Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΑΞΕ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΒΟΥΛΓΑΡΙΑΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΑΞΕ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΒΟΥΛΓΑΡΙΑΣ"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΜΣ ΣΤΙΣ ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΑΞΕ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΒΟΥΛΓΑΡΙΑΣ Σταυρούλα Αλεξίου (Μ 004/07) Επιβλέπων Καθηγητής: Σιώκης Φώτης, Επίκουρος Καθηγητής Θεσσαλονίκη, 2010

2 Περιεχόμενα Ευρετήριο Πινάκων... iii Ευρετήριο Γραφημάτων... iv Κατάλογος Συντομογραφιών... v Περίληψη...vii 1 Εισαγωγή Βιβλιογραφική ανασκόπηση Μελέτες για τη σχέση ΑΞΕ και οικονομικής ανάπτυξης Μελέτες για τη σχέση ΑΞΕ και οικονομικής ανάπτυξης στις οικονομίες υπό μετάβαση Θεωρητικό υπόβαθρο Τι είναι Άμεση Ξένη Επένδυση; Μορφές ΑΞΕ (τρόποι πραγματοποίησης ΑΞΕ) Θεωρίες Άμεσων Ξένων Επενδύσεων Προσδιοριστικοί παράγοντες των ΑΞΕ Επιπτώσεις των ΑΞΕ στη χώρα υποδοχής Οικονομικό Προφίλ της Βουλγαρίας Ιστορική Αναδρομή Οικονομικό περιβάλλον σήμερα Άμεσες Ξένες Επενδύσεις στη Βουλγαρία Επενδυτική δραστηριότητα της Ελλάδας στη Βουλγαρία Οι ελληνικές ΑΞΕ στη Βουλγαρία στην περίοδο της μετάβασης Κίνητρα επένδυσης στη Βουλγαρία Οι ελληνικές ΑΞΕ στη Βουλγαρία σήμερα Δεδομένα και εξειδίκευση υποδείγματος Παρουσίαση δεδομένων Εξειδίκευση του υποδείγματος Εμπειρική Ανάλυση Οικονομετρική ανάλυση Έλεγχος Στασιμότητας Έλεγχος συνολοκλήρωσης Υπόδειγμα διόρθωσης σφάλματος Έλεγχος αιτιότητας κατά Granger Αποτελέσματα i

3 8 Συμπεράσματα - Επίλογος Βιβλιογραφία Διεθνής βιβλιογραφία Ελληνική βιβλιογραφία Παραρτήματα ii

4 Ευρετήριο Πινάκων Πίνακας 2.1: Εμπειρικές μελέτες για τη σχέση ΑΞΕ και οικονομικής ανάπτυξης στις χώρες υποδοχής Πίνακας 2.2: Εμπειρικές μελέτες για τη σχέση ΑΞΕ και οικονομικής ανάπτυξης στις χώρες υπό μετάβαση Πίνακας 4.1 : Εξέλιξη βασικών μακροοικονομικών δεικτών Βουλγαρίας Πίνακας 4.2: Ισοζύγιο πληρωμών Πίνακας 4.3: Συνολικές ΑΞΕ στην Βουλγαρία ( ) κατά χώρα προέλευσης (εκατομμυρια ) Πίνακας 4.4 : Μεγαλύτεροι ξένοι επενδυτές στην Βουλγαρία Πίνακας 4.5 : Άμεσες ξένες επενδύσεις στη Βουλγαρία κατά τομέα Πίνακας 5.1 Ετήσιες Άμεσες Επενδύσεις της Ελλάδας στη Βουλγαρία για την περίοδο Πίνακας 5.2: Συνολικές ΑΞΕ στην Βουλγαρία ( ) κατά χώρα προέλευσης (εκατομμυρια ) Πίνακας 5.3: Εξέλιξη ελληνικών επενδύσεων (κατά τρίμηνα) Πίνακας 5.4: Ελληνικές Άμεσες Επενδύσεις στην Βουλγαρία ανά κλάδο Πίνακας 5.5: Εξέλιξη Ελληνικών Άμεσων Επενδύσεων στη Βουλγαρία ανά κλάδο. 79 Πίνακας 6.1: Ονομαστικό Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν Βουλγαρίας για την περίοδο ανά τρίμηνο Πίνακας 6.2: Εισροές Ελληνικών Άμεσων Επενδύσεων στη Βουλγαρία για την περίοδο ανά τρίμηνο Πίνακας 6.3: Αποτελέσματα παλινδρόμησης Πίνακας 7.1: Έλεγχος της στασιμότητας της μεταβλητής του ΑΕΠ με μοναδιαία ρίζα στα επίπεδα και στις πρώτες διαφορές Πίνακας 7.2:Έλεγχος της στασιμότητας της μεταβλητής των ΑΞΕ με μοναδιαία ρίζα στα επίπεδα και στις πρώτες διαφορές Πίνακας 7.3: Έλεγχος της συνολοκλήρωσης με τη μέθοδο των Engel και Granger. 102 Πίνακας 7.4: Εκτίμηση του υποδείγματος διόρθωσης λαθών Πίνακας 7.5: Έλεγχος αιτιότητας κατά Granger iii

5 Ευρετήριο Γραφημάτων 4.1 Γραφική απεικόνιση του ρυθμού μεταβολής του πραγματικού ΑΕΠ της Βουλγαρίας και των ΕΕ 27, Γραφική απεικόνιση του ρυθμού μεταβολής της ανεργίας στη Βουλγαρία και στις ΕΕ 27, Γραφική απεικόνιση της μεταβολής του πληθωρισμού στη Βουλγαρία, Γραφική απεικόνιση των ξένων επενδύσεων στην Βουλγαρία (σε εκατομμυρια ) Γραφική απεικόνιση της εξέλιξης των ελληνικών επενδύσεων στην Βουλγαρία (σε εκατομμυρια ) Γραφική απεικόνιση του ποσοστού κάθε χώρας στις συνολικές εισροές ΑΞΕ στη Βουλγαρία για την περίοδο Γραφική απεικόνιση της εξέλιξης των ελληνικών επενδύσεων (κατά τρίμηνα) Γραφική απεικόνιση των Ελληνικών Άμεσων Επενδύσεων ανά κλάδο Γραφική απεικόνιση των Ελληνικών Άμεσων Επενδύσεων ανά κλάδο... (στο σύνολο των ΑΞΕ στη Βουλγαρία) Γραφική απεικόνιση της εξέλιξης των Ελληνικών Άμεσων Επενδύσεων στη Βουλγαρία ανά κλάδο Διάγραμμα 6.1: Γραφική παράσταση της μεταβλητής του ΑΕΠ Διάγραμμα 6.2: Γραφική παράσταση της μεταβλητής των ΑΞΕ Διάγραμμα 6.3: Ιστόγραμμα και στατιστικά στοιχεία της μεταβλητής του ΑΕΠ Διάγραμμα 6.4: Ιστόγραμμα και στατιστικά στοιχεία της μεταβλητής των ΑΞΕ iv

6 Κατάλογος Συντομογραφιών ADF: Augmented Dickey - Fuller BNB: Bulgarian National Bank CBA: Currency Board Agreement CEDB: Citizens for European Development of Bulgaria CEE: Central and Eastern Europe DF: Dickey Fuller ECM: Error Correction Mechanism FDI: Foreign Direct Investment GDP: Gross Domestic Product GMM: Generalized Method of Moments ISPA: Instrument for Structural Policies of Pre-Accession LDC: Less Developed Country MNC: Multinational Company / Corporation NEDP: National Economic Development Plan NSI: National Statistical Institute OECD: Organization for Economic Co-operation and Development OLS: Ordinary Least Squares SAPARD: Special Accession Program for Agriculture and Rural Development SUR: Seemingly Unrelated Regressions TNC: Transnational Company / Corporation UNCTAD: United Nations Conference on Trade and Development VAR: Vector Autoregression ΑΕΠ: Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν ΑΞΕ: Άμεσες Ξένες Επενδύσεις ΔΝΤ: Διεθνές Νομισματικό Ταμείο ΕΕ: Ευρωπαϊκή Ένωση ΕΚΤ: Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ΕΣΣΔ: Ένωση Σοβιετικών Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών ΕΣΥΕ: Εθνική Στατιστική Υπηρεσία Ελλάδος ΕΤΒ: Εθνική Τράπεζα της Βουλγαρίας ΗΠΑ: Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής v

7 ΚΑΕ: Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη ΚΑΚ: Κοινοπολιτεία Ανεξάρτητων Κρατών ΟΝΕ: Οικονομική και Νομισματική Ένωση ΟΟΣΑ: Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης ΠΟΕ: Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου ΣΑΟΒ: Συμβούλιο Αμοιβαίας Οικονομικής Βοήθειας vi

8 Περίληψη Η κατάρρευση του κομμουνιστικού καθεστώτος στη Βουλγαρία, η μετάβαση της χώρας στο καθεστώς της οικονομίας της αγοράς, καθώς και μια σειρά από δομικές μεταρρυθμίσεις είχαν ως συνέπεια την εκδήλωση ενδιαφέροντος από ξένους επενδυτές για την τοποθέτηση κεφαλαίων στην ανερχόμενη βουλγαρική αγορά. Σημαντικές ήταν και οι επενδύσεις των ελληνικών επιχειρήσεων, οι οποίες βρήκαν γόνιμο έδαφος για τη διεθνοποίησή τους. Σήμερα, οι ελληνικές επενδύσεις αποτελούν ένα μεγάλο ποσοστό των συνολικών εισροών Άμεσων Ξένων Επενδύσεων στη χώρα. Σκοπός αυτής της μελέτης είναι η παρουσίαση και ανάλυση των ελληνικών άμεσων επενδύσεων στη Βουλγαρία. Κριτήριο για την επιλογή του θέματος ήταν το αυξανόμενο ενδιαφέρον που έδειξαν και δείχνουν οι ελληνικές βιομηχανικές επιχειρήσεις για τη συγκεκριμένη περιοχή. Στην παρούσα εργασία ελέγχεται εμπειρικά η αιτιακή σχέση ανάμεσα στις εισροές ελληνικών άμεσων επενδύσεων στη Βουλγαρία και στην οικονομική ανάπτυξη της γειτονικής χώρας, χρησιμοποιώντας σύγχρονες τεχνικές χρονικών σειρών. Χρησιμοποιήθηκαν τριμηνιαία στοιχεία για την περίοδο και μέσω του ελέγχου της στασιμότητας των μεταβλητών με μοναδιαία ρίζα, της συνολοκλήρωσης και της αιτιότητας κατά Granger, οδηγηθήκαμε στο συμπέρασμα ότι δεν υπάρχει σχέση αιτιότητας μεταξύ των μεταβλητών, για το συγκεκριμένο δείγμα και για την συγκεκριμένη χρονική περίοδο. Η επεξεργασία των δεδομένων έγινε με το οικονομετρικό πακέτο Eviews 3.1. Λέξεις κλειδιά: Άμεσες Ξένες Επενδύσεις (ΑΞΕ), Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ), Βουλγαρία, αιτιακή σχέση κατά Granger. vii

9

10 Η επίδραση των ελληνικών ΑΞΕ στην οικονομική ανάπτυξη της Βουλγαρίας 1 Εισαγωγή Στη σύγχρονη εποχή, οι Άμεσες Ξένες Επενδύσεις (ΑΞΕ) διαδραματίζουν καίριο ρόλο στη διαδικασία της παγκοσμιοποίησης ως σημαντικό στοιχείο των διεθνών σχέσεων. Συμπληρώνοντας το εμπόριο, δημιουργούν αμεσότερες και βαθύτερες σχέσεις μεταξύ των οικονομιών. Αποτελούν μια πηγή πρόσθετων κεφαλαίων, ενθαρρύνουν την αποτελεσματική παραγωγή, διεγείρουν τη μεταφορά τεχνολογίας και προωθούν την ανταλλαγή της διοικητικής τεχνογνωσίας. Θεωρείται, συνεπώς, ότι συμβάλουν στη βελτίωση της παραγωγικότητας των επιχειρήσεων και καθιστούν τις οικονομίες περισσότερο ανταγωνιστικές (European Union, 2007). Επομένως, οι χώρες υποδοχής θεωρούν ευπρόσδεκτες τις ΑΞΕ, λόγω της πεποίθησης ότι θα συντελέσουν στην αύξηση της παραγωγικής ικανότητας των οικονομιών τους. Σε παγκόσμιο επίπεδο, παρατηρείται αξιοσημείωτη αύξηση των ροών ΑΞΕ από τα μέσα της δεκαετίας του Η αύξηση αυτή οφείλεται κυρίως στη ραγδαία ανάπτυξη των μεταφορών, τις αλλαγές στις μεθόδους παραγωγής και τις εντυπωσιακές εξελίξεις στον τομέα των επικοινωνιών που καθιστούν την κινητικότητα των επιχειρήσεων ευκολότερη από ποτέ. Ωστόσο, κατά την περίοδο του κεντρικού σχεδιασμού, οι χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης (ΚΑΕ) παραμένουν κλειστές στις ΑΞΕ. Η κατάρρευση του κομμουνισμού και η μετάβαση των οικονομιών στο σύστημα της αγοράς δημιουργούν νέες προοπτικές εντός και εκτός των χωρών αυτών. Από τη μία πλευρά, το άνοιγμα των οικονομιών προκαλεί πολυάριθμες αναπτυξιακές ευκαιρίες για τις ίδιες τις χώρες και από την άλλη εκλαμβάνεται ως ευνοϊκή συγκυρία για την αναζωογόνηση της επιχειρηματικής δραστηριότητας των αναπτυγμένων ευρωπαϊκών χωρών. Στην Ευρώπη διαμορφώνεται η αντίληψη πως το άνοιγμα αυτών των χωρών αποτελεί για τις επιχειρήσεις μοναδική ευκαιρία ανάπτυξης δραστηριοτήτων στο εξωτερικό και εξόδου από μια παρατεταμένη περίοδο στασιμότητας. Ανάλογες είναι και οι αντιλήψεις στην Ελλάδα, η οποία μέχρι εκείνη την περίοδο δεν διέθετε σημαντική εμπειρία διεθνοποιημένης παραγωγής. Η ευκαιρία που προσφέρεται λοιπόν, από την κατάρρευση των πρώην σοσιαλιστικών οικονομιών είναι μοναδική από κάθε άποψη. Οι μεγαλύτερες προσδοκίες στηρίζονται στις ευκαιρίες για διείσδυση στις αγορές αυτών των χωρών μέσω της πραγματοποίησης άμεσων επενδύσεων. 1

