Βιοτεχνολογία: Επιτεύγματα - προοπτικές - προβληματισμοί

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Βιοτεχνολογία: Επιτεύγματα - προοπτικές - προβληματισμοί"

Transcript

1 Βιοτεχνολογία: Επιτεύγματα - προοπτικές - προβληματισμοί Αθανάσιος Τσαυτάρης Καθηγητής Γενετικής στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Περίληψη Η γενετική μηχανική αποτελεί επιστημονικό επίτευγμα των τελευταίων δεκαετιών και εφαρμόζεται ως καινοτομική τεχνολογία μόλις την τελευταία δεκαπενταετία. Πρόκειται για την πιο σύγχρονη από τις γενετικές παρεμβάσεις τις οποίες επιχείρησε ο άνθρωπος, και έγινε πρώτα σε απλούς μικροοργανισμούς, για την παραγωγή σε αυτούς κυρίως πολύτιμων για τον άνθρωπο πρωτεϊνών (όπως π.χ. η ανθρώπινη ινσουλίνη κ.α.) και τώρα προχωρεί στις εφαρμογές σε πολυπλοκότερους οργανισμούς, όπως φυτά. Ειδικά στα φυτά έχουν κλωνοποιηθεί σήμερα χιλιάδες γονίδια. Από αυτούς τους νέους γενότυπους που φτιάχτηκαν με τον τρόπο αυτό περισσότεροι από έχουν δοκιμασθεί στον αγρό στις ΗΠΑ και περί τους στην Ε.Ε., σε μικρότερους δε αριθμούς και σε άλλες χώρες. Εξ αυτών περί τις 80, ποικιλίες πλέον φυτών, έχουν δοθεί για μεγάλης έκτασης καλλιέργεια στους παραγωγούς στις ΗΠΑ, τον Καναδά, την Κίνα, το Μεξικό και αλλού. Για την αποτελεσματική και ασφαλή ένταξη κάθε καινοτομίας απαιτείται η δημιουργία του κατάλληλου θεσμικού πλαισίου. Ιδιαίτερα με τη γενετική μηχανική, εκτός από τα ηθικά ζητήματα τα οποία ανακύπτουν, πρέπει να προβλεφθούν και να αντιμετωπισθούν οι πιθανότητες επιπτώσεων στο περιβάλλον, τη δημόσια υγεία και τον καταναλωτή. Το σκοπό αυτό εξυπηρετούν οι Οδηγίες 219/90 και 220/90 της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ε.Ε.). Στην παρουσίαση αυτή θα συζητηθούν τα επιτεύγματα αυτής της τεχνολογίας αρχίζοντας ίσως από τις πιο απλές της εφαρμογές στους μικροοργανισμούς και περισσότερο στους ανώτερους οργανισμούς, όπως τα φυτά. Έμφαση όμως θα δοθεί κυρίως στις μελλοντικές προοπτικές της, τα ερωτηματικά που δημιουργούνται και τους προβληματισμούς και τις ανησυχίες των ανθρώπων από την κατάχρηση της, τη βεβιασμένη χρήση της, την πλημμελή εφαρμογή του ρυθμιστικού πλαισίου κ.α. Ι. Εισαγωγή Η ζωή όπως αυτή εμφανίζεται, από τους πιο απλούς μέχρι τους πιο πολύπλοκους οργανισμούς, έχει μια αξιοθαύμαστη ικανότητα να διαιωνίζεται, να παραλλάσσει, να προσαρμόζεται και να εξελίσσεται. Όλες αυτές οι ιδιότητες της ζωντανής ύλης, οφείλουν την εκδήλωση τους στην κληρονομική ή γενετική ύλη των οργανισμών, δηλ. στο DNA τους. 11

2 Μέχρι το 1950, δηλαδή μέχρι πολύ πρόσφατα, ότι ξέραμε για αυτή την κληρονομική ύλη, ήταν καθαρά δοξασίες και μύθοι. Μόνο μετά το 1950 αρχίσαμε να καταλαβαίνουμε επιστημονικά τη δομή, τη λειτουργία και την εξέλιξη αυτής της γενετικής ύλης. Γνωρίσαμε το μεγαλομόριο DNA, τις υπομονάδες του, το είδαμε για πρώτη φορά στο ηλεκτρονικό μικροσκόπιο, είδαμε πώς διπλασιάζεται και μόλις πρόσφατα, καταφέραμε να "διαβάσουμε" όλο το γενετικό υλικό (γένωμα) ενός σχετικά ανώτερου οργανισμού, όπως είναι ο ζυμομύκητας (που χρησιμοποιούμε στις ζυμώσεις για παραγωγή κρασιού και άλλων προϊόντων) και που, παρά του ότι είναι ένας μονοκύτταρος οργανισμός, το γένωμά του μοιάζει με αυτό των φυτών και των ζώων. Ως επιστέγασμα αυτών των προσπαθειών, μας δόθηκε η ευκαιρία να κάνουμε πλέον ελεγχόμενους χειρισμούς σε αυτή τη γενετική ύλη, να κόβουμε το DNA κατά βούληση στα σημεία που θέλουμε και να το συγκολλούμε στο DNA ενός άλλου οργανισμού. Τα γονίδια που απαρτίζουν το κομμάτι αυτό του DNA, μεταφερόμενα στον άλλο οργανισμό, μεταφέρουν τα μηνύματα για συγκεκριμένους χαρακτήρες αυτούς που επιθυμούμε. Μεταφέροντας, για παράδειγμα, σ' ένα μικροοργανισμό, ένα ανθρώπινο γονίδιο υπεύθυνο για την παραγωγή μιας πρωτεΐνης, αυτός γίνεται έτσι εργοστάσιο παραγωγής αυτής της πολύτιμης ανθρώπινης πρωτεΐνης. II. Απλές εφαρμογές αυτής της τεχνολογίας: Η περίπτωση της παραγωγής ανθρώπινης ινσουλίνης Ας σταθούμε στην περίπτωση της ινσουλίνης, που αποτέλεσε, στις αρχές της ΙΟετίες του 1980, το πρώτο και πιο πετυχημένο επίτευγμα του κλάδου. Η ινσουλίνη που καταναλώνει όλος ο κόσμος σήμερα, και όλοι οι διαβητικοί της χώρας μας, είναι ανθρώπινη ινσουλίνη, παραγόμενη σε βακτήρια. Μέχρι τότε, για τη θεραπεία του διαβήτη χρησιμοποιούσαμε ινσουλίνη από χοίρους, η οποία ήταν προβληματική για ανθρώπινη χρήση. Το γεγονός ότι μας δόθηκε η ευκαιρία χάρη σε αυτή τη διαδικασία να παράγουμε ανθρώπινη ινσουλίνη, έδωσε λύση σε ένα πολύ σημαντικό πρόβλημα προστασίας της υγείας του ανθρώπου. Σήμερα, κατά τον ίδιο τρόπο, έχουν παραχθεί περίπου 20 τέτοιες πολύτιμες πρωτεΐνες για τον άνθρωπο. Το μυαλό μας, δικαιολογημένα, πηγαίνει ταυτόχρονα στο ότι κάποιος μπορεί πραγματικά να καρπωθεί τα προϊόντα μιας τέτοιας τεχνολογίας για το καλό, κάποιος άλλος όμως, μπορεί να κάνει κατάχρηση αυτής της τεχνολογίας. Θα αναφέρω το παράδειγμα της ορμόνης της ανάπτυξης του ανθρώπου. Φτιάχτηκε για να θεραπεύσει το νανισμό. Αν όμως χρησιμοποιηθεί σε ένα υγιές άτομο, θα προκαλέσει γιγαντισμό. Ας σκεφτούμε τη μανία των ανθρώπων για ύψος και ας φανταστούμε πιθανές χρήσεις. Ευτυχώς, στην Ελλάδα, η ορμόνη ελέγχεται από το κράτος και δίνεται δωρεάν αν οι γιατροί διαγνώσουν μη κανονική ανάπτυξη. Σε χώρες όμως, όπως οι ΗΠΑ, η ορμόνη διατίθεται στα φαρμακεία. 12

3 III. Πολυπλοκότερες εφαρμογές σε ανώτερους (ευκαριωτικούς) οργανισμούς Α) Κλωνοποίηση γονιδίων στα φυτά Στα μέσα της δεκαετίας του ογδόντα, αρχίσαμε να έχουμε και πολυπλοκότερες εφαρμογές της βιοτεχνολογίας, δηλαδή μεταφορές γονιδίων αλλά σε ανώτερους οργανισμούς, όπως είναι τα ευκαριωτικά κύτταρα, δηλαδή οι μύκητες, τα φυτά και τα ζώα. Μια από τις κύριες χρήσεις της μεταφοράς αυτής των γονιδίων δηλ. της κλωνοποίησης ειδικά στα φυτά, είναι η βελτίωση των καλλιεργειών και η δημιουργία νέων ποικιλιών φυτών. Πώς γίνεται όμως η κλωνοποίηση; Αξιοποιήσαμε ένα γνωστό από χρόνια βακτήριο που προσβάλλει τα φυτά και προκαλεί αλλαγές στο DNA του φυτού ξενιστή μεταφέροντας ένα τμήμα του δικού του γενετικού υλικού στο DNA του φυτού ξενιστή. Δηλαδή, το ίδιο το βακτήριο έχει μάθει να κάνει γενετική μηχανική στα φυτά. Οι επιστήμονες, στα πρώτα βήματα, ουσιαστικά εκμεταλλεύτηκαν αυτό το φυσικό δρόμο μεταφοράς γονιδίων στα φυτά. Τα επιθυμητά γονίδια ενσωματώνονταν στο βακτήριο και από εκεί στα φυτά. Εκείνο όμως που αποτελεί στις μέρες μας επανάσταση, είναι η τελειοποίηση και χρησιμοποίηση ενός πιστολιού, με το οποίο ενσωματώνεται κατευθείαν στα φυτικά κύτταρα μια μικροσκοπική σφαίρα με το επιθυμητό DNA, χωρίς τη χρήση του βακτηρίου. Ουσιαστικά, για τη δημιουργία νέων γενοτύπων, μιμούμεθα τη συμβατική τεχνική των διασταυρώσεων φυτών, μόνο που τότε χρειάζονταν χρόνια για να κάνουν τους συνδυασμούς γονιδίων που τους ενδιέφεραν. Στη γενετική μηχανική, το γονίδιο απομονώνεται και ενσωματώνεται μόνο του, με ελεγχόμενες διαδικασίες. Έτσι, μπορεί κανείς να μεταφέρει σε ένα φυτό όχι μόνο γονίδια από μια άλλη ποικιλία του ίδιου είδους, αλλά και από άλλα συγγενικά είδη, από άγρια είδη, καθώς και από πιο απομακρυσμένα είδη (π.χ. από βακτήριο σε φυτό). Β) Στόχοι των βελτιωτικών αυτών επεμβάσεων 1. Η αύξηση των αποδόσεων των καλλιεργειών, χωρίς αύξηση των χρησιμοποιούμενων στη γεωργία γεωργικών πόρων (δηλ. επιπλέον αγροί, νερό κλπ) ή και εφοδίων (επιπλέον λιπάσματα, φυτοφάρμακα, ενέργεια, πλαστικά κλπ.). Η αύξηση του παγκόσμιου πληθυσμού είναι ραγδαία. Περίπου 12 εκατ. παιδιά πεθαίνουν κάθε χρόνο γιατί δεν μπορούμε να τους εξασφαλίσουμε τη στοιχειώδη διατροφή. Για να αυξηθούν οι καλλιεργήσιμες εκτάσεις, αποξηραίνονται υγροβιότοποι και αποψιλώνονται δάση. Υπάρχει μεγάλη ανάγκη και η ανάγκη αυτή θα επαυξάνεται καθημερινά, να ανεβάσουμε τις αποδόσεις χωρίς να κάνουμε σπατάλη με επιπλέον πόρους: σε έδαφος και νερό. Η δυνατότητα αύξησης των αποδόσεων και της παραγωγής περισσότερων τροφίμων που προσφέρει η βιοτεχνολογία, δεν πρέπει να σταματήσει την παράλληλη προσπάθεια δικαιότερης κατανομής των παραγόμενων τροφίμων, και κυρίως, τον περιορισμό της κατασπατάλησης τροφίμων στο αναπτυγμένο δυτικό κόσμο και τη μεταφορά τους προς τον αναπτυσσόμενο, όπου υπάρχει και η μεγαλύτερη ανάγκη. Η μία προσπάθεια δεν πρέπει να θεωρείται ως αντικαταστάτης της άλλη αλλά ως συμπλήρωμα της. 13

