PROFILES Μαθησιακό περιβάλλον ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "PROFILES Μαθησιακό περιβάλλον ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ"

Transcript

1 PROFILES Μαθησιακό περιβάλλον ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ Μια ενότητα για τη διδασκαλία της Χημείας για τους μαθητές της Β Λυκείου Ανάπτυξη ενότητας από την Ομάδα Χημείας Λυκείου PROFILES (2013): Ελένη Διερωνίτου, Άντρη Ευστρατίου-Χριστοδουλίδου, Άντρη Ιωάννου, Γιώργος Μηλιώτης, Τασούλα Μουλλωτού, Μαρία Τσιερκέζου-Γεωργίου Μέλη της Ομάδας PROFILES που συμμετείχαν στο σχεδιασμό της ενότητας: Δρ. Ελένη Α. Κύζα, Άντρη Ιωάννου, Γιάννης Γεωργίου Το υλικό αυτό υπόκειται στην άδεια Creative Commons Attribution-NonCommercial- ShareAlike 4.0 International License επιτρέποντας σε οποιοδήποτε εκπαιδευτικό Φυσικών και Περιβαλλοντικών Επιστημών να υιοθετήσει την ενότητα αυτή στην τάξη του. Σε κάθε περίπτωση που το υλικό αυτό χρησιμοποιείται παρακαλούμε όπως παρατίθεται η πιο κάτω αναφορά είτε στην ελληνική είτε στην αγγλική εκδοχή: Διερωνίτου, Ε., Ευστρατίου-Χριστοδουλίδου, Α., Ιωάννου, Α., Μηλιώτης, Γ., Μουλλωτού, Τ., Τσιερκέζου-Γεωργίου, Μ., Κύζα, Ε. Α. Ιωάννου, Α. & Γεωργίου, Γ. (2014). Ποιο νερό να πιω να ξεδιψάσω; (Μαθησιακό περιβάλλον, Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα PROFILES). Λεμεσός, Κύπρος: Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου. Dieronitou, E., Eustratiou-Christodoulidou, A., Ioannou, A., Miliotis, G., Moullotou, T., Tsierkezou-Georgiou, Μ., Kyza, E. A., Ioannou, A. & Georgiou, Y. (2014). Which water to drink to quench my thirst. (Learning environment, PROFILES European project). Limassol, Cyprus: Cyprus University of Technology. 1

2 Περίληψη Αυτή η ακολουθία δραστηριοτήτων επιτρέπει στους μαθητές να εργαστούν συνεργατικά σε μια καθοδηγούμενη διερώτηση, ώστε να δώσουν μια τεκμηριωμένη απάντηση στο ερώτημα: «Ποιο νερό να πιω για να ξεδιψάσω;», αξιοποιώντας τις πληροφορίες που θα συλλέξουν μέσα από μια διερεύνηση, η οποία στηρίζεται τόσο στη διεξαγωγή εργαστηριακών μετρήσεων όσο και στη συλλογή πληροφοριών και δεδομένων μέσω τεχνολογικά υποστηριζόμενης διερώτησης με χρήση Η/Υ. Οι δραστηριότητες αυτές θα επιτρέψουν στους μαθητές να αποκτήσουν επιστημονική γνώση που αφορά τόσο στη σύσταση του πόσιμου νερού όσο και σε κριτήρια αξιολόγησης της ποιότητας νερού, με στόχο την αξιοποίηση των γνώσεων αυτών στο πλαίσιο της διαδικασίας λήψης απόφασης για την επιλογή πόσιμου νερού. Μάθημα: Τάξη: Συνάφεια με το αναλυτικό πρόγραμμα: Είδη δραστηριοτήτων: Χημεία Β Λυκείου (Χημεία κατεύθυνσης) Υδατικά διαλύματα ηλεκτρολυτών, Ογκομετρήσεις, Εργαστηριακές μετρήσεις (π.χ. ph, αγωγιμότητα) Διαδικτυακό περιβάλλον διερώτησης, δραστηριότητες σε Η/Υ, εργαστηριακές μετρήσεις, ομαδικές συζητήσεις και συζητήσεις στην ολομέλεια της τάξης, λήψη απόφασης. Διάρκεια: Γενικοί στόχοι/ Δεξιότητες: 6 μαθήματα x 45 λεπτά Βασική επιστημονική γνώση για τη σύσταση και την ποιότητα του πόσιμου νερού, κριτήρια αξιολόγησης ποιότητας πόσιμου νερού, εργαστηριακές μετρήσεις, πειραματικές δεξιότητες, δεξιότητες αναστοχαστικής διερώτησης, τεκμηρίωση συλλογισμών, δεξιότητες λήψης απόφασης, συνεργατικές δεξιότητες, δεξιότητες χρήσης των νέων τεχνολογιών 2

3 Μαθησιακό περιβάλλον Σύνοψη Στην ενότητα του PROFILES «Ποιο νερό να πιω για να ξεδιψάσω;» καλείστε να διατυπώσετε υποθέσεις, να θέσετε ερωτήματα προς διερεύνηση, να διεξάγετε εργαστηριακές μετρήσεις και να συλλέξετε πληροφορίες από μια ποικιλία πηγών στον Η/Υ (π.χ. άρθρα, ενημερωτικές πηγές, βίντεο), προσπαθώντας να βοηθήσετε την Ελένη και τους φίλους της να επιλέξουν το καταλληλότερο πόσιμο νερό για να πιουν. Κατά τη διάρκεια της διαδικασίας αυτής, θα αποκτήσετε κάποιες βασικές γνώσεις σε σχέση με τη σύσταση του πόσιμου νερού καθώς επίσης και για τα κριτήρια αξιολόγησης ποιότητας πόσιμου νερού. Παράλληλα, θα κατανοήσετε τον τρόπο με τον οποίο εργάζονται οι επιστήμονες μέσα από τη διεξαγωγή πειραμάτων και εργαστηριακών μετρήσεων. Θα έχετε επίσης την ευκαιρία να αντιληφθείτε ότι η επιστημονική έρευνα δεν στηρίζεται μόνο στη διεξαγωγή πειραμάτων και εργαστηριακών μετρήσεων αλλά και στην αναζήτηση πληροφοριών μέσα από τη διερεύνηση ποικίλων πηγών. Το περιβάλλον διερεύνησης στη διαδικτυακή πλατφόρμα ΣΤΟΧΑΣΜΟΣ, σε συνδυασμό με τη διεξαγωγή εργαστηριακών μετρήσεων που αφορούν στη μελέτη ποιότητας του πόσιμου νερού, θα σας βοηθήσουν στη διερεύνησή σας. Προβολή βίντεο Σενάριο Την προηγούμενη Κυριακή, μια παρέα παιδιών της Β' Λυκείου οργάνωσαν μια εκδρομή στη θάλασσα. Ανάμεσα σε άλλα, η συζήτηση κάποια στιγμή εστιάστηκε στο θέμα του πόσιμου νερού, καθώς τα παιδιά ξεκίνησαν να αντιπαραβάλλουν το εμφιαλωμένο νερό με το νερό της βρύσης Ελένη: Παιδιά διψώ, θέλω νερό! Δημήτρης: Πάμε να πιεις νερό. Ευαγγελία: Αν θες μπορείς να πιεις νερό κι από εκείνη εκεί τη βρύση... Ελένη: Όχι, δεν πίνω νερό από τη βρύση! Προτιμώ εμφιαλωμένο. Αντρέας: Εγώ νομίζω ότι όλα τα νερά είναι τα ίδια, δεν έχουν καμιά διαφορά, οπότε δεν χρειάζεται να το ψάχνουμε και πολύ. Δέσποινα: Άκουσα πως και τα εμφιαλωμένα νερά είχαν πρόβλημα με τα νιτρικά οπότε θα πρέπει να ξέρουμε τι επιλέγουμε. Χρυσοβαλάντω: Μα αν επιλέξουμε κάτι άλλο ίσως να μην έχει πρόβλημα στα νιτρικά, αλλά με κάποιο άλλο συστατικό... Σταύρος: Κατά τη γνώμη μου δεν υπάρχει καμία διαφορά. Είναι όλα εμφιαλωμένο νερό. Όλα περιέχουν νερό, δηλαδή υδρογόνο και οξυγόνο σε αναλογία 2:1. Το μόνο που διαφέρει είναι το όνομα στην ετικέτα Αυτή η συζήτηση προκάλεσε την περιέργεια και τον προβληματισμό όλης της παρέας σε σχέση με την ποιότητα του νερού της βρύσης αλλά και των εμφιαλωμένων νερών. Αποστολή σας είναι να διερευνήσετε το θέμα αυτό, ώστε να καταλήξετε στα κριτήρια αξιολόγησης ποιότητας νερού, και να επιλέξετε το καταλληλότερο νερό για την Ελένη και τους φίλους της, τεκμηριώνοντας την απόφασή σας. 3

4 Στο πλαίσιο της διερεύνησής σας, θα έχετε την ευκαιρία να: Συλλέξετε πληροφορίες για τα διάφορα είδη νερού (της υδατοπρομήθειας, εμφιαλωμένο κ.α.) καθώς και για τη νομοθεσία που διέπει τα νερά Μάθετε περισσότερα για τη σύσταση και τα κριτήρια ποιότητας του νερού Εκτελέσετε εργαστηριακές μετρήσεις Μελετήσετε και να αξιολογήσετε ετικέτες εμφιαλωμένων νερών που κυκλοφορούν στην Κύπρο Μελετήσετε ενημερωτικά άρθρα που έχουν δημοσιευτεί στον τύπο σε σχέση με το νερό της βρύσης και τα εμφιαλωμένα νερά Καλή επιτυχία στην προσπάθειά σας! Βίντεο: Περιβάλλον Διερεύνησης & Σχεδιότυπα μαθητών Το περιβάλλον διερεύνησης φιλοξενείται στη διαδικτυακή πλατφόρμα ΣΤΟΧΑΣΜΟΣ. Ωστόσο, κατά τη διάρκεια του 3 ου μαθήματος, οι μαθητές μεταβαίνουν στο εργαστήριο χημείας με στόχο τη διεξαγωγή εργαστηριακών μετρήσεων, ενώ στα τρία τελευταία μαθήματα οι μαθητές επανέρχονται και πάλι στη διαδικτυακή πλατφόρμα ΣΤΟΧΑΣΜΟΣ. Πιο κάτω ακολουθούν οι πηγές που καλούνται να μελετήσουν οι μαθητές καθώς και τα σχεδιότυπα που καλούνται να συμπληρώσουν κατά τη διάρκεια της διερεύνησής τους, ανά μάθημα. Μάθημα 1: Φυσικές, οργανοληπτικές& μικροβιολογικές παράμετροι νερού Το νερό είναι απαραίτητο στοιχείο για τη διατήρηση της ζωής και γι αυτό πρέπει όλοι να έχουν πρόσβαση σε παροχές «ασφαλούς» νερού. Ασφαλές νερό είναι αυτό του οποίου η δια βίου κατανάλωση δεν παρουσιάζει κανένα κίνδυνο για την υγεία. Νερό ανθρώπινης κατανάλωσης είναι το νερό, είτε στη φυσική του κατάσταση, είτε μετά από επεξεργασία, που προορίζεται για πόση, μαγείρεμα, προπαρασκευή τροφής ή άλλες οικιακές χρήσεις, ανεξάρτητα από την προέλευσή του και από το αν παρέχεται από δίκτυο διανομής, από βυτίο, ή σε φιάλες ή δοχεία. (Οδηγία 1998/83/ΕΚ). Στην Κύπρο ο επίσημος έλεγχος και παρακολούθηση των πόσιμων νερών (νερού της βρύσης και εμφιαλωμένων νερών) σχετικά με τη σύσταση και εμφάνιση τους, ώστε να διασφαλίζεται η ασφάλεια της υγείας του καταναλωτή, είναι αρμοδιότητα του Γενικού Χημείου του Κράτους (ΓΧΚ). Οι εργασίες που εκτελούνται στο ΓΧΚ στηρίζονται στις πρόνοιες Νόμων, Κανονισμών και Προτύπων εναρμονισμένων με την Ευρωπαϊκή Νομοθεσία, οι οποίοι 4

5 εφαρμόζονται από διάφορες Αρμόδιες Αρχές. Εκτός από την ισχύουσα νομοθεσία και ιδίως όπου υπάρχουν κενά, λαμβάνονται υπόψη κριτήρια και όρια του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (WHΟ), του Οργανισμού Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών (FAO), του Γραφείου Περιβαλλοντικής Προστασίας των Η.Π.Α. (EPA) και Εθνικών Νομοθεσιών Ευρωπαϊκών χωρών. Οι παράμετροι που ελέγχονται από το Γενικό Χημείο του Κράτους χωρίζονται σε: (α) υποχρεωτικές (μικροβιολογικές και χημικές) και έχουν άμεση σημασία για την προστασία της ανθρώπινης υγείας π.χ. Μέταλλα (Pb,As,Cd,Hg), Παρασιτοκτόνα, κλπ. (β) ενδεικτικές, οι οποίες αφορούν στις παραμέτρους που στις προτεινόμενες τιμές δεν εμφανίζουν κινδύνους για την ανθρώπινη υγεία και τίθενται για σκοπούς παρακολούθησης. Οι μεταβολές των τιμών τους παρέχουν ένδειξη μεταβολών της ποιότητας του νερού και ανάγκη λήψης επανορθωτικών μέτρων. Στη σελίδα αυτή μπορείτε να βρείτε περισσότερες πληροφορίες για τις οργανοληπτικές και φυσικές παραμέτρους, τις μικροβιολογικές και τις χημικές παραμέτρους του νερού. Πηγές Γενικό Χημείο Κράτους Γενικό Χημείο Κράτους Εργαστήρια Γενικών Αναλύσεων Νερού Οργανοληπτικές και φυσικές παράμετροι Στη σελίδα αυτή, μπορείτε να βρείτε περισσότερες πληροφορίες για τις οργανοληπτικές και φυσικές παραμέτρους του πόσιμου νερού. Οσμή και Γεύση Το νερό για ανθρώπινη κατανάλωση πρέπει να είναι απαλλαγμένο από γεύση και οσμή μη αποδεκτή στην πλειοψηφία των καταναλωτών. Αλλοιώσεις στη γεύση και στην οσμή μπορεί να προκληθούν είτε από την διανομή και αποθήκευση του νερού είτε από μικροβιολογικούς ή χημικούς παράγοντες. Χρώμα Το πόσιμο νερό δεν πρέπει να έχει χρώμα. Αν υπάρχει χρώμα, αυτό είναι ένδειξη παρουσίας έγχρωμων οργανικών ενώσεων ή παρουσίας σιδήρου και άλλων μετάλλων προερχομένων από διάβρωση των αγωγών. Η παρουσία χρώματος στο νερό πρέπει να ελέγχεται ώστε να βρεθεί η πηγή προέλευσής του. 5

6 Θολότητα Προκαλείται από αιωρούμενα σωματίδια ή κολλοειδή ύλη, η οποία παρεμποδίζει τη διέλευση του φωτός μέσα από το νερό. Μπορεί να οφείλεται είτε σε ανόργανη είτε σε οργανική ύλη ή και στα δύο. Η θολότητα προκαλεί αρνητική εντύπωση στους καταναλωτές, αν και η ίδια από μόνη της δεν παρουσιάζει κινδύνους για την υγεία. Θερμοκρασία Γενικά το κρύο νερό είναι πιο εύγευστο από το ζεστό και η θερμοκρασία παίζει σημαντικό ρόλο στην αποδοχή ή απόρριψη ενός νερού. Όσο αυξάνεται η θερμοκρασία, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος για ανάπτυξη μικροοργανισμών και κατά συνέπεια αυξημένα προβλήματα σχετιζόμενα με τη γεύση, την οσμή, το χρώμα του νερού καθώς και με τη διάβρωση. Η ιδανική θερμοκρασία είναι C. Διαλυμένο οξυγόνο Το διαλυμένο οξυγόνο επηρεάζεται από τη θερμοκρασία και την επεξεργασία. Ψηλή περιεκτικότητα σε διαλυμένο οξυγόνο προκαλεί διάβρωση στις σωληνώσεις. Δεν επηρεάζει άμεσα την υγεία, οπότε και δεν έχει οριστεί όριο. ph To ph αν και δεν έχει άμεση επίδραση στους καταναλωτές, εντούτοις είναι μια πολύ σημαντική παράμετρος στην επεξεργασία του νερού. Για την αποτελεσματική χλωρίωση το ph πρέπει να είναι κάτω από 8, ενώ για τιμές ph κάτω από 6,5, το νερό γίνεται «επιθετικό» (διαβρωτικό). Το αποδεκτό όριο είναι 6,5 μέχρι 8,5. Ολικά Διαλυμένα στερεά (TDS) Ολικά διαλυμένα στερεά (TDS) είναι τα ανόργανα άλατα κυρίως ασβεστίου, μαγνησίου, καλίου, νατρίου, ανθρακικά, χλωριούχα και θειικά και προέρχονται από φυσικές πηγές. Οι συγκεντρώσεις των ολικών διαλυμένων στερεών στο νερό κυμαίνονται επειδή η διαλυτότητα των ορυκτών αλάτων επηρεάζεται από τη γεωμορφολογία των πετρωμάτων. Νερά με επίπεδα ολικών διαλυμένων στερεών μικρότερα από 600 mg/l είναι γενικώς αποδεκτά, ενώ νερά με επίπεδα άνω των mg/l εμφανίζουν προβλήματα στη γεύση αλλά και πολλές αποθέσεις στις σωληνώσεις και στις οικιακές συσκευές. Σκληρότητα Η σκληρότητα του νερού προκαλείται από τα διαλυμένα μεταλλικά άλατα και κυρίως τα κατιόντα ασβεστίου και μαγνησίου. Η σκληρότητα σχετίζεται με την ικανότητα του νερού να σχηματίζει «εύκολα» ή «δύσκολα» αφρό με τα σαπούνια. Οι καταναλωτές αντιλαμβάνονται από τη γεύση τις μεταβολές στην σκληρότητα. Σκληρότητα μεγαλύτερη από 200 mg/l, προκαλεί αποθέσεις («πέτρα») στα δίκτυα διανομής του νερού και στις βρύσες και απαιτούν μεγαλύτερη ποσότητα σαπουνιού για να σχηματίσουν αφρό. Κατά το βρασμό του νερού αποτίθεται λευκό στερεό ανθρακικό ασβέστιο (CaCO 3 ) στα δοχεία. Δεν έχει καθοριστεί ανώτατο όριο, αφού δεν προκαλεί προβλήματα υγείας. Guidelines for Drinking-water Quality 6