11 Εισαγωγή Σημείο αφετηρίας στην εκδήλωση του φαινομένου είναι αναμφίβολα το έτος Οι εισροές ΑΞΕ αρχικά είναι ελάχιστες, καθώς η ανάπτυξη στα Βαλκάνια παρεμποδίζεται από την αιματηρή διάσπαση της Γιουγκοσλαβίας και το εσωστρεφές παρελθόν των χωρών, αλλά από τα μέσα της δεκαετίας του 1990 αρχίζουν να αυξάνονται με γρήγορους ρυθμούς. Σε αντίθεση με μεγάλες πολυεθνικές επιχειρήσεις που θεωρούσαν τα Βαλκάνια ως μικρή και επικίνδυνη αγορά, οι μεγάλες ελληνικές εταιρίες ήταν από τις πρώτες που τόλμησαν να αναπτύξουν δραστηριότητες και μπόρεσαν να επωφεληθούν από τα πλεονεκτήματα που η αγορά αυτή προσφέρει. Ιστορικά, παρά τις εμπορικές σχέσεις της Ελλάδας με την ευρύτερη περιοχή των Βαλκανίων, το ελληνικό κεφάλαιο δεν είχε παραγωγικές επενδύσεις στο εξωτερικό, με μοναδική εξαίρεση τον τομέα της ναυτιλίας. Το πρόσφατο φαινόμενο εξάπλωσης των ελληνικών επιχειρήσεων στο εξωτερικό θεωρείται αποτέλεσμα της αυξανόμενης σημασίας των ΑΞΕ στην παγκόσμια οικονομία και στη δραστική αλλαγή που λαμβάνει χώρα στα Βαλκάνια, οδηγώντας τις χώρες αυτές στην υιοθέτηση ενός δυτικοευρωπαϊκού οικονομικού προτύπου. Η διάνοιξη των Βαλκανίων, μετά την κατάρρευση του υπαρκτού σοσιαλισμού το 1989, προσέφερε στην Ελλάδα την ευκαιρία για ταχύρρυθμη ανάπτυξη και αύξηση των εξαγωγών της. Παράλληλα έδωσε την ευκαιρία στις ελληνικές επιχειρήσεις να γίνου πιο εξωστρεφείς, αλλά και να επενδύσουν σε νέες αγορές εκτός των συνόρων. Πρόκειται για την προσθήκη μεγάλης έκτασης νέων αγορών και πληθυσμών, που γειτνιάζουν άμεσα με την Ελλάδα και που μπορούν να εξασφαλίσουν διεύρυνση των οικονομικών της οριζόντων. Οι ελληνικές επιχειρήσεις βρήκαν την ευκαιρία να πραγματοποιήσουν μεγάλες επενδύσεις σε νέες αγορές, όπου τα προϊόντα τους θα ήταν πιο ανταγωνιστικά από τα εγχώρια σε αντίθεση με ότι συμβαίνει με τα υπόλοιπα μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ). Ακόμη πολλές επιχειρήσεις, κυρίως εντάσεως εργασίας όπως οι κλωστοϋφαντουργικές, προχώρησαν σε άμεσες επενδύσεις για να εκμεταλλευτούν το φτηνό εργατικό κόστος. Κυριότερο πλεονέκτημα έναντι των υπόλοιπων ευρωπαϊκών επιχειρήσεων ήταν η γεωγραφική εγγύτητα, αφού η Ελλάδα συνορεύει άμεσα με αυτές τις χώρες. Η ελληνική επιχειρηματική παρουσία είναι ιδιαίτερα ισχυρή στη Βουλγαρία. Οι εμπορικές σχέσεις της Ελλάδας με τη Βουλγαρία ξεκίνησαν πολλούς αιώνες πριν, λόγω των κοινών πολιτισμικών χαρακτηριστικών και θρησκευτικών πεποιθήσεων, καθώς και της κοινής βαλκανικής επιχειρηματικής νοοτροπίας. Ωστόσο, οι ανταλλαγές αγαθών μεταξύ των δύο χωρών περιορίστηκαν σημαντικά κατά την 2

12 Η επίδραση των ελληνικών ΑΞΕ στην οικονομική ανάπτυξη της Βουλγαρίας περίοδο του κομμουνιστικού καθεστώτος και του Ψυχρού Πολέμου μεταξύ της Ανατολικής Ευρώπης και του δυτικού κόσμου, καθώς τα σύνορα παρέμεναν ερμητικά κλειστά. Με την κατάρρευση του κομμουνισμού, το εμπόριο ανέκαμψε σημαντικά και έχει φτάσει στις μέρες μας σε αξιοσημείωτο επίπεδο. Έτος εκκίνησης των ελληνικών άμεσων επενδύσεων στη γείτονα χώρα ήταν το Η επέκταση των ελληνικών επιχειρήσεων στην Βουλγαρία ξεκίνησε νωρίς, αλλά όπως ήταν επόμενο, ακολούθησε τις διάφορες φάσεις της πορείας ανάπτυξης της βουλγαρικής οικονομίας. Στα πρώτα στάδια της περιόδου μετάβασης της χώρας από το κομμουνιστικό στο φιλελεύθερο οικονομικό σύστημα, οι ελληνικές επενδύσεις ήταν περιορισμένες ως προς το μέγεθος, αλλά και ως προς το εύρος των δραστηριοτήτων που κάλυπταν και αφορούσαν αρχικά τομείς όπως η κλωστοϋφαντουργία, η μεταποίηση, ο κλάδος τροφίμων και ποτών και ο τουρισμός. Στην συνέχεια αναπτύχθηκαν, ακολουθώντας τις συνθήκες που διαμορφώνονταν στην τοπική οικονομία και επεκτάθηκαν στον τομέα των υπηρεσιών, το χρηματοπιστωτικό τομέα και τις τηλεπικοινωνίες. Βασικότερα κίνητρα ΑΞΕ για τις ελληνικές επιχειρήσεις στη Βουλγαρία, εκτός από τη γεωγραφική εγγύτητα, αποτέλεσαν το μέγεθος της αγοράς, τα χαμηλά εργατικά κόστη, καθώς επίσης και το γεγονός ότι οι ελληνικές επιχειρήσεις σχεδίαζαν να χρησιμοποιήσουν τη Βουλγαρία σαν γέφυρα για περαιτέρω επενδύσεις στις γειτονικές χώρες. Οι επενδυτικές αποφάσεις βασίστηκαν, επίσης, στην έλλειψη ξένου και εγχώριου ανταγωνισμού, καθώς και στους ισχυρούς πολιτιστικούς δεσμούς. Ένας ακόμη ουσιαστικός παράγοντας που συνέβαλε στην πραγματοποίηση επενδύσεων στη Βουλγαρία ήταν η σημαντική έλλειψη υποδομών, όπως για παράδειγμα το ανύπαρκτο σχεδόν χρηματοπιστωτικό σύστημα, τουλάχιστον όπως ήταν διαδεδομένο και θεσμοθετημένο στα δυτικά κράτη της ανοικτής οικονομίας, γεγονός που ευνόησε τις επενδύσεις από πλευράς των ελληνικών τραπεζών, καθώς και η έλλειψη υποδομών και εγκαταστάσεων, που ενίσχυσε την πραγματοποίηση επενδύσεων του κατασκευαστικού κλάδου και του κλάδου του Real Estate. Επιπλέον, το πλεονέκτημα της μειωμένης φορολογικής επιβάρυνσης των επιχειρήσεων κατέστησε τη Βουλγαρία ως προνομιακό τόπο εγκατάστασης των παραγωγικών μονάδων. Τέλος, η ενταξιακή πορεία προς την Ευρωπαϊκή Ένωση απέφερε επενδυτικές δραστηριότητες λόγω των μεταρρυθμίσεων που έλαβαν χώρα. Ωστόσο, πρέπει να αναφερθεί ότι υπάρχουν και μειονεκτήματα σχετικά με την επενδυτική δραστηριότητα στη γειτονική χώρα. Τα σημαντικότερα από αυτά είναι η 3

13 Εισαγωγή χαμηλή παραγωγικότητα εργασίας σε εξειδικευμένο προσωπικό, η γραφειοκρατία και η διαφθορά, τα οποία όμως αναμένεται να ξεπεραστούν καθώς η Βουλγαρία πρέπει να συμβαδίσει με τα πρότυπα που θέτει η Ευρωπαϊκή Ένωση. Η προσχώρηση της Βουλγαρίας στην ΕΕ θα βοηθήσει τη συνέχιση των αυξανόμενων αποδόσεων και θα προωθήσει τη σύγκλιση της οικονομίας αυτής με τις υπόλοιπες χώρες της Ένωσης. Εκτός από την υιοθέτηση του Κοινοτικού Κεκτημένου (Acquis Communitaire), η χώρα αυτή αναμένεται να ικανοποιήσει τις απαιτήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σε τομείς όπως η δικαστική ανεξαρτησία, η μείωση της εγκληματικότητας και της διαφθοράς, η αύξηση της διαφάνειας και της υπευθυνότητας στη δημόσια διοίκηση. Με την πραγματοποίηση των παραπάνω βημάτων, η ανταγωνιστικότητα της χώρας θα αυξηθεί ακόμα περισσότερο. Επιπλέον, πρέπει να υπογραμμιστεί το γεγονός ότι η είσοδος της Βουλγαρίας στην ΕΕ αποτελεί γεγονός ιδιαίτερης σημασίας για τη χώρα μας, αφού είναι η πρώτη φορά που η Ελλάδα αποκτά φυσικά σύνορα με χώρα-μέλος της Ένωσης, με ευεργετικά οφέλη που απορρέουν από αυτή την εξέλιξη. Η Βουλγαρία συγκαταλέγεται μεταξύ των λίγων χωρών στις οποίες η Ελλάδα έχει θετικό και αξιοπρόσεκτο από επιχειρηματικής πλευράς εμπορικό ισοζύγιο. Μεταξύ των μεγαλύτερων και σπουδαιότερων εμπορικών πελατών της Βουλγαρίας περιλαμβάνονται οι μεγαλύτερες ελληνικές επιχειρήσεις και όμιλοι, ενώ σημαντική είναι η παρουσία ελληνικών τραπεζών. Επιπλέον, οι ισχυροί οικονομικοί δεσμοί της Ελλάδας με τη Βουλγαρία ενισχύονται περαιτέρω και η αξία των μεγάλων επενδύσεων που έχουν πραγματοποιήσει οι ελληνικές επιχειρήσεις εκεί διασφαλίζεται και αυξάνει ουσιαστικά. Η Βουλγαρία έχει καταστεί τόπος σημαντικής επέκτασης της ελληνικής επιχειρηματικότητας τα τελευταία χρόνια. Σύμφωνα με τα στοιχεία εξωτερικού εμπορίου της κάθε μιας εκ των δύο χωρών για το 2008, η Βουλγαρία κατέχει την τρίτη θέση μεταξύ των ξένων αγοραστών ελληνικών προϊόντων, ενώ η Ελλάδα αποτελεί τον μεγαλύτερο πελάτη βουλγαρικών προϊόντων. Συγκεκριμένα, οι εξαγωγές προς την Βουλγαρία αντιπροσωπεύουν το 7,1% του συνόλου των ελληνικών εξαγωγών, ενώ οι εισαγωγές το 1,9% των συνολικών εισαγωγών της Ελλάδος, σύμφωνα με τα ελληνικά στατιστικά στοιχεία 1. Αντίστοιχα, για τη Βουλγαρία, η Ελλάδα απορροφά το 9,9% του συνόλου των βουλγαρικών εξαγωγών, 1 Σύμφωνα με στοιχεία της Εθνικής Στατιστικής Υπηρεσίας Ελλάδος (ΕΣΥΕ). 4

14 Η επίδραση των ελληνικών ΑΞΕ στην οικονομική ανάπτυξη της Βουλγαρίας οι δε ελληνικές εξαγωγές συμμετέχουν με ποσοστό 1,2% στο σύνολο των βουλγαρικών εισαγωγών 2. Ταυτόχρονα, η Ελλάδα κατέχει την τρίτη θέση στην κατάταξη των κρατών που έχουν επενδύσει στη Βουλγαρία, μετά την Αυστρία και την Ολλανδία. Οι συνολικές επενδύσεις της χώρας μας την περίοδο αγγίζουν τα 3419,7εκατομμύρια ευρώ. Ουσιαστικά, πρόκειται για ένα ποσοστό της τάξης του 9,37% των συνολικών εισροών ΑΞΕ στην Βουλγαρία, σύμφωνα με στοιχεία του Invest Bulgaria Agency. Στην πραγματικότητα, η επενδυτική δραστηριότητα των ελληνικών επιχειρήσεων διαφέρει πολύ από τα επίσημα βουλγαρικά στοιχεία, καθώς υπολογίζονται μόνο τα κεφάλαια που προήλθαν από την ελληνική επικράτεια και αποκλείονται όσα ήταν αποτέλεσμα τραπεζικού δανεισμού ή προήλθαν από διαθέσιμα κεφάλαια ή κέρδη. Επίσης, δε συμπεριλαμβάνονται οι επενδύσεις ελληνικών συμφερόντων μέσω των παράκτιων κέντρων της Κύπρου και του Λουξεμβούργου, γεγονός που υποδηλώνει ότι το πραγματικό ύψος των επενδύσεων είναι πολύ μεγαλύτερο. Σκοπός της εργασίας είναι η μελέτη της σχέσης μεταξύ των ελληνικών επενδύσεων και της οικονομικής ανάπτυξης της Βουλγαρίας, όπως έχει διαμορφωθεί την τελευταία δεκαπενταετία. Αρχικά, εξετάζονται οι σημαντικότερες εμπειρικές μελέτες της διεθνούς βιβλιογραφίας για την ερμηνεία της σχέσης ΑΞΕ και οικονομικής ανάπτυξης. Οι μελέτες αυτές δεν περιορίζονται μόνο στη γεωγραφική περιοχή των Βαλκανίων, αλλά αναλύουν τις επιδράσεις των ΑΞΕ στη οικονομία της χώρας αποδέκτη σε ευρύτερο πλαίσιο. Ωστόσο, ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στις έρευνες που μελετούν την επίδραση των ΑΞΕ που προέρχονται κυρίως από αναπτυγμένες χώρες με κατεύθυνση προς οικονομίες που βρίσκονται σε καθεστώς μετάβασης. Επίσης, διερευνώνται οι σχολές που έχουν δημιουργηθεί γύρω από αυτό το ζήτημα, οι οποίες διαχωρίζονται σύμφωνα με τα αποτελέσματα των ερευνών. Η εκτίμηση της σχέσης μεταξύ οικονομικής ανάπτυξης και ΑΞΕ αποτελεί αντικείμενο συζήτησης μεταξύ των οικονομολόγων εδώ και αρκετό καιρό. Το ζήτημα προκύπτει από τα μη πειστικά αποτελέσματα για την κατεύθυνση της αιτιότητας μεταξύ των δύο μεταβλητών. Κάποιοι σχολιαστές υποστηρίζουν ότι το ΑΕΠ επηρεάζει τις ΑΞΕ, ενώ κάποιοι άλλοι διατείνονται ότι η σχέση αυτή είναι αντίστροφη. Εν συνεχεία, παρουσιάζεται το θεωρητικό υπόβαθρο των Άμεσων Ξένων Επενδύσεων. Παρουσιάζονται οι πλέον διαδεδομένοι ορισμοί των επενδύσεων αυτών, 2 Σύμφωνα με στοιχεία της Εθνικής Στατιστικής Υπηρεσίας της Βουλγαρίας (NSI). 5

15 Εισαγωγή καθώς και των εταιριών που τις πραγματοποιούν. Ακολούθως, παρουσιάζονται οι τρόποι με τους οποίους πραγματοποιούνται οι ΑΞΕ, δηλαδή οι διάφορες μορφές τους και παρατίθενται οι σημαντικότερες θεωρίες για την ερμηνεία τους. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στους προσδιοριστικούς παράγοντες, όπως επίσης και στις επιδράσεις των ΑΞΕ στην οικονομία της χώρας αποδέκτη, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για αναπτυσσόμενες ή υπό μετάβαση χώρες. Κατόπιν, πραγματοποιείται μια ανασκόπηση της βουλγαρικής οικονομίας από την έναρξη της διαδικασίας μετάβασης της χώρας στην οικονομία της αγοράς έως τις μέρες μας. Στη συνέχεια παρουσιάζεται το σύγχρονο οικονομικό περιβάλλον, καθώς και η εξέλιξη των βασικότερων μακροοικονομικών δεικτών της Βουλγαρίας κατά την τελευταία τριετία. Τέλος, αναλύεται το ισχύον καθεστώς αναφορικά με τις ΑΞΕ, όπως επίσης και η παρουσία ξένων επενδυτών στη χώρα. Ακολούθως, παρουσιάζεται η διαχρονική εξέλιξη των ελληνικών άμεσων επενδύσεων στη Βουλγαρία την τελευταία δεκαπενταετία. Αρχικά, γίνεται μια ανασκόπηση της πορείας των επενδύσεων αυτών κατά την περίοδο της μετάβασης και στη συνέχεια, αναλύονται τα κίνητρα που ώθησαν τους Έλληνες επιχειρηματίες να επεκτείνουν τις δραστηριότητές τους στη γειτονική χώρα. Τέλος, παρουσιάζεται η επενδυτική θέση της Ελλάδας σήμερα, καθώς και οι προοπτικές για το μέλλον. Στο τελευταίο τμήμα της εργασίας, το αντικείμενο που ερευνάται αφορά τον τρόπο με τον οποίο οι επενδύσεις ελληνικών συμφερόντων επηρεάζουν την οικονομία της γειτονικής χώρας. Συγκεκριμένα, μελετάται η μορφή της επίδρασης, αν δηλαδή η οικονομική ανάπτυξη επηρεάζεται θετικά ή αρνητικά, καθώς και το μέγεθός της. Η εμπειρική ανάλυση βασίζεται σε στοιχεία για την περίοδο , κατά την οποία παρατηρείται η μεγαλύτερη επενδυτική δραστηριότητα στην περιοχή. Αρχικά, πραγματοποιείται η παρουσίαση των δεδομένων και η εξειδίκευση του υποδείγματος που θα χρησιμοποιήσουμε. Στο εμπειρικό κομμάτι διεξάγονται οι έλεγχοι της στασιμότητας των μεταβλητών με μοναδιαία ρίζα, ο έλεγχος της συνολοκλήρωσης και της αιτιότητας κατά Granger, με σκοπό τη διερεύνηση της αιτιακής σχέσης ανάμεσα στις εισροές ελληνικών άμεσων επενδύσεων στη Βουλγαρία και στην οικονομική ανάπτυξη της γείτονος χώρας. Τέλος, παρουσιάζονται τα συμπεράσματα της έρευνας αναφορικά με τη σχέση μεταξύ ΑΞΕ και οικονομικής ανάπτυξης. 6

