ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΙ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΗ ΚΡΗΤΗ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΙ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΗ ΚΡΗΤΗ"

Transcript

1 Originalveröffentlichung in: Acts of the 9th Cretological Congress [Πεπραγμένα Θ Διεθνο.ς Κρητολογικο. Συνεδρίου], Herakleion 2006, S Αγγελος Χανιώτης ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΙ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΗ ΚΡΗΤΗ /. Συνύπαρξη και επικάλυψη ταυτοτήτων Από τα χρόνια του Ηροδότου και εξής τα σημαντικότερα συστατικά της ταυτότητας κοινοτήτων ανιχνεύονται σε πολιτισμικά δεδομένα: στην κοινή καταγωγή, την κοινή γλώσσα, τη λατρεία και κυρίως την κοινή συλλογική μνήμη. 1 Όταν ρωτούν έναν ομηρικό ήρωα ποιος είναι, απαντά αραδιάζοντας τα ονόματα των προγόνων του (π.χ. Ιλκ'ώα Ζ 123 κ.εξ.) και αντίστοιχα, στις κοινότητες των ελληνικών πόλεων οι τοπικοί μύθοι και η τοπική ιστορία αποτελούν τη βάση του αυτοπροσδιορισμού και της αυτοπαρουσίασης. 2 Το «εμείς» των Αθηναίων του 4ου αιώνα περιλαμβάνει τόσο τον Θησέα όσο και τους Μαραθωνομάχους, κατά τον ίδιο τρόπο που το «εμείς» του Κνωσίου της ελληνιστικής εποχής φέρνει τον 1 2 Χρησιμοποιούνται οι παραπατώ συντομογραφίες: Οΐιαηίοΐίδ. νετίτ'άξε = Α. 1ΐίΐηίοΐί$. Οίε ΫεΗϊάξε ζκίαεηεη &εΐί5θηεη 5ίαάιεη ίη άετ Ηε11εηί$ίί5εΗεη Ζείί (Στουτγάρδη 1996) ΡΟτΙίίίΐ = Ρ..Ιηοοου, Οίε ΐτα%τηεηΐε άετ κτίεειύχεηεη ΗΜοτ&ετ (Βερολίνο-ΓείαΙεη ) ΙΟτεί. - Μ. Οίι&πίιιοα, Ιη&ήριίαηει Οτεύεαέ (Ρώμη )- 10 = ΙπχεηρΙίοηει ύτεΐίεαε" 5Ε0 = $ιφριβηιεηΐι<ιη ΕρίξταρΗίειαη βταεααη. Πρβ. Ηρόδοτος Θ' 144, 2: τό Έλληνικον έον δμαιμόν τε και όμόγλωσσον και θεών ίδρνματά τε κοινά και θνοίαι ηθεά τε όμότροπα. Βλ. π.χ. Α. Οΐίυιίοίίδ, Ηί$ΐοτίε ιιηά ΗίχΙοτ&ετ ίη άεη ξήεεηαεηεη Ιηαάπψεη (Στουτγάρδη 1988) με παλαιότερη βιβλιογραφία Τ.5. δςΐιεει. ΜγίΗίιεΗε Ϋοι-ναιετ. Ζιιτ ΒεάέιιΙιιηξ ^ήεεηίίεηέτ ΙΙετοεηιηγίΗεη αη 8εΙΙ}Μνετ$Ιάηάηί5 ΙίΙείηααίαΙίίνηετ 3ίαώε (Μόναχο 1993) Κ. ΓίηάηεΓ, Μγΐηοχ ιιηά ΙάεηΙίΙάι: 3ί»άίεη ζιιτ $ε16ίίάαηίε11αηξ Μεϊηα3ίαιί5εΗετ 5ιϋώε ίη άετ τόιηίχεηεη ΚαίςετζείΙ (Στουτγάρδη 1994) Ο. ΟιιΠχ, Εε$ ρατεηίέχ Ιέ^εηάαϊη'χ εηίτε οίίέχ ξτεαξαβδ. ΟαιαΙοβίιε ταίχοηηέ άε$ ίηχεηρίίοηχ εοηΐεηαηϊ 1ε Ιετιηε συγγένεια ει αηα/νχε ετίΐίφιε (Γενεύη 1995).

2 10 ΠΕΠΡΑΓΜΕΝΑ Θ' ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΚΡΗΤΟΛΟΓ1ΚΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ σύγχρονο πολεμιστή και άρχοντα στο πλάι του Ιδομενέα (πρβ. Ι.ϋτεί. I νίϋ 33). Στις αρχαιογνωστικές επιστήμες ζητήματα ταυτότητας και συνείδησης ερευνούνται κυρίως σε περιόδους και χώρους για τους οποίους διαθέτουμε επαρκείς και αντιπροσωπευτικές σε περιεχόμενο πηγές, κυρίως κείμενα που αντανακλούν τις απόψεις όχι μεμονωμένων διανοητών, αλλά ευρύτερων κύκλων, όπως είναι π.χ. η αττική κωμωδία, οι δικανικοί λόγοι ή το εικονογραφικό υλικό των νομισμάτων και των δημόσιων μνημείων. Στην Κρήτη τέτοιες πηγές σπανίζουν. Ενώ εύκολα θα μπορούσε κανείς να παρουσιάσει εκτενέστατο κατάλογο βιβλίων και άρθρων που ασχολούνται με θέματα ταυτότητας στην Αθήνα, τη Ρώμη ή τις μικρασιατικές πόλεις των αυτοκρατορικών χρόνων, 3 στην περίπτωση της Κρήτης σχετικές μελέτες λείπουν κι αυτό δεν θα πρέπει να μας ξενίζει. Οι πηγές για την κοινωνική ιδεολογία, την πολιτική ή κοινωνική ταυτότητα και γενικότερα τη συνείδηση ή τις αντιλήψεις των Κρητών είναι και περιορισμένες και προβληματικές. Πρόκειται είτε για κείμενα γραμμένα από εξωτερικούς παρατηρητές (όπως ο Πλάτων, ο Έφορος, ο Αριστοτέλης ή πολλοί ελληνιστικοί επιγραμματογράφοι) είτε για νομικά κείμενα που παρέχουν πληροφορίες μόνο για πολύ συγκεκριμένες πτυχές του θέματος. Ελάχιστα μη νομικά κείμενα γραμμένα από Κρήτες σώζονται, κυρίως επιτύμβια επιγράμματα που εκφράζουν κάποιες από τις αξίες τους. 4 Στα στοιχεία αυτά μπορούμε να προσθέσουμε και το αρ- Παραθέτω ενδεικτικά ορισμένες σχετικά πρόσφατες μελέτες (βλ. και την προηγούμενη σημείωση): Ε.5. Οπιεπ, ϋιιΐίιιτε αηά ΝαΙίοηά! Ιάεηίϊίγ ίη Κέριώΐίεαη Κοιηε (11η<κ:3 1992)- Α.ε. Βοε^εηοΐα 1 - Α.Ο. 8οηΓ3γο (εκδ.), Αίηεηϊαη Ιάεηίϊίγ αηά Ονίε ΙάεοΙοξγ (Β3ΐιίηιοι ε-ί.οηάοη 1994) Υυη ίεε Τοο. ΤΗε ΚΗείοηε ο/ Ιάεηίϊίγ ίη Ιδοεκαίει. Τεχί, Ροήετ, Ρεάα%ο%γ ((Γϋΐηοπά^ε 1995)-,Ι.Μ. Ηαΐΐ, Είήηίε Ιάεηίϊίγ ίη Οπ'βΙί Αηίίφύίχ (ΟιιτιΗ πά ε 1997)- Κ. ίίΐιίγεηεε -.1. Βειτν (εκδ.), ΟιιΙίηταΙ Ιάεηίϊίγ ίη ίηε Κοιηαη Ειηρίιε (1.οηαοη-Νε\ν Υοιϊ< 1998)- Κ. Μί1ε$, ϋοηχίηιαίηξ Ιάεηΐίίϊεπ ίη Εαίε Αηΐίφύίγ (Εοηαοη- Νε\ν Υογκ 1999) ί. Ηυίκίηδοη (εκδ.), Εχρεήεηεϊηξ Κοιηε. Οάίιιτε. Ιάεηίϊίγ αηά Ρο\\εΓ ίη ΙΗε Βοτηαη Ειηρίιε (ί,οηάοη 2000). Βλ. τώρα τη χρήσιμη συλλογή του Β. Βερτουδάκη, Ερίξταηυηαΐα ϋτεΐίεα. Αογοτεχΐ'ΐκο'ι τόποι και μύθοι της Κρήτης ατό αρχαίο ελληνικό επίγραμμα (Ηράκλειο 2000) πρβ. για τους αυτοκρατορικούς χρόνους Α. ΜΗΠίηεζ Ρεΐϊΐ<ίηα.εζ, 'ΝοΙίΐδ 5θΙ)Γε ει νοεαοιιΐίίπο άε Ιεδ ερϊβγμΐ35 ετείειυεδ άε έροεα ίηιρεπαγ, ΡοΗαηαίαε 3 (1992), σ Για τα λιγοστά αποσπάσματα της κρητικής ιστοριογραφίας βλ. Α. Στραταριδάκη, Τηε ΗϊδΙοπ&ηδ ογ ΑηείεηΙ θείε: Α δίικίγ ίη Κε ίοη;ι1 Ηί8ΐοπθ(ΣΓ3ρην\ Κρητικά Χρονικά 28/29 (1988/1989), σ

3 ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ ΚΑΙ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ - Α. ΧΑΝΙΩΤΗΣ 11 χαιολογικό υλικό, κυρίως τις παραστάσεις σε νομίσματα κρητικών πόλεων - αποτέλεσμα επιλογής των ηγετικών ομάδων των κρητικών πόλεων. Συνήθως προβάλλουν τοπικές θεότητες, σημαντικά στοιχεία τοπικών μύθων (όπως ο Μινώταυρος και ο λαβύρινθος στην Κνωσό) ή ακόμη και στοιχεία που σχετίζονται με τον τρόπο ζωής και τις οικονομικές δραστηριότητες μιας περιοχής (όπως π.χ. ο κάπρος στα νομίσματα της Λύττου, που παραπέμπει στο κυνήγι, την προσφιλή ασχολία του πολίτη με την ανώτερη κοινωνική θέση). 5 Κάτω από αυτές τις συνθήκες, αυτό που έχει μελετηθεί μέχρι σήμερα είναι κυρίως ο τρόπος που οι υπόλοιποι Έλληνες έβλεπαν τους Κρήτες και την ταυτότητά τους - δηλαδή όλα εκείνα τα στερεότυπα που εκφράζουν τα επιγράμματα και οι παροιμίες (ό Κρής τον Κρήτα, τρία κάππα κάκιστα, Κρήτη, Καππαδοκία, Κιλικία, συγκρητισμός): οι Κρήτες εμφανίζονται ως ποιμένες, πειρατές, κυνηγοί, τοξότες και χορευταράδες. 6 Στο κείμενο αυτό προτίμησα να μην ασχοληθώ με τους μύθους και τις αξίες που συναπαρτίζουν την εικόνα του Κρητικού στην Κρήτη και τον έξω κόσμο, αλλά να αναλύσω ένα πολύ συγκεκριμένο πρόβλημα: τη συνύπαρξη και επικάλυψη διαφορετικών μορφών ταυτότητας. 2. Η ταυτότητα του πολίτη Η στοιχειώδης και εμφανής ταυτότητα των μελών μιας αρχαίας πολιτικής κοινότητας (και αυτό ισχύει βέβαια και για την Κρήτη) είναι η ταυτότητα του πολίτη μιας πόλης, 7 λόγου χάριν η ταυτότητα του Κνωσίου αυτή συνυπάρχει όμως με άλλες μορφές ταυτότητας που ορίζονται με πληθώρα κριτηρίων, π.χ. με την ταυτότητα του Κρητός, του αριστοκρά- Βλ. τις παραστάσεις στην ακόμα αξεπέραστη συλλογή υλικού: λν. 5νοΓοηο5, Νναηΐίτηαύαηε άε Ια ΟτέΙε αηεϊεηηε (Μίΐοοη 1890). Για τη σημασία του νομισματικού υλικού στη διερεύνηση της ταυτότητας κοινοτήτων βλ. π.χ. 1 ίηάηει\ ό.π., και Ό.Ο.\. ΚΙοδε, 'Μϋηζρηί ΐιη υικί ^ιϋοΐίίεΐιε ΜεηΙϊΙϊΙ: 5ιηγπκι ίη αεγ Κδιηΐ3οΙιεη ΚίίδβΓζβίΓ. στο XV. ΓεδοΗτιοπι - Α.ν.Β. Μϊγοπ - Α. Μίτοη (εκδ.), ΗεΠα! ιαιάάετ ηεεηίιεηε Οαίεη. 8ίιιάίεη γη/ ΟεεεηίεΗίε αηά Νιχιηί$ηιαιίΙί άετ ξήεεηίίεηεη ΨεΙί. ΡειΙχΗτίβ /ϋι- Ρειει- ΚοοεΠ Ρΐαηίαε ζιιηι 70. Οεί>ιιηια& (δηίίγοιαεκεη 1996) Για τις παροιμίες βλ. Τ. Νικολαίδης. «Οι Κρήτες στην αρχαία ελληνική και νεότερη ελληνική παροιμιογραφία». στο Αφιέρωμα στον Στ. Αλεξίου (Αριάδνη 5' Ρέθυμνο 1989), σ Για τα επιγράμματα βλ. Βερτουδάκης. ό.π. Βλ. π.χ. για την Αθήνα Ε. 53 αη, ΌίΐίζεηδΗίρ αδ ά Ρογιτι ογρ$γε1ιο-5οεί;ιι ΜεηΙίΙν', στο ΓΑ. Κουηιοαίίύεδ (εκδ.), ΤΗε ΟοοιΙ Ιιίεα: Ώεηχοεταεγ ίη Αηαεηι Οτεεεε (Νε\ν ΚοοΗεΙΙε- Νέα Υόρκη-Αθήνα-Μόσχα 1995), σ

4 12 ΠΕΠΡΑΓΝ4ΕΝΑ Θ' ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΚΡΗΤΟΛΟΠΚΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ τη, του μέλους μιας εταιρείας, μιας κλάσσης ηλικίας ή μιας περιοχής. Ποια συγκεκριμένη μορφή ταυτότητας επικαλύπτει τις άλλες και ποιες συνθήκες αναδύουν στην επιφάνεια λανθάνουσες μορφές αυτοπροσδιορισμού εξαρτάται από ειδικές συνθήκες, συνήθιος από κάποια μορφή ήπιας ή βίαιης αντιπαράθεσης με τα μέλη μιας άλλης ομάδας. Ας πάρουμε ως παράδειγμα τη Λύττο. Ένας Λύττιος είναι κατ' αρχήν πολίτης της Λύττου. Η ιδιαίτερη αυτή ταυτότητα δεν εκφράζεται βέβαια στη συμπεριφορά του μέσα στην πόλη του, αλλά κυρίως στις σχέσεις του με τον εκτός της Λύττου κόσμο η ταυτότητα του Λυττίου εκδηλώνεται όταν έρχεται αντιμέτωπος με τους «άλλους» (και βέβαια εκδηλώνεται με διαφορετικό τρόπο αν οι «άλλοι» είναι άλλοι Κρήτες, άλλοι Έλληνες ή βάρβαροι). Όταν επισκέπτεται ένα κρητικό ιερό, όταν υπηρετεί ως μισθοφόρος στο στρατό κάποιου ελληνιστικού μονάρχη, όταν χαράσσει το όνομά του ή κάνει αφιέρωση σε κάποιο αιγυπτιακό ιερό ή όταν ανεγείρεται το επιτύμβιο μνημείο του, το εθνικό Λύττιος, που δεν χρησιμοποιείται ποτέ στη Λύττο, συμπληρώνει το όνομά του και αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο της προσωπικής του ταυτότητας. 8 Ένα παράδειγμα είναι το αναθηματικό επίγραμμα ενός Λυττίου στο Σαραπείο της Αλεξάνδρειας, έργο του Καλλιμάχου (περ π.χ.): 9 Ο Μενίτας ο Λύκτιος ανέθηκε αυτά τα τόξα λέγοντας με καμάρι σε σέ προσφέρω, Σάραπι, το τόξο το κεράτινο και τη φαρέτρα όσο για τα βέλη, αυτά τάχουν οι Εσπερίτες. Στην ιδιωτική αυτή αφιέρωση το όνομα μόνο του δεν αρκούσε ο Μενίτας προσδιορίζεται ως Λύττιος, αλλά με την αναφορά στις εξαίρετες τοξευτικές ικανότητές του επικαλείται και ένα στοιχείο μιας ευρύτερης ταυτότητας, εκείνης του τυπικού κρητικού πολεμιστή. 10 * Βλ. π.χ. τα επιτύμβια μνημεία των Λυττίων σε άλλες περιοχές: ΙΟ ΙΧ.2, 365 (Δημητριάδα) ΙΟ XII.9, 812 (Ερέτρια) πρβ. προξενικό ψήφισμα για Λύττιο στην Ανάφη: ΙΟ ΧΙΙ στ Καλλίμαχος. Επίγραμμα 37 έκδ. ΡΓείΓίετ. Σχετικά βλ. Βερτουδάκης, ό.π., σ Α. Χανιώτης, «Ονειροκρίτες, αρετολόγοι και προσκυνητές. Θρησκευτικές δραστηριότητες Κρητών στην ελληνιστική Αίγυπτο», στο Α. Καρέτσου (εκδ.), Κρήτη - Αίγυπτος. Πολιτισμικοί δεσμοί τριών χιλιετιών (Αθήνα 2000). σ Βερτουδάκης. ό.π., σ

5 ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ ΚΑΙ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ - Α. ΧΑΝΙΩΤΗΣ 13 Η στοιχειώδης προϋπόθεση αυτής της χωριστής (ας πούμε «πολιτικής») ταυτότητας του Λυττίου είναι καθαρά νομική: είναι τα πολιτικά δικαιώματα, η πολιτεία. Ας αφήσουμε τους ίδιους τους Κρήτες να μας εξηγήσουν τη σημασία της. Η χαρακτηριστική έκφραση που χρησιμοποιούν όταν χορηγούν σε ξένους την πολιτεία είναι: μετέχειν θίνων και ανθρωπίνων." Ο πολίτης δεν εντάσσεται απλώς σε μια κοινότητα σε σχέση με πολιτικά δικαιώματα και εγκόσμιες υποχρεώσεις (μετέχει ανθρωπίνων) είναι επίσης μέλος μιας κοινότητας λάτρεων (μετέχει θίνων, δηλ. θείων). Η ξεχωριστή ταυτότητα του Λυττίου διαμορφώνεται από νεαρότατη ηλικία. Στα συσσίτια ακούει να μιλούν για τα κατορθώματα των προγόνων και των συγχρόνων και εισάγεται στον κόσμο των αξιών της πόλης του. 1 - Στις γιορτές αναμετριέται με τους συνομήλικους στο τρέξιμο, το χορό και την άσκηση των όπλων. 1-1 Τα χορικά άσματα των τοπικών ποιητών αναφέρονται στους μύθους και οι ύμνοι, οι προσευχές και οι όρκοι τον εξοικειώνουν με τις τοπικές θεότητες. 14 Στη διαμόρφωση της τοπικής ταυτότητας συμβάλλουν ιδιαίτερα οι γιορτές. Στα Περιβλημαϊα ο νέος γίνεται δεκτός στο σώμα των πολιτών 15 και οι ιστορικές επέτειοι της Λύττου προβάλλουν τελετουργικά τη συλλογική μνήμη μια αδημο- 11 (ΓηαηίοΙίδ, ν&μξε,ν Βλ. Δωσιάδας, ΡΓ3 ΓηεηΙε υετ βπεείιίϊεΐιεη ΗίϊΙοιϊκει- 458 Ρ 2 (=Αθηναίος, Δειπνοσοφισταί Δ' 22, 143 Α-Ό): είτα μετά ταϋτα μέμνηνται των κατά πόλεμου πράξεων και τους γενομένους άνδρας αγαθούς έπαινοϋαι, προτρεπόμενοι τους νεωτέρους εις άνόραγαθίαν. " Για την εκπαίδευση των νέων Κρητών και τη σημασία των αγώνων βλ. πιο πρόσφατα Η.-Ι. ΟεΙίΓκε, ΌενΛΐΚ ιιησ! ΟεΒεΙζ. Οίε δοζίαίε ιιηά ροΐίΐί^εΐιε Οταπυηο: ΚτεΙίΐδ ίη αετ Αι-εηίΐίδεηεη υηο Κΐ35Μ5ε1ιεη ΖείΓ, ΚΗο 79 (1997). σ Ι.Ζ. Τζίίοροιιΐοδ, "Ηειηε- ΓοαίΌπΊοΓ 8ηα ΟεΙαη ΌΐΌΐηείδ': ΑΐτιΙεΙεί ογ ΜίΙίΙίΐΓν Ρετίοηηεί'.' Τηε Οαδε οί Ιΐιε 0Γεΐ2η ΡΚίΙοηίίΙεβ', ΝΛερΗβτοί 11 (1998), σ πρβ. (Γηίΐηίοΐίδ, ΥΐτίΓαξβ, σ Για τη σημασία του μυθολογικού υλικού στην κρητική ποίηση έχουμε έμεσες μαρτυρίες- βλ. π.χ. Ι.Οτεί. I χχίν 1 πρβ. Α. Οπαηίοΐίϊ, Άΐδ άίε ϋίρίοηΐίΐΐεη ηοεη ΙαηζΙεη υηο 1 53η εη. Ζιι ζ\νεί ΟεκιεΙεη ΙίΓείίδεηεΓ $ΙϋαΊε ίη ΜγΐΗ5α', ΖείΙίεΗπ/ί βίτ ΡαργτοΙοξϊε ιιηά Ερί^ταρΗΟί 71 (1988), σ Από τους κρητικούς ύμνους σώζεται μόνον ο ύμνος στον Δία από το Παλαίκαστρο (ΙΧτεΙ. III π 2) βλ. τώρα \ν.ϋ. Ρυτίεν -,Ι.Μ. ΒΓειτιετ. ΟιχίΊ< Ηνηιη.ι. νοίιιηκ 1. Τηε Τεχί$ ίη ΤταηαΙαΙίοη. ΥοΙηνηεΙΙ. ΟτεεΚ ΤεχΙ3 αηά ϋοτηηιεηίατγ (Τϋ&ίηιιειι 2001). τ. 1. σ τ. 2, σ Για τους κρητικούς όρκους και τις θεότητες που επικαλούνται βλ. ΟΗιΐηίοιίδ, νεητα%ε, σ Οι&ηίοΙίδ, νετο-οεε, σ αρ. 11. στ. 21 (ΙΧ'ηΊ. I χίχ 1) και σ. 125.

6 14 ΠΕΠΡΑΓΜΕΝΑ Θ' ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΚΡΗΤΟΛΟΠΚΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ σίευτη επιγραφή κάνει γνωστές δύο τέτοιες ιστορικές επετείους της Λύττου, την επέτειο της ανοικοδόμησης της πόλης και την επέτειο της καταστροφής της Δρήρου. 16 Η ταυτότητα του Λυττίου προσδιορίζεται επομένως και θετικά -με την αξίωση ότι η πόλη του είναι η αρχαιότερη πόλη της Κρήτης και αποικία της Σπάρτης 17 και με την υπενθύμιση της επανίδρυσης-, αλλά και επιθετικά (με την υπενθύμιση της νίκης και της κατάκτησης). Και στις δύο περιπτώσεις ταυτότητα σημαίνει συνείδηση μιας υπεροχής απέναντι στους άλλους. Η ταυτότητα του Λυττίου είναι αποτέλεσμα του συγκερασμού πολιτικών δικαιωμάτων και πολιτισμικής μνήμης."* Η σημασία της δεύτερης φαίνεται αν εξετάσουμε τους όχι εκ γενετής Λυττίους, εκείνους που απέκτησαν πολιτικά δικαιώματα αργότερα. Μέχρι ποιο σημείο εξομοιώνουν τα πολιτικά δικαιώματα τον πρώην ξένο με τον γεννημένο Λύττιο; Το γέννημα-θρέμμα της Ολούντας που εγκαθίσταται μόνιμα στη Λύττο και βάσει συνθήκης γίνεται πολίτης της, 19 άραγε είναι φορέας της ίδιας ταυτότητας και συνείδησης; Άραγε θα αποβάλει τα στοιχεία τής μέχρι τότε ταυτότητάς του με μια νομική πράξη (τη χορήγηση της πολιτείας) και μια θρησκευτική τελετουργία (την ορκομωσία του); Και ο γηγενής Λύττιος θα τον αποδεχθεί ανεπιφύλακτα και απεριόριστα ως μέλος της ίδιας κοινότητας; Μπορεί με τη χορήγηση της πολιτείας ο τέως Ολούντιος να μετέχει θίνων και ανθρωπίνων, να συμμετέχει στη λατρεία και τους θεσμούς. Αλλά σε ποιο βαθμό μετέχει στην κοινή, τοπι- Ευχαριστώ και από τη θέση αυτή τον συνάδελφο Χ. Κριτζά, που μου έθεσε υπόψη το κείμενο της αδημοσίευτης επιγραφής την οποία παρουσίασε στο συνέδριο αυτό. Γενικά για τη σημασία των ιστορικών επετείων στη διαμόρφωση ταυτότητας στην αρχαιότητα βλ. Α. Οΐϋηίοΐί5,"ΟεαεηκΐΕΐί:ε άεγ Οπεείιεη: Ιτιτε Βεάειιΐιιη^ Κίτ ααδ Οε5ετιίο1ι(5οε\νιιβί$είη πες1ιί5ς1ιεγ Ροΐείδ'. στο.1. Α$8πΐ3ηη (εκδ.), Βα.ι ΡβΜ ιιηά άα.ι ΗϋίΗ^β. Λ?%/ό«' ΚοηιηφιιηΙαί' ζιιτ ΑΙ/ΐα^ηαΙι (ΟϋιεΓδΙοΙι 1991), σ Αριστοτέλης. Πολιτικών Β' 7, 1' Πολύβιος Δ' 54, 6. Για την έννοια της πολιτισμικής μνήμης, βλ. 3. ΑδδΠΜηη, Οβ» ί(υιΐατβ11ΐ ΟβίΙάΐΗΐηίί. 8εΗή/ί, Ετίηηεηιηξ υηάροιμ$&β ΙάεηίίίάΙ ίηβίώαη ΗοεΗ/αιΙίιιτεη (Μόναχο 1992). Η δυνατότητα αυτή περιλαμβάνεται στις λεγόμενες συνθήκες ισοπολιτείας- βλ. Οιααϊο1ί$, νβητ&ξβ, σ πρβ. Ο. Οιροενϊΐΐε, ΊδοροΙίΙείΗ α 5γπφο1ίΙείίΐ πείΐ' ίΐπ(ίε3 Οεΐ3', στο Γ. Αί ηεγ ΓοΓεδΙί κ.ά. (εκδ.), Γίάετυζίυηί β{ΐάεταΐκιηο ηεΐΐ Ενιτορα αηίίοα (Μίίπηο 1994), σ και "Ι_ε ατοίΐ ϊηΐεπίίΐΐίοηϊΐ &άη$ ΙβΌτέιε πηΐίςυε (νΐΐενΐε-πε/ιε 5. βυ. ί.-0.)', οτηριβί Άνηάα$ Λ ΓΛααάεηιϊε (Ιί'.ι Ιηαα-'φιίοιη ει ΒιΊΙΰχ ΐΜίηχ (1997), σ Σώζεται συνθήκη ισοπολιτείας μεταξύ Λύττου και Ολούντας: ΟιιιηίοΙίδ, ΥεΠταξβ, σ , αρ. 60.

7 ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ ΚΑΙ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ - Α. ΧΑΝΙΩΤΗΣ 15 κή πολιτισμική μνήμη; Θεωρεί τον εαυτό του μέλος της αρχαιότερης κρητικής πόλης και συγγενή των Σπαρτιατών; Άραγε θα υιοθετήσει την τοπική" διάλεκτο της Λύττου; Θα δώσει στα παιδιά του τα πατρογονικά ονόματα ή θα υιοθετήσει χαρακτηριστικά ονόματα της νέας του πατρίδας; Κι όταν ορκίζεται, προσεύχεται ή καταριέται, είναι άραγε η Αθηνά Πολιάδα της Λύττου η θεότητα που επικαλείται ή ο Δίας ο Ταλλαίος της Ολούντας; Μάταια θα περιμένουμε απάντηση στα ερωτήματα αυτά από τις επιγραφές της Λύττου. Υπάρχουν ωστόσο σχετικές μαρτυρίες από αλλού που δείχνουν ότι η σύνδεση με τον αρχικό τόπο καταγωγής (η εκ γενετής ταυτότητα) ήταν συχνά ισχυρότερη από τα πολιτικά δικαιώματα (την επίκτητη πολιτική ταυτότητα). Ο Κνώσιος δολιχοδρόμος Εργοτέλης νίκησε το 472 στους Ολυμπιακούς αγώνες ως πολίτης της σικελικής Ιμέρας, έχοντας εγκαταλείψει την πατρίδα του μετά από εμφύλιο πόλεμο όμως ακριβώς αυτής της χαμένης πατρίδας την επώδυνη μνήμη τονίζει ο Πίνδαρος στο επινίκιο προς τιμήν του (Ολυμπ. ΙΒ'): στάσις άντίάνειρα Κνωσίας σ' άμερσε πάτρας. Ακόμα διδακτικότερη είναι η περίπτωση των υπερχιλίων Κρητών από διάφορες πόλεις που μετανάστευσαν στη Μίλητο με γυναίκες και παιδιά σε δύο κύματα στα τέλη του 3ου αιώνα. 20 Στη Μίλητο απέκτησαν πλήρη πολιτικά δικαιώματα και εγκαταστάθηκαν σε εδάφη που η Μίλητος είχε πρόσφατα κατακτήσει και προσπαθούσε να προστατεύσει από τη Μαγνησία του Μαιάνδρου. Οι κρητογενείς νέοι Μιλήσιοι ορκίσθηκαν να υπερασπισθούν τη νέα τους πόλη και τα φρούριά της όμως η διαφορά ανάμεσα στους γηγενείς Μιλήσιους και τους μετανάστες φαίνεται σε μια λεπτομέρεια. Σε κανένα Κρητικό δεν επιτρέπεται να καταλάβει το αξίωμα του φρουράρχου, αν δεν περάσουν πρώτα 20 χρόνια από την πολιτογράφησή του στη Μίλητο. Οι μετανάστες δεν εξομοιώνονται απόλυτα με τους πολίτες θεωρούνται ξένο σώμα και αναξιόπιστο. Πόσο ισχυρός ήταν ο δεσμός το)ν Κρητών με τις πατρίδες τους φάνηκε όντως σύντομα. Μετά από δέκα χρόνια σύμφωνα με μια χρονολόγηση, μετά από 40 χρόνια σύμφοονα με μιαν άλ- Σχετικά βλ. τώρα Ρ. ΗεπΎηαηη, ΙπίοΜ/Ιβη νοη ΜίΙει. ΤίΗΙ I (ΒεΓίίη 1997). σ πρβ. Α. ΡείΓοροιιΙοιι, Βΐϊηΰ^ΐ' ζιιγ (νίηχηαβχ- ιιηά ΟιχΜΐ( Ιιαβ.ιι>ΐ'χι ΙικΗΐν ΚηΊα.ι ίη ΗεΙΙέηΚΙίΒίΗετ Ζείί (Φραγκφούρτη 1985), σ Ρ. Βπιΐέ, Έηςιιέΐε άίπ\θ ΧΆρίιίςυε ϊιιγ Ια Γίΐηιίΐΐε Γεοςιιε αηίίςιιε. Είικίε άε Ιίίίΐεί άΐ ροΐίΐο^πίρΐιιε (ΤΑχίε ηιίηευτε (Γέροςαε ΗεΙΙέηίδΙίςυε (ΜίΙει εΐ IΙίοη)', Κεννε ί&ί Είιιάε.ι Ληείεηηει 92 (1990), σ ' ΟΐίΐηίοΙίδ, ΥεΠταξε, σ. 14.

8 16 ΠΕΠΡΑΓΜΕΝΑ Θ' ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΚΡΗΤΟΛΟΠΚΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ λη, οι μετανάστες προσπάθησαν να επιστρέψουν στις πατρίδες τους. 21 Αυτό δεν είναι από μόνο του εντυπωσιακό. Ενδιαφέρον είναι ότι εμποδίστηκαν βίαια στην επιστροφή τους από τους πρώην συμπολίτες τους, τους Κρήτες. Αυτό το επεισόδιο της κρητικής ιστορίας δείχνει τις διάφορες όψεις του φαινομένου: Βλέπουμε τη δυσπιστία των Μιλησίων απέναντι στους νέους πολίτες βλέπουμε την επιβίωση της αρχικής πολιτικής ταυτότητας στους μετανάστες, που επιδιώκουν την επιστροφή στην πατρίδα τους βλέπουμε και την αντίδραση των τέως συμπολιτών τους που τους έχουν διαγράψει από την κοινότητα. Πριν βιαστούμε σε γενικεύσεις, καλό θα είναι να δούμε τις ιδιαίτερες συνθήκες που υπαγόρευσαν αυτές τις αντιδράσεις. Πρόκειται για συνθήκες κρίσης: η Μίλητος είχε χάσει τα εδάφη στα οποία είχαν εγκατασταθεί οι Κρήτες μετανάστες, και οι παλιές τους πατρίδες ήταν αδύναμες να αναλάβουν το βάρος των επανοστούντων (που επιπλέον ενδέχεται να ανήκαν και σε συγκεκριμένες πολιτικές μερίδες) τα υλικά προβλήματα αποδεικνύονται εδώ ισχυρότερα από την αλληλεγγύη της κοινής ταυτότητας. Η ίδια ανησυχία για την ισχύ της αρχικής πολιτικής ταυτότητας φαίνεται και στις κρητικές συμβάσεις ισοπολιτείας που ρυθμίζουν την αμοιβαία παροχή πολιτικών δικαιωμάτων. Συχνά επιβάλλουν στον ξένο που θέλει να αποκτήσει πολιτικά δικαιώματα στην άλλη πόλη να κόψει όλους του τους δεσμούς -κοινωνικούς, οικονομικούς και νομικούς- με την παλιά του πατρίδα, ώστε να είναι ευκολότερη η αφομοίωσή του στη νέα κοινότητα. 22 Παρατηρούμε επίσης ότι πολλά ονόματα προσώπων στην Κρήτη είναι παραλλαγμένα εθνικά (π.χ. Φαίστος, Συβρίτας, Υρτακίνας, Έλυρος, Κνοκτος κ.λπ.) 21 μας δείχνουν ότι πολλοί μετανάστες της εσωτερικής κρητικής μετανάστευσης ήταν γνωστοί στη νέα τους πατρίδα με το εθνικό της παλιάς τους. 21 Η επιστροφή αυτών των Κρητών έγινε αντικείμενο διαπραγματεύσεων μεταξύ Μαγνησίας, Κνωσού και Γόρτυνας (/.Οίίί. I νίίί 9; IV 176)- δυστυχώς η χρονολογία των σχετικών επιγραφών δεν είναι βέβαιη βλ. ΟΗαηίοΙίκ. ν&τίτύ%ΐ, σ. 284 (περ. 184 π.χ.)' 8Χ. Α ει\ Ιηίαπίαιν ΑΛΗταύοη νη ιΐιε ΟκβΙί ΨοΗά, (Γ. (ΒεΗίεΙεγ-1,08 Αη- ε1ε$-λονδίνο 1996). σ (περ. 167 π.χ.) Α. Μα ηειιο, ΟΙϊ αλϋταύ ίηΐεηίαίάΐί βΐβοϊ. Ιηΐτοάιιζϊοηε, ίβ5ίο εηΐΐοο, Ιηιάιιζίοηβ, οοηηηινηΐο ΐ' ίηάκΐ. νοϊιιιικ' Π. Βα1337 ιΐΐ 196 α.σ. (Ρί ), σ (περ. 218 π.χ.). 22 Οιαηϊοιίδ, ΥαΠτάξΐ!, σ Βλ. Ο. Οιράενίΐΐε, 'ίε Γηί Γίΐζίοηί ίηΐεπιε ηεΐΐ'ίδοΐβ ά\ ΟτεΙζ. ΑδρεΙΙί ίυιϊαία, εεοηο- Γηίεί ε αειηο Γ3Γιεί', στο Μ. δογάί (εκδ.). Εηίί^ταζίοηε ΐ' ϊηαηϊ^αζίοηΐ ηεΐ ιηοηάο αηίίοο (Μιλάνο 1994). σ και πολλές προσθήκες στο 5Ε0 ΧΙ.ΙΥ 714.

9 ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ ΚΑΙ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ - Α. ΧΑΝΙΩΤΗΣ 17 Η πολιτική ταυτότητα ενίοτε υποσκελίζεται από άλλους τρόπους αυτοπροσδιορισμού και αλληλεγγύης. Αυτό μας δείχνει η πληθώρα των μαρτυριών για το διαρκή και έκδηλο φόβο του εμφυλίου πολέμου, με χαρακτηριστικότερη μαρτυρία τον όρκο των Ιτανίων, που ορκίζονται το αυτονόητο: να μην προδώσουν την πόλη τους, τα εδάφη τους, τα νησιά τους, τα πλοία τους, τους συμπολίτες τους και την περιουσία τους να μην καλέσουν εχθρούς να μην κάνουν κάτι για να ζημιώσουν την ίδια τους την πόλη (Ι.ϋτεί. III ίν 8). Ο όρκος αυτός είναι τόσο παράδοξος όσο ένας όρκος αρχιτεκτόνων να μην κατασκευάσουν σπίτια που θα πέσουν στο κεφάλι τους. Είναι όρκος παράδοξος, αλλά όχι παράλογος, γιατί ο υπαρκτός κίνδυνος της στάσης διαφαίνεται από την παρακάτω διάταξη: «δεν θα πραγματοποιήσω αναδασμό γης, οικιών ή οικοπέδων ούτε αποκοπή χρεών». Ο όρκος αυτός, που τελειώνει με τρομερές κατάρες για τους παραβάτες, μας παρουσιάζει μια τρομερή απειλή προδοσίας με υπόβαθρο οικονομικό και κοινωνικό και οι πληροφορίες που έχουμε για εμφυλίους πολέμους στην Κρήτη δείχνει ότι η απειλή αυτή ήταν υπαρκτή και άμεση. 24 Ποιοι είναι λοιπόν εκείνοι οι παράγοντες που κάνουν ένα άτομο να αγνοήσει την ταυτότητά του ως μέλος της κοινότητας των πολιτών και να στραφεί εναντίον της - με άλλα λόγια, ποιες είναι άλλες μορφές ταυτότητας που κάτω από ιδιαίτερες συνθήκες αναδύονται στην επιφάνεια; Ας επιστρέψουμε στην αφετηρία αυτής της έρευνας, στην ταυτότητα του πολίτη της Λύττου. 3. Φυλετική ταυτότητα Όπως είδαμε, η ταυτότητα του Λυττίου είναι ορατή στις σχέσεις του με τους μη Λυττίους. Μέσα στην κοινότητα του προβάλλει μιαν άλλη ιδιαίτερη ταυτότητα: εκείνη του μέλους μιας φυλής. Στην Κρήτη μέχρι την ελληνιστική εποχή οι φυλές έχουν ουσιαστικό θεσμικό ρόλο, που φαίνεται κυρίως από το γεγονός ότι οι φυλές εναλλάσσονται εκ περιτροπής στην εκτελεστική εξουσία. 25 Κάθε χρόνο οι αξιωματούχοι (κόσμοι) Η. ν;ιη Είϊεηιειτε, Ιμ Οί/ρ ει Ιβ ιηοηάβ τβο άε ΡΙαίοη ά Ροίγΰβ 172 ΡείΓοροιιΙοιι. ό.π., σ Οΐ3ηίοΙίδ, νεπηι^ί-, σ Ε. ΚίΓδΙεη, Βαχ άοήίΐηα Κτβία. 1. ΰίι ΙηχιΊ Κτβία ϊτη βίη/ίεη ιιηά (\νϋγζουγ 1942), σ Κ.Ρ. ΜίΙεΗί, ΑηΜοιηιίίΐ 5οα?Ιγ ίη Αηαβηΐ Ο δίνο 1955), σ Ν. Ρ..Ιοηεδ, ΡιώΙά Οτξαηϊζαϋοη ίη Αηάεηί Οπεοβ 5ηφ (Φιλαδέλφεια 1987), σ

10 18 ΠΕΠΡΑΓΜΕΝΑ ' ΔΙΕΘΝΟΥΣ Κ.ΡΗΤΟΛΟΓ1ΚΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ εκλέγονται αποκλειστικά από τα μέλη μιας φυλής. Ανάλογα με τον αριθμό των φυλών, μια φυλή μπορούσε να περιμένει από τρία ως έξι χρόνια μέχρι να έρθει η σειρά της να εκλέξει τους κόσμους (και συνεπώς να έχει ενεργότερο πολιτικό ρόλο από την απλή συμμετοχή στην εκκλησία). Στη Λύττο γνωρίζουμε τις ευρύτατα γνωστές δωρικές φυλές των Δυμάνων και των Διφύλων, αλλά και τις φυλές της Άρχείας και των Λασυνθίων 26 αν το όνομα της φυλής Άρχείας σχετίζεται με το ρήμα άρχειν, ίσως να υποδηλώνει μιαν ιδιαίτερη κοινωνική θέση. 27 Το όνομα Λασύνθιοι είναι λιγότερο προβληματικό. Όπως έδειξε ο Χαρ. Κριτζάς 28 παράγεται από το τοπωνύμιο Λάσυνθος, το αρχαίο όνομα του οροπεδίου του Λασιθίου, που μάλλον από τα τέλη της αρχαϊκής εποχής ανήκε, τουλάχιστον κατά το μέγιστο μέρος του, στα εδάφη των Λυττίων. Οι Λασύνθιοι ως φυλή είχαν επομένως μια συγκεκριμένη γεωγραφική σύνδεση, αποτελούσαν μέσα στο σώμα των Λυττίων πολιτών μια ιδιαίτερη τοπική υποομάδα με ιδιαίτερη τοπική ταυτότητα. Ένα από τα μελλοντικά ζητούμενα της επιγραφικής και αρχαιολογικής έρευνας είναι να διερευνηθεί, κυρίως με βάση το ονομαστικό υλικό σε συστηματικώς ανεσκαμμένα νεκροταφεία, μήπως και σε άλλες πόλεις της Κρήτης υπάρχει σύνδεση φυλών με συγκεκριμένους χώρους (αυτή είναι μια υπόθεση εργασίας της Βίλλης Αποστολάκου). Οι σχέσεις του Λυττίου, λοιπόν, με τους συμπολίτες του επηρεάζονται σε μεγάλο βαθμό από τη φυλετική του ένταξη. Η φυλετική αυτή ταυτότητα ενδέχεται σε συνθήκες κρίσης να υπερκαλύψει την πολιτική από τον Στυλ. Σπυριδάκη έχει διατυπωθεί η υπόθεση ότι η χωριστή νομισματοκοπία των Αιναώνων, στα τέλη του 3ου αιώνα, οφείλεται στην απόσχιση της ομώνυμης γορτυνιακής φυλής από τη Γόρτυνα κατά τη διάρκεια εμφυλίου πολέμου και στη δημιουργία ιδιαίτερης πόλης Ιοηε5, ό.π., σ. 227' η φυλή των Ύαχινθίων (Ι.Οτεί. 1 χνϊϊί 13) θα πρέπει να διορθωθεί σε φυλή των Λασυνθίων βλ. Χ. Κριτζάς, «Επιγραφικά στοιχεία για την ετυμολογία του Λασυθίου», στο Πεπραγμένα Η' Διεθνούς Κρητολογικοό Συνώρίυου Α2 (Ηράκλειο 2000), σ Α. 0Ίΐ3ηίοΐΐ5, 'Ζυ <1εη ΙπδοΙίΓίΓίεη νοη ΑιηηίδΟί', ΖείϋεΗηβ /»/ ΡαργτοΙο ίε ιιηά Ερίρ-αρΗίΚ 71 (1988), σ Κριτζάς, ό.π., σ " 8. 5ργπα"3Κΐ5, Αίναών[ων]?, ΗεΙΙεηίΙία 30 (1977/78), σ = Οτεΐκα: 8ίαίΰει οη Αη&εηΐ Ο^ίε (Νβ\ν ΚοΛεΙΙε-Ν έα Υόρκη 1992), σ

11 ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ ΚΑΙ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ - Α. ΧΑΝΙΩΤΗΣ Κοινωνική ταυτότητα. Βλέπουμε ότι η πολιτική ταυτότητα κάποτε δεν αντέχει τα ρήγματα που προκαλούν η οικονομική και κοινωνική ανισότητα. Κατά περίπτωση ο Κρης αυτοπροσδιοριζόταν ως πολίτης της πόλης του, μέλος της φυλής του, αλλά και ως μέλος της κοινωνικής του ομάδας - και φυσικά αυτός ο αυτοπροσδιορισμός είναι ορατός στις πηγές μας μόνο σε σχέση με την ανώτερη τάξη, τους ελεύθερους γαιοκτήμονες με την πολεμική εκπαίδευση. Αυτή η κοινωνική ταυτότητα εκφράζει με ενάργεια το αλλαζονικό και γεμάτο αυτοπεποίθηση άσμα του Υβρίου του Κρητός, 30 που παραθέτω στη γλαφυρή μετάφραση του Στέφανου Ξανθουδίδη: «Μεγάλο πλούτος το σπαθί έχω και το κοντάρι και του κορμιού το σκέπασμα, το όμορφο σκουτάρι. Μ' αυτά μ' οργώνουνε τη γης οι δούλοι και θερίζουν και το γλυκό κρασί πατούν κι Αφέντη με γνωρίζουν. Όποιοι δεν έχουνε σπαθί κι ένα γερό κοντάρι, και του κορμιού των φύλαγμα ένα καλό σκουτάρι, πέφτουνε και με προσκυνούν κι Αφέντη με φωνάζουν και Μέγα Βασιλέα τους γονατιστοί με κράζουν.» Βλέπουμε και εδώ τη σύνδεση της ταυτότητας με την αίσθηση της υπεροχής απέναντι σε άλλους. Ο αυτοπροσδιορισμός με βάση την κοινωνική θέση εκδηλώνεται και σε έναν από τους σημαντικότερους κοινωνικούς θεσμούς των κρητικών πόλεων: τις εφηβικές μυητικές τελετές (πίεδ α.ε ρίΐ85η ε) που περιγράφει ο Έφορος (ΡΟιΉίχί 70 Ρ 149) και επιβεβαιώνουν αρχαιολογικά ευρήματα κυρίως από τη Σύμη Βιάννου. 31 Ένα από τα στοιχεία αυτού του θε- Σχετικά με το κείμενο αυτό, βλ. Θ. Δετοράκης, «Τό ποίημα Ύβρίου τοϋ Κρητός και τά έν Κρήτη ένόπλια παίγνια». Κρητικά Χρονικά 24 (1972). σ Ο. Τε<3ε5ε1ιί. Ί1 οηπιο άί Ηγοπ25 ίΐ ΟεΙεδε: 1_Ιη εδεπιρίο άί ροε$ΐ2 εοηνίνώΐε'. ζ)ι<α(1?γηί <ΗβΙοΙο$ΐα ί/ίκηώ* 5 (1986), σ Για μυητικές τελετές των εφήβων στην Κρήτη βλ. πιο πρόσφατα Μ. ΒΝε. 'ίεδ Ιειτηεδ Γείίΐΐίίδ ά ΓίηίΐίαΙίοη αίΐηδ 1ε$ ϊηδεπρίίοηδ οτείοίδεί (\ΊΙε-ΙεΓ δίέείεδ αν. στο Α. ΜθΓε;ιιι (εκδ.). υΐπίιϊαηοη. ΑεΙει άη εοποαυα ίηιετηαίΐοηαΐ άβ ΜοηίρεΙΙίετ, ανηί 1991 (ΜοηΙρεΙΙίεΓ 1992), σ Α. Οΐ3ηϊοΙί$. Ύοη ΗίΓίεη. ΚπίυΙεΓδίίπιιηΙει-η, Ερίιεοεη ιιηά Ρϋ^ετη: ίεβεη 3υΓαεη Βεηιεη ίιη ίΐηΐίκεη ΚγεΙε', Κίετηα 16 (1991) [1995]. σ = στο Ο. δίεοεπ (εκδ.), Ναιυπ' <?ι ραγεαξβ άαηα Ια ρεηίέε αί Ι'εηνϊτοηηετηεηΙ άε$ εμιϊιαίίοηι αηϋφιβί. Ααε$ άα ΟοΙΙοημε άε 8ΐταώοντ%, 1992 (Ριιπϊ 1996).σ

12 20 ΠΕΠΡΑΓΜΕΝΑ Θ' ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΚΡΗΤΟΛΟΠΚΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ σμού είναι η τελετουργική απαγωγή του εφήβου από έναν ωριμότερο άνδρα, με συνδρομή των εταίρων του η επιλογή του εφήβου που θα απαχθεί δεν γίνεται μόνο με βάση την ομορφιά και την αξία του, αλλά και με βάση την κοινωνική του θέση. 32 Αν μάλιστα οι εταίροι του απαγωγέα διαπιστώσουν ότι δεν υπάρχει αντιστοιχία ανάμεσα στην κοινωνική θέση του εφήβου και του απαγωγέα, είναι υποχρεωμένοι να εμποδίσουν την απαγωγή. 5. Η ταυτότητα του ανδρείου και της κλάσσης ηλικίας Η κοινωνική ιεραρχία και η οικονομική διαστρωμάτωση δημιουργούν γενικά κοινωνικές ταυτότητες. Ειδικά στην Κρήτη υπάρχουν δύο πρόσθετες παράμετροι, η σημασία των οποίων δεν θα πρέπει καθόλου να υποτιμάται. Η πρώτη παράμετρος είναι η συμμετοχή κάθε πολίτη σε ιδιαίτερη ομάδα ανδρών, το άνδρεΐον ή την εταιρεία, όπου είναι ισχυρό όχι μόνο το στοιχείο της συμβίωσης, του κοινού γεύματος και φυσικά της κοινής κρασοκατάνυξης, αλλά και το στοιχείο της κοινής μνήμης, των κοινών αξιών και της άμιλλας - σημαντικών συστατικών μιας κοινής ταυτότητας. 33 Η κοινή ταυτότητα ξεκινά από την από κοινού χρημα Ν. Ουειιζζ3, ΤεΙο ε ίΐ εοδίααεκο Τειτιρϊο (1ί Κ.1ιε3 ά\ Ρεδίοδ', ζ)ιιαάιιηϊ ώ'ιιίχιίιμο άί ΑτεΗεοΙοι>ία άειια ΡαεοΙίά άί Ι^εΙΙετε ε ΡίΙο.ιοβα. 1]ηίνετ.ιίΐά άί Μεχχίηα 8 (1993), σ " Ο. (Γίΐρόενίΐΐε, ΥοΙεαηιΐδ. Κεε/ιειε/ιεί εοηιραταΐίαιε.ι αητ ίει οϊίξίηεί άιι ειιΐιε άε ΥηΙεαίη (Ρώμη 1995), σ Ό.Ό. Γεί(30, 'ΤΗε Ρεπίδ ογ ίεακίρροδ. ΙπίΙί^ΙΟΓγ Τγ3Π3- νεδίίδΐώ 3πά Μίΐΐε ΟεπάεΓ Ιάεοΐο^γ ίπ Ιπε Εκαα5Ϊ3 ογ Ρ1ΐ3ΐ5ΐθ5', ΟαίΒϊοαΙ Αηίίαιιίΐγ 14 (1995), σ ΟεΙίΓκε, ό.π. (σημ. 13), σ Κ. νβιΐιιοηε, Έγο8 ετείεδε (αα ΕρΙιοΓ. ΐΟτΗίχΐ 70 Ρ 149)', Κίνώία 5ίοτκα άειι'αηίίεηίιά 28 (1998), σ Για τα ευρήματα από τη Σύμη και την ερμηνεία τους βλ. Α. Λεμπέση. Το ιερό τον Ερμή και της Αφροδίτης στη Σύμη Βιαννον Χάλκινα κρητικά τορεύματα (Αθήνα 1985), κυρίως σ 'Ρΐ3 ε1ΐ3ΐίοη ου 3υΐοίΐ3 ε1ΐ3ΐϊοη. ϋοηηέεβ ίεοηο Γ3ρ1ιϊςυε5 ρουτ ιιηε Ιεηϊίΐΐϊνε ά'ίηιεφγεοιίοη', ΒιΜείίπ άε οη-εαροηάεηεε ΗεΙΙέηίφιε 115 (1991), σ Ο θεσμός της εφηβείας, και πιθανόν και οι μυητικές τελετές, διατηρήθηκαν στην Κρήτη ως την ελληνιστική εποχή βλ. 01ΐ3ηίοΙί5, νεηιάξε, σ και 129. Βλ. κυρίως ΟεΙίΓκε, ό.π.. σ Για τα ανδρεία και τις εταιρείες στην αρχαία Κρήτη βλ. πιο πρόσφατα Ο. ΤαΙαιπο, Ί Ζ10 3 Ογε13', ΜίαεεΙΙαηεα Οι-αεεα α Κοηιαηα 12 (1987), σ Μ. ΓβνΓεηοίε, ΆπαΓείοπ', ΤγεΙιε 3 (1988), σ ' Ρ. δείιπιίΐΐ Ρ3π1ε1, 2: ί,α είίέ αιι όαηαυεί. ΗίίίοίΓε άε$ τεραχ ριιοΐίεα άαηχ Ιεα είιέ.ι ^τεείμιε. ; (Παρίσι 1992), σ Μ. Γιούνη, «Εταιρεία!,. Ή ενσωμάτωση των νέων πολιτών στήν αρχαϊκή Κρήτη», Οίβε.ιία 3 (2000), σ Για τη διατήρησή τους μέχρι την ελληνιστική εποχή βλ. ΟΗβηίοώ, νεηια%ε, σ Για τη χρηματοδότηση των συσσιτίων βλ. Α. Ιΐίΐη>οιί$, 'ΡγόοΙεπκ ογ'ρηϊιο-

13 ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ ΚΑΙ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ - Α. ΧΑΝΙΩΤΗΣ 21 τοδότηση των συσσιτίων και ενισχύεται με συμβολικές πράξεις, όπως ο προφορικός έπαινος του άξιου άνδρα και η διήγηση κατορθωμάτων και παλιών πράξεων ανδρείας (βλ. Δωσιάδας, ΡΟΓΗίίί 458 Ρ 2). Καθώς και τα αγόρια συμμετέχουν από μικρά στα κοινά γεύματα των μελών, εντάσσονται πρώτα και πρώτιστα στην κοινότητα του ανδρείου και ύστερα στην κοινότητα της φυλής και της πόλης. Η δεύτερη ειδική μορφή ταυτότητας είναι η κλάσση ηλικίας. Στην Κρήτη διατηρήθηκε μέχρι την ελληνιστική εποχή η κοινή εκπαίδευση συνομήλικων νέων, η κοινή υπηρεσία στα φρούρια της εσχατιάς, η κοινή ορκομωσία και η από κοινού ένταξη στο σώμα των πολιτών. 34 Αυτός ο θεσμός έφερνε κοντά άτομα διαφορετικής καταγωγής, υποσκελίζοντας ενίοτε σε σημασία την ταυτότητα της πόλης, της φυλής, της εταιρείας ή της κοινωνικής θέσης. Η σημασία αυτής της μορφής ταυτότητας φάνηκε με τον βιαιότερο τρόπο στη Γόρτυνα, όταν γύρω στο 220 π.χ. ξέσπασε εμφύλιος πόλεμος ανάμεσα στους νεώτερους και τους πρεσβύτερους.^ Και στα τελευταία χρόνια πριν από τη ρωμαϊκή κατάκτηση οι πηγές μας μιλούν για πολιτικές διαφορές μεταξύ νεωτέρων (ίανβηβι) και πρεσβυτέρων που αντανακλούν τη σημασία της κλάσσης ηλικίας για τον αυτοπροσδιορισμό και την ταυτότητα του ατόμου Ταυτότητα και διακρατικές σχέσεις Το θέμα της ταυτότητας και της συνείδησης στην κλασσική και ελληνιστική Κρήτη δεν τίθεται όμως μόνο μέσα στο πλαίσιο της κοινότητας των πολιτών. Υπάρχουν εξίσου σημαντικές μορφές ταυτότητας που δημιουργούνται με διακρατικές συνεργασίες. Δύο ή περισσότερες πόλεις μπορούν να δημιουργήσουν μια νέα ταυτότητα θεμελιωμένη στη συμπολιτεία, δηλαδή στην υπέρβαση των πολιτικών ταυτοτήτων δύο ή περισ- Γαΐίβιη' Άηά ΤΓΗΠϊΙιυπίΗηςε' ϊη Οΐ355ίοϋ1 Άηά Ηε11εηϊ$ιίο Οειε', Οιύί.ι Τβηαηοη 1 (1995), σ με την παλαιότερη βιβλιογραφία. 34 Για την ορκομωσία και την ένταξη στο σώμα των πολιτών βλ. ΟΗίΐηϊοΙίϊ, νβηήί β, σ για την από κοινού υπηρεσία σε συνοριακά οχυρά βλ. Η. ναη ΕίϊεηΙειτε. 'ΡοΓίίη» ογειοίδ', στο ΜέΙαηξα: ά'ατάιέοΐοξκ εΐ ά'ηίζιοίτΐ ο[{επα ϋ {ΛατΙα Ρίοατά ά Γυί-αιαϊοη άβ $οη 65ε αηηίνβγχανσ (Παρίσι 1949), σ πρβ. /. Οΐί. ίχ 1 στ. 52 και Πολύβιος Δ' 54, 6. Σχετικά βλ. ναη ΕίϊεηΙειτε, ό.π. (σημ. 24), σ ΡείΓοροιιΙοιι, 16 ό.π. (σημ. 20), σ Οΐ3ηίο1ί5, νετίτα^ε, σ. 15. Α. ΟιαηίοΙίδ, Όίε ΙηδοΗπΓίεη νοη ΑιηηίδΟδ', στο.1. δειιϋγει- (εκδ.), Αηιηί.νοχ (Βερολίνο 1992), σ

14 22 ΠΕΠΡΑΓΜΕΝΑ Θ' ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΚΡΗΤΟΛΟΓΙΚΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ σότερων πόλεων και τη δημιουργία μιας νέας - συνήθως πρόσκαιρης. 37 Η Γόρτυνα και η Φαιστός, η Λύττος και η Χερσόνησος αποτελούν τέτοια παραδείγματα διακρατικής συνεργασίας που στην πρώτη περίπτωση κατέληξαν σε πολεμικές αναμετρήσεις και στην κατάκτηση και καταστροφή της Φαιστού από τη Γόρτυνα, αλλά στη δεύτερη στη δημιουργία δύο κοινοτήτων Λυττίων, εκείνων της άνω πόλεως (Λύττου) και εκείνων της επί θαλάσση πόλεως (Χερσονήσου). 38 Μάλλον εφήμερη ήταν και η συμπολιτεία των πόλεων της δυτικής Κρήτης, που πολύ προγραμματικά προσπάθησαν να δημιουργήσουν μια νέα ταυτότητα προβάλλοντας το κοινό στοιχείο του ορεσίβιου και ονομάζοντας το νέο κράτος "Ορειοι, οι «Βουνίσιοι». 39 Για κάποιο διάστημα η νέα αυτή ταυτότητα ήταν τόσο ισχυρή, που η συμπολιτεία των Ορείων να μπορεί να θεωρηθεί κοινή πατρίδα: «πατρίδα μου είναι οι Όρειοι» αναφέρει χαρακτηριστικά το επιτύμβιο ενός μισθοφόρου στη Λακωνία (ΙΟ ν.1 723) προβάλλοντας αυτή τη νέα ταυτότητα που μεσολαβεί ανάμεσα στη στενότερη ταυτότητα της πόλης και την ευρύτερη ταυτότητα του νησιού. Μήπως άλλωστε και το όνομα των Ετεοκρήτων δεν είναι ένα τεχνητό δημιούργημα που αντιδιαστέλλει τους μη ελληνικής καταγωγής κατοίκους της ανατολικής Κρήτης από την καθ' όλα ανομοιογενή ομάδα των υπολοίπων Κρητών, δημιουργώντας ένα είδος εθνικής συνείδησης που επιβιώνει μέχρι τον 3ο αιώνα; 7. Η πρωτεακή ταυτότητα των Κρητών Παρ' όλες τις εθνικές, κοινοτικές, κοινωνικές και άλλες διαφορές στο εσωτερικό της Κρήτης, στις σχέσεις τους με την υπόλοιπη Ελλάδα οι Κρήτες εκφράζουν προς τα έξω μια κοινή, σε μεγάλο βαθμό επίπλαστη ταυτότητα, εκείνη των Κρητών. Ουσιαστικό της συστατικό είναι ο μύθος, ιδίως οι θεογονικοί μύθοι που καθιστούν την Κρήτη κοιτίδα των Ολυμπίων. 40 Επίπλαστη είναι σε κάποιο βαθμό και η κοινή κρητική διά- " Για τις κρητικές συμπολιτείες βλ. Οΐ3ηίο1ί5, νβπτά^ΐ', σ , (με τη σχετική βιβλιογραφία). 38 Για τη συμπολιτεία Γόρτυνας-Φαιστού βλ. <Γ1ΐ3ηίοΙί$, νεπτάξε, σ για τη συμπολιτεία Λύττου-Χερσονήσου, σ ' Από την εκτενή βιβλιογραφία για τους Ορείους βλ. κυρίως ν3η ΕίΤεηΙειτε, ό.π. (σημ. 24). σ Οαράεν'ύΙβ, ΙχοροΙίΐβία (βλ. σημ. 19), σ ΟΗαηίοΐίδ, νεητάξβ, σ ,1 Βλ. π.χ. Διόδωρος Ε' πρβ. Ϊ.ΟτεΙ. I χχίν 1 στ : /τ/ών έν [Κρή]ται γεγονότων θεών τε και ηρώων.

15 ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ ΚΑΙ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ - Α. ΧΑΝΙΩΤΗΣ 23 λεκτος 41 και οι τυπικοί κρητικοί θεσμοί, σχετικά ύστερο δημιούργημα εξομοίωσης των ιδιαιτεροτήτων. 42 Έναν κοινό κρητικό βίο αντικατοπτρίζουν οι κοινοτυπίες των ελληνιστικών ποιητών με το τρίπτυχο κυνήγι, χορός και έρωτας. 43 Σε πολλές επιγραφές που έχουν βρεθεί εκτός Κρήτης οι Κρήτες είναι πρώτιστα Κρήτες και δευτερευόντως πολίτες μια πόλης (πολλές φορές δεν αναγράφεται καν το όνομα της πόλης τους). 44 Η υπηρεσία Κρητών διαφορετικής καταγωγής ως μισθοφόρων στον ίδιο στρατό ίσως να ενδυνάμωσε αυτό το αίσθημα της κρητικής ταυτότητας Κρήτες που έμειναν στην πτολεμαϊκή Αίγυπτο οργανώθηκαν μάλιστα σε χωριστή κοινότητα, το Κρητών πολίτευμα.* 5 Μάλιστα ένας κρητικός ονειροκρίτης στη Μέμφιδα, στη διαφημιστική του πινακίδα δεν γράφει καν το όνομά του, απλώς: Κρής εστίν δ κρίνων τάδε, «αυτός που ερμηνεύει τα όνειρα είναι Κρητικός» 46 Η κοινή ταυτότητα εκφράζεται με τον χαρακτηριστικότερο τρόπο στο επίπλαστο κοινό όνομα Κρηταιεϊς, που δημιουργήθηκε στις αρχές του 3ου αιώνα για να εκφράσει, σε αντιδιαστολή προς το όνομα Κρήτες, όχι την καταγωγή από το ίδιο νησί, αλλά τη συμμετοχή σε μια κοινή συμμαχία. 47 " Βλ. τη θεμελιώδη μελέτη της Μ. Βίΐε, Εε άίαΐεείε ετέίοίβ αηείεη. Εΐιιάε άε Ια Ιαηχιιε άεχ ίηίοϊρίίοη.ι. ΚεειιείΙ άε! ϊη3θτίριϊοη$ ρομέήειίγεί αιιχ ΙΟ (Παρίσι 1988) πρβ. Ε. Κίεείίεπί, Οίε ΙοΗαΙεη νετζεηίεάεηηεηεη υπ ϋϊαιε&ιε Κτεία8 (Μίτους 1908) Υ. ϋιΐγίουχ, '1.ε5 είειτιεηΐδ Γ605 ηοη αοπεηδ αιι ετείοίϊ ει Ιίΐ $ίιιΐίΐιϊοη αίίΐΐεείίΐΐε βγεεαιιε 11ε ΓπΜβηΜΓβ', Οείαη Άιιάίεί 1 (1988), σ Μ. Βϋε. -Οίίΐ1εεΙο1ο ίε ει είΐέδ εγέιοίδεδ', Οΐίαη 5ίαάίει 3 (1992), σ ,: Ο Αριστοτέλης αναφέρεται σε ένα ενιαίο κρητικό πολίτευμα, αλλά η Ρ. ΡεΗιηηη, Όηε ΗιιηάΓεα-αΐίεά θείε 3ηά ΐΗε "&εΐ2η Ρο1ίιεΐ3"', ΟαίχΐοαΙ ΡΗίΙαΙοςγ 87 (1992), σ , έχει αμφισβητήσει την ιστορικότητα της ενιαίας πολιτειακής οργάνωσης των Κρητών. Χωρίς να μπορώ να επεκταθώ εδώ στο θέμα αυτό, οι επιγραφές δείχνουν μάλλον μια προοδευτική εξομοίωση των θεσμών των κρητικών πόλεων. Β Βλ. Βερτουδάκης, ό.π. (σημ. 3). 4 Βλ. π.χ. Μ Ι Β,ιίΙΙεΙ. Ιηίεηρίίοηί ξγεεαιιεχ ε! ΙαΙίηεί άεα ίυηώεαιιχ άεχ τοί$ οιι χνΐίπβεχ (Κάιρο 1926). αρ. 392,610, 829,858, ,4414 Μ$ Α. Βει-ηαηα. ΕΙΡαηβίοηά'ΕΙ- Καηαπ. αααϊριϊοπβ ξτεεφιεχ (Αόιντεν 1972), αρ. 1. Ρ. Ηεϊεηείΐιείηι. ϋίε ιιυ8\ν3πί ε ΒενόΙκεηιηΕ: ίιτι ΡίοΙειηίίεΓτείεη (Λειψία 1925), κυρίως σ Ο. Κιιοειίδοήη, Όίΐδ Αιι$η;ίη ε8εηίια ειπεί ΤπιιίΓηαειιΙειΥ. στο ΡεζίεητψΙ Χ ΥαΙεη (Βερολίνο 1900), σ Χανιώτης, ό.π. (σημ. 8), σ ΟμιηοΙμ, Υεηταζε, σ

16 24 ΠΕΠΡΑΓΜΕΝΑ θ' ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΚΡΗΤΟΛΟΠΚΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ Η αναγκαστικά ελλιπής σκιαγράφηση των διαφόρων μορφών ταυτότητας στην κλασσική και ελληνιστική Κρήτη δεν νομίζω να επιτρέπει γενικεύσεις, σίγουρα όμως επιβάλλει διαφοροποιήσεις. Ένας κοινός παρονομαστής που διαφαίνεται από τα προαναφερθέντα είναι ότι η ταυτότητα, περισσότερο από το να είναι συνάρτηση παραγόντων, είναι κυρίως αντίδραση στον περίγυρο μιας ομάδας και στα ερεθίσματα που δέχεται. Αυτό εξηγεί την πρωτεακή της μορφή, συνεχώς μεταβαλλόμενη και προσαρμοζόμενη στα εκάστοτε δεδομένα, τον εκάστοτε αντίπαλο, γείτονα ή ανταγωνιστή.

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Συνεργάζομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι Συνεργασία 2. Γιατί χρειάζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία Ενδεικτικοί διδακτικοί στόχοι Οι διδακτικοί στόχοι για τη διδασκαλία της εισαγωγής προσδιορίζονται στο βιβλίο για τον καθηγητή, Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι,

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη καθηγήτρια: κα. Π. Γιαννακοπούλου Μαθήτριες: Ασσάτωφ Άννα, Μιχαλιού Μαντώ, Αργύρη Μαρία, Τσαουσίδου - Πετρίτση Σοφία Τμήμα: Α3

Υπεύθυνη καθηγήτρια: κα. Π. Γιαννακοπούλου Μαθήτριες: Ασσάτωφ Άννα, Μιχαλιού Μαντώ, Αργύρη Μαρία, Τσαουσίδου - Πετρίτση Σοφία Τμήμα: Α3 Υπεύθυνη καθηγήτρια: κα. Π. Γιαννακοπούλου Μαθήτριες: Ασσάτωφ Άννα, Μιχαλιού Μαντώ, Αργύρη Μαρία, Τσαουσίδου - Πετρίτση Σοφία Τμήμα: Α3 Η Σπάρτη ήταν πόλη- κράτος στην Αρχαία Ελλάδα, χτισμένη στις όχθες

Διαβάστε περισσότερα

TAK TAK ΕΡΧΟΝΤΑΙ ΟΙ ΠΕΡΣΕΣ! Σ ΕΦΑΓΑ, ΠΑΛΙΟΒΑΡΒΑΡΕ! Σ ΕΜΕΝΑ ΜΙΛΑΣ, ΣΚΟΥΛΗΚΙ ΑΘΗΝΑΙΕ;

TAK TAK ΕΡΧΟΝΤΑΙ ΟΙ ΠΕΡΣΕΣ! Σ ΕΦΑΓΑ, ΠΑΛΙΟΒΑΡΒΑΡΕ! Σ ΕΜΕΝΑ ΜΙΛΑΣ, ΣΚΟΥΛΗΚΙ ΑΘΗΝΑΙΕ; ΕΝΑ ΗΛΙΟΛΟΥΣΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙΝΟ ΠΡΩΙΝΟ ΤΟΥ 490 Π.Χ., ΣΕ ΚΑΠΟΙΟ ΡΟΜΑΚΙ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ. TAK TAK Σ ΕΦΑΓΑ, ΠΑΛΙΟΒΑΡΒΑΡΕ! Σ ΕΜΕΝΑ ΜΙΛΑΣ, ΣΚΟΥΛΗΚΙ ΑΘΗΝΑΙΕ; ΕΡΧΟΝΤΑΙ ΟΙ ΠΕΡΣΕΣ! ΛΕΝΕ ΠΩΣ ΕΙΝΑΙ ΠΕΛΩΡΙΟΙ ΣΑΝ ΤΟΥΣ ΚΥΚΛΩΠΕΣ.

Διαβάστε περισσότερα

«Αρχαίες ιέρειες έφεραν την ισότητα των φύλων»

«Αρχαίες ιέρειες έφεραν την ισότητα των φύλων» ΤΑ ΝΕΑ, 24/01/2007 ΤΖΟΑΝ ΜΠΡΕΤΟΝ ΚΟΝΕΛΙ «Αρχαίες ιέρειες έφεραν την ισότητα των φύλων» Πρόδροµοι της ισότητας των φύλων ήσαν οι ιέρειες στην αρχαία Ελλάδα, αποδεικνύει η καθηγήτρια Ιστορίας της Τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

ψ Ρ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ -N^ ->5^ **' ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ

ψ Ρ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ -N^ ->5^ **' ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ ψ Ρ ' '.'."» *?' Ρ -N^ ->5^ ι"*** **' "HSf % ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ Το Τμήμα Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων της Υπηρεσίας Συντήρησης Μνημείων

Διαβάστε περισσότερα

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Είδος διδακτικής πρακτικής: project, ομαδοσυνεργατική διδασκαλία Προτεινόμενη διάρκεια: 20 ώρες Εισαγωγικές παρατηρήσεις Η διδακτική ενότητα «Τα φύλα στη λογοτεχνία»

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Αρχαία Ελληνική Ιστορία (55ΑΥ2) Διδάσκων: Α. Farrington (email: eduserv@otenet.gr. Έλεγχος προόδου (Ενότητες 4 5)

Εισαγωγή στην Αρχαία Ελληνική Ιστορία (55ΑΥ2) Διδάσκων: Α. Farrington (email: eduserv@otenet.gr. Έλεγχος προόδου (Ενότητες 4 5) Εισαγωγή στην Αρχαία Ελληνική Ιστορία (55ΑΥ2) Διδάσκων: Α. Farrington (email: eduserv@otenet.gr 1. Ποια από τις ακόλουθες μάχες δεν έχει σχέση με τους Μηδικούς Πολέμους; α. η μάχη της Μυκάλης β. η μάχη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ 1. Από τη Γραμμική Β στην εισαγωγή του αλφαβήτου - Στον ελληνικό χώρο, υπήρχε ένα σύστημα γραφής μέχρι το 1200 π.χ. περίπου, η

Διαβάστε περισσότερα

Τοσίτσα 13, 106 83 Αθήνα, Τηλ.:210 3303942 210 3302523, Fax: 210 3301956, e-m a i l : b o o k s @ s e k b. gr, www. s e k b.

Τοσίτσα 13, 106 83 Αθήνα, Τηλ.:210 3303942 210 3302523, Fax: 210 3301956, e-m a i l : b o o k s @ s e k b. gr, www. s e k b. Τοσίτσα 13, 106 83 Αθήνα, Τηλ.:210 3303942 210 3302523, Fax: 210 3301956, e-m a i l : b o o k s @ s e k b. gr, www. s e k b. gr ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Αθήνα, 29 Σεπτεμβρίου 2015 ΤΕΛΕΣΗ ΕΠΙΣΗΜΩΝ ΕΓΚΑΙΝΙΩΝ 44 ο ΦΕΣΤΙΒΑΛ

Διαβάστε περισσότερα

Μυκηναϊκή θρησκεία. 3. Από την ανασκαφή θρησκευτικών κτηρίων στα ανάκτορα και ιερών σε οικίες

Μυκηναϊκή θρησκεία. 3. Από την ανασκαφή θρησκευτικών κτηρίων στα ανάκτορα και ιερών σε οικίες Μυκηναϊκή θρησκεία Τα στοιχεία που διαθέτουμε για αυτήν προέρχονται: 1.Από την εικονογραφία σφραγιστικών δακτυλιδιών, σφραγίδων, τοιχογραφιών και αντικειμένων μικροτεχνίας (ελεφαντουργίας κλπ). Κεντρική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ A : ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ KATA ΘΕΜΑ

ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ A : ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ KATA ΘΕΜΑ ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ A : ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ KATA ΘΕΜΑ ΘΕΟΙ - ΛΑΤΡΕΙΑ: Αφροδίτη: Πεζογραφία, Β3, σ. 100. Πεζογραφία, Β16, σ. 116. Λατρεία Αφροδίτη : Κύπρια έπη, σ. 37. Κινύρα, Α12, σ. 42. ΔΙΑΤΡΟΦΗ: Αλάτι: Διατροφή

Διαβάστε περισσότερα

Η Νίκη ήταν κόρη της Στύγας και του Πάλλαντα. Είχε αδέρφια της το Κράτος, το Ζήλο και τη Βία.

Η Νίκη ήταν κόρη της Στύγας και του Πάλλαντα. Είχε αδέρφια της το Κράτος, το Ζήλο και τη Βία. Η Νίκη σε νομίσματα Νίκη: θεά της ελληνικής μυθολογίας προσωποποιούσε τη δόξα του ελληνικού πολιτισμού. Η Νίκη στέλνονταν από το Δία για να εξυμνήσει μία νίκη, να προσφέρει σπονδές ή να στεφανώσει ένα

Διαβάστε περισσότερα

Αίγυπτος, Βαβυλωνία : επιγραφές, έγγραφα. Σκοπός : απαθανάτιση : κατορθώµατα/επιτεύγµατα ηγεµόνων.

Αίγυπτος, Βαβυλωνία : επιγραφές, έγγραφα. Σκοπός : απαθανάτιση : κατορθώµατα/επιτεύγµατα ηγεµόνων. Ιστοριογραφία (περιγραφικός ορισµός): Επιστήµη γεγονότα : χρονολογική σειρά χρονική περίοδος κριτικός έλεγχος των πηγών ανάλυση αιτίων και συνθηκών Ιστορική αναδροµή Αίγυπτος, Βαβυλωνία : επιγραφές, έγγραφα.

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ (από το 1100 ως το 323 π.χ.) 1600-1100π.Χ.:Πρωτοϊστορική περίοδος που οδηγεί στο μυκηναϊκό πολιτισμό.

Η ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ (από το 1100 ως το 323 π.χ.) 1600-1100π.Χ.:Πρωτοϊστορική περίοδος που οδηγεί στο μυκηναϊκό πολιτισμό. Ομηρική εποχή Η ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ (από το 1100 ως το 323 π.χ.) ΕΙΣΑΓΩΓΗ: 1600-1100π.Χ.:Πρωτοϊστορική περίοδος που οδηγεί στο μυκηναϊκό πολιτισμό. 1100 π.χ.: Εναρξη της ελληνικής ιστορίας. 11 ος 9 ος αιώνας:οι

Διαβάστε περισσότερα

1. Χρωματίζω στη γραμμή του χρόνου την εποχή του χαλκού:

1. Χρωματίζω στη γραμμή του χρόνου την εποχή του χαλκού: ΕΠΟΧΗ ΧΑΛΚΟΥ 1. Χρωματίζω στη γραμμή του χρόνου την εποχή του χαλκού: 3000 1100 π. Χ. 1100-800 πχ 800-500 πχ 500-323 πχ 323-146 πχ 146πΧ-330 μχ 2. Καταγράφω τους τρεις (3) σημαντικότερους πολιτισμούς που

Διαβάστε περισσότερα

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ [www.philosophical-research.org] ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΙΣΤΟΡΙΚΟΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟΥ ΛΟΓΟΥ. Μελέτη Ελληνισμού

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ [www.philosophical-research.org] ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΙΣΤΟΡΙΚΟΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟΥ ΛΟΓΟΥ. Μελέτη Ελληνισμού ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ [www.philosophical-research.org] ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΙΣΤΟΡΙΚΟΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟΥ ΛΟΓΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ Λ. ΠΙΕΡΡΗΣ ΚΥΚΛΟΣ ΚΖ ΠΕΡΙΟΔΟΣ 2013-2014 Μελέτη Ελληνισμού Ιδέα 5ης Χωρολογικής Εκδρομής: Ολυμπία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 1.Α. Ο ρόλος και η λειτουργία του Προλόγου ως δομικό στοιχείο της τραγωδίας: Ο πρόλογος μιας τραγωδίας αποτελεί τα πρώτο από τα απαγγελλόμενα μέρη και εκτελείται από τους

Διαβάστε περισσότερα

ποδράσηη Διονυσία Διονυσίου Σιδώνια Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ Γυμνάσιο Αγιάς Λάρισας

ποδράσηη Διονυσία Διονυσίου Σιδώνια Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ Γυμνάσιο Αγιάς Λάρισας ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 ποδράσηη 5 Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 «Αθανασάκειο» Αρχαιολογικό Μουσείο Βόλου Γυμνάσιο Αγιάς Λάρισας Διονυσία Διονυσίου Σιδώνια ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Δηθνλνγξαθεκέλν Λεμηθό Σν Πξώην κνπ Λεμηθό

Δηθνλνγξαθεκέλν Λεμηθό Σν Πξώην κνπ Λεμηθό ΤΠΟΤΡΓΔΗΟ ΠΑΗΓΔΗΑ ΚΑΗ ΘΡΖΚΔΤΜΑΣΧΝ, ΠΟΛΗΣΗΜΟΤ ΚΑΗ ΑΘΛΖΣΗΜΟΤ Η.Σ.Τ.Δ. «ΓΗΟΦΑΝΣΟ» Αή Δί Ζίο Γήο Μί Μά Ηί Αύ Δέ Λό Σ Πώ Λό Α, Β, Γ Γύ Σόο 7ο (Σ, Τ, Φ, Υ, Φ,Φ Χ, Πά) Δέ Λό Α, Β, Γ Γύ Σ Πώ Λό Σόο 7ο (Σ, Τ,

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 1 : Το ταξίδι των λέξεων στον χρόνο

Ενότητα 1 : Το ταξίδι των λέξεων στον χρόνο Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Α Γυμνασίου Ενότητα 1 : Το ταξίδι των λέξεων στον χρόνο 1 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Διαφάνειες Οι Έλληνες και η ελληνική γλώσσα 3-4 Η καταγωγή του ελληνικού αλφαβήτου 5-7 Οι διάλεκτοι της Αρχαίας

Διαβάστε περισσότερα

Επιλογή πιλοτικών περιοχών ΕΣΔΑΚ

Επιλογή πιλοτικών περιοχών ΕΣΔΑΚ ΕΣΔΑΚ Για το Έργο Ανάπττυξη και Επίδειξη ενός Εργαλείου Υποστήριξης της Πρόληψης Αποβλήτων για την Τοπική Αυτοδιοίκηση LIFE10 ENV/GR/ 622 Ιούνιος 2012 Το Έργο «Εργαλείο WASP» συγχρηματοδοτείται από την

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA11] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Α Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Πρώιμοι και Γεωμετρικοί χρόνοι (1100-700 π.χ.) Οι περίοδοι της αρχαίας ελληνικής τέχνης:

Διαβάστε περισσότερα

Ένα ξεχασμένο θέατρο. (το Ρωμαϊκό Ωδείο) Έφη Νικολοπούλου, ΒΠΠΓ

Ένα ξεχασμένο θέατρο. (το Ρωμαϊκό Ωδείο) Έφη Νικολοπούλου, ΒΠΠΓ Ένα ξεχασμένο θέατρο. (το Ρωμαϊκό Ωδείο) Έφη Νικολοπούλου, ΒΠΠΓ Στο ευρύτερο αρχαιολογικό χώρο της Γόρτυνας στη Κρήτη, έχουν εντοπιστεί από τους αρχαιολόγους τέσσερις θεατρικοί χώροι διαφορετικών εποχών.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΔΙΟΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ Το Δίον ήταν μια αρχαιότατη πόλη στρατηγικής σημασίας και μια από τις πιο φημισμένες μακεδονικές πολιτείες. Η γεωγραφική θέση

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Ενότητα 3: Βυζαντινή Επιστολογραφία: είδη - χαρακτηριστικά. Συνέσιος ο Κυρηναίος: Βίος και Έργο Κιαπίδου Ειρήνη-Σοφία Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Οι φοιτητές θα έρθουν

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Όμορφος κόσμος

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Όμορφος κόσμος ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Όμορφος κόσμος Φροντίζουμε όλα τα πλάσματα Η Αγία Μελανγκέλ: η προστάτιδα του περιβάλλοντος Εξακόσια χρόνια μετά τη γέννηση του Χριστού, γεννήθηκε στα καταπράσινα δάση της Ιρλανδίας μια

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 1. Εισαγωγή - Η πιο παραμελημένη περίοδος της ιστορίας της Ελληνικής είναι η μεσαιωνική. Για λόγους καθαρά ιδεολογικούς και πολιτικούς, το

Διαβάστε περισσότερα

Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας

Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας Τα κυριότερα χαρακτηριστικά της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας είναι η συνέχεια στόχων και στρατηγικών επιλογών στη βάση των πολιτικών αντιλήψεων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ Πυραμίδες στην Ελλάδα

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ Πυραμίδες στην Ελλάδα ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ Πυραμίδες στην Ελλάδα Oι πυραμίδες που έχουν εντοπιστεί στην Ελλάδα, αποτελούν μοναδικά δείγματα πυραμιδικής αρχιτεκτονικής στον ευρωπαϊκό χώρο. Η μορφή τους, η αρχιτεκτονική τους, καθώς

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΗ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΒΟΥΛΕΥΤΩΝ-Βουλευτές:

ΤΑΞΗ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΒΟΥΛΕΥΤΩΝ-Βουλευτές: ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΑΣΚΑΙΟΙΠΕΡΙΑΥΤΟΝ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΟΙKAI BOYΛΕΥΤΕΣ (HONESTIORES ΕΝΤΙΜΟΤΑΤΟΙ) - ΣΤΡΑΤΟΣ- ΚΛΗΡΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Αυτοκράτορας: H ανάρρηση στο θρόνο χάρη στο

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για Λήμματα Τοπωνυμίων

Οδηγίες για Λήμματα Τοπωνυμίων Το λήμμα αποτελείται από τα εξής μέρη: Οδηγίες για Λήμματα Τοπωνυμίων Τίτλος λήμματος Δελτίο λήμματος Κυρίως λήμμα Χρονολόγιο Προτεινόμενη βιβλιογραφία (βλ. Γενικές Οδηγίες Σύνταξης Λημμάτων) Γλωσσάρι

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119: Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Το μάθημα προφέρει μια συστηματική και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ - Γενική Εισαγωγή..2 - Iστορική αναδρομή....3-4 - Περιγραφή του χώρου.....5-8 - Επίλογος...9 - Βιβλιογραφία 10 1 Γενική Εισαγωγή Επίσκεψη στο Επαρχιακό Μουσείο Πάφου Το Επαρχιακό Μουσείο της

Διαβάστε περισσότερα

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας Το φυλλάδιο αυτό είναι του/της... που επισκέφθηκε το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας στις... Το φυλλάδιο που κρατάς στα χέρια σου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ. Πρόταση ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ. Πρόταση ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ Βρυξέλλες, 26.10.2004 COM(2004) 739 τελικό 2004/0255(ACC) Πρόταση ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ για την τροποποίηση του κανονισµού (ΕΚ) αριθ. 2007/2000 για την εισαγωγή εκτάκτων

Διαβάστε περισσότερα

Δηθνλνγξαθεκέλν Λεμηθό Σν Πξώην κνπ Λεμηθό

Δηθνλνγξαθεκέλν Λεμηθό Σν Πξώην κνπ Λεμηθό ΤΠΟΤΡΓΔΙΟ ΠΑΙΓΔΙΑ ΚΑΙ ΘΡΗΚΔΤΜΑΣΧΝ, ΠΟΛΙΣΙΜΟΤ ΚΑΙ ΑΘΛΗΣΙΜΟΤ Ι.Σ.Τ.Δ. «ΓΙΟΦΑΝΣΟ» Αή Δί Ηίο Γήο Μί Μά Ιί Αύ Δέ Λό Σ Πώ Λό Α, Β, Γ Γύ Σόο 1ο (Α, Β,) Δέ Λό Α, Β, Γ Γύ Σ Πώ Λό Σόο 1ο (Α, Β,) ΤΓΓΡΑΦΔΙ Αή Δί,

Διαβάστε περισσότερα

Δηθνλνγξαθεκέλν Λεμηθό Σν Πξώην κνπ Λεμηθό

Δηθνλνγξαθεκέλν Λεμηθό Σν Πξώην κνπ Λεμηθό ΤΠΟΤΡΓΔΗΟ ΠΑΗΓΔΗΑ ΚΑΗ ΘΡΖΚΔΤΜΑΣΩΝ, ΠΟΛΗΣΗΜΟΤ ΚΑΗ ΑΘΛΖΣΗΜΟΤ Η.Σ.Τ.Δ. «ΓΗΟΦΑΝΣΟ» Αή Δί Ζίο Γήο Μί Μά Ηί Αύ Δέ Λό Σ Πώ Λό Α, Β, Γ Γύ Σόο 4ο (Λ, - Μ, - Ν, - Ξ,) Δέ Λό Α, Β, Γ Γύ Σ Πώ Λό Σόο 4ο (Λ, - Μ, -

Διαβάστε περισσότερα

Η Ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της. Επιμέλεια Δ. Πετρουγάκη, φιλόλογος

Η Ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της. Επιμέλεια Δ. Πετρουγάκη, φιλόλογος Η Ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της Επιμέλεια Δ. Πετρουγάκη, φιλόλογος Εκδοχές ίδρυσης Σύμφωνα με την παράδοση από τον Ρωμύλο, γιο του Αινεία (γύρω στο 735 π.x.) Σύμφωνα με την αρχαιολογική έρευνα στη

Διαβάστε περισσότερα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΝΔΟΦΡ/ΚΗΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 14 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Η ελληνική

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟ ΣΤΡΑΤΟΥ

ΓΕΝΙΚΟ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟ ΣΤΡΑΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟ ΣΤΡΑΤΟΥ Χαιρετισμός Του κ. Α/ΓΕΣ, ως Εκπροσώπου του κ. Υπουργού Εθνικής Άμυνας κ. Ευάγγελου Βενιζέλου στo Συνέδριο Χειρισμού Κρίσεων«ΑΘΗΝΑ 2011» Θεσσαλονίκη, 03 Ιουν 11 - 1 - Κύριοι πρέσβεις

Διαβάστε περισσότερα

1. Να αναλύσετε το ρόλο που έπαιξαν οι Αµφικτυονίες ως θρησκευτικοί, πολιτικοί και κοινωνικοί θεσµοί των αρχαίων Ελλήνων.

1. Να αναλύσετε το ρόλο που έπαιξαν οι Αµφικτυονίες ως θρησκευτικοί, πολιτικοί και κοινωνικοί θεσµοί των αρχαίων Ελλήνων. 2.1.2. Κοινοί εσµοί των Αρχαίων Ελλήνων - Παιδεία Eρωτήσεις ανάπτυξης 1. Να αναλύσετε το ρόλο που έπαιξαν οι Αµφικτυονίες ως θρησκευτικοί, πολιτικοί και κοινωνικοί θεσµοί των αρχαίων Ελλήνων. 2. Να αναλύσετε

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 151ο: Ξενοφῶντος Ἑλληνικά, 2, 2, 3-4.

ΘΕΜΑ 151ο: Ξενοφῶντος Ἑλληνικά, 2, 2, 3-4. ΘΕΜΑ 151ο: Ξενοφῶντος Ἑλληνικά, 2, 2, 3-4. 1. Να μεταφραστεί το τμήμα: ὥστ' ἐκείνης τῆς νυκτὸς παρασκευάζειν τὴν πόλιν. 2. Τι γνωρίζετε για τη μόρφωση του Ξενοφώντα και ποιες ιστορικές μορφές άσκησαν επίδραση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ, Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Μυκηναϊκός Πολιτισμός ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΚΑΛΛΙΑΔΟΥ ΜΑΡΙΑ ΘΕΜΑ: «Η καθημερινή ζωή στον Μυκηναϊκό Κόσμο» Οι μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ. Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις στις τρεις (3). Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με τέσσερις (4) μονάδες.

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ. Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις στις τρεις (3). Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με τέσσερις (4) μονάδες. ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ Μάθημα: Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Τάξη: Β Γυμνασίου Ενότητα: Οι πρώτοι αιώνες του Βυζαντίου Χρόνος εξέτασης: 45 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Mικροί - Mεγάλοι σε δράση

Mικροί - Mεγάλοι σε δράση Υπουργείο Πολιτισμού, Παιδείας και Θρησκευμάτων Γενική Διεύθυνση Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς Διεύθυνση Μουσείων Τμήμα Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων και Επικοινωνίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ICOM ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΜΟΥΣΕΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Αγ.Ασωμάτων 15 ΑΘΗΝΑ 105 53 Τηλ./Fax: 210 3219414 www.otenet.gr/icom Email icom@otenet.gr ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ Το Διεθνές Συμβούλιο Μουσείων ιδρύθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΑ ΧΡΟΝΙΑ ΚΑΘΟΔΟΣ ΤΩΝ ΔΩΡΙΕΩΝ ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ ΕΙΛΩΤΕΣ-ΠΕΡΙΟΙΚΟΙ. 11ος αι. 8 ος αι.π.χ.

ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΑ ΧΡΟΝΙΑ ΚΑΘΟΔΟΣ ΤΩΝ ΔΩΡΙΕΩΝ ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ ΕΙΛΩΤΕΣ-ΠΕΡΙΟΙΚΟΙ. 11ος αι. 8 ος αι.π.χ. ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΑ ΧΡΟΝΙΑ 11ος αι. 8 ος αι.π.χ. ΚΑΘΟΔΟΣ ΤΩΝ ΔΩΡΙΕΩΝ ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ ΕΙΛΩΤΕΣ-ΠΕΡΙΟΙΚΟΙ ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥΝ ΑΠΟΙΚΙΕΣ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ Α ΑΠΟΙΚΙΣΜΟΣ ΠΑΡΑΛΙΑ ΜΙΚΡΑΣ ΑΣΙΑΣ ΑΙΟΛΕΙΣ ΑΙΟΛΕΙΣ -ΘΕΣΣΑΛΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Β ΤΑΞΗ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Β ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Β ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 24 ΜΑΪΟΥ 2003 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΛΥΣΕΙΣ ΓΝΩΣΤΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Γιατί εγώ τόσο

Διαβάστε περισσότερα

Δηθνλνγξαθεκέλν Λεμηθό Σν Πξώην κνπ Λεμηθό

Δηθνλνγξαθεκέλν Λεμηθό Σν Πξώην κνπ Λεμηθό ΤΠΟΤΡΓΔΗΟ ΠΑΗΓΔΗΑ ΚΑΗ ΘΡΖΚΔΤΜΑΣΧΝ, ΠΟΛΗΣΗΜΟΤ ΚΑΗ ΑΘΛΖΣΗΜΟΤ Η.Σ.Τ.Δ. «ΓΗΟΦΑΝΣΟ» Αή Δί Ζίο Γήο Μί Μά Ηί Αύ Δέ Λό Σ Πώ Λό Α, Β, Γ Γύ Σόο 3ο (Ζ, Θ, Η, Κ,) Δέ Λό Α, Β, Γ Γύ Σ Πώ Λό Σόο 3ο (Ζ, Θ, Η, Κ,) ΤΓΓΡΑΦΔΙ

Διαβάστε περισσότερα

«ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ»

«ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» «ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» Σίμος Δανιηλίδης Δήμαρχος Συκεών, Μέλος Δ.Σ. ΚΕΔΚΕ Με ιδιαίτερη χαρά συμμετέχω στη 4 η Γενική Συνέλευση αποδήμων Αιρετών της Αυτοδιοίκησης. Γνωρίζετε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΩΘΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ: Σχεδιασμός Αναλυτικών Προγραμμάτων (Γλώσσας και Πολιτισμού)

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΩΘΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ: Σχεδιασμός Αναλυτικών Προγραμμάτων (Γλώσσας και Πολιτισμού) ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΩΘΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ: Σχεδιασμός Αναλυτικών Προγραμμάτων (Γλώσσας και Πολιτισμού) Δρ. Μανόλης Αλεξάκης Συντονιστής Γραφείου Βρυξελλών Αθήνα 10-11 Οκτωβρίου 2014 Τμήματα Ελληνικής Γλώσσας

Διαβάστε περισσότερα

Κ Α Ν Ο Ν Ι Σ Μ Ο Σ Λ Ε Ι Τ Ο Υ Ρ Γ Ι Α Σ Ε Π Ι Τ Ρ Ο Π Ω Ν

Κ Α Ν Ο Ν Ι Σ Μ Ο Σ Λ Ε Ι Τ Ο Υ Ρ Γ Ι Α Σ Ε Π Ι Τ Ρ Ο Π Ω Ν Κ Α Ν Ο Ν Ι Σ Μ Ο Σ Λ Ε Ι Τ Ο Υ Ρ Γ Ι Α Σ Ε Π Ι Τ Ρ Ο Π Ω Ν Ψ η φ ί σ τ η κ ε α π ό τ η Γ ε ν ι κ ή Σ υ ν έ λ ε υ σ η τ ω ν Μ ε λ ώ ν τ ο υ Σ Ε Π Ε τ η ν 24 η Μ α ΐ ο υ 2003 Δ ι ά τ α ξ η Ύ λ η ς 1. Π

Διαβάστε περισσότερα

ISBN 978-960-484-159-2

ISBN 978-960-484-159-2 Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ Ο Μέγας Αλέξανδρος Κείμενο: Φίλιππος Μανδηλαράς Επιμέλεια κειμένου: Ράνια Ζωίδη Εικονογράφηση: Ναταλία Καπατσούλια Διόρθωση: Αντωνία Κιλεσσοπούλου 2010, Εκδόσεις Κυριάκος Παπαδόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΡΗΤΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Η Κρήτη έχει μια από τις αρχαιότερες και πιο εύγευστες γαστριμαργικές παραδόσεις στον κόσμο, μια παράδοση γεύσεων, αρωμάτων, υλικών και τεχνοτροπιών που ξεκινά

Διαβάστε περισσότερα

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Τι είναι η φιλοσοφία; Φιλοσοφία είναι η επιστήμη που ασχολείται με: ερωτήματα προβλήματα ή απορίες που μπορούμε να αποκαλέσουμε οριακά,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΟΡΙΣΜΟΙ-ΠΕΡΙΟΔΟΙ-ΕΠΟΧΕΣ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΟΡΙΣΜΟΙ-ΠΕΡΙΟΔΟΙ-ΕΠΟΧΕΣ ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΟΡΙΣΜΟΙ-ΠΕΡΙΟΔΟΙ-ΕΠΟΧΕΣ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Ορισμός,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 3 ΙΟΥΛΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Η πρώτη λέξη του

Διαβάστε περισσότερα

600 π.χ. - 300 π.χ. Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΟΠΛΙΤΗΣ

600 π.χ. - 300 π.χ. Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΟΠΛΙΤΗΣ 600 π.χ. - 300 π.χ. Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΟΠΛΙΤΗΣ ΠΛΗΣΙΑΣΕ, ΝΥΞΕ ΜΕ ΤΗ ΜΑΚΡΙΑ ΛΟΓΧΗ Ή ΤΟ ΞΙΦΟΣ ΕΚ ΤΟΥ ΣΥΝΕΓΓΥΣ ΚΑΙ ΦΟΝΕΥΣΕ ΕΝΑΝ ΑΝΔΡΑ. ΑΝΤΙΤΑΞΕ ΠΕΛΜΑ ΣΤΟ ΠΕΛΜΑ, ΘΕΣΕ ΑΣΠΙΔΑ ΣΤΗΝ ΑΣΠΙΔΑ, ΠΡΟΤΑΞΕ ΛΟΦΙΟ ΣΤΟ ΛΟΦΙΟ, ΚΡΑΝΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

The G C School of Careers

The G C School of Careers The G C School of Careers ΔΕΙΓΜΑ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟΥ ΔΟΚΙΜΙΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ Στ ΤΑΞΗ Χρόνος: 1 ώρα Αυτό το γραπτό αποτελείται από 8 σελίδες, συμπεριλαμβανομένης και αυτής. Να απαντήσεις σε ΟΛΕΣ τις ερωτήσεις,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Νικόλαος Χ. Μπέκας Greek classroom of Masterστην "Κοινωνική Παιδαγωγική και μάχη ενάντια στη νεανική

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

Έντονή η Ελληνική παρουσία στην Αμερική, χιλιάδες χρόνια πριν τον Κολόμβο

Έντονή η Ελληνική παρουσία στην Αμερική, χιλιάδες χρόνια πριν τον Κολόμβο Έντονή η Ελληνική παρουσία στην Αμερική, χιλιάδες χρόνια πριν τον Κολόμβο 10 Μαΐου, 2010 VatopaidiFriend H Aμερική σύμφωνα πάντα με την επίσημη άποψη ανακαλύφθηκε το 1492 από τον Χ. Κολόμβο, φαίνεται όμως

Διαβάστε περισσότερα

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της.

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Βρίσκεται στο κέντρο σχεδόν της ελληνικής χερσονήσου, πάνω στο

Διαβάστε περισσότερα

Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Προσδοκώμενα αποτελέσματα: Στη διάρκεια του μαθήματος οι φοιτητές/τριες

Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Προσδοκώμενα αποτελέσματα: Στη διάρκεια του μαθήματος οι φοιτητές/τριες Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Περιγραφή του μαθήματος - στόχοι: Το μάθημα εξετάζει τις κοινωνικές, πολιτισμικές και ιστορικές διαστάσεις της ανάπτυξης του θεσμού του μουσείου και η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Χρήση. Αποκρυπτογράφηση

Χρήση. Αποκρυπτογράφηση Εύρεση Ανακαλύφθηκε στις αρχές του εικοστού αιώνα στην Κνωσό από τον Άρθουρ Έβανς, που την ονόμασε έτσι επειδή χρησιμοποιούσε γραμμικούς χαρακτήρες (και όχι εικονιστικούς, όπως η μινωική ιερογλυφική γραφή)

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΝΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΠΑΜΕ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ» ΚΑΙ «ΠΑΜΕ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΠΕΡΙΠΑΤΟ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ»

ΤΑ ΝΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΠΑΜΕ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ» ΚΑΙ «ΠΑΜΕ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΠΕΡΙΠΑΤΟ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ» ,,^ -^,;-,..:..,, : χ λ κ«:! «e.«?s"'h. ΗΗΗΜΗΗΒ ΤΑ ΝΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΠΑΜΕ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ» ΚΑΙ «ΠΑΜΕ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΠΕΡΙΠΑΤΟ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ» ΕΙΡΗΝΗ ΚΑΙΜΑΡΑ Τα καινούρια προγράμματα του Τμήματος Εκπαιδευτικών

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενο διδασκαλίας Στόχοι Παρατηρήσεις. υπολογίζουν το λόγο δύο λόγο δύο τμημάτων

Περιεχόμενο διδασκαλίας Στόχοι Παρατηρήσεις. υπολογίζουν το λόγο δύο λόγο δύο τμημάτων Νίκος Γ. Τόμπρος ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ Ενότητα : ΟΜΟΙΟΤΗΤΑ (ΛΟΓΟΣ ΑΝΑΛΟΓΙΑ) Σκοποί: Η ανάπτυξη ενδιαφέροντος για το θέμα, η εξοικείωση με τη χρήση τεχνολογίας, η παρότρυνση για αναζήτηση πληροφοριών (εδώ σε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΗ ΕΙΝΑΙ Η ΕΠΙΚΛΗΣΗ ΓΙΑ ΤΙΣ 13 14 15 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2015

ΑΥΤΗ ΕΙΝΑΙ Η ΕΠΙΚΛΗΣΗ ΓΙΑ ΤΙΣ 13 14 15 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2015 ΑΥΤΗ ΕΙΝΑΙ Η ΕΠΙΚΛΗΣΗ ΓΙΑ ΤΙΣ 13 14 15 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2015 ΕΠΙΚΑΛΟΥΜΑΣΤΕ ΕΣΕΝΑ ΔΙΑ ΚΡΑΤΙΣΤΕ ΑΡΧΟΝΤΑ ΤΟΥ ΦΩΤΟΣ ΜΟΝΑΔΙΚΕ ΑΜΕΘΕΚΤΕ ΣΥΜΠΑΝΤΙΚΕ ΝΟΥ ΓΙΑ ΔΙΑΝΟΗΣΗ ΚΑΙ ΥΠΕΡ ΝΟΗΣΗ ΚΑΙ ΝΑ ΜΕΤΟΥΣΙΩΣΕΙΣ ΣΕ ΝΟΗΣΗ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Λυσίου Κατὰ Φίλωνος οκιµ ασίας