7 Μικροβιολογικοί παράμετροι Ο μεγαλύτερος κίνδυνος για την ανθρώπινη υγεία από την παρουσία μικροβίων στο νερό σχετίζεται με την κατανάλωση νερού, το οποίο έχει μολυνθεί με ανθρώπινα ή ζωικά περιττώματα. Οι πιο συνηθισμένοι κίνδυνοι για την υγεία, που σχετίζονται με την κατανάλωση νερού, αφορούν στις μολυσματικές νόσους που οφείλονται σε παθογόνους μικροοργανισμούς (βακτήρια, ιούς και παράσιτα). Επειδή πρακτικώς είναι αδύνατον να ελέγχονται όλοι οι μικροοργανισμοί που πιθανόν να υπάρχουν στο πόσιμο νερό, έχουν καθοριστεί οργανισμοί δείκτες για σκοπούς ελέγχου. Η οδηγία 98/83/ΕΚ του Συμβουλίου της 3 ης Νοεμβρίου 1998, σχετικά με την ποιότητα του νερού ανθρώπινης κατανάλωσης καθορίζει μεταξύ άλλων, ποιες μικροβιολογικές παράμετροι πρέπει να ελέγχονται στο νερό και τα όριά τους. Πίνακες μικροβιολογικών παραμέτρων και τα όριά τους ΓΙΑ ΟΛΑ ΤΑ ΝΕΡΑ Παράμετρος Παραμετρική Τιμή (αριθμός/100 ml) Κολοβακτηρίδια Escherichia 0 coli (E. coli) Εντερόκοκκοι 0 ΓΙΑ ΝΕΡΟ ΠΟΥ ΠΩΛΕΙΤΑΙ ΣΕ ΦΙΑΛΕΣ ΚΑΙ ΔΟΧΕΙΑ Παράμετρος Παραμετρική Τιμή Κολοβακτηρίδια 0/250 ml Escherichia coli (E. coli) Εντερόκοκκοι 0/250 ml Σποριογόνα θειωδοοαναγωγικά 0/50 ml αναερόβια μικρόβια Πυοκυανική ψευδομονάδα Pseudomonas aeruginosa: Αριθμός αποικιών σε 22 ºC 100/mL Αριθμός αποικιών σε 37 ºC 20/mL Πηγές Ευρωπαϊκή οδηγία 98/83/ΕΚ του Συμβουλίου της 3ης Νοεμβρίου 1998 σχετικά με την ποιότητα του νερού ανθρώπινης κατανάλωσης (ΕΕ L 330 της , σ. 32) Guidelines for Drinking-water Quality 7

8 Μάθημα 1: Σχεδιότυπο Ποιες οι κυριότερες φυσικές και οργανοληπτικές παράμετροι που πρέπει να πληροί το πόσιμο νερό;. Ποιες οι κυριότερες μικροβιολογικές παράμετροι που πρέπει να πληροί το πόσιμο νερό;. 8

9 Μάθημα 2: Χημικές παράμετροι νερού Στη σελίδα αυτή, μπορείτε να βρείτε περισσότερες πληροφορίες για τις χημικές παραμέτρους του πόσιμου νερού. Τα χημικά συστατικά του νερού κατατάσσονται σε 5 κατηγορίες, ως συστατικά που προέρχονται από: Τη φύση και εκ φύσης υπάρχουν στο νερό Τη βιομηχανία Τη γεωργοκτηνοτροφία Την επεξεργασία του νερού και το υδρευτικό σύστημα Τα εντομοκτόνα Συστατικά από τη φύση Διακρίνονται σε ανόργανα, τα οποία προέρχονται από το έδαφος και τα πετρώματα από τα οποία περνά το νερό, και σε οργανικά, τα οποία προέρχονται από τα φυτά ή άλλους μικροοργανισμούς που υπάρχουν στο νερό. Για τα παρακάτω χημικά στοιχεία δεν έχουν καθορισεί όρια, επειδή στα επίπεδα που ανευρίσκονται στο πόσιμο νερό δεν προκαλούν προβλήματα στην υγεία. Κάλιο (Κ) Το κάλιο είναι ένα απαραίτητο στοιχείο για τον άνθρωπο και είναι διαδεδομένο στη φύση και στο νερό, σε επίπεδα που δε θέτουν σε κίνδυνο την υγεία του ανθρώπου. Νάτριο (Να) Τα άλατα του νατρίου βρίσκονται σχεδόν σε όλες τις τροφές, οι οποίες είναι και η κύρια πηγή λήψης του νατρίου στον άνθρωπο, καθώς και στο πόσιμο νερό. Δεν υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις ότι το νάτριο στο πόσιμο νερό συνδέεται με τη ψηλή αρτηριακή πίεση. Ωστόσο, σε ποσότητες μεγαλύτερες των 200 mg/l αλλοιώνει τη γεύση του νερού. Μαγγάνιο (Mn) Το μαγγάνιο χρησιμοποιείται στη χαλυβουργία και το άλας του υπερμαγγανικό κάλιο (KMnO 4 ) σαν οξειδωτικό για καθαρισμούς, λεύκανση και απολύμανση. Σε αρκετά τρόφιμα υπάρχουν άλατα του μαγγανίου, από τα οποία και προσλαμβάνεται. Είναι απαραίτητο στοιχείο στη διατροφή του ανθρώπου. Πάνω από 0,1 mg/l προκαλεί ανεπιθύμητη γεύση. Σίδηρος (Fe) Ο σίδηρος είναι από τα πιο διαδεδομένα μέταλλα στο φλοιό της Γης. Ο σίδηρος σε ιοντική μορφή βρίσκεται στα υπόγεια νερά σε επίπεδα από 0,5 μέχρι 50 mg/l, ενώ στο πόσιμο νερό μπορεί να προέρχεται και από τις σωληνώσεις. Ο σίδηρος 9

10 είναι απαραίτητο στοιχείο στη διατροφή του ανθρώπου, ιδιαίτερα στη δισθενή μορφή (Fe 2+ ). Όταν οξειδωθεί ο δισθενής σίδηρος (Fe 2+ ) σε τρισθενή (Fe 3+ ), σε μεγάλες συγκεντρώσεις, μπορεί να δώσει καφεκόκκινο χρώμα στο νερό. Χλωριούχα άλατα Τα χλωριούχα άλατα στα υπόγεια νερά προέρχονται κυρίως από φυσικές πηγές, τα οικιακά και τα εργοστασιακά απόβλητα. Η κύρια πηγή πρόσληψης χλωριούχων αλάτων στον άνθρωπο είναι η τροφή. Επειδή δεν αποτελούν κίνδυνο για την υγεία δεν έχει καθοριστεί ανώτατο επιτρεπόμενο όριο. Όμως συγκεντρώσεις χλωριούχων αλάτων πάνω από 250 mg/l, προσδίδουν ανεπιθύμητη γεύση στο νερό και επίσης επιταχύνουν τη διάβρωση των μετάλλων στο σύστημα διανομής του νερού, με αποτέλεσμα να υπάρχουν αυξημένες συγκεντρώσεις μετάλλων στο σύστημα. Θειικά άλατα Τα θειικά άλατα συναντώνται σε πολλά ορυκτά και χρησιμοποιούνται κυρίως στη χημική βιομηχανία. Ανευρίσκονται φυσιολογικά σε όλα τα υπόγεια και επιφανειακά νερά και επίσης εισέρχονται από τα βιομηχανικά απόβλητα αλλά και τη βροχή. Η κύρια πηγή πρόσληψης θειικών αλάτων είναι η τροφή. Αυξημένη παρουσία θειικών αλάτων μπορεί να προκαλέσει δυσάρεστη γεύση στο νερό. Για τα παρακάτω χημικά στοιχεία/ενώσεις έχουν καθοριστεί ανώτατα αποδεκτά όρια, επειδή μπορεί να είναι επικίνδυνα για την υγεία του ανθρώπου. Αρσενικό (As) Το αρσενικό βρίσκεται ευρέως στο φλοιό της Γης με μορφή θειούχων (S 2- ), αρσενικικών (AsO 4 3- ) και αρσενικωδών (AsO 4 3- ) αλάτων του. Υπάρχει σε ιοντική μορφή εκ φύσεως στα υπόγεια νερά σε συγκεντρώσεις μικρότερες από 0,001-0,002 mg/l. Τα ιόντα αρσενικού επίσης βρίσκονται σε πολλά τρόφιμα ιδιαίτερα στο ψάρι και στα οστρακοειδή. Πάρα πολλές επιδημιολογικές μελέτες έχουν δείξει ότι η κατανάλωση νερού με ψηλά επίπεδα σε αρσενικό σχετίζεται άμεσα με την εμφάνιση καρκίνου καθώς και άλλες σοβαρές δερματοπάθειες. Το ανώτατο επιτρεπόμενο όριο είναι 0,01 mg/l (10 μg/l). Βάριο (Ba) Το βάριο βρίσκεται σε πυριγενή και ιζηματογενή πετρώματα, από τα οποία και μεταφέρεται στα υπόγεια νερά. Εκεί εμφανίζεται σε συγκεντρώσεις κάτω από 0,1 mg/l. Το βάριο μπορεί να προκαλέσει ψηλή αρτηριακή πίεση στον άνθρωπο, γι αυτό και το ανώτατο επιτρεπόμενο του όριο είναι 0,7 mg/l (700 μg/l). Βόριο (B) Το βόριο μεταφέρεται στα υπόγεια νερά με την έκπλυση βορικών (BO 3 - ) και βοριοπυριτικών πετρωμάτων. Η συγκέντρωση του στο πόσιμο νερό είναι κάτω από 0,5 mg/l. Το βόριο πιθανώς να είναι τοξικό για τον άνθρωπο, γι αυτό και το ανώτατο επιτρεπόμενο του όριο είναι τα 2,4 mg/l (2.400 μg/l). Φθόριο (F) Το φθόριο είναι συνηθισμένο στοιχείο στο φλοιό της Γης με μορφή φθοριούχων αλάτων (F - ). Η μέγιστη ποσότητα ανιόντων φθορίου στα υπόγεια νερά είναι 10 mg/l. Το φθόριο είναι απαραίτητο στοιχείο στη διατροφή και μπορεί να 10

11 προλάβει την τερηδόνα στα δόντια. Όμως υπάρχουν επιδημιολογικές μελέτες, οι οποίες καταδεικνύουν ότι πρόσληψη φθορίου σε μεγάλες ποσότητες (πάνω από 1 mg τη μέρα ανά kg σωματικού βάρους) επηρεάζει το σκελετό. Το ανώτατο επιτρεπόμενο όριο είναι 1,5 mg/l (1.500 μg/l). Χρώμιο (Cr) Το χρώμιο βρίσκεται κυρίως σε τρόφιμα και το τρισθενές χρώμιο (Cr 3+ ) είναι απαραίτητο θρεπτικό συστατικό. Στα υπόγεια νερά περιέχεται συνήθως σε συγκεντρώσεις μικρότερες από 2 μg/l. Σε επιδημιολογικές μελέτες έχει βρεθεί ότι το εξασθενές χρώμιο (Cr 6+ ) μπορεί να προκαλέσει καρκίνο του πνεύμονα. Το ανώτατο επιτρεπόμενο όριο είναι 0,05 mg/l (50 μg/l). Συστατικά από τη βιομηχανία Τα συστατικά αυτά μπορούν να εισέλθουν στα υπόγεια νερά είτε με απ ευθείας απόρριψή των αποβλήτων στους υδροφόρους αγωγούς είτε έμμεσα μέσω των υδροφόρων στρωμάτων. Για τα παρακάτω στοιχεία έχουν καθοριστεί ανώτατα επιτρεπόμενα όρια, καθώς εγκυμονούν κινδύνους για την ανθρώπινη υγεία. Κάδμιο (Cd) Το κάδμιο χρησιμοποιείται στη βιομηχανία χάλυβα και πλαστικών, ενώ ενώσεις του καδμίου χρησιμοποιούνται ευρέως σε μπαταρίες. Το κάδμιο σε ιοντική μορφή στο πόσιμο νερό προέρχεται κυρίως από τη βιομηχανία των συγκολλήσεων και των γαλβανισμένων σωλήνων. Η κύρια πηγή πρόσληψης του καδμίου είναι η τροφή. Το κάδμιο συσσωρεύεται κυρίως στα νεφρά. Η Διεθνής Οργάνωση Έρευνας κατά του καρκίνου (IARC) το έχει κατατάξει ως πιθανώς καρκινογόνο. Το ανώτατο επιτρεπόμενο όριο είναι 0,003 mg/l (3 μg/l). Υδράργυρος (Hg) Ο υδράργυρος χρησιμοποιείται στις ηλεκτρικές συσκευές. Η παρουσία κατιόντων υδραργύρου στα υπόγεια νερά δεν ξεπερνά τα 0,5 μg/l. Η κατάποση υδραργύρου προκαλεί αιμορραγική γαστρίτιδα και κολίτιδα Όμως τη μεγαλύτερη βλάβη την προκαλεί στα νεφρά, αφού είναι νεφροτοξικό. Το ανώτατο επιτρεπόμενο όριο είναι 0,006 mg/l (6 μg/l). Συστατικά από τη γεωργοκτηνοτροφία Τα συστατικά αυτά προέρχονται κυρίως από τη χρήση λιπασμάτων και κοπριάς, την αποικοδόμηση νεκρών φυτών, τα κτηνοτροφικά απόβλητα και από τα φυτοφάρμακα. Μεταφέρονται στο πόσιμο νερό όχι μόνο από τις βροχοπτώσεις αλλά κυρίως από την απ ευθείας απόρριψή τους στα υδροφόρα στρώματα. Μεταξύ άλλων, στην κατηγορία αυτή, περιλαμβάνονται οι ενώσεις του αζώτου (αμμωνία, νιτρικά και νιτρώδη). 11