16 Η επίδραση των ελληνικών ΑΞΕ στην οικονομική ανάπτυξη της Βουλγαρίας 2 Βιβλιογραφική ανασκόπηση Στο κεφάλαιο αυτό παρουσιάζονται οι σημαντικότερες μελέτες αναφορικά με τη σχέση των Άμεσων Ξένων Επενδύσεων (ΑΞΕ) με την οικονομική ανάπτυξη των χωρών υποδοχής. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στον αντίκτυπο των ΑΞΕ στις αναπτυσσόμενες οικονομίες, καθώς και στις οικονομίες που βρίσκονται στο στάδιο μετάβασης από το καθεστώς κεντρικού σχεδιασμού προς την οικονομία της αγοράς. 2.1 Μελέτες για τη σχέση ΑΞΕ και οικονομικής ανάπτυξης Η εκτίμηση της σχέσης μεταξύ οικονομικής ανάπτυξης και ΑΞΕ αποτελεί αντικείμενο συζήτησης μεταξύ των οικονομολόγων τις τελευταίες δεκαετίες. Το ζήτημα προκύπτει από τα ασαφή αποτελέσματα σχετικά με την κατεύθυνση της αιτιότητας μεταξύ των δύο μεταβλητών. Κάποιοι σχολιαστές υποστηρίζουν ότι το ΑΕΠ επηρεάζει τις ΑΞΕ, ενώ κάποιοι άλλοι διατείνονται ότι η σχέση αυτή είναι αντίστροφη. Παρά το γεγονός ότι δεν υπάρχει ομοφωνία για τη σχέση μεταξύ ΑΞΕ και οικονομικής ανάπτυξης, τα τελευταία χρόνια έχει αναπτυχθεί μια ολοένα και περισσότερο υποστηριζόμενη άποψη ότι οι ΑΞΕ συνδέονται θετικά με την οικονομική ανάπτυξη. Θεωρητικά, αυτή η άποψη έχει ενισχυθεί από τη θεωρία της ανάπτυξης, η οποία όχι μόνο δίνει έμφαση στις καινοτόμες δράσεις, αλλά παράλληλα υπογραμμίζει το σπουδαίο ρόλο της τεχνολογικής διάχυσης, της αποδοτικότητας και της παραγωγικότητας στην ώθηση της οικονομικής άνθησης. Συνεπώς, οι δραστηριότητες των πολυεθνικών επιχειρήσεων αποκτούν ιδιαίτερο ενδιαφέρον, αφού όχι μόνο διαθέτουν το μεγαλύτερο μερίδιο της παγκόσμιας τεχνογνωσίας, αλλά οι ΑΞΕ φαίνεται να αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους διαύλους για τη διεθνή μεταφορά της τεχνολογίας. Από αυτή τη σκοπιά, η συμβολή τους στην ανάπτυξη έγκειται στο γεγονός ότι οι επενδύσεις χρησιμοποιούνται ως μέσο μεταφοράς της προηγμένης τεχνολογίας από τις αναπτυγμένες στις αναπτυσσόμενες χώρες. Κάποιες μελέτες χρησιμοποίησαν τις ΑΞΕ ως εξαρτημένη μεταβλητή και το ΑΕΠ συμπεριλαμβανόταν για να ρυθμίσει την υπόθεση του μεγέθους της αγοράς, η οποία δηλώνει ότι οι πολυεθνικές επιχειρήσεις αξιολογούν πάντοτε το μέγεθος της αγοράς 7

17 Βιβλιογραφική ανασκόπηση της χώρας υποδοχής, όταν μελετούν την τοποθεσία των ΑΞΕ τους (Billington 1999 & Moosa, 2002). Μια δεύτερη ομάδα μελετητών χρησιμοποιεί το ΑΕΠ ως εξαρτημένη μεταβλητή και τις ΑΞΕ ως επεξηγηματική μεταβλητή, σε μια προσπάθεια να κατανοηθεί η μεταξύ τους σχέση. Οι σημαντικότερες εμπειρικές μελέτες αυτής της κατηγορίας παρουσιάζονται στη συνέχεια. Οι Balasubramanyam et al. (1996), ερευνούν το ρόλο που παίζουν οι ΑΞΕ στην διαδικασία οικονομικής άνθησης των αναπτυσσόμενων χωρών που χαρακτηρίζονται από διαφορετικά καθεστώτα εμπορικής πολιτικής. Χρησιμοποιώντας ετήσια δεδομένα για 46 αναπτυσσόμενες χώρες που ακολουθούν διαφορετικές στρατηγικές εμπορίου 3, για την περίοδο , εξετάζεται η υπόθεση του Bhagwati (1978), σύμφωνα με την οποία οι ΑΞΕ, ως κινητήρια δύναμη, επιταχύνουν το ρυθμό οικονομικής ανάπτυξης στις χώρες όπου η εμπορική πολιτική προσανατολίζεται προς την προώθηση των εξαγωγών παρά προς την υποκατάσταση των εισαγωγών. Το συμπέρασμα είναι ότι οι ΑΞΕ έχουν θετικά αποτελέσματα στην οικονομική ανάπτυξη, τα οποία είναι ισχυρότερα για τις χώρες που ακολουθούν πολιτικές εμπορίου προσανατολισμένες στις εξαγωγές. Οι Borensztein et al. (1998), πρεσβεύουν την άποψη ότι η οικονομική ανάπτυξη μιας χώρας βασίζεται κατά κύριο λόγο στην τεχνολογική διάχυση. Ειδικότερα, ο ρυθμός οικονομικής ανάπτυξης των αναπτυσσόμενων χωρών μπορεί εν μέρει να ερμηνευτεί από το βαθμό ενσωμάτωσης νέων τεχνολογιών που ήδη χρησιμοποιούνται από τις ηγέτιδες οικονομίες. Εκτός από διαύλους, όπως η εισαγωγή προϊόντων υψηλής τεχνολογίας, η υιοθέτηση ξένης τεχνολογίας και η συσσώρευση εξειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού, την πλέον διαδεδομένη μέθοδο διάχυσης της τεχνολογίας στο σύγχρονο οικονομικό περιβάλλον αποτελούν οι ροές ΑΞΕ από πολυεθνικές επιχειρήσεις. Χρησιμοποιώντας στοιχεία για 69 αναπτυσσόμενες χώρες για την περίοδο , επισημαίνεται η ύπαρξη θετικής σχέσης ανάμεσα στις εισροές των ΑΞΕ και στην οικονομική ανάπτυξη, η οποία καθορίζεται από την επίτευξη ενός ελάχιστου επιθυμητού επιπέδου ανάπτυξης του ανθρώπινου κεφαλαίου. Η Olofsdotter (1998), χρησιμοποιώντας μια ανάλυση παρόμοια με των Borensztein et al. (1998), υποστηρίζει ότι οι ΑΞΕ οδηγούν σε υψηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης με την εισαγωγή νέων τεχνολογιών στη φιλοξενούσα χώρα μέσω των πολυεθνικών 3 Η ταξινόμηση σε χώρες που ακολουθούν πολιτικές είτε προώθησης εξαγωγών είτε υποκατάστασης εισαγωγών γίνεται με βάση την αναλογία των εισαγωγών προς το ΑΕΠ. 8

18 Η επίδραση των ελληνικών ΑΞΕ στην οικονομική ανάπτυξη της Βουλγαρίας εταιριών, λαμβάνοντας υπόψη το βαθμό στον οποίο η εγχώρια οικονομία είναι σε θέση να υιοθετεί την ξένη τεχνολογία. Μέσα από τη μελέτη, καταλήγει στο συμπέρασμα ότι μια αύξηση στο απόθεμα ΑΞΕ (FDI stock) σχετίζεται θετικά με την ανάπτυξη, καθώς και ότι η επίδραση είναι ισχυρότερη για τις χώρες με υψηλότερο επίπεδο θεσμικής ανάπτυξης, όπως μετράται από το βαθμό προστασίας των δικαιωμάτων ιδιοκτησίας και γραφειοκρατικής επάρκειας στη χώρα υποδοχής. Ο De Mello (1999), διατείνεται ότι, κατά την παρουσία ΑΞΕ, η συνολική παραγωγή της χώρας υποδοχής πραγματοποιείται με το συνδυασμό εργασίας και κεφαλαίου (εγχώριου ή ξένου) και επαληθεύει ότι οι ΑΞΕ μπορούν να οδηγήσουν στη βελτίωση της τεχνολογίας και στη συσσώρευση κεφαλαίου στη χώρα υποδοχής, βασιζόμενος σε στοιχεία για 32 αναπτυγμένες και αναπτυσσόμενες χώρες 4. Ωστόσο, η απόδειξη ότι οι ΑΞΕ πράγματι ευνοούν την οικονομική ανάπτυξη είναι σχετικά αδύναμη, ιδιαίτερα για τις χώρες μη-μέλη του ΟΟΣΑ, οι οποίες παρουσιάζουν ετερογένεια στα χαρακτηριστικά τους. Ο Zhang (2001), στην προσπάθειά του να διασαφηνίσει τη σχέση μεταξύ ΑΞΕ και οικονομικής ανάπτυξης στην Λατινική Αμερική και την Ανατολική Ασία, περιοχές στις οποίες αντιστοιχεί το μερίδιο του λέοντος των συνολικών ΑΞΕ προς τις αναπτυσσόμενες χώρες, μελετά 11 από τις χώρες των περιοχών αυτών 5 για την περίοδο Το συμπέρασμα που διεξάγεται είναι ότι οι ΑΞΕ επηρεάζουν την οικονομική ανάπτυξη 6. Ωστόσο, η επίδραση αυτή είναι ισχυρότερη όταν οι χώρες υιοθετούν φιλελεύθερα καθεστώτα εμπορίου, βελτιώνουν το μορφωτικό τους επίπεδο και κατά συνέπεια το επίπεδο του ανθρώπινου δυναμικού τους, ενθαρρύνουν τις προσανατολισμένες προς τις εξαγωγές ΑΞΕ και διατηρούν μακροοικονομική σταθερότητα. Οι Carkovic & Levine (2002) διεξάγουν μια έρευνα για 72 αναπτυσσόμενες και αναπτυγμένες χώρες για την περίοδο , με σκοπό τη διερεύνηση της σχέσης 4 Ο διαχωρισμός γίνεται ανάμεσα στις χώρες μέλη του ΟΟΣΑ και στις χώρες μη μελή και προσδιορίζει σαφώς τη διάκριση μεταξύ ηγετών (εξαγωγέων κεφαλαίου) και ακολούθων (εισαγωγέων κεφαλαίου) χωρών στην τεχνολογία. 5 Κριτήρια για την επιλογή των χωρών, εκτός από τη σχετική σημασία σε όρους μεριδίου των εισροών ΑΞΕ στις αναπτυσσόμενες οικονομίες, αποτελούν η θετική στάση των κυβερνήσεων προς τις ΑΞΕ και η διαθεσιμότητα στοιχείων για μια μακρά χρονική περίοδο. 6 Συγκεκριμένα, βρέθηκε ότι οι ΑΞΕ δίνουν ώθηση στην οικονομική ανάπτυξη σε πέντε από τις έντεκα χώρες του δείγματος. 9

19 Βιβλιογραφική ανασκόπηση ΑΞΕ και οικονομικής ανάπτυξης. Τα συμπεράσματά τους καταδεικνύουν ότι τόσο για τις αναπτυγμένες όσο και για τις αναπτυσσόμενες χώρες, οι εισροές ΑΞΕ δεν ασκούν κάποια σημαντική επίδραση στην οικονομική ανάπτυξη, ακόμα και αν ληφθεί υπόψη το μορφωτικό επίπεδο, το επίπεδο της χρηματοπιστωτικής ανάπτυξης και η ελευθερία της αγοράς της φιλοξενούσας χώρας. Ο Choe (1998) προσπαθεί να διασαφηνίσει την αιτιακή σχέση μεταξύ ΑΞΕ και οικονομικής ανάπτυξης με τη μέθοδο του ελέγχου αιτιότητας κατά Granger σε ένα δείγμα 59 αναπτυσσόμενων και αναπτυγμένων χωρών 7. Τα αποτελέσματα του ελέγχου αποδεικνύουν ξεκάθαρα την ύπαρξη αιτιακής σχέσης μεταξύ των μεταβλητών, με κατεύθυνση από την οικονομική ανάπτυξη προς τις ΑΞΕ. Ειδικότερα, οι ισχυροί δεσμοί μεταξύ ανάπτυξης και ΑΞΕ οφείλονται στην καλπάζουσα οικονομική ανάπτυξη της εκάστοτε χώρας υποδοχής που λειτουργεί ως πόλος έλξης εισροών ΑΞΕ και όχι στις αυξημένες εισροές ΑΞΕ που δίνουν ώθηση στην οικονομική ανάπτυξη. Ωστόσο, σε μια μεταγενέστερη μελέτη του ιδίου (Choe, 2003), χρησιμοποιώντας στοιχεία για 80 αναπτυγμένες και αναπτυσσόμενες χώρες για την περίοδο , διαπιστώνεται η ύπαρξη αμφίδρομης σχέσης μεταξύ των δύο μεταβλητών, με μια τάση της ανάπτυξης να επηρεάζει σε μεγαλύτερο βαθμό τις ΑΞΕ. Οι Bengoa & Sanchez-Robles (2003) ερευνούν τη σχέση μεταξύ ΑΞΕ, οικονομικής ελευθερίας και ανάπτυξης, μελετώντας 18 χώρες της Λατινικής Αμερικής από το 1970 μέχρι και το Από την έρευνα αυτή προκύπτει η θετική συσχέτιση των ΑΞΕ με την οικονομική ανάπτυξη στις χώρες υποδοχής. Εντούτοις, το πόσο ισχυρή θα είναι η μεταξύ τους σχέση εξαρτάται από τις συνθήκες που επικρατούν στην οικονομία της φιλοξενούσας χώρας, όπως επάρκεια ανθρώπινου κεφαλαίου, οικονομική σταθερότητα και ελευθερία των αγορών. Σύμφωνα με τους συγγραφείς, τα εμπειρικά στοιχεία που είναι διαθέσιμα για τη διερεύνηση του ρόλου των ΑΞΕ στην αναπτυξιακή διαδικασία των χωρών υποδοχής είναι ανεπαρκή για τη διεξαγωγή οριστικών συμπερασμάτων, ιδιαίτερα όσον αφορά τις φτωχότερες χώρες, όπου η εν δυνάμει επίδραση των ΑΞΕ είναι ισχυρότερη. Ο Johnson (2006), είναι υποστηρικτής της άποψης ότι ο πιο σημαντικός σύνδεσμος για την δημιουργία θετικής σχέσης μεταξύ ΑΞΕ και ανάπτυξης είναι η διάχυση της τεχνολογίας από τις πολυεθνικές προς τις εγχώριες επιχειρήσεις. Ελέγχει 7 Η κατηγοριοποίηση γίνεται σε χώρες με χαμηλό, μεσαίο και άνω του μέσου εισόδημα. 10

