διαφορικής διάγνωσης. Σε ότι αφορά στην προσέγγιση του καρδιαγγειακού συστήματος η φυσική εξέταση, ειδικά εφόσον πραγματοποιείται με την καθοδήγηση του ιατρικού ιστορικού του ασθενούς, μπορεί αφενός μεν να αναδείξει την ύπαρξη υποκείμενης καρδιοπάθειας και αφετέρου να προβλέψει την εξέλιξη της νόσου και τη χάραξη της κατάλληλης θεραπευτικής στρατηγικής. Κατά τη φυσική εξέταση εκτιμώνται διάφορες παράμετροι μεταξύ των οποίων η σφαγιτιδική φλεβική πίεση και κυματομορφή, ο αρτηριακός σφυγμός, η καρδιακή ώση και η καρδιακή ακρόαση, η οποία με την αναγνώριση των καρδιακών τόνων και ενδεχόμενων φυσημάτων παρέχει πολύτιμες πληροφορίες. Σήμερα, η αυξανόμενη επίπτωση των καρδιαγγειακών νοσημάτων επιβάλει την ενσωμάτωση της βασικής καρδιαγγειακής εξέτασης στην συστηματική αντικειμενική εξέταση των ασθενών. ABSTRACT Physical examination is an essential element of the process of differential diagnosis. Regarding the management of the cardiovascular patient, physical examination performed within the context of the medical history can help to establish a cardiovascular cause for a given symptom, assess disease severity and progression, and allow the clinician to evaluate the impact of specific therapies over time. It can also identify the presence of early stage disease in patients without symptoms. In the context of cardiovascular examination various parameters should be assessed, namely the jugular venous pressure and waveform, the arterial pulse, the cardiac impulse and the auscultation of the heart which provides valuable information with the evaluation of heart sounds and murmurs. Nowadays, the increasing incidence of cardiovascular diseases imposes the integration of basic cardiovascular examination in the systematic physical examination of patients. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Τα κύρια στοιχεία που απαιτούνται για να δομηθεί μια διαφορική διάγνωση προέρχονται από το ιστορικό, τη φυσική εξέταση και τις παρακλινικές εξετάσεις. Ωστόσο, από τα παραπάνω στοιχεία μόνο εκείνα της φυσικής εξέτασης αποτελούν προϊόν της άμεσης αντίληψης του ιατρού και κατά συνέπεια, η φυσική εξέταση αποκαλείται και αντικειμενική εξέταση. Η φυσική εξέταση εφόσον πραγματοποιείται κατευθυνόμενα από το ιστορικό, όχι μόνο μπορεί να αποδώσει σε καρδιολογικά αίτια τη συμπτωματολογία του ασθενούς αλλά και να εκτιμήσει τη βαρύτητα της νόσου, την εξέλιξη της και την πιθανότητα ανταπόκρισης στη θεραπεία. Επιπρόσθετα, σε ασυμπτωματικούς (ή ολιγοσυμπτωματικούς) ασθενείς, δύναται να συμβάλλει στην έγκαιρη διάγνωση καρδιαγγειακών νόσων [1]. Από τη γενική επισκόπηση του ασθενούς εκτιμάται αδρά η γενική κατάσταση της υγείας του, η βιολογική του ηλικία, τα σωματομετρικά του χαρακτηριστικά, η θρέψη, η λειτουργική ικανότητα και το επίπεδο συνείδησης, ενώ διαφοροποιείται ο οξέος και βαρέως πάσχων από το σταθερό ασθενή. Η εξέταση συνεχίζεται με τη λήψη των ζωτικών σημείων και ολοκληρώνεται με την κατά συστήματα αναζήτηση και καταγραφή των ευρημάτων. Η παρούσα ανασκόπηση απευθύνεται σε μη καρδιολόγους ιατρούς και περιλαμβάνει τα κύρια σημεία της καρδιολογικής εξέτασης καθώς και την αξιολόγηση των επιμέρους ευρημάτων. ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ Σφαγιτιδική φλεβική πίεση και κυματομορφή Η σφαγιτιδική φλεβική πίεση είναι η πιο σημαντική αιμοδυναμική παρατήρηση παρά την κλίνη του ασθενούς για την εκτίμηση της κατάστασης όγκου. Για την εκτίμηση αυτή μπορούν να χρησιμοποιηθούν τόσο η έξω (ΕΣΦ) όσο και η έσω (ΕΣΦ) σφγίτιδα φλέβα, αν και προτιμάται η χρήση της ΕΣΦ αφενός γιατί δεν είναι βαλβιδοφόρος και αφετέρου γιατί βρίσκεται σχεδόν σε ευθεία γραμμή με την άνω κοίλη φλέβα. Κατά την εξέταση ο ασθενής πρέπει να είναι κατακεκλιμένος με την κεφαλή και τον κορμό σε ευθεία γραμμή και γωνία 45ο με το οριζόντιο επίπεδο του κρεβατιού. Η φλεβική πίεση υπολογίζεται με μηδενικό σημείο αναφοράς το δεξιό κόλπο, ωστόσο, επειδή είναι δύσκολο να καθορίσουμε αυτό το σημείο με την κλινική εξέταση, λαμβάνεται ως σημείο αναφοράς η λουδοβίκειος γωνία του στέρνου που στις περισσότερες περιπτώσεις βρίσκεται 5-7 cm πάνω από τον δεξιό κόλπο. Το ύψος της φλεβικής πίεσης ορίζεται από την κατακόρυφη απόσταση του ανώτερου επιπέδου του σφυγμικού κύματος με τη λουδοβίκειο γωνία, αφού προστεθεί και η απόσταση από το δεξιό κόλπο [2]. Η καθιερωμένη αυτή πρακτική έχει αμφισβητηθεί αφενός γιατί απεικονιστικές μελέτες έχουν καταδείξει μεγάλη διακύμανση της ανατομικής απόστασης της λουδοβίκειου γωνίας με τον δεξιό κόλπο και αφετέρου γιατί η συσχέτιση της κλινικά προσδιοριζόμενης πίεσης με τον αιματηρό προσδιορισμό αυτής ήταν πτωχή [3]. Αύξηση της σφαγιτιδικής πίεσης αντανακλά αύξηση της πίεσης στον δεξιό κόλπο και παρατηρείται σε καρδιακή ανεπάρκεια, σε μειωμένη ενδοτικότητα της δεξιάς κοιλίας, σε νοσήματα του περικαρδίου, σε στένωση της τριγλώχινας και σε όγκους του δεξιού κόλπου [4]. Η χρόνια αύξηση της πίεσης του δεξιού κόλπου μεταδίδεται και στην κάτω κοίλη φλέβα προκαλώντας ανώδυνη διάταση του ήπατος. Η συστολική έκπτυξη του ήπατος ψηλαφιτικά είναι σημείο σοβαρής ανεπάρκεια της τριγλώχινας βαλβίδας. H αύξηση της μέσης πίεσης στο δεξιό κόλπο αναδεικνύεται με τη δοκιμασία της ηπατοσφαγιτιδικής παλινδρόμησης που πραγματοποιείται με την εφαρμογή σταθερής πίεσης για περίπου 30 sec στο δεξιό υποχόνδριο και ταυτόχρονη παρατήρηση της στάθμης της ΕΣΦ, η παρατεταμένη αύξηση της οποίας είναι παθολογική. Εξωκαρδιακά αίτια, όπως η απόφραξη της άνω κοίλης φλέβας, οδηγούν επίσης σε διάταση της ΕΣΦ χωρίς σε αυτές τις 8

9 Καρδιαγγειακή σημειολογία για τον γενικό ιατρό περιπτώσεις να υφίστανται αυξημένες πιέσεις στο δεξιό κόλπο. Τέλος, η μορφολογία του σφαγιτιδικού σφυγμικού κύματος αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της ειδικότερης καρδιολογικής εξέτασης. Σε φυσιολογικές συνθήκες το λεπτό και ευένδοτο τοίχωμα του δεξιού κόλπου επιτρέπει τη μετάδοση των διακυμάνσεων της ενδοθωρακικής πίεσης στο εσωτερικό του. Κατά συνέπεια, στην εισπνοή η σφαγιτιδική φλεβική πίεση λόγω της αρνητικής ενδοθωρακικής πίεσης κατέρχεται, ενώ αντίθετα, στην εκπνοή ανέρχεται. Σε κάποιες περιπτώσεις ωστόσο, όπως σε συμπιεστική περικαρδίτιδα, το περικάρδιο καθίσταται ανένδοτο και εμποδίζει τη μετάδοση της ενδοθωρακικής πίεσης στον δεξιό κόλπο. Κατά συνέπεια, η φλεβική πίεση παραδόξως να αυξάνει στην εισπνοή και να μειώνεται στην εκπνοή (σημείο Kussmaul). Αρτηριακός Σφυγμός Αρτηριακός σφυγμός είναι το κύμα διατάσεως που μεταδίδεται στις περιφερικές αρτηρίες από την εξώθηση του αίματος στην αορτή, μετά από κάθε συστολή της αριστερής κοιλίας. Η εκτίμηση του αρτηριακού σφυγμού αποτελεί επίσης αναπόσπαστο μέρος της καρδιολογικής εξέτασης, γιατί πέρα από το ότι παρέχει μια άμεση εκτίμηση των ζωτικών σημείων του ασθενούς οδηγεί και στη διάγνωση τόσο χρονίων νόσων (π.χ. περιφερική αρτηριακή νόσος) όσο και οξέων συμβαμάτων (π.χ. διαχωρισμός αορτής). Σε κάθε καρδιολογικό ασθενή θα πρέπει να ψηλαφάται ο αρτηριακός σφυγμός αμφοτερόπλευρα και ταυτόχρονα σε όλες τις αρτηρίες βραχιόνιες, κερκιδικές, μηριαίες, ιγνυακές, οπίσθιες κνημιαίες και ραχιαίες αρτηρίες του ποδός και θα πρέπει να εκτιμάται η συχνότητα, το μέγεθος και η μορφολογία του. Το φυσιολογικό σφυγμικό κύμα αποτελείται από ένα ταχέως ανερχόμενο σκέλος που καταλήγει σε μια θολωτή κορυφή και ακολουθεί ένα κατιόν σκέλος, λιγότερο απότομο, που διακόπτεται από μια εντομή, που οφείλεται στη σύγκλιση της αορτικής βαλβίδας. Στην ενότητα που ακολουθεί περιγράφονται οι κυριότεροι τύποι παθολογικού σφυγμού [5] : i) βραδύς σφυγμός: Χαρακτηρίζεται από βραδύ ανιόν σκέλος με χαμηλή και παρατεταμένη κορυφή και παρατηρείται κυρίως σε ασθενείς με απόφραξη του χώρου εξόδου της αριστερής κοιλίας, οποιασδήποτε αιτιολογίας, ii) μικρός σφυγμός: έχει μικρό εύρος και παρατηρείται σε καταστάσεις που συνοδεύονται από χαμηλό όγκο παλμού. Στη σοβαρού βαθμού στένωση αορτικής βαλβίδας μπορεί να συναντάται συνδυασμένα μικρός και βραδύς σφυγμός, iii) μεγάλος σφυγμός: συναντάται σε κάθε νόσημα που συνοδεύεται από μεγάλο όγκο παλμού. Ο μεγάλος και ταχύς σφυγμός ονομάζεται αλλόμενος (σφυγμός του Corrigan) και χαρακτηρίζει την ανεπάρκεια της αορτικής βαλβίδας [4], iv) δικόρυφος σφυγμός: καταγράφονται δύο κορυφές κατά τη φάση της συστολής. Παρατηρείται συχνότερα σε αμιγή ανεπάρκεια ή διπλή πάθηση της αορτικής βαλβίδας ενώ σπανιότερα μπορεί να συνατηθεί και σε ασθενείς με υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια, v) δίκροτος σφυγμός: σε αντίθεση με τον δικόρυφο η δεύτερη κορυφή εμφανίζεται στην διαστολή, αμέσως μετά τον δεύτερο τόνο και παρατηρείται σε καρδιακό επιπωματισμό, βαριά καρδιακή ανεπάρκεια ή σε ολιγαιμικό shock, vi) εναλλασσόμενος σφυγμός: είναι ρυθμικός και χαρακτηρίζεται από εναλλαγή ενός μεγάλου και ενός μικρού σφυγμικού κύματος και είναι σημείο σοβαρής αριστερής καρδιακής ανεπάρκειας. Ο τελευταίος δεν θα πρέπει να συγχέεται με τον δίδυμο σφυγμό (vii), ο οποίος έχει αναπληρωματική παύλα που ακολουθεί την έκτακτη συστολή. Τέλος, viii) ο παράδοξος σφυγμός είναι επίταση του φυσιολογικού φαινομένου πτώσης της πίεσης (>10mmHg) κατά την εισπνοή. Ο παράδοξος σφυγμός είναι χαρακτηριστικό εύρημα στον καρδιακό επιπωματισμό, ενώ λιγότερο συχνά απαντάται σε άλλες καταστάσεις, όπως η συμπιεστική περικαρδίτιδα, οπότε συνοδεύεται και από το σημείο Kussmaul. Καρδιακή ώση Η ψηλάφηση της καρδιακής ώσης γίνεται με τις άκρες των δακτύλων και τον ασθενή τόσο κατακεκλιμένο όσο και σε ελαφρά αριστερή πλάγια θέση. Φυσιολογικά, ψηλαφάται μόνο η ώση της αριστερής κοιλίας, η οποία εντοπίζεται στο 4ο 5ο μεσοπλεύριο διάστημα επί της μεσοκλειδικής γραμμής ταυτόχρονα ή ακριβώς μετά το άνοιγμα της αορτικής βαλβίδας και έχει έκταση περίπου 2 x 2 cm. Παρατεταμένη και διαμέτρου μεγαλύτερης από 3 cm καρδιακή ώση υποδηλώνει υπερτροφία της αριστερής κοιλίας. Στο ανεύρυσμα της αριστερής κοιλίας, η καρδιακή ώση μπορεί να είναι παρατεταμένη και να ψηλαφάται λίγο πιο πάνω από τη συνήθη θέση, στο 3ο 4ο μεσοπλεύριο διάστημα, οπότε και χαρακτηρίζεται έκτοπη. Μετατόπιση της καρδιακής ώσης προς τα αριστερά στο 6ο 7ο μεσοπλεύριο διάστημα και εκτός της μεσοκλειδικής γραμμής οφείλεται σε διάταση της αριστερής κοιλίας. Σε ανωμαλίες του θωρακικού τοιχώματος, σε πνευμοθώρακα ή σε πλευριτική συλλογή, η καρδιακή ώση μετατοπίζεται χωρίς να υπάρχει υποκείμενη διάταση ή υπερτροφία της αριστερής κοιλίας. Η ώση με αυξημένα όρια, μεγάλη ένταση, διάρκεια και ταχεία άνοδο ονομάζεται υπερκινητική και παρατηρείται σε ασθενείς με υπερφόρτιση όγκου, ενώ η ώση με τα αντίθετα χαρακτηριστικά ονομάζεται υποκινητική και παρατηρείται σε ασθενείς με μειωμένο όγκο παλμού. Ακρόαση Η ακρόαση της καρδιάς αποτελεί την κορωνίδα της καρδιολογικής εξέτασης. Η εξέταση γίνεται με το στηθοσκόπιο, το οποίο διαθέτει δύο κεφαλές, κώδωνα για ήχους χαμηλής συχνότητας και διάφραγμα για ήχους υψηλής συχνότητας. Η ταυτόχρονη ψηλάφηση του αρτηριακού σφυγμού διευκολύνει στην αναγνώριση του πρώτου και δεύτερου καρδιακού τόνου. i) Καρδιακοί τόνοι Ο πρώτος τόνος αποτελείται από δύο στοιχεία, τα οποία οφείλονται στις δονήσεις που παράγονται κατά τη σύγκλειση της μιτροειδούς και της τριγλώχινας, αντίστοιχα. Σε αποκλεισμό του δεξιού σκέλους παρατηρείται ευρύς διχασμός του πρώτου τόνου, λόγω καθυστερημένης σύγκλεισης της τριγλώχινας. Σε αποκλεισμό του αριστερού σκέλους ο πρώτος τόνος ακούγεται μονήρης, λόγω καθυστερημένης σύγκλεισης της μιτροειδούς. Η ένταση του πρώτου τόνου εξαρτάται κυρίως από τη θέση των γλωχίνων της μιτροειδούς, και ιδίως της πρόσθιας γλωχίνας, κατά την έναρξη της κοιλιακής συστολής. Όσο πιο απομακρυσμένες είναι οι γλωχίνες της μιτροειδούς κατά την έναρξη της κοιλιακής συστολής (όπως συμβαίνει στους ασθενείς με ταχυκαρδία, βραχύ PR διάστημα ή στένωση της μιτροειδούς και κινητή πρόσθια γλωχίνα), τόσο πιο δυνατός είναι ο πρώτος τόνος. Ο πρώτος τόνος εξασθενεί όταν χαθεί η κινητικότητα των γλωχίνων ή όταν μεσολαβούν ιστοί, αέρας ή υγρό ανάμεσα στις γλωχίνες 9

10 Επιθεώρηση Καρδιομεταβολικών Παραγόντων Κινδύνου Τεύχος 7 Ιούλιος-Σεπτέμβριος 2012 και το στηθοσκόπιο, όπως στην παχυσαρκία, στο πνευμονικό εμφύσημα και στη συλλογή περικαρδιακού υγρού. Η αυξομείωση της εντάσεως του πρώτου τόνου οφείλεται στην διαφορετική ταχύτητα συγκλείσεως των κολποκοιλιακών βαλβίδων και παρατηρείται σε πλήρη κολποκοιλιακό αποκλεισμό ή σε κολπική μαρμαρυγή. Ο δεύτερος τόνος αποτελείται επίσης από δύο στοιχεία, εκ των οποίων το πρώτο οφείλεται στη σύγκλειση των μηνοειδών πτυχών της αορτικής (Α 2 ) και το δεύτερο στη σύγκλειση των μηνοειδών πτυχών της πνευμονικής βαλβίδας (Π 2 ). Το Α 2 στοιχείο είναι υψηλότερης έντασης σε σχέση με το Π 2, αντανακλώντας τις διαφορές στην συστηματική και πνευμονική αρτηριακή πίεση. Κατά την εισπνοή, λόγω αυξημένης φλεβικής επιστροφής στη δεξιά κοιλία και παρατεταμένης περιόδου εξωθήσεως, καθυστερεί η σύγκλιση της πνευμονικής βαλβίδας οδηγώντας σε διχασμό του 2ου τόνου. Σε ηλικιωμένα άτομα με σοβαρού βαθμού στένωση της αορτικής βαλβίδας ο δεύτερος τόνος μπορεί να εξαλειφθεί, λόγω εξάλειψης του Α 2, σε συνδυασμό με τη μη ακρόαση του Π 2 λόγω αυξημένης προσθοπίσθιας διαμέτρου του θωρακικού τοιχώματος. Πέρα από τον φυσιολογικό διχασμό του δευτέρου τόνου που περιγράφτηκε παραπάνω υπάρχουν διάφορες παθολογικές καταστάσεις που μπορούν να οδηγήσουν στο διχασμό του. Ευρύς, κινητός διχασμός με ακρόαση των δύο στοιχείων του δευτέρου τόνου τόσο στην εισπνοή, όσο και στην εκπνοή, αλλά με διαφορετική απόσταση μεταξύ τους (μεγαλύτερη στην εισπνοή και μικρότερη στην εκπνοή) συναντάται σε ασθενείς με αποκλεισμό του δεξιού σκέλους, στένωση της πνευμονικής βαλβίδας, ανεπάρκεια της μιτροειδούς ή μεσοκοιλιακή επικοινωνία. Αντίθετα, σταθερός και ανεξάρτητος των αναπνευστικών κινήσεων διχασμός είναι χαρακτηριστικό σημείο της μεσοκολπικής επικοινωνίας που οφείλεται σε μεγάλη αύξηση του όγκου παλμού της δεξιάς κοιλίας, ο οποίος παραμένει αμετάβλητος και στις δύο φάσεις της αναπνοής. Ανάστροφος ή παράδοξος διχασμός αναφέρεται στην αντίστροφη σειρά σύγκλεισης της μηνοειδών πτυχών των βαλβίδων, όπου ο Π 2 προηγείται του Α 2. Παρατηρείται σε αποκλεισμό του αριστερού σκέλους ή σε βηματοδότηση της δεξιάς κοιλίας. Στη διαστολή, αρχικά άμεσα μετά την διάνοιξη των κολποκοιλιακών βαλβίδων και στη συνέχεια κατά την κολπική συστολή, η ροή από τους κόλπους στις κοιλίες γίνεται με ορμή οπότε το αίμα κρούοντας τα τοιχώματα των κοιλιών παράγει ασθενείς δονήσεις. Αν η ένταση των δονήσεων αυτών υπερβαίνει την ουδό της ακοής γίνονται αντιληπτές αντίστοιχα ως τρίτος και τέταρτος τόνος που κατά τεκμήριο αποτελούν παθολογικά ακροαστικά ευρήματα. Ο τρίτος τόνος είναι βύθιος, χαμηλής συχνότητας και ακούγεται καλύτερα με τον κώδωνα και τον ασθενή στην οριζόντια ή στην αριστερή πλάγια θέση. Όταν προέρχεται από την αριστερή κοιλία, ακούγεται σε μικρή έκταση του προκαρδίου γύρω από την κορυφή, ενώ αν προέρχεται από την δεξιά κοιλία, παρατηρείται σε περιοχή χαμηλά αριστερά παραστερνικά ή υποξιφοειδικά. Ο τρίτος τόνος ακούγεται όταν κατά την διάνοιξη των κολποκοιλιακών βαλβίδων η πίεση στον κόλπο είναι πολύ υψηλή, όπως συμβαίνει σε ανεπάρκεια μιτροειδούς ή καρδιακή ανεπάρκεια, ενώ μπορεί να εμφανιστεί και σε νοσήματα με υπερκινητική κυκλοφορία, όπως ο υπερθυρεοειδισμός, η αναιμία και τα εμπύρετα. Ο τέταρτος τόνος είναι επίσης ήχος χαμηλής συχνότητας, που ακούγεται με τον κώδωνα του στηθοσκοπίου λίγο πριν τον πρώτο καρδιακό τόνο, στις ίδιες θέσεις ακροάσεως του τρίτου τόνου. Χαρακτηρίζει νοσήματα που συνοδεύονται από μειωμένη ενδοτικότητα και αυξημένη τελοδιαστολική πίεση της δεξιάς ή της αριστερής κοιλίας, όπως η στένωση της αορτικής ή της πνευμονικής βαλβίδας, η υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια, η αρτηριακή ή πνευμονική υπέρταση, η ιαχαιμία, η δεξιά ή αριστερή καρδιακή ανεπάρκεια κ.α.. Σε καρδιακή ανεπάρκεια που συνοδεύεται από ταχυκαρδία, λόγω βράχυνσης της διαστολικής φάσης μπορεί να συμπίπτουν ο τρίτος με τον τέταρτο τόνο και να προκύπτει ένας αθροιστικός τόνος [4]. Αυτός ο τριπλός ρυθμός χαρακτηρίζει την καρδιακή ανεπάρκεια και αποκαλείται καλπαστικός ρυθμός [6]. Στους καρδιακούς ήχους πέρα από τους τέσσερεις καρδιακούς τόνους περιλαμβάνονται και οι παρακάτω παθολογικοί καρδιακοί τόνοι: i) συστολικός ήχος εξωθήσεως (κλικ-πλατάγισμα) που εμφανίζεται αμέσως μετά τον πρώτο τόνο κατά την έναρξη της εξωθήσεως από τις κοιλίες και είναι οξείς, υψηλής συχνότητας και βραχείας διάρκειας. Παράγονται από δονήσεις στενωμένης αλλά ευκίνητης αορτικής ή πνευμονικής βαλβίδας κατά τη στιγμή της μέγιστης διάνοιξης, ii) μέσο-τελοσυστολικός ήχος (κλικ) που παρατηρείται σε πρόπτωση της μιτροειδούς βαλβίδας και οφείλεται σε δονήσεις που παράγονται από την πρόπτωση της βαλβίδας στον αριστερό κόλπο. Στη φάση της διαστολής μπορούν επιπρόσθετα να ακροώνται: iii) η κλαγγή διανοίξεως που ακολουθεί τον δεύτερο τόνο και χαρακτηρίζει τη ρευματική στένωση της μιτροειδούς (ή τριγλώχινας). Παράγεται από τις δονήσεις των γλωχίνων της μιτροειδούς στο σημείο μέγιστης διάνοιξης κατά την απότομη επιβράδυνση της ταχείας κίνησής τους, ενώ εξαλείφεται σε ασβέστωση των γλωχίνων με επακόλουθο περιορισμό της κινητικότητά τους. Βραχύ διάστημα μεταξύ Α 2 και κλαγγής διανοίξεως αντανακλά σοβαρή στένωση μιτροειδούς με αυξημένη πίεση του αριστερού κόλπου [7], και iv) ο περικαρδιακός τόνος (ή γδούπος) που χαρακτηρίζει τη χρόνια συμπιεστική περικαρδίτιδα και ακούγεται μετά τον δεύτερο τόνο στην πρωτοδιαστολή, πριν τελειώσει η φάση ταχείας πλήρωσης των κοιλιών λόγω μειωμένης ενδοτικότητας τους. Τέλος, v) η περικαρδιακή τριβή που ακροάται σε οξεία περικαρδίτιδα παράγεται από την τριβή των δύο πετάλων του περικαρδίου που φλεγμαίνουν. Μπορεί να είναι διαλείπουσα και να περιλαμβάνει 3 φάσεις (συστολική, διαστολική και προσυστολική ταυτόχρονη με τη συστολή των κοιλιών. Εντοπίζεται σε περιορισμένη έκταση στο προκάρδιο, κυρίως αριστερά παραστερνικά. Ενισχύεται από την πρόσθια κάμψη του σώματος και την αύξηση της πίεσης του διαφράγματος του στηθοσκοπίου. ii. Φυσήματα Η στροβιλώδης ροή του αίματος παράγει θόρυβο που είναι ακουστός σαν φύσημα. Ανάλογα με την φάση του καρδιακού κύκλου, τα φυσήματα ταξινομούνται ως συστολικά (πρωτοσυστολικά, μεσοσυστολικά, τελοσυστολικά και ολοσυστολικά), διαστολικά (πρωτοδιαστολικά, μεσοδιαστολικά και τελοδιαστολικά ή προσυστολικά) και συνεχή. [8]. Α) Συστολικά φυσήματα Τα πρωτοσυστολικά φυσήματα ξεκινούν με τον πρώτο τόνο και μειώνονται προοδευτικώς (decrescendo) μέχρι το μέσο της συστολής. Εμφανίζονται συνηθέστερα σε οξεία ανεπάρκεια μιτροειδούς ή τριγλώχινας λόγω παλιν- 10