12 Αμμωνία (ΝΗ 3 ) και κατιόντα αμμωνίου (ΝΗ + 4 ) Η αμμωνία στο περιβάλλον προέρχεται από την αγροτική και βιομηχανική δραστηριότητα και είναι το κύριο προϊόν του μεταβολισμού των θηλαστικών. Η παρουσία της στο νερό φανερώνει πιθανή μικροβιολογική μόλυνση από οικιακά και κτηνοτροφικά απόβλητα. Δεν έχει θεσπισθεί όριο, γιατί στο πόσιμο νερό εμφανίζεται σε συγκεντρώσεις πολύ χαμηλές, μικρότερες από 0,2 mg/l, οπότε δεν τίθεται σε κίνδυνο η υγεία των ανθρώπων. Νιτρικά και Νιτρώδη άλατα Τα νιτρικά άλατα βρίσκονται στη φύση, είναι σημαντικός θρεπτικός παράγοντας για τα φυτά και αποτελούν μέρος του κύκλου του αζώτου. Τα νιτρικά άλατα καταλήγουν στα υπόγεια και στα επιφανειακά νερά κατά κύριο λόγο από τα λιπάσματα και την κοπριά που χρησιμοποιούνται στις αγροτικές καλλιέργειες. Γενικά η μεγαλύτερη πρόσληψη νιτρικών και νιτρωδών αλάτων από τον άνθρωπο γίνεται μέσω της κατανάλωσης λαχανικών αλλά και επεξεργασμένων κρεάτων (τα νιτρώδη άλατα χρησιμοποιούνται ευρέως ως συντηρητικά). Τα νιτρικά ιόντα εύκολα ανάγονται σε νιτρώδη. Τα νιτρώδη αντιδρούν με την αιμοσφαιρίνη στα ερυθρά κύτταρα και σχηματίζουν τη μεθαιμοσφαιρίνη, η οποία δεσμεύει το οξυγόνο, εμποδίζοντας έτσι τη μεταφορά του στους ιστούς, προκαλώντας την ασθένεια μεθαιμοσφαιριναίμια. Αυτή πάθηση σε ελαφριά μορφή προκαλεί δύσπνοια, κυάνωση, ζαλάδες και αδυναμία αλλά σε σοβαρή μορφή μπορεί να καταλήξει και σε θάνατο. Ιδιαίτερα ευάλωτα είναι τα βρέφη και γι αυτό το λόγο έχουν ορισθεί ανώτατα αποδεκτά όρια στο νερό τα οποία είναι, για μεν τα νιτρικά (ΝΟ 3 - ) μg/l (50 mg/l), για δε τα νιτρώδη (ΝΟ 2 - ) μg/l (30 mg/l). Στην κατηγορία αυτή υπάγονται και τα παρασιτοκτόνα που χρησιμοποιούνται στις αγροτικές καλλιέργειες και συμπεριλαμβάνουν οργανικά εντομοκτόνα (π.χ. χλωροπυριφός, ενδοσουλφάν, παράθειο, μαλάθειο), οργανικά ζιζανιοκτόνα (π.χ. ατραζίνη), οργανικά μυκητοκτόνα κ.α. Το ολικό ανώτατο επιτρεπόμενο όριο τους είναι τα 0,50 μg/l. Για αρκετά από αυτά τα παρασιτοκτόνα έχουν καθοριστεί ωστόσο και επί μέρους όρια. Συστατικά από την επεξεργασία/μεταφορά νερού Τα συστατικά αυτά προέρχονται από την επεξεργασία είτε τη μεταφορά του νερού μέσα στο υδρευτικό σύστημα. Για τα παρακάτω χημικά στοιχεία δεν έχουν καθοριστεί όρια, επειδή στα επίπεδα που ανευρίσκονται στο πόσιμο νερό δεν προκαλούν προβλήματα στην υγεία. Αργίλιο (Al) Το αργίλιο αποτελεί το 8% του φλοιού της γης. Τα άλατα του αργιλίου χρησιμοποιούνται ευρέως στην επεξεργασία του πόσιμου νερού ως μέσα κροκίδωσης. Η κύρια οδός πρόσληψης του αργιλίου είναι η διατροφή. 12

13 Ψευδάργυρος (Zn) Ο ψευδάργυρος είναι απαραίτητο ιχνοστοιχείο και βρίσκεται σε όλα τα τρόφιμα και το πόσιμο νερό. Παρ όλο που τα επίπεδα των κατιόντων ψευδάργυρου στα υπόγεια και στα επιφανειακά νερά δεν ξεπερνούν τα 0,05 mg/l, εντούτοις στο πόσιμο νερό είναι ψηλότερα λόγω διάλυσης ψευδαργύρου από τις σωληνώσεις. Για τα παρακάτω χημικά στοιχεία/ενώσεις που εισέρχονται στο πόσιμο νερό μέσω του υδρευτικού δικτύου έχουν καθοριστεί ανώτατα αποδεκτά όρια, επειδή μπορεί να είναι επικίνδυνα για την υγεία του ανθρώπου. Χλώριο (Cl 2 ) Το χλώριο παράγεται και χρησιμοποιείται σε τεράστιες ποσότητες σαν απολυμαντικό και λευκαντικό. Χρησιμοποιείται στην επεξεργασία του πόσιμου νερού ως απολυμαντικό και έχει καθοριστεί ως ανώτατο όριο τα 5mg/L (5.000 μg/l). Αντιμόνιο (Sb) Το αντιμόνιο χρησιμοποιείται στη μεταλλουργία στην παραγωγή ανθεκτικών κραμάτων με το χαλκό, το μόλυβδο και τον κασσίτερο. Το αντιμόνιο έχει καταταχθεί από τη Διεθνή Οργάνωση Έρευνας κατά του καρκίνου (IARC) ως πιθανώς καρκινογόνο. Το ανώτατο επιτρεπόμενο όριο είναι 0,02 mg/l (20 μg/l). Μόλυβδος (Pb) Ο μόλυβδος χρησιμοποιείται στις μπαταρίες, στις συγκολλήσεις και σε κράματα. Οργανικά παράγωγά του χρησιμοποιούνταν παλαιότερα στα καύσιμα, αλλά τώρα έχει περιοριστεί η χρήση τους («αμόλυβδη βενζίνη»). Ιόντα μολύβδου σπάνια υπάρχουν στα υπόγεια νερά, αλλά στο πόσιμο νερό εισέρχονται λόγω διαλυτοποίησής του μετάλλου των διασωληνώσεων. Η έκθεση στο μόλυβδο σχετίζεται με νευροαναπτυξιακές, καρδιοαγγειακές και νεφρικές διαταραχές, υπογονιμότητα και αρνητικές επιπτώσεις στα έμβρυα. Το ανώτατο επιτρεπόμενο όριο είναι 0,01mg/L (10 μg/l). Νικέλιο (Ni) Το νικέλιο χρησιμοποιείται στην παραγωγή ανοξείδωτου χάλυβα (stainless steel) και στα κράματα νικελίου. Η κύρια οδός πρόσληψης νικελίου είναι η διατροφή. Η Διεθνής Οργάνωση Έρευνας κατά του καρκίνου (IARC) έχει κατατάξει τις ενώσεις του νικελίου στην κατηγορία 1 (καρκινογόνο) και το μεταλλικό νικέλιο στην κατηγορία 2Β (πιθανώς καρκινογόνο), όταν εισπνέονται. Όμως δεν υπάρχουν στοιχεία για την από στόματος λήψη ενώσεων νικελίου. Το ανώτατο επιτρεπόμενο όριο είναι 0,07 mg/l (70 μg/l). Χαλκός (Cu) Ο χαλκός χρησιμοποιείται από την αρχαιότητα για την κατασκευή σωλήνων και κραμάτων. Είναι ένα απαραίτητο στοιχείο και λαμβάνεται κυρίως με τη διατροφή. Ιόντα χαλκού στο πόσιμο νερό προέρχεται από τη διάβρωση των σωληνώσεων και η συγκέντρωσή του κυμαίνεται από 0,005 έως 30 mg/l. Η πρόσληψη μεγάλης ποσότητας χαλκού προκαλεί γαστρεντερικές διαταραχές και γι αυτό το λόγο έχει οριστεί ως ανώτατο επιτρεπόμενο όριο τα 2 mg/l (2.000 μg/l). 13

14 Συστατικά από τα εντομοκτόνα Στα επιφανειακά νερά (λίμνες, υδατοφράκτες) δημιουργούνται εστίες προνυμφών εντόμων, τα οποία μπορούν να προκαλέσουν ασθένειες στον άνθρωπο (π.χ. τα κουνούπια). Για την αποτελεσματική καταπολέμηση αυτών των εντόμων και των προνυμφών τους χρησιμοποιούνται εντομοκτόνα, τα υπολείμματα των οποίων εισέρχονται στο πόσιμο νερό. Το πιο επικίνδυνο εντομοκτόνο για τον άνθρωπο είναι το DDT (π-,π- Διχλωρο-διφαινυλ-τριχλωροαιθάνιο), το οποίο λόγω της τοξικότητάς του (μπορεί να προκαλέσει αναπαραγωγικά και αναπτυξιακά προβλήματα σε αρκετά ζωικά είδη) δεν χρησιμοποιείται πλέον ευρέως. Έχει ανώτατο αποδεκτό όριο: 1μg/L (0,001 mg/l). Guidelines for Drinking-water Quality 14

15 Μάθημα 2: Σχεδιότυπο Μελετώντας τις πληροφορίες που αφορούν στις χημικές παραμέτρους του πόσιμου νερού, καταγράψτε τα κριτήρια που κατά την άποψή σας είναι σημαντικό να πληροί ένα πόσιμο νερό σε συνάρτηση με τις χημικές ουσίες που πρέπει να περιέχει ή όχι.. Μελετώντας τις πληροφορίες που αφορούν στις χημικές παραμέτρους του πόσιμου νερού, καταγράψτε τα κριτήρια που κατά την άποψή σας είναι σημαντικό να πληροί ένα πόσιμο νερό σε συνάρτηση με τα επιτρεπόμενα όρια των χημικών ουσιών.. 15

16 Μάθημα 3: Εργαστηριακές μετρήσεις στο νερό βρύσης 1. Μέτρηση ph στο νερό Το ph είναι ένας εύχρηστος τρόπος έκφρασης της συγκέντρωσης των ιόντων υδρογόνου, πιο σωστά των κατιόντων οξωνίου (H 3 O + ) σε ένα υδατικό διάλυμα. Τα διαλύματα που έχουν pη 7 είναι ουδέτερα. Τα διαλύματα που έχουν pη μικρότερο από 7 ονομάζονται όξινα και τα διαλύματα με pη μεγαλύτερο από 7 είναι ονομάζονται βασικά ή αλκαλικά. Το πόσιμο νερό έχει pη 6,5-8,5. Όργανα 1. Πεχάμετρο, βαθμονομημένο. 2. Ποτήρια ζέσεως 100 ml Εκτέλεση πειράματος 1. Μετά από ανάδευση του δείγματος, μεταφέρουμε σε ποτήρι ζέσεως περίπου 80 ml από το δείγμα του νερού. Ρυθμίζουμε τη θερμοκρασία του στους 20 Ο C. 2. Ξεπλένουμε το ηλεκτρόδιο με αποσταγμένο νερό και το σκουπίζουμε, το βάζουμε μέσα στο δείγμα του νερού και μετρούμε το ph του. 3. Καταγράφουμε την ένδειξη στον πίνακα αποτελεσμάτων 2. Μέτρηση των ολικών αλάτων στο νερό αγωγιμομετρικά Η αγωγιμότητα είναι η αριθμητική έκφραση της ικανότητας ενός υδατικού διαλύματος να άγει το ηλεκτρικό ρεύμα. Αυτή η ικανότητα εξαρτάται από την παρουσία ιόντων, την ολική τους συγκέντρωση, το σθένος και τις επιμέρους συγκεντρώσεις τους, καθώς και τη θερμοκρασία μέτρησης. Η αγωγιμότητα στα νερά αυξάνεται με τη θερμοκρασία. Τα διαλύματα των περισσοτέρων ανόργανων ενώσεων είναι σχετικά καλοί αγωγοί ενώ αντίθετα οργανικές ουσίες που δεν διίστανται σε υδατικά διαλύματα παρουσιάζουν μικρή αγωγιμότητα. Η αγωγιμότητα των αραιών υδατικών διαλυμάτων είναι συνάρτηση της συγκέντρωση και του είδους των αλάτων που περιέχει. Επομένως, είναι δυνατόν να έχουμε μια κατά προσέγγιση εκτίμηση των ολικών αλάτων του νερού, από τη μέτρηση της αγωγιμότητάς του. Όργανα 1. Αγωγιμόμετρο, βαθμονομημένο 2. Ποτήρια ζέσεως 250 ml Εκτέλεση πειράματος 1. Μετά από ανάδευση του δείγματος, μεταφέρουμε σε ποτήρι ζέσεως περίπου 80 ml από το δείγμα του νερού. Ρυθμίζουμε τη θερμοκρασία του στους 20 ο C. 2. Ξεπλένουμε το μεταλλικό ηλεκτρόδιο με αποσταγμένο νερό και το σκουπίζουμε, το βάζουμε μέσα στο δείγμα του νερού και μετρούμε την αγωγιμότητά του. 3. Καταγράφουμε την ένδειξη στον πίνακα αποτελεσμάτων σε μs/cm. Ευθύµιος Νταράκας, (2000). Τα φυσικοχηµικά χαρακτηριστικά του νερού. 16

17 3. Προσδιορισμός σκληρότητας νερού Ο όρος σκληρότητα αναφέρεται στο σύνολο των αλάτων του ασβεστίου και του μαγνησίου, με ιόντα χλωρίου, θειικά, ανθρακικά και όξινα ανθρακικά. Ανάλογα με τη φύση των αλάτων αυτών η σκληρότητα διακρίνεται σε: α) παροδική σκληρότητα: οφείλεται κατά κύριο λόγο στην παρουσία των όξινων ανθρακικών αλάτων του ασβεστίου και του μαγνησίου {Ca(HCO 3 ) 2, Mg(HCO 3 ) 2 }. β) μόνιμη σκληρότητα: οφείλεται στην παρουσία ευδιάλυτων αλάτων του Ca και Mg, κυρίως θειικών αλάτων, αλλά και σε μικρότερο βαθμό χλωριούχων αλάτων, νιτρικών αλάτων κλπ. που δεν μπορούν να απομακρυνθούν με βρασμό. γ) oλική σκληρότητα: ονομάζεται το άθροισμα της παροδικής και της μόνιμης σκληρότητας του νερού. Η σκληρότητα του νερού εκφράζεται σε βαθμούς σκληρότητας. Μονάδες μέτρησης Γερμανικοί βαθμοί ( ο D) 1 D= 1 mg CaO/100 ml νερού) Γαλλικοί βαθμοί ( ο F) 1 F= 1 mg CaCO 3 / 100 ml νερού Αμερικάνικοι βαθμοί (ppm) 1 mg CaCO 3 /1.000 ml νερού Πίνακας μετατροπών 1 ο D 10 ppm CaO 17,9 ppm CaCO 3 1 ο F 10 ppm CaCO 3 5,6 ppm CaO 1 ο D = 1,79 F Ο χαρακτηρισμός της ποιότητας του νερού εμπειρικά, μπορεί να γίνει με βάση την παρακάτω κλίμακα τιμών ολικής σκληρότητας: Χαρακτηρισμός ppm CaCO 3 πολύ μαλακό νερό ,5 μαλακό (πόσιμο νερό) ,5-27 μέτρια σκληρό νερό σκληρό νερό πολύ σκληρό νερό >550 >55 >98 Σύμφωνα με τα διεθνή πρότυπα Καλή ποιότητα πόσιμου νερού: < 300 ppm CaCO 3 Ανώτατο επιτρεπτό όριο: 500 ppm CaCO 3 o F o D 17

18 Προσδιορισμός παροδικής σκληρότητας (total alkalinity) Τα όξινα ανθρακικά άλατα προσδιορίζονται με ογκομέτρηση εξουδετέρωσης, χρησιμοποιώντας πρότυπο διάλυμα υδροχλωρικού οξέος (HCl) 0,1Μ στην παρουσία δείκτη ηλιανθίνης (πορτοκαλόχρουν του μεθυλίου, Μ.Ο.). Γίνονται οι πιο κάτω αντιδράσεις: Ca(HCO 3 ) 2 + 2HCl CaCl 2 + 2H 2 O + 2CO 2 Mg(HCO 3 ) 2 + 2HCl MgCl 2 + 2H 2 O + 2CO 2 Όργανα 1. Σιφώνια πληρώσεως 100 ml 2. Προχοΐδα 50 ml 3. Κωνικές φιάλες 500 ml Αντιδραστήρια 1. Πρότυπο διάλυμα HCl 0,1 Μ 2. Δείκτης ηλιανθίνης 3. Δείγμα νερού προς ανάλυση Εκτέλεση πειράματος 1. Ετοιμάζουμε την προχοΐδα και τη γεμίζουμε με το πρότυπο διάλυμα HCl 0,1 Μ. Σημειώνουμε την αρχική ένδειξη της προχοΐδας στον πίνακα αρ.2 του Φύλλου αποτελεσμάτων. 2. Μεταφέρουμε με σιφώνιο πληρώσεως ακριβώς 100 ml νερού σε κωνική φιάλη των 500 ml και προσθέτουμε 4 σταγόνες ηλιανθίνης. Αν το διάλυμα γίνει πορτοκαλί προς κόκκινο, αναγράφουμε 0, αλλιώς αν γίνει κίτρινο συνεχίζουμε. 3. Ογκομετρούμε με το πρότυπο διάλυμα HCl 0,1 Μ μέχρι να αλλάξει το χρώμα από κίτρινο σε πορτοκαλί. 4. Σημειώνουμε στον ίδιο πίνακα την κατανάλωση. 5. Επαναλαμβάνουμε την ογκομέτρηση τουλάχιστον δύο φορές ακόμη, με στόχο τα αποτελέσματα της κάθε ογκομέτρησης να μην διαφέρουν μεταξύ τους πάνω από 0,1mL. 6. Παίρνουμε το Μ.Ο. των δύο πλησιέστερων μετρήσεων. 4. Προσδιορισμός ανιόντων χλωρίου(cl - ) Τα ανιόντα χλωρίου (Cl - ) είναι ευρέως διαδεδομένα στη φύση σαν άλατα νατρίου, καλίου και ασβεστίου και προέρχονται από τη διάβρωση των βράχων. Υπόγεια υδροφόρα στρώματα που βρίσκονται κοντά σε παράλια μπορεί να παρουσιάσουν πολύ ψηλές συγκεντρώσεις ιόντων χλωρίου λόγω της διείσδυσης θαλασσινού νερού. Επειδή δεν θεωρείται σαν μία παράμετρος που σχετίζεται με την υγεία, δεν έχει καθοριστεί ανώτατο επίπεδο στο νερό. Ωστόσο, τα ανιόντα χλωρίου επηρεάζουν την αισθητική του πόσιμου νερού γιατί σε ψηλές συγκεντρώσεις δίνουν γλυφή γεύση. Ογκομετρήσεις καθιζήσεως είναι οι ογκομετρήσεις που στηρίζονται σε αντιδράσεις που παράγουν δυσδιάλυτες ουσίες. Ένα πολύ σημαντικό αντιδραστήριο για αυτές τις ογκομετρήσεις είναι ο νιτρικός άργυρος και οι ογκομετρήσεις λέγονται αργυρομετρία. Για τον προσδιορισμό των ανιόντων χλωρίου χρησιμοποιείται η μέθοδος Mohr. Σε αυτή τη μέθοδο τα ανιόντα χλωρίου ογκομετρούνται με πρότυπο διάλυμα νιτρικού αργύρου, οπότε και καταβυθίζονται ως λευκό στερεό. Χρησιμοποιείται ως δείκτης διάλυμα χρωμικού καλίου, το οποίο αντιδρά με τον άργυρο και δίνει καστανοκόκκινο στερεό. 18

