ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΤΜΗΜΑ : ΓΕΩΕΠΙΣΤΗΜΕΣ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΤΟΜΕΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ & ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΤΜΗΜΑ : ΓΕΩΕΠΙΣΤΗΜΕΣ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΤΟΜΕΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ & ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΤΜΗΜΑ : ΓΕΩΕΠΙΣΤΗΜΕΣ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΤΟΜΕΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ & ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΣΤΟ Ν. ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΤΑ ΒΑΡΕΑ ΜΕΤΑΛΛΑ ΚΑΤΑΦΙΩΤΗ ΜΑΛΑΜΑΤΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΒΑΡΝΑΒΑΣ Σ. ΠΑΤΡΑ 2008

2 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΛΟΓΟΣ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2 ΣΚΟΠΟΣ 8 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α: ΦΥΣΙΚΟ & ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΝΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ 1. ΦΥΣΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Γεωμορφολογία Γεωλογική Δομή Χρήσεις Γης - Χλωρίδα Ευαίσθητες Προστατευόμενες Περιοχές ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΝΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Δημογραφικά Στοιχεία Πηγές Ρύπανσης στο Ν. Χαλκιδικής 18 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β: ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΒΑ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ 1. ΤΕΧΝΙΚΑ ΓΕΩΛΟΓΙΚΑ ΚΟΙΤΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΒΑ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ Μεταλλευτικό Κέντρο ΒΑ Χαλκιδικής Εισαγωγή Ιστορικό Κλιματικά Στοιχεία Γεωλογικά Κοιτασματολογικά Χαρακτηριστικά της ΒΑ Χαλκιδικής Μεταλλείο Μαντέμ Λάκκος, Μαύρες Πέτρες & Μεταλλευτικές Εγκαταστάσεις Στρατωνίου Εισαγωγή Κοιτασματολογικά Χαρακτηριστικά Τεχνικά Χαρακτηριστικά του Μεταλλείου Μαντέμ Λάκκου- Μαύρων Πετρών Απορρίμματα Μεταλλείο Ολυμπιάδας Εισαγωγή Κοιτασματολογικά Χαρακτηριστικά Τεχνικά Χαρακτηριστικά Μεταλλείου Ολυμπιάδας Απορρίμματα 45

3 1.4 Δημόσιο Μεταλλείο Βαρβάρας Εισαγωγή Κοιτασματολογικά Χαρακτηριστικά Τεχνικά Χαρακτηριστικά του Μεταλλείου Μεταλλείο Μαγγανίου Πιάβιτσας Εισαγωγή Κοιτασματολογικά Χαρακτηριστικά Τεχνικά Χαρακτηριστικά Μεταλλείου Μεταλλουργικά Απορρίμματα (Σκουριές) Μεταλλουργικά Απορρίμματα Θέσεις αποθέσεων Σκουριών - Ποσοτικοποίηση ΠΑΡΟΥΣΑ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Εισαγωγή Παρούσα κατάσταση του περιβάλλοντος - Μεταλλείο Μαύρες Πέτρες- Μαντέμ Λάκκος Υδάτινοι Πόροι Επιφανειακά Νερά - Υδρολογία περιοχής Στρατωνίου Υπόγεια Νερά - Υδρογεωλογία περιοχής Στρατωνίου Ποιότητα Επιφανειακών Νερών & Υπόγειων Νερών Συμπεράσματα Ανάγλυφο-Έδαφος και φυτικά-ζωικά υποσυστήματα Πολιτισμικό περιβάλλον Καταγραφή στερεών μεταλλευτικών καταλοίπων που αποτελούν δυνητικές πηγές υποβάθμισης του περιβάλλοντος Παρούσα Κατάσταση Περιβάλλοντος - Ολυμπιάδα Υδάτινοι Πόροι Επιφανειακά νερά Υπόγεια Νερά Υδροχημική σύσταση των επιφανειακών και υπόγειων νερών Συμπεράσματα Έδαφος Ανάγλυφο Έδαφος και Φυτικά Ζωικά Υποσυστήματα Πολιτισμικό περιβάλλον Συμπεράσματα Παρούσα Κατάσταση Περιβάλλοντος Δημόσιο Μεταλλείο Βαρβάρας Φυσικό και Ανθρωπογενές περιβάλλον Συμπεράσματα 75

4 2.5 Παρούσα Κατάσταση Περιβάλλοντος Μεταλλείο Πιάβιτσας Απορρίμματα Υδάτινοι Πόροι Επιφανειακά Νερά - Υδρολογία Υπόγεια Νερά - Υδρογεωλογία Ποιότητα Επιφανειακών και Υπόγειων Υδάτων Ανάγλυφο - Έδαφος και Φυτικά-Ζωικά Υποσυστήματα Πολιτισμικό Περιβάλλον Συμπεράσματα Προτάσεις Παρούσα κατάσταση του θαλάσσιου περιβάλλοντος ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΜΕΤΡΑ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ Σχέδιο Αποκατάστασης Προτεινόμενα Μέτρα Εργασίες αποκατάστασης Συμπεράσματα 90 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ: ΧΥΤΗΡΙΟ ΑΝΑΚΤΗΣΗΣ ΜΟΛΥΒΔΟΥ 1. ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΜΟΝΑΔΑΣ Εισαγωγή Κλιματολογικά στοιχεία Περιγραφή της δραστηριότητας Επεξεργασία Παραγόμενων Αποβλήτων ΠΑΡΟΥΣΑ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΑΠΟ ΤΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ ΜΟΝΑΔΑΣ Εισαγωγή Επιπτώσεις της μονάδας στην ατμόσφαιρα Επιπτώσεις της μονάδας στην υδρόσφαιρα Μορφολογία Ζωικά & Φυτικά υποσυστήματα Πολιτισμικό περιβάλλον ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ 107 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ: ΓΕΩΘΕΡΜΙΑ 1. ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΓΕΩΘΕΡΜΙΚΟΥ ΠΕΔΙΟΥ ΣΤΟ Ν. ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ Εισαγωγή Γεωθερμικό Πεδίο, Περιοχή Ελαιοχωρίων-Πετραλώνων Γεωλογικά και Υδρολογικά Στοιχεία Γεωθερμικά Στοιχεία 110

5 2. ΠΑΡΟΥΣΑ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΜΕΤΡΑ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ 117 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 118 ΕΠΙΛΟΓΟΣ 120 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 121

6 ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΙΝΑΚΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΣΕΛ Πίνακας Α.1 Χρήση Εδαφικών Πόρων Στο Ν. Χαλκιδικής 13 Πίνακας Α.2 Αναλυτικά Στοιχεία των ΟΤΑ του Ν. Χαλκιδικής 16 Πίνακας Β.1 Μετεωρολογικά Δεδομένα Σταθμού Αρναίας Περίοδος Πίνακας Β.2 Σταθμός Αρναίας Συχνότητα Ισχύος και Κατευθύνσεις Ανέμων 27 Πίνακας Β.3 Γεωλογικά Αποθέματα Στρατωνίου 32 Πίνακας Β.4 Μεταλλευτικά Αποθέματα Στρατωνίου 32 Πίνακας Β.5 Εξορυχθείσες ποσότητες Μεταλλεύματος και Στείρων την Περίοδο από τα Μεταλλεία Μαύρων Πετρών & Μαντέμ Λάκκου 36 Πίνακας Β.6 Χημικές Αναλύσεις Τελμάτων Στρατωνίου 38 Πίνακας Β.7 Γεωλογικά & Μεταλλευτικά Αποθέματα Κοιτάσματος Ολυμπιάδας 41 Πίνακας Β.8 Χημικές Αναλύσεις του Χρυσοφόρου Σιδηροπυρίτη Ολυμπιάδας 43 Πίνακας Β.9 Χημικές Αναλύσεις Τελμάτων Ολυμπιάδας 46 Πίνακας Β.10 Συγκεντρωτικά Γεωχημικά Μεγέθη των περιοχών Βαρβάρας- Πιάβιτσας-Μαντέμ Λάκκου-Μπασδέκ Λάκκου-Ολυμπιάδας-Ζέπκου 51 Πίνακας Β.11 Χημικές Αναλύσεις Τελμάτων Μεταλλουργικών Απορριμμάτων (σκουριών) ΒΑ Χαλκιδικής 54 Πίνακας Β.12 Φυσικά Χαρακτηριστικά φρύγματος Σιδηροπυρίτη 67 Πίνακας Β.13 Μέση Χημική Σύσταση στα Φρύγματα Σιδηροπυρίτη 67 Πίνακας Β.14 Συμπυκνώματα & Ενδιάμεσα Mn/μεταλλεύματα Εναποτεθειμένα στους σωρούς του μεταλλείου Πιάβιτσας 76 Πίνακας Β.15 Χημικές Αναλύσεις Μαγγανιούχων Απορριμμάτων Πιάβιτσας 76 Πίνακας Β.16 Υδροχημική Σύσταση Επιφανειακών & Υπόγειων νερών στην περιοχή ΠΙάβιτσας 79 Πίνακας Β.17 Συγκεντρώσεις Βαρέων Μετάλλων σε Επιφανειακά Ιζήματα 82

7 Πίνακας Γ.1 Κατάσταση μηχανημάτων Παραγωγικής Διαδικασίας 101 Πίνακας Γ.2 Κατάσταση μηχανημάτων Προστασίας Περιβάλλοντος 101 Πίνακας Δ.1 Συγκριτικά Στοιχεία Β και Αs των Εδαφών για τα Έτη στην Περιοχή Ν. Τρίγλιας 113 Πίνακας Δ.2 Συγκριτικά Στοιχεία Β και Αs των Εδαφών για τα Έτη στην Περιοχή Πετραλώνων 114 Πίνακας Δ.3 Συγκριτικά Αποτελέσματα των Αναλύσεων Φύλλων και Καρπών για τα Έτη στην περιοχή Ν. Τρίγλιας και Πετραλώνων 115 Πίνακας Δ.4 Σχετική Αντοχή καλλιεργειών Σταφυλιού και Ελιάς στο Β 115

8 ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΕΙΚΟΝΑ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΣΕΛ Εικόνα 1 Τρόποι μεταφοράς βαρέων μετάλλων στον άνθρωπο 2 Εικόνα Α.1 Δορυφορική Εικόνα Ν. Χαλκιδικής 9 Εικόνα Α.2 Κύριοι κλάδοι υδρογραφικού δικτύου του Ν. Χαλκιδικής 10 Εικόνα Α.3 Γεωλογικός χάρτης Ν. Χαλκιδικής 11 Εικόνα Α.4 Απεικόνιση των Εδαφικών Πόρων σε % στο Ν. Χαλκιδικής 13 Εικόνα Α.5 Χάρτης Διοικητικής Διαίρεσης Ν. Χαλκιδικής με το νόμο 15 «Καποδίστρια» Εικόνα Β.1 Μεταλλευτική Δραστηριότητα ΒΑ Χαλκιδική Θέσεις Μεταλλείων 19 Εικόνα Β.2 Μέσες τιμές της Θερμοκρασίας του Σταθμού Αρναίας 25 Εικόνα Β.3 Μέσες τιμές του ύψους βροχής του Σταθμού Αρναίας 26 Εικόνα Β.4 Μέσες τιμές της σχετικής υγρασίας του Σταθμού Αρναίας 26 Εικόνα Β.5 Μέσες τιμές της εξάτμισης του Σταθμού Αρναίας 27 Εικόνα Β.6 Γεωλογικός Χάρτης ΒΑ Χαλκιδικής 28 Εικόνα Β.7 Γενική Διάταξη των Μεταλλευτικών Εγκαταστάσεων Στρατωνίου 30 Εικόνα Β.8 Σχηματικό διάγραμμα κύριων φάσεων εργασιών Μεταλλευτικές 33 Εγκαταστάσεις Στρατωνίου Εικόνα Β.9,10 Ανάχωμα Καρακόλι και Λίμνες Σεβαλιέ 34 Εικόνα Β.11 Μεταλλευτικές Εγκαταστάσεις Ολυμπιάδας 40 Εικόνα Β.12 Χώρος Απόθεσης Χρυσοφόρου Σιδηροπυρίτη στη Λεκάνη Ολυμπιάδας 44 Εικόνα Β.13 Σχηματικό Διάγραμμα Ροής των κύριων φάσεων εργασιών που λαμβάνουν χώρα στις Μεταλλευτικές Εγκαταστάσεις Ολυμπιάδας 45 Εικόνα Β.14 Σκουριές στις Μαύρες Πέτρες ανατολικά της Στρατονίκης 55 Εικόνα Β.15 Σημαντικές ποσότητες σκουριών στο Μπαξίνα ρέμα στα ΝΔ όρια της λεκάνης Ολυμπιάδας 56 Εικόνα Β.16 Καλυμμένοι σωροί συμπυκνώματος Σιδηροπυρίτη. Πλατεία Καρρά 66 Εικόνα Β.17 Απορρίμματα χειροδιαλογής σχηματίζουν αναβαθμίδα στη νότια πλευρά του μεταλλείου Βαρβάρας 74

9 Εικόνα Β.18 Ενδιάμεσα προϊόντα εμπλουτισμού στην Πιάβιτσα 77 Εικόνα Γ.1 Θέση Χυτηρίου Ανάκτησης Μολύβδου 92 Εικόνα Γ.2 Σκαρίφημα διαγράμματος ροής αερολύματος 97 Εικόνα Γ.3 Διάγραμμα ροής παραγωγικής διαδικασίας Χυτηρίου Μολύβδου 102 Εικόνα Γ.4,5 Μονάδα Επεξεργασίας Μολύβδου 105 Εικόνα Δ.1 Χάρτης Ν. Χαλκιδικής με τις θέσεις γεωθερμικού ενδιαφέροντος 108

10 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η εκπόνηση της παρούσας διπλωματικής εργασίας σκοπό έχει τη μελέτη των περιβαλλοντικών προβλημάτων όπου υπάρχουν στο Ν. Χαλκιδικής λόγω βαρέων μετάλλων και να προτείνει λύσεις αντιμετώπισης τους. Σίγουρα ο Ν. Χαλκιδικής δεν αναγνωρίζεται για την έντονη βιομηχανική δραστηριότητα αλλά αποτελεί σημαντικό μεταλλευτικό κέντρο με έντονη την εξορυκτική δράση. Επομένως ειδικότερος στόχος της διπλωματικής εργασίας είναι να γίνει εκτίμηση των περιβαλλοντικών συνθηκών του Νομού Χαλκιδικής όσον αφορά τα βαρέα μέταλλα με κύριο στόχο την ευαισθητοποιήση κάθε αναπτυσσόμενης δραστηριότητας σε θέματα περιβάλλοντος και βιώσιμη ανάπτυξη. Μόνο με την απόκτηση της περιβαλλοντικής συνείδησης, η βιομηχανική ανάπτυξη συμβαδίζει με την ποιότητα ζωής. Θέλω να εκφράσω τις ευχαριστίες μου για την βοήθεια του στον επιβλέποντα καθηγητή κ. Σωτήριο Βαρνάβα υπεύθυνο της κατεύθυνσης Περιβαλλοντική και Θαλάσσια Γεωχημεία του μεταπτυχιακού προγράμματος ειδίκευσης Γεωεπιστήμες και Περιβάλλον. Επίσης σημαντικό ρόλο στην καθοδήγηση και στην εκπόνηση της παρούσας εργασίας κατέχει και ο καθηγητής μου κ. Ιωάννης Καλαβρουζιώτης, τον οποίο ευχαριστώ πολύ. Τέλος θέλω να ευχαρηστίσω και τον προϊστάμενο του τμήματος περιβάλλοντος της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Χαλκιδικής κ. Γεώργιο Πεύκο Χημικό και των υπάλληλο του τμήματος, κ. Ιωακείμ Κοτσερίδη Περιβαλλοντολόγο, τον Γεωλόγο κ. Αθανάσιο Ξεφτέρη υπέυθυνο του τμήματος Διέυθυνση Υδατικών Πόρων της Νομαρχίας Αυτοδιοίκησης Χαλκιδικής κ. και τέλος στο στέλεχος της εταιρείας των μεταλλείων κ. Βηθλεέμ Γαζέα Μεταλλειολόγο Μηχανικό. Επιπλέον σημαντική βοήθεια δόθηκε και από τον Γεωλόγο κ. Νίκο Βεράνη. 1