Λυσίου Κατὰ Φίλωνος οκιµ ασίας Λυσίου Κατὰ Φίλωνος οκιµ ασίας 26 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Το πρόγραµµα της Β Ενιαίου Λυκείου Θεωρητικής Κατεύθυνσης για την Αρχαία Ελληνική Γλώσσα και Γραµµατεία, όπως αυτό ορίστηκε από το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο,

Διαβάστε περισσότερα

Β4. α Σωστό, β Λάθος, γ Λάθος, δ Σωστό, ε Λάθος

Β4. α Σωστό, β Λάθος, γ Λάθος, δ Σωστό, ε Λάθος Απαντήσεις Β1. Αφού γίνει ετυμολογική ανάλυση του όρου μοίρα (σχολικό βιβλίο), θα πρέπει να δηλωθεί ότι το μερίδιο χαρακτηρίζεται θεϊκό, επειδή: α) το κατείχαν ως τότε μόνο θεοί β) το απέκτησαν με θεϊκή

Διαβάστε περισσότερα

1 ΟΡΕ ΤΙΑ Α 1 3 3 ΤΡΙΓ Ο Ι ΑΙΑ 1 1 ΑΓΓΑΙΟ. Page 1 of 28

1 ΟΡΕ ΤΙΑ Α 1 3 3 ΤΡΙΓ Ο Ι ΑΙΑ 1 1 ΑΓΓΑΙΟ. Page 1 of 28 Ι Ο Α ΡΑ Α ΡΑ Α Ο ΑΤΟ. Ε ΡΟ Ο ΙΟ ΑΡΑ Ε ΤΙΟ ΡΟ Ο ΤΑ Η 1 ΡΑ Α 2 5 1 Ο ΑΤΟ 1 2 2 Α AM Α ΙΟ 1 1 1 ΑΤ Ε ΡΟ Ο ΙΟ 1 2 1 ΑΡΑ Ε ΤΙΟ 1 1 2 Ι Η ΟΡΟ 1 1 1 ΡΟ Ο ΤΑ Η 1 2 2 ΙΤΑΓΡ 1 1 9 15 Ε ΡΟ Α Ε Α ΡΟ Ο Η Ο ΙΟ Ι ΟΤΕΙ

Διαβάστε περισσότερα

1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1. το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων

1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1. το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1 το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 2 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 3 ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΠΥΡΡΟΣ αντίγραφο από πρωτότυπο του 3ου π.χ. αι. της

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Της Μαρίας Αποστόλα Η Ελλάδα υπήρξε από τους πρώτους δέκτες του Χριστιανισμού και τα μνημεία της ελληνικής ορθοδοξίας αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της εθνικής κληρονομιάς, αποτελώντας

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο εργασίας E ομάδας

Φύλλο εργασίας E ομάδας Φύλλο εργασίας E ομάδας «δημοκρατικὸν μὲν εἶναι τὸ κληρωτὰς εἶναι τὰς ἀρχάς, τὸ δ αἰρετὰς ὀλιγαρχικόν» (Η ανάδειξη στα αξιώματα με κλήρωση θεωρείται δημοκρατική, ενώ με εκλογή ολιγαρχική ) Αριστοτέλους,

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση...

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση... Γιώργης Παυλόπουλος Τι είναι ποίηση... "Αν ένα πουλί μπορούσε να πει με ακρίβεια τι τραγουδάει, γιατί τραγουδάει, και τι είναι αυτό που το κάνει να τραγουδάει, δεν θα τραγούδαγε". Κυρίες και Κύριοι Φίλες

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Αδέλφια στο σχολείο

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Αδέλφια στο σχολείο ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Αδέλφια στο σχολείο Οι συμμαθητές και οι συμμαθήτριές μου Οι μαθήτριες του Χριστού Κάποτε, μια γυναίκα, που ονομαζόταν Μάρθα, υποδέχτηκε στο σπίτι της τον Ιησού. Η Μάρθα, ήταν αδελφή του

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ (σελ.140-151)

Ο ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ (σελ.140-151) Ο ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ (σελ.140-151) Ορισμός: ο πολιτισμός που προήλθε από τη σύνθεση ελληνικών και ανατολικών στοιχείων ονομάστηκε ελληνιστικός και απέκτησε οικουμενικό χαρακτήρα. 2.1 Τα ελληνιστικά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ (PROJECT) Η Αγωγή των νέων στην αρχαία Σπάρτη-Κρήτη

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ (PROJECT) Η Αγωγή των νέων στην αρχαία Σπάρτη-Κρήτη ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ (PROJECT) Η Αγωγή των νέων στην αρχαία Σπάρτη-Κρήτη ΓΕΛ ΜΟΙΡΩΝ ΤΑΞΗ Α Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2011-2012 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΜΟΛΟΝ ΛΑΒΕ ΜΕΛΗ ΟΜΑΔΑΣ:ΓΙΑΝΝΑΚΑΚΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΖΑΧΑΡΙΟΥΔΑΚΗ ΠΕΛΑΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΩΝ ΧΩΡΩΝ ΘΕΑΣΗΣ ΚΑΙ ΑΚΡΟΑΣΗΣ ΑΝΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΩΝ ΧΩΡΩΝ ΘΕΑΣΗΣ ΚΑΙ ΑΚΡΟΑΣΗΣ ΑΝΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΩΝ ΧΩΡΩΝ ΘΕΑΣΗΣ ΚΑΙ ΑΚΡΟΑΣΗΣ ΑΝΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ Α. ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΑΤΤΙΚΗΣ ΕΥΘΥΝΗΣ- ΕΠΚΑ Θέατρο Διονύσου, Ωδείο Περικλέους ς Αθήνα Α ΕΠΚΑ Ηρώδειο ς Αθήνα Α ΕΠΚΑ Θέατρο Αχαρνών Αχαρνών

Διαβάστε περισσότερα

και ρατσιστές και εθνικιστές;

και ρατσιστές και εθνικιστές; και ρατσιστές και εθνικιστές; 1 Και ρατσιστές και εθνικιστές; Πως αντιµετωπίζουµε οι Έλληνες τη διαφορετικότητα των ανθρώπων και των φυλών; Θα προτιµούσαµε να µην δεχόταν η Ελλάδα οικονοµικούς µετανάστες;

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΟΥ Π.Ο.Σ.Τ.

ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΟΥ Π.Ο.Σ.Τ. ΤΑ ΟΡΙΑ ΗΛΙΚΙΑΣ ΓΙΑ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΥΣ ΣΤΑ ΕΛ-ΤΑ - ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΙ ΠΙΝΑΚΕΣ ΓΙΑ 40 ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΑΣΦΑΛΙΣΜΕΝΩΝ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΟΥ Π.Ο.Σ.Τ. ΤΟ ΝΕΟ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΟ ΤΟΠΙΟ Μετά την έκδοση των 2 πινάκων με τα νέα όρια ηλικίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΘΕΑΤΡΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ

ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΘΕΑΤΡΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΠΕΡΙΟΔΕΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΟΥ ΣΩΜΑΤΕΙΟΥ «ΔΙΑΖΩΜΑ» κ. ΣΤΑΥΡΟΥ ΜΠΕΝΟΥ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΘΕΑΤΡΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ 13-17 Νοεμβρίου 2008 Σωματείο «ΔΙΑΖΩΜΑ», Μπουμπουλίνας 30, Τ.Κ. 10682, Αθήνα www.diazoma.gr / info@diazoma.gr

Διαβάστε περισσότερα

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ.

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Η συμβολή της οικογένειας στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής είναι μεγάλη και διαχρονική. Η μορφή και το περιεχόμενο, όμως, αυτής της συμβολής

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΑΡΤΙΑΤΕΣ. Οδυσσέας Περαντζάκης

ΣΠΑΡΤΙΑΤΕΣ. Οδυσσέας Περαντζάκης ΣΠΑΡΤΙΑΤΕΣ Οδυσσέας Περαντζάκης Α 2 Η Σπάρτη ήταν πόλη-κράτος στην Αρχαία Ελλάδα. Ήταν χτισμένη στις όχθες του ποταμού Ευρώτα στη Λακωνία. Η Σπάρτη έχει μείνει γνωστή στην παγκόσμια ιστορία για τη στρατιωτική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΝΗΤΕΣ ΕΝΤΟΣ ΚΑΙ ΕΚΤΟΣ ΟΜΑΔΑΣ (Τετράβιβλος, βιβλίο 1ο, κεφ. 7, σελ. 42-43, Περί ημερινών και νυκτερινών ).

ΠΛΑΝΗΤΕΣ ΕΝΤΟΣ ΚΑΙ ΕΚΤΟΣ ΟΜΑΔΑΣ (Τετράβιβλος, βιβλίο 1ο, κεφ. 7, σελ. 42-43, Περί ημερινών και νυκτερινών ). ΠΛΑΝΗΤΕΣ ΕΝΤΟΣ ΚΑΙ ΕΚΤΟΣ ΟΜΑΔΑΣ (Τετράβιβλος, βιβλίο 1ο, κεφ. 7, σελ. 42-43, Περί ημερινών και νυκτερινών ). Οι ομάδες των πλανητών (Sects) και η σπουδαιότητά τους σε ένα χάρτη Η πρωταρχική ενέργεια που

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ 800 479 π.χ.

ΑΡΧΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ 800 479 π.χ. ΑΡΧΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ 800 479 π.χ. ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΑΚΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ Ποιες ήταν οι αιτίες της διάσπασης του φυλετικού κράτους; Η αύξηση του πληθυσμού και η έλλειψη καλλιεργήσιμης γης. Η καταπίεση που ασκούσαν

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΣΟΛΕΑΣ Σχολική χρονιά 2008-2009

ΛΥΚΕΙΟ ΣΟΛΕΑΣ Σχολική χρονιά 2008-2009 ΛΥΚΕΙΟ ΣΟΛΕΑΣ Σχολική χρονιά 2008-2009 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2009 ΜΑΘΗΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 2 Ιουνίου 2009 ΩΡΑ: 07:45 10:15 Το εξεταστικό δοκίμιο αποτελείται από τρία μέρη και

Διαβάστε περισσότερα

Κύκλος Δικαιωμάτων του Ανθρώπου ΠΟΡΙΣΜΑ. Θέμα: ΑΠΟΔΟΧΉ ΜΕΤΑΦΡΆΣΕΩΝ ΔΙΚΗΓΌΡΟΥ

Κύκλος Δικαιωμάτων του Ανθρώπου ΠΟΡΙΣΜΑ. Θέμα: ΑΠΟΔΟΧΉ ΜΕΤΑΦΡΆΣΕΩΝ ΔΙΚΗΓΌΡΟΥ Κύκλος Δικαιωμάτων του Ανθρώπου ΠΟΡΙΣΜΑ [Ν. 3094/03 Συνήγορος του Πολίτη και άλλες διατάξεις, άρ. 4 6] Θέμα: ΑΠΟΔΟΧΉ ΜΕΤΑΦΡΆΣΕΩΝ ΔΙΚΗΓΌΡΟΥ Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Ανδρέας Τάκης Ειδικός Επιστήμονας:

Διαβάστε περισσότερα

w w w. p e r i e x o m e n a n e t. g r

w w w. p e r i e x o m e n a n e t. g r w w w. p e r i e x o m e n a n e t. g r Ο Iliaz Bobaj γράφει για την Παναγιώτα Ζαλώνη Ο Νίκος Μπατσικανής, ο Χάρης Μελιτάς, η Παναγιώτα Ζαλώνη και η Αλεξάνδρα ΒαΐτσηΒάκρου. (Απόσπασμα) Η Ελληνίδα Ποιήτρια

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ»

Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ» ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ» 1.1 Βασικές κατευθύνσεις Η αξιολόγηση ενός μαθήματος είναι αρχικά θέμα προσδιορισμού και κατανόησης της ταυτότητάς του. Θέματα όπως είναι ο τίτλος του

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004 1. Πράγματι, τα προαναφερθέντα αποτελούν κυρίαρχα χαρακτηριστικά της ποίησης του Ελύτη, που πιστοποιούνται σαφέστατα- και στο δοθέν ποίημα. Συγκεκριμένα:

Διαβάστε περισσότερα

! # % & ( % # ) # + +, / / + % ) +

! # % & ( % # ) # + +, / / + % ) + ! # ! # % & ( % # ) # + +,,. / / + % ) + 0 1223 444444444444444444444444444 ( 6 3 99291 5 2?9=3 322 5 2?9=3 333 5 4 Α % 5 +++ 5 7 8 : ; 31 22 /0 ! # % & ( # )) +, +,+. / / 4 0 1 2 3 2 + ( 5 3 4,.

Διαβάστε περισσότερα

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 1. Το Σύνταγμα ως αντικείμενο των πολιτειακών επιστημών

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 1. Το Σύνταγμα ως αντικείμενο των πολιτειακών επιστημών Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Κανελλοπούλου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα Διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 2/11/2015

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΩΜΑ ΓΥΝΑΙΚΑΣ. ΠΡΟΤΥΠΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΟΜΟΡΦΙΑΣ ΣΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ. 2 ο ΓΕΛ ΜΕΓΑΡΩΝ

ΑΡΩΜΑ ΓΥΝΑΙΚΑΣ. ΠΡΟΤΥΠΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΟΜΟΡΦΙΑΣ ΣΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ. 2 ο ΓΕΛ ΜΕΓΑΡΩΝ ΑΡΩΜΑ ΓΥΝΑΙΚΑΣ. ΠΡΟΤΥΠΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΟΜΟΡΦΙΑΣ ΣΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ 2 ο ΓΕΛ ΜΕΓΑΡΩΝ Μαΐος 2012 ΟΜΑΔΑ ΜΑΘΗΤΩΝ Αυγουστή Σπυριδούλα Α1 Βούλγαρη Μάρω Α1 Ζάλη Κατερίνα Α1 Καρυώτη Παναγιώτα Α1 Καστάνη Ιωάννα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ, ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΩΝ ΑΓΑΘΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΑΡΙΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ 2014 2015

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ, ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΩΝ ΑΓΑΘΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΑΡΙΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ 2014 2015 09:00-12:00 Μεσαία ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ, ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΩΝ ΑΓΑΘΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΑΡΙΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ 2014 2015 ΔΕΥΤΕΡΑ, 08-06-2015 ΤΡΙΤΗ, 09-06-2015 ΤΕΤΑΡΤΗ, 10-06-2015

Διαβάστε περισσότερα

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 ΕΝΑ ΓΟΗΤΕΥΤΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΧΡΟΝΙΑ, ΓΕΜΑΤΟ ΕΚΠΛΗΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΛΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ. 33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 Εικόνα 1 Εικόνα 2 Ρωμαϊκές λεγεώνες

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA12] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Β Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Τι είναι Aρχαιολογία; Η επιστήμη της αρχαιολογίας: Ασχολείται με την περισυλλογή,

Διαβάστε περισσότερα