19 Έτσι όταν καταναλωθούν όλα τα ανιόντα χλωρίου η πρώτη περίσσεια νιτρικού αργύρου θα σχηματίσει καστανοκόκκινο στερεό και έτσι θα αναγνωριστεί το τελικό σημείο. Όργανα 1. Σιφώνια πληρώσεως 100 ml 2. Προχοΐδα 50 ml 3. Κωνικές φιάλες 500 ml Αντιδραστήρια 1. Πρότυπο διάλυμα AgNO 3 0,1 Μ 2. Δείκτης διάλυμα K 2 CrO 4 2% κ.ο. 3. Δείγμα νερού προς ανάλυση Εκτέλεση πειράματος 1. Ετοιμάζουμε την προχοΐδα και τη γεμίζουμε με το πρότυπο διάλυμα AgNO 3 0,1 Μ. Σημειώνουμε την αρχική ένδειξη της προχοΐδας στον πίνακα αρ.2 του Φύλλου καταγραφής αποτελεσμάτων. 2. Μεταφέρουμε με σιφώνιο πληρώσεως ακριβώς 100 ml νερού σε κωνική φιάλη των 500 ml και προσθέτουμε 4 σταγόνες διάλυμα K 2 CrO 4. Το διάλυμα γίνεται κίτρινο. 3. Ογκομετρούμε με το πρότυπο διάλυμα AgNO 3 0,1 Μ και θα παρατηρήσουμε σχηματισμό λευκού ιζήματος. Προς το τέλος θα αρχίσει το λευκό ίζημα να γίνεται καστανοκόκκινο. Μόλις παραμείνει το χρώμα έχουμε φτάσει στο τελικό σημείο. 4. Σημειώνουμε στον ίδιο πίνακα την κατανάλωση (V AgNO 3 ). 5. Επαναλαμβάνουμε την ογκομέτρηση τουλάχιστον δύο φορές ακόμη, με στόχο τα αποτελέσματα της κάθε ογκομέτρησης να μην διαφέρουν μεταξύ τους πάνω από 0,1mL. 6. Παίρνουμε το Μ.Ο. των 2 πλησιέστερων. Υπολογισμοί C l - mg /L = VAgNO 3 x CAgNO 3 x 35,45 ml δείγματος Rice, Ε.W., Baird, R.B., Eaton, A.D., & Clesceri, L.S. (eds.) (2012). Standard Methods For the Examination of Water and Wastewater. (22 nd Edition) USA: American Public Health Association, American Water Works Association, Water Environment Federation. 19

20 Μάθημα 3: Εργαστηριακό φύλλο εργασίας ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΝΑΦΟΡΑ Είδος νερού: Από το δίκτυο ύδρευσης (νερό βρύσης) Ημερομηνία ανάλυσης: Πίνακας αποτελεσμάτων Τιμή Μονάδα μέτρησης Αγωγιμότητα (θ=20 C) μs/cm ph (θ=20 C) Παροδική σκληρότητα (total alkalinity) Ανιόντα χλωρίου (Cl - ) Γερμανικοί βαθμοί ( ο D) Γαλλικοί βαθμοί ( ο F) Αμερικάνικοι βαθμοί (ppm) mg/l Οι αναλυτές: 20

21 Μάθημα 4: Αξιολόγηση νερού βρύσης Το νερό που χρησιμοποιείται για πόση προέρχεται κυρίως από: Επιφανειακά νερά που συγκεντρώνονται σε φράκτες. Τα νερά αυτά τυγχάνουν επεξεργασίας σε διυλιστήρια του Τμήματος Αναπτύξεως Υδάτων (ΤΑΥ). Γεωτρήσεις Φυσικές πηγές Τη θάλασσα Στην Κύπρο δεν είχαμε τα φαινόμενα των μεγάλων επιδημιών που οφείλονταν στο μολυσμένο νερό με τους τεράστιους αριθμούς των θυμάτων. Ευτυχώς αμέσως μετά την ανεξαρτησία η Κύπρος κατόρθωσε να επιτύχει τους στόχους που έθεσε η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας (WHO) και να εφοδιάσει με υγιεινό, διασωληνωμένο νερό κάθε κοινότητα και κάθε σπίτι και έκτοτε να απαλλαγεί παντελώς από ασθένειες που οφείλονταν στην κατανάλωση νερού. Το νερό διατίθεται στον καταναλωτή από τα Συμβούλια Υδατοπρομήθειας και από τις Τοπικές Αρχές. Μπορούμε να ισχυριστούμε ότι με βάση τα αποτελέσματα των αναλύσεων, το παρεχόμενο στην κατανάλωση νερό εκτός από ελάχιστες μεμονωμένες περιπτώσεις είναι κατάλληλο για ανθρώπινη κατανάλωση και πληροί τις προδιαγραφές της Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας (WHO) και της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ). Η ποιότητα του παρεχομένου στο κοινό νερού (χημικά και μικροβιολογικά) παρακολουθείται συνεχώς από τις Υπηρεσίες του κράτους και τις τοπικές Αρχές. Υγειονομική υπηρεσία Document Διυλιστήρια και μονάδες αφαλάτωσης Μέχρι και τη δεκαετία του 1970, τα υπόγεια νερά αποτελούσαν τις κύριες πηγές νερού τόσο για ύδρευση όσο και για άρδευση, με αποτέλεσμα τα αποθέματα νερού σε πολλές περιοχές της Κύπρου, να αρχίσουν να εξαντλούνται. Σταδιακά, με την οικιστική, βιομηχανική και τουριστική ανάπτυξη, η ζήτηση νερού αυξανόταν όλο και περισσότερο και η παροχή ικανοποιητικών ποσοτήτων κατάλληλου πόσιμου νερού δεν ήταν πλέον εφικτή. Το πρόβλημα λύθηκε με την κατασκευή εκατό και πλέον φραγμάτων και υδατοδεξαμενών με χωρητικότητα m 3 περίπου και η σύνδεση κάθε οικιστικής και βιομηχανικής μονάδας με καθαρό νερό που πληροί τις ευρωπαϊκές προδιαγραφές. Κατασκευάστηκαν, επίσης, τα διυλιστήρια νερού Χοιροκοιτίας, Κόρνου, Λεμεσού, Τερσεφάνου, και Ασπρόκρεμμου στην Πάφο. Παρά το εντυπωσιακό έργο που επιτελέστηκε στον τομέα της υδατικής ανάπτυξης, η Κύπρος αντιμετωπίζει σοβαρό πρόβλημα έλλειψης νερού. Ποταμοί με σταθερή και ολόχρονη ροή δεν υπάρχουν παρά μόνο χείμαρροι, η δε βροχόπτωση είναι πάντα χαμηλή. 21

22 Η κατάσταση που αντιμετωπίζουμε επέβαλε τη δημιουργία μονάδων αφαλάτωσης με σκοπό την απεξάρτηση από τη βροχόπτωση και την παροχή πόσιμου νερού στα μεγάλα αστικά και τουριστικά κέντρα. Σήμερα, λειτουργούν μονάδες αφαλάτωσης στη Δεκέλεια, στη Λάρνακα και στην περιοχή Ακρωτηρίου-Επισκοπής καθώς και οι κινητές μονάδες αφαλάτωσης Μονής και του Υδροφορέα του ποταμού Γαρύλλη. Διυλιστήρια νερού και μονάδες αφαλάτωσης Υπουργείο Γεωργίας, Φυσικών Πόρων και Περιβάλλοντος 4/$file/Page1_20(3.10MB).pdf Επεξεργασία νερού φραγμάτων Στα διυλιστήρια νερού γίνεται η επεξεργασία του νερού των φραγμάτων. Το ακατέργαστο νερό όταν φτάνει στις εγκαταστάσεις των διυλιστηρίων περιέχει όλες τις συνηθισμένες ουσίες ενός επιφανειακού νερού, όπως αέρια με οσμή, μικρόβια, στερεές ουσίες (χώματα και φύλλα), αιωρούμενα και κολλοειδή σωματίδια, πρωτόζωα, άλγες κ.τ.λ. Για να καταστεί δυνατή η αφαίρεση όλων αυτών των ουσιών ούτως ώστε το νερό να γίνει πόσιμο ακολουθείται η πιο κάτω διαδικασία: 1. Αφαίρεση στερεών ουσιών Στη δεξαμενή ακατέργαστου νερού του διυλιστηρίου κατακρατούνται διάφορες στερεές ουσίες, όπως φύλλα, υδρόβια φυτά, χώματα και άλλες στερεές ουσίες. 2. Προχλωρίωση Το χλώριο έχει οξειδωτική και απολυμαντική ικανότητα. Με την προσθήκη χλωρίου, αφενός οξειδώνονται διάφορες οργανικές και ανόργανες ουσίες και αφετέρου αδρανοποιούνται ή και σκοτώνονται όλοι οι παθογόνοι και άλλοι μικροοργανισμοί, όπως βακτηρίδια, ιοί κτλ. 3. Αερισμός του νερού Ο αερισμός του νερού γίνεται για να αδρανοποιηθούν οι αναερόβιοι μικροοργανισμοί και να οξειδωθούν οι οργανικές ουσίες ώστε, στη συνέχεια, να γίνει πιο αποδοτική η διύλιση του νερού. 4. Κροκίδωση Προσθήκη θειικού αργιλίου Al 2 (SO 4 ) 3 : Γίνεται για την αφαίρεση των κολλοειδών (οργανικών) σωματιδίων από το ακατέργαστο νερό ώστε το νερό να γίνει, από κιτρινοπράσινο, διαυγές. Προσθήκη ανιονικού πολυηλεκτρολύτη: Ενισχύει τη δράση του θειικού αργιλίου. 22

23 5. Καθίζηση Στις δεξαμενές καθίζησης, που σε αρκετές περιπτώσεις ονομάζονται και δεξαμενές διαύγασης το νερό γίνεται διαυγές. 6. Φιλτράρισμα του νερού Μετά τις δεξαμενές καθίζησης το νερό περνά μέσα από ειδικά φίλτρα άμμου όπου φιλτράρεται για να απομακρυνθούν από το νερό και οι τελευταίοι κρόκοι/θρόμβοι που τυχόν απέμειναν. Διυλιστήρια νερού και μονάδες αφαλάτωσης Υπουργείο Γεωργίας, Φυσικών Πόρων και Περιβάλλοντος 4/$file/Page1_20(3.10MB).pdf Αναλύσεις νερού βρύσης Στους πίνακες που ακολουθούν μπορείτε να μελετήσετε τα αποτελέσματα των αναλύσεων των υδρευτικών συστημάτων, που έχουν διεξαχθεί από το Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων 23

24 Υπουργείο Γεωργίας, Φυσικών Πόρων και Περιβάλλοντος- Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων ndocument 24

25 Μάθημα 4: Σχεδιότυπο Λαμβάνοντας υπόψη τα κριτήρια επιλογής πόσιμου νερού, στα οποία καταλήξατε στο αρχικό στάδιο της διερεύνησής σας, να αναφέρετε κατά πόσο θα συστήνατε στην Ελένη και στους φίλους της να καταναλώνουν νερό της βρύσης. Τεκμηριώστε την απάντησή σας αξιοποιώντας τις εργαστηριακές σας μετρήσεις σε συνδυασμό με τις αναλύσεις του Τμήματος Αναπτύξεως Υδάτων που έχετε μελετήσει.. 25

26 Μάθημα 5: Αξιολόγηση εμφιαλωμένων νερών Η κατανάλωση εμφιαλωμένου νερού έχει αυξηθεί στις μέρες μας. Πόσοι από εμάς όμως γνωρίζουμε τι πίνουμε; Πόσοι μπορούμε να κατανοήσουμε πραγματικά τι αναγράφεται στην ετικέτα ενός εμφιαλωμένου νερού; Πώς μπορούμε να είμαστε βέβαιοι αν έχουμε κάνει την καλύτερη επιλογή νερού; Όλα τα νερά δεν είναι ίδια... Κατηγορίες εμφιαλωμένου νερού Υπάρχουν τρεις κατηγορίες εμφιαλωμένου νερού, αναγνωρισμένες από την Ευρωπαϊκή Ένωση: το φυσικό μεταλλικό νερό, το επιτραπέζιο και το νερό πηγής. Κάθε εμφιαλωμένο νερό υποχρεούται να φέρει στη συσκευασία του ένδειξη της κατηγορίας στην οποία ανήκει. Φυσικά επιτραπέζια νερά Φυσικά επιτραπέζια νερά: Είναι νερό συσκευασμένο σε κατάλληλες κλειστές φιάλες, το οποίο μπορεί να προέρχεται είτε από πηγή, είτε από γεώτρηση, είτε από το δίκτυο υδατοπρομήθειας και είναι κατάλληλο για ανθρώπινη κατανάλωση σύμφωνα με τον Νόμο που διέπει το Πόσιμο Νερό (Ν.87(Ι)/2001). Φυσικό μεταλλικό νερό Είναι νερό που προέρχεται απευθείας από την πηγή, εμφιαλώνεται επί τόπου, έχει σταθερότητα στη σύστασή του και δεν έχει υποστεί καμία χημική επεξεργασία. Χαρακτηρίζεται από την περιεκτικότητα του σε ανόργανα άλατα, ιχνοστοιχεία ή άλλα συστατικά. Έχει επίσης ειδική έγκριση από την αρμόδια αρχή και διέπεται από διαφορετική Νομοθεσία (Οι Περί Φυσικών Μεταλλικών Νερών Κανονισμοί του 2002 έως 2006). Νερό πηγής Είναι νερό που έχει οπωσδήποτε υπόγεια προέλευση, σταθερή σύσταση, δεν υφίσταται καμιά διαδικασία απολύμανσης και εμφιαλώνεται πάντα στην πηγή προέλευσης του. Διέπεται από τους περί της Ποιότητας του Νερού Ανθρώπινης Κατανάλωσης (Παρακολούθηση και Έλεγχος) νόμους του 2001 και 2004 και τους Περί Φυσικών Μεταλλικών Νερών Κανονισμούς του 2002 έως Δεν απαιτείται ειδική έγκριση από την αρμόδια αρχή. Γενικό Χημείο Κράτους 26

27 Ετικέτες και αναλύσεις εμφιαλωμένων νερών Το εμφιαλωμένο νερό είναι είδος διατροφής και συνεπώς όλα τα στοιχεία που πρέπει να εμφανίζονται στην ετικέτα των τροφίμων, πρέπει να εμφανίζονται και στην ετικέτα του εμφιαλωμένου νερού. Ο νόμος ορίζει ότι οι παρακάτω συγκεκριμένες ενδείξεις πρέπει να αναγράφονται υποχρεωτικά στη συσκευασία των εμφιαλωμένων νερών: 1. Ονομασία πώλησης του προϊόντος 2. Ονομασία πηγής υδροληψίας 3. Τόπος εκμετάλλευσης του νερού 4. Φυσική και χημική ανάλυση της σύνθεσης του νερού 5. Κατεργασίες που ενδεχομένως πραγματοποιούνται κατά τη διαδικασία εμφιάλωσης 6. Ποσότητα (όγκος) του περιεχομένου 7. Χρονολογία ελάχιστης διαθεσιμότητας (ημερομηνία λήξης) σε μορφή μέρα/μήνας/έτος 8. Παρτίδα παραγωγής 9. Συνθήκες συντήρησης και χρήσης του προϊόντος (π.χ. Φυλάσσεται σε δροσερό και σκιερό μέρος) 10. Όνομα ή εμπορική επωνυμία και διεύθυνση παρασκευαστή Με βάση την ίδια νομοθεσία, στη συσκευασία των εμφιαλωμένων νερών, απαγορεύεται να αναγράφονται οι ακόλουθες ενδείξεις: 1. Εκείνες που τους αποδίδουν θεραπευτικές ιδιότητες 2. Όσες σχετίζονται με επίδραση στις λειτουργίες του ανθρώπινου οργανισμού π.χ. "Διαιτητικό" ή "Ενισχύει την πέψη" 3. Δηλώσεις που υπονοούν ότι το προϊόν έχει ιδιότητες ή χαρακτηριστικά που δεν υπάρχουν στην πραγματικότητα και αποσκοπούν στην παραπλάνηση του κοινού 4. Επωνυμία που παραπέμπει σε όνομα περιοχής άλλης από την γεωγραφική περιοχή προέλευσης του νερού Στο σελίδα αυτή μπορείτε να βρείτε τις ετικέτες με τις αναλύσεις τεσσάρων εμφιαλωμένων νερών της αγοράς. Θυμηθείτε ότι η μονάδα μέτρησης των ποσοτήτων που εμφανίζονται στις ετικέτες είναι mg/l. Μελετήστε τις ετικέτες αυτές και συγκρίνετε τη χημική σύσταση του κάθε νερού, ώστε να καταλήξετε στο καλύτερο, κατά την άποψή σας, νερό προς κατανάλωση. 27

28 ΕΤΙΚΕΤΑ 1 ΕΤΙΚΕΤΑ 2 ΕΤΙΚΕΤΑ 3 ΕΤΙΚΕΤΑ 4 28

29 Μάθημα 5: Σχεδιότυπο Αξιολογήστε τις ετικέτες νερού (χημική ανάλυση νερού εμφιαλωμένου νερού) με βάση τα κριτήρια ποιότητας νερού που έχετε καθορίσει. Ποιο θεωρείτε ως το καταλληλότερο εμφιαλωμένο νερό για την Ελένη και τους φίλους της; Να δικαιολογήσετε την επιλογή σας καθώς και τους λόγους που απορρίψατε τις υπόλοιπες ετικέτες τεκμηριώνοντας την απόφασή σας.. 29

30 Μάθημα 6: Τελική απόφαση Στη βιβλιοθήκη αυτή μπορείτε να βρείτε μια σειρά από διαφορετικά άρθρα μέσα από τα οποία μπορείτε να αντλήσετε περισσότερες πληροφορίες σε σχέση με το νερό της βρύσης και το εμφιαλωμένο νερό. Μελετήστε με προσοχή τα άρθρα αυτά, ώστε να διαμορφώσετε και να τεκμηριώσετε την άποψή σας σε ότι αφορά στο δίλημμα: Ποιο νερό είναι καλύτερο για την Ελένη και τους φίλους της; Νερό της βρύσης ή εμφιαλωμένο νερό; Μολυσμένο νερό σε δημοτικό Αναστάτωση προκαλεί στην Κοινότητα Μουτταγιάκας ο εντοπισμός μικροβιολογικής μόλυνσης στο πόσιμο νερό του Δημοτικού Σχολείου της, με τους αρμοδίους να λαμβάνουν όλα τα απαραίτητα μέτρα για την ασφάλεια των μαθητών και καθηγητών. Το δείγμα νερού λήφθηκε από τις Υγειονομικές Υπηρεσίες και στάλθηκε για επιστημονικές εξετάσεις στο Κρατικό Χημείο, όπου διαφάνηκε η ακαταλληλότητα του νερού. Σύμφωνα με πληροφορίες, το πρόβλημα αφορά μόνο το σύστημα ύδρευσης του συγκεκριμένου σχολείου και όχι εκείνο που παρέχει νερό στην Κοινότητα. Ειδοποιήθηκε, αμέσως, ο φορέας ύδρευσης, δηλαδή το Κοινοτικό Συμβούλιο Μουτταγιάκας, το οποίο ανέλαβε τον καθαρισμό του συστήματος ύδρευσης του σχολείου. Το δείγμα νερού λήφθηκε από τις Υγειονομικές Υπηρεσίες και στάλθηκε για επιστημονικές εξετάσεις στο Κρατικό Χημείο, όπου διαφάνηκε η ακαταλληλότητα του νερού. Sigma Live του Κυριάκου Πενηνταέξ Νερό εμφιαλωμένο ή από τη βρύση; Το εμφιαλωμένο νερό είναι πιο καθαρό και πιο υγιεινό από το νερό της βρύσης; Αυτό θεωρείται μύθος από πολλούς για τα εμφιαλωμένα νερά που κυκλοφορούν στις Η.Π.Α., αλλά και σε πολλές ακόμη χώρες. Το πλεονέκτημα του νερού της βρύσης είναι ότι υπόκειται σε συνεχείς ελέγχους και σε αυστηρές προδιαγραφές ποιότητα σε αντίθεση με το εμφιαλωμένο νερό. Επιπλέον, σε περισσότερες περιπτώσεις δύσκολα τηρούνται οι οδηγίες για τη συσκευασία, τη μεταφορά και, κυρίως, την αποθήκευσή του, καθώς συχνά παραβιάζονται, με τα πλαστικά μπουκάλια να ξεχνιούνται στον ήλιο. Και είναι από ακριβό, έως πανάκριβο. Μερικές φορές το εμφιαλωμένο νερό είναι ακριβώς ό,τι λέει η λέξη. Νερό της βρύσης σε 30

31 μπουκάλι. Το 25% των εμφιαλωμένων νερών στις Η.Π.Α. είναι απλώς επεξεργασμένο με φίλτρο νερό της βρύσης. Το εμφιαλωμένο δεν είναι επίσης απαραίτητα και πιο καθαρό νερό από εκείνο που τρέχει στο δίκτυο. Μια έρευνα του αμερικανικού πανεπιστημίου Κορνέλ έδειξε ότι οι καταναλωτές πιστεύουν πως το νερό που αγοράζουν σε μπουκάλι έχει λιγότερα βακτήρια. Ωστόσο, τετραετής μελέτη του Συμβουλίου Φυσικών Πόρων των Η.Π.Α. που περιλάμβανε ελέγχους σε δείγματα εμφιαλωμένων νερών οδήγησε στο συμπέρασμα ότι το 22% από τις μάρκες που δοκιμάστηκαν είχε σε τουλάχιστον ένα δείγμα μικροβιολογική επιμόλυνση σε επίπεδα ανώτερα από εκείνα που ορίζουν οι εθνικές προδιαγραφές και ισχύουν για το νερό του δικτύου. Free City Έρευνα στην Κύπρο: Πίνουμε νερό με πλαστικές ουσίες Η δημόσια υγεία δεν είναι διασφαλισμένη από τη χρήση πλαστικών δοχείων νερού σε συσκευασίες των λίτρων, οι οποίες επαναχρησιμοποιούνται. Μέχρι στιγμής γνωρίζαμε ότι το εμφιαλωμένο νερό δεν πρέπει να μένει εκτεθειμένο στον ήλιο και σε υψηλές θερμοκρασίες, γιατί υπό αυτές τις συνθήκες αναπτύσσονται μικροοργανισμοί. Συνήθως συνιστάται στους καταναλωτές να αποφεύγουν την παρατεταμένη έκθεση πλαστικών δοχείων νερού στον ήλιο και στις ψηλές θερμοκρασίες, καθ ότι θεωρούνται σημαντικοί παράγοντες έκπλυσης (μετανάστευσης) συστατικών των πλαστικών δοχείων στο συσκευασμένο νερό. Η προσφάτως δημοσιευμένη έρευνα του Τεχνολογικού Πανεπιστημίου Κύπρου (ΤΕΠΑΚ) στο παγκοσμίως διακεκριμένο περιοδικό Water Research αναδεικνύει για πρώτη φορά ότι η συχνότητα επαναχρησιμοποίησης, και όχι η υψηλή θερμοκρασία, ή η εκτεταμένη διάρκεια έκθεσης σε UV (υπεριώδης ηλιακή ακτινοβολία) ήταν ο σημαντικότερος παράγοντας μεγιστοποίησης της μετανάστευσης χημικών ουσιών από πλαστικά δοχεία νερού. Χημικές ουσίες που αποτελούν τα κύρια συστατικά πλαστικών δοχείων, όπως το αντιμόνιο και βρωμιούχες ενώσεις που χρησιμοποιούνται ευρέως ως καταλύτης πολυμερισμού των δοχείων ΡΕΤ και ως επιβραδυντικά πυρκαγιάς, αντίστοιχα. Σχετίζονται με επιπτώσεις υγείας στον ανθρώπινο οργανισμό όταν απελευθερωθούν στο συσκευασμένο πόσιμο νερό. Φιλελεύθερος του Άγγελου Νικολάου 31

32 Κύπρος: Ακατάλληλο το νερό που πίνουν οι κάτοικοι της κοινότητας Οδού Ακατάλληλο έκριναν οι αναλύσεις του Κρατικού Χημείου, το πόσιμο νερό που χρησιμοποιούσαν μέχρι χθες οι κάτοικοι της κοινότητας Οδού στην επαρχία Λάρνακας και έτσι δόθηκαν οδηγίες στους κατοίκους να μην το καταναλώνουν και να παίρνουν μόνο εμφιαλωμένο νερό. Σύμφωνα με τις αναλύσεις στο νερό που προερχόταν από τη μοναδική διάτρηση που διατηρεί η κοινότητα Οδούς, διαπιστώθηκε ότι υπήρχαν 68 μg/l νιτρικών, ενώ το ασφαλές όριο είναι 50 μg/l. Το Κοινοτικό Συμβούλιο προχώρησε στην αγορά εμφιαλωμένου νερού για χρήση από τους εκατό-εξήντα κατοίκους της Οδού, με τη σύσταση να αποφεύγεται το νερό από την συγκεκριμένη διάτρηση ακόμη και για μαγείρεμα. Agrotypos Τα εμφιαλωμένα νερά στην καταναλωτική κοινωνία Σε έναν κόσμο όπου βασιλεύει καταναλωτισμός και η υπερβολή, είναι απόλυτα φυσικό, να δημιουργούνται πλασματικές ανάγκες. Η πιο συνηθισμένη, είναι το γνωστό και μη εξαιρετέο εμφιαλωμένο νερό! Με βάση τα στατιστικά του 2004, παγκοσμίως καταναλώνονται ετησίως λίτρα εμφιαλωμένου νερού. Με τα σημερινά δεδομένα το προηγούμενο νούμερο θα είναι αρκετά αυξημένο, αλλά θα μείνουμε εκεί για να συζητήσουμε μερικά απλά πράγματα που μας αφορούν όλους. Η τιμή του λίτρου του εμφιαλωμένου νερού σήμερα έχει πάρει την ανιούσα, και ειδικά το καλοκαίρι όπου η κατάσταση είναι παρανοϊκή, αφού το 1 λίτρο εμφιαλωμένο νερό φτάνει να κοστίζει όσο και ένα λίτρο βενζίνη και μερικές φορές περισσότερο. Ακρίβυνε το νερό; Όχι βέβαια! Είπαμε το νερό είναι πολύτιμο αλλά όχι από πλευράς τιμής. Είναι πολύτιμο για τη ζωή Το νερό βρύσης ξέρετε πόσο κοστίζει; (δείτε το λογαριασμό νερού για να πειστείτε): 1 m 3, δηλαδή 1000 λίτρα μόνο 0,60. Μόνο! Το εμφιαλωμένο; 1 το ΕΝΑ λίτρο! Δηλαδή 1700 φορές ακριβότερο! Medgreece

PROFILES Διδακτικό/Μαθησιακό υλικό ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ

PROFILES Διδακτικό/Μαθησιακό υλικό ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ PROFILES Διδακτικό/Μαθησιακό υλικό ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ Μια ενότητα για τη διδασκαλία της Χημείας για τους μαθητές της Β Λυκείου Ανάπτυξη ενότητας από την Ομάδα Χημείας Λυκείου PROFILES (2013): Ελένη Διερωνίτου,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΑΣΚΑΡΙΔΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ ΔΟΥΔΟΥΜΗ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΙΑΚΩΒΙΔΟΥ ΕΛΛΗ-ΕΙΡΗΝΗ ΕΙΡΗΝΗ ΟΣΜΑΝΤΖΙΚΙΔΟΥ. ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Το. νερό πηγή ζωής» ΤΑΞΗ: Ά

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΑΣΚΑΡΙΔΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ ΔΟΥΔΟΥΜΗ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΙΑΚΩΒΙΔΟΥ ΕΛΛΗ-ΕΙΡΗΝΗ ΕΙΡΗΝΗ ΟΣΜΑΝΤΖΙΚΙΔΟΥ. ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Το. νερό πηγή ζωής» ΤΑΞΗ: Ά ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Το νερό πηγή ζωής» ΤΑΞΗ: Ά ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ: ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΝΑΛΜΠΑΝΤΗΣ, ΕΛΕΝΗ ΧΕΙΜΑΡΙΟΥ ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΣΤΑΔΙΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΜΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ: ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΑΣΚΑΡΙΔΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

Στην συγκεκριμένη εργαστηριακή δραστηριότητα θα μετρήσουμε 4 παραμέτρους για την ποιότητα του νερού που προέρχεται από το δίκτυο του σχολείου μας,

Στην συγκεκριμένη εργαστηριακή δραστηριότητα θα μετρήσουμε 4 παραμέτρους για την ποιότητα του νερού που προέρχεται από το δίκτυο του σχολείου μας, Σχολείο: Ημερομηνία Δειγματοληψίας.. Φύλλο Εργασίας Έλεγχος της Ποιότητας του Πόσιμου Νερού του Σχολείου μας Γενικές πληροφορίες Τα φυσικά νερά περιέχουν διάφορες ουσίες οι οποίες είναι διαλυμένες και

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική Χημεία

Περιβαλλοντική Χημεία ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Περιβαλλοντική Χημεία Εργαστηριακό Μέρος Ενότητα 5: Σκληρότητα Νερού Ευάγγελος Φουντουκίδης Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών Τ.Ε. Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Στην συγκεκριµένη εργαστηριακή δραστηριότητα θα µετρήσουµε 3 παραµέτρους για την ποιότητα του νερού που προέρχεται από το δίκτυο του σχολείου µας,

Στην συγκεκριµένη εργαστηριακή δραστηριότητα θα µετρήσουµε 3 παραµέτρους για την ποιότητα του νερού που προέρχεται από το δίκτυο του σχολείου µας, 8η Ευρωπαϊκή Ολυµπιάδα Επιστηµών- EUSO 2010 Τοπικός ιαγωνισµός Νοµού Μαγνησίας ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΚΦΕ ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ Σχολείο: Φύλλο Εργασίας Ονοµ/υµα: Έλεγχος της Ποιότητας του Πόσιµου Νερού

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική Χημεία

Περιβαλλοντική Χημεία ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Περιβαλλοντική Χημεία Ενότητα 5: Σκληρότητα Νερού Ευάγγελος Φουντουκίδης Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών Τ.Ε. Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

Κλοπή στο εργαστήριο αργυροχοΐας: Αθώος ή ένοχος;

Κλοπή στο εργαστήριο αργυροχοΐας: Αθώος ή ένοχος; PROFILES Μαθησιακό περιβάλλον ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ Κλοπή στο εργαστήριο αργυροχοΐας: Αθώος ή ένοχος; Μια ενότητα για τη διδασκαλία της Χημείας για τους μαθητές της Γ Γυμνασίου Ανάπτυξη ενότητας από την Ομάδα Χημείας

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτική ανάλυση ιόντων 1 ο Πείραμα

Ποιοτική ανάλυση ιόντων 1 ο Πείραμα Εισαγωγή Ποιοτική ανάλυση ιόντων 1 ο Πείραμα Η ρύπανση του υδροφόρου ορίζοντα και των εδαφών από βιομηχανικά απόβλητα είναι ένα από τα καίρια περιβαλλοντικά προβλήματα της εποχής μας. Ειδικά η απόρριψη

Διαβάστε περισσότερα

Τύποι εμφιαλωμένων νερών. Επιτραπέζιο νερό Μεταλλικό νερό Ανθρακούχο νερό

Τύποι εμφιαλωμένων νερών. Επιτραπέζιο νερό Μεταλλικό νερό Ανθρακούχο νερό Εμφιαλωμένο νερό Τι είναι; Εμφιαλωμένο νερό καλείται το νερό που πωλείται στο εμπόριο συσκευασμένο αεροστεγώς εντός γυάλινων ή πλαστικών φιαλών ή δοχείων και προορίζεται για ανθρώπινη κατανάλωση. Τύποι

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 ο. Εντεροκοκκοι Pseudomonas aeruginosa Αριθμός αποικιών σε 37 C. Πίνακας 1:Μικροβιολογικές παράμετροι. Ακρυλαμίδιο Αντιμώνιο

Κεφάλαιο 1 ο. Εντεροκοκκοι Pseudomonas aeruginosa Αριθμός αποικιών σε 37 C. Πίνακας 1:Μικροβιολογικές παράμετροι. Ακρυλαμίδιο Αντιμώνιο Κεφάλαιο 1 ο 1.Τεχνολογία-2.Πόσιμο νερό Πόσιμο νερό ορίζεται το νερό που προορίζεται για ανθρώπινη κατανάλωση.αυτό μπορεί να είναι στην φυσική του κατάσταση είτε να προέρχεται από επεξεργασία ανεξάρτητα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΝΑΛΥΣΕΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΝΤΟΛΕΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΕΙΓΜΑΤΟΣ

ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΝΑΛΥΣΕΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΝΤΟΛΕΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΕΙΓΜΑΤΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΝΑΛΥΣΕΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΝΤΟΛΕΑ Επωνυμία: ΔΕΥΑ ΩΡΑΙΟΚΑΣΤΡΟΥ Διεύθυνση: Μελισσοχώρι Πόλη: Θεσσαλονίκη Τ.Κ.: 57018 Τηλ.: 23940 32040 Υπεύθυνοι Επικοινωνίας: Νικόλαος Παπαδόπουλος/ Μάγδα Αστεριάδου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ: 3.250,00 ΕΥΡΩ ΚΩΔΙΚΟΣ CPV : 85111820-4

ΠΡΟΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ: 3.250,00 ΕΥΡΩ ΚΩΔΙΚΟΣ CPV : 85111820-4 ΔΗΜΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗ Δ/ΝΣΗ ΤΕΧΝ. ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Δ/ΝΣΗ ΚΑΤΑΣΚΕΥΩΝ ΚΑΙ ΣΥΝΤΗΡΗΣΕΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΥΝΤΗΡΗΣΕΩΝ ΗΛΜ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ Αγγελάκη 13, 546 21 Πληροφορίες: Ε. Μάμμος Τηλέφωνο:2313318447 Fax: 2310233532 E-mail:

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνική Έκθεση Υδροχημικών Αναλύσεων Περιοχής Ζυγού Άρτας

Τεχνική Έκθεση Υδροχημικών Αναλύσεων Περιοχής Ζυγού Άρτας Τεχνική Έκθεση Υδροχημικών Αναλύσεων Περιοχής Ζυγού Άρτας Ιανουάριος 2016 1 Την 16.08.2015 με ευθύνη του συλλόγου του Χωριού Ζυγός Άρτας, έγινε δειγματοληψία νερού από: το δίκτυο ύδρευσης του χωριού (από

Διαβάστε περισσότερα

Είδη εμφιαλωμένου νερού. Φυσικό μεταλλικό νερό Νερό φυσικής πηγής Καθαρισμένο νερό Αρτεσιανό νερό Νερό με ανθρακικό Νερό γεώτρησης

Είδη εμφιαλωμένου νερού. Φυσικό μεταλλικό νερό Νερό φυσικής πηγής Καθαρισμένο νερό Αρτεσιανό νερό Νερό με ανθρακικό Νερό γεώτρησης ΕΜΦΙΑΛΩΜΕΝΟ ΝΕΡΟ Εισαγωγή Ο όρος «εμφιαλωμένο νερό» αφορά το νερό το οποίο προσφέρεται αεροστεγώς συσκευασμένο σε γυάλινη ή πλαστική συσκευασία και προορίζεται για ανθρώπινη κατανάλωση. Η κατανάλωση εμφιαλωμένου

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομη περιγραφή του πειράματος. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος

Σύντομη περιγραφή του πειράματος. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Σύντομη περιγραφή του πειράματος Μεταθετικές αντιδράσεις διπλής αντικατάστασης οι οποίες οδηγούν σε σχηματισμό ιζήματος. Το ίζημα σε πολλές περιπτώσεις επιτρέπει την ταυτοποίηση ενός αντιδρώντος σώματος

Διαβάστε περισσότερα

2η Δραστηριότητα ΧΗΜΕΙΑ. Ονοματεπώνυμα: Α) Β) Γ) Ανίχνευση ρύπανσης στα νερά λίμνης

2η Δραστηριότητα ΧΗΜΕΙΑ. Ονοματεπώνυμα: Α) Β) Γ) Ανίχνευση ρύπανσης στα νερά λίμνης 2η Δραστηριότητα ΧΗΜΕΙΑ Σχολείο: Ονοματεπώνυμα: Α) Β) Γ) Ανίχνευση ρύπανσης στα νερά λίμνης ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΘΕΩΡΙΑ Η ρύπανση του υδροφόρου ορίζοντα και των εδαφών από βιομηχανικά απόβλητα είναι ένα από τα πιο

Διαβάστε περισσότερα

Ερμηνεία Αποτελεσμάτων Χημικών Ελέγχων και Διορθωτικές Ενέργειες. Μαρίνα Χατζηνίκου Χημικός, MSc Τεχν. Υπεύθυνη ΠΕΔΥ Θεσσαλίας

Ερμηνεία Αποτελεσμάτων Χημικών Ελέγχων και Διορθωτικές Ενέργειες. Μαρίνα Χατζηνίκου Χημικός, MSc Τεχν. Υπεύθυνη ΠΕΔΥ Θεσσαλίας Ερμηνεία Αποτελεσμάτων Χημικών Ελέγχων και Διορθωτικές Ενέργειες Μαρίνα Χατζηνίκου Χημικός, MSc Τεχν. Υπεύθυνη ΠΕΔΥ Θεσσαλίας Τα δείγματα που εξετάζονται και αναλύονται από το Χημικό Τμήμα του Π.Ε.Δ.Υ.

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΡΙΑ ΜΕΤΑΛΛΑ ΚΑΙ ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ (Λύσεις και αντιμετώπιση της ρύπανσης από βαριά μέταλλα) ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ σ.

ΒΑΡΙΑ ΜΕΤΑΛΛΑ ΚΑΙ ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ (Λύσεις και αντιμετώπιση της ρύπανσης από βαριά μέταλλα) ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ σ. ΒΑΡΙΑ ΜΕΤΑΛΛΑ ΚΑΙ ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ (Λύσεις και αντιμετώπιση της ρύπανσης από βαριά μέταλλα) ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ σ. 2 ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΩΝ ΒΑΡΕΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ.σ.3 Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΑΠΟ ΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση αποµάκρυνσης ρύπων

Αξιολόγηση αποµάκρυνσης ρύπων Αξιολόγηση αποµάκρυνσης ρύπων ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Columbia Water Purification System (διπλό σύστηµα) Στους παρακάτω πίνακες δίνονται τα αποτελέσµατα των δοκιµών αποµάκρυνσης ρύπων: Columbia Water

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΛΥΝΤΕΣ ΠΟΣΙΜΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΜΟΛΥΝΤΕΣ ΠΟΣΙΜΟΥ ΝΕΡΟΥ ΜΟΛΥΝΤΕΣ ΠΟΣΙΜΟΥ ΝΕΡΟΥ 1) ΧΛΩΡΙΟ-ΥΠΟΧΛΩΡΙΩΔΕΣ ΝΑΤΡΙΟ «Ο Θεός δημιούργησε 91 χημικά στοιχεία, ο άνθρωπος 15, και ο διάβολος μόνο 1,το Χλώριο» (Oto Huntsinger-Διάσημος Αυστριακός Χημικός) Το Χλώριο ανακαλύφθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος Το περιβάλλον Περιβάλλον και οικολογική ισορροπία Η ροή της ενέργειας στο περιβάλλον... 20

Πρόλογος Το περιβάλλον Περιβάλλον και οικολογική ισορροπία Η ροή της ενέργειας στο περιβάλλον... 20 Πίνακας περιεχομένων Πρόλογος... 7 1. Το περιβάλλον... 19 1.1 Περιβάλλον και οικολογική ισορροπία... 19 1.2 Η ροή της ενέργειας στο περιβάλλον... 20 2. Οι μικροοργανισμοί... 22 2.1 Γενικά... 22 2.2 Ταξινόμηση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 4η. Προσδιορίζεται ως η ικανότητα εξουδετέρωσης βάσεων

ΑΣΚΗΣΗ 4η. Προσδιορίζεται ως η ικανότητα εξουδετέρωσης βάσεων ΑΣΚΗΣΗ 4η Οξύτητα (Acidity) Θεωρητικό υπόβαθρο Προσδιορίζεται ως η ικανότητα εξουδετέρωσης βάσεων Εκφράζει την ποσοτική ικανότητα του νερού στην εξουδετέρωση ισχυρής βάσεως µέχρι επιθυµητής τιµής ph Οφείλεται

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ. Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στην 10 η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2012 Σάββατο 21 Ιανουαρίου 2012.

ΧΗΜΕΙΑ. Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στην 10 η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2012 Σάββατο 21 Ιανουαρίου 2012. Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στην 10 η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2012 Σάββατο 21 Ιανουαρίου 2012 ΧΗΜΕΙΑ Σχολείο: 1) Ονομ/επώνυμα μαθητών: 2)... 3) Το Παγκόσµιο Πείραµα για

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 6η. Συμπλοκομετρικές Ογκομετρήσεις Σκληρότητα νερού. Εργαστήριο Χημείας Τμήμα ΔΕΑΠΤ Πανεπιστήμιο Πατρών

Άσκηση 6η. Συμπλοκομετρικές Ογκομετρήσεις Σκληρότητα νερού. Εργαστήριο Χημείας Τμήμα ΔΕΑΠΤ Πανεπιστήμιο Πατρών Άσκηση 6η Συμπλοκομετρικές Ογκομετρήσεις Σκληρότητα νερού Εργαστήριο Χημείας Τμήμα ΔΕΑΠΤ Πανεπιστήμιο Πατρών Ογκομετρικές Μέθοδοι Ανάλυσης Εξουδετέρωσης Οξυμετρία Ογκομετρικές μέθοδοι ανάλυσης Οξειδοαναγωγικές

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων µπορούν να καταταχθούν σε τρεις κατηγορίες: Φυσικά Χηµικά Βιολογικά. Πολλές από τις παραµέτρους που ανήκουν στις κατηγορίες αυτές αλληλεξαρτώνται π.χ. η θερµοκρασία που

Διαβάστε περισσότερα

ph< 8,2 : άχρωμη ph> 10 : ροζ-κόκκινη

ph< 8,2 : άχρωμη ph> 10 : ροζ-κόκκινη ΤΟΠΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΦΕ ΣΥΡΟΥ για το EUSO 2016 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΑΘΗΤΩΝ - ΧΗΜΕΙΑ Μαθητές: Σχολείο 1. 2. 3. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ 1. ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΟΞΕΟΣ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΙΚΟΣ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ 2. ΟΓΚΟΜΕΤΡΙΚΟΣ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΙΝΗ ΡΥΠΑΝΣΗ ΥΔΑΤΙΝΗ ΡΥΠΑΝΣΗ-ΟΡΙΣΜΟΣ

ΥΔΑΤΙΝΗ ΡΥΠΑΝΣΗ ΥΔΑΤΙΝΗ ΡΥΠΑΝΣΗ-ΟΡΙΣΜΟΣ Τι είναι ρύπανση: Ρύπανση μπορεί να θεωρηθεί η δυσμενής μεταβολή των φυσικοχημικών ή βιολογικών συνθηκών ενός συγκεκριμένου περιβάλλοντος ή/και η βραχυπρόθεσμη ή μακροπρόθεσμη βλάβη στην ευζωία, την ποιότητα

Διαβάστε περισσότερα

Ρύπανση Νερού. Η ρύπανση μπορεί να είναι : χημική με την εισαγωγή επικίνδυνων τοξικών ουσιών ενεργειακή, βιολογική κτλ.

Ρύπανση Νερού. Η ρύπανση μπορεί να είναι : χημική με την εισαγωγή επικίνδυνων τοξικών ουσιών ενεργειακή, βιολογική κτλ. Ρύπανση Νερού Ρύπανση του νερού είναι οποιαδήποτε ανεπιθύμητη αλλαγή στα φυσικά, χημικά και βιολογικά χαρακτηριστικά του νερού, η οποία είναι ή μπορεί να γίνει,ζημιογόνος για τον άνθρωπο και τους υπόλοιπους

Διαβάστε περισσότερα

Επεξεργασία και διαχείριση στερεών αποβλήτων

Επεξεργασία και διαχείριση στερεών αποβλήτων ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Επεξεργασία και διαχείριση στερεών αποβλήτων Ενότητα 10: Τελική διάθεση Ταφή. Μουσιόπουλος Νικόλαος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Μυτιλήνη 18/01/2017 ΓΙ Α ΤΙΣ ΧΗΜΙΚΕΣ & ΟΡΓΑΝΟΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΥΣ ΠΟΥ ΕΞΕΤΑΣΤΗΚΑΝ ΘΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΛΑΒΕΤΕ ΥΠΟΨΙΝ:

Μυτιλήνη 18/01/2017 ΓΙ Α ΤΙΣ ΧΗΜΙΚΕΣ & ΟΡΓΑΝΟΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΥΣ ΠΟΥ ΕΞΕΤΑΣΤΗΚΑΝ ΘΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΛΑΒΕΤΕ ΥΠΟΨΙΝ: ΨΑΡΩΝ Kαραντώνη 6, 800 ΜΥΤΙΛΗΝΗ Τηλ.: 225027333, Fax: 225063 / email: info@tedklesv gr Μυτιλήνη 8/0/207 ΔΗΜΟΣ: ΨΑΡΩΝ Σας ενημερώνουμε για την κατάσταση των δειγμάτων, όπως αυτή προκύπτει κατόπιν εργαστηριακών

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α: (μονάδες 4) Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με δύο (2) μονάδες. Ερώτηση 1

ΜΕΡΟΣ Α: (μονάδες 4) Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με δύο (2) μονάδες. Ερώτηση 1 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΑΔΙΠΠΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014-2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ: XHMEIA (20/100) ΤΑΞΗ: Γ Γυμνασίου ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/6/2015 ΧΡΟΝΟΣ: 2 Ώρες (Χημεία + Βιολογία) ΒΑΘΜΟΛΟΓΙΑ Αριθμητικά:.

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων (DO - BOD - COD - TOC) Χ. Βασιλάτος Οργανική ύλη Αποξυγόνωση επιφανειακών και υπογείων υδάτων Οι οργανικές ύλες αποτελούν πολύ σοβαρό ρύπο,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΑ, ΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΛΑΤΑ. ΜΑΘΗΜΑ 1 o : Γενικά για τα οξέα- Ιδιότητες - είκτες ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ

ΟΞΕΑ, ΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΛΑΤΑ. ΜΑΘΗΜΑ 1 o : Γενικά για τα οξέα- Ιδιότητες - είκτες ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΟΞΕΑ, ΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΛΑΤΑ 1.1 Τα οξέα ΜΑΘΗΜΑ 1 o : Γενικά για τα οξέα Ιδιότητες είκτες ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ 1. Ποιες χηµικές ενώσεις ονοµάζονται οξέα; Με ποιόν χηµικό τύπο παριστάνουµε γενικά τα οξέα; Οξέα είναι

Διαβάστε περισσότερα

Ποια στοιχεία ονομάζονται αλογόνα; Ποια η θέση τους στον Περιοδικό πίνακα;

Ποια στοιχεία ονομάζονται αλογόνα; Ποια η θέση τους στον Περιοδικό πίνακα; ΧΗΜΕΙΑ: Οξέα - Βάσεις - Άλατα - Περιοδικός πίνακας - Αλκάλια- Χημικά στοιχεία - Άνθρακας - Πυρίτιο - Αλογόνα 127 Αλογόνα: Ποια στοιχεία ονομάζονται αλογόνα; Ποια η θέση τους στον Περιοδικό πίνακα; Στα

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ. Ενότητα 2: Εισαγωγή στην Υδρο-γεωχημεία Υδατική Χημεία Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογίας

ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ. Ενότητα 2: Εισαγωγή στην Υδρο-γεωχημεία Υδατική Χημεία Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογίας ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ Ενότητα 2: Εισαγωγή στην Υδρο-γεωχημεία Υδατική Χημεία Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογίας Σκοποί ενότητας Εισαγωγή στην Υδροχημεία, Κατανόηση της έννοιας Υδρο-γεωχημεία.

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ Ν.ΚΑΛΛΙΚΡΑΤΕΙΑΣ

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ Ν.ΚΑΛΛΙΚΡΑΤΕΙΑΣ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ Ν.ΚΑΛΛΙΚΡΑΤΕΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ : ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ ΠΟΥ ΑΝΕΛΑΒΑΝ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: Ι. Δρακόπουλος & Ε. Κυριαζίδου ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ ΠΟΥ ΣΥΜΜΕΤEIΧΑΝ: Μ. Τσιοπούλου & Γ.

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ Γ' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. + SO 4 Βάσεις είναι οι ενώσεις που όταν διαλύονται σε νερό δίνουν ανιόντα υδροξειδίου (ΟΗ - ). NaOH Na

ΧΗΜΕΙΑ Γ' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. + SO 4 Βάσεις είναι οι ενώσεις που όταν διαλύονται σε νερό δίνουν ανιόντα υδροξειδίου (ΟΗ - ). NaOH Na ΧΗΜΕΙΑ Γ' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΟΞΕΩΝ Αλλάζουν το χρώμα των δεικτών. Αντιδρούν με μέταλλα και παράγουν αέριο υδρογόνο (δες απλή αντικατάσταση) Αντιδρούν με ανθρακικά άλατα και παράγουν αέριο CO2. Έχουν όξινη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΟΞΥΤΗΤΑΣ ΣΕ ΚΡΑΣΙ (ΛΕΥΚΟ)

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΟΞΥΤΗΤΑΣ ΣΕ ΚΡΑΣΙ (ΛΕΥΚΟ) ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΥΠΕΥΘΥΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΩΝ ΚΕΝΤΡΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ - «ΠΑΝΕΚΦE» email:panekfe@yahoo.gr www.ekfe.gr ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΟΛΥΜΠΙΑ ΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ - EUSO 2010 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

Βασικά σωματίδια της ύλης

Βασικά σωματίδια της ύλης 1 Βασικά σωματίδια της ύλης Τα βασικά σωματίδια της ύλης είναι τα άτομα, τα μόρια και τα ιόντα. «Άτομο ονομάζουμε το μικρότερο σωματίδιο της ύλης που μπορεί να πάρει μέρος στο σχηματισμό χημικών ενώσεων».

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 4: Υδατικοί πόροι και ποιότητα υδρευτικού νερού

Κεφάλαιο 4: Υδατικοί πόροι και ποιότητα υδρευτικού νερού Κεφάλαιο 4: Υδατικοί πόροι και ποιότητα υδρευτικού νερού Κατηγορίες υδατικών πόρων για ύδρευση Όμβρια νερά (στέρνες) Πηγαία νερά (υδρομάστευση) Ρηχά υπόγεια νερά (πηγάδια) Βαθειά υπόγεια νερά (γεωτρήσεις)

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ

ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΕΥΘ. ΚΑΡΑΟΥΛΗ Πολ. Μηχανικός ΕΜΠ, ΜSc Υγιεινολόγος Μηχ. EPFL, Lausanne ΜSc Υγιεινής & Ασφάλειας Εργασίας RWTH- Aachen Πρ/μένη Δ/νσης Δημόσιας Υγείας Υπ. Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

Σκληρότητα νερού. Μόνιμη και παροδική σκληρότητα

Σκληρότητα νερού. Μόνιμη και παροδική σκληρότητα Σκληρότητα νερού Μόνιμη και παροδική σκληρότητα Τι περιέχει το νερό της βροχής; Ποιο είναι συνήθως το ph του βρόχινου νερού; Γιατί; Τι περιέχει το νερό του εδάφους; Na +, K +, Ca 2+, Mg 2+, Cl, SO 4 2,

Διαβάστε περισσότερα

2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να επισημαίνουμε τη θέση των μετάλλων στον περιοδικό πίνακα των στοιχείων. Να αναφέρουμε

Διαβάστε περισσότερα

Υδροχημεία. Ενότητα 10: Οξείδωση - Αναγωγή. Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογίας

Υδροχημεία. Ενότητα 10: Οξείδωση - Αναγωγή. Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογίας Υδροχημεία Ενότητα 10: Οξείδωση - Αναγωγή Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογίας Σκοποί ενότητας Κατανόηση των οξειδοαναγωγικών φαινομένων, δυναμικό οξειδοαναγωγής Κατανόηση της διαδικασίας

Διαβάστε περισσότερα

1 ο Γυμνάσιο Αργυρούπολης. Χημεία Γ Γυμνασίου. 1. Γενικά να γνωρίζεις Α. τα σύμβολα των παρακάτω στοιχείων

1 ο Γυμνάσιο Αργυρούπολης. Χημεία Γ Γυμνασίου. 1. Γενικά να γνωρίζεις Α. τα σύμβολα των παρακάτω στοιχείων 1 ο Γυμνάσιο Αργυρούπολης Π. Γκίνης 1. Γενικά να γνωρίζεις Α. τα σύμβολα των παρακάτω στοιχείων Β. τις παρακάτω ρίζες Χημεία Γ Γυμνασίου Οξυγόνο O Βρώμιο Br Χαλκός Cu Υδρογόνο H Ιώδιο I Αργίλιο Al Άζωτο

Διαβάστε περισσότερα

Λυμένες ασκήσεις: 36. Ποιες από τις παρακάτω προτάσεις είναι σωστές και ποιες λανθασμένες;

Λυμένες ασκήσεις: 36. Ποιες από τις παρακάτω προτάσεις είναι σωστές και ποιες λανθασμένες; ΧΗΜΕΙΑ: Εισαγωγή στην Χημεία - από το νερό στο άτομο- από το μακρόκοσμο στον μικρόκοσμο 41 Λυμένες ασκήσεις: 36. Ποιες από τις παρακάτω προτάσεις είναι σωστές και ποιες λανθασμένες; α. Το νερό χαρακτηρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Στα πλαίσια ενός σχολικού Project θέλουμε να ερευνήσουμε την δυνατότητα αξιοποίησης αυτών των νερών στην καλλιέργεια ορισμένων ειδών.

Στα πλαίσια ενός σχολικού Project θέλουμε να ερευνήσουμε την δυνατότητα αξιοποίησης αυτών των νερών στην καλλιέργεια ορισμένων ειδών. European Union Science Olympiad - EUSO 2012 10η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών- EUSO 2012 Τοπικός Διαγωνισμός Νομού Μαγνησίας 26-11-2011 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΚΦΕ ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ Σχολείο: Ονομ/υμα:

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΣΟΛΕΑΣ Σχολική χρονιά

ΛΥΚΕΙΟ ΣΟΛΕΑΣ Σχολική χρονιά ΛΥΚΕΙΟ ΣΟΛΕΑΣ Σχολική χρονιά 008-009 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 009 ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ (επιλογής) ΤΑΞΗ: Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: Δευτέρα, 1/6/009 ΧΡΟΝΟΣ:,5 ώρες ΒΑΘΜΟΣ Αριθμητικώς: Ολογράφως: Υπογραφή: Ονοματεπώνυμο:

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014

ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΧ. ΜΑΚΑΡΙΟΥ Γ - ΠΛΑΤΥ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ (ΒΙΟΛΟΓΙΑ) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 4/6/2014 ΒΑΘΜΟΣ ΒΑΘΜΟΣ:... ΤΑΞΗ: Γ Αριθμητικά.. ΧΡΟΝΟΣ: 2 ώρες Ολογράφως:...

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΛΑΝΤΖΙΑΣ Σχολική Χρονιά ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ - ΤΑΞΗ Β. Ονοματεπώνυμο μαθητή/τριας:...

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΛΑΝΤΖΙΑΣ Σχολική Χρονιά ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ - ΤΑΞΗ Β. Ονοματεπώνυμο μαθητή/τριας:... ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΛΑΝΤΖΙΑΣ Σχολική Χρονιά 2014-2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ - ΤΑΞΗ Β Ονοματεπώνυμο μαθητή/τριας:... Τμήμα:... :... Βαθμός/Ολογράφως:... Χρόνος: 2 ώρες Φυσική

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ Ι. ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ

ΤΕΧΝΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ Ι. ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΣΕΡΡΩΝ ΔΗΜΟΣ ΣΕΡΡΩΝ Αρ. Μελέτης: 2 / 2015 ΠΑΡΟΧΗ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ: Υπηρεσίες περιβαλλοντικής παρακολούθησης και ελέγχου του ανενεργού ΧΥΤΑ και του αποκαταστημένου ΧΔΑ Δήμου Σερρών έτους

Διαβάστε περισσότερα

Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας:

Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας: 12 Κεφάλαιο 1ο 1.2 ΟΞΕΑ ΚΑΤΑ ARRHENIUS Που οφείλεται ο όξινος χαρακτήρας; Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας: Τα γράμματα είναι τα σύμβολα των χημικών

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2013-14 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΤΑΞΗ :Γ ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΒΑΘΜΟΣ:.. ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 04/06/14 ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 2 ΩΡΕΣ (Βιολογία Χημεία) Αριθμός σελίδων γραπτού:7

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι άμεση ρύπανση?

Τι είναι άμεση ρύπανση? ΡΥΠΑΝΣΗ ΝΕΡΟΥ Τι είναι ρύπανση; Ρύπανση μπορεί να θεωρηθεί η δυσμενής μεταβολή των φυσικοχημικών ή βιολογικών συνθηκών ενός συγκεκριμένου περιβάλλοντος ή/και η βραχυπρόθεσμη ή μακροπρόθεσμη βλάβη στην

Διαβάστε περισσότερα

Διαλύματα - Περιεκτικότητες διαλυμάτων Γενικά για διαλύματα

Διαλύματα - Περιεκτικότητες διαλυμάτων Γενικά για διαλύματα Διαλύματα - Περιεκτικότητες διαλυμάτων Γενικά για διαλύματα Μάθημα 6 6.1. SOS: Τι ονομάζεται διάλυμα, Διάλυμα είναι ένα ομογενές μίγμα δύο ή περισσοτέρων καθαρών ουσιών. Παράδειγμα: Ο ατμοσφαιρικός αέρας

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΟΡΡΟΠΙΕΣ ΜΕ ΑΝΘΡΑΚΙΚΑ ΙΟΝΤΑ

ΙΣΟΡΡΟΠΙΕΣ ΜΕ ΑΝΘΡΑΚΙΚΑ ΙΟΝΤΑ ΙΣΟΡΡΟΠΙΕΣ ΜΕ ΑΝΘΡΑΚΙΚΑ ΙΟΝΤΑ Α. ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ ΔΙΟΞΕΙΔΙΟΥ ΤΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑ ΣΕ ΥΔΑΤΙΚO ΔΙΑΛΥΜΑ Λίγα λόγια πριν από το πείραμα. Η σόδα περιέχει διαλυμένο αέριο διοξείδιο του άνθρακα το οποίο προστίθεται κατά την

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με πέντε (5) μονάδες.

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με πέντε (5) μονάδες. ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2008-2009 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ: Β ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΧΡΟΝΟΣ: 2 ώρες και 30 λεπτά Το εξεταστικό δοκίμιο αποτελείται από

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: XHMEIA A ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: XHMEIA A ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: XHMEIA A ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό κάθε µίας από τις ερωτήσεις A1 έως A5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. Α1. Το ιόν 56 Fe +2 περιέχει:

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2.ΣΤΟΙΧΕΙΑΡΥΠΑΝΣΗΣ 2.1 ΠΑΘΟΦΟΝΟΙ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 2.1.1 ΒΑΚΤΗΡΙΑ 2.1.2 ΙΟΙ 2.1.3 ΠΡΩΤΟΖΩΑ 2.2 ΑΝΟΡΓΑΝΕΣ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΔΙΑΛΥΤΕΣ ΣΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 4η. Ανίχνευση χημικών της καθημερινής ζωής

Άσκηση 4η. Ανίχνευση χημικών της καθημερινής ζωής Άσκηση 4η Ανίχνευση χημικών της καθημερινής ζωής 2 Θεωρητικό μέρος Αναλυτική Χημεία ονομάζεται ο κλάδος της Χημείας που αναπτύσσει και εφαρμόζει μεθόδους, όργανα και στρατηγικές για να δώσει πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Οι θετικές επιδράσεις στην ποιότητα του θαλάσσιου/υπόγειου νερού από τη λειτουργία του δικτύου αποχέτευσης λυμάτων Λεμεσού

Οι θετικές επιδράσεις στην ποιότητα του θαλάσσιου/υπόγειου νερού από τη λειτουργία του δικτύου αποχέτευσης λυμάτων Λεμεσού Οι θετικές επιδράσεις στην ποιότητα του θαλάσσιου/υπόγειου νερού από τη λειτουργία του δικτύου αποχέτευσης λυμάτων Λεμεσού Άγγελος Χρίστου Πολ. Μηχανικός, Τεχνικών Υπηρεσιών ΣΑΛΑ πως ήταν η κατάσταση πριν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΦΙΑΛΩΜΕΝΑ ΝΕΡΑ ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΕΙ Ο ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗΣ ----

ΕΜΦΙΑΛΩΜΕΝΑ ΝΕΡΑ ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΕΙ Ο ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗΣ ---- ΕΜΦΙΑΛΩΜΕΝΑ ΝΕΡΑ ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΕΙ Ο ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗΣ ---- Α. ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΕΜΦΙΑΛΩΜΕΝΩΝ ΝΕΡΩΝ 1. ΕΠΙΤΡΑΠΕΖΙΑ 2. ΦΥΣΙΚΑ ΜΕΤΑΛΛΙΚΑ 3. ΝΕΡΑ ΠΗΓΗΣ Α.1. ΕΠΙΤΡΑΠΕΖΙΑ ΝΕΡΑ Ορισµός χαρακτηριστικά: Είναι πόσιµο νερό,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ 2η:Ταξινόμηση των στοιχείων-στοιχεία με ιδιαίτερο ενδιαφέρον

ΕΝΟΤΗΤΑ 2η:Ταξινόμηση των στοιχείων-στοιχεία με ιδιαίτερο ενδιαφέρον ΕΝΟΤΗΤΑ 2η:Ταξινόμηση των στοιχείων-στοιχεία με ιδιαίτερο ενδιαφέρον 1. ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ Η ανάγκη της ταξινόμησης των στοιχείων Ενώ στην αρχαιότητα ήταν γνωστά γύρω στα 13 περίπου στοιχεία, τον 18o αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΕΙΟ: ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ - ΙΟΥΝΙΟΥ. ΧΡΟΝΟΣ: 2,5 ώρες ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΧΡΗΣΙΜΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ

ΣΧΟΛΕΙΟ: ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ - ΙΟΥΝΙΟΥ. ΧΡΟΝΟΣ: 2,5 ώρες ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΧΡΗΣΙΜΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ - ΙΟΥΝΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : ΧΡΟΝΟΣ: 2,5 ώρες ΤΑΞΗ: Β Ενιαίου Λυκείου ΩΡΑ ΕΝΑΡΞΗΣ:. ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: Τμήμα: Aρ.:.

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως κάποια από τα προϊόντα που αγοράζουμε είναι νοθευμένα;

Μήπως κάποια από τα προϊόντα που αγοράζουμε είναι νοθευμένα; Μήπως κάποια από τα προϊόντα που αγοράζουμε είναι νοθευμένα; Nα εργαστείτε ατομικά 1. Με ποια μέθοδο διαχωρισμού των μειγμάτων στα συστατικά τους μπορείτε να πάρετε: α) ένα ευδιάλυτο άλας από το διάλυμά

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό Σύστημα Διαπίστευσης Α.Ε. Παράρτημα F1/Α11 του Πιστοποιητικού Αρ

Εθνικό Σύστημα Διαπίστευσης Α.Ε. Παράρτημα F1/Α11 του Πιστοποιητικού Αρ Εθνικό Σύστημα Διαπίστευσης Α.Ε. Παράρτημα F1/Α11 του Πιστοποιητικού Αρ. 139-5 ΕΠΙΣΗΜΟ ΠΕΔΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ της ΔΙΑΠΙΣΤΕΥΣΗΣ του Αναλυτικού Εργαστηρίου της ΤΖΙΜΑΣ Σ. ΒΙΟΗΠΕΙΡΟΣ Ε.Ε. (BIOLAB EPIRUS) στην Άρτα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 205-6 ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ Οι μαθητές και οι μαθήτριες θα πρέπει να είναι σε θέση: ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Διδ. περ. Σύνολο διδ.περ.. Η συμβολή της Χημείας στην εξέλιξη του πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΠΟΣΙΜΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΠΟΣΙΜΟΥ ΝΕΡΟΥ ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΘΗΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΠΟΣΙΜ ΝΕΡ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΚΡΟΚΟΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ ΟΙΚΙΣΜ 2977 ΥΔΡΟΛΗΨΙΑ ΑΡΙΘΜΟΣ ΓΕΩΤΡΗΣΕΩΝ 1 ΑΡΙΘΜΟΣ ΠΗΓΩΝ 1 ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ ΝΕΡ (M3 ΑΝΑ ΗΜΕΡΑ) ΑΡΙΘΜΟΣ ΠΗΓΩΝ ΥΔΡΟΔΟΤΗΣΗΣ Π ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΝΤΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχειμετρικοί υπολογισμοί σε διαλύματα

Στοιχειμετρικοί υπολογισμοί σε διαλύματα Στοιχειμετρικοί υπολογισμοί σε διαλύματα 23-1. Τι εκφράζουν οι συντελεστές μιας χημικής αντίδρασης; Οι συντελεστές σε μία χημική εξίσωση καθορίζουν την αναλογία mol των αντιδρώντων και προϊόντων στην αντίδραση.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΝΕΡΟΥ ΚΑΙ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΕΠΙΛΥΣΗΣ ΤΟΥΣ

ΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΝΕΡΟΥ ΚΑΙ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΕΠΙΛΥΣΗΣ ΤΟΥΣ Το νερό είναι μια από τις πλέον σημαντικές θρεπτικές ουσίες που χρειάζεται ο ανθρώπινος οργανισμός, μιας και μεταφέρει όλα τα υδατοδιάλυτα στοιχεία (όπως οι πρωτεΐνες, οι βιταμίνες Β & C ) που είναι απαραίτητα

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ. Ενότητα 9: Μετρήσεις και υπολογισμοί φυσικοχημικών- υδροχημικών παραμέτρων (Μέρος 2ο)

ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ. Ενότητα 9: Μετρήσεις και υπολογισμοί φυσικοχημικών- υδροχημικών παραμέτρων (Μέρος 2ο) ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ Ενότητα 9: Μετρήσεις και υπολογισμοί φυσικοχημικών- υδροχημικών παραμέτρων (Μέρος 2ο) Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογία Σκοποί ενότητας Υπολογισμός υδροχημικών παραμέτρων

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ενότητα 12: Βιομηχανική ρύπανση- Υγρά βιομηχανικά απόβλητα και διάθεση αυτών (Μέρος 1 ο ) Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ A ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 16/04/ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5)

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ A ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 16/04/ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ A ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 16/04/2016 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1. έως Α5. να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα

Διαβάστε περισσότερα

ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ 1.1 ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΙΣΟΤΟΠΩΝ

ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ 1.1 ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΙΣΟΤΟΠΩΝ ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΙΣΟΤΟΠΩΝ Τμήμα Χημικών Μηχανικών ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ 1.1 ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ Ιωάννα Δ. Αναστασοπούλου Βασιλική

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΠΟΣΙΜΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΠΟΣΙΜΟΥ ΝΕΡΟΥ ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΘΗΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΠΟΣΙΜ ΝΕΡ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΛΕΥΚΟΒΡΥΣΗ ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ ΟΙΚΙΣΜ 1208 ΥΔΡΟΛΗΨΙΑ ΑΡΙΘΜΟΣ ΓΕΩΤΡΗΣΕΩΝ 3 ΑΡΙΘΜΟΣ ΠΗΓΩΝ 0 ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ ΝΕΡ (M3 ΑΝΑ ΗΜΕΡΑ) ΑΡΙΘΜΟΣ ΠΗΓΩΝ ΥΔΡΟΔΟΤΗΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ 60 λεπτά. ΟΛΕΣ πένα με μπλε ή μαύρο μελάνι. οκτώ (8) σελίδες,

ΟΔΗΓΙΕΣ 60 λεπτά. ΟΛΕΣ πένα με μπλε ή μαύρο μελάνι. οκτώ (8) σελίδες, ΟΔΗΓΙΕΣ Η εξέταση έχει διάρκεια 60 λεπτά. Δεν επιτρέπεται να εγκαταλείψετε την αίθουσα εξέτασης πριν περάσει μισή ώρα από την ώρα έναρξης. Όλες α ερωτήσεις (σύνολο 40) είναι ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής.

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία γενικής παιδείας

Χημεία γενικής παιδείας Χημεία γενικής παιδείας ΘΕΜΑ Α Στις προτάσεις από Α1 - Α4 να βρείτε την σωστή απάντηση. Α1. Σύμφωνα με τη θεωρία Arrhenius, το 1 είναι οξύ επειδή: α) αντιδρά με βάσεις, β) είναι ηλεκτρολύτης, γ) μεταβάλλει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΝΕΡΟΥ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΝΕΡΟΥ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΝΕΡΟΥ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ Βασιλική Ευθ. Καραούλη Πολ. Μηχανικός ΕΜΠ, ΜSc Υγιεινολόγος EPFL ΜSc Υγ. & Ασφάλειας Εργασίας RWTH-Aachen Πρ/μένη Δ/νσης Υγειον. Μηχ. & Υγ. Περιβάλλοντος Υπ.Υγείας και

Διαβάστε περισσότερα

6. Τα αλογόνα. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

6. Τα αλογόνα. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 6. Τα αλογόνα Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να εντοπίζουμε τη θέση των αλογόνων στον περιοδικό πίνακα Να αναφέρουμε τις κυριότερες ιδιότητες των αλογόνων

Διαβάστε περισσότερα

Παράδειγµα κριτηρίου σύντοµης διάρκειας

Παράδειγµα κριτηρίου σύντοµης διάρκειας 3.9. Κριτήρια αξιολόγησης Παράδειγµα κριτηρίου σύντοµης διάρκειας ΟΜΑ Α Α Αντικείµενο εξέτασης: Οξέα - βάσεις (ιδιότητες - ονοµατολογία) Στοιχεία µαθητή: Επώνυµο:... Όνοµα:... Τάξη:... Τµήµα:...Μάθηµα:...

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝ ISO Εµβαλωµατής Αντώνης ΑΕ

ΕΝ ISO Εµβαλωµατής Αντώνης ΑΕ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΑΡΧΩΝ HACCP ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΠΑΙΤΗΣΕΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΤΥΠΟΥ EΛΟΤ ΕΝ ISO 22000 ΣΤΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΕΜΦΙΑΛΩΣΗΣ ΝΕΡΟΥ Εµβαλωµατής Αντώνης Υπεύθυνος ιαχείρισης Ποιότητας-ΣΟΥΡΩΤΗ ΑΕ Μήτρακας Μανασσής Επίκουρος καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΚΥΚΚΟΥ ΠΑΦΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2010 2011 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2011 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ : Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΑΘΜΟΣ:.

ΛΥΚΕΙΟ ΚΥΚΚΟΥ ΠΑΦΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2010 2011 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2011 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ : Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΑΘΜΟΣ:. ΛΥΚΕΙΟ ΚΥΚΚΟΥ ΠΑΦΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2010 2011 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2011 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ : Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΑΘΜΟΣ:. ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 24.05.2011 ΧΡΟΝΟΣ : 10.30 12.30 ( Χημεία - Φυσιογνωστικά)

Διαβάστε περισσότερα

-Η συγκράτηση νερού από διάφορα υλικά, ουσίες και ενώσεις είναι ένα θέμα με μεγάλο τεχνολογικό ενδιαφέρον. Και αυτό γιατί το αν υπάρχει ή όχι υγρασία

-Η συγκράτηση νερού από διάφορα υλικά, ουσίες και ενώσεις είναι ένα θέμα με μεγάλο τεχνολογικό ενδιαφέρον. Και αυτό γιατί το αν υπάρχει ή όχι υγρασία ΤΟΠΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΦΕ ΣΥΡΟΥ για το EUSO 2017 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΑΘΗΤΩΝ - ΧΗΜΕΙΑ Μαθητές: Σχολείο 1. 2. 3. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ 1. ΤΑΥΤΟΠΟΙΗΣΗ 7 ΛΕΥΚΩΝ ΣΤΕΡΕΩΝ 2. ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟΣ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΝΕΡΩΝ ΚΡΥΣΤΑΛΛΩΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Εργαστηριακό Κέντρο Φυσικών Επιστηµών Aγίων Αναργύρων Υπεύθυνος Εργ. Κέντρου : Χαρακόπουλος Καλλίνικος Επιµέλεια Παρουσίαση : Καραγιάννης Πέτρος ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Αποβλήτων

Διαχείριση Αποβλήτων ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Διαχείριση Αποβλήτων Ενότητα 11 : Βιομηχανικά Στερεά και Υγρά Απόβλητα Δρ. Σταυρούλα Τσιτσιφλή Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης Άδειες Χρήσης Το

Διαβάστε περισσότερα

Ποιότητα υπογείων υδάτων στην Ελεύθερη Αμμόχωστο

Ποιότητα υπογείων υδάτων στην Ελεύθερη Αμμόχωστο Ποιότητα υπογείων υδάτων στην Ελεύθερη Αμμόχωστο Περίπου εκατομμύρια κυβικά μέτρα νερού υπεραντλήθηκαν τα τελευταία πενήντα χρόνια από τον υδροφορέα μας. Μια ποσότητα δεκατρείς φορές περισσότερη από τη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΠΟΣΙΜΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΠΟΣΙΜΟΥ ΝΕΡΟΥ ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΘΗΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΠΟΣΙΜ ΝΕΡ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΠΟΝΤΟΚΩΜΗ ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ ΟΙΚΙΣΜ ΥΔΡΟΛΗΨΙΑ ΑΡΙΘΜΟΣ ΓΕΩΤΡΗΣΕΩΝ 1116 1 ΑΡΙΘΜΟΣ ΠΗΓΩΝ ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ ΝΕΡ (M3 ΑΝΑ ΗΜΕΡΑ) ΑΡΙΘΜΟΣ ΠΗΓΩΝ ΥΔΡΟΔΟΤΗΣΗΣ Π

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΙΔΑ ELQA. Καθαρισμός ύδατος από βαρέα μέταλλα με καινοτόμα τεχνολογία. Ερευνητικό εργαστήριο Food InnovaLab 1

ΗΜΕΡΙΔΑ ELQA. Καθαρισμός ύδατος από βαρέα μέταλλα με καινοτόμα τεχνολογία. Ερευνητικό εργαστήριο Food InnovaLab 1 Καθαρισμός ύδατος από βαρέα μέταλλα με καινοτόμα τεχνολογία Σταύρος Λαλάς*, Βασίλειος Αθανασιάδης και Όλγα Γκορτζή Τμήμα Τεχνολογίας Τροφίμων Τ.Ε.Ι. ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Ερευνητικό εργαστήριο Food InnovaLab 1 Βαρέα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΝΕΡΟ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ ΜΑΣ ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ ΝΕΡΟΥ ΗΡΩ ΓΚΑΝΤΑ ΕΛΣΑ ΜΕΜΜΟΥ

ΤΟ ΝΕΡΟ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ ΜΑΣ ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ ΝΕΡΟΥ ΗΡΩ ΓΚΑΝΤΑ ΕΛΣΑ ΜΕΜΜΟΥ ΤΟ ΝΕΡΟ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ ΜΑΣ ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ ΝΕΡΟΥ ΗΡΩ ΓΚΑΝΤΑ ΕΛΣΑ ΜΕΜΜΟΥ Μέχρι πριν από 100 χρόνια ή και µέχρι πριν από λίγα χρόνια, σε ορισµένες περιοχές το πόσιµο νερό προερχόταν από πηγάδια και πηγές. Σήµερα,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΠΟΣΙΜΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΠΟΣΙΜΟΥ ΝΕΡΟΥ ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΘΗΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΠΟΣΙΜ ΝΕΡ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΤΔ ΚΑΙΣΑΡΕΙΑΣ (ΟΙΚΙΣΜΟΙ ΚΑΙΣΑΡΕΙΑΣ, ΚΗΠ) ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ ΟΙΚΙΣΜ 744 ΥΔΡΟΛΗΨΙΑ ΑΡΙΘΜΟΣ ΓΕΩΤΡΗΣΕΩΝ 1 ΑΡΙΘΜΟΣ ΠΗΓΩΝ 1 ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ ΝΕΡ (M3 ΑΝΑ ΗΜΕΡΑ)

Διαβάστε περισσότερα

Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Σχολική χρονιά: Μάθημα: Χημεία Όνομα μαθητή/τριας: Ημερομηνία:

Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Σχολική χρονιά: Μάθημα: Χημεία Όνομα μαθητή/τριας: Ημερομηνία: Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Σχολική χρονιά: 202-203 Μάθημα: Χημεία Τάξη Γ Όνομα μαθητή/τριας: Ημερομηνία: ) Να γράψετε τι ονομάζεται όξινος χαρακτήρας. Να αναφέρεται τρεις κοινές ιδιότητες των οξέων. 2) Να

Διαβάστε περισσότερα

Διαγώνισμα Χημείας Α Λυκείου Οξέα Βάσεις Αλατα, και Χημικές αντιδράσεις. Θέμα 1 ο...

Διαγώνισμα Χημείας Α Λυκείου Οξέα Βάσεις Αλατα, και Χημικές αντιδράσεις. Θέμα 1 ο... Διαγώνισμα Χημείας Α Λυκείου Οξέα Βάσεις Αλατα, και Χημικές αντιδράσεις. Θέμα 1 ο.... Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση σε καθεμία από τις επόμενες ερωτήσεις, 1.1. Από τις ενώσεις: HCl, H 2 O, NH 3, H 2 SO

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ηµεροµηνία: Τετάρτη 23 Απριλίου 2014 ιάρκεια Εξέτασης: 2 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ηµεροµηνία: Τετάρτη 23 Απριλίου 2014 ιάρκεια Εξέτασης: 2 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΤΑΞΗ: ΜΑΘΗΜΑ: Α ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΜΑ Α Ηµεροµηνία: Τετάρτη 23 Απριλίου 2014 ιάρκεια Εξέτασης: 2 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό κάθε µίας από τις ερωτήσεις A1 έως A4 και δίπλα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΕΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ www.deyak-thermis.gr

ΠΙΝΑΚΕΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ www.deyak-thermis.gr ΕΤΗΣΙΑ ΕΛΕΓΚΤΙΚΗ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΤΡΙΑΔΙΟΥ Βόριο 84 mg/l 1 Ασβέστιο 256 mg/l - Μαγνήσιο 524 mg/l - Bρωµικά

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό Σύστημα Διαπίστευσης Α.Ε. Παράρτημα F1/Α14 του Πιστοποιητικού Αρ. 139-6

Εθνικό Σύστημα Διαπίστευσης Α.Ε. Παράρτημα F1/Α14 του Πιστοποιητικού Αρ. 139-6 Εθνικό Σύστημα Διαπίστευσης Α.Ε. Παράρτημα F1/Α14 του Πιστοποιητικού Αρ. 139-6 ΕΠΙΣΗΜΟ ΠΕΔΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ της ΔΙΑΠΙΣΤΕΥΣΗΣ του Αναλυτικού Εργαστηρίου της BIOLAB Μονοπρόσωπη Ι.Κ.Ε στην Άρτα Υλικά /Προϊόντα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΤΑΞΗΣ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΤΑΞΗΣ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Εργαστηριακό Κέντρο Φυσικών Επιστηµών Aγίων Αναργύρων Υπεύθυνος Εργαστηρίου : Χαρακόπουλος Καλλίνικος Επιµέλεια Παρουσίαση : Καραγιάννης Πέτρος ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΤΑΞΗΣ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΑΔΙΠΠΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΧΡΟΝΟΣ: 2 Ώρες (Χημεία + Βιολογία)

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΑΔΙΠΠΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΧΡΟΝΟΣ: 2 Ώρες (Χημεία + Βιολογία) ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΑΔΙΠΠΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2013 ΜΑΘΗΜΑ: XHMEIA (20/100) ΤΑΞΗ: Γ Γυμνασίου ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:12 /6/2013 ΧΡΟΝΟΣ: 2 Ώρες (Χημεία + Βιολογία) ΒΑΘΜΟΛΟΓΙΑ Αριθμητικά:.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΦΙΛΤΡΑΝΣΗΣ ΝΕΡΟΥ

ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΦΙΛΤΡΑΝΣΗΣ ΝΕΡΟΥ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΦΙΛΤΡΑΝΣΗΣ ΝΕΡΟΥ 1. Φίλτρα κατακράτησης σωματιδίων Πρόκειται για φίλτρα που κατακρατούν τα στερεά αιωρούμενα σωματίδια του νερού (π.χ. χώμα, υλικά από δεξαμενές, σκουριά, κ.α.). Διατίθενται στο

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ Ι Ενότητα 15: Άλατα

ΧΗΜΕΙΑ Ι Ενότητα 15: Άλατα ΧΗΜΕΙΑ Ι Ενότητα 15: Άλατα Χρυσή Κ. Καραπαναγιώτη Τμήμα Χημείας Άλατα Tαάλατα είναι ιοντικές ενώσεις που περιέχουν κατιόν Μ(μέταλλο ήθετικό πολυατομικό ιόν, π.χ. ΝΗ 4+ ) και ανιόν Α(αμέταλλο εκτός Οήαρνητικό

Διαβάστε περισσότερα