11 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ένα τέταρτο περίπου του φλοιού της γης αποτελείται από μέταλλα. Εκείνα τα οποία έχουν ειδικό βάρος μεγαλύτερο από εκείνο του σιδήρου όπως ο χαλκός, ο μόλυβδος, το χρώμιο, το κάδμιο, ο ψευδάργυρος κ.ά., καλούνται Βαρέα Μέταλλα. Τα βαρέα μέταλλα θεωρούνται από τους πιο επικίνδυνους ρύπους του περιβάλλοντος και αυτό επειδή τα βαρέα μέταλλα και οι ενώσεις τους σε αντίθεση με τις οργανικές τοξικές ουσίες δεν αποικοδομούνται, εισέρχονται απλώς σε κάποιο μικρό ή μεγάλο βιογεωχημικό κύκλο και παραμένουν στο περιβάλλον για μεγάλο χρονικό διάστημα. Τα τοξικά μέταλλα έχουν την ιδιότητα να εισέρχονται στους διάφορους βιοχημικούς κύκλους και να συσσωρεύονται σε ζώντες οργανισμούς (άνθρωπο, φυτά, ζώα), προκαλώντας έτσι διαταραχές στις βιολογικές δράσεις, χρόνιες βλάβες ή ακόμη και το θάνατο. Στην Εικόνα 1. παριστάνονται οι σπουδαιότεροι τρόποι διακίνησης με τους οποίους καταλήγουν τα βαρέα μέταλλα και άλλα τοξικά στοιχεία στον άνθρωπο. Απελευθέρωση μετάλλων στο περιβάλλον Οι κυριότερες πηγές των μετάλλων στο περιβάλλον είναι η γεωλογική αποσάθρωση, η επεξεργασία των μετάλλων και ο εμπλουτισμός των μεταλλευμάτων, η χρησιμοποίηση των μετάλλων και των ενώσεων τους, η απόπλυση μετάλλων από τα σκουπίδια και τα στερεά απόβλητα βιομηχανιών και οι εκκρίσεις του ανθρώπου και των ζώων. Εικόνα 1: Τρόποι μεταφοράς βαρέων μετάλλων στον άνθρωπο 2

12 Οι βιομηχανικές δραστηριότητες απελευθερώνουν συγκεντρώσεις μετάλλων στον αέρα. Ιδιαίτερα η εξόρυξη και επεξεργασία των μετάλλων μολύνουν την ατμόσφαιρα σε μεγάλο βαθμό. Βέβαια δεν επιτρέπεται να παραληφθεί ότι σε ορισμένες περιοχές, ιδιαίτερες πηγές μόλυνσης της ατμόσφαιρας με τοξικά μέταλλα είναι τα γεωθερμικά πεδία και οι ηφαιστειακές εκρήξεις. Από τη άλλη και η εξόρυξη και ο εμπλουτισμός των μετάλλων σε μεταλλευτικές περιοχές οδηγεί στον εμπλουτισμό του εδάφους σε μέταλλα. Για παράδειγμα, η επεξεργασία θειούχων ορυκτών οδηγεί, στην απελευθέρωση Αu, Αg, Cu, Ζn, Ρb, Sn και W. Η επεξεργασία περιλαμβάνει κονιοποίηση και επίπλευση καθώς και τη δημιουργία πολύ πλούσιου σε μέταλλα υπολείμματος (Sludge). Η απόπλυση της περιοχής με τα νερά της βροχής δημιουργεί πρόβλημα ρύπανσης σε μεγάλες εκτάσεις. Χαρακτηριστικό παράδειγμα μόλυνσης του εδάφους από μέταλλα που προέρχονται από βιομηχανική επεξεργασία κοιτασμάτων αποτελεί η περίπτωση της νοτιοδυτικής Αγγλίας όπου για πολλούς αιώνες γίνεται εξόρυξη χαλκού και κασσίτερου. Ανάλογα παραδείγματα μόλυνσης των νερών και του εδάφους από μεταλλευτικές δραστηριότητες αναφέρονται από πολλές περιοχές του κόσμου (π.χ. Η.Π.Α., Αυστραλία, Ιαπωνία, Γερμανία, Πολωνία, κ.α.). Επιπτώσεις Πολλά βαρέα μέταλλα (σε υπερεπάρκεια) και τοξικά στοιχεία μπορούν να προκαλέσουν σοβαρά προβλήματα υγείας όταν η απορρόφηση τους υπερβεί ορισμένα όρια π.χ. το Cd το οποίο προκαλεί δυσλειτουργία των νεφρών όταν η συγκέντρωση του στα επινεφρίδια υπερβεί τα 200 mg/kgr, ο Pb που μπορεί να προκαλέσει διανοητική βλάβη σε νέα παιδιά, ο υδράργυρος που μπορεί να προκαλέσει σοβαρές επιπτώσεις στο νευρικό σύστημα, τερατογενέσεις, μεταλλάξεις, καρκινογένεση κ.λ.π. (Alloway et al 1995). Αντίθετα η έλλειψη ορισμένων βαρέων μετάλλων όπως π.χ. του ψευδαργύρου προκαλεί δερματοπάθειες, αύξηση καρκινογένεσης, ανεπάρκεια στο ανοσοποιητικό σύστημα, καρδιαγγειακές παθήσεις, προβλήματα στο γεννητικό σύστημα καθώς και τερατογενέσεις στα ζώα και στον άνθρωπο. Παρακάτω ακολουθούν τα σημαντικότερα βαρέα μέταλλα όπου συναντάμε στο νομό Χαλκιδικής και οι επιπτώσεις τους στην υγεία του ανθρώπου. 3

13 Σίδηρος (Fe): Ανεπιθύμητο στοιχείο, με ανώτατο επιτρεπτό όριο τα 200 και ενδεικτικό τα 50 μg/l. Σε πολύ μεγάλες συγκεντρώσεις στο πόσιμο νερό προκαλεί τοξική δράση στο κυκλοφορικό και στο ήπαρ. Μπορεί να παρουσιαστούν εμετοί, διάρροιες και κολικοειδή άλγη. Επίσης επηρεάζει το νευρικό σύστημα με σπασμούς και κώμα (Hourdakis 1996).Ο σίδηρος όμως, όχι μόνο είναι ελάχιστα τοξικός, αλλά και λόγω της ιδιομορφίας του μεταβολισμού του, δύσκολα συγκεντρώνεται στους ζωικούς οργανισμούς. Μαγγάνιο (Mn): Ανεπιθύμητο και ευκίνητο στοιχείο, με ανώτατο επιτρεπτό όριο τα 50 και ενδεικτικό τα 20 μg/l. Απαντάται στη φύση με τη μορφή δισθενούς, τρισθενούς και τετρασθενούς στοιχείου. Η πλέον αφομοιώσιμη μορφή είναι το δισθενές μαγγάνιο και λιγότερο το τρισθενές, η δε αφομοίωση του από τον οργανισμό σχετίζεται στενά με το pη. Το μαγγάνιο είναι απαραίτητο στον οργανισμό ιχνοστοιχείο και συμμετέχει σε ενζυμικές αντιδράσεις. Απορροφάται από το έντερο και εναποθηκεύεται στους νεφρούς, στο ήπαρ, στα οστά και σε μικρές συγκεντρώσεις στον εγκέφαλο. Απεκκρίνεται από την γαστρεντερική οδό δια μέσου της χολής. Αυξημένες συγκεντρώσεις στα πόσιμα νερά μπορεί να προκαλέσουν, πονοκεφάλους, αδυναμία, υπερευαισθησία, αϋπνία, νοητικές διαταραχές και ψυχώσεις. Επίσης νευρολογικές διαταραχές όπως η νόσος του Parkinson. Χαρακτηριστικό είναι το βάδισμα με το σώμα να γέρνει προς τα εμπρός. Χαλκός (Cu): Ανεπιθύμητο στοιχείο, με ενδεικτικό όριο τα 100 μg/l στην έξοδο των εγκαταστάσεων αντλήσεως ή μg/l μετά από 12 ώρες ηρεμίας στις σωληνώσεις και στο σημείο της θέσεως του στη διάθεση του καταναλωτή. Βασικό στοιχείο του μεταβολισμού και σε πολύ μεγάλες όμως συγκεντρώσεις είναι ένα από τα τοξικά βαρέα μέταλλα. Απορροφάται από το γαστρεντερικό σύστημα και μπορεί να προκαλέσει διάφορες διαταραχές στην υγεία του ανθρώπου (π.χ. αιματολογικές). Ψευδάργυρος (Ζn): Ανεπιθύμητο στοιχείο με ενδεικτικό όριο τα 100 μg/l στην έξοδο των εγκαταστάσεων αντλήσεως ή μg/l μετά από 12 ώρες ηρεμίας στις σωληνώσεις και στο σημείο της θέσεως του στη διάθεση του καταναλωτή. Ο 4

14 ψευδάργυρος είναι απαραίτητος στον ανθρώπινο οργανισμό αλλά όχι σε συνδυασμό με κάδμιο με το οποίο όμως έχει μεγάλη χημική συγγένεια. Δεν είναι δε τοξικός σε απουσία του καδμίου. Τα επιβλαβή αποτελέσματα της υπερβολικής απορρόφησης ψευδαργύρου από τον οργανισμό είναι διαταραχές του αναπνευστικού συστήματος, κυρίως του ανώτερου, υποχρωμική αναιμία, δερματίτιδα, φλογώσεις των βλεφάρων, ναυτία, πονοκέφαλο και γαστρεντερικές διαταραχές, λόγω της καταστροφής του βλεννογόνου που προκαλείται από το σχηματισμό ΖnCl 2 στο στομάχι, σαν προϊόν αντίδρασης μεταξύ ψευδαργύρου και γαστρικών υγρών. Κάδμιο (Cd): Τοξικό μέταλλο, με ανώτατο επιτρεπτό όριο στο πόσιμο νερό τα 5 μg/l. Η απορρόφηση του από την γαστρεντερική οδό είναι φτωχή, όμως η ανεπάρκεια σε ασβέστιο, σίδηρο και πρωτεΐνες διευκολύνουν την απορρόφηση του. Συνδέεται με τις σφαιρίνες του πλάσματος και συσσωρεύεται στο ήπαρ και τους νεφρούς. Στους καπνιστές η αύξηση είναι μεγαλύτερη. Παραμένει στο σώμα από 7 μέχρι 30 χρόνια και απεκκρίνεται μέσω των νεφρών αφού όμως πρώτα ασκήσει την βλαπτική του δράση. Οι τοξικές επιδράσεις του είναι νεφρική βλάβη, πρωτεϊνουρία, ζακχαρουρία και απώλεια αμινοξέων από τα ούρα, προσβολή του προστάτη των ανδρών, αρτηριακή υπέρταση, γαστρεντερικές διαταραχές, κίτρινους δακτυλίους και δόντια, ανοσμία, διαταραχές στο μεταβολισμό του ασβεστίου και απώλεια του από τον οργανισμό με συνέπεια την οστεομαλάκωση και εύθρυπτα οστά. Σε συμπλοκή οργανική μορφή (καδμιοθειονίνη) ασκεί τοξικότερη επίδραση και δεσμεύει και ψευδάργυρο (Hourdakis 1996). Χρώμιο (Cr): Το στοιχείο αυτό απαντά στη φύση στην εξασθενή και τρισθενή σταθερή μορφή. Από τις δύο αυτές μορφές μόνο το εξασθενές χρώμιο είναι τοξικό για τον ανθρώπινο οργανισμό, ενώ για το τρισθενές δεν υπάρχουν τέτοιες ενδείξεις. Νικέλιο (Νi): Το στοιχείο αυτό βρίσκεται σε πολύ χαμηλές συγκεντρώσεις στους ανθρώπινους ιστούς. Η υπερεπάρκεια του είναι υπεύθυνη καρκινογένεσης στον άνθρωπο και στα ζώα (Furst 1971, Flessel et al 1980). Στα βασικά επακόλουθα της τοξικότητας του συμπεριλαμβάνονται μεταβολές στη δράση ορισμένων ενζύμων και καταστολή της ανοσίας. 5

15 Μόλυβδος (Pb): Τοξικό μέταλλο, με ανώτατο επιτρεπτό όριο στο πόσιμο νερό τα 50 μg/l. Η απορρόφηση του μολύβδου από το γαστρεντερικό σωλήνα είναι μικρή και φθάνει μόλις το 10% της δόσης, εξαρτάται δε από την παρουσία σιδήρου και ασβεστίου στις τροφές. Εισερχόμενος σε μικρά ποσά στον οργανισμό μεταφέρεται και εναποτίθεται κύρια στα οστά και στα δόντια με τη μορφή αδιάλυτου τριφωσφορικού άλατος, αλλά και στις τρίχες, στο ήπαρ και στους νεφρούς. Επομένως αυξημένη πρόσληψη φωσφορικών ευνοεί την εναπόθεση μολύβδου στα οστά. Η συγκέντρωση του στα οστά αυξάνει σε όλη τη διάρκεια της ζωής του ανθρώπου. Οι υπερβολικές συγκεντρώσεις στο πόσιμο νερό μπορεί να προκαλέσουν κοιλιακούς, κολικούς, εμετούς, αιματηρά κόπρανα, μυαλγίες, ολιγουρία, πτώση της πίεσης και θάνατο. Σε χρόνιες περιπτώσεις μικρότερων δόσεων παρατηρούνται απώλεια της όρεξης και βάρος, ταχεία κόπωση, κεφαλόπονοι, νευροπάθεια, αναιμία και εγκεφαλοπάθεια-νευρική βλάβη στα παιδιά και αποβολές στις εγκύους. Όταν είναι σε οργανική μορφή παρατηρούνται ψυχικές διαταραχές, αϋπνία, υπερδιέγερση, πλήρης (αποπροσανατολισμός, ψευδαισθήσεις, μανία και υπερκινητικότητα. Μετά από καιρό ακολουθεί το κώμα και στη συνέχεια ο θάνατος (Hourdakis 1996). Αρσενικό (Αs): Βασική πηγή του αρσενικού είναι τα ορυκτά αρσενοπυρίτης και σιδηροπυρίτης, που αφθονούν στις πολύ μεταλλικές συγκεντρώσεις, όπως π.χ. στη BA Χαλκιδική όπου οι συγκεντρώσεις του στα υπόγεια νερά είναι εμφανής, θετικό στοιχείο στην περίπτωση αυτή είναι ότι οι πολύ μεταλλικές συγκεντρώσεις (κοιτάσματα) βρίσκονται κατά κανόνα σε μεγάλα βάθη και η απουσία οξυγόνου, κ.λ.π., δυσχεραίνει την οξείδωση και μεταφορά του στα υπόγεια νερά. Σ' άλλες περιπτώσεις σχετίζεται με γεωθερμικά πεδία όπως αυτό του όρους Κατσίκα στη Χαλκιδική. Μερικοί επιστήμονες κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η εμφάνιση του αρσενικού στο υπόγειο νερό οφείλεται στις μεταβολές του γεωχημικού περιβάλλοντος λόγω της έντονης άρδευσης και της υπερβολικής χρήσης φωσφορικών λιπασμάτων. Η κινητικότητα του στοιχείου σχετίζεται με το διαλυμένο οξυγόνο, το pη, φωσφορικά, νιτρικά, κ.λ.π. (Smedley 1995). Επίσης με την αύξηση του πάχους της ζώνης αερισμού λόγω των υπεραντλήσεων, το πάνω μέρος των ένυδρων υδροφορέων γίνεται άνυδρο και με τον τρόπο αυτό συμβάλλει στην απελευθέρωση του αρσενικού και τη μεταφορά του στο υπόγειο νερό (Athavale 1995). 6