20 Η επίδραση των ελληνικών ΑΞΕ στην οικονομική ανάπτυξη της Βουλγαρίας εμπειρικά τη σχέση μεταξύ εισροών ΑΞΕ και οικονομικής ανάπτυξης για 90 χώρες την περίοδο και το κατά πόσο αυτή διαφέρει μεταξύ αναπτυσσόμενων και αναπτυγμένων χωρών 8. Διαπιστώνεται ότι υπάρχει θετική σχέση μεταξύ ΑΞΕ και οικονομικής ανάπτυξης της φιλοξενούσας χώρας μόνο στην περίπτωση των αναπτυσσόμενων χωρών και όχι των αναπτυγμένων οικονομιών. Σύμφωνα με τους Barrell & Pain (1997a), οι ΑΞΕ έχουν εξαπλωθεί με γρήγορους ρυθμούς στην παγκόσμια οικονομία τις τελευταίες δεκαετίες και αποτελούν την πλέον διαδεδομένη μέθοδο μεταφοράς τεχνολογίας από χώρα σε χώρα. Στο συγκεκριμένο άρθρο ερευνάται ο βαθμός στον οποίο η μεταφορά τεχνολογίας από τις ξένες επιχειρήσεις επηρεάζει το ρυθμό της τεχνολογικής προόδου και κατά συνέπεια την οικονομική ανάπτυξη των χωρών. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις αναπτυγμένες οικονομίες, κυρίως στις χώρες μέλη του ΟΟΣΑ, καθώς φαίνεται ότι αυτές προσελκύουν και παράλληλα διανέμουν τις περισσότερες ροές ΑΞΕ σε παγκόσμιο επίπεδο. Χρησιμοποιώντας δεδομένα για 15 χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι οι ΑΞΕ ασκούν σημαντική επίδραση στην οικονομική ανάπτυξη τόσο των χωρών υποδοχής όσο και των χωρών προέλευσης. Οι Ghatak & Halicioglou (2007), θέλοντας να δείξουν τη συνεισφορά των ΑΞΕ στην οικονομική ανάπτυξη σε παγκόσμιο επίπεδο, διεξάγουν την έρευνά τους σε ένα δείγμα 140 χωρών για χρονικό διάστημα μιας δεκαετίας. Η ερμηνεία των αποτελεσμάτων τους είναι διφορούμενη. Χρησιμοποιώντας τη μέθοδο ελαχίστων τετραγώνων διαπιστώνεται η θετική και στατιστικά σημαντική επίδραση των ΑΞΕ στην οικονομική ανάπτυξη των χωρών υποδοχής, χωρίς, ωστόσο, η σχέση αυτή να επιβεβαιώνεται με τη μέθοδο των βοηθητικών μεταβλητών (IVM). Ο Marino (2000), υποστηρίζει ότι η επίδραση των ΑΞΕ στην οικονομική ανάπτυξη καθορίζεται από το καθεστώς εμπορικής πολιτικής που ακολουθεί η κάθε χώρα. Ελέγχει εμπειρικά την υπόθεσή του αυτή χρησιμοποιώντας ένα δείγμα 42 χωρών, τις οποίες χωρίζει σε δύο υποσύνολα, ανάλογα με το βαθμό ελευθερίας της κάθε οικονομίας. Η υπόθεσή του ότι η εμπορική πολιτική αποτελεί προσδιοριστικό παράγοντα για τον όγκο των εισροών ΑΞΕ, καθώς και για τη σχέση μεταξύ του ξένου κεφαλαίου και την ανάπτυξη της φιλοξενούσας χώρας επαληθεύεται από τα 8 Η περίπτωση των αναπτυγμένων χωρών μελετάται ξεχωριστά από αυτή των αναπτυσσόμενων χωρών και διεξάγονται διαφορετικά συμπεράσματα. 11

21 Βιβλιογραφική ανασκόπηση αποτελέσματα της έρευνας του, σύμφωνα με τα οποία η σχέση μεταξύ ΑΞΕ και ανάπτυξης είναι θετική και στατιστικά σημαντική στις ανοιχτές οικονομίες. Οι Alfaro et al. (2004), υποστηρίζουν ότι οι ολοένα αυξανόμενες προσπάθειες των χωρών να προσελκύσουν ΑΞΕ πηγάζουν από την πεποίθηση ότι οι ΑΞΕ προσφέρουν θετικές επιδράσεις όπως κέρδη παραγωγικότητας, μεταφορά τεχνολογίας, εισαγωγή νέων διαδικασιών, διοικητικές ικανότητες, τεχνογνωσία στην εγχώρια αγορά, εκπαίδευση υπαλλήλων, διεθνή δίκτυα παραγωγής και πρόσβαση σε αγορές 9. Οι συγγραφείς εξετάζουν το κατά πόσο οι οικονομίες με περισσότερο αναπτυγμένες χρηματοπιστωτικές / οικονομικές αγορές μπορούν να επωφεληθούν σε μεγαλύτερο βαθμό από τις ΑΞΕ ώστε να προωθήσουν την οικονομική τους ανάπτυξη, μελετώντας ένα δείγμα χωρών για μια περίοδο δύο δεκαετιών. Τα συμπεράσματα στα οποία καταλήγουν είναι ότι οι ΑΞΕ από μόνες τους παίζουν έναν ασαφή ρόλο όσον αφορά τη συνεισφορά τους στην οικονομική ανάπτυξη. Ωστόσο, οι χώρες με αναπτυγμένη χρηματοπιστωτική / οικονομική αγορά επωφελούνται σημαντικά από αυτές. Οι Berthélemy & Démurger (2000), παρουσιάζοντας αρχικά ένα μοντέλο ενδογενούς ανάπτυξης, υπογραμμίζουν ότι η διάχυση της τεχνολογίας αποτελεί τον κύριο προσδιοριστικό παράγοντα της οικονομικής ανάπτυξης και προτείνουν ότι η τελευταία μπορεί από την πλευρά της να επηρεάσει τις εισροές ξένου κεφαλαίου. Στόχος του παρόντος άρθρου είναι η διερεύνηση του μοντέλου που χρησιμοποίησαν οι Borensztein et al. (1998). Η διαφοροποίηση έγκειται στο ότι στο συγκεκριμένο άρθρο οι ΑΞΕ είναι εξαρτημένες από την οικονομική ανάπτυξη, ενώ στο μοντέλο των Borensztein et al. (1998) θεωρούνταν εξωγενείς. Γίνεται διαχωρισμός των εταιριών σε «χαμηλής τεχνολογίας» (εγχώριες) και «υψηλής τεχνολογίας» (ξένες) και χρησιμοποιείται ένα δείγμα 24 επαρχιών της Κίνας για την περίοδο Τα αποτελέσματα καταδεικνύουν τον καθοριστικό ρόλο που παίζουν οι ΑΞΕ στην ανάπτυξη των κινεζικών επαρχιών μέσω της μεταφοράς τεχνολογίας και παράλληλα τονίζουν τη σπουδαιότητα της εν δυνάμει ανάπτυξης στις αποφάσεις των ξένων επενδυτών. Ο πίνακας 2.1 παρουσιάζει μια περιληπτική σύνοψη των νεώτερων εμπειρικών μελετών της σχέσης των ΑΞΕ και της οικονομικής ανάπτυξης της χώρας υποδοχής. Όπως φαίνεται, η πλειοψηφία των μελετών διαπιστώνει την ύπαρξη θετικής σχέσης 9 Για μια επισκόπηση της εμπειρικής και θεωρητικής βιβλιογραφίας σχετικά με τις ΑΞΕ και τις πολυεθνικές επιχειρήσεις βλ. Caves (1996). 12

22 Η επίδραση των ελληνικών ΑΞΕ στην οικονομική ανάπτυξη της Βουλγαρίας μεταξύ ΑΞΕ και οικονομικής ανάπτυξης, με τις επενδύσεις να αιτιάζουν την ανάπτυξη. Ωστόσο, πολλοί από τους μελετητές επισημαίνουν ότι ο βαθμός επίδρασης εξαρτάται από τα χαρακτηριστικά της εκάστοτε χώρας υποδοχής που σχετίζονται με την επάρκεια σε ανθρώπινο κεφάλαιο, την πολιτική και μακροοικονομική σταθερότητα, το επίπεδο εκπαίδευσης, την ελευθερία των αγορών και τις πολιτικές εμπορίου. Πίνακας 2.1: Εμπειρικές μελέτες για τη σχέση ΑΞΕ και οικονομικής ανάπτυξης στις χώρες υποδοχής Συγγραφείς Μέθοδοι Στοιχεία Περίοδος Αριθμός χωρών Συμπεράσματα Balasubramanyam et al. (1996) Μέθοδος ελαχίστων τετραγώνων (OLS) αναπτυσσόμενες χώρες Θετική επίδραση των ΑΞΕ, ισχυρότερη για τις χώρες που ακολουθούν εμπορική στρατηγική προσανατολισμένη στην προώθηση εξαγωγών. Borensztein et al. (1998) Εκτίμηση του υποδείγματος SUR αναπτυσσόμενες χώρες Θετική σχέση μεταξύ ΑΞΕ και οικονομικής ανάπτυξης, που ισχυροποιείται με την αύξηση του αποθέματος του ανθρώπινου δυναμικού. Olofsdotter (1998) Μέθοδος ελαχίστων τετραγώνων (OLS) αναπτυγμένες & αναπτυσσόμενες χώρες Θετική επίδραση στο ρυθμό ανάπτυξης από μια αύξηση στα αποθέματα εισροών ΑΞΕ. De Mello (1999) Έλεγχος στασιμότητας αναπτυγμένες & αναπτυσσόμενες χώρες Βελτίωση της τεχνολογίας στη χώρα υποδοχής μέσω των ΑΞΕ, αλλά η απόδειξη είναι μάλλον αδύναμη. Zhang (2001) Έλεγχος με μοναδιαία ρίζα, συνολοκλήρωση & αιτιότητα κατά Granger αναπτυσσόμενες χώρες (Αν. Ασία & Λ. Αμερική) Θετική επίδραση των ΑΞΕ στην οικονομική ανάπτυξη. Ωστόσο, ο βαθμός επιρροής εξαρτάται από τα χαρακτηριστικά της εκάστοτε χώρας υποδοχής. Carkovic & Levine (2002) Μέθοδος ελαχίστων τετραγώνων (OLS) και Γενικευμένη Μέθοδος των Ροπών (GMM) αναπτυγμένες & αναπτυσσόμενες χώρες Καμία σημαντική επιρροή των εισροών ΑΞΕ στην οικονομική ανάπτυξη. 13

23 Βιβλιογραφική ανασκόπηση Συγγραφείς Μέθοδοι Στοιχεία Περίοδος Αριθμός χωρών Συμπεράσματα Choe (1998) Έλεγχος της αιτιότητας κατά Granger αναπτυγμένες & αναπτυσσόμενες χώρες Ύπαρξη μονόδρομης αιτιακής σχέσης μεταξύ ΑΞΕ και ανάπτυξης με κατεύθυνση από την ανάπτυξη προς τις ΑΞΕ. Choe (2003) Bengoa & Sanchez-Robles (2003) Έλεγχος της αιτιότητας κατά Granger Ανάλυση παλινδρόμησης με σύγκριση σταθερών και τυχαίων αποτελεσμάτων αναπτυγμένες & αναπτυσσόμενες χώρες 18 (Λ. Αμερική) Ύπαρξη αμφίδρομης σχέσης αιτιότητας μεταξύ ΑΞΕ και ανάπτυξης, με την ανάπτυξη να επηρεάζει περισσότερο τις ΑΞΕ. Θετική επίδραση των ΑΞΕ στην οικονομική ανάπτυξη. Εντούτοις, απαιτείται επαρκές ανθρώπινο κεφάλαιο, οικονομική σταθερότητα και ελευθερία στις αγορές. Johnson (2006) Μέθοδος ελαχίστων τετραγώνων (OLS) αναπτυγμένες & αναπτυσσόμενες χώρες Ώθηση της οικονομικής ανάπτυξης λόγω ΑΞΕ στις αναπτυσσόμενες και όχι στις αναπτυγμένες χώρες. Barrell & Pain (1997a) Έλεγχοι αυτοσυσχέτισης, κανονικότητας και ετεροσκεδαστικότητας αναπτυγμένες χώρες Θετική επίδραση των ΑΞΕ στην οικονομική ανάπτυξη τόσο των χωρών υποδοχής όσο και των χωρών προέλευσης. Ghatak & Halicioglou (2007) Μέθοδος ελαχίστων τετραγώνων (OLS) & μέθοδος βοηθητικών μεταβλητών (IVM) αναπτυγμένες & αναπτυσσόμενες χώρες Θετική και στατιστικά σημαντική σχέση ΑΞΕ και ανάπτυξης, σύμφωνα με τη μέθοδο OLS. Δεν επιβεβαιώνεται με τη μέθοδο IVM. Marino (2000) Έλεγχος Chow, OLS σε δύο στάδια αναπτυσσόμενες χώρες Θετική και στατιστικά σημαντική σχέση ΑΞΕ και ανάπτυξης στις ανοιχτές οικονομίες. Alfaro et al. (2004) Μέθοδος βοηθητικών μεταβλητών (IVM) Σημαντική επίδραση των ΑΞΕ στην οικονομική ανάπτυξη χωρών με αναπτυγμένη χρηματοπιστωτική / οικονομική αγορά. Berthélemy & Démurger (2000) Γενικευμένη Μέθοδος των Ροπών (GMM) επαρχίες της Κίνας Καθοριστικός ρόλος των ΑΞΕ στην ανάπτυξη των κινεζικών επαρχιών. Σπουδαιότητα της εν δυνάμει ανάπτυξης στις αποφάσεις των ξένων επενδυτών. Πηγή: κατασκευάστηκε από τη γράφουσα 14

24 Η επίδραση των ελληνικών ΑΞΕ στην οικονομική ανάπτυξη της Βουλγαρίας Από την άλλη πλευρά, ο Choe (1998) ισχυρίζεται, αρχικά, ότι η ανάπτυξη επηρεάζει θετικά τις ΑΞΕ, ενώ στη συνέχεια (Choe, 2003) διαπιστώνει την ύπαρξη αμφίδρομης αιτιακής σχέσης, εξακολουθώντας, όμως, η ανάπτυξη να επηρεάζει σε μεγαλύτερο βαθμό τις ΑΞΕ. Επίσης, οι Carkovic & Levine (2002) υποστηρίζουν ότι οι εισροές ΑΞΕ δεν επηρεάζουν σημαντικά την οικονομική ανάπτυξη και ο De Mello (1999), παρόλο που υποστηρίζει την ύπαρξη θετικής σχέσης ανάμεσα στις δύο μεταβλητές, δεν έχει να επιδείξει ουσιαστικά αποτελέσματα. Στον παραπάνω πίνακα παρατηρούμε, επίσης, ότι σε αρκετές από τις μελέτες (Olofsdotter 1998, De Mello 1999, Carkovic & Levine 2002, Choe 1998 και 2003, Ghatak & Halicioglou 2007) χρησιμοποιούνται στοιχεία τόσο για αναπτυγμένες όσο και για αναπτυσσόμενες χώρες. Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι οι περισσότερες από αυτές δεν αποδεικνύουν μια στατιστικά σημαντική σχέση μεταξύ ΑΞΕ και ανάπτυξης και καταλήγουν σε αντιφατικά συμπεράσματα. Πράγματι, στην πλειοψηφία των εμπειρικών μελετών ΑΞΕ δε γίνεται διαχωρισμός της ανάλυσης σε αναπτυσσόμενες και αναπτυγμένες οικονομίες. Σε πολλές μελέτες, τα δεδομένα και για τους δύο τύπους χωρών συγκεντρώνονται σε ένα δείγμα και οι εκτιμώμενες σχέσεις υποτίθεται ότι ισχύουν και για τις δύο κατηγορίες. Σύμφωνα με τους Blonigen & Wang (2004), τέτοιου είδους συγκεντρωτικές εκτιμήσεις οδηγούν σε παραποιημένα αποτελέσματα, καθώς η υπόθεση ότι οι ΑΞΕ ασκούν την ίδια επίδραση τόσο στις αναπτυγμένες όσο και στις αναπτυσσόμενες χώρες είναι άτοπη. Συγκεκριμένα, ο λόγος για τον οποίο τα αποτελέσματα των ερευνών παρουσιάζουν μια αδύναμη σχέση μεταξύ ΑΞΕ και οικονομικής ανάπτυξης είναι η ακατάλληλη συγκέντρωση των δεδομένων για διαφορετικούς τύπους χωρών σε ένα δείγμα. 2.2 Μελέτες για τη σχέση ΑΞΕ και οικονομικής ανάπτυξης στις οικονομίες υπό μετάβαση Όπως στις αναπτυσσόμενες χώρες έτσι και στις υπό μετάβαση οικονομίες, παρατηρείται συχνά έλλειψη του απαιτούμενου κεφαλαίου και της προηγμένης τεχνολογίας και κατ επέκταση, οι χώρες αυτές βασίζονται σε ξένες πηγές για την κάλυψη των ανεπαρκειών τους. Συνεπώς, οι ΑΞΕ αντιμετωπίζονται ως ένα κύριο κανάλι, μέσω του οποίου δύναται να πραγματοποιηθεί άντληση του απαραίτητου κεφαλαίου και τεχνολογίας, δεδομένου ότι προκαλούν διάχυση της τεχνολογίας στις 15