4 2. Να γίνουν τα φυτά μας ανθεκτικά στις αρρώστιες και τα έντομα, για να περιορίσουμε όσο το δυνατόν περισσότερο τους ψεκασμούς και την ευρεία χρησιμοποίηση φυτοφαρμάκων στη γεωργία, με όλες τις δυσάρεστες επιπτώσεις τους στο περιβάλλον και τον καταναλωτή. 3. Η βελτίωση της αντοχής των φυτών σε διάφορες καταπονήσεις (stress) που προέρχονται από αντιξοότητες του περιβάλλοντος όπως η ξηρασία, οι χαμηλές θερμοκρασίες, τα αλατούχα εδάφη κλπ. 4. Η βελτίωση της ποιότητας των παραγόμενων προϊόντων και της καταλληλότητας τους για μεταποίηση, ώστε να αποφεύγεται η χημική παρέμβαση στη φάση της μεταποίησης και να έχουμε υγιεινότερα προϊόντα. Το άμυλο π. χ. των αμυλούχων καρπών έχει δύο συστατικά, την αμυλόζη και την αμυλοπηκτίνη. Η βιομηχανία άλλοτε ενδιαφέρεται περισσότερο για το ένα και άλλοτε για το άλλο, γι' αυτό χρησιμοποιεί χημικά μέσα για την αξιοποίηση τους. Γιατί να χρησιμοποιούμε αυτές τις χημικές διεργασίες και να μην κάνουμε εμείς τα καλαμπόκια ή τις πατάτες μας να έχουν σαν συστατικό τους περισσότερο την αμυλόζη ή την αμυλοπηκτίνη, ανάλογα με τη χρήση; Έτσι οι πρώτες ύλες μας θα είναι οι καταλληλότερες και δεν θα χρειαστεί να υποστούν τόση χημική επεξεργασία στο στάδιο της μεταποίησης στο Εργοστάσιο. Το ίδιο γίνεται με τις προκαθαρισμένες πατάτες που μαυρίζουν. Χρειάζονται χημικά που αναστέλλουν τα οξειδωτικά ένζυμα που προκαλούν το μαύρισμα. Γιατί να μη βγάλουμε το ένζυμο και να περιορίσουμε τη χρήση των συντηρητικών στη μεταποίηση; Είναι επίσης γνωστό ότι τα φρούτα κόβονται ορισμένες φορές πράσινα και αργότερα χρωματίζονται τεχνητά, ενώ θα μπορούσαμε να φτιάξουμε φρούτα με μεγαλύτερη αντοχή μετά τη συγκομιδή και να αποφύγουμε όλες τις υπόλοιπες παρεμβάσεις που δεν δίνουν και τα καλύτερης ποιότητας φρούτα και λαχανικά. 5. Η παραγωγή νέων προϊόντων που θα αντικαταστήσουν άλλα, λιγότερο υγιεινά ή εμπορικά, αλλά και ο εμπλουτισμός παραδοσιακών προϊόντων με νέες δυνατότητες. Για παράδειγμα παράγουμε λουλούδια με καινούργια χρώματα, περισσότερα και μεγαλύτερα άνθη, πιο ανθεκτικά μετά την κοπή, κ.ο.κ. για τις ανάγκες της ανθοκομίας. Σημειωτέον πως όλοι οι παραπάνω στόχοι ήταν για χρόνια και είναι ακόμη και σήμερα στόχοι των προγραμμάτων συμβατικής βελτίωσης των καλλιεργειών δηλ. με τη γνωστή κλασική μεθοδολογία. Πράγματι για χρόνια οι βελτιωτές των φυτών προσπαθούν (πολλές φορές με επιτυχία) να φτιάξουν νέες ποικιλίες πιο παραγωγικές, ανθεκτικές στην ξηρασία και τις αρρώστιες, νέα άνθη κ.ο.κ. χωρίς κανείς να αμφισβητήσει τη σκοπιμότητα αυτών των προσπαθειών. Σημειωτέον ότι χωρίς τις προσπάθειες αυτές των κλασικών βελτιωτών ο κόσμος δεν ήταν δυνατόν να φτάσει σήμερα τα 7 δισ. ούτε να αυξηθεί το όριο ζωής, εξασφαλίζοντας και ικανοποιητική διατροφή, από τα 40 στα 70 χρόνια. Μόνο σήμερα χωρίς να γίνεται εύκολα κατανοητό και από εμένα, γιατί, ενώ μόνο η μεθοδολογία βελτίωσης έχει συμπληρωθεί για την επίτευξη όμως των ίδιων στόχων, η αμφισβήτηση της νέας τεχνολογίας οδηγεί και στην αμφισβήτηση της σκοπιμότητας αυτών των στόχων. 14

5 IV. Προβληματισμοί που προκύπτουν από τις προόδους της βιοτεχνολογίας Όλα αυτά τα εντυπωσιακά αποτελέσματα της βιοτεχνολογίας, οι γρήγοροι ρυθμοί ανάπτυξης και προόδων της, δικαιολογημένα δημιουργούν πολλές ανησυχίες και προβληματισμούς. Ερωτήματα και προβληματισμοί που θα μπορούσαν να ταξινομηθούν για λόγους απλούστευσης των σχετικών συζητήσεων σε αυτά που έχουν περισσότερο ενδιαφέρον: α) Για τον καταναλωτή Μήπως τα νέα προϊόντα είναι τοξικά; Φ Μήπως δημιουργήσουν νέες αλλεργίες; Μήπως ανταγωνιστούν τα παραδοσιακά παραγόμενα και καταναλούμενα προϊόντα; β) Για τον γεωργό Μήπως θα αλλάξουν οι καλλιεργητικές πρακτικές; Φ Μήπως πέσουν όλοι με τα μούτρα σε ορισμένα είδη και ποικιλίες και δεν υπάρχει πια δυνατότητα επιλογής καλλιέργειας; Φ Μήπως δυσκολεύονται ακόμη περισσότερο στον έλεγχο των ζιζανίων αν αυτά γίνουν ανθεκτικά στα ζιζανιοκτόνα; γ) Για το περιβάλλον Αν γενετικά τροποποιημένοι οργανισμοί εισβάλλουν στο φυσικό περιβάλλον; Αν το γονίδιο διαφύγει και περάσει σε ένα άγριο είδος μέσω του γυρεοκόκκου ή ακόμη και σε άλλους οργανισμούς; δ) Για την κοινωνία ολόκληρη Τί αποτέλεσμα θα έχει μία πιθανή κατάχρηση αυτής της τεχνολογίας; Φ Θα κατοχυρώνεται η γενετική ύλη από τις βιομηχανίες; Να τα αξιοποιήσει δηλ. για να καρπώνεται κέρδος ή να τα μονοπωλεί; Να μιλάμε για βιομηχανική ιδιοκτησία της γενετικής ύλης όπως μιλούσαμε πριν για τα προϊόντα του ανθρώπου, για άψυχα δηλαδή πράγματα; Μπορεί να απομονώσει κάποιος ένα γονίδιο του ανθρώπου και να το πατεντάρει; Φ Σε ποιόν ανήκουν τα γονίδια του ανθρώπου και των άλλων οργανισμών; Φ Θα συμβάλει και η τεχνολογία αυτή στην ακόμη μεγαλύτερη ενίσχυση του χάσματος προόδου που ήδη υπάρχει ανάμεσα στον αναπτυγμένο και υπό ανάπτυξη κόσμο; 15

6 Θα πρέπει φυσικά να τονίσουμε εδώ ότι η απαρίθμηση όλων των παραπάνω προβληματισμών για τυχόν κινδύνους δεν σημαίνει ότι όλα αφορούν όλα τα προϊόντα της βιοτεχνολογίας και σε όλα τα περιβάλλοντα αξιοποίησης τους. Π.χ. σε πολλές περιπτώσεις για να βελτιωθεί μία ποικιλία αφαιρέθηκε από το φυτό ένα ανεπιθύμητο γονίδιο. Άρα στις περιπτώσεις αυτές που δεν προστέθηκε στο φυτό κάτι καινούργιο, μια δηλαδή καινούργια πρωτεΐνη που μπορεί να δρα ως αντιγόνο, άρα το ερώτημα για αλλεργιογόνο δράση δεν έχει βάση. Ή πολλά άλλα είδη καλλιεργούμενων φυτών, όπως η τομάτα, το καλαμπόκι, η σόγια κλπ. είναι ξενόφερτα είδη στην Ευρώπη, όπως και στην Ελλάδα. Δεν είναι αυτοφυή φυτά των περιοχών αυτών και δεν υπάρχουν συγγενικά είδη αγρίων φυτών. Στη χώρα μας δεν υπάρχουν αυτοφυή φυτά του γένους Lycopersicum που θα μπορούσαν να διασταυρωθούν με την τομάτα. Άρα ερωτήματα για τη μεταφορά γονιδίων της τομάτας σε συγγενικά είδη της Ελλάδας καλλιεργούμενα και μη, δεν έχουν βάση κ.οκ. Αυτό αναφέρθηκε για να τονισθεί και ο ρόλος του συγκεκριμένου περιβάλλοντος αξιοποίησης ενός προϊόντος σ' αυτό τον προβληματισμό και δεν σημαίνει ότι σε ένα άλλο περιβάλλον το προϊόν δεν μπορεί να εγκυμονεί κινδύνους και δεν πρέπει να μας ενδιαφέρει. Στις κρίσεις μας, δεν θα πρέπει να περιοριζόμαστε στο στενό περιβάλλον της χώρας μας ή και της Ευρώπης. Το περιβάλλον είναι ενιαίο και θα πρέπει να μας νοιάζει τί θα γίνει στη Χιλή ή στο Μεξικό κλπ. όπου υπάρχουν συγγενικά με την τομάτα είδη. Στις χώρες αυτές χρειάζεται να γίνει ερευνητική προσπάθεια εάν πραγματικά μπορούν να συμβούν διειδικοί υβριδισμοί καλλιεργούμενης τομάτας και αγρίων ειδών, και κατ' επέκταση, τί επιπτώσεις μπορεί να έχει στη βιωσιμότητα ή την ανταγωνιστική ικανότητα του άγριου είδους, η μεταφορά, εάν πραγματικά συμβαίνει, κ.ο.κ. ή παράλληλα τί συμβαίνει σε πολύ γειτονικά και παρόμοια με το δικό μας φυσικά περιβάλλοντα π.χ. Βουλγαρία, Αλβανία κ.α. V. Ρυθμιστικό πλαίσιο της διαχείρισης και αξιοποίησης των προϊόντων της βιοτεχνολογίας Για να γίνει όσο είναι δυνατόν καλύτερα η διασφάλιση έναντι των παραπάνω προβληματισμών για τυχόν κινδύνους και να ληφθούν υπ' όψιν οι παράμετροι εκείνοι που αφορούν το κάθε προϊόν ξεχωριστά εξεταζόμενο κατά περίπτωση σε συνάρτηση και με το περιβάλλον και τις χρήσεις του, θεσπίσθηκαν ρυθμιστικά πλαίσια για τη διαχείριση και αξιοποίηση αυτών των προϊόντων. Οι διαδικασίες άρχισαν από τις ΗΠΑ όπου υπήρχαν και τα πρώτα επιτεύγματα της γενετικής μηχανικής. Στην αρχή οι διαδικασίες ήταν αυστηρές, σιγά-σιγά όμως, το σύστημα άρχισε να γίνεται πιο έμπειρο, να εξετάζεται ξέχωρα κάθε περίπτωση, και κάθε προϊόν. Η διακίνηση ορισμένων προϊόντων όπου συσσωρεύονταν σχετική εμπειρία άρχισε να γίνεται ευκολότερη ενώ άλλων δυσκολότερη κ.ο.κ. Το ρυθμιστικό πλαίσιο που ίσχυσε και ισχύει στην Ε.Ε. από το 1990 φαίνεται στον παρακάτω πίνακα. Συγκεκριμένα το πλαίσιο περιλαμβάνει: 16