16 Το αρσενικό είναι τοξικό μέταλλο, με ανώτατο επιτρεπτό όριο στο πόσιμο νερό τα 50 μg/l σήμερα, τιμή όμως η οποία αναμένεται να μειωθεί στα 10 μg/l τα προσεχή χρόνια, όπως αναφέρεται στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. Ασκεί την τοξική δράση με επίδραση στα ένζυμα που περιέχουν σουλφυδρικές ομάδες και στο μεταβολισμό των κυττάρων. Σε περίπτωση υπέρβασης των ορίων του στα πόσιμα νερά προκαλεί έντονα άλγη στον οισοφάγο και στο επιγάστριο, πτώση της αρτηριακής πίεσης και της θερμοκρασίας, διάρροια, εμετούς, κώμα και θάνατο που επέρχεται λόγω κυκλοφορικής ανεπάρκειας. Σε μικρότερες περιεκτικότητες αλλά σε μακροχρόνιες δόσεις παρατηρείται, περιφερική νευροπάθεια, αγγειακή ηπατική βλάβη, απλαστική αναιμία, κυκλοφορική ανεπάρκεια, χρόνια νεφρική ανεπάρκεια και καρκινογενετικές μεταβολές στο δέρμα και στους πνεύμονες. Πέρα από τα παραπάνω θα πρέπει να τονισθεί ιδιαίτερα ότι, η αυξημένη παρουσία οργανικού φορτίου σε περιοχές όπου διακινούνται βαρέα μέταλλα σε τοξικές συγκεντρώσεις δρα καταλυτικά στη μεθυλίωση τους με αποτέλεσμα την ευκολότερη απορρόφηση από τον οργανισμό και κατά συνέπεια τη δραματική αύξηση της τοξικότητας τους (Hadjispirou et al 1998). Η μόνιμη τοξικότητα αρσενικού από την πόση νερού είναι σοβαρός κίνδυνος για την υγεία και εμφανίζεται σε πολλά συστήματα του ανθρώπου (Dutta 1995). Οι επιπτώσεις πόσιμου νερού με αρσενικό πάνω από 10 μg/l σε παιδιά είναι ανησυχητικές και το μόνιμο σύμπτωμα είναι η φλόγωση της μεμβράνης των βλεφάρων, καθώς και μελανώματα στο σώμα των παιδιών. Παιδιά ή ενήλικες με αυξημένα αποθέματα αρσενικού στον οργανισμό τους, όπως ανιχνεύθηκε με χημικές εξετάσεις στα μαλλιά, το δέρμα και τα ούρα, έχουν αυξημένες πιθανότητες στη μελλοντική τους ζωή, να εμφανίσουν καρκίνο στο δέρμα, στην κύστη και στους πνεύμονες (Αngle 1995). Αργίλιο (Αl): Ανεπιθύμητο στοιχείο, με ανώτατο επιτρεπτό όριο τα 200 και ενδεικτικό τα 50 μg/l. Μεγάλες ποσότητες του στο πόσιμο νερό προκαλούν την αρρώστια Alzheimer, που είναι η παρανοϊκή τρέλα. Η επίδραση αυτή είναι αθεράπευτη στο κοντινό μέλλον (Day 1996). 7

17 ΣΚΟΠΟΣ Όπως αναφέραμε στη εισαγωγή τα βαρέα μέταλλα όταν χορηγηθούν σε υψηλές συγκεντρώσεις μπορεί να καταστούν επικίνδυνα για την υγεία καθώς σε ορισμένες περιπτώσεις και θανάσιμα. Τα μέταλλα αυτά σε αντίθεση με τις περισσότερες τοξικές οργανικές ενώσεις έχουν την ιδιότητα να εισέρχονται στους διάφορους βιοχημικούς κύκλους και να συσσωρεύονται σε ζώντες οργανισμούς, προκαλώντας έτσι διαταραχές στις βιολογικές δράσεις. Σκοπός της παρούσας διπλωματικής εργασίας είναι να αναδείξει τα προβλήματα που έχει να αντιμετωπίσει ο Νομός Χαλκιδικής όσον αφορά τα βαρέα μέταλλα. Για το σκοπό η παρούσα εργασία έχει χωριστεί σε δύο κυρία μέρη. Το πρώτο μέρος εστιάζεται στην καταγραφή των πηγών ρύπανσης βαρέων μετάλλων στην περιοχή του Νομού Χαλκιδικής και στην συνέχεια ακολουθεί εκτίμηση των περιβαλλοντικών συνθηκών. Σημαντικό και κρίσιμο σημείο του Νομού Χαλκιδικής αποτελεί η μεταλλευτική δραστηριότητα όπου εμφανίζονται και τα κυριότερα προβλήματα ρύπανσης όσον αφορά τα βαρέα μέταλλα. Επομένως το κύριο μέρος της μελέτης καλύπτεται από τις επιπτώσεις της μεταλλευτικής δραστηριότητας. Σημαντικό είναι μέσα από την παρούσα εργασία να αναγνωριστούν τα περιβαλλοντικά προβλήματα της περιοχής, να κατανοηθούν οι βραχυπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες επιπτώσεις που προκαλούν και να δοθούν λύσεις αποκατάστασης της ισορροπίας. 8

18 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α: ΦΥΣΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ & ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΝΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ 1. Φυσικό Περιβάλλον 1.1 Γεωμορφολογία Ο νομός Χαλκιδικής έχει έκταση 2.918km 2, όπου από αυτά τα 729 είναι πεδινά (25%), τα ημιορεινά (50%) και τα 725 ορεινά (25%). Η βλάστηση καλύπτει km 2, ποσοστό 50% της συνολικής έκτασης του. Ακολουθεί δορυφορική εικόνα του Ν. Χαλκιδικής (Ιούλιος 2007). Εικόνα Α.1: Δορυφορική εικόνα Ν. Χαλκιδικής Η Χαλκιδική έχει ποικίλο ανάγλυφο. Η βορειοανατολική και κεντρική Χαλκιδική είναι ορεινή (Χολομώντας 1165μ, Στρατωνίου 918μ, Άθω 2033μ). Το δυτικό τμήμα του νομού είναι λοφώδης με ήπιο ανάγλυφο, το οποίο σχηματίζεται από ομαλές κυματοειδείς επιφάνειες, που χωρίζονται μεταξύ τους από ξηρορέματα και χείμαρρους. Η Χαλκιδική αποτελείται από τρεις χερσονήσους, της Σιθωνίας, της Κασσάνδρας και του Άθους. Οι χερσόνησοι παρουσιάζουν κύρια ορεινή μορφολογία με πυκνό δίκτυο βαθιών στενών κοιλάδων. Οι ακτές στην δυτική Χαλκιδική και χερσόνησο Κασσάνδρας ορθώνονται απόκρημνα με εμφανή την έντονη παράκτια θαλάσσια διάβρωση. Ενδιαμέσως απλώνονται χαμηλές αμμώδεις παραλίες με ωραία τοπία υψηλής τουριστικής αξίας. Οι ακτές στις χερσονήσους Σιθωνίας και ΒΑ Χαλκιδικής είναι απότομες αποτελούμενες από κρυσταλλοσχιστώδη πετρώματα και γρανίτες.(βεράνης 1994) 9

19 Κύριοι κλάδοι του υδρογραφικού δικτύου είναι ο Ανθεμούντας, ο Ολύνθιος, ο Χαβρίας και ο Ασπρόλακκας-Κοκκινόλακας και όπως φαίνεται και στην Εικόνα Α.2 παρουσιάζουν Ν-ΝΔ διεύθυνση απορροής με εξαίρεση τον Ανθεμούντα που παρουσιάζει Α-ΑΒ απορροή. Το ορεινό υδρογραφικό δίκτυο παρουσιάζει δενδρική μορφή, χωρίς να αποκλείονται και οι ορθογώνιες μορφές λόγω τεκτονικής επίδρασης (Συρίδης 1990). Εικόνα Α.2: Κύριοι κλάδοι υδρογραφικού δικτύου του νομού Χαλκιδικής 1.2 Γεωλογική Δομή Η Χαλκιδική καλύπτεται από μεταμορφωμένα πετρώματα της Σερβο-Μακεδονικής Μάζας, της Περιροδοπικής Ζώνης και της Ζώνης Παιονίας. Τα πετρώματα της Σερβο-Μακεδονικής Μάζας καλύπτουν τον ανατολικό χώρο του νομού. Η Περιροδοπική, βρίσκεται δυτικά της Σερβο-Μακεδονικής Μάζας, έχει διεύθυνση ΒΔ-ΝΑ και πλάτος περί τα 20χλμ. Η επαφή της με τη Σερβο-Μακεδονική είναι τεκτονική και παρουσιάζει στρωματογραφικό κενό. (Kockel et al.1977) Η Ζώνη Παιονίας βρίσκεται δυτικά της Περιροδοπικής και περιλαμβάνει μεγάλη ποικιλία μιμεταμορφωμένων Αλπικών ιζημάτων, τα οποία αποτέθηκαν στην ωκεάνια αύλακα του Μεσοζωικού. Εκτός από τα μεταμορφωμένα πετρώματα συναντώνται και Παλαιογενή, Νεογενή και Τεταρτογενή ιζήματα, τα οποία είναι συμπαγή, ημιχαλαρά και χαλαρά αντίστοιχα. (Βεράνης 1994) Παρακάτω ακολουθεί γεωλογικός χάρτης του νομού Χαλκιδικής (Ι.Γ.Μ.Ε. 1999) 10

20 Εικόνα Α.3: Γεωλογικός Χάρτης Ν. Χαλκιδικής 1. Λιμναίες, χερσαίες και σύγχρονες αποθέσεις: άργιλοι, άμμοι, κροκαλοπαγή, κοκκινοχώματα, μάργες, πλευρικά κορήματα, κώνοι κορημάτων και παράκτιες αποθέσεις (ΠΛΕΙΣΤΟΚΑΙΝΟ - ΟΛΟΚΑΙΝΟ). 2. Λιμναίες και χερσαίες αποθέσεις: κροκαλοπαγή, άμμοι, μάργες, κοκκινοχώματα, μαργαϊκοί ασβεστόλιθοι και άργιλοι (ΜΕΙΟΠΛΕΙΟΚΑΙΝΟ). 3. Γρανίτες: γρανίτες, γρανοδιορίτες και μονζονίτες (ΙΟΥΡΑΣΙΚΟ ΤΡΙΤΟΓΕΝΕΣ). 4. Ανθρακικά πετρώματα: ασβεστόλιθοι, κρυσταλλικοί ασβεστίλιθοι και μάρμαρα (ΤΡΙΑΔΙΚΟ ΙΟΥΡΑΣΙΚΟ) 5. Μετακλαστικά πετρώματα: σχιστόλιθοι, ψαμμίτες, χαλαζίτες, φυλλίτες, διαβάσες, αμμούχες μάργες και κερατόλιθοι (ΤΡΙΑΔΙΚΟ ΙΟΥΡΑΣΙΚΟ). 6. Πρασινοπετρώματα: γάββροι, σπιλίτες, pillow lava, περιδοτίτες, σερπεντινίτες, δουνίτες, ολιβινίτες, πυροξενίτες, χλωριτικοί σχιστόλιθοι και αμφιβολίτες (ΠΑΛΑΙΟΖΩΙΚΟ ΙΟΥΡΑΣΙΚΟ). 7. Γνευσιοσχιστόλιθοι: γνεύσιοι, σχιστόλιθοι, μιγματίτες και αμφιβολίτες (ΠΑΛΑΙΟΖΩΙΚΟ ΤΡΙΑΔΙΚΟ). 8. Εμφανίσεις και κοιτάσματα Pb-Zn 9. Εμφανίσεις και κοιτάσματα Fe-Cu 10. Εμφανίσεις και κοιτάσματα Mn 11

21 11. Εμφανίσεις και κοιτάσματα Cr 12. Μεταλλεία 1.3 Χρήσεις γης Χλωρίδα Το ανάγλυφο του εδάφους που περιγράφτηκε σε προηγούμενη ενότητα σε συνδυασμό με τη φυσική βλάστηση και τις καλλιέργειες (κυρίως δενδρώδης), καθώς και με τη γειτνίαση, προς νότο, με ιδιαίτερα ελκυστικές ακρογιαλιές, διαμορφώνουν φυσικό τοπίο το οποίο κρατάει συνεχώς έντονο το ενδιαφέρον. Ενδιαφέρουσες διαδρομές, εναλλαγές χρωμάτων και τοπία χωρίς μονοτονία, σε καθαρό και ήρεμο περιβάλλον με έντονα τα στοιχεία του αγροτικού τοπίου, είναι τα βασικά χαρακτηριστικά του τοπίου. Ειδικότερα, στις εκτεταμένες δασικές εκτάσεις και στους σχετικά περιορισμένους βοσκότοπους, η φυσική βλάστηση διακρίνεται στις εξής κατηγορίες: - Στην υψηλή δενδρώδη βλάστηση αείφυλλων και πλατύφυλλων ειδών. Σε αυτή την κατηγορία είναι έντονη η παρουσία πυκνών δασών, βασικά από δρυ, οξυά και μαύρη πεύκη, καθώς και καστανιά στην Κοινότητα Ταξιάρχη, που εντυπωσιάζουν και θέλγουν τον επισκέπτη. - Στην χαμηλή θαμνώδη δασική βλάστηση από αείφυλλα και πλατύφυλλα φυτά, όπου δεσπόζει το πουρνάρι, υπάρχουν όμως και άλλα είδη όπως η κουμαριά, η όρια και η ερείκη. Τα είδη αυτά αποτελούν υπ όροφο της δασικής δενδρώδους βλάστησης. - Στα μονοετή ή πολυετή αγροστώδη φυτά και τα ψυχανθή, που αναπτύσσονται στις δασικές εκτάσεις και στους αμιγείς βοσκότοπους, καθώς και στις καλλιεργούμενες γεωργικές εκτάσεις. Η γειτνίαση της περιοχής με τη θάλασσα και η παρουσία κοντά σ' αυτή λοφωδών εκτάσεων, πέραν της αρμονικής εναλλαγής του τοπίου, αποτελούν αξιοπρόσεκτο στοιχείο αισθητικού ενδιαφέροντος σε χώρο με έντονη ηλιοφάνεια και ευχάριστο καλοκαίρι. Ενδιαφέρον παρουσιάζουν επίσης και οι γεωργικές εκτάσεις, κυρίως όπου υπάρχουν φυτείες ελιάς, με την αρμονική εναλλαγή του χρυσοπράσινου φυλλώματος των δένδρων, με το έντονο πράσινο ορισμένων δασικών ειδών και το 12

22 γαλάζιο του ουρανού, αλλά και τις πλούσιες εναλλαγές του χρώματος της θάλασσας από το ανοικτό γαλάζιο μέχρι το εντυπωσιακό βαθύ μπλε. Με βάση τα επίσημα δημοσιευμένα στοιχεία της ΕΣΥΕ, από την απογραφή του 1981, στα πλαίσια του ΤΑΠ Κεντρικής Χαλκιδικής, καταρτίστηκε ο Πίνακας Α.1 στον οποίο δίνονται τα στοιχεία χρήσης γης για το Νομό Χαλκιδικής. Η κατανομή της σε βασικές κατηγορίες χρήσης γης, σε σχέση με την αντίστοιχη έκταση και κατανομή στον περιφερειακό της χώρο, έχει ως ακολούθως: Πίνακας Α.1: Χρήση εδαφικών πόρων στο Νομό Χαλκιδικής Χρήσεις γης Έκταση (χιλ.στρ) % κατανομή Γεωργική γη 930, Βοσκότοποι 469,1 16,1 Δάση 1.371,5 47,0 Λοιπές εκτάσεις 146,9 5,0 Σύνολο 2.917, Εικόνα Α.4: Απεικόνιση των Εδαφικών Πόρων σε % στο νομό Χαλκιδικής Από τα προαναφερόμενα στοιχεία συνάγεται ότι τα δάση της περιοχής, με ποσοστό 47%, καταλαμβάνουν την πρώτη θέση από πλευράς χρήσης γης και ακολουθεί η γεωργική γη με ποσοστό περίπου 32%. Οι άλλες δύο χρήσεις (βοσκότοποι και λοιπές εκτάσεις) περιορίζονται στο 21%. 13

23 1.4 Ευαίσθητες Προστατευόμενες Περιοχές Παρακάτω αναφέρονται οι περιοχές όπου θεωρούνται προστατευόμενες στο νομό: - Στρατωνικό Όρος Natura Υγροβιότοπος Άγιου Μάμα - Συνθήκη Ramsar - Διατηρητέα μνημεία της φύσης: το Πεύκο της Νικήτης, ο Πλάτανος του Γεροπλάτανου και ο Πλάτανος της Βάβδου. Το Στρατωνικό Όρος βρίσκεται στα όρια της μεταλλευτικής δραστηριότητας όπου αναπτύσσεται στο νομό Χαλκιδικής (για τη σχετική δραστηριότητα θα αναφερθούμε στη συνέχεια). Αποτελεί αποθήκη πλούσιας χλωρίδας και πανίδας επομένως κάθε ανθρώπινη δραστηριότητα αν και η συγκεκριμένη βρίσκεται εκτός ορίων πρέπει και πάλι να λάβει μέτρα ώστε να μην διαταραχθεί το παραπάνω οικοσύστημα. Όχι μόνο κάποια «βαριά» δραστηριότητα και λέγοντας βαριά εννοούμε δραστηριότητα με επιπτώσεις αυξήσεως των επιπέδων βαρέων μετάλλων στην περιοχή αλλά οποιαδήποτε ανθρώπινη δραστηριότητα δεν θα πρέπει να απειλεί τις παραπάνω περιοχές καθώς τόσο το Στρατωνικό Όρος όσο και ο υγροβιότοπος πέραν της τοπικής σημασίας όπου έχουν (αναψυχή ψάρεμα) αποτελούν σημαντικά καταφύγια ζώων, πουλιών. 2. Ανθρωπογενές Περιβάλλον 2.1 Δημογραφικά Στοιχεία Σύμφωνα με το νόμο Καποδίστρια ο νομός Χαλκιδικής αποτελείται από 14 συνολικά Δήμους και 73 κοινότητες (Εικόνα A.5, Πίνακας Α.2). Με την απογραφή του 2001 είχε πληθυσμό κατοίκους. Σε σχέση με την απογραφή του 1991 παρουσίασε μια πληθυσμιακή αύξηση της τάξης του 18,49%. Η αύξηση αυτή οφείλεται κυρίως στην τουριστική αναβάθμιση του νομού και στα δυναμικά αναπτυξιακά έργα οδοποιίας, εξωραϊσμού, κ.λ.π., τα οποία προωθούν την οικονομική ανάπτυξη και κατ επέκταση τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας. 14