25 Βιβλιογραφική ανασκόπηση εγχώριες επιχειρήσεις, με αποτέλεσμα τη βελτίωση του συνολικού επιπέδου της παραγωγικότητας. Η διαδικασία μετάβασης των οικονομιών της Ανατολικής Ευρώπης δρομολογήθηκε με μια διαρθρωτική αλλαγή τόσο σε πολιτικό όσο και σε οικονομικό και θεσμικό επίπεδο. Κατά τη δεκαετία του 1990, οι οικονομίες της Ανατολικής Ευρώπης μετακινούνται από ένα σύστημα κεντρικού σχεδιασμού στην οικονομία της αγοράς, όπου τον κύριο προσδιοριστικό παράγοντα της παραγωγής και της κατανομής της εθνικής πίτας αποτελούν πλέον οι δυνάμεις της αγοράς. Η κατάρρευση του υπαρκτού σοσιαλισμού και η μετάβαση των χωρών αυτών στο σύγχρονο οικονομικό σύστημα της αγοράς, σε συνδυασμό με το ελκυστικό επενδυτικό κλίμα που δημιουργήθηκε, είχαν ως αποτέλεσμα τις μαζικές εισροές ΑΞΕ στην περιοχή. Οι Asteriou et al. (2005), προσπαθούν να αποσαφηνίσουν τη σχέση ΑΞΕ και οικονομικής ανάπτυξης στην περίπτωση των χωρών που βρίσκονται υπό μετάβαση. Διεξάγοντας εμπειρικό έλεγχο για 10 χώρες της Ευρώπης 10 για την περίοδο , καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι οι ΑΞΕ ασκούν μια θετική και στατιστικά σημαντική επίδραση στην ανάπτυξη των χωρών αυτών. Το αποτέλεσμα δικαιολογείται από το γεγονός ότι στις χώρες υπό μετάβαση οι χρηματιστηριακές αγορές δεν έχουν αναπτυχθεί πλήρως, ενώ το σχετικά φθηνό εργατικό δυναμικό δημιουργεί ένα αρκετά ελκυστικό περιβάλλον για ΑΞΕ. Οι Lyroudi et al. (2004), ερευνούν την ύπαρξη και τη φύση της επίδρασης των ΑΞΕ στο ρυθμό της ανάπτυξης και αντίστροφα σε ένα σύνολο οικονομιών υπό μετάβαση. Η μελέτη επικεντρώνεται στις χώρες της ανατολικής Ευρώπης και της Βαλτικής 11, όπου η εισροή ΑΞΕ αυξήθηκε με αργούς ρυθμούς από την κατάρρευση του Σιδηρού Παραπετάσματος και έπειτα, κυρίως λόγω των πολιτισμικών διαφορών και των υψηλών πολιτικών κινδύνων για τις δυτικοευρωπαϊκές και αμερικανικές εταιρίες. Υποστηρίζεται η άποψη ότι η επίδραση των ΑΞΕ στην ανάπτυξη των υπό μετάβαση χωρών, συγκρινόμενη με αυτή στην περίπτωση των αναπτυσσόμενων χωρών, οι οποίες έχουν ήδη καθιερώσει το σύστημα της αγοράς για αρκετά μεγάλο χρονικό διάστημα, μπορεί να παρουσιάζει σημαντικές διαφοροποιήσεις. Από τα 10 Βουλγαρία, Τσεχία, Εσθονία, Λιθουανία, Λετονία, Πολωνία, Ρωσία, Σλοβακία, Σλοβενία, Ρουμανία. 11 Αλβανία, Αζερμπαϊτζάν, Λευκορωσία, Βοσνία, Γεωργία, Καζακστάν, Κυργιστάν, Λετονία, Λιθουανία, Μολδαβία, Μογγολία, Ρουμανία, Ρωσία, Σλοβενία, Τατζικιστάν, Τουρκμενιστάν, Ουζμπεκιστάν. 16

26 Η επίδραση των ελληνικών ΑΞΕ στην οικονομική ανάπτυξη της Βουλγαρίας αποτελέσματα συμπεραίνεται ότι οι ΑΞΕ δεν παρουσιάζουν κάποια σημαντική σχέση με την οικονομική ανάπτυξη για τις χώρες που βρίσκονται υπό μετάβαση. Οι Domarchi & Nkengapa (2007), διατείνονται ότι οι οικονομίες υπό μετάβαση, εξαιτίας της ανάγκης να καλύψουν τη διαφορά με τις περισσότερο προηγμένες οικονομίες, αντιμετωπίζουν τις ΑΞΕ σαν κανάλι μέσα από το οποίο θα αποκτήσουν την απαιτούμενη τεχνολογία. Με την έρευνά τους, επιδιώκουν να αποσαφηνίσουν το ρόλο των ΑΞΕ στη μεταφορά τεχνολογίας και την πιθανότητα η τεχνολογική διάχυση στην εγχώρια οικονομία να τονώνει την οικονομική ανάπτυξη. Χρησιμοποιώντας στοιχεία για επτά Βαλτικές χώρες 12 για την περίοδο , οδηγούνται στο συμπέρασμα ότι οι ΑΞΕ αποτελούν μια σημαντική πηγή τεχνολογικής προόδου, μέσω της οποίας επιτυγχάνεται μακροχρόνια οικονομική ανάπτυξη. Οι Rabindra et al. (2007), εξετάζουν την αποτελεσματικότητα των ΑΞΕ και της εξωτερικής οικονομικής ενίσχυσης σε έξι ευρωπαϊκές οικονομίες 13 υπό μετάβαση για την περίοδο Τα αποτελέσματά τους οδηγούν στο συμπέρασμα ότι μια αύξηση στο απόθεμα (stock) του εγχώριου κεφαλαίου και των εισροών ΑΞΕ αποτελούν σημαντικούς παράγοντες που επηρεάζουν θετικά την οικονομική ανάπτυξη στις χώρες αυτές, ενώ η εξωτερική οικονομική ενίσχυση δε φαίνεται να επηρεάζει σημαντικά. Οι Axarloglou & Pournarakis (2005), μελετούν την επίδραση των διαφόρων τύπων εισροών κεφαλαίου, στις οποίες περιλαμβάνονται και οι ΑΞΕ, στη διαδικασία ανάπτυξης των Βαλκανικών χωρών 14. Τα αποτελέσματα αποδεικνύουν ότι οι εισροές κεφαλαίου έχουν ένα θετικό αντίκτυπο στην οικονομική ανάπτυξη. Ωστόσο, ο βαθμός επίδρασής τους εξαρτάται από τη μακροοικονομική σταθερότητα των χωρών του δείγματος. Στον πίνακα 2.2 γίνεται μια συνοπτική παρουσίαση των εμπειρικών μελετών που αναλύουν τη σχέση ΑΞΕ και οικονομικής ανάπτυξης στην περίπτωση των χωρών υπό μετάβαση. Στην πλειοψηφία των μελετών, τα αποτελέσματα αποδεικνύουν την ύπαρξη θετικής σχέσης μεταξύ ΑΞΕ και οικονομικής ανάπτυξης, με εξαίρεση τη μελέτη των Lyroudi et al. (2004), όπου η ανάπτυξη δεν επηρεάζεται καθόλου από τις ΑΞΕ. Σε δύο από τις ανωτέρω μελέτες (Asteriou et al. 2005, Axarloglou & 12 Τσεχία, Ουγγαρία, Σλοβενία, Σλοβακία, Λετονία, Πολωνία, Λιθουανία. 13 Τσεχία, Εσθονία, Ουγγαρία, Λετονία, Λιθουανία, Πολωνία. 14 Βουλγαρία, Κροατία, ΠΓΔΜ, Ελλάδα, Μολδαβία, Ρουμανία, Σλοβενία, Τουρκία: οι έξι από τις οκτώ χώρες του δείγματος είναι οικονομίες υπό μετάβαση. 17

27 Βιβλιογραφική ανασκόπηση Pournarakis 2005), το δείγμα των χωρών περιλαμβάνει και τη Βουλγαρία, η οποία είναι η χώρα που ενδιαφέρει άμεσα τη συγκεκριμένη εργασία, καθώς σε επόμενο κεφάλαιο θα αναλυθεί ο αντίκτυπος των ΑΞΕ και, ειδικότερα, αυτών που προέρχονται από την ελληνική επικράτεια, στην οικονομική ανάπτυξη της χώρας. Πίνακας 2.2: Εμπειρικές μελέτες για τη σχέση ΑΞΕ και οικονομικής ανάπτυξης στις χώρες υπό μετάβαση Συγγραφείς Μέθοδοι Στοιχεία Αριθμός Περίοδος χωρών Συμπεράσματα Asteriou et al. (2005) Μέθοδος ελαχίστων τετραγώνων (OLS) Θετική και στατιστικά σημαντική επίδραση των ΑΞΕ στην ανάπτυξη. Lyroudi et al. (2004) Ανάλυση κατά Bayes, συντελεστής Pearson Καμία επίδραση των ΑΞΕ στην οικονομική ανάπτυξη. Domarchi & Nkengapa (2007) Cross-section weights (PCSE) Μακροχρόνια οικονομική ανάπτυξη μέσω των ΑΞΕ που αποτελούν μια σημαντική πηγή τεχνολογικής προόδου. Rabindra et al. (2007) Στασιμότητα, συνολοκλήρωση, μηχανισμός διόρθωσης λαθών, γενικευμένος εκτιμητής ελαχίστων τετραγώνων GLS Θετική επίδραση του αποθέματος (stock) του εγχώριου κεφαλαίου και των εισροών ΑΞΕ στην οικονομική ανάπτυξη. Axarloglou & Pournarakis (2005) Μέθοδος βοηθητικών μεταβλητών (IVM) Θετική επίδραση των εισροών κεφαλαίου (ΑΞΕ) στην οικονομική ανάπτυξη. Ωστόσο, τα αποτελέσματα εξαρτώνται από τη μακροοικονομική σταθερότητα των χωρών. Πηγή: κατασκευάστηκε από τη γράφουσα Από τις εμπειρικές μελέτες που εξετάστηκαν σε αυτό το κεφάλαιο, συμπεραίνεται ότι η σχέση ΑΞΕ και οικονομικής ανάπτυξης είναι ευαίσθητη στα εκάστοτε χαρακτηριστικά των χωρών υποδοχής, τα οποία δε λαμβάνονται πάντα υπόψη κατά την ανάλυση των χρονολογικών σειρών. Το επίπεδο ανάπτυξης των θεσμών και του 18

28 Η επίδραση των ελληνικών ΑΞΕ στην οικονομική ανάπτυξη της Βουλγαρίας εμπορίου, το πολιτικό καθεστώς, σε συνδυασμό με τους υφιστάμενους διαθέσιμους παραγωγικούς πόρους, προσδιορίζουν τόσο την ελκυστικότητα της χώρας για ξένες επενδύσεις όσο και την προθυμία των ξένων επενδυτών για τη μεταφορά νέων τεχνολογιών. Συνολικά, οι επιπτώσεις των ΑΞΕ στην οικονομική ανάπτυξη εξαρτώνται από το πλήθος των άμεσων αλληλεπιδράσεων παραγωγής ή κατανάλωσης ανταγωνιστικών προϊόντων (externalities) και διάχυσης της παραγωγής (productivity spillovers). Αυτές, με τη σειρά τους, εξαρτώνται από το βαθμό στον οποίο οι καινοτομίες που μεταφέρονται μέσω των ΑΞΕ προστατεύονται από τη νομοθεσία για τα πνευματικά δικαιώματα, από το ποσοστό πρακτικής εκμάθησης (learning by doing) και από την προστιθέμενη αξία των ΑΞΕ που σχετίζονται με την παραγωγή στη χώρα υποδοχής (De Mello, 1997). Ωστόσο, τα εμπειρικά αποτελέσματα για τον οικονομικό αντίκτυπο των ΑΞΕ στις χώρες της Βαλκανικής χερσονήσου είναι περιορισμένα, ίσως γιατί τα διαθέσιμα στοιχεία δεν επαρκούν για την διεξαγωγή εμπεριστατωμένων συμπερασμάτων. Παράλληλα, η ομάδα των χωρών αυτών διαφέρει από τις υπόλοιπες αναπτυσσόμενες οικονομίες, καθώς βρίσκεται ακόμα σε ένα πρώιμο στάδιο οικονομικής ανάπτυξης, κατά την προσπάθεια να υιοθετηθεί ένα οικονομικό καθεστώς περισσότερο προσανατολισμένο προς την οικονομία της αγοράς. 19

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. ΔΕΟ 11 Εισαγωγή στη Διοικητική Επιχειρήσεων & Οργανισμών

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. ΔΕΟ 11 Εισαγωγή στη Διοικητική Επιχειρήσεων & Οργανισμών ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Πρόγραμμα Σπουδών : Θεματική Ενότητα : Διοίκηση Επιχειρήσεων & Οργανισμών ΔΕΟ 11 Εισαγωγή στη Διοικητική Επιχειρήσεων & Οργανισμών Ακαδ. Έτος: 2008-09 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

Επιδράσεις εκροών ΑΞΕ στις χώρες προέλευσης 1

Επιδράσεις εκροών ΑΞΕ στις χώρες προέλευσης 1 Copyright 2014 Ελληνικό Ίδρυμα Ευρωπαϊκής & Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ) Λεωφ. Βασιλ. Σοφίας 49, 106 76 Αθήνα Τηλ.: +30 210 7257 110 Fax: +30 210 7257 114 www.eliamep.gr eliamep@eliamep.gr ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνής Οικονομική. Paul Krugman Maurice Obsfeld

Διεθνής Οικονομική. Paul Krugman Maurice Obsfeld Paul Krugman Maurice Obsfeld Διεθνής Οικονομική Κεφάλαιο 21 Η Διεθνής Αγορά Κεφαλαίου και τα κέρδη από το Εμπόριο Διεθνής Τραπεζική Λειτουργία και Διεθνής Κεφαλαιαγορά Φιλίππου Ευαγγελία Α.Μ. 1207 Μ069

Διαβάστε περισσότερα

Επιδράσεις εκροών ΑΞΕ στις χώρες υποδοχής

Επιδράσεις εκροών ΑΞΕ στις χώρες υποδοχής Copyright 2014 Ελληνικό Ίδρυμα Ευρωπαϊκής & Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ) Λεωφ. Βασιλ. Σοφίας 49, 106 76 Αθήνα Τηλ.: +30 210 7257 110 Fax: +30 210 7257 114 www.eliamep.gr eliamep@eliamep.gr ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακας αποτελεσμάτων της Ένωσης για την Καινοτομία το 2015. Σύνοψη Γλωσσική έκδοση ΕL

Πίνακας αποτελεσμάτων της Ένωσης για την Καινοτομία το 2015. Σύνοψη Γλωσσική έκδοση ΕL Πίνακας αποτελεσμάτων της Ένωσης για την Καινοτομία το 2015. Σύνοψη Γλωσσική έκδοση ΕL Εσωτερική Αγορά, Βιομηχανία, Επιχειρηματικότη τα και ΜΜΕ ΣΥΝΟΨΗ Πίνακας επιδόσεων της Ένωσης για την Καινοτομία το

Διαβάστε περισσότερα

OECD Science, Technology and Industry: Scoreboard 2005. Επιστήμη, Τεχνολογία και Βιομηχανία: Πίνακας Αποτελεσμάτων του ΟΟΣΑ 2005.