11 Καρδιαγγειακή σημειολογία για τον γενικό ιατρό δρόμησης του αίματος σε μικρό κόλπο με περιορισμένη διατασιμότητα. Τα μεσοσυστολικά φυσήματα ξεκινούν μετά τον πρώτο τόνο, σταματούν πριν τον δεύτερο τόνο και προσλαμβάνουν σχήμα ρόμβου, διότι η μέγιστη έντασή τους βρίσκεται στη μέση της συστολής. Τα πιο χαρακτηριστικά μεσοσυστολικά φυσήματα εξωθήσεως είναι εκείνα της στένωσης της αορτικής και πνευμονικής βαλβίδας. Η στένωση της αορτικής βαλβίδας παράγει ένα φύσημα τραχύ, με μέγιστη ένταση στο 2ο μεσοπλεύριο διάστημα δεξιά, επέκταση στον τράχηλο και ενίσχυση με τον ασθενή σε καθιστή θέση και εκπνοή, με κλίση του κορμού προς τα εμπρός [9]. Η μεγάλη διάρκεια και η καθυστερημένη εμφάνιση της μέγιστης έντασης του φυσήματος είναι σημεία βαριάς στένωσης. Στη στένωση της πνευμονικής βαλβίδας το φύσημα εντοπίζεται στο 2ο μεσοπλεύριο διάστημα αριστερά παραστερνικά και ενισχύεται με την εισπνοή. Το τελοσυστολικό φύσημα ξεκινάει στο μέσο ή προς το τέλος της συστολής και εκτείνεται μέχρι τον δεύτερο τόνο. Χαρακτηρίζει την πρόπτωση της μιτροειδούς, παρουσιάζει μέγιστη ένταση στην κορυφή, ενώ η επέκταση του ποικίλει ανόλογα με την προπίπτουσα γλωχίνα. Αυξάνεται σε ένταση, αλλά μειώνεται σε διάρκεια, όταν αυξάνει ο όγκος παλμού της αριστερής κοιλίας, όπως παρατηρείται με την αλλαγή από την όρθια θέση στο βαθύ κάθισμα ή την παρατεταμένη χειρόσφιξη (handgrip). Σημειώνεται ότι η πρόπτωση των γλωχίνων μπορεί να μη συνοδεύεται ούτε από βαλβιδική ανεπάρκεια ούτε από φύσημα. Τα ολοσυστολικά φυσήματα ξεκινούν με τον πρώτο τόνο και καταλαμβάνουν ολόκληρη τη συστολή, μέχρι τον δεύτερο τόνο. Παρατηρούνται στην ανεπάρκεια της μιτροειδούς, της τριγλώχινας και τη μεσοκοιλιακή επικοινωνία. Στην ανεπάρκεια της μιτροειδούς βαλβίδας, το φύσημα είναι καλύτερα ακουστό στην περιοχή της κορυφαίας ώσης, επεκτείνεται προς την αριστερή μασχάλη και ενισχύεται στη φάση της εκπνοής. Το φύσημα της ανεπάρκειας της τριγλώχινας έχει μέγιστη ένταση στη επιγαστρική γωνία ή αριστερά παραστερνικά και ενισχύεται με την εισπνοή. Β) Διαστολικά φυσήματα Σε ότι αφορά στα διαστολικά φυσήματα, στην ανεπάρκεια αορτικής ακροάται το τυπικό πρωτοδιαστολικό φύσημα. Αρχίζει αμέσως μετά τον A 2, είναι προοδευτικά μειούμενης έντασης (decrescendo), και ακροάται καλύτερα αριστερά παραστερνικά, στο δεύτερο με τέταρτο μεσοπλεύριο διάστημα (σημείο Erb) με το διάφραγμα του στηθοσκοπίου. Ενισχύεται κατά την εκπνοή και με τον ασθενή σε πρόσθια κάμψη. Τα μεσοδιαστολικά φυσήματα παράγονται από τη διέλευση αίματος μέσω της μιτροειδούς ή της τριγλώχινας κατά τη φάση της ταχείας πλήρωσης των κοιλιών. Χαρακτηριστικό παράδειγμα μεσοδιαστολικού φυσήματος είναι εκείνο της ρευματικής στένωσης της μιτροειδούς (διαστολικό κύλισμα) που ακολουθεί την κλαγγή διανοίξεως, και παρουσιάζει προσυστολική επίταση (σε φλεβοκομβικό ρυθμό). Είναι καλύτερα ακουστό με τον κώδωνα του στηθοσκοπίου στην κορυφή της καρδιάς και τον ασθενή σε αριστερή πλάγια θέση, ενώ επιτείνεται στην εκνποή και με την παροδική αύξηση της συχνότητας. Όσο πιο σοβαρή είναι η στένωση της μιτροειδούς τόσο πιο πολύ αργεί να κατέλθει η πίεση του κόλπου στη διαστολή και τόσο μεγαλύτερο μέρος της διαστολής καταλαμβάνει το φύσημα [4]. Σε στένωση της τριγλώχινας αν και το φύσημα μοιάζει με αυτό της μιτροειδούς η επισκόπηση των σφαγίτιδων μπορεί να οδηγήσει στην κλινική διάγνωση. Τα τελοδιαστολικά ή προσυστολικά φυσήματα παρατηρούνται αμέσως πριν τον πρώτο τόνο και συμπίπτουν συνήθως με την κολπική συστολή. Χαρακτηριστική είναι η προσυστολική επίταση του φυσήματος της στένωσης της μιτροειδούς που προαναφέρθηκε. Ένας ιδιαίτερος τύπος προστολικού φυσήματος είναι το φύσημα Austin Flint [10], το οποίο ακούγεται σε ασθενείς με ανεπάρκεια της αορτικής βαλβίδας, όπου η μεγάλη ποσότητα παλινδρομούντος όγκου αίματος οδηγεί σε σύγκλειση των γλωχίνων της μιτροειδούς πριν την κολπική συστολή. Γ) Συνεχή φυσήματα Τα συνεχή φυσήματα παράγονται από τη συνεχή ροή του αίματος μεταξύ χώρων με σημαντική διαφορά πίεσης καθ όλη τη διάρκεια του καρδιακού κύκλου. Είναι τραχέα και έντονα φυσήματα, τα οποία συχνά συνοδεύονται από ροίζο και οφείλονται κυρίως σε αορτοπνευμονική επικοινωνία (ανοικτός αρτηριακός πόρος) ή αρτηριοφλεβική επικοινωνία (στεφανιαίας αρτηρίας με στεφανιαία φλέβα). Συμπέρασμα Η αντικειμενική εξέταση αποτελεί προσέγγιση θεμελιώδους σημασίας για τη δόμηση διαφορικής διάγνωσης. Η αυξανόμενη επίπτωση των καρδιαγγειακών νοσημάτων επιβάλουν την ενσωμάτωση της βασικής καρδιαγγειακής εξέτασης στην συστηματική αντικειμενική εξέταση του ασθενούς. Σημειώνεται ότι η ευαισθησία και η ειδικότητα της φυσικής εξέτασης αυξάνονται όταν κατευθύνεται από το ιστορικό και δεν αποτελεί μέρος μιας τυπικής προσέγγισης. Βιβλιογραφία 1. Roldan CA, Shively BK, Crawford MH. Value of the cardiovascular physical examination for detecting valvular heart disease in asymptomatic subjects. Am J Cardiol 1996;77: Bickley LS B. Bate s guide to physical examination and history taking. 10th edition, Philadelphia, Lippincott Williams and Wilkins Seth R, Magner P, Matzinger F, van Walraven C, How far is the sternal angle from the mid-right atrium? J Gen Intern Med 2002;17: Στεφανάδης Χ. Κλινική εξέταση. Στο: Παθήσεις της καρδιάς, 2η έκδοση, Αθήνα:, Εκδόσεις Πασχαλίδη Vlachopoulos C, O Rourke Μ. Genesis of the normal and abnormal arterial pulse. Curr Probl Cardiol 2000;25: Badgett R, Lucey C, Mulrow C. Can the clinical examination diagnose left-sided heart failure in adults? JAMA1997:277: Delman AJ, Gordon GM, Stein E, Escher DJ. The second soundmitral opening snap (A2-OS) interval during exercise in the evaluation of mitral stenosis. Circulation 1966;33: Lembo NJ, Dell Italia LJ, Crawford MH, O Rourke RA. Bedside diagnosis of systolic murmurs. N Engl J Med 1988;318: Kuperstein R, Feinberg MS, Eldar M, Schwammenthal E. Physical determinants of systolic murmur intensity in aortic stenosis. Am J Cardiol 2005;95: Ma I, Tierney LM. Name that murmur--eponyms for the astute auscultician. N Engl J Med 2010;363:

12 Επιθεώρηση Καρδιομεταβολικών Παραγόντων Κινδύνου Τεύχος 7 Ιούλιος-Σεπτέμβριος 2012 Αίσθημα παλμών: Κλινική θεώρηση Δημήτριος Τσιαχρής Καρδιολόγος, Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Αθηνών, Α Πανεπιστημιακή Καρδιολογική Κλινική Περίληψη Το αίσθημα παλμών αποτελεί ένα από τα πιο συχνά συμπτώματα που κινητοποιούν τους ασθενείς να αναζητήσουν την κλινική συμβουλή από γενικούς ιατρούς, παθολόγους, καρδιολόγους ή ακόμα και να ανατρέξουν στα τμήματα επειγόντων περιστατικών. Πιο χρήσιμη ταξινόμηση στην κλινική πράξη είναι αυτή που διαχωρίζει το αίσθημα παλμών σε αυτό με τη μορφή εκτακτοσυστολίας, με την παρουσία έκτακτων μόνο συστολών (κοιλιακών ή υπερκοιλιακών), σε αυτό με τη μορφή ταχυκαρδίας και σε αυτό το οποίο συνοδεύεται από ψυχοσωματικές διαταραχές. Η διαγνωστική προσπέλαση στους ασθενείς με αίσθημα παλμών στοχεύει: (i) στο διαχωρισμό της αιτιολογίας του αισθήματος παλμών (ii) στην ηλεκτροκαρδιογραφική καταγραφή κατά τη διάρκεια των συμπτωμάτων και (iii) στην εκτίμηση της υποκείμενης καρδιακής νόσου. Η αρχική κλινική μόνο εκτίμηση του ασθενούς μας οδηγεί σε οριστική ή πιθανή διάγνωση στις μισές από τις εξεταζόμενες περιπτώσεις και αποκλείει σε αρκετά σημαντικό βαθμό την ύπαρξη αιτίων τα οποία συχνά έχουν πολύ δυσμενή πρόγνωση. Αντίθετα, όταν τα κλινικά χαρακτηριστικά του ασθενούς υποδεικνύουν δομική καρδιακή νόσο ή όταν υποπτευόμαστε την ύπαρξη επεισοδίων κολπικής μαρμαρυγής σε ασθενείς υψηλού κινδύνου για θρομβοεμβολικά επεισόδια, τότε οι ασθενείς θα πρέπει να απευθύνονται σε ειδικά κέντρα αντιμετώπισης αρρυθμιών με σκοπό τη διερεύνηση σε δεύτερο επίπεδο και την αντίστοιχη αντιμετώπιση. Abstract Palpitations are among the most common symptoms that prompt patients to consult general practitioners, cardiologists, or emergency healthcare services. The most common descriptions, and those most useful in clinical practice in differential diagnoses among the various causes of palpitations, enable palpitations to be classified according to the rate, rhythm, and intensity of heartbeat: extrasystolic palpitations, tachycardiac palpitations and anxiety-related palpitations. In patients with palpitations the diagnostic strategy should aim at: (i) distinguishing the mechanism of the palpitations; (ii) obtaining an electrocardiographic recording during symptoms; and (iii) evaluating the underlying heart disease. All patients suffering from palpitations should therefore undergo an initial clinical evaluation comprising history, physical examination, and a standard 12-lead ECG. The initial clinical evaluation leads to a definitive or probable diagnosis of the cause of the palpitations in about half of patients and excludes with reasonable certainty the presence of causes that have an unfavourable prognosis. Moreover, a thorough initial clinical evaluation will indicate which specific investigations, if any, are necessary. By contrast, in instances of subjects with palpitations of unknown origin presenting with clinical features suggestive of an arrhythmic cause, or when palpitations are suspected to be related to atrial fibrillation in individuals with risk factors for thromboembolism, patients should be referred to an arrhythmia centre, and second-level investigations should be considered; these include ambulatory ECG monitoring and electrophysiological study. Το αίσθημα παλμών αποτελεί ένα από τα πιο συχνά συμπτώματα που κινητοποιούν τους ασθενείς να αναζητήσουν την κλινική συμβουλή από γενικούς ιατρούς, παθολόγους, καρδιολόγους ή ακόμα και να ανατρέξουν στα τμήματα επειγόντων περιστατικών. 1 Σε πολλές περιπτώσεις δεν είναι δυνατό να επιτευχθεί μια οριστική ή τουλάχιστον μια πιθανή διάγνωση που να αιτιολογεί την παρουσία του αισθήματος παλμών, ως εκ τούτου δεν επακολουθεί και καμία ειδική αντιμετώπιση. 2 Κατά τη διάρκεια της κλινικής εξέτασης ο ασθενής είναι συχνά ασυμπτωματικός, εξαναγκάζοντας τον ιατρό στην διαγνωστική εκτίμηση πολλαπλών παθολογικών και μη αιτίων τα οποία μπορεί να ευθύνονται για τη συμπτωματολογία του αισθήματος παλμών. Στη διεθνή βιβλιογραφία επι του παρόντος δεν υπάρχουν κατευθυντήριες οδηγίες για την πλέον κατάλληλη διαγνωστική προσέγγιση του αισθήματος παλμών και ειδικότερα της ύπαρξης κοιλιακής ή υπερκοιλιακής εκτακτοσυστολίας, πλην ενός πρόσφατου κειμένου συστάσεων που συντάχθηκε από την European Heart Rhythm Association. 3 Ορισμός Ο ακριβής ορισμός του αισθήματος παλμών αναφέρεται στην αίσθηση του καρδιακού παλμού από τους ασθενείς, γεγονός το οποίο περιγράφεται ως δυσάρεστη αίσθηση ή ως κίνηση/μετατόπιση του θωρακικού τοιχώματος. Σπάνια η δυσάρεστη αυτή αίσθηση πέρα από τη μορφή της δυσφορίας μπορείν να αναφερθεί και ως θωρακικό άλγος. Απο παθοφυσιολογικής άποψης, οι υποκείμενοι μηχανισμοί του αισθήματος παλμών είναι ετερογενείς. Συχνά ευθύνονται καρδιακές συστολές οι οποίες εμφανίζουν πολύ μεγάλη συχνότητα, είναι άρρυθμες ή μπορεί να είναι και ιδιαίτερα αργές. Υπάρχει επίσης η πιθανότητα της ύπαρξης πολύ έντονων καρδιακών συστολών που να συνοδεύονται από αίσθημα κίνησης της καρδιάς μέσα στο θωρακικό τοίχωμα, όπως συμβαίνει σε περιπτώσεις δομικής καρδιοπάθειας που χαρακτηρίζονται από αυξημένο όγκο παλμού. Φυσικά δεν πρέπει να ξεχνάμε και την πιθανότητα της ανωμαλίας στην υποκειμενική αίσθηση του καρδιακού παλμού, όπου ένας κατά βάση φυσιολο- 12