24 Εικόνα Α.5: Χάρτης διοικητικής διαίρεσης νομού Χαλκιδικής με το νόμο «Καποδίστρια» 15

25 Πίνακας Α.2: Αναλυτικά στοιχεία των ΟΤΑ του νομού Χαλκιδικής Όνομα ΟΤΑ ΟΤΑ Πληθυσμός 1991 Πληθυσμός 2001 Έκταση (στρεμμ) Δ. Ανθεμούντας 1. Κ.Βάβδου Κ.Γαλαρινού Κ.Γαλατίστης* Κ.Δουμπιών Σύνολο Δ. Αρναίας 1. Δ.Αρναίας* Κ.Βαρβάρας Κ.Νεοχωρίου Κ.Παλαιοχωρίου Κ.Στανού Σύνολο Δ. Ζερβοχωρίων 1. Κ.Γεροπλάτανου Κ.Κρήμνης Κ.Μαραθούσης Κ.Παλαιόχωρας* Κ.Ριζών Σύνολο Δ. Καλλικράτειας 1. Δ.Καλλικράτειας (ΝέαΚαλλικράτεια)* 2. Κ.Λακκώματος Κ.Νέας Γωνιάς Κ.Νέων Σιλάτων Σύνολο Δ. Κασσάνδρας 1. Δ.Κασσανδρείας* Κ.Αφύτου Κ.Καλάνδρας Κ.Καλλιθέας Κ.Κασσανδρηνού Κ.Κρυοπηγής Κ.Νέας Φωκαίας Κ.Φούρκας Σύνολο Δ. Μουδανιών 1. Δ.Νέων Μουδανιών* Κ.Αγίου Μάμαντος Κ.Αγίου Παντελεήμονος 4. Κ.Διονυσίου Κ.Ζωγράφου Κ.Νέας Ποτίδαιας Κ.Πορταριάς Κ.Σημάντρων Κ.Φλογητών Σύνολο Δ. Ορμύλιας 1. Κ.Μεταμορφώσεως Κ.Ορμύλιας* Σύνολο Δ. Παλλήνης 1. Κ.Αγιάς Παρασκευής Κ.Νέας Σκιώνης Κ.Παλιουρίου Κ.Πευκοχωρίου Κ.Πολυχρόνου Κ.Χανιώτη* Σύνολο Δ. Παναγίας 1. Κ.Γοματίου Κ.Μεγάλης Παναγίας* Κ.Πυργαδικίων Σύνολο

26 Δ. Πολυγύρου Δ. Σιθωνίας Δ. Σταγείρων- Ακάνθου Δ. Τορώνης Δ. Τρίγλιας 1. Δ.Πολυγύρου* Κ.Αγίου Προδρόμου Κ.Βραστάμων Κ.Ολύνθου Κ.Παλαιοκάστρου Κ.Σανών Κ.Ταξιάρχου Σύνολο Κ.Αγίου Νικολάου Κ.Μεταγκιτσίου Κ.Νέου Μαρμαρά Κ.Νικήτης* Σύνολο Δ.Ιερισσού* Κ.Αμμουλιανής Κ.Νέων Ρόδων Κ.Ολυμπιάδος Κ.Ουρανοπόλεως Κ.Σταγείρων Κ.Στρατονίκης Κ.Στρατωνίου Σύνολο Κ.Σάρτης Κ.Συκιάς* Σύνολο Κ.Ελαιοχωρίων Κ.Κρήνης Κ.Νέας Τενέδου Κ.Νέας Τρίγλιας* Κ.Νέων Πλαγίων Κ.Πετραλώνων Σύνολο *Η διοικητική έδρα του ΟΤΑ Πηγή: ΕΣΥΕ, 2001 Κατά τη θερινή περίοδο παρατηρείται μια πληθυσμιακή έξαρση στις παράκτιες περιοχές που οφείλεται στον εποχιακό πληθυσμό (περιηγητές από την ενδοχώρα και ξένοι), προσεγγίζει δε κατά την άποψη των αρμοδίων τοπικών αρχών τα άτομα. Στον νομό Χαλκιδικής οι κάτοικοι ασχολούνται κυρίως με την γεωργία, την κτηνοτροφία (αιγοτροφία), την δασοκομία, την αλιεία, τον τουρισμό και με τα μεταλλεία όπου μαζί με τον τουρισμό αποτελούν τις σημαντικότερες δραστηριότητες του νομού. 17

27 2.2 Πηγές Ρύπανσης Βαρέων Μετάλλων στο Νομό Χαλκιδικής Όπως έχουμε αναφέρει ο νομός Χαλκιδικής παρουσιάζει έντονη μεταλλευτική και βιομηχανική δραστηριότητα. Παρακάτω αναφέρονται οι βαριές βιομηχανίες όπου συναντάμε στο νομό: Μεταλλευτικό Κέντρο ΒΑ Χαλκιδικής όπου περιλαμβάνει: Το μεταλλείο Μαντέμ Λάκκος, Μαύρες Πέτρες και τις μεταλλευτικές εγκαταστάσεις Στρατωνίου. Το μεταλλείο Ολυμπιάδας και τις μεταλλευτικές εγκαταστάσεις Ολυμπιάδας. Το κοίτασμα μαγγανίου του Δ.Μ. Βαρβάρας. Το μαγγανιούχο κοίτασμα στην περιοχή Πιάβιτσα. Χυτήριο Ανάκτησης Μολύβδου στο Στανό Χαλκιδικής Γεωθερμικά Πεδία Βέβαια πηγή ρύπανσης στον νομό αποτελούν αναμφισβήτητα και οι χώροι ανεξέλεγκτης διάθεσης απορριμμάτων γνωστοί ως Χ.Α.Δ.Α. αλλά επειδή καμία από τις παραπάνω μονάδες δεν χρησιμοποιεί του χώρους αυτούς για τα απορρίμματά της δεν χρειάζεται να τις αναλύσουμε διεξοδικά. Οι δραστηριότητες όπου αναφέραμε παραπάνω αποτελούν τις κύριες πηγές ρύπανσης σε βαρέα μέταλλα στο νομό Χαλκιδικής. Οι δραστηριότητες αυτές είναι δυνατό με λανθασμένη διαχείριση να αυξήσουν τα επίπεδα των βαρέων μετάλλων με αποτέλεσμα να αποτελούν κίνδυνο για την ανθρώπινη υγεία. Παρακάτω γίνεται μια προσπάθεια προσέγγισης της ρύπανσης σε βαρέα μέταλλα στο νομό. Σίγουρα το μεγαλύτερο μέρος της ρύπανσης του νομού οφείλεται στη μεταλλευτική δραστηριότητα όμως αξίζει να περιγράψουμε όλες τις βαριές δραστηριότητες όπου αναπτύσσονται. 18

28 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β: ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΒΑ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ 1. ΤΕΧΝΙΚΑ ΓΕΩΛΟΓΙΚΑ - ΚΟΙΤΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΒΑ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ 1.1 Μεταλλευτικό Κέντρο ΒΑ Χαλκιδικής Εισαγωγή Το Μεταλλευτικό Κέντρο της ΒΑ Χαλκιδικής περιλαμβάνει τις μεταλλευτικές δραστηριότητες που έχουν αναπτυχθεί διαχρονικά μέχρι και σήμερα. Οι μεταλλευτικές δραστηριότητες είναι οι παρακάτω : Το μεταλλείο Μαντέμ Λάκκος, Μαύρες Πέτρες και τις μεταλλευτικές εγκαταστάσεις Στρατωνίου. Το μεταλλείο Ολυμπιάδας και τις μεταλλευτικές εγκαταστάσεις Ολυμπιάδας. Το κοίτασμα μαγγανίου του Δ.Μ. Βαρβάρας. Το μαγγανιούχο κοίτασμα στην περιοχή Πιάβιτσα. Το μεταλλευτικό κέντρο της ΒΑ Χαλκιδικής όπου λειτουργούν τα ονομαζόμενα μεταλλεία Κασσάνδρας βρίσκεται στην επαρχία Αρναίας και περιλαμβάνει τους Δήμους Αρναίας, Μεγάλης Παναγίας και Σταγείρων Ακάνθου του νομού Χαλκιδικής της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας. Σήμερα λειτουργεί μόνο το μεταλλείο Μαντέμ Λάκκος Μαύρες Πέτρες. (Εικόνα Β.1 ) Εικόνα Β.1: Μεταλλευτική δραστηριότητα ΒΑ Χαλκιδικής- Θέσεις Μεταλλείων 19

29 1.1.2 Ιστορικό Παλαιότερη Μεταλλευτική Ιστορία ΒΑ Χαλκιδικής Στη ΒΑ Χαλκιδική και στην περιοχή έκτασης 200 km 2 μεταξύ Ολυμπιάδας, Στανού, Μ. Παναγιάς και Ιερισσού, που αποτελεί την ευρύτερη περιοχή των Μεταλλείων Κασσάνδρας, απαντάται πληθώρα παλαιών μεταλλευτικών έργων (φρέατα, στοές). Στην ίδια περιοχή απαντώνται επίσης υπολείμματα εκκαμινεύσεων (σωροί σκωριών), που προέρχονται από την αξιοποίηση των χρυσοφόρων μαγγανιούχων και μικτών θειούχων αργυρούχων-χρυσοφόρων μεταλλευμάτων της περιοχής. Με βάση τις ιστορικές πηγές και τα αποτελέσματα άμεσων ή έμμεσων αναλύσεων και προσδιορισμών, που έχουν γίνει στις παραπάνω σκωρίες, η έναρξη της δραστηριότητας εντοπίζεται στις αρχές της κλασσικής αρχαιότητας. Εκτιμάται, ότι το πλήθος των αρχαίων εργασιών στην ευρύτερη περιοχή του Στρατωνίου - Ολυμπιάδας πλησιάζει τις 600 περίπου. Οι σημαντικότερες θέσεις απόθεσης αρχαίων σκωριών έχουν εντοπισθεί αμέσως Ανατολικά της Στρατονίκης. Πρόκειται για μαγγανιούχες με μεγάλα τεμάχια, από τις οποίες ένα ικανό τμήμα έχει παρασυρθεί και απαντάται στην κοίτη του Κοκκινόλακκα, στο δρόμο μεταξύ Σταγείρων και Μεγάλης Παναγιάς. Επίσης απαντώνται στα ΝΑ της Αρναίας και 12 km από το Παλαιοχώρι, καθώς και στη θέση Σκουριές Β της κοινότητας Μεγάλη Παναγιά, στη θέση Πιάβιτσα, Κηπουρίτσα και δυτικά της Ολυμπιάδας. Για τις μεταλλευτικές και μεταλλουργικές δραστηριότητες των αρχαίων αξίζει να σημειωθεί, ότι ανάλογα με την φύση της μεταλλοφορίας τα μεταλλευτικά έργα ήταν φρέατα ή στοές. Τα φρέατα ορύσσονταν σε θέσεις, όπου αναμενόταν διασταύρωση μεταλλοφόρων φλεβών και όπου ως γνωστόν βρίσκονται τα πλουσιότερα τμήματα της μεταλλοφορίας. Η απόληψη του μεταλλεύματος γινόταν με στοές, που ακολουθούσαν την μεταλλοφορία, αφήνοντας, όπου ήταν δυνατόν, άθικτα τα περιβάλλοντα πετρώματα. Τα μέσα, που χρησιμοποιούσαν, για την εξόρυξη του μεταλλεύματος ήταν η αξίνα, το σφυρί, το καλέμι και οι δερμάτινοι ή πλεκτοί με σπάρτο σάκκοι. Λόγω του φλεβοειδούς τύπου της μεταλλοφορίας, οι στοές είναι ακανόνιστης διεύθυνσης και διαστάσεων. Η έκταση ανάπτυξης των παραπάνω έργων περιοριζόταν από την ίδια την μεταλλοφορία και την θέση του υδροφόρου ορίζοντα. Το εξαιρετικά χαμηλό εργατικό κόστος και η μεγάλη αξία των μεταλλευμάτων την εποχή εκείνη, επέτρεπαν την οικονομική εκμετάλλευση κοιτασμάτων πολύ μικρότερων διαστάσεων, απ' αυτά που εκμεταλλεύονται σήμερα. 20

30 Οι γνώσεις πάντως των αρχαίων φαίνεται, ότι ήταν ιδιαίτερα ανεπτυγμένες, όπως αποδεικνύεται από την απουσία μεταλλευμάτων σε περιοχές που είχαν εκμεταλλευθεί. Η μεταλλουργική κατεργασία του εξορυσσόμενου μεταλλεύματος γινόταν επί τόπου σε καμίνια μιας χρήσης ή συνεχούς λειτουργίας χρησιμοποιώντας ξυλάνθρακα (ξυλοκάρβουνο) ως θερμαντικό και αναγωγικό μέσο. Οι θέσεις των καμινιών επιλεγόντουσαν σε επικλινείς περιοχές, ώστε να είναι εύκολη η απομάκρυνση της παραγόμενης σκωρίας με τη βαρύτητα. Με βάση ιστορικές πηγές (Ηρόδοτος) η έναρξη της παραπάνω δραστηριότητας εντοπίζεται σης αρχές της κλασσικής αρχαιότητας (C. Sagui 1928). Από την εύρεση σε αρχαίες εκμεταλλεύσεις νομισμάτων με την κεφαλή του Φιλίππου Β' ή του Μ. Αλεξάνδρου συμπεραίνεται, ότι τα μεταλλεία ήταν ενεργά την εποχή εκείνη. Η μεταλλευτική δραστηριότητα συνεχίσθηκε μέχρι την ρωμαϊκή περίοδο. Η κατάκτηση όμως από τους Ρωμαίους των πλούσιων ορυχείων χρυσού και αργύρου της Ισπανίας είχε ως αποτέλεσμα τα μεταλλεία της ΒΑ Χαλκιδικής να περιέλθουν σε μαρασμό. Η εκμετάλλευση των μεταλλείων επαναδραστηριοποιήθηκε κατά τους Βυζαντινούς χρόνους. Μεταλλευτικό κέντρο της περιοχής την περίοδο αυτή ήταν τα Σιδηροκαύσια (κοινώς Σιδερόκαψα), όπως ονομαζόταν η περιοχή Β από το Ίσβορο (Στρατονίκη). Το τοπωνύμιο Σιδηροκαύσια απαντάται για πρώτη φορά τον 9ο αιώνα. Με την Τουρκική κατάκτηση, στις αρχές του 15 ου αιώνα, αρχίζει νέα περίοδος ακμής για τα μεταλλεία της περιοχής. Τότε εκδίδεται και ο πρώτος γνωστός κανονισμός λειτουργίας τους από τον Μουράτ Β, για να ακολουθήσει ο κανονισμός του διαδόχου του, Μωάμεθ Β' του Πορθητή. Ο τελευταίος προέβλεπε ειδική διαδικασία για την εκμίσθωση των μεταλλείων και των εγκαταστάσεων επεξεργασίας τους σε φυσικά πρόσωπα. Οι τελευταίοι ήταν υπεύθυνοι για την οργάνωση της παραγωγής, σύμφωνα με τα προβλεπόμενα από τον ίδιο κανονισμό. Αντικείμενο της εκμετάλλευσης ήταν ο άργυρος και ο μόλυβδος. Για την εκκαμίνευση του εξορυσσόμενου μεταλλεύματος λειτουργούσαν στην περιοχή καμίνια. Από φιρμάνι του 1475 μαθαίνουμε, ότι οι μεταλλωρύχοι των Σιδηροκαυσίων έπρεπε να παραδίδουν ως φόρο στο σουλτάνο το 1 στα 12 δράμια αργύρου της παραγωγής τους. Από τον 16 ο αιώνα έως τον 18 ο αιώνα, τα μεταλλεία της περιοχής γνωρίζουν εναλλασσόμενες περιόδους κρίσης και άνθισης. Από φιρμάνι του 1775 γνωρίζουμε, ότι τα μεταλλεία της περιοχής τα εκμεταλλεύονταν οι κάτοικοι των Μαντεμοχωρίων. Έτσι ονομάζονταν τα δώδεκα (12) κεφαλοχώρια (κώμες) της περιοχής με τους 21

31 πολυάριθμους οικισμούς τους γύρω απ' αυτά. Τα Μαντεμοχώρια («ελευθεροχώρια» ή «σιδηροχώρια») υπάγονταν απ' ευθείας στον Σουλτάνο και έχαιραν του δικαιώματος της αυτοδιαχείρισης, όπως τα Αμπελάκια της Θεσσαλίας, με υποχρέωση να παραδίδουν ως φόρο 550 λίβρες αργύρου τον χρόνο. Για τον σκοπό αυτό είχαν συστήσει Μεταλλευτικό Συνεταιρισμό, στη γενική διοίκηση του οποίου μετείχαν μόνον οι εκπρόσωποι των 12 μεγάλων χωριών. Αυτοί εξέλεγαν κάθε χρόνο τέσσερις άρχοντες (βεκελίδες) και ένα γραμματέα. Έδρα του Συνεταιρισμού ήταν ο Μαχαλάς (Στάγειρα). Στα αραβικά σημαίνει χωριό, κέντρο. Οι μόνοι Τούρκοι στην περιοχή ήταν ο Μαδέμ Αγάς και είκοσι στρατιώτες, που εκτελούσαν τις αποφάσεις των βεκελίδων. Ο Μαδέμ Αγάς είχε την διοίκηση των Μεταλλείων και διέμενε σε πέτρινο πύργο στον Μαχαλά, τα ερείπια του οποίου σώζονται μέχρι σήμερα. Όταν αργότερα λόγω της ποιότητας του μεταλλεύματος έπεσε η παραγωγή των Μεταλλείων, οι μαδεμοχωρήτες προτιμούσαν, να συμπληρώνουν με δική τους δαπάνη τον παραπάνω φόρο αγοράζοντας και λειώνοντας ασημένια ισπανικά τάλιρα, προκειμένου να διατηρήσουν έτσι την αυτονομία τους. Μετά την αποτυχία της επανάστασης του 1821 τα Μαντεμοχώρια έχασαν την αυτονομία τους. Ο Μαδέμ Αγάς απέκτησε απόλυτη εξουσία ζωής και θανάτου επί των κατοίκων, οι οποίοι υποχρεώθηκαν να πληρώνουν φόρους, όπως το χαράτσι και η δεκάτη. Ο Μεταλλευτικός Συνεταιρισμός διαλύθηκε και κάτω από συνεχώς επιδεινούμενες συνθήκες σύντομα τα μεταλλεία της περιοχής διέκοψαν την λειτουργία τους. (Βακαλόπουλος) Σύγχρονη μεταλλευτική Ιστορία Η μεταλλευτική δραστηριότητα ξανάρχισε στην ευρύτερη περιοχή των Μεταλλείων Κασσάνδρας την τελευταία δεκαετία του 19 ου αιώνα. Τότε με έκδοση Φιρμανιών του Οθωμανικού Κράτους παραχωρήθηκε η εκμετάλλευση των μεταλλείων της περιοχής σε ιδιώτες, από τους οποίους οι σημαντικότεροι ήσαν ο Ερρίκος Μισραχή και ο Νικόλαος Ψυχάρης που κατείχαν το 70% και 20% αντίστοιχα της συνολικής έκτασης των τότε γνωστών μεταλλευτικών παραχωρήσεων. Οι τελευταίοι, το 1893 με έγκριση του Οθωμανικού Υπουργείου Μεταλλείων και Δασών, μεταβίβασαν τα δικαιώματα τους στην «Γαλλο-Οθωμανική Α.Ε. Μεταλλείων Κασσάνδρας», που δραστηριοποιήθηκε στην παραγωγή μαγγανιούχου μεταλλεύματος. Μέχρι το 1908, οπότε η εταιρεία διέκοψε την λειτουργία της λόγω του ανταγωνισμού από τα μαγγανιούχα μεταλλεύματα της Μαύρης θάλασσας, παρήγαγε t μεταλλεύματος περιεκτικότητας 30-40% Μn. Γνωστά μεταλλευτικά έργα της περιόδου αυτής στην περιοχή των Μαύρων Πετρών είναι οι στοές Σπατόνι (+491 m), Ευγενίδη (+459 m), Φερναντέζ (+491 m), Σερπιέρι (+470 m) και Μπον Εσπεράνς (360 m) και το φρέαρ Φερνάντ. 22

32 Αξιοσημείωτο είναι, ότι στην περιοχή μεταξύ Μαύρων Πετρών και Σταγείρων και κατά την σε βάθος προχώρηση των έργων εκμετάλλευσης της μαγγανιούχου μεταλλοφορίας απαντήθηκαν αρχαίες εργασίες σε περιοχές μετάβασης σε θειούχα μεταλλοφορία πλούσια σε χρυσό και άργυρο, που αποτέλεσαν αντικείμενο εκμετάλλευσης των νεώτερων χρόνων. Το 1927 και 1928 τα παραπάνω μεταλλεία με έγκριση του Υπουργού Εθνικής Οικονομίας μεταβιβάσθηκαν στην Α.Ε.Ε.Χ.Π.&Λ. (με έτος ίδρυσης το 1909) και έτσι δημιουργήθηκε το Τμήμα Μεταλλείων της εταιρείας με την επωνυμία «Μεταλλεία Κασσάνδρας». Από τότε μέχρι το 1976 η Α.Ε.Ε.Χ.Π.&Λ. με την συνεχή επέκταση των μεταλλευτικών δικαιωμάτων της στην περιοχή απέκτησε την κυριότητα σημαντικού τμήματος του ορυκτού πλούτου της ΒΑ Χαλκιδικής. Αρχικά η δραστηριότητα της εταιρείας επικεντρώθηκε στην Εκμετάλλευση του σιδηροπυρίτη του Μαντέμ Λάκκου (θέση Chevalier), που αποτελούσε την πρώτη ύλη για την παραγωγή μετά από φρύξη θειικού οξέος. Το μετάλλευμα, που εξορυσσόταν υφίσταντο υδρομηχανικό εμπλουτισμό σε μονάδα εγκαταστημένη στον όρμο του Στρατωνίου. Η ανάκτηση του περιεχόμενου στο μετάλλευμα σιδηροπυρίτη κρίνεται με τα σημερινά δεδομένα χαμηλή (<75%). Τα παραγόμενα στείρα απορρίπτονταν στην παρακείμενη θαλάσσια περιοχή. Το 1953 η Α.Ε.Ε.Χ.Π.&Λ. ξεκίνησε την λειτουργία του Μεταλλείου του Μαντέμ Λάκκου και το 1957 του Μεταλλείου των Μαύρων Πετρών με παραγωγή μικτών θειούχων μεταλλευμάτων (B.P.G.). Παράλληλα κατασκεύασε στη θέση του παλαιού πλυντηρίου στο Στρατώνι εργοστάσιο εμπλουτισμού διαφορικής επίπλευσης για την παραγωγή θειούχων συμπυκνωμάτων μολύβδου, ψευδαργύρου και σιδηροπυρίτη. Στη θέση της παλαιάς μονάδας εμπλουτισμού κατασκευάσθηκαν το 1971 και 1974 δύο νέα εργοστάσια εμπλουτισμού δυναμικότητας κατεργασίας 50 t/h το καθένα. Το 1974 η Α.Ε.Ε.Χ.Π.&Λ. εγκατέλειψε την εκμετάλλευση του κοιτάσματος σιδηροπυρίτη του Μεταλλείου του Μαντέμ Λάκκου, από το οποίο παραγόταν συμπύκνωμα κοινού σιδηροπυρίτη (standard), και περιορίσθηκε στην αξιοποίηση των μικτών θειούχων μεταλλευμάτων της περιοχής. Το 1972 ξεκίνησε παράλληλα τη δοκιμαστική εκμετάλλευση της μικτής θειούχας χρυσοφόρου μεταλλοφορίας του Μεταλλείου Ολυμπιάδας. Το μετάλλευμα της Ολυμπιάδος κατεργάζονταν στις εγκαταστάσεις εμπλουτισμού του Στρατωνίου μέχρι το 1976, οπότε τέθηκε σε λειτουργία το εργοστάσιο εμπλουτισμού της Ολυμπιάδας, δυναμικότητας 50 t/h. Τα εργοστάσια εμπλουτισμού του Στρατωνίου διέκοψαν την απόρριψη στον όρμο του Στρατωνίου, αρχικά του αδρομερούς, 1978 και στη συνέχεια του λεπτομερούς κλάσματος, 1983, του τέλματος του εμπλουτισμού με αντίστοιχη απόθεση τους στη θέση Chevalier 23

33 του Μεταλλείου Μαντέμ Λάκκου. Τα Μεταλλεία Κασσάνδρας από το 1987 και μετά εφάρμοσαν σταδιακά μεθόδους λιθογόμωσης σε αντικατάσταση της παλαιάς μεθόδου της κατακρήμνισης της οροφής κατά διαδοχικούς ορόφους. Σαν υλικό λιθογόμωσης χρησιμοποιείται το αδρομερές τέλμα εμπλουτισμού αναμεμιγμένο με τσιμέντο. Το 1992 με την απόφαση Νο 4299/1992 του Πρωτοδικείου Αθηνών η Α.Ε.Ε.Χ.Π.&Λ. ιδιοκτήτρια των Μεταλλείων Κασσάνδρας ετέθη σε ειδική εκκαθάριση επί τη βάσει των προβλέψεων του άρθρου 46α του Ν. 1892/1990 με εκκαθαρίστρια την «Εθνική Κεφαλαίου Α.Ε. Διαχείρισης Ενεργητικού και Παθητικού». Στα πλαίσια της ειδικής εκκαθάρισης και μετά από διεθνή πλειοδοτικό διαγωνισμό, που διενήργησε η «Εθνική Κεφαλαίου ΑΕ Διαχείρισης Ενεργητικού και Παθητικού», η ΤVΧ ΗΕLLAS Α.Ε., θυγατρική της ΤVΧ GOLD Inc., απέκτησε το ενεργητικό του Συγκροτήματος των Μεταλλείων Κασσάνδρας. Η σχετική σύμβαση υπογράφθηκε στις 21 Δεκεμβρίου 1995 με ως εκ τρίτου συμβαλλόμενα μέρη το Ελληνικό Δημόσιο και την ΤVΧ GOLD Inc, και επικυρώθηκε από το Ελληνικό Κοινοβούλιο με τον Ν. 2436/1996. Το επενδυτικό σχέδιο της TVX Hellas A.E. δεν κατέστη δυνατό να υλοποιηθεί εντός των σχετικών χρονοδιαγραμμάτων με αποτέλεσμα στις 12 Δεκεμβρίου 2003 υπογράφηκε μεταξύ της TVX Hellas A.E. και του Ελληνικού Δημοσίου σύμβαση εξωδικαστικού συμβιβασμού (αρ. συ /2003), με βάση την οποία το σύνολο της κυριότητας των Μεταλλείων Κασσάνδρας επέστρεψαν στο Ελληνικό Δημόσιο. Τέλος, με την υπ αριθμό σύμβαση που υπογράφηκε μεταξύ Ελληνικού Δημοσίου και της Ελληνικός Χρυσός Α.Ε. και η οποία κυρώθηκε με τον Νόμο 3220/ (ΦΕΚ 15Α/2004) μεταβιβάστηκε στην Ελληνικός Χρυσός, το σύνολο των στοιχείων του ενεργητικού των Μεταλλείων Κασσάνδρας Κλιματικά - Μετεωρολογικά Χαρακτηριστικά Στην ευρύτερη περιοχή μελέτης, το κλίμα χαρακτηρίζεται ως μεταβατικό μεταξύ του ηπειρωτικού κλίματος της Κεντρικής Ευρώπης και του μεσογειακού κλίματος. Για την εκτίμηση των κλιματικών χαρακτηριστικών χρησιμοποιούνται τα στοιχεία του μετεωρολογικού σταθμού της Αρναίας: 24

34 Πίνακας Β.1: Μετεωρολογικά Δεδομένα Σταθμού Αρναίας Περίοδος Περίοδος Μήνας Ιανουάριος Φεβρουάριος Μάρτιος Απρίλιος Μάιος Ιούνιος Ιούλιος Αύγουστος Σεπτέμβριος Οκτώβριος Νοέμβριος Δεκέμβριος Μέσες μηνιαίες τιμές βασικών κλιματολογικών χαρακτηριστικών Θερμοκρασία ( ο C) 2,6 3,4 6,5 11,0 16,2 20,9 22,9 22,3 18,6 13,3 7,6 4,7 Ύψος βροχής (mm) Σχετική υγρασία αέρος (%) Εξάτμιση (mm) Μέση (ολική) 12, Πηγή: Δασαρχείο Αρναίας 2006 Από τον παραπάνω πίνακα δημιουργούμε τα ακόλουθα διαγράμματα όπου φαίνονται οι μέσες τιμές της θερμοκρασίας, του ύψους βροχής, της υγρασίας αέρος και της εξάτμισης του σταθμού Αρναίας την περίοδο Εικόνα Β2: Μέσες τιμές της Θερμοκρασίας του Σταθμού Αρναίας 25

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΟΡΥΚΤΑ ΚΟΙΤΑΣΜΑΤΩΝ ΜΑΓΓΑΝΙΟΥ

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΟΡΥΚΤΑ ΚΟΙΤΑΣΜΑΤΩΝ ΜΑΓΓΑΝΙΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΟΡΥΚΤΑ ΚΟΙΤΑΣΜΑΤΩΝ ΜΑΓΓΑΝΙΟΥ ΟΡΥΚΤΟ ΣΥΣΤΑΣΗ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ % Mn ΠΥΚΝΟΤΗΤΑ Χαουσμανίτης Mn 3 O 4 72,5 4,84 Πυρολουσίτης MnO 2 63 5,15 Μαγγανίτης MnOOH 62,5 4,30 Ψιλομέλα; Mn 2 O 3 2H 2 O 45-60

Διαβάστε περισσότερα

Προτεινόμενες Μεταλλευτικές Μεταλλουργικές εγκαταστάσεις Μεταλλείων Κασσάνδρας ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΟ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

Προτεινόμενες Μεταλλευτικές Μεταλλουργικές εγκαταστάσεις Μεταλλείων Κασσάνδρας ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΟ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Προτεινόμενες Μεταλλευτικές Μεταλλουργικές εγκαταστάσεις Μεταλλείων Κασσάνδρας ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΟ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Δημήτρης Μελάς Αν. Καθηγητής Φυσικής Περιβάλλοντος Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Διαβάστε περισσότερα

Μεταλλεία Χρυσού και Γεωργικές και δραστηριότητες:

Μεταλλεία Χρυσού και Γεωργικές και δραστηριότητες: Eισήγηση Παναγιωτόπουλος Κυριάκος Εργαστήριο Εδαφολογίας Σχολή Γεωπονίας ΑΠΘ Μεταλλεία Χρυσού και Γεωργικές και δραστηριότητες: Μπορούν να συνυπάρξουν; φάσεις της μεταλλευτικής δραστηριότητας α) υποέργο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ. Σοφοκλής Λογιάδης

Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ. Σοφοκλής Λογιάδης Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Σοφοκλής Λογιάδης Τι ειναι ρυπανση του νερου -ορισμος Το νερό είναι η πηγή ζωής στον πλανήτη μας. Περίπου το 70% της επιφάνειας του σκεπάζεται με νερό. Από το συνολικό διαθέσιμο νερό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΒΡΩΣΗ ΑΝΑΓΛΥΦΟΥ. Δρ Γεώργιος Μιγκίρος

ΔΙΑΒΡΩΣΗ ΑΝΑΓΛΥΦΟΥ. Δρ Γεώργιος Μιγκίρος ΔΙΑΒΡΩΣΗ ΕΞΩΜΑΛΥΝΣΗ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΑΝΑΓΛΥΦΟΥ Δρ Γεώργιος Μιγκίρος Καθηγητής Γεωλογίας ΓΠΑ Ο πλανήτης Γη έτσι όπως φωτογραφήθηκε το 1972 από τους αστροναύτες του Απόλλωνα 17 στην πορεία τους για τη σελήνη. Η

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΕΩΝ ΒΑΡΕΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ ΚΑΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΤΟΥ ΧΡΩΜΙΟΥ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ

ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΕΩΝ ΒΑΡΕΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ ΚΑΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΤΟΥ ΧΡΩΜΙΟΥ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ Φόρουμ Επίκαιρων Θεμάτων Δημόσιας Υγείας «Χρώμιο και Περιβάλλον- Απειλή & Αντιμετώπιση» Αθήνα Μάρτιος 2013 ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΕΩΝ ΒΑΡΕΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ ΚΑΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΤΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

iv. Παράκτια Γεωμορφολογία

iv. Παράκτια Γεωμορφολογία iv. Παράκτια Γεωμορφολογία Η παράκτια ζώνη περιλαμβάνει, τόσο το υποθαλάσσιο τμήμα της ακτής, μέχρι το βάθος όπου τα ιζήματα υπόκεινται σε περιορισμένη μεταφορά εξαιτίας της δράσης των κυμάτων, όσο και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Κ Kάνιγγος ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΛΛΙΝΤΖΑ 10, (5ος όροφ. Τηλ: 210-3300296-7. www.kollintzas.gr OΙΚΟΛΟΓΙΑ 1. Όσο το ποσό της ενέργειας: α) μειώνεται προς τα ανώτερα

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ΡΟΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ροή του νερού μεταξύ των άλλων καθορίζει τη ζωή και τις λειτουργίες των έμβιων οργανισμών στο ποτάμι. Διαμορφώνει το σχήμα του σώματός τους, τους

Διαβάστε περισσότερα

ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΤΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ. Μ.Δασενάκης ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ

ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΤΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ. Μ.Δασενάκης ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ, ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΤΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ Μ.Δασενάκης ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ Ο ΣΑΡΩΝΙΚΟΣ ΚΟΛΠΟΣ Επιφάνεια: 2600 km 2 Μέγιστο βάθος: 450 m

Διαβάστε περισσότερα

Η οδηγία για τα νερά κολύμβησης και η επίδραση της μυδοκαλλιέργειας στην ποιότητα νερών του Θερμαϊκού κόλπου (Βόρειο. Αιγαίο)

Η οδηγία για τα νερά κολύμβησης και η επίδραση της μυδοκαλλιέργειας στην ποιότητα νερών του Θερμαϊκού κόλπου (Βόρειο. Αιγαίο) Η οδηγία για τα νερά κολύμβησης και η επίδραση της μυδοκαλλιέργειας στην ποιότητα νερών του Θερμαϊκού κόλπου (Βόρειο Αιγαίο) Δρ. Σοφία Γαληνού-Μητσούδη Αλεξάνδρειο ΤΕΙ Θεσσαλονίκης Τμήμα Τεχνολογίας Αλιείας

Διαβάστε περισσότερα

Tο µεταλλείο «Μαύρες Πέτρες» στην Χαλκιδική

Tο µεταλλείο «Μαύρες Πέτρες» στην Χαλκιδική Tο µεταλλείο «Μαύρες Πέτρες» στην Χαλκιδική Μεταλλείο «Μαύρες Πέτρες» Το µεταλλείο «Μαύρες Πέτρες» ανήκει στα µεταλλεία Κασσάνδρας που εκτείνονται στο βορειοανατολικό τµήµα της Χαλκιδικής Κοίτασµα µικτών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΜΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΥΦΑΛΜΥΡΩΣΗΣ ΕΝΤΟΣ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ

ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΜΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΥΦΑΛΜΥΡΩΣΗΣ ΕΝΤΟΣ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΜΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΥΦΑΛΜΥΡΩΣΗΣ ΕΝΤΟΣ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ Χ. ΓΑΛΑΖΟΥΛΑΣ: ΓΕΩΛΟΓΟΣ,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ 32ης MARMINSTONE Θεσσαλονίκη 24 Φεβρουαρίου 2008

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ 32ης MARMINSTONE Θεσσαλονίκη 24 Φεβρουαρίου 2008 ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ 32ης MARMINSTONE Θεσσαλονίκη 24 Φεβρουαρίου 2008 ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΡΓΟΥ Γ ΚΠΣ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΙΓΜΕ 2003 2008: «Ολοκληρωμένη διαχείριση

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2.ΣΤΟΙΧΕΙΑΡΥΠΑΝΣΗΣ 2.1 ΠΑΘΟΦΟΝΟΙ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 2.1.1 ΒΑΚΤΗΡΙΑ 2.1.2 ΙΟΙ 2.1.3 ΠΡΩΤΟΖΩΑ 2.2 ΑΝΟΡΓΑΝΕΣ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΔΙΑΛΥΤΕΣ ΣΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Αποσάθρωση Ονομάζουμε τις μεταβολές στο μέγεθος, σχήμα και την εσωτερική δομή και χημική σύσταση τις οποίες δέχεται η στερεά φάση του εδάφους με την επίδραση των παραγόντων

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Οργανική ουσία Αποτελείται από πολύπλοκες ενώσεις οι οποίες παράγονται από τα υπολείμματα των φυτικών και ζωικών οργανισμών, με την επίδραση βιολογικών, χημικών

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση αποµάκρυνσης ρύπων

Αξιολόγηση αποµάκρυνσης ρύπων Αξιολόγηση αποµάκρυνσης ρύπων ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Columbia Water Purification System (διπλό σύστηµα) Στους παρακάτω πίνακες δίνονται τα αποτελέσµατα των δοκιµών αποµάκρυνσης ρύπων: Columbia Water

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΟ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑ ΛΙΜΕΝΑΡΙΩΝ ΘΑΣΟΥ

ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΟ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑ ΛΙΜΕΝΑΡΙΩΝ ΘΑΣΟΥ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΟ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑ ΛΙΜΕΝΑΡΙΩΝ ΘΑΣΟΥ Περιήγηση ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΛΙΜΕΝΑΡΙΩΝ ΠΑΡΑΘΑΛΑΣΣΙΟ ΤΜΗΜΑ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΟΥ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑΤΟΣ Το μεταλλευτικό συγκρότημα τοποθετείται Ανατολικά του Οικισμού Λιμεναρίων ΕΡΓΟΣΤΑΣΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. β. Η μόλυνση των φυτικών προϊόντων από γεωργικά φάρμακα μπορεί να είτε άμεση είτε έμμεση. ΣΩΣΤΟ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. β. Η μόλυνση των φυτικών προϊόντων από γεωργικά φάρμακα μπορεί να είτε άμεση είτε έμμεση. ΣΩΣΤΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Α ) & ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΕΤΑΡΤΗ 15/04/2015 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΥΓΙΕΙΝΗ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΕΞΙ (6) ΘΕΜΑ Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α1. Να γράψετε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗΣ ΛΕΚΑΝΗΣ ΠΟΤΑΜΟΥ ΝΕΣΤΟΥ

ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗΣ ΛΕΚΑΝΗΣ ΠΟΤΑΜΟΥ ΝΕΣΤΟΥ INTERREG IIIA / PHARE CBC ΕΛΛΑΔΑ ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ: ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗΣ ΛΕΚΑΝΗΣ ΠΟΤΑΜΟΥ ΝΕΣΤΟΥ Καθηγητής Βασίλειος A. Τσιχριντζής Διευθυντής, Εργαστήριο Οικολογικής Μηχανικής και Τεχνολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Χ ώ ρ ο ι Υ γ ε ι ο ν ο μ ι κ ή ς Τ α φ ή ς Α π ο ρ ρ ι μ μ ά τ ω ν Α χ α ΐ α ς. Επένδυση για ένα υγιές μέλλον... ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΧΑΙΑΣ

Χ ώ ρ ο ι Υ γ ε ι ο ν ο μ ι κ ή ς Τ α φ ή ς Α π ο ρ ρ ι μ μ ά τ ω ν Α χ α ΐ α ς. Επένδυση για ένα υγιές μέλλον... ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΧΑΙΑΣ Χ ώ ρ ο ι Υ γ ε ι ο ν ο μ ι κ ή ς Τ α φ ή ς Α π ο ρ ρ ι μ μ ά τ ω ν Α χ α ΐ α ς Επένδυση για ένα υγιές μέλλον... ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΧΑΙΑΣ Χ ώ ρ ο ι Υ γ ε ι ο ν ο μ ι κ ή ς Τ α φ ή ς Α π ο ρ ρ ι μ

Διαβάστε περισσότερα

Χρηματοδότηση Δράσεων και Έργων για τα Ύδατα ως Εργαλείο Ολοκλήρωσης μιας Εθνικής Πολιτικής για το Νερό Η περίπτωση της Κορινθίας και της Αχαίας

Χρηματοδότηση Δράσεων και Έργων για τα Ύδατα ως Εργαλείο Ολοκλήρωσης μιας Εθνικής Πολιτικής για το Νερό Η περίπτωση της Κορινθίας και της Αχαίας Ειδική Γραμματεία Υδάτων Υπουργείο Π.Ε.Κ.Α. Χρηματοδότηση Δράσεων και Έργων για τα Ύδατα ως Εργαλείο Ολοκλήρωσης μιας Εθνικής Πολιτικής για το Νερό Η περίπτωση της Κορινθίας και της Αχαίας Κωνσταντίνα

Διαβάστε περισσότερα

«ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ»

«ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ» «ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ» Εισηγητής: Σωκράτης Φάμελλος Χημικός Μηχανικός MSc Διευθυντής Τοπικής Ανάπτυξης, ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΑΕ Οι υδατικοί πόροι αποτελούν βασική παράμετρο της αναπτυξιακής διαδικασίας και της

Διαβάστε περισσότερα

Σύγκριση μέθοδων υπόγειας εκμετάλλευσης

Σύγκριση μέθοδων υπόγειας εκμετάλλευσης Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Σχολή Μηχανικών Μεταλλείων Μεταλλουργών Σύγκριση μέθοδων υπόγειας εκμετάλλευσης Ανδρέας Μπενάρδος Δρ. Μηχανικός Μεταλλείων Μεταλλουργός Ε.Μ.Π. Μέθοδοι Υπόγειας Εκμετάλλευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΧΡΥΣΟΣ Α.Ε

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΧΡΥΣΟΣ Α.Ε Α.Τ.Ε.Ι ΣΕΡΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΧΡΥΣΟΣ Α.Ε ΠΕΡΓΟΥΛΗ ΜΑΡΙΑ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΤΣΟΥΚΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΛΥΒΟΣ (Αλώνια) - ΒΑΦΕΙΟΣ ΣΤΥΨΗ ΠΕΤΡΙ ΠΕΤΡΑ ΜΟΛΥΒΟΣ. 1. ΜΟΛΥΒΟΣ ("Αλώνια") Αρχή διαδρομής

ΜΟΛΥΒΟΣ (Αλώνια) - ΒΑΦΕΙΟΣ ΣΤΥΨΗ ΠΕΤΡΙ ΠΕΤΡΑ ΜΟΛΥΒΟΣ. 1. ΜΟΛΥΒΟΣ (Αλώνια) Αρχή διαδρομής ΜΟΛΥΒΟΣ (Αλώνια) - ΒΑΦΕΙΟΣ ΣΤΥΨΗ ΠΕΤΡΙ ΠΕΤΡΑ ΜΟΛΥΒΟΣ 1. ΜΟΛΥΒΟΣ ("Αλώνια") Αρχή διαδρομής Το σημείο έναρξης ή λήξης της διαδρομής. Η διαδρομή είναι κυκλική με μήκος 24.340 μέτρα, επομένως το σύνολο της

Διαβάστε περισσότερα

Λιποδιαλυτές: Βιταμίνη Α (ρετινόλη, καροτινοειδή) Επιδρά στην όραση & το δέρμα. Αποθηκεύεται στο συκώτι μας.

Λιποδιαλυτές: Βιταμίνη Α (ρετινόλη, καροτινοειδή) Επιδρά στην όραση & το δέρμα. Αποθηκεύεται στο συκώτι μας. Είναι οργανικές ενώσεις απαραίτητες για την λειτουργία του οργανισμού μας, που είτε δεν μπορεί να τις συνθέσει μόνος του, είτε τις συνθέτει αλλα σε μικρότερες από τις αναγκαίες ποσότητες. Ταξινομούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Η αποσάθρωση ορίζεται σαν η διάσπαση και η εξαλλοίωση των υλικών κοντά στην επιφάνεια της Γης, µε τοσχηµατισµό προιόντων που είναι σχεδόν σε ισορροπία µε τηνατµόσφαιρα, την υδρόσφαιρα και τη

Διαβάστε περισσότερα

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ Το κλίμα της Ευρώπης Το κλίμα της Ευρώπης Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ και ΚΛΙΜΑ Καιρός: Οι ατμοσφαιρικές συνθήκες που επικρατούν σε μια περιοχή, σε

Διαβάστε περισσότερα

Πρακτικές Ορθής Διαχείρισης Στερεών Γεωργικών Υπολειμμάτων

Πρακτικές Ορθής Διαχείρισης Στερεών Γεωργικών Υπολειμμάτων Πρακτικές Ορθής Διαχείρισης Στερεών Γεωργικών Υπολειμμάτων ΚΑΤΣΑΜΠΑΣ ΗΛΙΑΣ Δρ. Χημικός Μηχανικός Προϊστάμενος Τμήματος Περιβάλλοντος & Υδροοικονομίας Περιφερειακής Ενότητας Μεσσηνίας Περιφέρειας Πελοποννήσου

Διαβάστε περισσότερα

Κώστας Κωνσταντίνου Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης

Κώστας Κωνσταντίνου Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης Έρευνες για τεχνητό εμπλουτισμό των υπόγειων νερών της Κύπρου με νερό τριτοβάθμιας επεξεργασίας (παραδείγματα από Λεμεσό και Κοκκινοχώρια) Κώστας Κωνσταντίνου Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης Υπουργείο Γεωργίας,

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική Δέσμευση. Διάταξη Έργου

Περιβαλλοντική Δέσμευση. Διάταξη Έργου Αρχαιολογικοί χώροι και πολιτιστική κληρονομιά Για το σχεδιασμό του Έργου, ζητήθηκε επίσημα η άποψη της αρμόδιας εφορείας αρχαιοτήτων ώστε να προσδιοριστεί εάν υπάρχουν χώροι πολιτιστικής ή αρχαιολογικής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΕΙΦΟΡΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Όλοι νοιαζόμαστε, όλοι συμμετέχουμε Απόβλητα - «Ένας φυσικός πόρος στο σχολείο μας;»

ΑΕΙΦΟΡΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Όλοι νοιαζόμαστε, όλοι συμμετέχουμε Απόβλητα - «Ένας φυσικός πόρος στο σχολείο μας;» Λέξεις κλειδιά: Απορρίμματα, ανακύκλωση, ρύπανση, υγεία, προστασία περιβάλλοντος, ΧΥΤΥ, ΧΑΔΑ Εισαγωγή Απόβλητα ένα επίκαιρο ζήτημα, που αποτελεί διαχρονικά ένα κρίσιμο περιβαλλοντικό, κοινωνικό και οικονομικό

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΥΣΩΡΥΧΕΙΑ ΘΡΑΚΗΣ ΤΟ ΕΡΓΟ ΧΡΥΣΟΥ ΠΕΡΑΜΑΤΟΣ ΕΒΡΟΥ

ΧΡΥΣΩΡΥΧΕΙΑ ΘΡΑΚΗΣ ΤΟ ΕΡΓΟ ΧΡΥΣΟΥ ΠΕΡΑΜΑΤΟΣ ΕΒΡΟΥ ΤΟ ΕΡΓΟ ΧΡΥΣΟΥ ΠΕΡΑΜΑΤΟΣ ΕΒΡΟΥ ΘΡΑΚΗ ΕΛΛΑΔΑ ELDORADO GOLD CORPORATION - OPERATIONS - Olympias Project, Makedonia, Greece Skouries Project, Makedonia, Greece Stratoni Project, Makedonia, Greece Perama Hill

Διαβάστε περισσότερα

Γ ΚΠΣ ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ ΜΕΤΡΟ 2.2, ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΠΡΑΞΗΣ 2.6.1.ια. ΕΡΓΟ: «ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ - ΑΡΧΙΜΗΔΗΣ-Ενίσχυση ερευνητικών ομάδων του ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ»

Γ ΚΠΣ ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ ΜΕΤΡΟ 2.2, ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΠΡΑΞΗΣ 2.6.1.ια. ΕΡΓΟ: «ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ - ΑΡΧΙΜΗΔΗΣ-Ενίσχυση ερευνητικών ομάδων του ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ» Γ ΚΠΣ ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ ΜΕΤΡΟ 2.2, ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΠΡΑΞΗΣ 2.6.1.ια ΕΡΓΟ: «ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ - ΑΡΧΙΜΗΔΗΣ-Ενίσχυση ερευνητικών ομάδων του ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ» ΥΠΟΕΡΓΟ 1: «Εφαρμογή του Περιβαλλοντικού Συστήματος Στήριξης Αποφάσεων Expert