OECD Science, Technology and Industry: Scoreboard 2005. Επιστήμη, Τεχνολογία και Βιομηχανία: Πίνακας Αποτελεσμάτων του ΟΟΣΑ 2005. OECD Science, Technology and Industry: Scoreboard 2005 Summary in Greek Επιστήμη, Τεχνολογία και Βιομηχανία: Πίνακας Αποτελεσμάτων του ΟΟΣΑ 2005 Περίληψη στα ελληνικά Σύνοψη Η μακροπρόθεσμη τάση προς την

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ

Η ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Η ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Γκλαβέρη Αναστασία Μάιος 2006 Σκοπός n Σκοπός μας στην παρούσα διπλωματική εργασία είναι να διερευνήσουμε θέματα που σχετίζονται με την ανταγωνιστικότητα στην Ελλάδα. n

Διαβάστε περισσότερα

Α) ΒΑΣΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΙΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ

Α) ΒΑΣΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΙΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΛΙΤΟΤΗΤΑΣ Μελέτη του ΔΝΤ για 17 χώρες του ΟΑΣΑ επισημαίνει ότι για κάθε ποσοστιαία μονάδα αύξησης του πρωτογενούς πλεονάσματος, το ΑΕΠ μειώνεται κατά 2 ποσοστιαίες μονάδες και

Διαβάστε περισσότερα

«καθορισμός μακροχρόνιων στόχων και σκοπών μιας επιχείρησης και ο. «διαμόρφωση αποστολής, στόχων, σκοπών και πολιτικών»

«καθορισμός μακροχρόνιων στόχων και σκοπών μιας επιχείρησης και ο. «διαμόρφωση αποστολής, στόχων, σκοπών και πολιτικών» ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ Ε.ΜΙΧΑΗΛΙΔΟΥ - 1 ΤΟΜΟΣ A ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ Τι είναι η στρατηγική; «καθορισμός μακροχρόνιων στόχων και σκοπών μιας επιχείρησης και ο προσδιορισμός των μέσων για την επίτευξη τους»

Διαβάστε περισσότερα

- Εξέλιξη βασικών μακροοικονομικών δεικτών

- Εξέλιξη βασικών μακροοικονομικών δεικτών - Εξέλιξη βασικών μακροοικονομικών δεικτών Σύμφωνα με προσωρινά στοιχεία, το δ τρίμηνο 2014, το βουλγαρικό ΑΕΠ ενισχύθηκε κατά 1,3% σε ετήσια βάση και κατά 0,4% σε τριμηνιαία βάση. Σε ό,τι αφορά το σύνολο

Διαβάστε περισσότερα

Ετήσια έκθεση για την πορεία του Εξωτερικού Εµπορίου Ε.Ε Ευρωζώνης - Ελλάδας 2004-2008

Ετήσια έκθεση για την πορεία του Εξωτερικού Εµπορίου Ε.Ε Ευρωζώνης - Ελλάδας 2004-2008 Ετήσια έκθεση για την πορεία του Εξωτερικού Εµπορίου Ε.Ε Ευρωζώνης - Ελλάδας 2004-2008 Σύνδεσµος Εξαγωγέων Βορείου Ελλάδος (ΣΕΒΕ) Επεξεργασία: Ινστιτούτο Εξαγωγικών Ερευνών & Σπουδών Επιστηµονικός Υπεύθυνος:

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΕΡΕΥΝΑ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΣΤΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΕΡΕΥΝΑ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΣΤΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH Τσάμη Καρατάση 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.:210 92 11 200-10, Fax:210 92 33 977 11 Tsami Karatassi, 117 42 Athens, Greece,

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική. Ισοζύγιο Πληρωμών, Συναλλαγματικές Ισοτιμίες, Διεθνείς Χρηματαγορές και το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα

Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική. Ισοζύγιο Πληρωμών, Συναλλαγματικές Ισοτιμίες, Διεθνείς Χρηματαγορές και το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική Ισοζύγιο Πληρωμών, Συναλλαγματικές Ισοτιμίες, Διεθνείς Χρηματαγορές και το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα 1 Αντικείµενο Διεθνούς Μακροοικονοµικής Η διεθνής µακροοικονοµική

Διαβάστε περισσότερα

Λεωνίδα Πασχαλίδη, ιευθυντή Εκπαίδευσης και Ανάπτυξης

Λεωνίδα Πασχαλίδη, ιευθυντή Εκπαίδευσης και Ανάπτυξης ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ Λευκωσία, 27 εκεμβρίου 2013 ΠΡΟΣ: ΑΠΟ: Όλους τους ενδιαφερόμενους Λεωνίδα Πασχαλίδη, ιευθυντή Εκπαίδευσης και Ανάπτυξης ΘΕΜΑ: ιερεύνηση με την αγορά για το σχεδιασμό των κατάλληλων σχεδίων χορηγιών

Διαβάστε περισσότερα

Η σημασία της καινοτομίας για μικρές επιχειρήσεις. Αθήνα, Μάιος 2015

Η σημασία της καινοτομίας για μικρές επιχειρήσεις. Αθήνα, Μάιος 2015 Η σημασία της καινοτομίας για μικρές επιχειρήσεις Αθήνα, Μάιος 2015 ΜΜΕ Σύνολο επιχειρήσεων (2011): 728.282 κατά μέσο όρο μικρότερες απ ότι απ ότι σε μεγάλες χώρες Μέγεθος εταιρειών μικρό: Ελλάδα / ΕΕ

Διαβάστε περισσότερα

Θα αποτελέσει η Κροατία το 28 ο μέλος της Ε.Ε.;

Θα αποτελέσει η Κροατία το 28 ο μέλος της Ε.Ε.; 1 Ενημερωτικό Σημείωμα # 04 / Απρίλιος 2011 Θα αποτελέσει η Κροατία το 28 ο μέλος της Ε.Ε.; της Σύλβιας Ράντου M.Sc. στις Ευρωπαϊκές Σπουδές Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών, Δόκιμης Ερευνήτριας Κ.Ε.ΔΙΑ.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ «ΑΝΑΚΑΜΠΤΕΙ Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΑΓΟΡΑ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ» Σηµαντική έρευνα διεξήχθη από την Ευρωπαϊκή Οµοσπονδία Συµβούλων Μάνατζµεντ (FEACO-European Federation of Management Consultancies

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 Μάθημα: ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Δευτέρα, 3 Ιουνίου 2013

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ 1. Η ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ 203. Η προσέγγιση εστιάζει στις χαρακτηριστικές ιδιότητες της καινοτοµικής επιχείρησης και όλα τα χαρακτηριστικά των δραστηριοτήτων καινοτοµίας και

Διαβάστε περισσότερα

www.arnos.gr www.oktonia.com www.uni-learn.gr

www.arnos.gr www.oktonia.com www.uni-learn.gr ΕΡΩΤΗΜΑ Α (Α.1) Παρουσιάστε κατά την κρίση σας τις επιδιώξεις / σκοπούς των Άμεσων Ξένων Επενδύσεων (ΑΞΕ) του Ομίλου ΟΤΕ, όπως δραστηριοποιείται στο χώρο της κινητής τηλεφωνίας μέσω της θυγατρικής του

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΕΔΡΙΟ Οι πρόσφατες εξελίξεις στους κλάδους μόδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση και την Ελλάδα

ΣΥΝΕΔΡΙΟ Οι πρόσφατες εξελίξεις στους κλάδους μόδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση και την Ελλάδα ΣΥΝΕΔΡΙΟ Οι πρόσφατες εξελίξεις στους κλάδους μόδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση και την Ελλάδα Οι βασικές προτεραιότητες της περιόδου 2014-2020 Θεσσαλονίκη, 18 Φεβρουαρίου 2014 Θεόφιλος Ασλανίδης Γενικός Διευθυντής

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ

ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (συνέχεια) ΤΟ ΜΕΣΟΝ ΜΕ ΤΟ ΟΠΟΙΟ Η ΓΝΩΣΗ, Η ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΟΙ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ ΤΗΣ ΕΦΑΡΜΟΖΟΝΤΑΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΑΓΑΘΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. (ΕΙΡΜΑ-EUROPEAN INDUSTRIAL RESEARCH MANAGEMENT

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (27), με χώρες εκτός αυτής, για το μήνα Φεβρουάριο 2012 - Πηγή Eurostat -

ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (27), με χώρες εκτός αυτής, για το μήνα Φεβρουάριο 2012 - Πηγή Eurostat - ΕΘΝΙΚΗ ΣΥΝΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ Τετάρτη, 18 Απριλίου ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΜΠΟΡΙΟΥ & ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΕΤΡΑΚΗ 16 Τ.Κ. 105 63 - ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ: 210.32.59.198 FAX: 210.32.59.229 ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ 1

ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ 1 Οκτώβριος 2010 1. Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ 1 Η ελληνική οικονομία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια από τις μεγαλύτερες κρίσεις τις τελευταίες δεκαετίες. Κύρια χαρακτηριστικά της κρίσης

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία κ. Ν. Καραμούζη, Αναπληρωτή Διευθύνοντος Συμβούλου ομίλου Eurobank EFG. στo Forum στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας GO International

Ομιλία κ. Ν. Καραμούζη, Αναπληρωτή Διευθύνοντος Συμβούλου ομίλου Eurobank EFG. στo Forum στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας GO International Ομιλία κ. Ν. Καραμούζη, Αναπληρωτή Διευθύνοντος Συμβούλου ομίλου Eurobank EFG στo Forum στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας GO International Δευτέρα, 7 Φεβρουαρίου στην Κύπρο Κύριοι Υπουργοί, Κύριοι Πρέσβεις,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΙΑ ΙΚΑΣΙΑ. Α. Μπαρτζώκας 29 Μαρτίου 2009

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΙΑ ΙΚΑΣΙΑ. Α. Μπαρτζώκας 29 Μαρτίου 2009 ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΙΑ ΙΚΑΣΙΑ Α. Μπαρτζώκας 29 Μαρτίου 2009 ΣΤΟΧΟΙ Το γνωστικό αντικείµενο της Αναπτυξιακής Οικονοµικής ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΑΓΟΡΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ Βασικές πηγές στατιστικών στοιχείων σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

Άμεσες Ξένες Επενδύσεις και Ελλάδα

Άμεσες Ξένες Επενδύσεις και Ελλάδα Copyright 2014 Ελληνικό Ίδρυμα Ευρωπαϊκής & Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ) Λεωφ. Βασιλ. Σοφίας 49, 106 76 Αθήνα Τηλ.: +30 210 7257 110 Fax: +30 210 7257 114 www.eliamep.gr eliamep@eliamep.gr ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα καινοτομίας στις επιχειρήσεις επεξεργασίας ξύλου και επίπλου της Περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας 1

Έρευνα καινοτομίας στις επιχειρήσεις επεξεργασίας ξύλου και επίπλου της Περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας 1 Έρευνα καινοτομίας στις επιχειρήσεις επεξεργασίας ξύλου και επίπλου της Περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας 1 Δρ. Ιωάννης Παπαδόπουλος 2, Δρ. Γεώργιος Νταλός 3 Οι επιχειρηματίες και τα στελέχη μιας επιχείρησης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ 16 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ

ΠΕΡΙΛΗΨΗ 16 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΜΣ: ΔΙΕΘΝΩΝ & ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/11/2008 ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ: ΓΑΖΩΝΑΣ ΘΩΜΑΣ / ΜΟΥΤΖΟΥΡΗ ΕΛΕΝΗ Α.Μ: 1207Μ065

Διαβάστε περισσότερα

Πάνος Καρβούνης, Επικεφαλής της Αντιπροσωπείας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην Ελλάδα

Πάνος Καρβούνης, Επικεφαλής της Αντιπροσωπείας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην Ελλάδα «Ενεργειακά δίκτυα στην Ευρώπη η υλοποίηση ενός οράματος» The Economist «Η Θάλασσα της Ευρώπης: Σκιαγραφώντας τον χάρτη της οικονομικής ανάπτυξης» Θεσσαλονίκη, 17 Φεβρουαρίου 2014 Πάνος Καρβούνης, Επικεφαλής

Διαβάστε περισσότερα

Η Συμβολή της Ποντοπόρου Ναυτιλίας στην Εγχώρια Οικονομία και Μελλοντικές Προοπτικές

Η Συμβολή της Ποντοπόρου Ναυτιλίας στην Εγχώρια Οικονομία και Μελλοντικές Προοπτικές Η Συμβολή της Ποντοπόρου Ναυτιλίας στην Εγχώρια Οικονομία και Μελλοντικές Προοπτικές Ονοματεπώνυμο: Τάσιος Ανδρέας Σειρά: 11 Επιβλέπων Καθηγητής: Παντουβάκης Άγγελος Δεκέμβριος 2014 ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Το κράτος εμφανίζεται σαν διαμεσολαβητής των στρατηγικών των επιχειρήσεων και της κοινωνικής συνοχής στο εσωτερικό του. Πολιτικές

Το κράτος εμφανίζεται σαν διαμεσολαβητής των στρατηγικών των επιχειρήσεων και της κοινωνικής συνοχής στο εσωτερικό του. Πολιτικές Οικονομική διπλωματία και οικονομική κρίση Στόχοι, στρατηγική, συγκρότηση & οργάνωση της ελληνικής οικονομικής διπλωματίας Επιπτώσεις οικονομικής κρίσης στις εξαγωγές Βασικά προβλήματα Χρήστος Φαρμάκης

Διαβάστε περισσότερα

Συμπεράσματα από την ανάλυση για την Ευρωπαϊκή Ένωση

Συμπεράσματα από την ανάλυση για την Ευρωπαϊκή Ένωση Ενεργειακή πολιτική για την Ελλάδα: σύγκλιση ή απόκλιση από την Ευρωπαϊκή προοπτική; Π. Κάπρου, Καθηγητή ΕΜΠ Εισαγωγή Πρόσφατα δημοσιεύτηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Γενική Διεύθυνση Ενέργειας, η έκδοση

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ : Οικονοµικές εξελίξεις στη Βουλγαρία Πορεία διµερών οικονοµικών και εµπορικών σχέσεων, κατά το α 6µηνο 2008 (προσωρινά στοιχεία)

ΘΕΜΑ : Οικονοµικές εξελίξεις στη Βουλγαρία Πορεία διµερών οικονοµικών και εµπορικών σχέσεων, κατά το α 6µηνο 2008 (προσωρινά στοιχεία) ΠΡΕΣΒΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑ ΟΣ ΣΤΗ ΣΟΦΙΑ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ EMBASSY OF GREECE IN SOFIA OFFICE FOR ECONOMIC & COMMERCIAL AFFAIRS Evlogi Georgiev 103, Sofia 1504, Bulgaria, tel.: (003592) 9447959,

Διαβάστε περισσότερα

: Οικονομικές εξελίξεις στη Βουλγαρία Πορεία διμερών οικονομικών και εμπορικών σχέσεων, κατά το α 6μηνο 2008 (προσωρινά στοιχεία)

: Οικονομικές εξελίξεις στη Βουλγαρία Πορεία διμερών οικονομικών και εμπορικών σχέσεων, κατά το α 6μηνο 2008 (προσωρινά στοιχεία) ΠΡΕΣΒΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΣΤΗ ΣΟΦΙΑ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ EMBASSY OF GREECE IN SOFIA OFFICE FOR ECONOMIC & COMMERCIAL AFFAIRS Evlogi Georgiev 103, Sofia 1504, Bulgaria, tel.: (003592) 9447959,

Διαβάστε περισσότερα

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Η Παγκόσµια Μετανάστευση Το 2010, 214 εκατομμύρια άνθρωποι ήταν μετανάστες, κατοικούσαν

Διαβάστε περισσότερα

Η ZENTIVA ΜΕ ΜΙΑ ΜΑΤΙΑ. Στόχος μας είναι να γίνουμε ο πολύτιμος εταίρος σας στα γενόσημα φάρμακα

Η ZENTIVA ΜΕ ΜΙΑ ΜΑΤΙΑ. Στόχος μας είναι να γίνουμε ο πολύτιμος εταίρος σας στα γενόσημα φάρμακα Η ZENTIVA ΜΕ ΜΙΑ ΜΑΤΙΑ Στόχος μας είναι να γίνουμε ο πολύτιμος εταίρος σας στα γενόσημα φάρμακα Ηνωμένο Βασίλειο Γαλλία Πορτογαλία Πολωνία Δημοκρατία της Τσεχίας Γερμανία Εσθονία Λετονία Λιθουανία Σλοβακία