13 Αίσθημα παλμών: Κλινική θεώρηση γικός καρδιακός ρυθμός μπορεί «λανθασμένα» να εκληφθεί ως ανώμαλος καρδιακός ρυθμός ο οποίος δεν είναι μάλιστα ανεκτός από τους ασθενείς, όπως συμβαίνει στις περιπτώσεις ψυχοσωματικών διαταραχών. Αιτιολογία-Πρόγνωση Απο αιτιολογικής άποψης, τα αίτια του αισθήματος παλμών ταξινομούνται σε 5 κατηγορίες: καρδιακές αρρυθμίες, δομικές καρδιοπάθειες, ψυχοσωματικές διαταραχές, συστηματικά νοσήματα και επιδράσεις φαρμάκων και ουσιών. 3 Θεωρείται δεδομένο ότι η ηλεκτροκαρδιογραφική αναγνώριση διαταραχής του ρυθμού σε ασθενή ο οποίος αναφέρει ταυτόχρονα αίσθημα πάλμων αποτελεί την πλέον ισχυρή απόδειξη της ύπαρξης καρδιακών αρρυθμιών ως αιτία του αισθήματος παλμών. Αντίστοιχα, μη αρρυθμικά αίτια προκύπτουν ως ιδιαίτερα πιθανές διαγνώσεις στις περιπτώσεις εκείνες όπου η ταύτιση αισθήματος παλμών και ηλεκτροκαρδιογραφικής καταγραφής αποκλείει την παρουσία διαταραχών του καρδιακού ρυθμού. Όσον αφορά την επιδημιολογία του αισθήματος παλμών, έχει αναφερθεί ότι στο επίπεδο της πρωτοβάθμιας περίθαλψης υγείας το 16% των ασθενών που ζητούν ιατρική βοήθεια από τους γενικούς ιατρούς ή παθολόγους αναφέρουν ως πρόβλημά τους την παρουσία αισθήματος παλμών, αποτελώντας μάλιστα τη δεύτερη σε σειρά αιτία, μετά από την ύπαρξη καρδιακού άλγους. 3 Αντίστοιχα, η πρόγνωση του αισθήματος παλμών εξαρτάται άμεσα από την υποκείμενη αιτιολογία και τα κλινικά χαρακτηριστικά των ασθενών. Δεν υπάρχουν συγκεκριμένα διαθέσιμα δεδομένα από μεγάλες κλινικές μελέτες με μεγάλη διάρκεια παρακολούθησης. Ενώ σε γενικές γραμμές μπορούμε να αναφέρουμε ότι το αίσθημα παλμών συνοδεύεται από μικρή επίπτωση θνητότητας, θα μπορούσαν να αποτελεί μια πολύ σοβαρή κατάσταση σε ασθενείς με δομική καρδιοπάθεια ή ηλεκτρική νόσο ειδικότερα όταν συνυπάρχει και οικογενειακό ιστορικό αιφνίδιου καρδιακού θανάτου. Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει επίσης να αποδίδουμε στις περιπτώσεις εκείνες όπου το αίσθημα παλμών συνδέεται με συμπτώματα αιμοδυναμικής επιβάρυνσης (δύσπνοια, συγκοπή-προσυγκοπτικά επεισόδια, κόπωση, προκάρδιο αλγος). 2 Αντιθέτως, σε περιπτώσεις ασθενών χωρίς συνοδό καρδιακή νόσο, το αίσθημα παλμών (ειδικά εάν συνδέεται με αγχώδεις διαταραχές) χαρακτηρίζεται από ιδιαίτερα ευνοική πρόγνωση. Ταξινόμηση Εκτός από την αιτιολογική διάγνωση του αισθήματος παλμών, ξεχωριστή σημασία ενέχει και η ταξινόμηση με βάση τη συχνότητα, το ρυθμό και την ένταση του αισθήματος παλμών. Η ταξινόμηση αυτή είναι χρήσιμη στην κλινική πράξη και διαχωρίζει το αίσθημα παλμών σε αυτό με τη μορφή εκτακτοσυστολίας, με την παρουσία έκτακτων μόνο συστολών (κοιλιακών ή υπερκοιλιακών), σε αυτό με τη μορφή ταχυκαρδίας και σε αυτό το οποίο συνοδεύεται από ψυχοσωματικές διαταραχές. 3,4 Το αίσθημα παλμών με τη μορφή εκτακτοσυστολίας, στο οποίο και θα αναφερθούμε εκτενέστερα στη συνέχεια, σε γενικές γραμμές χαρακτηρίζεται από ένα αίσθημα διαφυγής ενός καρδιακού παλμού το οποίο επαναλαμβάνεται μεταξύ περιόδων φυσιολογικού καρδιακού ρυθμού. Οι ασθενείς χαρακτηριστικά αναφέρουν ότι αισθάνονται την καρδιά τους να σταματάει και να επανέρχεται, προκαλώντας συχνά μία δυσάρεστη, ή και μερικές φορές επώδυνη, αίσθηση κτυπήματος στο στήθος. Το αίσθημα παλμών με τη μορφή εκτακτοσυστολίας συνδέεται συνήθως με την παρουσία κοιλιακών ή υπερκοιλιακών έκτακτων συστολών, εμφανίζεται ακόμα και σε νεαρές ηλικίες, επί την απουσία δομικής καρδιοπάθειας, και σε γενικές γραμμές η πρόγνωσή του είναι καλοήθης. Όταν το αίσθημα παλμών μάλιστα οφείλεται στην παρουσία κοιλιακών έκτακτων συστολών η δυσάρεστη, ή και επώδυνη, αίσθηση κτυπήματος στο στήθος, αποδίδεται στο μεγαλύτερο όγκο παλμού και αντίστοιχα στην ισχυρότερη ένταση της συστολής του μετεκτακτοσυστολικού καρδιακού παλμού ή σε άλλες περιπτώσεις και στην μετεκτακτοσυστολική παύση. Διαγνωστική προσπέλαση Η διαγνωστική προσπέλαση στους ασθενείς με αίσθημα παλμών στοχεύει: (i) στο διαχωρισμό της αιτιολογίας του αισθήματος παλμών (ii) στην ηλεκτροκαρδιογραφική καταγραφή κατά τη διάρκεια των συμπτωμάτων και (iii) στην εκτίμηση της υποκείμενης καρδιακής νόσου. Επομένως σε όλους τους ασθενείς είναι απαραίτητη η λήψη πλήρους ιστορικού, η διενέργεια φυσικής εξέτασης και η καταγραφή ηλεκτροκαρδιογραφήματος 12 απαγωγών. Η πρώτη αυτή φάση της εκτίμησης συχνά επιτελείται σε επίπεδο πρωτοβαθμίας φροντίδας υγείας. Από το ιστορικό του ασθενούς, αυτό που έχει ιδιαίτερη σημασία είναι η διευκρίνιση των συνθηκών πριν από την έναρξη των συμπτωμάτων, ο τρόπος έναρξης των συμπτωμάτων, προηγηθέντα ή συνοδά συμπτώματα πλην του αισθήματος παλμών, το οικογενειακό ιστορικό καρδιακής νόσου, επεισοδίων ταχυκαρδίας ή ακόμα περισσότερο αιφνίδιου καρδιακού θανάτου. Σε κάθε περίπτωση πρέπει οι ασθενείς με περιοδική εμφάνιση αισθήματος παλμών να ενθαρρύνονται στο να επιδιώκουν την ηλεκτροκαρδιογραφική καταγραφή σε 12 απαγωγές όταν εμφανίζονται τα συμπτώματα, με την προσέλευσή είτε στο γιατρό τους είτε σε τμήμα επειγόντων περιστατικών όσο το δυνατόν συντομότερα, αφού με αυτόν τον τρόπο μπορεί να εξακριβωθεί η ύπαρξη διαταραχών του ρυθμού ώς υπέυθυνο αίτιο για τα συμπτώματα του ασθενούς. Όταν δεν είναι δυνατή αυτή η ταυτοποίηση συμπτωμάτων και ηλεκτροκαρδιογραφήματος, πρέπει να δίνουμε ιδιαίτερη προσοχή στην ανίχνευση σπάνιων μεν, πολύ σημαντικών δε, αλλαγών στο ηλεκτροκαρδιογράφημα ηρεμίας που σχετίζονται με ιδιαίτερα δυσμενή πρόγνωση (Πίνακας 1). Σε ειδικές καταστάσεις, όπως αυτές με τα ευρήματα στο ηλεκτροκαρδιογράφημα ηρεμίας, θεωρείται επιβεβλημένη η εκτίμηση από ειδικό και η διενέργεια ειδικών παρακλινικών και εργαστηριακών εξετάσεων. Η δοκιμασία κόπωσης ενδείκνυται εάν το αίσθημα παλμών με τη μορφή ή όχι εκτακτοσυστολίας συνδέεται με τη φυσική άσκηση (όπως συμβαίνει με τις έκτακτες κοιλιακές συ- 13

ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΨΗΛΑΦΗΣΗ, ΑΚΡΟΑΣΗ

ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΨΗΛΑΦΗΣΗ, ΑΚΡΟΑΣΗ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΨΗΛΑΦΗΣΗ, ΑΚΡΟΑΣΗ Αλεξάνδρα Αλεξοπούλου ΨΗΛΑΦΗΣΗ ΣΦΥΓΜΟΥ ΤΗΣ ΚΕΡΚΙ ΙΚΗΣ ΑΡΤΗΡΙΑΣ ΨΗΛΑΦΗΣΗ ΣΦΥΓΜΟΥ ΤΗΣ ΒΡΑΧΙΟΝΙΑΣ ΑΡΤΗΡΙΑΣ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ΣΦΥΓΜΑΝΟΜΕΤΡΟΥ ΜΕΤΡΗΣΗ ΑΠ ΚΑΡΩΤΙ ΙΚΟΣ ΣΦΥΓΜΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΑΡΔΙΑΣ ΦΥΣΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ

ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΑΡΔΙΑΣ ΦΥΣΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΑΡΔΙΑΣ ΦΥΣΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ Επισκόπηση Μειωμένος όγκος παλμού Μεγάλη στένωση ΑΒ, ΜΒ Στένωση ΑΒ Ανεπάρκεια ΑΒ Στένωση και Ανεπάρκεια ΑΒ Μεγάλη αγγειοδιαστολή Εισπνοή Παράδοξος ή εναλλασσόμενος=

Διαβάστε περισσότερα

Tο φύσημα Ορισμός Γενικά . Έτσι λοιπόν υπάρχουν και φυσιολογικά φυσήματα που παράγονται από τη φυσιολογική λειτουργία της καρδιάς.

Tο φύσημα Ορισμός Γενικά . Έτσι λοιπόν υπάρχουν και φυσιολογικά φυσήματα που παράγονται από τη φυσιολογική λειτουργία της καρδιάς. Tο φύσημα Ορισμός Φύσημα είναι το ακροαστικό εύρημα «ο θόρυβος» που ακούει ο γιατρός με το στηθοσκόπιό του -το ακουστικό- όταν το τοποθετεί στο θώρακα ενός ασθενούς. Γενικά Το φύσημα παράγεται από τη ροή

Διαβάστε περισσότερα

Συγκοπτικά επεισόδια καρδιαγγειακής αιτιολογίας: διαγνωστική προσπέλαση

Συγκοπτικά επεισόδια καρδιαγγειακής αιτιολογίας: διαγνωστική προσπέλαση There are no translations available. Γιώργος Κολιός Καρδιολόγος Οι ασθενείς με συγκοπή αποτελούν το 2% των επισκέψεων στα τμήματα έκτακτων περιστατικών. Η ετήσια επίπτωση συγκοπτικών επεισοδίων στα ηλικιωμένα

Διαβάστε περισσότερα

Εξέταση του σφυγµού στην κλινική πράξη. Άρης Τσιάκαλος, MD, PhD Παθολόγος-Λοιµωξιολόγος

Εξέταση του σφυγµού στην κλινική πράξη. Άρης Τσιάκαλος, MD, PhD Παθολόγος-Λοιµωξιολόγος Εξέταση του σφυγµού στην κλινική πράξη Άρης Τσιάκαλος, MD, PhD Παθολόγος-Λοιµωξιολόγος Σφυγµός Είναι η επέκταση της ώθησης που παράγεται από τις κοιλίες και µεταδίδεται διαµέσου των αρτηριών Αντιπροσωπεύει

Διαβάστε περισσότερα

Βαλβιδοπάθειες. Melanie Deutsch

Βαλβιδοπάθειες. Melanie Deutsch Βαλβιδοπάθειες Melanie Deutsch Στένωση µιτροειδούς Σχεδόν πάντοτε ρευµατικής αιτιολογίας Συχνότερα στις γυναίκες Άνοιγµα µιτροειδούς µικρότερο - φυσ. 4-6 cm 2 Στένωση µιτροειδούς Πνευµονικό οίδηµα διαταραχή

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΑ

ΙΑΤΡΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΑ ΙΑΤΡΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΑ Κλινικές εφαρμογές 4 Αιμοδυναμική μελέτη Doppler 1. Αγγεία κοιλιάς 2. Περιφερικά αγγεία Κ. Χατζημιχαήλ Υπερηχοτομογραφία Μορφολογική μελέτη Αιμοδυναμική μελέτη Doppler

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Καρδιοπάθειες

Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συγγραφική ομάδα: Φλουρής Ανδρέας, Ερευνητής Βογιατζής Ιωάννης, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΦΑΑ, ΕΚΠΑ Σταυρόπουλος- Καλίνογλου Αντώνης, Ερευνητής Σύγχρονες

Διαβάστε περισσότερα

4 η Επιστημονική συνάντηση Παιδιάτρων- Καρδιολόγων Θεσσαλονίκη 20-12-2014

4 η Επιστημονική συνάντηση Παιδιάτρων- Καρδιολόγων Θεσσαλονίκη 20-12-2014 4 η Επιστημονική συνάντηση Παιδιάτρων- Καρδιολόγων Θεσσαλονίκη 20-12-2014 Τυχαίο εύρημα καρδιακής αρρυθμίας σε ασυμπτωματικό παιδί Κωνσταντίνος Θωμαϊδης Καρδιολογική Κλινική, Γ.Ν. «ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ»

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΙΑΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ ΕΠΕΞΗΓΗΣΗ ΟΡΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΡΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ Προς τα εµπρός ανεπάρκεια: αδυναµία προώθησης του αίµατος στη συστηµατική κυκλοφορία Προς τα πίσω ανεπάρκεια: αύξηση του όγκου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΗΚΓ- ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΜΥΟΚΑΡΔΙΟΥ

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΗΚΓ- ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΜΥΟΚΑΡΔΙΟΥ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΗΚΓ- ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΜΥΟΚΑΡΔΙΟΥ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Άνδρας 57 ετών προσέρχεται στα επείγοντα νοσοκομείου παραπονούμενος για θωρακικό άλγος που επεκτείνεται στην κάτω γνάθο και αντανακλά στο αριστερό

Διαβάστε περισσότερα

Υπερτροφική+Μυοκαρδιοπάθεια:+ Ρόλος+της+ηχωκαρδιογραφίας+στην+πρώιμη+ διάγνωση+και+τη+διαστρωμάτωση+κινδύνου+

Υπερτροφική+Μυοκαρδιοπάθεια:+ Ρόλος+της+ηχωκαρδιογραφίας+στην+πρώιμη+ διάγνωση+και+τη+διαστρωμάτωση+κινδύνου+ ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΗΧΩΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΑΣ Υπερτροφική+Μυοκαρδιοπάθεια:+ Ρόλος+της+ηχωκαρδιογραφίας+στην+πρώιμη+ διάγνωση+και+τη+διαστρωμάτωση+κινδύνου+ Κοµπορόζος Χριστόφορος Καρδιολόγος, Πλωτάρχης (ΥΙ) επιµελητής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΑΡΡΥΘΜΙΟΓΕΝΕΣΗ ΤΣΟΥΝΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΟΣ Δ/ΝΤΗΣ Ε.Σ.Υ. Γ.Ν.Θ. ΑΓ. ΠΑΥΛΟΣ

ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΑΡΡΥΘΜΙΟΓΕΝΕΣΗ ΤΣΟΥΝΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΟΣ Δ/ΝΤΗΣ Ε.Σ.Υ. Γ.Ν.Θ. ΑΓ. ΠΑΥΛΟΣ ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΑΡΡΥΘΜΙΟΓΕΝΕΣΗ ΤΣΟΥΝΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΟΣ Δ/ΝΤΗΣ Ε.Σ.Υ. Γ.Ν.Θ. ΑΓ. ΠΑΥΛΟΣ S.C.D. V.A. C.A.D. Καταστάσεις που προδιαθέτουν σε εμφάνιση αρρυθμιών με την άσκηση. Υγιή άτομα Στεφανιαία νόσο Πρόπτωση

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ

ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ Πρόεδρος Σωτηρόπουλος Αλέξιος Αντιπρόεδρος Λαναράς Λεωνίδας Γεν. Γραμματέας Ιωαννίδης Ιωάννης Ταμίας Δημοσθενόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιά. Καρδιά. Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τ.Ε.Φ.Α.Α. Άσκηση και αρτηριακή πίεση. Μεταπτυχιακό πρόγραμμα Άσκηση και Υγεία. Πασχάλης Βασίλης, Ph.D.

Καρδιά. Καρδιά. Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τ.Ε.Φ.Α.Α. Άσκηση και αρτηριακή πίεση. Μεταπτυχιακό πρόγραμμα Άσκηση και Υγεία. Πασχάλης Βασίλης, Ph.D. Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τ.Ε.Φ.Α.Α. Μεταπτυχιακό πρόγραμμα Άσκηση και Υγεία Μεταβολικές ασθένειες και άσκηση Άσκηση και αρτηριακή πίεση Πασχάλης Βασίλης, Ph.D. Καρδιά Καρδιά Η καρδιά είναι ένα μυϊκό όργανο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 Υπεύθυνη Μαθήματος: Χ. Καρατζαφέρη Διδάσκοντες: Χ. Καρατζαφέρη, Γ. Σακκάς,Α. Καλτσάτου 2013-2014 Διάλεξη 4 ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ 1 Στις 2 Απριλίου

Διαβάστε περισσότερα

Αρρυθμιολογικά προβλήματα ασθενών με βαλβιδοπάθεια Γ. ΚΟΥΡΓΙΑΝΝΙΔΗΣ ΑΡΡΥΘΜΙΟΛΟΓΟΣ 251 ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ

Αρρυθμιολογικά προβλήματα ασθενών με βαλβιδοπάθεια Γ. ΚΟΥΡΓΙΑΝΝΙΔΗΣ ΑΡΡΥΘΜΙΟΛΟΓΟΣ 251 ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ Αρρυθμιολογικά προβλήματα ασθενών με βαλβιδοπάθεια Γ. ΚΟΥΡΓΙΑΝΝΙΔΗΣ ΑΡΡΥΘΜΙΟΛΟΓΟΣ 251 ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ 1.ΚΛΙΝΙΚΗ ΣΗΜΑΣΙΑ 2.ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΓΕΝΕΣΗΣ ΑΡΡΥΘΜΙΩΝ 3.ΑΟΡΤΙΚΗ/ΜΙΤΡΟΕΙΔΗΣ ΒΑΛΒΙΔΑ 1.ΥΠΕΡΚΟΙΛΙΑΚΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της μαγνητικής τομογραφίας καρδιάς στον έλεγχο βιωσιμότητας μετά από έμφραγμα μυοκαρδίου: ενδιαφέρον περιστατικό

Ο ρόλος της μαγνητικής τομογραφίας καρδιάς στον έλεγχο βιωσιμότητας μετά από έμφραγμα μυοκαρδίου: ενδιαφέρον περιστατικό ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΟΛΛΕΓΙΟ ΚΑΡ ΙΟΛΟΓΙΑΣ Επιστημονική Ένωση Καρδιαγγειακής Απεικόνισης Ο ρόλος της μαγνητικής τομογραφίας καρδιάς στον έλεγχο βιωσιμότητας μετά από έμφραγμα μυοκαρδίου: ενδιαφέρον περιστατικό Ιωάννης

Διαβάστε περισσότερα

Συστολική καρδιακή ανεπάρκεια και µυοκαρδίτιδα

Συστολική καρδιακή ανεπάρκεια και µυοκαρδίτιδα Συστολική καρδιακή ανεπάρκεια και µυοκαρδίτιδα Αγγελής Αθανάσιος Ά Πανεπιστηµιακή Καρδιολογική Κλινική Ιπποκράτειο ΓΝΑ Ιστορικό εργαστηριακό προφίλ! Αθλητής, 17 ετών από 4ηµέρου αναφέρει εµπύρετο, οπισθοστερνικό

Διαβάστε περισσότερα

Τετραγλώχινα Πνευμονική Βαλβίδα σε Ενήλικα Ασθενή: Ευρήματα από το. Διαθωρακικό Υπερηχοκαρδιογράφημα και την Πολυτομική Αξονική Τομογραφία

Τετραγλώχινα Πνευμονική Βαλβίδα σε Ενήλικα Ασθενή: Ευρήματα από το. Διαθωρακικό Υπερηχοκαρδιογράφημα και την Πολυτομική Αξονική Τομογραφία Τετραγλώχινα Πνευμονική Βαλβίδα σε Ενήλικα Ασθενή: Ευρήματα από το Διαθωρακικό Υπερηχοκαρδιογράφημα και την Πολυτομική Αξονική Τομογραφία SOO-YEON JUNG, Department of cardiology, St. Vincent s Hospital,

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιακή Ανεπάρκεια. Πώς δουλεύει φυσιολογικά η καρδιά

Καρδιακή Ανεπάρκεια. Πώς δουλεύει φυσιολογικά η καρδιά Καρδιακή Ανεπάρκεια Απόστολος Καραβίδας Πρόεδρος Ομάδας Εργασίας Καρδιακής Ανεπάρκειας Διευθυντής Καρδιολογικού Τμήματος, Γενικό Κρατικό Νοσοκομείο Αθήνας Η καρδιακή ανεπάρκεια είναι μια σοβαρή καρδιολογική

Διαβάστε περισσότερα

ΗΦΜ. Ποια η σηµασία της στην κλινική πράξη.

ΗΦΜ. Ποια η σηµασία της στην κλινική πράξη. ΗΦΜ. Ποια η σηµασία της στην κλινική πράξη. Πότε πρέπει να εφαρµόζεται; «Ιπποκράτειες Ηµέρες Καρδιολογίας» Μέλανη Κωνσταντινίδου Καρδιολόγος Ηλεκτροφυσιολόγος Αγ Λουκάς Disclosures None ΗΛΕΚΤΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Όταν χρειάζεται ρύθμιση της ποσότητας των χορηγούμενων υγρών του ασθενή. Όταν θέλουμε να προλάβουμε την υπερφόρτωση του κυκλοφορικού συστήματος

Όταν χρειάζεται ρύθμιση της ποσότητας των χορηγούμενων υγρών του ασθενή. Όταν θέλουμε να προλάβουμε την υπερφόρτωση του κυκλοφορικού συστήματος Ερωτήσεις Αξιολόγησης Εργαστηριακού Μαθήματος Θέμα: «Κεντρική Φλεβική Πίεση» 1. Τι είναι η Κεντρική Φλεβική Πίεση (ΚΦΠ); Είναι η υδροστατική πίεση των μεγάλων φλεβών που είναι πλησιέστερα στην καρδιά,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΩΡΑΚΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΕΠΕΙΓΟΝΤΑ ΣΤΟ ΠΛΟΙΟ. Πλωτάρχης (YΙ) Π. Χουντής ΠΝ

ΘΩΡΑΚΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΕΠΕΙΓΟΝΤΑ ΣΤΟ ΠΛΟΙΟ. Πλωτάρχης (YΙ) Π. Χουντής ΠΝ ΘΩΡΑΚΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΕΠΕΙΓΟΝΤΑ ΣΤΟ ΠΛΟΙΟ Πλωτάρχης (YΙ) Π. Χουντής ΠΝ ΠΟΛΛΑΠΛΕΣ ΚΑΚΩΣΕΙΣ ΘΩΡΑΚΟΣ ΣΕ ΠΟΛΥΤΡΑΥΜΑΤΙΑ ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΘΝΗΤΟΤΗΤΑ ΚΟΙΛΙΑ 23% 31% ΘΩΡΑΚΑΣ + ΑΚΡΑ 52% 11% ΚΕΦΑΛΙ 41% 26% Ι. ΒΑΡΕΙΕΣ ΚΑΚΩΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ο αποκλεισμός του άξονα ρενίνης ως βάση της συνδυαστικής θεραπείας

Ο αποκλεισμός του άξονα ρενίνης ως βάση της συνδυαστικής θεραπείας Ο αποκλεισμός του άξονα ρενίνης ως βάση της συνδυαστικής θεραπείας Ευστράτιος Βαρσαμής Διευθυντής Β' Παθολογικής Κλινικής, Κωνσταντοπούλειο Νοσοκομείο «Αγία Όλγα» Αγγειοτασινογόνο Χυμάση Αγγειοτασίνη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ ΘΑΛΑΜΟΣ 218 Β' ΠΡΟΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ ΘΑΛΑΜΟΣ 218 Β' ΠΡΟΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ ΘΑΛΑΜΟΣ 218 Β' ΠΡΟΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Ο ασθενής μας 32 ετών Εισαγωγή : 10 / 05 / 2012 Αιτία εισαγωγής : γενικευμένο οίδημα ΙΣΤΟΡΙΚΟ Από 2 μήνου Eπιδείνωση οιδημάτων κάτω

Διαβάστε περισσότερα

Το θωρακικό άλγος, όχι σπάνιο

Το θωρακικό άλγος, όχι σπάνιο Προσέγγιση του παιδιού με θωρακικό άλγος Steven M. Selbst, MD Pediatr Clin N Am 57 (2010) 1221 1234 Παρουσίαση : Νίκος Α. Καρανταγλής Επιστημονικός Συνεργάτης Γ ΠΔ Α.Π.Θ. 10/01/2011 www.pd3.gr Το θωρακικό

Διαβάστε περισσότερα

Ποια είναι: Θερμοκρασία. Αρτηριακός σφυγμός. Αναπνοή. Αρτηριακή πίεση

Ποια είναι: Θερμοκρασία. Αρτηριακός σφυγμός. Αναπνοή. Αρτηριακή πίεση ΖΩΤΙΚΑ ΣΗΜΕΙΑ 1 Θερμοκρασία Ποια είναι: Αρτηριακός σφυγμός Αναπνοή Αρτηριακή πίεση 2 Θερμοκρασία σώματος Ορισμός: Είναι το αποτέλεσμα του ισοζυγίου μεταξύ παραγόμενης και αποβαλλόμενης θερμότητας. Ρυθμίζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΙΤΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗN ΚΑΡΔΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΜΕΘ

ΚΡΙΤΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗN ΚΑΡΔΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΜΕΘ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ανάλυση βασικών αιμοδυναμικών παραμέτρων 1 ΘΩΜΑΣ ΜΑΡΙΝΟΣ ΣΟΦΙΑ ΚΡΟΝΤΖΟΥ ΚΡΙΤΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗN ΚΑΡΔΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΜΕΘ Βασικές διαγνωστικές και θεραπευτικές προσεγγίσεις ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ανάλυση

Διαβάστε περισσότερα

Η εφαρμογή της Καρδιοαναπνευστικής δοκιμασίας κόπωσης σε ασθενείς με Πνευμονική Αρτηριακή υπέρταση

Η εφαρμογή της Καρδιοαναπνευστικής δοκιμασίας κόπωσης σε ασθενείς με Πνευμονική Αρτηριακή υπέρταση Η εφαρμογή της Καρδιοαναπνευστικής δοκιμασίας κόπωσης σε ασθενείς με Πνευμονική Αρτηριακή υπέρταση Κωνσταντίνος Κώντσας, Παρασκευή Τριβήλου, Αναστασία Καραγκιούλη, Ελένη Τριανταφυλλίδη Εργαστήριο Καρδιοαναπνευστικής

Διαβάστε περισσότερα

Παρασκευή 15 Νοεμβρίου 2013

Παρασκευή 15 Νοεμβρίου 2013 Παρασκευή 15 Νοεμβρίου 2013 17.30-18.00 Προσέλευση Εγγραφές 18.00-19.30 Από τους προδιαθεσικούς παράγοντες κινδύνου στο έμφραγμα του μυοκαρδίου Πρόεδροι: Χ. Λιόλιος, Σ. Φούσας 1. Λιπίδια - Κάπνισμα - Σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης

Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης Παθολόγος Αξιολόγηση βαρύτητας περιστατικού - Από την βαρύτητα των κλινικών σημείων (αναπνευστική συχνότητα >35, ταχυκαρδία,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΟΠΤΙΚΑ ΕΠΕΙΣΟΔΙΑ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ-ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑ- ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΚΑΡΔΙΤΣΑΣ

ΣΥΓΚΟΠΤΙΚΑ ΕΠΕΙΣΟΔΙΑ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ-ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑ- ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΚΑΡΔΙΤΣΑΣ ΣΥΓΚΟΠΤΙΚΑ ΕΠΕΙΣΟΔΙΑ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ-ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑ- ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΚΑΡΔΙΤΣΑΣ Κόγιας Ιωάννης: Διευθυντής Καρδιολογικής κλινικής Γενικού Νοσοκομείου Καρδίτσας Μουλατζίκος Θωμάς:

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας, Ιατρική Σχολή ΑΠΘ, Διευθυντής: Καθηγητής κ. Γεώργιος Ανωγειανάκις

Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας, Ιατρική Σχολή ΑΠΘ, Διευθυντής: Καθηγητής κ. Γεώργιος Ανωγειανάκις 1. Που βρίσκεται η καρδιά; Α) Εξ ολοκλήρου στο αριστερό μεσοθωράκιο Β) Πίσω από την τραχεία Γ) Εξ ολοκλήρου στο δεξί μεσοθωράκιο Δ) Μπροστά από την τραχεία Ε) Παρασπονδυλικά αριστερά 2. Ποια από τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

2015-2016 ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Εκπαιδευτικό πρόγραμμα. 1 η ΥΠΕ Αττικής, Γενικό Νοσοκομειο Αθηνών Ιπποκράτειο

2015-2016 ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Εκπαιδευτικό πρόγραμμα. 1 η ΥΠΕ Αττικής, Γενικό Νοσοκομειο Αθηνών Ιπποκράτειο ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 1 η ΥΠΕ Αττικής, Γενικό Νοσοκομειο Αθηνών Ιπποκράτειο Εκπαιδευτικό πρόγραμμα 2015-2016 Συντονιστής Διευθυντής: Ι.Ε. Καλλικάζαρος EBΔΟΜΑΔΙΑΙΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 2015-2016

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ. Πρόεδρος: Αντιπρόεδρος: Φίλιππος Φιλιππίδης. Γεν. Γραμματέας: Μαρίνα Νούτσου

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ. Πρόεδρος: Αντιπρόεδρος: Φίλιππος Φιλιππίδης. Γεν. Γραμματέας: Μαρίνα Νούτσου ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ Πρόεδρος: Στυλιανή Ηρακλειανού Αντιπρόεδρος: Φίλιππος Φιλιππίδης Γεν. Γραμματέας: Μαρίνα Νούτσου Ταμίας: Χαρίλαος Δημοσθενόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

Χρήσιμες πληροφορίες για τη δοκιμασία κόπωσης

Χρήσιμες πληροφορίες για τη δοκιμασία κόπωσης Χρήσιμες πληροφορίες για τη δοκιμασία κόπωσης Ποια στοιχεία σχετικά με την κατάσταση της υγείας του ασθενή μας δίνει η δοκιμασία κόπωσης; Η δοκιμασία κόπωσης σε τάπητα χρησιμοποιείται κυρίως ως αναίμακτη

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη της οξείας επίδρασης της κατανάλωσης μπύρας στην ενδοθηλιακή λειτουργία και την αρτηριακή σκληρία

Μελέτη της οξείας επίδρασης της κατανάλωσης μπύρας στην ενδοθηλιακή λειτουργία και την αρτηριακή σκληρία Μελέτη της οξείας επίδρασης της κατανάλωσης μπύρας στην ενδοθηλιακή λειτουργία και την αρτηριακή σκληρία υγιών εθελοντών Κ. Καράτζη, PhD (Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο) Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας-Διατροφής

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΚΧΑΡΩΔΟΥΣ ΔΙΑΒΗΤΗ. 4ο ΚΛΙΝΙΚΟ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ. 25 Ιανουαρίου 2014 & ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΓΙΑ ΤΑ ΠΑΡΕΔΡΑ ΜΕΛΗ ΤΗΣ ΕΔΕ

ΣΑΚΧΑΡΩΔΟΥΣ ΔΙΑΒΗΤΗ. 4ο ΚΛΙΝΙΚΟ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ. 25 Ιανουαρίου 2014 & ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΓΙΑ ΤΑ ΠΑΡΕΔΡΑ ΜΕΛΗ ΤΗΣ ΕΔΕ 4ο ΚΛΙΝΙΚΟ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΟΥΣ ΔΙΑΒΗΤΗ 24-25 Ιανουαρίου 2014 Ξενοδοχείο Crowne Plaza aθήνα & ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΓΙΑ ΤΑ ΠΑΡΕΔΡΑ ΜΕΛΗ ΤΗΣ ΕΔΕ 25 Ιανουαρίου 2014 ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ: Congress World, Event

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3 Κυκλοφορικό Σύστημα Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Η μεταφορά των θρεπτικών ουσιών στα κύτταρα και των ιστών και η απομάκρυνση από αυτά των άχρηστων γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

8 ο Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα Μετεκπαιδευτικά Μαθήματα

8 ο Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα Μετεκπαιδευτικά Μαθήματα 1 8 ο Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα Μετεκπαιδευτικά Μαθήματα Καρδιολογική Κλινική Γ. Ν. Θεσσαλονίκης «Γ. Γεννηματάς» 2013-2014 2 Σεπτέμβριος 2013, Θεσσαλονίκη Ετήσια Μετεκπαιδευτικά μαθήματα Ετήσιο Εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Κύηση και συγγενείς καρδιοπάθειες. Στέλλα Μπρίλη Α! Καρδιολογική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών

Κύηση και συγγενείς καρδιοπάθειες. Στέλλα Μπρίλη Α! Καρδιολογική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών Κύηση και συγγενείς καρδιοπάθειες Στέλλα Μπρίλη Α! Καρδιολογική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών Αιµοδυναµικές αλλαγές κατά την εγκυµοσύνη Όγκος αίµατος 30-50% Μέγιστο 20-24 εβδ Όγκος παλµού Καρδιακή Συχνότητα

Διαβάστε περισσότερα

Πρωτοπαθής αλδοστερονισμός. Δούμας Μιχάλης Παθολόγος

Πρωτοπαθής αλδοστερονισμός. Δούμας Μιχάλης Παθολόγος Πρωτοπαθής αλδοστερονισμός Δούμας Μιχάλης Παθολόγος Πρωτοπαθής Αλδοστερονισμός Σύνδρομο: υπέρταση αλδοστερόνη ρενίνη Ερωτήματα Γιατί πρέπει να ψάξουμε; Είναι συχνός; Αξίζει τον κόπο και τα χρήματα; Ποιούς

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Σκληρόδερµα;

Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΘΑ ΧΟΡΗΓΗΘΟΥΝ 9 ΜΟΡΙΑ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΘΑ ΧΟΡΗΓΗΘΟΥΝ 9 ΜΟΡΙΑ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΘΑ ΧΟΡΗΓΗΘΟΥΝ 9 ΜΟΡΙΑ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ (c.m.e. CREDITS) ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ Πρόεδρος Χ. Γράσσος Αντιπρόεδρος Α. Πιτταράς Γεν. Γραμματέας A. Τριανταφύλλου Ταμίας Κ. Κυφνίδης

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 1η Υ.Π.Ε. ΑΤΤΙΚHΣ, ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ Εκπαιδευτικό πρόγραμμα 2013-2014 Συντονιστής Διευθυντής: Ι.Ε. Καλλικάζαρος EBΔΟΜΑΔΙΑΙΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 2013-2014

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α ΘΕΟΦΙΛΟΣ ΚΩΛΕΤΤΗΣ ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΠΑΠΑΛΟΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΠΑΛΤΟΓΙΑΝΝΗΣ ΗΜΗΤΡΙΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙ ΗΣ ΜΑΡΙΑ ΑΓΓΕΛΑΚΗ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΒΛΑΧΟΣ ΑΓΑΘΟΚΛΕΙΑ ΜΗΤΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΗΚΑΡΔΙΑ ΗΚΑΡΔΙΑ. Ροβίθης Μιχαήλ

ΗΚΑΡΔΙΑ ΗΚΑΡΔΙΑ. Ροβίθης Μιχαήλ ΗΚΑΡΔΙΑ Η καρδιά που το μέγεθός της είναι λίγο μεγαλύτερο από μία γροθιά, είναι μία διπλή αυτόνομη μυώδης αντλία. Ενώ το βάρος της κυμαίνεται από 280 340 γραμμάρια. Είναι η κεντρική αντλία του κυκλοφορικού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΟΡΙΣΜΟΙ - ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΟΡΙΣΜΟΙ - ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΟΡΙΣΜΟΙ - ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ NO CONFLICT OF INTEREST ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η πνευµονική υπέρταση είναι µια νοσολογική οντότητα που περιλαµβάνει µια ετερογενή οµάδα παθήσεων που χαρακτηρίζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ-ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ-ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΗΛΕΚΤΡΟΚΑΡΔΙΟΓΡΑΦΗΜΑ-ΕΡΓΟΜΕΤΡΙΑ και ΜΕΤΡΗΣΗ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ-ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ-ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΗΛΕΚΤΡΟΚΑΡΔΙΟΓΡΑΦΗΜΑ-ΕΡΓΟΜΕΤΡΙΑ και ΜΕΤΡΗΣΗ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ-ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ-ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΗΛΕΚΤΡΟΚΑΡΔΙΟΓΡΑΦΗΜΑ-ΕΡΓΟΜΕΤΡΙΑ και ΜΕΤΡΗΣΗ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ Διδάσκουσες: Ειρήνη Τσιαμάκη,Ιατρός Αντωνέλλα Μαραζιώτη PhD,

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμετώπιση ασθενούς με στεφανιαία και περιφερική αγγειακή νόσο

Αντιμετώπιση ασθενούς με στεφανιαία και περιφερική αγγειακή νόσο Αντιμετώπιση ασθενούς με στεφανιαία και περιφερική αγγειακή νόσο Αθανάσιος Καπετανόπουλος Καπετανόπουλος, FACC, FESC, FSCAI Επεμβατικός Καρδιολόγος, EUROMEDICA, Γενική Κλινική Θεσσαλονίκης Συχνότητα συνδυασμένης

Διαβάστε περισσότερα

Παθήσεις Θυρεοειδούς. Καρακώστας Γεώργιος Διευθυντής Καρδιολογικής Κλινικής, Γ.Ν.Κιλκίς

Παθήσεις Θυρεοειδούς. Καρακώστας Γεώργιος Διευθυντής Καρδιολογικής Κλινικής, Γ.Ν.Κιλκίς Παθήσεις Θυρεοειδούς Καρακώστας Γεώργιος Διευθυντής Καρδιολογικής Κλινικής, Γ.Ν.Κιλκίς Η καρδιά είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη στη δράση της θυρεοειδικής ορµόνης. Έτσι, η δυσλειτουργία του θυρεοειδούς µπορεί

Διαβάστε περισσότερα

Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ

Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Δυσλιπιδαιμίες LDL-C HDL-C < 40 mg/dl Τριγλυκερίδια 150-199 mg/dl : οριακά

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΔΙΔΥΜΟ ΥΠΝΙΚΗΣ ΑΠΝΟΙΑΣ ΚΑΙ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ ΣΥΣΧΕΤΙΖΕΤΑΙ ΜΕ ΥΠΟΚΛΙΝΙΚΗ ΑΘΗΡΟΘΡΟΜΒΩΣΗ: ΕΝΑ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ «ΕΥΑΛΩΤΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ»

ΤΟ ΔΙΔΥΜΟ ΥΠΝΙΚΗΣ ΑΠΝΟΙΑΣ ΚΑΙ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ ΣΥΣΧΕΤΙΖΕΤΑΙ ΜΕ ΥΠΟΚΛΙΝΙΚΗ ΑΘΗΡΟΘΡΟΜΒΩΣΗ: ΕΝΑ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ «ΕΥΑΛΩΤΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ» 11 0 Πανελλήνιο Συνέδριο Υπέρτασης ΤΟ ΔΙΔΥΜΟ ΥΠΝΙΚΗΣ ΑΠΝΟΙΑΣ ΚΑΙ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ ΣΥΣΧΕΤΙΖΕΤΑΙ ΜΕ ΥΠΟΚΛΙΝΙΚΗ ΑΘΗΡΟΘΡΟΜΒΩΣΗ: ΕΝΑ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ «ΕΥΑΛΩΤΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ» Α. Κασιακόγιας, Κ. Τσιούφης, Κ. Θωμόπουλος,

Διαβάστε περισσότερα

Επιλογή 1 ου αντιϋπερτασικού

Επιλογή 1 ου αντιϋπερτασικού Επιλογή 1 ου αντιϋπερτασικού φαρμάκου Επιλογή 1 oυ Φαρµάκου: Συνήθως δεν έχει τόσο µεγάλη σηµασία 1. Η επίτευξη άριστης ρύθµισης έχει µεγαλύτερη σηµασία στη µείωση του κινδύνου 2. Στις περισσότερες περιπτώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο. Παθολογική Χειρουργική Νοσηλευτική ΙΙ. «Μέτρηση της αιματηρής. Αρτηριακής Πίεσης»

Εργαστήριο. Παθολογική Χειρουργική Νοσηλευτική ΙΙ. «Μέτρηση της αιματηρής. Αρτηριακής Πίεσης» Εργαστήριο Παθολογική Χειρουργική Νοσηλευτική ΙΙ «Μέτρηση της αιματηρής Αρτηριακής Πίεσης» Αιμοδυναμική παρακολούθηση α) Μη επεμβατική Ηλεκτροκαρδιογράφημα Αρτηριακός σφυγμός Αναίμακτη αρτηριακή πίεση

Διαβάστε περισσότερα

κλινική εξέταση οδηγός για Barbara Bates, M.D. ISBN 9780960-372-144-4 Δεύτερη έκδοση Χ. Μουτσόπουλου Καθηγητού Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

κλινική εξέταση οδηγός για Barbara Bates, M.D. ISBN 9780960-372-144-4 Δεύτερη έκδοση Χ. Μουτσόπουλου Καθηγητού Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων οδηγός για κλινική εξέταση Δεύτερη έκδοση Barbara Bates, M.D. ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ - ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ Χ. Μουτσόπουλου Καθηγητού Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων I. Ανδρουλάκη Καθηγητού Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ

ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΝΟΜΟΣ ΗΛΕΙΑΣ ΝΟΜΟΣ ΑΡΚΑ ΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ Κοπανάκι Φιλιατρά Γαργαλιάνοι Κυπαρισσία Πρόεδρος Μελιδώνης Ανδρέας Αντιπρόεδρος Λέπουρας Αντώνιος Γεν. Γραμματέας

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗΝ ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΑ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗΝ ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΑ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗΝ ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΑ ΑΜΠΡΑΧΙΜ ΣΑΡΑ-ΕΛΕΝΗ & ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΑΤΕΙΘ ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ: κ. ΚΑΡΑΒΑΣΙΛΕΙΑΔΟΥ ΣΑΒΒΑΤΩ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2009 ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΔΙΑΣ Το καρδιαγγειακό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΦΕΡΙΚΗ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΝΟΣΟΣ (ΠΑΝ): Ο Σφυρο-Βραχιόνιος Δείκτης (ΣΒΔ) ως βασικό διαγνωστικό µέσο της ΠΑΝ

ΠΕΡΙΦΕΡΙΚΗ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΝΟΣΟΣ (ΠΑΝ): Ο Σφυρο-Βραχιόνιος Δείκτης (ΣΒΔ) ως βασικό διαγνωστικό µέσο της ΠΑΝ ΠΕΡΙΦΕΡΙΚΗ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΝΟΣΟΣ (ΠΑΝ): Ο Σφυρο-Βραχιόνιος Δείκτης (ΣΒΔ) ως βασικό διαγνωστικό µέσο της ΠΑΝ Dr. ΜΕΛΑΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ, PhD ΑΓΓΕΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ - ΑΓΓΕΙΟΛΟΓΟΣ Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Στρατιωτικός Ιατρός

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΗΤΡΙΑ ΗΣ ΗΜΟΚΡΙΤΟΣ MD ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΟΣ ΚΑΡ ΙΟΛΟΓΟΣ ΚΥΑΝΟΥΣ ΣΤΑΥΡΟΣ EUROMEDICA

ΗΜΗΤΡΙΑ ΗΣ ΗΜΟΚΡΙΤΟΣ MD ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΟΣ ΚΑΡ ΙΟΛΟΓΟΣ ΚΥΑΝΟΥΣ ΣΤΑΥΡΟΣ EUROMEDICA ΗΜΗΤΡΙΑ ΗΣ ΗΜΟΚΡΙΤΟΣ MD ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΟΣ ΚΑΡ ΙΟΛΟΓΟΣ ΚΥΑΝΟΥΣ ΣΤΑΥΡΟΣ EUROMEDICA Φύσηµα της καρδιάς!! Το καρδιακό φύσηµα οφείλεται πάντα σε κάποια παθολογία της καρδιάς. Το παιδί µας έχει ΦΥΣΗΜΑ στην καρδιά!!

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ

ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΝΟΜΟΣ ΗΛΕΙΑΣ ΝΟΜΟΣ ΑΡΚΑ ΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ Κοπανάκι Φιλιατρά Γαργαλιάνοι Κυπαρισσία Πρόεδρος Μελιδώνης Ανδρέας Αντιπρόεδρος Λέπουρας Αντώνιος Γεν. Γραμματέας

Διαβάστε περισσότερα

της µιτροειδούς βαλβίδος

της µιτροειδούς βαλβίδος Πότε και πως θα αντιµετωπίσω επεµβατικά τον ασθενή µε ασυµπτωµατική ανεπάρκεια της µιτροειδούς βαλβίδος Αθανάσιος Τσούκας,, MD, FESC ιευθυντής Γ. Ν. «Ασκληπιείο Βούλας» ΜΙΤΡΟΕΙ ΗΣ ΒΑΛΒΙ Α Αποτελείται από

Διαβάστε περισσότερα

12ο ΒΟΡΕΙΟΕΛΛΑΔΙΚΟ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙ0. ΜΕΣΟΚΟΛΠΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Τύποι- Πρόγνωση- Θεραπεία

12ο ΒΟΡΕΙΟΕΛΛΑΔΙΚΟ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙ0. ΜΕΣΟΚΟΛΠΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Τύποι- Πρόγνωση- Θεραπεία 12ο ΒΟΡΕΙΟΕΛΛΑΔΙΚΟ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙ0 Στρογγυλό Τραπέζι: Συγγενείς καρδιοπάθειες ενηλίκων- πνευµονική υπέρταση ΜΕΣΟΚΟΛΠΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Τύποι- Πρόγνωση- Θεραπεία Κωνσταντίνος Θωµαϊδης, Γ.Ν. «Γ.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ»

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βιοϊατρική Τεχνολογία και Ανάλυση Ιατρικών Σημάτων

Εισαγωγή στη Βιοϊατρική Τεχνολογία και Ανάλυση Ιατρικών Σημάτων Εισαγωγή στη Βιοϊατρική Τεχνολογία και Ανάλυση Ιατρικών Σημάτων Πίεση Αίματος Εργαστήριο Βιοϊατρικής Τεχνολογίας 1 Το Κυκλοφορικό Σύστημα Μηχανισμός μεταφοράς ουσιών στο ανθρώπινο σώμα Σύστημα κοιλοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

7η Επιστημονική Εκδήλωση "Σύγχρονες απόψεις στα Μεταβολικά Νοσήματα"

7η Επιστημονική Εκδήλωση Σύγχρονες απόψεις στα Μεταβολικά Νοσήματα ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΟΛΛΕΓΙΟ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ (Ε.ΚΟ.ΜΕ.Ν.) Μαιάνδρου 23 115 28 Αθήνα 7η Επιστημονική Εκδήλωση "Σύγχρονες απόψεις στα Μεταβολικά Νοσήματα" 21-24 Ιουνίου 2013 Ξενοδοχείο «Margarona Royal» Πρέβεζα

Διαβάστε περισσότερα

Επιστημονική Διημερίδα

Επιστημονική Διημερίδα Εταιρεία Μελέτης Παραγόντων Κινδύνου για Αγγειακά Νοσήματα Επιστημονική Διημερίδα ÇΠρόληψη & Θεραπεία των Καρδιομεταβολικών Παραγόντων Κινδύνου: Σύγχρονες απόψειςè "Αμφιθέατρο Ιπποκράτης" Ιατρική Σχολή

Διαβάστε περισσότερα

Βιοϊατρική τεχνολογία

Βιοϊατρική τεχνολογία Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής & Τηλεπικοινωνιών Βιοϊατρική τεχνολογία Ενότητα 7: Φυσιολογία της καρδιάς Αν. καθηγητής Αγγελίδης Παντελής e-mail: paggelidis@uowm.gr ΕΕΔΙΠ Μπέλλου Σοφία e-mail: sbellou@uowm.gr

Διαβάστε περισσότερα

Συνέδριο: Εξελίξεις στην Καρδιαγγειακή Ιατρική 2015

Συνέδριο: Εξελίξεις στην Καρδιαγγειακή Ιατρική 2015 Πρότυπο Κέντρο Καρδιάς και Αγγείων Athens Heart Center Διευθυντής: Καθηγητής Χριστόδουλος. Στεφανάδης Συνέδριο: Εξελίξεις στην Καρδιαγγειακή Ιατρική 2015 Καρδιολογική Κλινική Ι. Γιαλάφος Δ/ντης Κ. Αθανασόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΡΟΑΣΗ ΤΩΝ ΠΝΕΥΜΟΝΩΝ M. Sion

ΑΚΡΟΑΣΗ ΤΩΝ ΠΝΕΥΜΟΝΩΝ M. Sion ΑΚΡΟΑΣΗ ΤΩΝ ΠΝΕΥΜΟΝΩΝ Λοβοί του πνεύμονα ΠΡΟΣΘΙΑ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑ ΑΚΡΟΑΣΗ ΤΟΥ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ Σχήμα ακρόασης των πνευμόνων Με την ακρόαση του αναπνευστικού συστήματος εξετάζονται: 1. Το φυσιολογικό αναπνευστικό

Διαβάστε περισσότερα

Θωρακικό άλγος μετά από εισπνοή εντομοκτόνου ουσίας. Ζόια Αντριάν-Εουτζέν Χρυσός Δημήτριος

Θωρακικό άλγος μετά από εισπνοή εντομοκτόνου ουσίας. Ζόια Αντριάν-Εουτζέν Χρυσός Δημήτριος Θωρακικό άλγος μετά από εισπνοή εντομοκτόνου ουσίας Ζόια Αντριάν-Εουτζέν Χρυσός Δημήτριος Καρδιολογικό Τμήμα Γ.Π.Ν.Τρίπολης Ασθενής 53 ετών προσήλθε στο ΤΕΠ του Νοσοκομείου για αναφερόμενο αίσθημα δυσφορίας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΦΥΡΟΒΡΑΧΙΟΝΙΟΣ ΔΕΙΚΤΗΣ.

ΣΦΥΡΟΒΡΑΧΙΟΝΙΟΣ ΔΕΙΚΤΗΣ. ΣΦΥΡΟΒΡΑΧΙΟΝΙΟΣ ΔΕΙΚΤΗΣ. ΠΩΣ ΜΕΤΡΑΤΑΙ ΚΑΙ ΠΩΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΕΙΤΑΙ ΤΣΕΚΟΥΡΑ ΔΩΡΟΘΕΑ «ΑΡΕΤΑΙΕΙΟ» ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΣΦΥΡΟΒΡΑΧΙΟΝΙΟΣ ΔΕΙΚΤΗΣ (ABI) Σφυροβραχιόνιος δείκτης=ankle-brachial Index (ABI) Ο λόγος της συστολικής

Διαβάστε περισσότερα

Α ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ

Α ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Α ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ - ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ Ιωάννης Χ. Στυλιάδης ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ Σταύρος Γαβριηλίδης Γεώργιος Γιαννόγλου Κωνσταντίνος Γκεμιτζής Χαράλαμπος Καρβούνης ΕΠΙΚΟΥΡΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ Βασίλειος Βασιλικός

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΣΤΟΛΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΣΤΟΛΙΚΗ ΚΑΡΔΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΚΑΓΙΑΔΑΚΗ ΧΡΥΣΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚOΣ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ Β ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗΣ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ

ΔΙΑΣΤΟΛΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΣΤΟΛΙΚΗ ΚΑΡΔΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΚΑΓΙΑΔΑΚΗ ΧΡΥΣΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚOΣ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ Β ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗΣ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΔΙΑΣΤΟΛΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΣΤΟΛΙΚΗ ΚΑΡΔΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΚΑΓΙΑΔΑΚΗ ΧΡΥΣΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚOΣ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ Β ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗΣ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ Η ΦΑΣΗ ΤΗΣ ΔΙΑΣΤΟΛΗΣ ΜΕ 4 ΣΤΑΔΙΑ ΙΣΟΟΓΚΩΤΙΚΗ ΧΑΛΑΣΗ-ΤΑΧΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΙΔΑ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ. Τετάρτη 25 Ιουλίου 2012

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΙΔΑ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ. Τετάρτη 25 Ιουλίου 2012 ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΙΔΑ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Τετάρτη 25 Ιουλίου 2012 Σε παγκόσμιο «δολοφόνο» του ανθρωπίνου γένους συνεχίζουν να αναδεικνύονται καθημερινά τα καρδιαγγειακά

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΑΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΛΙΝΙΚΗΣΑΝΑΤΟΜΙΑΣ (Αιμάτωση, νεύρωση, βαλβιδικοί σχηματισμοί)

ΒΑΣΙΚΑΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΛΙΝΙΚΗΣΑΝΑΤΟΜΙΑΣ (Αιμάτωση, νεύρωση, βαλβιδικοί σχηματισμοί) ΠΡΟΣΕΓΓΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟΝ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΟ ΑΣΘΕΝΗ ΒΑΣΙΚΑΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΛΙΝΙΚΗΣΑΝΑΤΟΜΙΑΣ (Αιμάτωση, νεύρωση, βαλβιδικοί σχηματισμοί) Κώστας Φακιολάς, MD, FESC Διευθυντής Αιμοδυναμικού Τμήματος Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιώς

Διαβάστε περισσότερα

20 ο ΕΑΡΙΝΟ ΠΡΟΣΥΝΕΔΡΙΑΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ. β-αποκλειστές: Χαράλαμπος Βλαχόπουλος Λέκτορας, Α Καρδιολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών, Ιπποκράτειο ΓΝΑ

20 ο ΕΑΡΙΝΟ ΠΡΟΣΥΝΕΔΡΙΑΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ. β-αποκλειστές: Χαράλαμπος Βλαχόπουλος Λέκτορας, Α Καρδιολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών, Ιπποκράτειο ΓΝΑ 20 ο ΕΑΡΙΝΟ ΠΡΟΣΥΝΕΔΡΙΑΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ β-αποκλειστές: ποιο φάρμακο σε ποιον άρρωστο; Χαράλαμπος Βλαχόπουλος Λέκτορας, Α Καρδιολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών, Ιπποκράτειο ΓΝΑ Υπέρταση Γενικά οι β 1 -εκλεκτικοί