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ

ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΟΡΙΣΜΟΣ Η Γεωλογία είναι ο κλάδος των Γεωεπιστημών που καλύπτει τη μελέτη και την έρευνα της σύστασης, του σχηματισμού, της συμπεριφοράς του γήινου φλοιού, όπως επίσης και τους παράγοντες κάτω από την

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ Ι. ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ

ΤΕΧΝΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ Ι. ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΣΕΡΡΩΝ ΔΗΜΟΣ ΣΕΡΡΩΝ Αρ. Μελέτης: 2 / 2015 ΠΑΡΟΧΗ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ: Υπηρεσίες περιβαλλοντικής παρακολούθησης και ελέγχου του ανενεργού ΧΥΤΑ και του αποκαταστημένου ΧΔΑ Δήμου Σερρών έτους

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (Ι) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Εισαγωγή στη Γεωργία Λαχανοκομία

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση λατομείων μαρμάρου και αδρανών υλικών Υπολείμματα Περιβαλλοντικές επιπτώσεις

Διαχείριση λατομείων μαρμάρου και αδρανών υλικών Υπολείμματα Περιβαλλοντικές επιπτώσεις Διαχείριση λατομείων μαρμάρου και αδρανών υλικών Υπολείμματα Περιβαλλοντικές επιπτώσεις ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ Κ. ΚΑΡΓΙΩΤΗΣ Dr. Γεωλόγος - Ορυκτολόγος Καθηγητής ΤΕΙ ΑΜΘ Τμήμα Μηχανικων Τεχνολογίας Πετρελαίου & Φυσικού

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ

ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ Η Ευρώπη είναι ήπειρος κυρίως πεδινή, χωρίς έντονο ανάγλυφο. Τα 2/3 της ηπείρου είναι πεδινές εκτάσεις. Έχει το χαμηλότερο μέσο υψόμετρο από την επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΒΑ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ

Η ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΒΑ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ Η ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΒΑ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ Εισαγωγή Ιστορική Επισκόπηση Αρχαιότητα Βυζαντινά / Μεταβυζαντινά Χρόνια Σύγχρονη Εποχή Αρχαίοι Τρόποι Εξόρυξης και Κατεργασίας των Μετάλλων Υπολείμματα (χώροι)

Διαβάστε περισσότερα

Φιλοσοφία και Στόχοι Προγράμματος

Φιλοσοφία και Στόχοι Προγράμματος LIFE08 ENV/CY/000460 «WATER-Ενδυνάμωση Επιστημονικής Βάσης Προγραμμάτων Ποιότητας Νερών» Φιλοσοφία και Στόχοι Προγράμματος Λευκωσία 20 Απριλίου 2010 Αθηνά Παπαναστασίου Λειτουργός Περιβάλλοντος Περιεχόμενα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ URL: www.enveng.uowm.gr Ο Ρόλος του Μηχανικού Περιβάλλοντος Η αποκατάσταση, η προστασία, η διαχείριση του περιβάλλοντος με

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΥΠΟΥΡΓΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

ΤΟ ΥΠΟΥΡΓΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΠΡΑΞΗ Υ.Σ. 144 ΤΗΣ 2 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 1987 Προστασία του υδάτινου περιβάλλοντος από τη ρύπανση που προκαλείται από ορισµένες επικίνδυνες ουσίες που εκχέονται σ αυτό και ειδικότερα καθορισµός οριακών τιµών ποιότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΠΥΡΟΠΛΗΚΤΩΝ ΠΕΡΙΟΧΩΝ ΧΟΡΗΓΟΣ ΚΟΙΝΩΦΕΛΕΣ Ι ΡΥΜΑ ΙΩΑΝΝΗ Σ. ΛΑΤΣΗ ΗΜΟΣ ΘΕΡΑΠΝΩΝ ΝΟΜΟΥ ΛΑΚΩΝΙΑΣ Τίτλος δράσης Εκτροφή Σαλιγκαριών του είδους Helix

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΤΡΑ - ΚΟΙΛΑΔΑ ΛΙΓΩΝΑ (ΥΔΡΟΜΥΛΟΙ) - ΑΓ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ (ΜΟΝΑΣΤΗΡΕΛΙΑ) - ΒΑΦΕΙΟΣ - ΠΕΤΡΙ ΑΧΙΛΛΕΙΟΠΗΓΑΔΑ - ΠΕΤΡΑ)

ΠΕΤΡΑ - ΚΟΙΛΑΔΑ ΛΙΓΩΝΑ (ΥΔΡΟΜΥΛΟΙ) - ΑΓ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ (ΜΟΝΑΣΤΗΡΕΛΙΑ) - ΒΑΦΕΙΟΣ - ΠΕΤΡΙ ΑΧΙΛΛΕΙΟΠΗΓΑΔΑ - ΠΕΤΡΑ) ΠΕΤΡΑ - ΚΟΙΛΑΔΑ ΛΙΓΩΝΑ (ΥΔΡΟΜΥΛΟΙ) - ΑΓ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ (ΜΟΝΑΣΤΗΡΕΛΙΑ) - ΒΑΦΕΙΟΣ - ΠΕΤΡΙ ΑΧΙΛΛΕΙΟΠΗΓΑΔΑ - ΠΕΤΡΑ) 1. ΠΕΤΡΑ (ΟΤΕ). Αρχή διαδρομής Το σημείο έναρξης ή λήξης της διαδρομής. Η διαδρομή είναι διάσχισης

Διαβάστε περισσότερα

Πόσο μας απειλούν τα ΦΥΤΟΦΑΡΜΑΚΑ

Πόσο μας απειλούν τα ΦΥΤΟΦΑΡΜΑΚΑ Πόσο μας απειλούν τα ΦΥΤΟΦΑΡΜΑΚΑ Λίμνες και ποτάμια της Ελλάδας έχουν μετατραπεί σε κοκτέιλ φυτοφαρμάκων. Τοξικές ουσίες εισέρχονται στην τροφική αλυσίδα και δυστυχώς σε βαθμό που δεν μπορούμε να προσδιορίσουμε,

Διαβάστε περισσότερα

Οι θετικές επιδράσεις στην ποιότητα του θαλάσσιου/υπόγειου νερού από τη λειτουργία του δικτύου αποχέτευσης λυμάτων Λεμεσού

Οι θετικές επιδράσεις στην ποιότητα του θαλάσσιου/υπόγειου νερού από τη λειτουργία του δικτύου αποχέτευσης λυμάτων Λεμεσού Οι θετικές επιδράσεις στην ποιότητα του θαλάσσιου/υπόγειου νερού από τη λειτουργία του δικτύου αποχέτευσης λυμάτων Λεμεσού Άγγελος Χρίστου Πολ. Μηχανικός, Τεχνικών Υπηρεσιών ΣΑΛΑ πως ήταν η κατάσταση πριν

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ (ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Π.Ε. ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ)

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ (ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Π.Ε. ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ) ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ (ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Π.Ε. ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ) ρ. Αριστοτέλης Παπαδόπουλος Γενικός /ντης Αγροτικής Έρευνας ΕΛ.Γ.Ο. «ΗΜΗΤΡΑ» ρ. Φραντζής Παπαδόπουλος Τακτικός Ερευνητής

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΞΑΓΩΓΗ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΜΙΣΘΩΣΗ ΠΕΡΙΟΧΩΝ ΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑ ΓΕΩΘΕΡΜΙΑΣ ΥΨΗΛΩΝ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΩΝ

ΔΙΕΞΑΓΩΓΗ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΜΙΣΘΩΣΗ ΠΕΡΙΟΧΩΝ ΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑ ΓΕΩΘΕΡΜΙΑΣ ΥΨΗΛΩΝ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΩΝ ΔΙΕΞΑΓΩΓΗ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΜΙΣΘΩΣΗ ΠΕΡΙΟΧΩΝ ΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑ ΓΕΩΘΕΡΜΙΑΣ ΥΨΗΛΩΝ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΩΝ Το ΥΠΕΚΑ αναλαμβάνει συντονισμένες πρωτοβουλίες ώστε να αξιοποιηθεί σωστά και υπεύθυνα το γεωθερμικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΕΞΕΡΕΥΝΗΣΗΣ ΤΟΥ ΣΠΗΛΑΙΟΥ ΣΤΟ ΚΑΣΤΑΝΟΦΥΤΟ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΟΡΕΣΤΙΔΟΣ ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ

ΕΚΘΕΣΗ ΕΞΕΡΕΥΝΗΣΗΣ ΤΟΥ ΣΠΗΛΑΙΟΥ ΣΤΟ ΚΑΣΤΑΝΟΦΥΤΟ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΟΡΕΣΤΙΔΟΣ ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ ΕΚΘΕΣΗ ΕΞΕΡΕΥΝΗΣΗΣ ΤΟΥ ΣΠΗΛΑΙΙΟΥ ΣΤΟ ΚΑΣΤΑΝΟΦΥΤΟ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΟΡΕΣΤΙΙΔΟΣ ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2005 Μετά από πρόσκληση του Δημάρχου κ. Τοτονίδη Νίκο προς το Τοπικό Τμήμα Βόρειας Ελλάδας (ΤΟ.Τ.Β.Ε.) της Ελληνικής Σπηλαιολογικής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΟΛΙΚΗ ΡΑΣΗ. Πηγή: Natural Resources Canada - Terrain Sciences Division - Canadian Landscapes.

ΑΙΟΛΙΚΗ ΡΑΣΗ. Πηγή: Natural Resources Canada - Terrain Sciences Division - Canadian Landscapes. ΑΙΟΛΙΚΗ ΡΑΣΗ Πηγή: Natural Resources Canada - Terrain Sciences Division - Canadian Landscapes. ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Αιολική δράση Ο άνεµος, όπως το νερό και ο πάγος, είναι ένας παράγοντας που επιδρά

Διαβάστε περισσότερα

Συμπίεση Αστικών Εδαφών Αιτίες-Επιπτώσεις-Έλεγχος

Συμπίεση Αστικών Εδαφών Αιτίες-Επιπτώσεις-Έλεγχος Συμπίεση Αστικών Εδαφών Αιτίες-Επιπτώσεις-Έλεγχος ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΜΑΤΖΙΡΗΣ Δρ. Δασολόγος Περιβαλλοντολόγος Προϊστάμενος Τμήματος Συντήρησης Κήπων Δήμου Θεσσαλονίκης Το έδαφος είναι το δημιούργημα της ζωής και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΑΣ Κεφάλαιο 1 ο ΟΡΥΚΤΟΛΟΓΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΕΔΑΦΟΥΣ 1. Κυριότερες ιδιότητες της αργίλου 2. Ποια είναι τα ποιο κοινά ορυκτά της αργίλου. Ποιο θεωρείτε σημαντικότερο. 3. Κατατάξτε τα

Διαβάστε περισσότερα

Ορθολογική διαχείριση των υδάτων- Το παράδειγμα της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας

Ορθολογική διαχείριση των υδάτων- Το παράδειγμα της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας Ορθολογική διαχείριση των υδάτων- Το παράδειγμα της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας Δρ. Νικόλαος Τσοτσόλης Γεωπόνος-μέλος του ΓΕΩΤΕΕ, με ειδίκευση στη διαχείριση των εδαφοϋδατικών πόρων (MSc, PhD) Γενικός

Διαβάστε περισσότερα

«ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΙΚΩΝ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΧΡΥΣΟΣ ΣΤΗ ΧΑΛΚΙ ΙΚΗ» Παράρτηµα V

«ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΙΚΩΝ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΧΡΥΣΟΣ ΣΤΗ ΧΑΛΚΙ ΙΚΗ» Παράρτηµα V «ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΙΚΩΝ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΧΡΥΣΟΣ ΣΤΗ ΧΑΛΚΙ ΙΚΗ» Παράρτηµα V Σχέδιο διαχείρισης στερεών αποβλήτων ENVECO A.E ΣΧΕ ΙΟ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER. Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη

ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER. Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη Οι υδρίτες (εικ. 1) είναι χημικές ενώσεις που ανήκουν στους κλειθρίτες, δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων (DO - BOD - COD - TOC) Χ. Βασιλάτος Οργανική ύλη Αποξυγόνωση επιφανειακών και υπογείων υδάτων Οι οργανικές ύλες αποτελούν πολύ σοβαρό ρύπο,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΑΝ. ΣΤΕΡΓΙΟΥ << ΠΕΛΕΚΑΝΟΣ>>

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΑΝ. ΣΤΕΡΓΙΟΥ << ΠΕΛΕΚΑΝΟΣ>> ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΑΝ. ΣΤΕΡΓΙΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΟΥ Δ.Σ. ΕΘΝΙΚΟΥ ΔΡΥΜΟΥ ΠΡΕΣΠΩΝ > ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΟΠΙΚΗΣ ΠΟΙΚΙΛΙΑΣ Ηεξημέρωσητουφασολιούξεκινάπριναπό7000 χρόνια στην Κεντρική Αμερική. Το γένος Phaseolus

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Β. ΤΣΙΟΥΜΑΣ - Β. ΖΟΡΑΠΑΣ ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΟΙ

ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Β. ΤΣΙΟΥΜΑΣ - Β. ΖΟΡΑΠΑΣ ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΟΙ ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Ε.Κ.Β.Α.Α. - Ι.Γ.Μ.Ε.Μ. Β. ΤΣΙΟΥΜΑΣ - Β. ΖΟΡΑΠΑΣ ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΟΙ Διαθεσιμότητα των υδατικών πόρων και διαφοροποίηση των αναγκών σε νερό στις χώρες της της

Διαβάστε περισσότερα

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας Τί είναι ένα Οικοσύστημα; Ένα οικοσύστημα είναι μια αυτο-συντηρούμενη και αυτορυθμιζόμενη κοινότητα ζώντων

Διαβάστε περισσότερα

90711400-8. Σελίδα 2 από 5

90711400-8. Σελίδα 2 από 5 CPV κωδικοί «Υπηρεσίες λυμάτων, απορριμμάτων, καθαρισμού και περιβαλλοντικές υπηρεσίες» 90XXXXXX CODE EL 90000000-7 Υπηρεσίες λυμάτων, απορριμμάτων, καθαρισμού και περιβαλλοντικές υπηρεσίες 90400000-1

Διαβάστε περισσότερα

Ρύπανση Υδάτων και Εδαφών

Ρύπανση Υδάτων και Εδαφών Ρύπανση Υδάτων και Εδαφών Ενότητα 3η: Φυσικοχημικές και μηχανικές ιδιότητες εδαφών Τσικριτζής Λάζαρος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΔΙΚΟΣ ΔΙΑΒΑΘΜΙΔΙΚΟΣ ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΝΟΜΟΥ ΑΤΤΙΚΗΣ

ΕΙΔΙΚΟΣ ΔΙΑΒΑΘΜΙΔΙΚΟΣ ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΝΟΜΟΥ ΑΤΤΙΚΗΣ ΕΙΔΙΚΟΣ ΔΙΑΒΑΘΜΙΔΙΚΟΣ ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΝΟΜΟΥ ΑΤΤΙΚΗΣ Ε.Δ.Σ.Ν.Α Περιβαλλοντικό Αποτύπωμα και Αξιολόγηση Παραγωγικής Λειτουργίας Εργοστασίου Μηχανικής Ανακύκλωσης (Ε.Μ.Α.), Άνω Λιοσίων ΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

4. Τελειώνει το νερό στον πλανήτη μας;

4. Τελειώνει το νερό στον πλανήτη μας; 4. Τελειώνει το νερό στον πλανήτη μας; Όπως είναι γνωστό, το νερό κάνει ένα κύκλο στη φύση και για εκατομμύρια χρόνια καλύπτει τις ανάγκες όλων των οργανισμών στον πλανήτη μας. Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΦΘΟΡΑΣ ΚΑΙ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΦΘΟΡΑΣ ΚΑΙ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΦΘΟΡΑΣ ΚΑΙ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ Τα μνημεία που συναντάμε στους αρχαιολογικούς χώρους της Ελλάδας, είναι φτιαγμένα με δομικούς λίθους διαφόρων πετρωμάτων, συνήθως ασβεστολίθων και μαρμάρων,

Διαβάστε περισσότερα

2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να επισημαίνουμε τη θέση των μετάλλων στον περιοδικό πίνακα των στοιχείων. Να αναφέρουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΑΡΙΑΔΝΗ ΑΡΓΥΡΑΚΗ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΑΡΙΑΔΝΗ ΑΡΓΥΡΑΚΗ 1 ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΑΡΙΑΔΝΗ ΑΡΓΥΡΑΚΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΗΜΕΡΙΝΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 2 Εισαγωγή Πλαίσιο Περιβαλλοντικής Γεωχημείας Στοιχεία βιογεωχημείας Μονάδες σύστασης διαλυμάτων/ μετατροπές ΠΛΑΙΣΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Τα λίπη αποτελούν μια συμπυκνωμένη πηγή ενέργειας Ενεργούν σαν διαλύτες

Διαβάστε περισσότερα

Ήπιες µορφές ενέργειας

Ήπιες µορφές ενέργειας ΕΒ ΟΜΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ήπιες µορφές ενέργειας Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Επιλέξετε τη σωστή από τις παρακάτω προτάσεις, θέτοντάς την σε κύκλο. 1. ΥΣΑΡΕΣΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΤΗΣ ΧΡΗΣΗΣ ΤΩΝ ΟΡΥΚΤΩΝ ΚΑΥΣΙΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Το αγροδασικό μέτρο στα πλαίσια της νέας ΚΑΠ και οι προοπτικές εφαρμογής του στην Ελλάδα

Το αγροδασικό μέτρο στα πλαίσια της νέας ΚΑΠ και οι προοπτικές εφαρμογής του στην Ελλάδα ΗΜΕΡΙΔΑ ΕΛΓΟ ΔΗΜΗΤΡΑ, ΓΕΩΤΕΕ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ, ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΓΡΟΔΑΣΙΚΟ ΔΙΚΤΥΟ Η Αγροδασοπονία στα Πλαίσια της Νέας ΚΑΠ 2014 2020 Αθήνα, 26 Φεβρουαρίου 2014 Το αγροδασικό μέτρο στα πλαίσια

Διαβάστε περισσότερα

2. Τι ονομάζομε μετεωρολογικά φαινόμενα, μετεωρολογικά στοιχεία, κλιματολογικά στοιχεία αναφέρατε παραδείγματα.