Διαβάστε περισσότερα

Μάγια Ε. Σπανουδάκη, ΜSc, Τμήμα Μηχανικών Παραγωγής & Διοίκησης, Επιβλέπων: Καθηγητής Βασίλης Μουστάκης, Διευθυντής Εργαστηρίου Διοικητικών

Μάγια Ε. Σπανουδάκη, ΜSc, Τμήμα Μηχανικών Παραγωγής & Διοίκησης, Επιβλέπων: Καθηγητής Βασίλης Μουστάκης, Διευθυντής Εργαστηρίου Διοικητικών Μάγια Ε. Σπανουδάκη, ΜSc, Τμήμα Μηχανικών Παραγωγής & Διοίκησης, Επιβλέπων: Καθηγητής Βασίλης Μουστάκης, Διευθυντής Εργαστηρίου Διοικητικών Συστημάτων Π.Κ. Ιούλιος 2014 Δημιουργικότητα+ Επιστήμη= Δημιουργική

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΕΣ ΘΕΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΕ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΜΕ ΤΗ ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΙΔΙΩΤΙΚΩΝ ΕΤΑΙΡΕΙΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ

ΝΕΕΣ ΘΕΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΕ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΜΕ ΤΗ ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΙΔΙΩΤΙΚΩΝ ΕΤΑΙΡΕΙΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ Δελτίο Τύπου ΝΕΕΣ ΘΕΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΕ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΜΕ ΤΗ ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΙΔΙΩΤΙΚΩΝ ΕΤΑΙΡΕΙΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ Παγκόσμια Έρευνα του Boston Consulting Group για λογαριασμό της Ciett αποκαλύπτει πώς οι παλαιωμένες

Διαβάστε περισσότερα

Η Ανταγωνιστικότητα είναι το κλειδί για την Ανάπτυξη και την Απασχόληση

Η Ανταγωνιστικότητα είναι το κλειδί για την Ανάπτυξη και την Απασχόληση ΕΘΝΙΚΗ ΣΥΝΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ Μητροπόλεως 42, 105 63 Αθήνα τηλ.: 210 3259200, fax: 210 3259209 Ανταγωνιστικότητα Πρώτα Η Ανταγωνιστικότητα είναι το κλειδί για την απασχόληση και την ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΣΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ, ΣΤΙΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΚΑΙ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΣΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ, ΣΤΙΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΚΑΙ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΣΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ, ΣΤΙΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΚΑΙ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Δρ. Ιωάννης Χατζηκιάν, Επιστημονικός Συνεργάτης Τμήματος Διοίκησης Επιχειρήσεων, ΣΔΟ,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕ ΤΙ ΧΡΕΙΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΜΙΚΡΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ;

ΣΕ ΤΙ ΧΡΕΙΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΜΙΚΡΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ; ΜΙΚΡΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ & ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΕ ΤΙ ΧΡΕΙΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΜΙΚΡΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ; Βοηθούν στη διαφοροποίηση της οικονομικής βάσης της χώρας Βοηθούν στη δημιουργία θέσεων απασχόλησης και στον περιορισμό της

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή Εργασία: Συγχωνεύσεις και εξαγορές στον ελληνικό τραπεζικό κλάδο. Που αποβλέπουν και τι επιτυγχάνουν.

Πτυχιακή Εργασία: Συγχωνεύσεις και εξαγορές στον ελληνικό τραπεζικό κλάδο. Που αποβλέπουν και τι επιτυγχάνουν. Πτυχιακή Εργασία: Συγχωνεύσεις και εξαγορές στον ελληνικό τραπεζικό κλάδο. Που αποβλέπουν και τι επιτυγχάνουν. Πάρις - Θεόδωρος Καραγιαννίδης. Α.Μ. 01/056 Υπευθ. Καθ.- Δρ. Ι. Χατζηκιάν Τμήμα Διοίκησης

Διαβάστε περισσότερα

Understanding Economic Growth: A Macro-level, Industry-level, and Firm-level Perspective

Understanding Economic Growth: A Macro-level, Industry-level, and Firm-level Perspective Understanding Economic Growth: A Macro-level, Industry-level, and Firm-level Perspective Summary in Greek Κατανοώντας την οικονοµική µεγέθυνση : ανάλυση σε επίπεδο µακροοικονοµίας, τοµέα και επιχείρησης

Διαβάστε περισσότερα

Από τις εξαγωγές στην Εξωστρέφεια: Θέσεις και Προτάσεις Σάκης Παπακωνσταντίνου Γενικός ιευθυντής Σύνδεσµος Εξαγωγέων Βορείου Ελλάδος Θεσσαλονίκη, 6.10.2006 Αποστολή ΣΕΒΕ Υποστήριξη της διεθνούς επιχειρηµατικότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Κεφάλαιο 2o (συνέχεια) b) Υπολογισμός των βασικών Μακροοικονομικών μεγεθών Συνολικό εισόδημα και συνολική δαπάνη! Για μια οικονομία συνολικά, το εισόδημα πρέπει να είναι ίσο

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία του Ειδικού Γραμματέα για την Κοινωνία της Πληροφορίας Καθ. Β. Ασημακόπουλου

Ομιλία του Ειδικού Γραμματέα για την Κοινωνία της Πληροφορίας Καθ. Β. Ασημακόπουλου Ομιλία του Ειδικού Γραμματέα για την Κοινωνία της Πληροφορίας Καθ. Β. Ασημακόπουλου στο συνέδριο «Δημόσιος Τομέας: Ανάπτυξη και Ανταγωνιστικότητα σε ένα παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον» Θέμα ομιλίας: «Αρκεί

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (27), με χώρες εκτός αυτής, για τον μήνα Ιούλιο 2012 - Πηγή Eurostat -

ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (27), με χώρες εκτός αυτής, για τον μήνα Ιούλιο 2012 - Πηγή Eurostat - ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΜΠΟΡΙΟΥ & ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΕΤΡΑΚΗ 16 Τ.Κ. 105 63 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ: 210.32.59.198 FAX: 210.32.59.229 ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (27), με χώρες εκτός αυτής, για

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΕΞΑΓΩΓΕΣ -ΜΙΑ ΑΛΛΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ-

ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΕΞΑΓΩΓΕΣ -ΜΙΑ ΑΛΛΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ- ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΕΞΑΓΩΓΕΣ -ΜΙΑ ΑΛΛΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ- «Proba merx facile emptorem repetit» (Το καλό εµπόρευµα εύκολα βρίσκει αγοραστή) Παναγιώτης Ι. Παπασταύρου ΜέλοςτηςΕπιτροπήςΕµπειρογνωµόνων Του Εθνικού

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (27), με χώρες εκτός αυτής, για τον μήνα Σεπτέμβριο 2012 - Πηγή Eurostat -

ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (27), με χώρες εκτός αυτής, για τον μήνα Σεπτέμβριο 2012 - Πηγή Eurostat - ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΜΠΟΡΙΟΥ & ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΕΤΡΑΚΗ 16 Τ.Κ. 105 63 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ: 210.32.59.198 FAX: 210.32.59.229 ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (27), με χώρες εκτός αυτής, για

Διαβάστε περισσότερα

Εξειδίκευση Αξόνων Στρατηγικής 2014-2020.

Εξειδίκευση Αξόνων Στρατηγικής 2014-2020. Εξειδίκευση Αξόνων Στρατηγικής 2014-2020. Γεώργιος Γιαννούσης Γ.Γ. Δημοσίων Επενδύσεων - ΕΣΠΑ Κατευθύνσεις Εθνικής Αναπτυξιακής Στρατηγικής Αναπτυξιακό όραμα: «Η συμβολή στην αναγέννηση της ελληνικής οικονομίας

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΘΝΕΣ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ, ΕΞΑΓΩΓΕΣ, ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ & ΕΞΟ ΟΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΡΙΣΗ

ΙΕΘΝΕΣ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ, ΕΞΑΓΩΓΕΣ, ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ & ΕΞΟ ΟΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΡΙΣΗ ΙΕΘΝΕΣ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ, ΕΞΑΓΩΓΕΣ, ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ & ΕΞΟ ΟΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΡΙΣΗ ρ Κων. Λυµπερόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΙΕΘΝΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΣΕ ΠΕΡΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, 3/12/2013 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ. Ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) ανακοίνωσε σήμερα τα αποτελέσματα της έρευνας PISA 2012.

Αθήνα, 3/12/2013 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ. Ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) ανακοίνωσε σήμερα τα αποτελέσματα της έρευνας PISA 2012. Αθήνα, 3/12/2013 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ Ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) ανακοίνωσε σήμερα τα αποτελέσματα της έρευνας PISA 2012. 1 PISA 2012 ΜΕΣΗ ΒΑΘΜΟΛΟΓΙΑ ΧΩΡΩΝ/ΟΙΚΟΝΟΜΙΩΝ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Made in Greece: τι σημαίνει το Ελληνικό προϊόν για τους καταναλωτές και την εθνική οικονομία. Γεώργιος Μπάλτας Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Made in Greece: τι σημαίνει το Ελληνικό προϊόν για τους καταναλωτές και την εθνική οικονομία. Γεώργιος Μπάλτας Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Made in Greece: τι σημαίνει το Ελληνικό προϊόν για τους καταναλωτές και την εθνική οικονομία Γεώργιος Μπάλτας Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Βραβεία Made in Greece Για προϊόντα και επιχειρήσεις που παράγουν

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Ύψος Φορολογικών συντελεστών στα Κράτη Μέλη της Ε.Ε. (27) -Πηγή Eurostat -

ΘΕΜΑ: Ύψος Φορολογικών συντελεστών στα Κράτη Μέλη της Ε.Ε. (27) -Πηγή Eurostat - ΕΘΝΙΚΗ ΣΥΝΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΜΠΟΡΙΟΥ & ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΕΤΡΑΚΗ 16 Τ.Κ. 105 63 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ: 210.32.59.198 FAX: 210.32.59.229 ΘΕΜΑ: Ύψος Φορολογικών συντελεστών στα Κράτη Μέλη της Ε.Ε. (27)

Διαβάστε περισσότερα

Βιοκαύσιμα στην Ελλάδα, Εμπόδια και Προοπτικές

Βιοκαύσιμα στην Ελλάδα, Εμπόδια και Προοπτικές 3η Ενότητα: «Αγορά Βιοκαυσίμων στην Ελλάδα: Τάσεις και Προοπτικές» Βιοκαύσιμα στην Ελλάδα, Εμπόδια και Προοπτικές Ηλίας Ντεμιάν Περιβαλλοντολόγος Ερευνητής ΙΟΒΕ Δομή παρουσίασης 1. Αποτύπωση της αγοράς

Διαβάστε περισσότερα

2η ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΠΕΡΙΟΔΟΥ 2014 2020

2η ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΠΕΡΙΟΔΟΥ 2014 2020 ΕΙΔΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ, ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ & ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ 2η ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΠΕΡΙΟΔΟΥ 2014 2020 Απρίλιος 2013 Στόχος της Εγκυκλίου

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις»

Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις» ΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ, ΒΑΣΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΠΕΛΑΓΙΤΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες

Διαβάστε περισσότερα

Για πρώτη φορά κάτω από 4 εκατομμύρια ο ενεργός πληθυσμός Μελέτη Απασχόλησης της ICAP Group στα πλαίσια της Έκδοσης LEADING EMPLOYERS IN GREECE

Για πρώτη φορά κάτω από 4 εκατομμύρια ο ενεργός πληθυσμός Μελέτη Απασχόλησης της ICAP Group στα πλαίσια της Έκδοσης LEADING EMPLOYERS IN GREECE Για πρώτη φορά κάτω από 4 εκατομμύρια ο ενεργός πληθυσμός Μελέτη Απασχόλησης της ICAP Group στα πλαίσια της Έκδοσης LEADING EMPLOYERS IN GREECE Για δεύτερη χρονιά η ICAP Group εκπόνησε αναλυτική Μελέτη

Διαβάστε περισσότερα

«Καθοριστικοί παράγοντες της αποτελεσματικότητας της από στόμα-σε-στόμα επικοινωνίας στις ιστοσελίδες κοινωνικής δικτύωσης»

«Καθοριστικοί παράγοντες της αποτελεσματικότητας της από στόμα-σε-στόμα επικοινωνίας στις ιστοσελίδες κοινωνικής δικτύωσης» «Καθοριστικοί παράγοντες της αποτελεσματικότητας της από στόμα-σε-στόμα επικοινωνίας στις ιστοσελίδες κοινωνικής δικτύωσης» Ονοματεπώνυμο: Ταχταρά Κατερίνα Σειρά: 8 η Επιβλέπων Καθηγητής: Βρεχόπουλος Αδάμ

Διαβάστε περισσότερα

Νότια Ευρώπη. Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός. Ελληνικά

Νότια Ευρώπη. Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός. Ελληνικά Νότια Ευρώπη Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός Η πρόσφατη οικονομική κρίση επηρέασε εκατομμύρια Ευρωπαίων πολιτών με πολλούς να χάνουν

Διαβάστε περισσότερα

(Spin-off και Spin-out)»

(Spin-off και Spin-out)» ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ EΙ ΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΩΝ ΡΑΣΕΩΝ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΤΟΥΣ ΤΟΜΕΙΣ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ, ΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτυξιακά προβλήματα της Ελληνικής Οικονομίας πριν και κατά την κρίση

Αναπτυξιακά προβλήματα της Ελληνικής Οικονομίας πριν και κατά την κρίση Αναπτυξιακά προβλήματα της Ελληνικής Οικονομίας πριν και κατά την κρίση Αντώνης Γεωργόπουλος Καθηγητής Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Πανεπιστήμιο Πατρών Main literature on Investment Development Path RAJNEESH

Διαβάστε περισσότερα

Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. (Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ

Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. (Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ 1.8.2014 L 230/1 II (Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΕ) αριθ. 834/2014 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 22ας Ιουλίου 2014 για τη θέσπιση κανόνων σχετικά με την εφαρμογή του κοινού πλαισίου

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγικά για τις ΑΞΕ - Τρόποι Διεθνοποίησης

Εισαγωγικά για τις ΑΞΕ - Τρόποι Διεθνοποίησης Copyright 2013 Ελληνικό Ίδρυμα Ευρωπαϊκής & Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ) Λεωφ. Βασιλ. Σοφίας 49, 106 76 Αθήνα Τηλ.: +30 210 7257 110 Fax: +30 210 7257 114 www.eliamep.gr eliamep@eliamep.gr ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Χρηματιστηριακή και Οικονομική Ανάπτυξη: Μια εμπειρική έρευνα για τις Η.Π.Α. με την ανάλυση της αιτιότητας. Κατιρτζόγλου Σοφία

Χρηματιστηριακή και Οικονομική Ανάπτυξη: Μια εμπειρική έρευνα για τις Η.Π.Α. με την ανάλυση της αιτιότητας. Κατιρτζόγλου Σοφία Χρηματιστηριακή και Οικονομική Ανάπτυξη: Μια εμπειρική έρευνα για τις Η.Π.Α. με την ανάλυση της αιτιότητας Κατιρτζόγλου Σοφία Στόχος της εργασίας Διεξαγωγή συμπερασμάτων για τις οικονομικές και χρηματιστηριακές

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Η ΦΟΡΟΛΟΓΙΚΗ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΜΕ ΤΩΝ ΣΥΜΒΑΛΛΟΜΕΝΩΝ ΧΩΡΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΟΙ Σ.Α.Δ.Φ. ΣΤΗ ΔΙΕΘΝΗ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΦΟΡΟΛΟΓΙΚΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ Η αναγκαιότητα για την εναρμόνιση της άμεσης φορολογίας των επιχειρήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Ευρωβαρόμετρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (EB79.5) «ΕΝΑ ΧΡΟΝΟ ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ ΤΟΥ 2014» Οικονομικό και κοινωνικό σκέλος

Ευρωβαρόμετρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (EB79.5) «ΕΝΑ ΧΡΟΝΟ ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ ΤΟΥ 2014» Οικονομικό και κοινωνικό σκέλος Γενική Διεύθυνση Επικοινωνίας Μονάδα Παρακολούθησης της Κοινής Γνώμης Βρυξέλλες, 15 Σεπτεμβρίου 2013 Ευρωβαρόμετρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (EB79.5) «ΕΝΑ ΧΡΟΝΟ ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ ΤΟΥ 2014»

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΜΕΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ / ICT

ΤΟΜΕΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ / ICT ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ / ICT Η στροφή προς τις υψηλές τεχνολογίες, κυρίως στο πλαίσιο της Ψηφιακής Στρατηγικής (2006-2013) έχει οδηγήσει στην βελτίωση των περισσότερων δεικτών Τεχνολογίας Πληροφορικής και Επικοινωνιών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΒΛΕΨΕΙΣ ΑΝΑΓΚΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΞΕΝΟΥ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ 2004-2007

ΠΡΟΒΛΕΨΕΙΣ ΑΝΑΓΚΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΞΕΝΟΥ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ 2004-2007 ΠΡΟΒΛΕΨΕΙΣ ΑΝΑΓΚΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΞΕΝΟΥ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ 2004-2007 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΜΑΡΤΙΟΣ 2004 ΣΥΝΟΨΗ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ Το ξένο εργατικό

Διαβάστε περισσότερα

www.arnos.gr κλικ στη γνώση Τιμολόγηση

www.arnos.gr κλικ στη γνώση Τιμολόγηση ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 Τιμολόγηση Παράγοντες επηρεασμού της τιμής Στόχος της τιμολογιακής πολιτικής πρέπει να είναι ο καθορισμός μιας ιδανικής τιμής η οποία θα ικανοποιεί τόσο τους πωλητές όσο και τους αγοραστές.

Διαβάστε περισσότερα

Η Βιομηχανία Ψηφιακής Τεχνολογίας στην Ελλάδα

Η Βιομηχανία Ψηφιακής Τεχνολογίας στην Ελλάδα Η Βιομηχανία Ψηφιακής Τεχνολογίας στην Ελλάδα Τάσος Τζήκας Πρόεδρος ΔΣ 23 Απριλίου 2013 Ποιος είναι ο ΣΕΠΕ F E D E R A T I O N O F H E L L E N I C I C T E N T E R P R I S E S D I G I T A L E U R O P E,

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελέσματα Ομίλου ΕΤΕ: α τρίμηνο 2012

Αποτελέσματα Ομίλου ΕΤΕ: α τρίμηνο 2012 Αποτελέσματα Ομίλου ΕΤΕ: α τρίμηνο 2012 Κεφαλαιακή Επάρκεια: Ο συνολικός δείκτης κεφαλαιακής επάρκειας διαμορφώνεται στο 8,1% μετά την καταβολή από το Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας κεφαλαιακής

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελέσματα Ομίλου Εθνικής Τράπεζας

Αποτελέσματα Ομίλου Εθνικής Τράπεζας Αποτελέσματα Ομίλου Εθνικής Τράπεζας Οικονομικά στοιχεία 2007 Αθήνα, 4 Μαρτίου 2008 +70% Αύξηση Καθαρών Κερδών στα 1 678 εκατ. * σε εκατ. 2007 2006 Δ Καθαρά κέρδη μετόχων ΕΤΕ 1 678 990 +70% Καθαρά κέρδη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ: ΕΡΕΥΝΑ ΕΙΣΟΔΗΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΔΙΑΒΙΩΣΗΣ ΤΩΝ ΝΟΙΚΟΚΥΡΙΩΝ, 2011:

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ: ΕΡΕΥΝΑ ΕΙΣΟΔΗΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΔΙΑΒΙΩΣΗΣ ΤΩΝ ΝΟΙΚΟΚΥΡΙΩΝ, 2011: ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 2 / 11 / 2012 Δ Ε Λ Τ Ι Ο Τ Υ Π Ο Υ ΕΡΕΥΝΑ ΕΙΣΟΔΗΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΔΙΑΒΙΩΣΗΣ ΤΩΝ ΝΟΙΚΟΚΥΡΙΩΝ 2011 Οικονομική ανισότητα Από την Ελληνική Στατιστική

Διαβάστε περισσότερα

Μέρος. Αναζήτηση Κινήτρων - Αντικινήτρων στη Βαλκανική Ενδοχώρα

Μέρος. Αναζήτηση Κινήτρων - Αντικινήτρων στη Βαλκανική Ενδοχώρα Μέρος Β Αναζήτηση Κινήτρων - Αντικινήτρων στη Βαλκανική Ενδοχώρα 17. Ανάλυση Ερωτηματολογίου Ανεύρεσης Κινήτρων και Αντικινήτρων για το Επιχειρηματικό Περιβάλλον της Βουλγαρίας Το ερωτηματολόγιο, που

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ 2008-2013

ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ 2008-2013 NUNTIUS ΧΡΗΜΑΤΙΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΕΠΕΥ ΤΜΗΜΑ ΜΕΛΕΤΩΝ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΕΩΝ ΤΗΛ: 210-3350599 ΦΑΞ: 210-3254846 E-MAIL: nunt12@otenet.gr WEBSITE: www.nuntius.gr Αθήνα, 31/03/2010 ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ 2008-2013

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΕΩΝ 14 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 15

Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΕΩΝ 14 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 15 Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗΣ Περιεχόμενα ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΕΩΝ 14 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 15 ΜΕΡΟΣ Ι ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΩΝ ΙΕΘΝΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ 25 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Η

Διαβάστε περισσότερα

Οι εξαγωγικές επιχειρήσεις της Β. Ελλάδος

Οι εξαγωγικές επιχειρήσεις της Β. Ελλάδος Οι εξαγωγικές επιχειρήσεις της Β. Ελλάδος Ο Σύνδεσµος Εξαγωγέων Βορείου Ελλάδος επεξεργάζεται και εκδίδει κάθε δύο χρόνια τον Κατάλογο Εξαγωγέων Βορείου Ελλάδος, έναν πλήρη οδηγό των παραγωγικών, µεταποιητικών

Διαβάστε περισσότερα

η πληρότητα των ξενοδοχείων στο σύνολο της χώρας την ίδια περίοδο, καθώς αυτό αποτελεί μια σημαντική ένδειξη του συνολικού τζίρου των τουριστικών

η πληρότητα των ξενοδοχείων στο σύνολο της χώρας την ίδια περίοδο, καθώς αυτό αποτελεί μια σημαντική ένδειξη του συνολικού τζίρου των τουριστικών ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ 2005-2008 Η Ελλάδα είναι ένας από τους δημοφιλέστερους τουριστικούς προορισμούς παγκοσμίως, ένας πόλος έλξης για χιλιάδες επισκέπτες κάθε χρόνο. Ο τουριστικός τομέας αποτελεί, αδιαμφισβήτητα,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΣΑΡΑΝΤΗΣ Α.Β.Ε.Ε. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Α ΤΡΙΜΗΝΟΥ 2005

ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΣΑΡΑΝΤΗΣ Α.Β.Ε.Ε. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Α ΤΡΙΜΗΝΟΥ 2005 ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΣΑΡΑΝΤΗΣ Α.Β.Ε.Ε. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Α ΤΡΙΜΗΝΟΥ 2005 Ισόρροπη και σταθερή ανάπτυξη των οικονοµικών µεγεθών τόσο στην Ελλάδα, όσο και στο εξωτερικό. Περαιτέρω βελτίωση των περιθωρίων κέρδους

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣ ΑΝΤΙΚΤΥΠΟΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΑΓΩΓΟΥ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ TAP ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Ο ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣ ΑΝΤΙΚΤΥΠΟΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΑΓΩΓΟΥ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ TAP ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH Τ. Καρατάσσου 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.: 210 92 11 200-10, Fax: 210 92 33 977, www.iobe.gr 11 T. Karatassou Str., 117

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη: το χρηματοοικονομικό προφίλ της μεταποίησης στο Βορειοελλαδικό Τόξο.

Μελέτη: το χρηματοοικονομικό προφίλ της μεταποίησης στο Βορειοελλαδικό Τόξο. Μελέτη: το χρηματοοικονομικό προφίλ της μεταποίησης στο Βορειοελλαδικό Τόξο. Αποτελέσματα από την επεξεργασία 226 ισολογισμών ισάριθμων βιομηχανιών με έδρα την Ήπειρο, τη Μακεδονία και τη Θράκη Βασικό

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές αρχές διοίκησης. μιας μικρής επιχείρησης

Γενικές αρχές διοίκησης. μιας μικρής επιχείρησης Γενικές αρχές διοίκησης μιας μικρής επιχείρησης Η επιχείρηση αποτελεί μια παραγωγική - οικονομική μονάδα, με την έννοια ότι συνδυάζει και αξιοποιεί τους συντελεστές παραγωγής (εργασία, κεφάλαιο, γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

Άμεσες Ξένες Επενδύσεις στην Ελλάδα: Οι Επιπτώσεις της Κρίσης και ο Ρόλος των Θεσμών

Άμεσες Ξένες Επενδύσεις στην Ελλάδα: Οι Επιπτώσεις της Κρίσης και ο Ρόλος των Θεσμών ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Νο 5 Ιούνιος 2013 Άμεσες Ξένες Επενδύσεις στην Ελλάδα: Οι Επιπτώσεις της Κρίσης και ο Ρόλος των Θεσμών Κωνσταντίνα Κοτταρίδη Επίκουρος Καθηγήτρια του Τμήματος Οικονομικής Επιστήμης του

Διαβάστε περισσότερα

Η πολιτική Συνοχής στην περίοδο 2007-2013. Προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

Η πολιτική Συνοχής στην περίοδο 2007-2013. Προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Η πολιτική Συνοχής στην περίοδο 2007-2013. Προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Στον Πίνακα 1 παρατίθενται εν συντοµία οι προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη νέα προγραµµατική περίοδο 2007-2013 σε

Διαβάστε περισσότερα

Μακροοικονομική. Μακροοικονομική Θεωρία και Πολιτική. Αναπτύχθηκε ως ξεχωριστός κλάδος: Γιατί μελετάμε ακόμη την. Μακροοικονομική Θεωρία και

Μακροοικονομική. Μακροοικονομική Θεωρία και Πολιτική. Αναπτύχθηκε ως ξεχωριστός κλάδος: Γιατί μελετάμε ακόμη την. Μακροοικονομική Θεωρία και Μακροοικονομική Θεωρία και Πολιτική Εισαγωγή: με τι ασχολείται Ποια είναι η θέση της μακροοικονομικής σήμερα; Χρησιμότητα - γιατί μελετάμε την μακροοικονομική θεωρία; Εξέλιξη θεωρίας και σχέση με την πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

Οι αιτίες του χρέους των χωρών της περιφέρειας: Συμμετοχή στην ΟΝΕ και ελλείμματα του ιδιωτικού τομέα

Οι αιτίες του χρέους των χωρών της περιφέρειας: Συμμετοχή στην ΟΝΕ και ελλείμματα του ιδιωτικού τομέα ΣΥΝΟΨΗ 21 ΣΥΝΟΨΗ Οι αιτίες του χρέους των χωρών της περιφέρειας: Συμμετοχή στην ΟΝΕ και ελλείμματα του ιδιωτικού τομέα 1. Η αναταραχή στην Ευρωζώνη οφείλεται στην παγκόσμια κρίση χρηματιστικοποίησης η

Διαβάστε περισσότερα

Παραδείγματα καλών πρακτικών και μελλοντικές προκλήσεις

Παραδείγματα καλών πρακτικών και μελλοντικές προκλήσεις Πολιτικές προώθησης Θέρμανσης & Ψύξης από Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας: Παραδείγματα καλών πρακτικών και μελλοντικές προκλήσεις Συγγραφείς: Austrian Energy Agency: Nina Pickl, Johannes Schmidl, Lorenz Strimitzer

Διαβάστε περισσότερα

«Η Ελλάδα μπορεί να αναδειχθεί σε μία χώρα start up» Σπύρος Ιγνατιάδης Σύμβουλος Νέων Τεχνολογιών και Ψηφιακής Οικονομίας

«Η Ελλάδα μπορεί να αναδειχθεί σε μία χώρα start up» Σπύρος Ιγνατιάδης Σύμβουλος Νέων Τεχνολογιών και Ψηφιακής Οικονομίας «Η Ελλάδα μπορεί να αναδειχθεί σε μία χώρα start up» Σπύρος Ιγνατιάδης Σύμβουλος Νέων Τεχνολογιών και Ψηφιακής Οικονομίας Η πληροφορική σήμερα IT = ICT Τι είναι οι Τεχνολογίες Πληροφορικής & Επικοινωνιών

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ

ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ Κυρίες και κύριοι, φίλες και φίλοι, Ευχαριστώ για την παρουσία σας σημερινή εκδήλωση. Ευχαριστώ επίσης την Ο.Κ.Ε. και το Πρόεδρό της, κ. Πολυζωγόπουλο, για την τιμή που μου έκαναν να μου ζητήσουν να μιλήσω

Διαβάστε περισσότερα

Η αλήθεια για το γάλα

Η αλήθεια για το γάλα Η αλήθεια για το γάλα Υφιστάµενο πλαίσιο Σύµφωνα µε το υφιστάµενο πλαίσιο στην Ελλάδα υπάρχει γάλα χαµηλής παστερίωσης διάρκειας µέχρι 5 ηµερών, που µπορεί να ονοµάζεται και «φρέσκο» και γάλα υψηλής παστερίωσης-

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή και Οικονομική Μεγέθυνση

Παραγωγή και Οικονομική Μεγέθυνση Παραγωγή και Οικονομική Μεγέθυνση Κεφάλαιο 24 Εισαγωγή στην Μακροοικονομική Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Πανεπιστήμιο Μακεδονίας Παραγωγή και Οικονομική Μεγέθυνση Ηευημερία(το βιοτικό επίπεδο)

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες

Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες ΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ, ΒΑΣΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΠΕΛΑΓΙΤΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες

Διαβάστε περισσότερα

Η ελληνική αγορά εργασίας στα χρόνια της κρίσης: ανεργία, απασχόληση και συμμετοχή στην αγορά εργασίας

Η ελληνική αγορά εργασίας στα χρόνια της κρίσης: ανεργία, απασχόληση και συμμετοχή στην αγορά εργασίας Η ελληνική αγορά εργασίας στα χρόνια της κρίσης: ανεργία, απασχόληση και συμμετοχή στην αγορά εργασίας Δημήτριος Μπάκας** και Ευαγγελία Παπαπέτρου*, ** 27 Νοεμβρίου 2012 Παρουσίαση στην Ημερίδα της Τράπεζας

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία κ. Nicolette Kressl Υφυπουργού Οικονομικών της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας

Ομιλία κ. Nicolette Kressl Υφυπουργού Οικονομικών της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας Ομιλία κ. Nicolette Kressl Υφυπουργού Οικονομικών της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας Εισαγωγή Κατ αρχάς θα ήθελα να σας μεταφέρω τους χαιρετισμούς του πρώην Ομοσπονδιακού Υπουργού των Οικονομικών,

Διαβάστε περισσότερα

Τριμηνιαία ενημέρωση για την απασχόληση, την ανεργία, τους μισθούς και τις συντάξεις

Τριμηνιαία ενημέρωση για την απασχόληση, την ανεργία, τους μισθούς και τις συντάξεις ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΠΟΛΥΚΕΝΤΡΟ Διοσκούρων 4 & Πολυγνώτου ΑΘΗΝΑ 105 55 Τηλ. 2103310080, Fax: 2103310083 E-mail: info@kpolykentro.gr Τριμηνιαία ενημέρωση για την απασχόληση, την ανεργία, τους μισθούς και τις συντάξεις

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ

ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ Leonardo da Vinci A EUROPEAN OBSERVATORY OF THE USE OF ICT-SUPPORTED LIFELONG LEARNING BY SMES, MICRO-ENTERPRISES & THE SELF-EMPLOYED IN RURAL AREAS ΠΑΚΕΤΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 3: ΕΡΕΥΝΑ ΦΟΡΕΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ, ΑΠΟ ΕΚΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗΣ 2008

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗΣ 2008 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗΣ 2008 ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΟΥ: "Μελέτη της χρηματοοικονομικής αποτύπωσης περιβαλλοντικών πληροφοριών, της περιβαλλοντικής διαχείρισης, επίδοσης και αποτελεσματικότητας των ελληνικών επιχειρήσεων"

Διαβάστε περισσότερα