7 φ Την Κοινοτική Οδηγία 219 του 1990, που ρυθμίζει τη χρησιμοποίηση γενετικά τρόπο- ποιημένων οργανισμών, σε περιορισμένο χώρο, δηλαδή στο εργοστάσιο, στη φαρμακοβιομη-! ί χανία κ.λπ. j! Την Κοινοτική Οδηγία 220 του 1990 που ρυθμίζει τα της απελευθέρωσης ΓΤΟ στο j Ι ελεύθερο περιβάλλον και έχει δύο σκέλη. Το ένα ρυθμίζει τις μικρές, σχετικά, δοκιμές γενετι- j Ι κά τροποποιημένων οργανισμών στο περιβάλλον, δηλαδή το να μπουν κάπου τρεις γραμμές I j j από μία ντομάτα, για να δούμε κατά πόσο δείχνει έξω από το εργαστήριο το φαινότυπο για ί το οποίο βελτιώθηκε. Το άλλο σκέλος ρυθμίζει την εμπορία τέτοιων προϊόντων. Την τροποποίηση της οδηγίας 220/90 τον Ιούνιο του 1997, που υποχρεώνει την επισή- Ι μανση με ετικέτα όλων των γενετικά τροποποιημένων οργανισμών. Αυτή είναι μια εξέλιξη j ί στην Ε.Ε. που δεν ισχύει στην Αμερική, και δημιουργεί προβλήματα, γιατί φτάνουν από την j Αμερική προϊόντα χωρίς επισήμανση, μια και εκεί δεν προβλέπεται κάτι τέτοιο. Ι Τον κοινοτικό κανονισμό 258 του 1997, που έχει να κάνει με προϊόντα -κυρίως τρόj φιμα που φτιάχνονται από γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς. Η Οδηγία ονομάζει αυτά τα τρόφιμα "Novel Foods" που στα ελληνικά αποδόθηκε ως "Νεοφανή Τρόφιμα". j Με τις οδηγίες αυτές της Ευρωπαϊκής Ένωσης η χώρα μας έχει εναρμονισθεί από το Δεκέμβριο του Το Υ.ΠΕ.ΧΩ.ΔΕ. είναι η Αρμόδια Αρχή της χώρας για την εφαρμογή της νομοθεσίας αυτής, συνεργαζόμενο με τέσσερα συναρμόδια Υπουργεία: Υπ.Γεωργίας Υπ.Υγείας & Πρόνοιας Υπ.Οικονομικών (Γενικό Χημείο του Κράτους), και Υπ. Ανάπτυξης (Γεν. Γραμ. Έρευνας και Τεχνολογίας, Γεν. Γραμ. Εμπορίου, Γεν. Γραμ. Προστασίας Καταναλωτή). Η εξέταση των αιτήσεων για χορήγηση των σχετικών αδειών, είτε πρόκειται για πειραματισμούς μικρής κλίμακας είτε για διάθεση στην αγορά προϊόντων που περιέχουν ή προέρχονται από γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς γίνεται από Επιτροπή Εμπειρογνωμόνων, στελεχώνεται από 2 ειδικούς επιστήμονες καθώς και τους 5 εκπροσώπους των 5 συναρμοδίων Υπουργείων που και αυτοί υποβοηθούνται να διαμορφώσουν τις απόψεις από ειδικές επιμέρους επιστημονικές επιτροπές που έχουν συσταθεί στα Υπουργεία τους. Η επιστημονικά τεκμηριωμένη γνωμοδότηση, με μόνο κριτήριο τον αποκλεισμό κάθε πιθανότητας βλάβης για το περιβάλλον και με ιδιαίτερη έμφαση στην ανθρώπι- 17

8 νη υγεία, την προστασία του καταναλωτή και το περιβάλλον, αποτελεί τη μόνη αξιόπιστη εγγύηση για την εξασφάλιση της σωστής αξιοποίησης των πλεονεκτημάτων που προέρχονται από τη χρήση της σύγχρονης τεχνολογίας. Οι προδιαγραφές για την οικοδόμηση του μηχανισμού υλοποίησης του πλαισίου εφαρμογής έχουν προκύψει από σειρά συσκέψεων υπηρεσιακών παραγόντων και εμπειρογνωμόνων, με κριτήριο την ικανότητα για γρήγορη απόκριση στις ραγδαίες εξελίξεις στο χώρο της βιοτεχνολογίας. Παράλληλα, καταβάλλεται κάθε προσπάθεια για την αξιοποίηση των συμπερασμάτων και εμπειριών που έχουν αποκομισθεί στις χώρες όπου ήδη η τεχνολογία αυτή αξιοποιείται εδώ και λίγα χρόνια. Από την πλευρά του Υ.ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε. γίνονται προσπάθειες οι οποίες όμως πρέπει να ενταθούν ώστε οι γνωστές δυσκολίες της Ελληνικής Κρατικής μηχανής που δημιουργούν προβλήματα και δεν επιτρέπουν ώστε να εξασφαλισθούν οι προϋποθέσεις για την απρόσκοπτη λειτουργία του μηχανισμού και την υλοποίηση του ρυθμιστικού πλαισίου, να περιορίζονται. Επίσης χρειάζεται περισσότερο διαφάνεια (ανοικτές ίσως συνεδριάσεις, συμμετοχή περισσότερων προσώπων) στη λήψη των αποφάσεων, καθώς και περισσότερη ενημέρωση και τεκμηρίωση για τις όποιες θετικές ή αρνητικές αποφάσεις, που σήμερα λείπει. VI. Σύνοψη - Συμπεράσματα Πιστεύω ότι κατάφερα να σας δώσω μια εικόνα για το τί περιλαμβάνει αυτή η τεχνολογία, τα επιτεύγματα και κυρίως της προοπτικές της. Κλείνοντας, θα ήθελα να δώσω το στίγμα μου ως προς το τί πιστεύω για την αξιοποίηση αυτής της τεχνολογίας. Έχω την εντύπωση ότι δεν θα πρέπει να μας συνεπάρει η συγκεκριμένη τεχνολογία, λόγω των μεγάλων δυνατοτήτων της. Οι δυνατότητες αυτές είναι τόσο καινούργιες που έχουν αναγκαστικά ακόμη και επιστημονικά άγνωστα πεδία για τα οποία και αυτοί οι ίδιοι οι επιστήμονες αδυνατούν να γνωρίζουν όλες τις παραμέτρους. Αυτός κυρίως είναι ένας επιπρόσθετος λόγος για επιφύλαξη και σιγανά και προσεκτικά βήματα. Δεν θα πρέπει να κάνουμε τα λάθη που κάναμε όταν μας είχαν συνεπάρει οι προηγούμενες τεχνολογίες (φυτοφάρμακα, λιπάσματα κλπ.), θα πρέπει να είμαστε ιδιαίτερα προσεκτικοί, αρχίζοντας από τα απλούστερα προϊόντα και πηγαίνοντας προς τα πολυπλοκότερα με σιγανούς ρυθμούς έως ότου η γνώση και εμπειρία που θα αποκτηθεί θα κάνει σταδιακά και τη χρήση των προϊόντων αυτών ασφαλέστερη. Δεν θα πρέπει όμως, οι φόβοι και οι ανησυχίες μπροστά σ' αυτές τις πρωτόγνωρες για τον άνθρωπο διεργασίες, που είναι δικαιολογημένες και εγκυμονούν ορισμένους υπαρκτούς κινδύνους, να γίνουν απαγορευτικές για την τεχνολογία αυτή, γιατί τότε η κοινωνία αλλά και το περιβάλλον θα στερηθεί τις τεράστιες πραγματικά δυνατότητες που προσφέρει αυτή η τεχνολογία. Αρχίζοντας από τις απλούστερες εφαρμογές, όπως η κλωνοποίηση σε βακτήρια γονιδίων που κωδικοποιούν πολύτιμες για τον άνθρωπο πρωτεΐνες όπως π.χ. η ινσουλίνη, η ορμόνη της ανάπτυξης, η αντιθρομβωτική πρωτεΐνη κ.α. και παρά τους αρχικούς και τότε φόβους και ανησυχίες, η βιοτεχνολογία έδειξε ότι μπορεί να παραδώσει ότι υποσχέθηκε χωρίς να δημιουργήσει επιπρόσθετα προβλήματα και κινδύνους. Έτσι ακόμη και στη χώρα μας π.χ. όλοι οι διαβητικοί κάνουν σήμερα τη 18