2. Τι ονομάζομε μετεωρολογικά φαινόμενα, μετεωρολογικά στοιχεία, κλιματολογικά στοιχεία αναφέρατε παραδείγματα. ΘΕΜΑΤΑ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΑΣ-ΚΛΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ 1. Διευκρινίστε τις έννοιες «καιρός» και «κλίμα» 2. Τι ονομάζομε μετεωρολογικά φαινόμενα, μετεωρολογικά στοιχεία, κλιματολογικά στοιχεία αναφέρατε παραδείγματα. 3. Ποιοι

Διαβάστε περισσότερα

Δ Η Μ Ο Σ ΣΗΤΕΙΑΣ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ. «Προμήθεια υλικών για εφαρμογή ιχνηθετικών μεθόδων για υδρογεωλογική έρευνα στην καρστική λεκάνη της Τ.Κ. Κατσιδωνίου».

Δ Η Μ Ο Σ ΣΗΤΕΙΑΣ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ. «Προμήθεια υλικών για εφαρμογή ιχνηθετικών μεθόδων για υδρογεωλογική έρευνα στην καρστική λεκάνη της Τ.Κ. Κατσιδωνίου». Δ Η Μ Ο Σ ΣΗΤΕΙΑΣ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ «Προμήθεια υλικών για εφαρμογή ιχνηθετικών μεθόδων για υδρογεωλογική έρευνα στην καρστική λεκάνη της Τ.Κ. Κατσιδωνίου». ΤΕΧΝΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ 1 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΛΑΣΙΘΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Τρίκαλα, 27/12/2011. Συνεντεύξεις. «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες»

Τρίκαλα, 27/12/2011. Συνεντεύξεις. «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες» Τρίκαλα, 27/12/2011 Συνεντεύξεις «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες» Τι επισημαίνει στην ΕΡΕΥΝΑ για την περιοχή μας ο κ. Σοφοκλής Ε. Δρίτσας, ερευνητής στο Εργαστήριο Δημογραφικών και Κοινωνικών Αναλύσεων

Διαβάστε περισσότερα

Θέρμανση θερμοκηπίων με τη χρήση αβαθούς γεωθερμίας γεωθερμικές αντλίες θερμότητας

Θέρμανση θερμοκηπίων με τη χρήση αβαθούς γεωθερμίας γεωθερμικές αντλίες θερμότητας Θέρμανση θερμοκηπίων με τη χρήση αβαθούς γεωθερμίας γεωθερμικές αντλίες θερμότητας Η θερμοκρασία του εδάφους είναι ψηλότερη από την ατμοσφαιρική κατά τη χειμερινή περίοδο, χαμηλότερη κατά την καλοκαιρινή

Διαβάστε περισσότερα

Ηόξινη βροχή και οι επιπτώσεις της στον άνθρωπο και στο οικοσύστημα

Ηόξινη βροχή και οι επιπτώσεις της στον άνθρωπο και στο οικοσύστημα Ηόξινη βροχή και οι επιπτώσεις της στον άνθρωπο και στο οικοσύστημα Χαλβατζής Σταμάτιος Α.Μ. 7387 Μάθημα Οικολογίας 1 ο εξάμηνο Ορισμός H όρος όξινη βροχή αναφέρεταιστηνπαρουσίασεαυτήνόξινωνδιαλυμένων

Διαβάστε περισσότερα

ιαχείριση των Υδάτινων Πόρων στην Ελλάδα Ηλίας Μ. Ντεµιάν Svetoslav Danchev Αθήνα, Iούνιος 2010 Ι ΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ

ιαχείριση των Υδάτινων Πόρων στην Ελλάδα Ηλίας Μ. Ντεµιάν Svetoslav Danchev Αθήνα, Iούνιος 2010 Ι ΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ιαχείριση των Υδάτινων Πόρων στην Ελλάδα ΗλίαςΜ. Ντεµιάν Svetoslav Danchev Αθήνα, Iούνιος 2010 Ατζέντα Παρουσίασης Σκοπός της Μελέτης Παγκόσµια Κρίση του Νερού Προσφορά Υδάτινων Πόρων στην Ελλάδα Η Ζήτηση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΕΚΔΡΟΜΗ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΕΚΔΡΟΜΗ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΓΕΩΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΕΚΔΡΟΜΗ ΣΤΗ ΔΥΤΙΚΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ 1-4 Ιουνίου 2010 Πρόγραμμα - Δρομολόγιο Σύνταξη Επιμέλεια: Καθηγητής Μιχ. Σταματάκης

Διαβάστε περισσότερα

5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να εντοπίζουμε τη θέση του πυριτίου στον περιοδικό πίνακα Να αναφέρουμε τη χρήση του πυριτίου σε υλικά όπως

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Περιβάλλον. Οικοσύστημα: Το σύστημα των ζώντων οργανισμών μαζί με το μη ζων φυσικό τους περιβάλλον.

ΦΥΣΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Περιβάλλον. Οικοσύστημα: Το σύστημα των ζώντων οργανισμών μαζί με το μη ζων φυσικό τους περιβάλλον. ΦΥΣΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ορισμοί Περιβάλλον φυσικό τεχνητό πολιτιστικό Τα στοιχεία που Τα παραγωγικά στοι- Τα δημιουργήματα της μας δίνει η φύση, χεία που δημιουργεί πνευματικής εργασίας όπως ο αέρας, ο άνθρωπος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ Αντικείµενο της παρούσας µεταπτυχιακής εργασίας είναι η διερεύνηση της επίδρασης των σηράγγων του Μετρό επί του υδρογεωλογικού καθεστώτος πριν και µετά την κατασκευή τους. Στα πλαίσια της, παρουσιάζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΒΑΡΕΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΑΛΜΥΡΟΥ.

ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΒΑΡΕΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΑΛΜΥΡΟΥ. MASS SPECTROMETRY AND DIOXIN ANALYSIS LAB tel. +(30-210) 650 3610, fax. +(30-210) 653 6873 e-mail: leondi@rrp.demokritos.gr www.rrp.demokritos.gr/ms-dioxin Υπεύθυνος: Δρ. Λεόντιος Λεοντιάδης Αρ. Εγγράφου

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΙΚΩΝ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΧΡΥΣΟΣ ΣΤΗ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗ

ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΙΚΩΝ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΧΡΥΣΟΣ ΣΤΗ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΙΚΩΝ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΧΡΥΣΟΣ ΣΤΗ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗ ΚΕΙΜΕΝΟ ΜΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΑΘΗΝΑ, 2010 ΜΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Μεταλλεία Χρυσού: Επιπτώσεις στο Περιβάλλον, στις Γεωργικές δραστηριότητες και στον Άνθρωπο

Μεταλλεία Χρυσού: Επιπτώσεις στο Περιβάλλον, στις Γεωργικές δραστηριότητες και στον Άνθρωπο Μεταλλεία Χρυσού: Επιπτώσεις στο Περιβάλλον, στις Γεωργικές δραστηριότητες και στον Άνθρωπο έργο Περάµατος -περιοχή 21.200 στρ., έργο 864,9 στρ. -500 µ. από Πέραµα & 5 χιλ. από θάλασσα -επιφανειακή εξόρυξη

Διαβάστε περισσότερα

Προστατευόμενεςπεριοχέςως εργαλεία διατήρησης και διαχείρισης του θαλάσσιου περιβάλλοντος

Προστατευόμενεςπεριοχέςως εργαλεία διατήρησης και διαχείρισης του θαλάσσιου περιβάλλοντος Προστατευόμενεςπεριοχέςως εργαλεία διατήρησης και διαχείρισης του θαλάσσιου περιβάλλοντος Σωτήρης Ορφανίδης Δρ. Βιολόγος-Αναπληρωτής Ερευνητής Εθνικό Ίδρυμα Αγροτικής Έρευνας (ΕΘΙΑΓΕ) Ινστιτούτο Αλιευτικής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΩΝ ΤΑΜΙΕΥΣΗΣ ΑΡ ΕΥΤΙΚΟΥ ΝΕΡΟΥ. ρ. Ε. Σταυρινός Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίµων ιοικ. Τοµέας Κοιν. Πόρων & Υποδοµών

ΕΡΓΩΝ ΤΑΜΙΕΥΣΗΣ ΑΡ ΕΥΤΙΚΟΥ ΝΕΡΟΥ. ρ. Ε. Σταυρινός Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίµων ιοικ. Τοµέας Κοιν. Πόρων & Υποδοµών ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΑΜΙΕΥΣΗΣ ΑΡ ΕΥΤΙΚΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΤΙΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ρ. Ε. Σταυρινός Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίµων µ ιοικ. Τοµέας Κοιν. Πόρων & Υποδοµών ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Προστατευόμενη Περιοχή Χελμού-Βουραϊκού: δικτύωση

Προστατευόμενη Περιοχή Χελμού-Βουραϊκού: δικτύωση : εκπαίδευση έρευνα δικτύωση Φορέας Διαχείρισης Χελμού Βουραϊκού Μαρία Καμηλάρη Βιολόγος, M.Sc. Φορέας Διαχείρισης Χελμού Βουραϊκού Ας συστηθούμε... 1992 Πρόταση Ορειβατικού Συλλόγου Καλαβρύτων σε συνεργασία

Διαβάστε περισσότερα

Ταµιευτήρας Πλαστήρα

Ταµιευτήρας Πλαστήρα Ταµιευτήρας Πλαστήρα Σύντοµο ιστορικό Ηλίµνη δηµιουργήθηκε µετηνκατασκευήτουφράγµατος Πλαστήρα στα τέλη της δεκαετίας του 1950. Η πλήρωση του ταµιευτήρα ξεκίνησε το 1959. Ο ποταµός στον οποίοκατασκευάστηκετοφράγµα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ Ι.Γ.Μ.Ε.Μ. ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΤΟΥ ΟΡΥΚΤΟΥ ΠΛΟΥΤΟΥ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ Ι.Γ.Μ.Ε.Μ. ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΤΟΥ ΟΡΥΚΤΟΥ ΠΛΟΥΤΟΥ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Παρουσίαση: Γεώργιος Οικονόμου Δρ Γεωλόγος Δ/ντής Ορυκτών Φυσικών Πόρων ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΒΙΩΣΙΜΗΣ ΚΑΙ ΑΕΙΦΟΡΟΥ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Ν.Π.Ι.Δ. ΕΠΟΠΤΕΥΟΜΕΝΟ ΑΠΟ ΤΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ, ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων

Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων Τα τρόφιμα είναι σύνθετοι συνδυασμοί που προέρχονται από πολλές πηγες. Όλα τα τρόφιμα έχουν τη δυνατότητα αλλεπίδρασης (χημικής) σε διαφορετικό βαθμό.

Διαβάστε περισσότερα

Οφέλη του πράσινου τσαγιού για την υγεία

Οφέλη του πράσινου τσαγιού για την υγεία Τσάι Πράσινο Οι ιδιότητες και τα οφέλη του πράσινου τσαγιού είναι γνωστές εδώ και αιώνες σε πολλούς Ασιατικούς πολιτισμούς. Ωστόσο στο δυτικό κόσμο το πράσινο τσάι έγινε δημοφιλές πρόσφατα. Μόνο το τελευταίο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΤΑΘΜΗ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΧΘΕΣ, ΣΗΜΕΡΑ, ΑΥΡΙΟ

Η ΣΤΑΘΜΗ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΧΘΕΣ, ΣΗΜΕΡΑ, ΑΥΡΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΠΗΛΑΙΟΛΟΠΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Σίνα 32, Αθήνα 106 72, τηλ.210-3617824, φαξ 210-3643476, e- mails: ellspe@otenet.gr & info@speleologicalsociety.gr website: www.speleologicalsociety.gr ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Εδαφικά κολλοειδή Ανόργανα ορυκτά (άργιλος) ή οργανική ουσία (χούμος) με διάμετρο μικρότερη από 0,001 mm ή 1μ ανήκουν στα κολλοειδή. Ηάργιλος(

Διαβάστε περισσότερα

Λεκάνη τελμάτων Κοκκινόλακα (όψη ανάντη προς κατάντη) Σύστημα στεγανοποίησης κατασκευαστικές εργασίες

Λεκάνη τελμάτων Κοκκινόλακα (όψη ανάντη προς κατάντη) Σύστημα στεγανοποίησης κατασκευαστικές εργασίες Μεταλλευτικό Υδραυλικό Διαχείριση Αποβλήτων Οριστική Μελέτη Εγκατάστασης Διαχείρισης Τελμάτων Λεκάνης Κοκκινόλακα στα Μεταλλεία Χρυσού Κασσάνδρας στη Χαλκιδική Χαλκιδική, Εκπόνηση οριστικής μελέτης εγκατάστασης

Διαβάστε περισσότερα

Ο φάκελος θα περιλαμβάνει τα κάτωθι δικαιολογητικά: 1.Δημοτικό Κατάστημα Ερέτριας, Ευδήμου Κραταιμένους

Ο φάκελος θα περιλαμβάνει τα κάτωθι δικαιολογητικά: 1.Δημοτικό Κατάστημα Ερέτριας, Ευδήμου Κραταιμένους ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΕΥΒΟΙΑΣ ΔΗΜΟΣ ΕΡΕΤΡΙΑΣ Ερέτρια:16-03-2015 Παρακαλούνται όλοι όσοι έχουν υποβάλλει Αίτηση Δήλωση για Εγγραφή Σημείου Υδροληψίας (Ε.Μ.Σ.Υ.), όπως καταθέσουν φάκελο για άδεια χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων µπορούν να καταταχθούν σε τρεις κατηγορίες: Φυσικά Χηµικά Βιολογικά. Πολλές από τις παραµέτρους που ανήκουν στις κατηγορίες αυτές αλληλεξαρτώνται π.χ. η θερµοκρασία που

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ & ΕΥΚΑΙΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΔΗΜΟΥΣ ΣΤΗ ΝΕΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ

ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ & ΕΥΚΑΙΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΔΗΜΟΥΣ ΣΤΗ ΝΕΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ & ΕΥΚΑΙΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΔΗΜΟΥΣ ΣΤΗ ΝΕΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ ΔΡ. ΡΑΛΛΗΣ ΓΚΕΚΑΣ, ΠΡΟΕΔΡΟΣ SKEPSIS Παρουσίαση στο Δημοτικό Συμβούλιο Δήμου Πλαστήρα, Νοέμβριος 2014 ΣΤΟΧΟΣ ΤΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΕΥΡΩΠΗ

Διαβάστε περισσότερα