Διαβάστε περισσότερα

Πνευμονική εμβολή : αντιμετώπιση ενός ύπουλου εχθρού. Βασιλάκη Ανδρονίκη Κατσίκας Αντώνιος Τριανταφύλλου-Κηπουρού Γεωργία

Πνευμονική εμβολή : αντιμετώπιση ενός ύπουλου εχθρού. Βασιλάκη Ανδρονίκη Κατσίκας Αντώνιος Τριανταφύλλου-Κηπουρού Γεωργία Πνευμονική εμβολή : αντιμετώπιση ενός ύπουλου εχθρού Βασιλάκη Ανδρονίκη Κατσίκας Αντώνιος Τριανταφύλλου-Κηπουρού Γεωργία Ιστορικό ασθενούς Γυναίκα, 80 ετών Αδυναμία, δύσπνοια αιφνιδίου έναρξης από τριημέρου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΟΡΗΓΟΥΝΤΑΙ 11 ΜΟΡΙΑ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΟΡΗΓΟΥΝΤΑΙ 11 ΜΟΡΙΑ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΟΡΗΓΟΥΝΤΑΙ 11 ΜΟΡΙΑ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ (c.m.e. CREDITS) 2 ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΑΠΟΨΕΙΣ ΣΤΗΝ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ Πρόεδρος Α. Πιτταράς

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΔΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΡΥΘΜΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ

ΕΙΔΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΡΥΘΜΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ ΕΙΔΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΡΥΘΜΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΑΛΛΑΡΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Είναι ουσιώδες να γνωρίζει κανείς με ποιούς τρόπους η ΑΠ διατηρείται φυσιολογική ώστε να κατανοήσει

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΓΚΑΙΡΗΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ, ΣΕ ΔΙΑΒΗΤΙΚΑ ΑΤΟΜΑ. ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΥ ΚΑΙ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΟΥ.

Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΓΚΑΙΡΗΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ, ΣΕ ΔΙΑΒΗΤΙΚΑ ΑΤΟΜΑ. ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΥ ΚΑΙ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΟΥ. Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΓΚΑΙΡΗΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ, ΣΕ ΔΙΑΒΗΤΙΚΑ ΑΤΟΜΑ. ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΥ ΚΑΙ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΟΥ. Καφαντάρης Ι., Μεϊμέτη Ε., Δόνου Α., Βογιατζόγλου Δ. Γενικό Νοσοκομείο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΡΙΝΙΚΗ ΚΟΙΛΟΤΗΤΑ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΚΟΙΛΟΤΗΤΑ ΦΑΡΥΓΓΑΣ ΛΑΡΥΓΓΑΣ ΤΡΑΧΕΙΑ ΒΡΟΓΧΟΙ ΠΝΕΥΜΟΝΕΣ ΠΛΕΥΡΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Θυρεοειδής χόνδρος Κρικοθυρεοειδής σύνδεσμος ΤΡΑΧΕΙΑ Κρικοειδής χόνδρος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΠΙΕΣΗ (Α.Π.)

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΠΙΕΣΗ (Α.Π.) ΥΠΕΡΤΑΣΗ Η καρδιά προωθεί το αίμα στον οργανισμό μέσω των αρτηριών, με αποτέλεσμα οι αρτηρίες να βρίσκονται υπό πίεση. Η πίεση αυξάνει όταν είμαστε αναστατωμένοι, όταν τρομάζουμε, όταν καταβάλουμε κάποια

Διαβάστε περισσότερα

Εταιρεία Μελέτης Παραγόντων Κινδύνου για Αγγειακά Νοσήματα

Εταιρεία Μελέτης Παραγόντων Κινδύνου για Αγγειακά Νοσήματα Εταιρεία Μελέτης Παραγόντων Κινδύνου για Αγγειακά Νοσήματα 4 ο (ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ) ΚΛΙΝΙΚΟ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ÇΠρόληψη & Αντιμετώπιση Καρδιομεταβολικών Παραγόντων Κινδύνου: Πρακτικές ΟδηγίεςÈ Ξενοδοχείο Amalia Nαύπλιο,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΔΙΔΥΜΟΤΕΙΧΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΔΙΔΥΜΟΤΕΙΧΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΔΙΔΥΜΟΤΕΙΧΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ ΠΤΥΧΙΑΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΟΞΥ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΤΟΥ ΜΥΟΚΑΡΔΙΟΥ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΣΕ. Παρουσίαση περιστατικού. ΑΜΕΘ Γ.Ν.Θ. «Γ. Παπανικολάου»

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΣΕ. Παρουσίαση περιστατικού. ΑΜΕΘ Γ.Ν.Θ. «Γ. Παπανικολάου» ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΣΕ ARDS - ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΜΕ ΝΟ Παρουσίαση περιστατικού ΑΜΕΘ Γ.Ν.Θ. «Γ. Παπανικολάου» Παρουσίαση περιστατικού Από τον απεικονιστικό έλεγχο διαπιστώθηκαν: κατάγµατα λεκάνης και δεξιού άνω

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα. Ημέρες Υπέρτασης 2015 5 ο Εκπαιδευτικό σεμινάριο: Ξενοδοχείο XENIA ΠΟΡΤΑΡΙΑ ΠΗΛΙΟΥ, 13-15 Νοεμβρίου 2015

Πρόγραμμα. Ημέρες Υπέρτασης 2015 5 ο Εκπαιδευτικό σεμινάριο: Ξενοδοχείο XENIA ΠΟΡΤΑΡΙΑ ΠΗΛΙΟΥ, 13-15 Νοεμβρίου 2015 Ημέρες Υπέρτασης 2015 5 ο Εκπαιδευτικό σεμινάριο: Αρτηριακή υπέρταση & συνυπάρχοντες παράγοντες κινδύνου. Σύγχρονη διάγνωση και θεραπευτική προσέγγιση Ξενοδοχείο XENIA ΠΟΡΤΑΡΙΑ ΠΗΛΙΟΥ, 13-15 Νοεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ. Πρόεδρος: Μελιδώνης Ανδρέας. Αντιπρόεδρος: Λέπουρας Αντώνιος

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ. Πρόεδρος: Μελιδώνης Ανδρέας. Αντιπρόεδρος: Λέπουρας Αντώνιος Α ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ Πρόεδρος: Μελιδώνης Ανδρέας Αντιπρόεδρος: Λέπουρας Αντώνιος Γεν. Γραμματέας: Ράπτης Αθανάσιος Ταμίας: Λιάτης Σταύρος Μέλη: Δημοσθενόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ. Πρόεδρος: Στυλιανή Ηρακλειανού. Αντιπρόεδρος: Φίλιππος Φιλιππίδης

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ. Πρόεδρος: Στυλιανή Ηρακλειανού. Αντιπρόεδρος: Φίλιππος Φιλιππίδης ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ Πρόεδρος: Στυλιανή Ηρακλειανού Αντιπρόεδρος: Φίλιππος Φιλιππίδης Γεν. Γραμματέας: Μαρίνα Νούτσου Ταμίας: Χαρίλαος Δημοσθενόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14. Αγγειοπλαστική Bypass

Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14. Αγγειοπλαστική Bypass Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14 Αγγειοπλαστική Bypass Η αντιμετώπιση των καρδιαγγειακών νόσων περιλαμβάνει: φαρμακευτική αγωγή συστάσεις για αλλαγές στον τρόπο ζωής και τις

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ. Πρόεδρος: Ιωάννης Ιωαννίδης. Αντιπρόεδρος: Λεωνίδας Λαναράς

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ. Πρόεδρος: Ιωάννης Ιωαννίδης. Αντιπρόεδρος: Λεωνίδας Λαναράς ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ Πρόεδρος: Ιωάννης Ιωαννίδης Αντιπρόεδρος: Λεωνίδας Λαναράς Γεν. Γραμματέας: Νικόλαος Παπάνας Ταμίας: Αλέξανδρος Καμαράτος Μέλη: Ανδριανή

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΓΕΝΗΣ ΑΤΡΗΣΙΑ ΤΟΥ ΣΤΕΛΕΧΟΥΣ ΤΗΣ ΑΡΙΣΤΕΡΗΣ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑΣ ΑΡΤΗΡΙΑΣ ΣΕ ΕΝΗΛΙΚΑ ΑΣΘΕΝΗ: ΜΙΑ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΑ ΣΠΑΝΙΑ ΑΝΩΜΑΛΙΑ

ΣΥΓΓΕΝΗΣ ΑΤΡΗΣΙΑ ΤΟΥ ΣΤΕΛΕΧΟΥΣ ΤΗΣ ΑΡΙΣΤΕΡΗΣ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑΣ ΑΡΤΗΡΙΑΣ ΣΕ ΕΝΗΛΙΚΑ ΑΣΘΕΝΗ: ΜΙΑ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΑ ΣΠΑΝΙΑ ΑΝΩΜΑΛΙΑ ΣΥΓΓΕΝΗΣ ΑΤΡΗΣΙΑ ΤΟΥ ΣΤΕΛΕΧΟΥΣ ΤΗΣ ΑΡΙΣΤΕΡΗΣ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑΣ ΑΡΤΗΡΙΑΣ ΣΕ ΕΝΗΛΙΚΑ ΑΣΘΕΝΗ: ΜΙΑ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΑ ΣΠΑΝΙΑ ΑΝΩΜΑΛΙΑ X. ΓΡΑΪΔΗΣ, Δ. ΔΗΜΟΚΡΙΤΟΣ, Β. ΚΑΡΑΣΑΒΙΔΗΣ, Ε. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΥ, Γ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ, Θ. ΜΠΙΤΣΗΣ,

Διαβάστε περισσότερα

Διοργάνωση Οργάνωση - Γραμματεία Χορηγός. Θεσσαλονίκης 12, 153 44 Γέρακας, Αττική Τηλ.: 210 6048260, Fax: 210 6047457 E-mail: tmouzakis@free-spirit.

Διοργάνωση Οργάνωση - Γραμματεία Χορηγός. Θεσσαλονίκης 12, 153 44 Γέρακας, Αττική Τηλ.: 210 6048260, Fax: 210 6047457 E-mail: tmouzakis@free-spirit. Διοργάνωση Οργάνωση - Γραμματεία Χορηγός ΕΤΑΙΡΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΠΑΘΗΣΕΩΝ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟΥ ΠΟΔΙΟΥ Πόντου 104, 115 27 Αθήνα Τηλ.: 210 7470089, Fax: 210 7470044 E-mail: emedip@otenet.gr, Web site: www.emedip.gr Θεσσαλονίκης

Διαβάστε περισσότερα

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1]

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1] Ολόγοςλεπτίνης/αδιπονεκτίνης ως ανεξάρτητος προγνωστικός παράγοντας 10ετούς καρδιαγγειακού κινδύνου σε ινσουλινοθεραπευόμενους ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1],

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΗ ΣΕΥΠ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ II ΤΗΣ ΣΠΟΥΔΑΣΤΡΙΑΣ ΤΣΙΑΓΓΑΛΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗΣ ΘΕΜΑ: ΚΟΛΠΙΚΗ ΜΑΡΜΑΡΥΓΗ

ΣΧΟΛΗ ΣΕΥΠ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ II ΤΗΣ ΣΠΟΥΔΑΣΤΡΙΑΣ ΤΣΙΑΓΓΑΛΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗΣ ΘΕΜΑ: ΚΟΛΠΙΚΗ ΜΑΡΜΑΡΥΓΗ ΣΧΟΛΗ ΣΕΥΠ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ II ΤΗΣ ΣΠΟΥΔΑΣΤΡΙΑΣ ΤΣΙΑΓΓΑΛΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗΣ ΘΕΜΑ: ΚΟΛΠΙΚΗ ΜΑΡΜΑΡΥΓΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑ 2. Η.Κ.Γ. 3. ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ 4.

Διαβάστε περισσότερα

Εταιρεία Μελέτης Παραγόντων Κινδύνου. για Αγγειακά Νοσήματα

Εταιρεία Μελέτης Παραγόντων Κινδύνου. για Αγγειακά Νοσήματα Εταιρεία Μελέτης Παραγόντων Κινδύνου για Αγγειακά Νοσήματα 7 η Επιστημονική Διημερίδα ÇΠρόληψη & Θεραπεία των Καρδιομεταβολικών Παραγόντων Κινδύνου: Σύγχρονες απόψειςè Ξενοδοχείο Du Lac Ιωάννινα, 11-12/9/2015

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΟΥ ΣΑΥΥ

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΟΥ ΣΑΥΥ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΟΥ ΣΑΥΥ Λάμπρου Καλλιρρόη Πνευμονολόγος Πανεπιστημιακή Υπότροφος Α Κλινική Εντατικής Θεραπείας ΕΚΠΑ 13 Ο Πνευμονολογικό Συνέδριο Ιωάννινα O Το Σύνδρομο Άπνοιας στον Ύπνο (ΣΑΥ)

Διαβάστε περισσότερα

Ε π ι σ τ η μ ο ν ι κ ό Π ρ ό γ ρ α μ μ α

Ε π ι σ τ η μ ο ν ι κ ό Π ρ ό γ ρ α μ μ α 19.00-19.30 Τελετή Έναρξης Ε π ι σ τ η μ ο ν ι κ ό Π ρ ό γ ρ α μ μ α Παρασκευή, 22 Νοεμβρίου 2013 19.30-20.00 Διάλεξη «Καρδιακή ανεπάρκεια με διατηρημένο κλάσμα εξώθησης της αριστερής κοιλίας: η κλινική

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΚΗΛΗ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ

ΥΔΡΟΚΗΛΗ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ ΥΔΡΟΚΗΛΗ Είναι η συλλογή υγρού μεταξύ των πετάλων του ιδίως ελυτροειδούς χιτώνα

Διαβάστε περισσότερα