9 θεραπεία τους με ανθρώπινη ινσουλίνη, γίνεται η θεραπεία του νανισμού κ.ο.κ. Το ίδιο μπορεί να γίνει τώρα με σχετικά πιο σύνθετους χειρισμούς, όπως η κλωνοποίηση γονιδίων στα φυτά. Αν δεν μας συνεπάρει αυτή η αποτελεσματικότητα της βιοτεχνολογίας που θα οδηγούσε σε βιασύνη, σε χειρισμούς επικίνδυνων γονιδίων ή ακόμη και σε περιττούς χειρισμούς τότε μπορεί πραγματικά να υπάρχουν προϊόντα πολύ πολύτιμα για όλους. Να μη ξεχνάμε ότι και η τεχνολογία αυτή είναι στα εμβρυακά της στάδια και συνεχώς βελτιώνεται δίνοντας καλύτερα και ασφαλέστερα ίσως προϊόντα σε σχέση με τα αρχικά της προϊόντα. Ας σκεφθούμε για λίγο τη μεγάλη χρήση φυτοφαρμάκων που γίνεται σήμερα στη γεωργία μας, κάθε χρόνο, προκειμένου να προστατέψουμε τις καλλιέργειες από τις προσβολές των εντόμων και τις αρρώστιες. Πολλές λοιπόν από τις νέες ποικιλίες της βιοτεχνολογίας έχουν ακριβώς αυτό το στόχο: να κάνουμε τις καλλιέργειες ανθεκτικές στις αρρώστιες και τα έντομα και να περιορίσουμε, όσο είναι δυνατό, τη χρησιμοποίηση των τόσο ζημιογόνων φυτοφαρμάκων, ζημιογόνων τόσο για τον καταναλωτή μέσω των υπολειμμάτων τους, όσο και για το υπόλοιπο οικοσύστημα και φυσικά και για τον ίδιο τον καλλιεργητή που περνάει μεγάλο μέρος του καλοκαιριού του στο χωράφι, τον οπωρώνα ή το θερμοκήπιο, μέσα σε ένα νέφος φυτοφαρμάκων. Αν λοιπόν κάποιος έρθει και μου πει ότι υπάρχει κάποια λύση στο να περιορίσουμε το συγκεκριμένο πρόβλημα θα πρέπει η κοινωνία ολόκληρη να σκεφθεί δυο φορές και να μην πει πολύ εύκολα "ευχαριστώ δεν θα πάρω από αυτή τη λύση", απλά από φόβο ή υποψία ή ακόμα και άγνοια. Το παράδειγμα αυτό είναι αρκετό και δεν χρειάζεται να τονισθούν οι υπόλοιπες δυνατότητες, όπως η δημιουργία φυτών ανθεκτικών στην ξηρασία κ.α., για να μας προβληματίσουν οι δυνατότητες της βιοτεχνολογίας και να την απορρίψουμε έτσι ελαφρά τη καρδία. Μακάρι να μην είχαμε την ανάγκη της βιοτεχνολογίας σήμερα. Ποιος θα ήθελε να γίνονται χειρισμοί της γενετικής ύλης ακόμη και αν υπήρχε έστω και μικρή υποψία ή υπόνοια κάποιων δυσμενών επιπτώσεων; κανείς λογικός και εχέφρων. Όμως η γεωργική πράξη έχει σήμερα πιεστικά προβλήματα: φυτοφαρμάκων, νερού, μεταποίησης με χημικά μέσα, κόστους παραγωγής, αύξησης των αποδόσεων χωρίς επιπλέον πόρους, κ.α. Αν μπορούμε να συμβάλουμε στην λύση κάποιων εξ αυτών χωρίς ίσως να δημιουργούμε καινούργια, αυτό θα ήταν ευχής έργο. Δεν μπορούμε, βέβαια, να περιμένουμε να μηδενιστεί ο κίνδυνος των επιπτώσεων. Δεν πιστεύω ότι υπάρχει δραστηριότητα του ανθρώπου που έχει μηδενικές επιπτώσεις. Ουσιαστικά, ερχόμεθα να αντικαταστήσουμε μια διαδικασία του φαρμάκου, του πλαστικού, του λιπάσματος, εν γνώση μας ζημιογόνες, με μία άλλη που θα είναι πιθανόν λιγότερο ζημιογόνος. Είμαι σίγουρος ότι μπορούν να ανακύψουν και θα ανακύψουν προβλήματα. Δεν χρειάζεται να τα επιτείνουμε κάνοντας επικίνδυνους χειρισμούς ή απελευθερώνοντας επικίνδυνα προϊόντα με βιαστικά βήματα. Από την άλλη μεριά όμως, αυτή μου η μετριοπάθεια, τα σιγανά βήματα που υπαινίσσομαι, δεν θα πρέπει να δράσουν ανασταλτικά στο να χρησιμοποιήσει η ανθρωπότητα μια τόσο ισχυρή τεχνολογία. Δεν μπορούμε να ξαναγυρίσουμε στην ινσουλίνη του χοίρου. Δεν μπορούμε να πούμε "όχι" εξολοκλήρου, σταματήστε τη βιοτεχνολογία. Όλα τα προϊόντα της δεν είναι εξίσου επικίνδυνα 19

10 όπως δεν είναι και εξίσου ακίνδυνα. Μπορούμε να λέμε "ναι", ως εκεί που νομίζουμε όλοι πως μπορούμε να καρπωθούμε τα θετικά της, ως ανθρωπότητα, ελαχιστοποιώντας τους κινδύνους. Ενώ παράλληλα και ταυτόχρονα να κάνουμε αγώνα με την επιστήμη, για να καταλάβουμε, ακόμα καλύτερα, το γενετικό υλικό, το γεωργικό σύστημα, το οικοσύστημα και το φυσικό περιβάλλον, για την παραπέρα ελαχιστοποίηση των κινδύνων που είναι η πρόοδος της επιστήμης και η εμπειρία του Ναι ή του Όχι σε κάθε δεδομένη στιγμή πιο μπροστά ή και αν χρειάζεται πιο πίσω. Αυτό, ουσιαστικά έρχεται να καλύψει το επιβαλλόμενο ρυθμιστικό πλαίσιο. Όμως, η θεσμοθέτηση νόμων, ρυθμίσεων και επιτροπών δεν είναι αρκετή. Χρειάζεται μεγάλη προσπάθεια από κει και πέρα όλων, προκειμένου να γίνουν πράξη και να έχουν αποτέλεσμα όσα προβλέπουν οι νόμοι και οι απαραίτητες διαδικασίες. Πρέπει, σαν κοινωνία, να ασκούμε πίεση στην Πολιτεία, ώστε οι νόμοι να μη μένουν στα χαρτιά. Γι' αυτό τόνισα επανειλημμένα και τονίζω και εδώ, ότι κανένας κοινωνικός αγώνας και προσπάθεια δεν πάνε χαμένοι και δεν πρέπει να εμποδίζονται. Ίσα-ίσα πρέπει να ενισχύονται. Η Πολιτεία πρέπει να αποκτήσει την κατάλληλη υποδομή, το κατάλληλα εκπαιδευμένο προσωπικό, τις κατάλληλες υπηρεσίες, ώστε η κοινωνία μας να είναι οργανωμένη και έτοιμη να οδηγείται προς την πρόοδο. Και γι' αυτό χρειάζεται πίεση, χρειάζεται αγώνας από όλες τις πλευρές. Και είναι θεμιτοί από όλους μας, πιστεύω, οι αγώνες και κινητοποιήσεις πολλών ευαίσθητων κοινωνικών ομάδων και οργανώσεων. Οι κοινωνίες που αξιοποιούν τον ιδρώτα των ανθρώπων τους προς όφελος τους, χωρίς να κάνουν λάθη, ή με τα λιγότερα λάθη είναι αυτές που προοδεύουν, παρά τις δυσκολίες που έχουμε πλέον να ορίσουμε την έννοια της προόδου. Θα είναι π.χ. πρόοδος να γίνουμε 10 δισ. άνθρωποι και να κατακυριεύσουμε αυτόν τον πλανήτη ζώντας 100 και πλέον χρόνια; Υπάρχουν άτομα και κοινωνικές ομάδες που είτε για λόγους ηθικής τάξης, δεοντολογίας, υπερβολικών φόβων, πεποιθήσεων κ.λπ. δεν θα ήθελαν την τεχνολογία αυτή ή τα προϊόντα της. Αυτό πρέπει να είναι κατανοητό και απόλυτα σεβαστό. Πολιτισμένοι άνθρωποι και κοινωνίες είναι αυτοί που σέβονται αυτές τις διαφορές ή ακόμη-ακόμη συντηρούν αυτή την πολύτιμη παραλλακτικότητα ιδεών, απόψεων τόσο στη σημερινή κοινωνία, όσο και των κοινωνιών και πολιτισμών που πέρασαν. Και σε άλλα θέματα πέραν της βιοτεχνολογίας, υπήρχαν και υπάρχουν τέτοιες διαφορές π.χ. αυτή την τόσο απλή μετάγγιση αίματος που τόσο εύκολα δέχεται η πλειοψηφία των ατόμων, για κάποιες ομάδες αποτελεί βεβήλωση, αμαρτία και την αρνούνται με πάθος έστω και με κίνδυνο της ζωής τους ή της ζωής προσφιλών τους ατόμων. Οι διαφορές ατόμων και κοινωνικών ομάδων όσο είναι σεβαστές δεν είναι πρόβλημα, (μπορεί να είναι και επιθυμητές), όταν όμως κάποια ομάδα ή άτομο προσπαθεί να επιβάλει τις δικές του, με βίαιες μεθόδους, τότε γίνεται μεγάλο και οξύ πρόβλημα για την κοινωνία μας. 20

Η ΑΛΛΗ ΠΛΕΥΡΆ ΤΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΊΑΣ

Η ΑΛΛΗ ΠΛΕΥΡΆ ΤΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΊΑΣ ÌSIMA /95β Η ΑΛΛΗ ΠΛΕΥΡΆ ΤΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΊΑΣ Κείμενα Τεσσάρων Επιστημονικών Διαλέξεων και Συζήτηση Στρογγυλής Τραπέζης "ΕΠΙΣΤΉΜΗΣ ΚΟΙΝΠΝΙΑ" ΕίΛΙΚΕΣ ΜΟΡΦΟΤΙΚΕΣ ΕΚΛΗΛΩΣΕΙΣ Η ΑΛΛΗ ΠΛΕΥΡΑ ΤΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ:

ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ: ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ: ΕΝΑ ΠΕΙΡΑΜΑ ΜΕ ΑΓΝΩΣΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ, ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ, ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΝΙΚΟΛΑΣ ΠΡΙΜΗΚΥΡΙΟΣ, ΓΕΩΠΟΝΟΣ, Δρ. ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΓΕΝΕΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. β. Η μόλυνση των φυτικών προϊόντων από γεωργικά φάρμακα μπορεί να είτε άμεση είτε έμμεση. ΣΩΣΤΟ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. β. Η μόλυνση των φυτικών προϊόντων από γεωργικά φάρμακα μπορεί να είτε άμεση είτε έμμεση. ΣΩΣΤΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Α ) & ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΕΤΑΡΤΗ 15/04/2015 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΥΓΙΕΙΝΗ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΕΞΙ (6) ΘΕΜΑ Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α1. Να γράψετε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΤΑΞΗ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 2 ΙΟΥΝΙΟΥ 2006 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ 1ο Α. Για τις ημιτελείς προτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΛΛΑΓΜΕΝΑ ΤΡΟΦΙΜΑ: Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΑ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΤΡΟΦΙΜΑ

ΜΕΤΑΛΛΑΓΜΕΝΑ ΤΡΟΦΙΜΑ: Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΑ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΤΡΟΦΙΜΑ ΜΕΤΑΛΛΑΓΜΕΝΑ ΤΡΟΦΙΜΑ: Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΑ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΤΡΟΦΙΜΑ Η βιοτεχνολογία είναι ένας όρος που πρόσφατα μπήκε στη ζωή μας, παρ όλο ότι η πρακτική εφαρμογή βιοδιεργασιών για

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΝΤΑΡΟΣ ΗΛΙΑΣ Γεωπόνος, Σύµβουλος Βιολογικής Γεωργίας '' ΓΕΩΡΓΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ & ΥΓΕΙΑ''

ΚΑΝΤΑΡΟΣ ΗΛΙΑΣ Γεωπόνος, Σύµβουλος Βιολογικής Γεωργίας '' ΓΕΩΡΓΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ & ΥΓΕΙΑ'' ΚΑΝΤΑΡΟΣ ΗΛΙΑΣ Γεωπόνος, Σύµβουλος Βιολογικής Γεωργίας '' ΓΕΩΡΓΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ & ΥΓΕΙΑ'' Από το 1950 και µετά αρχίζει η εντατικοποίηση της γεωργικής παραγωγής εστιάζοντας το ενδιαφέρον της αποκλειστικά

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές διεργασίες. Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια

Τεχνικές διεργασίες. Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια Τεχνικές διεργασίες Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια ΓΕΩΡΓΙΑ Γενετική βελτίωση ποικιλιών φυτών για αντοχή στις ασθένειες, ξηρασία, αφιλόξενα εδάφη Μαζική παραγωγή κλώνων Ανάπτυξη βιο-εντομοκτόνων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) TETAPTH 4 IOYNIOY 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 23 ΜΑΪΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ΚΕΙΜΕΝΟ O εικοστός αιώνας δικαίως χαρακτηρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Τι είναι το FoundationOne ; Το FoundationOne είναι μια εξέταση που ανιχνεύει γενωμικές μεταβολές (π.χ. μεταλλάξεις) που είναι γνωστό ότι σχετίζονται με

Διαβάστε περισσότερα

aγρoterra #14 Αγροτικές εξαγωγές Τα προϊόντα-πρωταγωνιστές τού αύριο Πλήρης οδηγός για την αλόη και η ελληνική εμπειρία 14/09/2013

aγρoterra #14 Αγροτικές εξαγωγές Τα προϊόντα-πρωταγωνιστές τού αύριο Πλήρης οδηγός για την αλόη και η ελληνική εμπειρία 14/09/2013 π ε ρ ι ο δ ι κ η ε κ δ ο σ η τ η ς ε φ η μ ε ρ ι δ α σ ε π ε ν δ υ τ η σ aγρoterra #14 14/09/2013 Μάρκετινγκ Εξάγεις; Χτίσε τον «μύθο» των προϊόντων σου Καλλιέργειες Λαχανικά: Μπορούμε να γίνουμε ο κήπος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 11 ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα;

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Το λέμφωμα είναι δυνητικά ιάσιμη νόσος Με την επιστημονική συνεργασία του Αιματολογικού Τμήματος, Γ Πανεπιστημιακής Παθολογικής Κλινικής,

Διαβάστε περισσότερα

Συνεργάτες στην. επιτυχία

Συνεργάτες στην. επιτυχία Συνεργάτες στην επιτυχία Παρέχοντας το υπόβαθρο Tα πλεονεκτήματα των ολοκληρωμένων λύσεων για τις καλλιέργειες Η υγιεινή διατροφή αποτελεί παράγοντα ζωτικής σημασίας για κάθε άνθρωπο. Δε μας βοηθά μόνο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ

ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ Στις ερωτήσεις που σημειώνονται με αστερίσκο πρέπει να δοθεί οπωσδήποτε απάντηση. 1. ΤΟ ΠΡΟΦΙΛ ΣΑΣ 1.1 Είστε εγκατεστημένος/η στην παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες

Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες Χειμερινό εξάμηνο 2014-2015 Γενετική Πειραματική επιστήμη της κληρονομικότητας Προέκυψε από την ανάγκη κατανόησης της κληρονόμησης οικονομικά σημαντικών χαρακτηριστικών

Διαβάστε περισσότερα

Επειδή η συμβατική γεωργία. έχει φθάσει στα όρια της

Επειδή η συμβατική γεωργία. έχει φθάσει στα όρια της Βιολογική γεωργία Επειδή η συμβατική γεωργία έχει φθάσει στα όρια της Για να ανταπεξέλθη χρησιμοποιεί μεθόδους «παρά φύσιν» όπως: Ορμόνες κατάχρηση χημικών ουσιών βιομηχανοποίηση παραγωγής, μεγάλης κλίμακας

Διαβάστε περισσότερα

Να συμπληρωθεί το παρακάτω φυλλάδιο με βάση τις οδηγίες σε κάθε θέμα. Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. Σας ευχόμαστε επιτυχία!

Να συμπληρωθεί το παρακάτω φυλλάδιο με βάση τις οδηγίες σε κάθε θέμα. Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. Σας ευχόμαστε επιτυχία! Διαγώνισμα ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γενικής Παιδείας ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ 15/3/2015 Να συμπληρωθεί το παρακάτω φυλλάδιο με βάση τις οδηγίες σε κάθε θέμα. Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. Σας ευχόμαστε επιτυχία! ΘΕΜΑ Α Να αντιγράψετε

Διαβάστε περισσότερα

1.1 Τι είναι η Χημεία και γιατί τη μελετάμε:

1.1 Τι είναι η Χημεία και γιατί τη μελετάμε: 1 Η θεωρία του μαθήματος με ερωτήσεις. 1.1 Τι είναι η Χημεία και γιατί τη μελετάμε: 1. Τι ονομάζεται περιβάλλον; Οτιδήποτε μας περιβάλλει ονομάζεται περιβάλλον. Για παράδειγμα στο περιβάλλον ανήκουν τα

Διαβάστε περισσότερα

Food Chain Partnership: Mία επιτυχημένη δεκαετία του προγράμματος Συνεργάτες στην Αειφόρο Γεωργία

Food Chain Partnership: Mία επιτυχημένη δεκαετία του προγράμματος Συνεργάτες στην Αειφόρο Γεωργία Δελτίο Τύπου Bayer Ελλάς ΑΒΕΕ Σωρού 18-20, 151 25 Μαρούσι, Αθήνα Tel. +30 210 618 75 00 www.bayer.gr Food Chain Partnership: Mία επιτυχημένη δεκαετία του προγράμματος Συνεργάτες στην Αειφόρο Γεωργία Η

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΤΑΞΗ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 6 ΙΟΥΝΙΟΥ 2003 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ΘΕΜΑ 1ο Στις ηµιτελείς προτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

(dietary fiber, nonnutritive fiber)

(dietary fiber, nonnutritive fiber) KΥΤΤΑΡΙΝΗ - ΦΥΤΙΚΕΣ ΙΝΕΣ Στα τρόφιμα, παράλληλα με τους υδατάνθρακες που πέπτονται στον ανθρώπινο οργανισμό (δηλαδή που υδρολύονται, απορροφώνται και μεταβολίζονται κατά τα γνωστά), υπάρχουν και υδατάνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε την ορθή πρόταση: ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1. Το κωδικόνιο του mrna που κωδικοποιεί το αµινοξύ µεθειονίνη είναι α. 5 GUA

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογική Γεωργία Βασικές Αρχές, Προβλήματα και Προοπτικές AGROTICA 4 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2012

Βιολογική Γεωργία Βασικές Αρχές, Προβλήματα και Προοπτικές AGROTICA 4 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2012 Βιολογική Γεωργία Βασικές Αρχές, Προβλήματα και Προοπτικές Δήμητρα Προφήτου-Αθανασιάδου Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης AGROTICA 4 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2012 1.Σημερινή κατάσταση 2.Βασικές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΟΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ

ΠΟΙΟΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΠΟΙΟΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ 1 Ποιότητα και Ποιοτικός Έλεγχος Ο όρος «ποιότητα» συχνά χρησιµοποιείται χωρίς την πραγµατική της έννοια. ηλαδή δεν προσδιορίζεται αν το προϊόν στο οποίο αναφέρεται

Διαβάστε περισσότερα

Ασφάλεια & Έλεγχος Τροφίμων: Οι Νέοι Κανονισμοί. Ευάγγελος Σ. Λάζος Αντιπρόεδρος ΕΦΕΤ Καθηγητής

Ασφάλεια & Έλεγχος Τροφίμων: Οι Νέοι Κανονισμοί. Ευάγγελος Σ. Λάζος Αντιπρόεδρος ΕΦΕΤ Καθηγητής Ασφάλεια & Έλεγχος Τροφίμων: Οι Νέοι Κανονισμοί Ευάγγελος Σ. Λάζος Αντιπρόεδρος ΕΦΕΤ Καθηγητής Οι Νέοι Κανονισμοί 178/2003 από 01/01/2005 Ιχνηλασιμότητα 852/2004 από 01/01/2006 αντικαθιστά την 93/43/ΕΟΚ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΓΕΙΑ ΣΤΑΓΔΗΝ ΑΡΔΕΥΣΗ

ΥΠΟΓΕΙΑ ΣΤΑΓΔΗΝ ΑΡΔΕΥΣΗ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΓΕΙΑ ΣΤΑΓΔΗΝ ΑΡΔΕΥΣΗ ΜΠΑΤΣΟΥΚΑΠΑΡΑΣΚΕΥΗ- ΜΑΡΙΑ ΞΑΝΘΗ 2010 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το νερό είναι ζωτικής σημασίας για το μέλλον της ανθρωπότητας.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΔΙΑΤΑΓΜΑ 321/2001

ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΔΙΑΤΑΓΜΑ 321/2001 ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΔΙΑΤΑΓΜΑ 321/2001 "Προσαρμογή στην Οδηγία 98/44/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την έννομη προστασία των βιοτεχνολογικών εφευρέσεων" Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Είμαστε σίγουροι πως έχετε ακούσει πολλές φορές ότι τα παιδιά παίρνουν από 7 γενιές. Αυτό αποτέλεσε αφετηρία για την παρουσίαση μας με θέμα τη

Είμαστε σίγουροι πως έχετε ακούσει πολλές φορές ότι τα παιδιά παίρνουν από 7 γενιές. Αυτό αποτέλεσε αφετηρία για την παρουσίαση μας με θέμα τη Είμαστε σίγουροι πως έχετε ακούσει πολλές φορές ότι τα παιδιά παίρνουν από 7 γενιές. Αυτό αποτέλεσε αφετηρία για την παρουσίαση μας με θέμα τη κληρονομικότητα στον άνθρωπο. 1 Καταρχήν, η πρώτη επιστημονική

Διαβάστε περισσότερα

Πιστοποίηση βιολογικών προϊόντων και ολοκληρωμένης διαχείρισης. Γιώργος Κράββας Δ/ντης Agrisystems Γραφείο Θεσσαλονίκης

Πιστοποίηση βιολογικών προϊόντων και ολοκληρωμένης διαχείρισης. Γιώργος Κράββας Δ/ντης Agrisystems Γραφείο Θεσσαλονίκης Πιστοποίηση βιολογικών προϊόντων και ολοκληρωμένης διαχείρισης Γιώργος Κράββας Δ/ντης Agrisystems Γραφείο Θεσσαλονίκης Πιστοποίηση βιολογικών προϊόντων Αρχή Εποπτείας: Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίμων

Διαβάστε περισσότερα

ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΚΥΣΤΙΚΗ ΙΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α Αγγελική Πρεφτίτση

ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΚΥΣΤΙΚΗ ΙΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α Αγγελική Πρεφτίτση ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΚΥΣΤΙΚΗ ΙΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α Αγγελική Πρεφτίτση Όταν, σε ηλικία 11 ετών, µου ανακοίνωσαν ότι πάσχω από Κυστική Ίνωση, µια ασθένεια παντελώς άγνωστη σε µένα µέχρι τότε, είναι αλήθεια πως δεν θορυβήθηκα

Διαβάστε περισσότερα

καταγραφή τεκμηρίωση πιστοποίηση ιχνηλάτηση

καταγραφή τεκμηρίωση πιστοποίηση ιχνηλάτηση καταγραφή τεκμηρίωση πιστοποίηση ιχνηλάτηση cert in-progress ltd Πατρ. Γρηγορίου Ε 24 - Έδεσσα - Τ.Κ. 58200. Eπικοινωνία: Τηλ.+30.23810.25689 URL: http://www.yourpoint.gr email:info@yourpoint.gr Γενικά

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2014 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2014 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμο καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και, δίπλα, το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

Καινοτομίες στην ελαιοκαλλιέργεια

Καινοτομίες στην ελαιοκαλλιέργεια του R. Gucci Πανεπιστήμιο Πίζας, Τομέας καλλιέργειας και προστασίας της δενδροκομίας Καινοτομίες στην ελαιοκαλλιέργεια Η καλλιέργεια της ελιάς, του ελαιόδεντρου συσχετίζεται συνήθως με την παράδοση. Συναντάμε

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΕΚΔΟΣΗ: ΤΜΗΜΑ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ IRIS

ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΕΚΔΟΣΗ: ΤΜΗΜΑ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ IRIS ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΕΛΕΓΧΟΥ & ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ Α. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ 52, 71305, ΗΡΑΚΛΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΗΛ: 2810 360715 7 FAX: 2810 360718 info@irisbio.gr / www.irisbio.gr ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΕΚΔΟΣΗ: ΤΜΗΜΑ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα εκπαίδευσης V-3DAS

Πρόγραμμα εκπαίδευσης V-3DAS Πρόγραμμα εκπαίδευσης V-3DAS 3. Συστήματα Πιστοποίησης της Ποιότητας Ιχνηλασιμότητας των Αγροτικών Προϊόντων 3.4. Συστήματα Παραγωγής και Πιστοποίησης Βιολογικών Προϊόντων 3.4.1. Νομοθετικό πλαίσιο, Κανονισμοί

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΚ

ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΚ ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΕΚ 381 ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΚ ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΡΙΑ: ΤΟ επόμενο θέμα είναι πολύ σημαντικό. Μας απασχολεί πάρα πολύ, μόνο ως προφήτες όμως μπορούμε να λειτουργήσουμε. Έχει

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη φράση που συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

Αειφορία και Αγροτική ανάπτυξη Δρ Ηλίας Ελευθεροχωρινός, Καθηγητής, Εργαστήριο Γεωργίας, Γεωπονική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Αειφορία και Αγροτική ανάπτυξη Δρ Ηλίας Ελευθεροχωρινός, Καθηγητής, Εργαστήριο Γεωργίας, Γεωπονική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Αειφορία και Αγροτική ανάπτυξη Δρ Ηλίας Ελευθεροχωρινός, Καθηγητής, Εργαστήριο Γεωργίας, Γεωπονική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Αειφορία και Αγροτική ανάπτυξη Αειφόρος αγροτική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Νέα μελέτη αποδεικνύει ότι μεταλλαγμένα και ζιζανιοκτόνα ίσον καρκίνος

Νέα μελέτη αποδεικνύει ότι μεταλλαγμένα και ζιζανιοκτόνα ίσον καρκίνος Νέα μελέτη αποδεικνύει ότι μεταλλαγμένα και ζιζανιοκτόνα ίσον καρκίνος Αμφιλεγόμενη η στάση και ο ρόλος της Ευρωπαϊκής Αρχής για την Ασφάλεια Τροφίμων (EFSA) Καίγονται ένα -ένα τα χάρτινα επιχειρήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΑ ΜΕΤΑΛΛΑΓΜΕΝΑ ΜΑΪΟΣ 2004

ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΑ ΜΕΤΑΛΛΑΓΜΕΝΑ ΜΑΪΟΣ 2004 ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΑ ΜΕΤΑΛΛΑΓΜΕΝΑ ΜΑΪΟΣ 2004 Ε: Ποια είναι η θέση της Greenpeace σχετικά µε τη γενετική µηχανική; Α: Η Greenpeace αντιτίθεται στην απελευθέρωση στο περιβάλλον οργανισµών που είναι προϊόντα

Διαβάστε περισσότερα

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013 Εμπειρίες που αποκόμισα από το Διήμερο Σεμινάριο που αφορά στην ένταξη Παιδιών με Απώλεια Ακοής στη Μέση Γενική και Μέση Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση Είχα την τύχη να συμμετάσχω στο διήμερο σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΑΝΑΣΥΝΔΥΑΣΜΕΝΟΥ DNA (ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ)

ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΑΝΑΣΥΝΔΥΑΣΜΕΝΟΥ DNA (ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ) ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΑΝΑΣΥΝΔΥΑΣΜΕΝΟΥ DNA (ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ) Ι) ΠΡΟΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ Οι μαθητές θα πρέπει : Να γνωρίζουν ποιο μόριο είναι ο φορέας της γενετικής

Διαβάστε περισσότερα

«Τρόποι για να βελτιώσω την πόλη μου»

«Τρόποι για να βελτιώσω την πόλη μου» Γράψε ένα Τίτλο για την εφημερίδα εδώ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΑΠΟ τα ΠΑΙΔΙΑ ΤΕΧΝΗ σελ. 4 γράψε την ημερομηνία εδώ «Τρόποι για να βελτιώσω την πόλη μου» Αφιέρωμα για την σχέση «Πόλη + Φύση» «Να μεγάλωναν ας πούμε οι

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ Μικροβιολογικό & Ερευνητικό Εργαστήριο Καθ έξιν Αποβολές Οι καθ 'έξιν αποβολές είναι μια ασθένεια σαφώς διακριτή από τη στειρότητα, και που ορίζεται ως δύο ή περισσότερες αποτυχημένες

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές εξετάσεις 2015. Υγιεινή και Ασφάλεια Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β

Γενικές εξετάσεις 2015. Υγιεινή και Ασφάλεια Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β Φροντιστήρια δυαδικό 1 ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ δυαδικό Γενικές εξετάσεις 2015 Υγιεινή και Ασφάλεια Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β Τα θέματα επεξεργάστηκαν οι καθηγητές των Φροντιστηρίων «δυαδικό» Μπουρδούνη Κ. ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ÏÅÖÅ

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ÏÅÖÅ 1 Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΜΑ 1 o 1 Β 2 3 Γ 4 5 Β. ΘΕΜΑ 2 o ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Όπως στο σχολικό, σελίδα 20: «Κάθε φυσιολογικό µεταφασικό ως προς τη θέση του κεντροµεριδίου» και σελίδα «Κατά

Διαβάστε περισσότερα

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs)

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Τελική έκθεση Ιούλιος 2014 ΣΥΝΟΨΗ Σκοπός της μελέτης αυτής είναι να παρουσιάσει ορισμένα από τα κυριότερα ζητήματα που αφορούν τα δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

Μοριακή ταυτοποίηση Ελαιολάδων Κρήτης σε σχέση με τις καλλιεργούμενες ποικιλίες

Μοριακή ταυτοποίηση Ελαιολάδων Κρήτης σε σχέση με τις καλλιεργούμενες ποικιλίες Μοριακή ταυτοποίηση Ελαιολάδων Κρήτης σε σχέση με τις καλλιεργούμενες ποικιλίες Α. Ντούλης, Ινστιτούτο Αμπέλου, Λαχανοκομίας & Ανθοκομίας Ηρακλείου (ΙΑΛΑΗ), Εθνικό Ίδρυμα Αγροτικών Ερευνών (ΕΘΙΑΓΕ) και

Διαβάστε περισσότερα

Βιοτεχνολογία και Παραγωγή: Ποια ερωτήµατα πρέπει να απαντηθούν

Βιοτεχνολογία και Παραγωγή: Ποια ερωτήµατα πρέπει να απαντηθούν Βιοτεχνολογία και Παραγωγή: Ποια ερωτήµατα πρέπει να απαντηθούν Γ. Ν. Σκαράκης Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών Συνέδριο Αγροτικής Επιχειρηµατικότητας Αθήνα, 10 Μαΐου 2015 Βασικοί στόχοι γεωργικής ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

Ολοκληρωµένη Διαχείριση Ζιζανίων Πρόγραµµα LIFE+ HydroSense

Ολοκληρωµένη Διαχείριση Ζιζανίων Πρόγραµµα LIFE+ HydroSense Ολοκληρωµένη Διαχείριση Ζιζανίων Πρόγραµµα LIFE+ HydroSense Δρ Βάγια Α. Κατή Τµήµα Ζιζανιολογίας Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο Α Κύκλος Εκπαίδευσης Νίκαια Λάρισας, 8 Φεβ. 2011 Ζηµιές από τα ζιζάνια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΩΘΟΥΜΕΝΕΣ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ

ΠΡΟΩΘΟΥΜΕΝΕΣ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΠΡΟΩΘΟΥΜΕΝΕΣ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΑΝΝΑ ΦΟΥΛΙΔΗ Προϊσταμένη του τμήματος Πυρηνοκάρπων - Μηλοειδών Διεύθυνση ΠΑΠ Δενδροκηπευτικής ΥΠΑΑΤ ΛΑΡΙΣΑ 22-02-2013 ΜΥΡΤΙΛΟ 2 ΣΥΛΛΟΓΙΚΕΣ Υψηλό κόστος

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΛΛΑΓΜΕΝΑ ΤΡΟΦΙΜΑ

ΜΕΤΑΛΛΑΓΜΕΝΑ ΤΡΟΦΙΜΑ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΦΑΛΑΝΗΣ Σχολικό έτος 2013-14 ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΜΕΤΑΛΛΑΓΜΕΝΑ ΤΡΟΦΙΜΑ Υπεύθυνοι καθηγητές: Στέλιος Μασούρας - Βάσω Χατζή Για την εργασία εργάστηκαν οι µαθητές: Φαλάνη 2014 ΜΕΤΑΛΛΑΓΜΕΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΛΛΑΓΜΕΝΑ ΤΡΟΦΙΜΑ ΕΙΝΑΙ ΑΣΦΑΛΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΑΣ; ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ: 1. Γενετική τροποποίηση των οργανισμών είναι η απομόνωση επιλεγμένων γονιδίων από ένα οργανισμό

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΙΔΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΥΓΕΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ. Ολοκληρωμένη Προσέγγιση για την Ασφάλεια των τροφίμων food safety from farm to fork

ΗΜΕΡΙΔΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΥΓΕΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ. Ολοκληρωμένη Προσέγγιση για την Ασφάλεια των τροφίμων food safety from farm to fork ΗΜΕΡΙΔΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΥΓΕΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Ολοκληρωμένη Προσέγγιση για την Ασφάλεια των τροφίμων food safety from farm to fork Δρ. Κων/νος Μπαρμπέρης Προϊστάμενος Δ/νσης Εργαστηριακών

Διαβάστε περισσότερα

GMP και HACCP. Οι κυριότεροι κίνδυνοι μη - πιστοποιημένων επιχειρήσεων είναι:

GMP και HACCP. Οι κυριότεροι κίνδυνοι μη - πιστοποιημένων επιχειρήσεων είναι: GMP και HACCP Μέσα απο προσεχτικά επιλεγμένους προμηθευτές με πολλά χρόνια εμπειρία στην φαρμακευτική αγορά και την αγορά καλλυντικών, όλα τα προϊόντα Essens μπορούν να παρουσιάσουν την καταγωγή τους από

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ. Αριάδνη Μαύρου Καθηγήτρια Γενετικής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών

ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ. Αριάδνη Μαύρου Καθηγήτρια Γενετικής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Αριάδνη Μαύρου Καθηγήτρια Γενετικής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Τι είναι η βιοτεχνολογία Βιοτεχνολογία = Βιολογία + Τεχνολογία Χρησιμοποίηση της Γενετικής για τροποποίηση ζωντανών

Διαβάστε περισσότερα

Η τεχνολογία σύμμαχος στις προκλήσεις του σήμερα

Η τεχνολογία σύμμαχος στις προκλήσεις του σήμερα Η τεχνολογία σύμμαχος στις προκλήσεις του σήμερα Δύσκολα θα μπορούσε να φανταστεί κανείς δυσκολότερο ρόλο σήμερα από αυτό των Πωλήσεων. Μέσα σε αγορές που - πολλές φορές ζητούμενο έχει γίνει ο περιορισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΟΜΙΛΙΑΣ ΠΑΥΛΟΥ ΚΑΠΟΓΛΟΥ ΣΤΗΝ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΙΣ 29-30/ 3/2013 ΣΤΟ ΑΓΡΙΝΙΟ.

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΟΜΙΛΙΑΣ ΠΑΥΛΟΥ ΚΑΠΟΓΛΟΥ ΣΤΗΝ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΙΣ 29-30/ 3/2013 ΣΤΟ ΑΓΡΙΝΙΟ. ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΟΜΙΛΙΑΣ ΠΑΥΛΟΥ ΚΑΠΟΓΛΟΥ ΣΤΗΝ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΙΣ 29-30/ 3/2013 ΣΤΟ ΑΓΡΙΝΙΟ. Στην αρχή της ομιλίας του ο Γεωπόνος κ. Παύλος Καπόγλου, συγγραφέας του βιβλίο «ΣΤΕΒΙΑ:

Διαβάστε περισσότερα

Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή

Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η τελική εργασία ως επιστέγασμα της τετραετούς πορείας στην εκπαίδευση είναι μια σκέψη που μπαίνει στον πρώτο χρόνο. Είναι μια σκέψη που ζυμώνεται, προκαλεί απορία,

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη: το χρηματοοικονομικό προφίλ της μεταποίησης στο Βορειοελλαδικό Τόξο.

Μελέτη: το χρηματοοικονομικό προφίλ της μεταποίησης στο Βορειοελλαδικό Τόξο. Μελέτη: το χρηματοοικονομικό προφίλ της μεταποίησης στο Βορειοελλαδικό Τόξο. Αποτελέσματα από την επεξεργασία 226 ισολογισμών ισάριθμων βιομηχανιών με έδρα την Ήπειρο, τη Μακεδονία και τη Θράκη Βασικό

Διαβάστε περισσότερα

Η «πικρή» γεύση των μήλων σε Ελλάδα και Ευρώπη

Η «πικρή» γεύση των μήλων σε Ελλάδα και Ευρώπη Η «πικρή» γεύση των μήλων σε Ελλάδα και Ευρώπη Ιούνιος 2015 GREENPEACE / FRED DOTT Η παραγωγή μήλων και φρούτων εν γένει στην Ευρώπη είναι ένας από τους τομείς της ευρωπαϊκής γεωργίας με την εντατικότερη

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογικό Κτηνοτροφικό Ρεβίθι

Βιολογικό Κτηνοτροφικό Ρεβίθι Ινστιτούτο Γεωργοοικονοµικών και Κοινωνιολογικών Ερευνών Εθνικό Ίδρυµα Αγροτικής Έρευνας Λ. ηµοκρατίας 61, 135 61 Αγ. Ανάργυροι, Αττική Τηλ. 210 27 56 596, Fax 210 27 51 937 Email tzouramani.inagrop@nagref.gr

Διαβάστε περισσότερα

Παγκόσμια Επισιτιστική Κρίση

Παγκόσμια Επισιτιστική Κρίση Παγκόσμια Επισιτιστική Κρίση Τ Tο πρόβλημα της διατροφής του ανθρώπου σε παγκόσμιο επίπεδο είναι ιδιαίτερα οξύ και καθημερινά οξύνεται περισσότερο, εξαιτίας του ρυθμού αύξησης του πληθυσμού της γης τον

Διαβάστε περισσότερα

O υπονομευτής της τομάτας. Tuta absoluta. Κωνσταντίνος Β. Σίμογλου. ΔΑΟ & Κ Δράμας, Τμήμα Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου

O υπονομευτής της τομάτας. Tuta absoluta. Κωνσταντίνος Β. Σίμογλου. ΔΑΟ & Κ Δράμας, Τμήμα Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου O υπονομευτής της τομάτας Tuta absoluta Κωνσταντίνος Β. Σίμογλου ΔΑΟ & Κ Δράμας, Τμήμα Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου Δράμα, 25-10-2011 O υπονομευτής της τομάτας Tuta absoluta Βιολογικός κύκλος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Το πρόγραμμα σπουδών του τμήματος Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας πρέπει να ανταποκρίνεται στην εξαγωγή επιστημόνων Γεωπόνων Βιοτεχνολόγων ικανών να μελετούν, να αντιμετωπίζουν και να προτείνουν

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Λειτουργιών. τετράδιο 1

Διοίκηση Λειτουργιών. τετράδιο 1 Λορέντζος Χαζάπης Γιάννης Ζάραγκας Διοίκηση Λειτουργιών τα τετράδια μιας Οδύσσειας τετράδιο 1 Εισαγωγή στη διοίκηση των λειτουργιών Αθήνα 2012 τετράδιο 1 Εισαγωγή στη διοίκηση των λειτουργιών ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης.

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης. ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1o 1. δ 2. β 3. β 4. γ 5. δ ΘΕΜΑ 2o 1. Σχολικό βιβλίο, σελ.

Διαβάστε περισσότερα

Α2. Το αντικωδικόνιο είναι τριπλέτα νουκλεοτιδίων του α. mrna β. snrna γ. trna δ. rrna Μονάδες 5

Α2. Το αντικωδικόνιο είναι τριπλέτα νουκλεοτιδίων του α. mrna β. snrna γ. trna δ. rrna Μονάδες 5 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

2. Επέλεξε τα μέσα (ποτιστικό, σύγχρονα εργαλεία)

2. Επέλεξε τα μέσα (ποτιστικό, σύγχρονα εργαλεία) Πριν ξεκινήσεις 1. Επέλεξε το χώρο (νερό, καλό έδαφος) 2. Επέλεξε τα μέσα (ποτιστικό, σύγχρονα εργαλεία) 3. Ξέχασε κατ αρχήν ευαίσθητα και σπάνια φυτά. Πρώτα περπάτα σε γνωστά μονοπάτια και σ αυτό που

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή- Εμπιστοσύνη στα τρόφιμα

Διατροφή- Εμπιστοσύνη στα τρόφιμα 11/2012 8-2013 Διατροφή- Εμπιστοσύνη στα τρόφιμα 2013 Ημερομηνία δημοσίευσης 31/10/2013 www.publicissue.gr Η Public Issue ιδρύθηκε το 2001. Εξειδικεύεται στην πολιτική και εκλογική έρευνα κοινής γνώμης,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ Αγγελική Γουδέλη, 2011 Κοινωνικό Άγχος Αμηχανία Φόβος Το κοινωνικό άγχος, ή αλλιώς κοινωνική φοβία, θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Ο σύγχρονος ΟΔΗΓΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ συμπεριλαμβάνει τα ακόλουθα στοιχεία: Ψωμιά, Δημητριακά, Ρύζι και Μακαρόνια (6 με 11 μερίδες): Οι υδατάνθρακες παίζουν βασικό ρόλο σε όλα τα διαιτολόγια.

Διαβάστε περισσότερα

Περιληπτικά, τα βήματα που ακολουθούμε γενικά είναι τα εξής:

Περιληπτικά, τα βήματα που ακολουθούμε γενικά είναι τα εξής: Αυτό που πρέπει να θυμόμαστε, για να μη στεναχωριόμαστε, είναι πως τόσο στις εξισώσεις, όσο και στις ανισώσεις 1ου βαθμού, που θέλουμε να λύσουμε, ακολουθούμε ακριβώς τα ίδια βήματα! Εκεί που πρεπει να

Διαβάστε περισσότερα

«Δουλεύω Ηλεκτρονικά, Δουλεύω Γρήγορα και με Ασφάλεια - by e-base.gr»

«Δουλεύω Ηλεκτρονικά, Δουλεύω Γρήγορα και με Ασφάλεια - by e-base.gr» Επεξήγηση web site με λογικό διάγραμμα «Δουλεύω Ηλεκτρονικά, Δουλεύω Γρήγορα και με Ασφάλεια - by e-base.gr» Web : www.e-base.gr E-mail : support@e-base.gr Facebook : Like Twitter : @ebasegr Πολλοί άνθρωποι

Διαβάστε περισσότερα

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ 3η εξεταστική περίοδος από 29/03/15 έως 19/04/15 γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ Τάξη: Γ Λυκείου Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητής: Θ Ε Μ Α A 1. Να επιλέξετε τη σωστή

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Α1. Β Α2. Γ Α3. Α Α4. Α5. Γ ΘΕΜΑ Β ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ B1. Α (Σωµατικά κύτταρα στην αρχή της µεσόφασης): 1, 4, 5, 6 Β (Γαµέτες): 2, 3, 7, 8 Β2. (Κάθε

Διαβάστε περισσότερα

1. Προϊόντα υψηλής προστιθέμενης αξίας και τεχνολογίες παραγωγής με έμφαση σε παραδοσιακούς κλάδους - Αναλυτική περιγραφή των προτεραιοτήτων

1. Προϊόντα υψηλής προστιθέμενης αξίας και τεχνολογίες παραγωγής με έμφαση σε παραδοσιακούς κλάδους - Αναλυτική περιγραφή των προτεραιοτήτων 1. Προϊόντα υψηλής προστιθέμενης αξίας και τεχνολογίες παραγωγής με έμφαση σε παραδοσιακούς κλάδους - Αναλυτική περιγραφή των προτεραιοτήτων 1.1 Πολυλειτουργικά προϊόντα Ανάπτυξη προϊόντων που ενσωματώνουν

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητικές Δραστηριότητες

Ερευνητικές Δραστηριότητες Ερευνητικές Δραστηριότητες & Θεματικές Περιοχές Διπλωματικών Εργασιών Ομάδας Χημείας & Βιοτεχνολογίας Τροφίμων Τμήμα Χημείας, Τομέας Χημικών Εφαρμογών, Χημικής Ανάλυσης & Χημείας Περιβάλλοντος Μέλη: Κουτίνας

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελέσματα έρευνας αγοράς σε Γιατρούς, Φαρμακοποιούς & Κοινό σχετικά με την. Επικοινωνία. των ΦΕ. the value of experience

Αποτελέσματα έρευνας αγοράς σε Γιατρούς, Φαρμακοποιούς & Κοινό σχετικά με την. Επικοινωνία. των ΦΕ. the value of experience Αποτελέσματα έρευνας αγοράς σε Γιατρούς, Φαρμακοποιούς & Κοινό σχετικά με την Επικοινωνία των ΦΕ Στόχος της έρευνας Αξιολόγηση της επικοινωνίας των Φαρμακευτικών Εταιριών με: Γιατρούς Φαρμακοποιούς Κοινό

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΓΝΗΤΙΚΟ ΝΕΡΟ ΠΗΓΗ ΖΩΗΣ

ΜΑΓΝΗΤΙΚΟ ΝΕΡΟ ΠΗΓΗ ΖΩΗΣ ΜΑΓΝΗΤΙΚΟ ΝΕΡΟ ΠΗΓΗ ΖΩΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΟΝ ΣΠΟΡΟ, ΤΟ ΝΕΡΟ, ΤΟ ΛΙΠΑΣΜΑ ΠΛΟΥΣΙΟΤΕΡΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΙΟΝΤΟΣ ΣΠΟΡΑΣ (ΑΙΣΘΗΤΙΚΑ ΚΑΙ ΓΕΥΣΤΙΚΑ) ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑ ΠΟΤΙΣΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΜΕ ΥΦΑΛΜΥΡΟ Η ΑΛΜΥΡΟ ΝΕΡΟ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Α3. Η εισαγωγή ανασυνδυασμένου DNA σε βακτήριο-ξενιστή ονομάζεται α. μικροέγχυση β. μετασχηματισμός γ. εμβολιασμός δ. κλωνοποίηση.

Α3. Η εισαγωγή ανασυνδυασμένου DNA σε βακτήριο-ξενιστή ονομάζεται α. μικροέγχυση β. μετασχηματισμός γ. εμβολιασμός δ. κλωνοποίηση. ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) TETAPTH 4 IOYNIOY 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ Ο ΗΓΟΥ ΜΕ ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΕΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΚΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΓΡΟ ΙΑΤΡΟΦΙΚΟ ΤΟΜΕΑ

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ Ο ΗΓΟΥ ΜΕ ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΕΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΚΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΓΡΟ ΙΑΤΡΟΦΙΚΟ ΤΟΜΕΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ Ο ΗΓΟΥ ΜΕ ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΕΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΚΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΓΡΟ ΙΑΤΡΟΦΙΚΟ ΤΟΜΕΑ «Ηµερίδα για τον Αγροδιατροφικό Τοµέα Παρουσίαση Τοπικών Προϊόντων µε Γευσιγνωσία» ιοργάνωση: ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΚΙΛΚΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

Το Contans WG εξολοθρεύει την πηγή της σκληρωτινίασης

Το Contans WG εξολοθρεύει την πηγή της σκληρωτινίασης Contans WG Ο νεότερος, ασφαλέστερος και πιο ευπροσάρμοστος τρόπος ελέγχου της Σκληρωτινίασης, που υπάρχει! Τα αποτελέσματα από την χρήση του Contans WG δείχνουν σημαντική μείωση στον αριθμό των σκληρώτιων

Διαβάστε περισσότερα

Οργάνωση καθημερινών ημερίδων

Οργάνωση καθημερινών ημερίδων Οργάνωση καθημερινών ημερίδων 1) Αγώνες ζευγών 1α) Διαθέσιμες κινήσεις: Φιλοσοφία, μηχανισμοί και τα χαρακτηριστικά τους. Οι κινήσεις είναι ένα από τα βασικότερα εργαλεία που έχει ένας διαιτητής στη διάθεσή

Διαβάστε περισσότερα

ÏÑÏÓÇÌÏ ÅËÁÓÓÏÍÁ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Απάντηση στο 1 ο Θέµα 1. α 2. γ 3. δ 4. β 5. β.

ÏÑÏÓÇÌÏ ÅËÁÓÓÏÍÁ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Απάντηση στο 1 ο Θέµα 1. α 2. γ 3. δ 4. β 5. β. 1 Απάντηση στο 1 ο Θέµα 1. α 2. γ 3. δ 4. β 5. β Απάντηση στο 2 ο Θέµα Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 1. Σχολικό σελ. 17 από «Το DNA τον έλεγχο της σύνθεσης των πρωτεϊνών». 2. Α. Τα χρωµοσώµατα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2012 1 Ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας του αγροδιατροφικού τομέα

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΕΝΖΥΜΟΥ. Ο μεταβολισμός είναι μία πολύ σημαντική λειτουργία των μονογαστρικών ζώων και επιτυγχάνεται με τη δράση φυσικών

ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΕΝΖΥΜΟΥ. Ο μεταβολισμός είναι μία πολύ σημαντική λειτουργία των μονογαστρικών ζώων και επιτυγχάνεται με τη δράση φυσικών ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΕΝΖΥΜΟΥ Ο μεταβολισμός είναι μία πολύ σημαντική λειτουργία των μονογαστρικών ζώων και επιτυγχάνεται με τη δράση φυσικών Ενζύμων που βρίσκονται κατά μήκος του πεπτικού τους σωλήνα. Τα ένζυμα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό κάθε μίας από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα, που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΧΡΗΣΗΣ ΣΗΜΑΤΩΝ. Άρθρο 1 Αντικείμενο

ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΧΡΗΣΗΣ ΣΗΜΑΤΩΝ. Άρθρο 1 Αντικείμενο ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΧΡΗΣΗΣ ΣΗΜΑΤΩΝ Άρθρο 1 Αντικείμενο Ο παρών Κανονισμός αναφέρεται στη χρήση σημάτων τα οποία χορηγεί η a Cert A.E. σε επιχειρήσεις για την επισήμανση και τη διαφήμιση των πιστοποιημένων προϊόντων

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΖΩΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ι. ΜΠΑΛΙΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Α.Π.Θ.

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΖΩΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ι. ΜΠΑΛΙΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Α.Π.Θ. ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΖΩΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ι. ΜΠΑΛΙΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Α.Π.Θ. Η υπερβολική συγκέντρωση της εντατικής κτηνοτροφίας σε ορισμένες περιοχές, σε συνδυασμό με την αύξηση του μεγέθους των κτηνοτροφικών εκμεταλλεύσεων,

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα Stedima: Η χρησιμοποίηση των εργαλείων κοινωνικής δικτύωσης (social networks) από στελέχη επιχειρήσεων

Έρευνα Stedima: Η χρησιμοποίηση των εργαλείων κοινωνικής δικτύωσης (social networks) από στελέχη επιχειρήσεων Έρευνα Stedima: Η χρησιμοποίηση των εργαλείων κοινωνικής δικτύωσης (social networks) από στελέχη επιχειρήσεων Εισαγωγή Γιώργος Ντάκος, Πρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος, Χαρχαντής Αθανάσιος STEDIMA S.A. www.stedima.gr

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές εξετάσεις 2015. Αρχές Επεξεργασίας Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β

Γενικές εξετάσεις 2015. Αρχές Επεξεργασίας Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β Φροντιστήρια δυαδικό 1 ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ δυαδικό Γενικές εξετάσεις 2015 Αρχές Επεξεργασίας Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β Τα θέματα επεξεργάστηκαν οι καθηγητές των Φροντιστηρίων «δυαδικό» Μπουρδούνη Κ. ΘΕΜΑ A

Διαβάστε περισσότερα

Σάββατο, 24 Μαϊου 2003 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ

Σάββατο, 24 Μαϊου 2003 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Σάββατο, 24 Μαϊου 2003 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΜΑ 1 Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα του το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1.

Διαβάστε περισσότερα

4/6/2014 Α.μ.E.A και εργασία

4/6/2014 Α.μ.E.A και εργασία 1 4/6/2014 Α.μ.E.A και εργασία «Αν κρίνεις ένα ψάρι από την ικανότητά του να σκαρφαλώνει στα βουνά, θα περάσεις μια ζωή πιστεύοντας πως το ψάρι είναι ηλίθιο» έλεγε Αϊνστάιν και μ έκανε να σκεφτώ, πόσοι

Διαβάστε περισσότερα

Εμπειρίες και Προβλήματα από την Εφαρμογή του Συστήματος HACCP Η Άποψη του ΕΦΕΤ. Ευάγγελος Σ. Λάζος Αντιπρόεδρος ΕΦΕΤ

Εμπειρίες και Προβλήματα από την Εφαρμογή του Συστήματος HACCP Η Άποψη του ΕΦΕΤ. Ευάγγελος Σ. Λάζος Αντιπρόεδρος ΕΦΕΤ Εμπειρίες και Προβλήματα από την Εφαρμογή του Συστήματος HACCP Η Άποψη του ΕΦΕΤ Ευάγγελος Σ. Λάζος Αντιπρόεδρος ΕΦΕΤ Ευρωπαϊκό Ρυθμιστικό Πλαίσιο Εργαλεία: Κανονισμοί Ισχύουν σε ΟΛΑ τα Κράτη Μέλη αμέσως

Διαβάστε περισσότερα

Έξυπνη συσκευασία: Προσδοκίες και προβληματισμοί από την πλευρά των χρηστών - Ευρωπαϊκή έρευνα

Έξυπνη συσκευασία: Προσδοκίες και προβληματισμοί από την πλευρά των χρηστών - Ευρωπαϊκή έρευνα 1 Έξυπνη συσκευασία: - Ευρωπαϊκή έρευνα Θεοφανία Τσιρώνη Χημικός Μηχανικός (PhD), Εργαστήριο Χημείας και Τεχνολογίας Τροφίμων, Σχολή Χημικών Μηχανικών, Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Πέτρος Ταούκης Καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΩΝ ΜΙΚΡΟ-ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ

Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΩΝ ΜΙΚΡΟ-ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΩΝ ΜΙΚΡΟ-ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ Με απλά λόγια... Μικροοργανισμοί υπάρχουν παντού. Στον αέρα που αναπνέουμε, στο χώμα, στο νερό, στην τροφή, μέσα στους ζωντανούς οργανισμούς, στην επιδερμίδα μας, στα φυτά,

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα