του φωτονίου (εποµένως περιοχές στόχους. στόχων.

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "του φωτονίου (εποµένως περιοχές στόχους. στόχων."

Transcript

1 Η επίδραση της ακτινοβολίας στους φυτικούς οργανισµούς εξαρτάται από το µήκος κύµατος των φωτονίων Όταν ένα φωτόνιο προσκρούει σε ένα υλικό, µπορούν να συµβούν χηµικές αλλαγές, το µέγεθος και το είδος των οποίων εξαρτάται από την ενέργεια του φωτονίου (εποµένως από το µήκος κύµατος), και το είδος του υλικού. Χονδρικά µπορούµε να διακρίνουµε το ηλεκτροµαγνητικό φάσµα σε τρεις περιοχές I. Φωτόνια περιοχών του ηλεκτροµαγνητικού φάσµατος µε υψηλό ενεργειακό περιεχόµενο, όπως κοσµικές ακτίνες, ακτίνες-γ, ακτίνες-x, συνήθως προκαλούν έντονες χηµικές αλλαγές στα µόρια-στόχους στόχους. II. Στο αντίθετο άκρο του ηλεκτροµαγνητικού φάσµατος, το ενεργειακό περιεχόµενο των ακτινοβολιών (υπέρυθρο, ραδιοκύµατα) είναι πολύ λιγότερο δραστικό, κατά συνέπεια φωτόνια των περιοχών αυτών µπορούν να προκαλέσουν περιορισµένες αλλαγές, όπως παλµικές ή/και περιστροφικές µεταπτώσεις των µορίων-στόχων στόχων. III. Μεταξύ των δύο αυτών περιοχών του ηλεκτροµαγνητικού φάσµατος, υπάρχει ένα µικρό τµήµα, η λεγόµενη ορατή περιοχή του φάσµατος αυτήν που ονοµάζουµε φως. Η ενέργεια των φωτονίων της ορατής περιοχής του φάσµατος επαρκεί για να προκαλέσει διέγερση µορίων

2 Εικόνα Π.1. Τα χαρακτηριστικά του ηλεκτροµαγνητικού φάσµατος το οποίο εκπέµπει ο ήλιος. Τα όρια µεταξύ των διαφορετικών περιοχών έχουν τεθεί αυθαίρετα Ιονισµ ός ιέγερση µ ορίων Μοριακές δ ονήσεις Αποτελέσµατα σε µοριακό επίπεδο Μήκος κύµατος (cm) κοσµική ακτινοβολία ακτίνες γ ακτίνες Χ υπέρθυρο (IR) µικροκύµατα ραδιοκύµατα Περιοχή ηλεκτροµαγνητικής ακτινοβολίας UV ιώδες ( ) µπλε ( ) πράσσινο ( ) κίτρινο ( ) πορτοκαλί ( ) κόκκινο ( ) κοντινό υπέρυθρο IR Περιοχή ορατού Αντιπροσωπευτικό µήκος κύµατος (nm) Ενέργεια φωτονίων (Joules/Ein) Ενέργεια φωτονίων (Kcal/Ein)

3 Εικόνα 18. Κατανοµή των φωτονίων της ηλεκτροµαγνητικής ακτινοβολίας σε διάφορα µήκη κύµατος στην κορυφή της γήινης ατµόσφαιρας ( ) και στην επιφάνεια της θάλασσας (----). Ποσοτικά η κατανοµή στην κορυφή της γήινης ατµόσφαιρας (κατά προσέγγιση) έχει ως εξής: : 5% UV, 28% ορατή,, 67% IR. Στην επιφάνεια της γης: : 2% UV,45% ορατή,, 53% IR 10 φωτονική ροή (σχετικές µονάδες) µήκος κύµατος (nm)

4 Η υπερβολική αλλά και η ανεπαρκής παροχή ενέργειας µε τη µορφή ακτινοβολίας συνιστούν παράγοντες καταπόνησης Το φωτεινό περιβάλλον µπορεί να αναδειχθεί σε παράγοντα καταπόνησης στο φυσικό περιβάλλον, είτε µε τη µορφή της ανεπάρκειας (π.χ. έντονη σκιά), είτε µε τη µορφή της τοξικότητας (π.χ. υψηλή ένταση ορατής ή υπεριώδους ακτινοβολίας). Η ύπαρξη συνθηκών χαµηλής έντασης φωτεινής ακτινοβολίας στο περιβάλλον ενός φυτού συνήθως περιγράφεται µε το γενικευµένο όρο «σκιά». Στο περιβάλλον αυτό (π.χ. στον υπόροφο ενός δάσους) τόσο η ποσότητα (ένταση), όσο και η ποιότητα (φασµατική κατανοµή) της ακτινοβολίας που δέχονται τα φυτά είναι δραµατικά διαφορετικές από τις αντίστοιχες του άπλετου φωτισµού

5 Πίνακας Π3. Ποιότητα και ποσότητα φωτεινής ακτινοβολίας σε ορισµένες αντιπροσωπευτικές καταστάσεις στο φυσικό περιβάλλον. Οι τιµές αφορούν σε µια ηλιόλουστη µέρα, ενώ µε αραιή συννεφιά µειώνονται κατά 10% περίπου Ποσοστό (%) της ενέργειας φωτεινής ακτινοβολίας κατά περιοχή Φωτονική ροή, µmol m-2 s-1 ( nm) Μπλε ( nm) Πράσινο ( nm) Κόκκινο ( nm) Εγγύς υπέρυθρο, IR ( nm) Απλετο φως Κάτω από φυλλωσιά (LAI= 4)* Κάτω από 5 mm εδάφους Κάτω από 1 m καθαρού νερού

6 Τα φυτά ανταποκρίνονται στα διαφορετικά περιβάλλοντα φωτισµού είτε µέσω φαινοτυπικού εγκλιµατισµού είτε µέσω γενετικής προσαρµογής Ως φυτά-σκιάς (σκιόφυτα) αναφέρονται τα φυτά, τα οποία διαθέτουν την ικανότητα προσαρµογής ή/και εγκλιµατισµού σε συνθήκες χαµηλού φωτισµού, ενώ η έκθεσή τους σε συνθήκες ισχυρών εντάσεων φωτεινής ακτινοβολίας αποτελεί παράγοντα καταπόνησης Τα φυτά-φωτός φωτός (ηλιόφυτα) αναπτύσσονται ικανοποιητικά σε περιβάλλοντα άπλετου φωτισµού, ενώ σε συνθήκες σκίασης η περιορισµένη ενεργειακή παροχή καθίσταται περιοριστικός παράγοντας. Κατά κανόνα οι υψηλές εντάσεις φωτεινής ακτινοβολίας αποτελούν σηµαντικό παράγοντα καταπόνησης, ωστόσο τα φύλλα των ηλιοφύτων διαθέτουν τους κατάλληλους µηχανισµούς προστασίας Η κατανοµή των ηλιόφυτων και των σκιόφυτων στο ίδιο ενδιαίτηµα διαχωρίζεται συνήθως τόσο στο χώρο, όσο και στο χρόνο.

7 Οι ανεπαρκείς εντάσεις φωτεινής ακτινοβολίας αποτελούν παράγοντα καταπόνησης Τα φυτά αντιµετωπίζουν την καταπόνηση µε τη µορφή ανεπαρκούς έντασης φωτεινής ακτινοβολίας στο περιβάλλον τους µέσω τριών στρατηγικών: I. Αποφυγή-διαφυγή διαφυγή. Την στρατηγικά αυτή την έχουν επιλέξει φυτά τα οποία δεν διαθέτουν τους κατάλληλους µηχανισµούς µε τους οποίους θα µπορούσαν να αντεπεξέλθουν την καταπόνηση. Τα ηλιόφυτα διαθέτουν µηχανισµούς αντίληψης της ποιότητας της ακτινοβολίας µέσω των οποίων επάγεται η επιµήκυνση των µεσογονατίων διαστηµάτων. Τα σπέρµατα ορισµένων φυτών (ποωδών συνήθως) βλαστάνουν µόνο παρουσία φωτισµού εµπλουτισµένου στη περιοχή του ερυθρού (µηχανισµός φυτοχρώµατος). Τα σπέρµατα αυτά δεν βλαστάνουν στο σκοτάδι ή σε περιβάλλον έντονης σκίασης που δεν τους εξασφαλίζουν επαρκείς εντάσεις φωτεινής ακτινοβολίας για την ανάπτυξή τους.

8 II. Ανθεκτικότητα Τη στρατηγική αυτή έχουν επιλέξει φυτικοί οργανισµοί οι οποίοι επιβιώνουν σε περιβάλλον χαµηλού φωτισµού, χωρίς ωστόσο να εµφανίζουν συµπτώµατα καταπόνησης. Η ανάπτυξη ανθεκτικότητας αποτελεί το προϊόν κατάλληλων µορφολογικών, ανατοµικών και βιοχηµικών χαρακτηριστικών κυρίως των φύλλων. Ως γενετικά καθορισµένη προσαρµογή περιλαµβάνει ως τυπικούς εκπροσώπους τα υποχρεωτικά σκιόφυτα, ενώ ως φαινοτυπικός εγκλιµατισµός περιλαµβάνει φυτά των οποίων τα φύλλα διαθέτουν την κατάλληλη πλαστικότητα στα χαρακτηριστικά τους ώστε να µπορούν να εγκλιµατιστούν σε διαφορετικά φωτεινά καθεστώτα.

9 Σε µορφολογικό-ανατοµικό επίπεδο τα φύλλα των φυτών τα οποία διαβιούν σε συνθήκες χαµηλού φωτισµού παρουσιάζουν ορισµένα κοινά χαρακτηριστικά Oριζόντια διευθέτηση, µεγάλη επιφάνεια και µικρό πάχος, ασυµµετρία (ο εµφανής διαχωρισµός του µεσοφύλλου σε δρυφρακτοειδές και σπογγώδες παρέγχυµα), ύπαρξη στοµάτων µόνο στην αποαξονική επιφάνεια, ιδιόµορφη µορφολογία-γεωµετρία γεωµετρία των επιδερµικών κυττάρων, περιορισµένη εναπόθεση λιγνίνης στα λεπτά κυτταρικά τους τοιχώµατα, καθώς και διχρωµία των φύλλων (η αποαξονική επιφάνεια έχει συνήθως ανοικτότερο χρώµα έναντι της προσαξονικής). Η συγκεκριµένη αρχιτεκτονική έχει ως αποτέλεσµα, η φωτεινή ακτινοβολία η οποία διεισδύει στα φύλλα να «παγιδεύεται» στους εσωτερικούς χώρους του φύλλου και τελικά να απορροφάται από το φωτοσυνθετικό παρέγχυµα. Οι ανατοµικές και µορφολογικές αυτές τάσεις προσαρµογής των φύλλων που αντέχουν στη σκιά ευνοούν τη µεγιστοποίηση της αφοµοίωσης του άνθρακα, της απορρόφησης των φωτονίων και της αποδοτικής χρήσης των θρεπτικών συστατικών σε συνθήκες περιορισµένης παροχής φωτεινής ακτινοβολίας

10 Σε περιβάλλοντα µε υψηλή ένταση ακτινοβολίας, οι χλωροπλάστες βρίσκονται σε επαφή µε τα αντικλινή τοιχώµατα, ώστε αφ ενός µεν να περιορίσουν την έκθεσή τους στο ισχυρό ηλιακό φως, αφ ετέρου να επιτρέψουν τη διείσδυση των φωτονίων στα κατώτερα στρώµατα των φωτοσυνθετικών κυττάρων. Ενώ τα µορφολογικά χαρακτηριστικά παγιώνονται κατά κανόνα µε την πλήρη έκπτυξη του ελάσµατος και εποµένως δεν υπάρχει δυνατότητα µεταβολής, οι βιοχηµική µηχανισµοί µπορούν να προσαρµοστούν σε µεταβολές του φωτεινού περιβάλλοντος ανά πάσα στιγµή µέσα στην βλαστική περίοδο. Οι χλωροπλάστες τύπου-σκιάς παρουσιάζουν αυξηµένες ικανότητες αξιοποίησης χαµηλών εντάσεων φωτεινής ακτινοβολίας, δηλαδή αποτελεσµατικής «παγίδευσης» των λιγοστών φωτονίων του περιβάλλοντος. Τα φύλλα-σκιάς προκειµένου να αυξήσουν την ικανότητα απορρόφησης των «µη αποτελεσµατικών» για τη φωτοσύνθεση περιοχών αυτών του φάσµατος, εµφανίζουν υψηλότερες συγκεντρώσεις chlb και βοηθητικών φωτοσυνθετικών χρωστικών των συστηµάτων φωτοσυλλογής (αντενών).

11 Τα φύλλα σκιάς εµφανίζουν µειωµένη αναλογία χλωροφύλλης α προς b (chl a/b). Επίσης, οι χλωροπλάστες τύπου-σκιάς παρουσιάζουν µεγαλύτερο µέγεθος, µικρότερο όγκο στρώµατος και ευµεγέθη grana ενώ οι συγκεντρώσεις των ολικών πρωτεϊνών, του αζώτου αλλά και της Rubisco εµφανίζονται χαµηλότερες ανά µονάδα βάρους φύλλου έναντι των ηλιοφύτων. Τα ιδιόµορφα µορφολογικά, ανατοµικά και βιοχηµικά των φύλλων των σκιοφύτων τα οποία αναφέρθηκαν, έχουν ως αποτέλεσµα τα φύλλα των φυτών αυτών να χαρακτηρίζονται από σηµαντικά χαµηλότερες ταχύτητες φωτοσύνθεσης σε συνθήκες φωτοκορεσµού (Amax), υψηλότερες ταχύτητες σε χαµηλές εντάσεις φωτεινής ακτινοβολίας και χαµηλότερα σηµεία αντιστάθµισης φωτισµού, έναντι των φύλλων των ηλιοφύτων

12

13 Εικόνα 20. Αντιπροσωπευτική καµπύλη εξάρτησης της φωτοσυνθετικής ταχύτητας ενός C 3 φυτού από την ένταση φωτεινής ακτινοβολίας.. Φωτοσυνθετική ταχύτητα (µmol O m -2 s -1 ) Περιοριστικά επίπεδα ακτινοβολίας Περιοριστικά επίπεδα CO 2 Σηµείο αντιστάθµισης φωτισµού (δέσµευση CO = έκλυση CO ) Αναπνευστική ταχύτητα Ένταση ακτινοβολίας (µmol m -2 s -1)

14 Εικόνα 21. Η επίδραση της έντασης της φωτεινής ακτινοβολίας στη φωτοσυνθετική ταχύτητα των φύλλων ενός αντιπροσωπευτικού σκιοφύτου (-----, Alocasia macrorrhiza, διαβιεί στον υπόροφο τροπικών δασών) και ενός αντιπροσωπευτικού ηλιοφύτου (, Atriplex hastata) Φωτοσυνθετική ταχύτητα (µmol CO m s ) PAR (W m )

15 Η υψηλότερη φωτοσυνθετική ικανότητα ανά µονάδα βιοµάζας, την οποία παρουσιάζουν τα ηλιόφυτα ή τα φύλλα-φωτός φωτός ενός φυτού σε σχέση µε τα σκιόφυτα οφείλεται α) στην υψηλή αγωγιµότητα εισόδου του CO 2, την οποία παρουσιάζουν, β) στη σηµαντική αύξηση της επιφάνειας µέσω της οποίας πραγµατοποιείται η αφοµοίωση του CO 2 και γ) στην κατάλληλη αρχιτεκτονική του εσωτερικού του φύλλου, η οποία επιτρέπει στη φωτεινή ακτινοβολία να διεισδύει και να κατανέµεται σε όλα τα κύτταρα του µεσοφύλλου. Τα φύλλα εποµένως των ηλιοφύτων χαρακτηρίζονται από την ύπαρξη κατάλληλων δοµικών και φυσιολογικών µηχανισµών προσαρµογής, οι οποίοι αποσκοπούν σε ένα διττό ρόλο: να εκµεταλλευτούν την υπερεπάρκεια της φωτεινής ακτινοβολίας και ταυτοχρόνως να αποφύγουν τις καταστροφικές της συνέπειες.

16 Η πλεονάζουσα παροχή φωτοσυνθετικά ενεργού ακτινοβολίας και η αυξηµένη απορρόφηση υπεριώδους ακτινοβολίας από ορισµένα βιοµόρια αποτελούν παράγοντες καταπόνησης Σε φυτά τα οποία δεν έχουν προσαρµοστεί σε περιβάλλοντα άπλετου φωτισµού, η έκθεση σε υψηλές εντάσεις φωτεινής ακτινοβολίας επιφέρει συνήθως ισχυρή ελάττωση της φωτοσυνθετικής ταχύτητας η οποία συνοδεύεται και από ελάττωση της απόδοσης ανά φωτόνιο, φαινόµενο το οποίο ονοµάζεται φωτοπαρεµπόδιση. Σε ευαίσθητα είδη µετά από µικρό χρονικό διάστηµα παρουσιάζονται εκτεταµένες φυσιολογικές βλάβες οι οποίες µπορεί να προκαλέσουν αποχρωµατισµό των φύλλων ή ακόµη και τον θάνατο. Το φαινόµενο της φωτοπαρεµπόδισης παρουσιάζεται επίσης εποχιακά σε φυτά τα οποία διαβιώνουν στον υπόροφο δασών φυλλοβόλων δένδρων, αλλά και παροδικά στη διάρκεια της ηµέρας µε την είσοδο ακτινοβολίας διαµέσου του υπερκείµενου φυλλώµατος, λόγω µετακίνησής του ή µεταβολής της γωνίας πρόσπτωσης των ηλιακών ακτίνων. Σε επίπεδο ιστών οι υψηλές εντάσεις φωτεινής ακτινοβολίας αποτελούν µόνιµο παράγοντα καταπόνησης για τους χλωροπλάστες των εξωτερικών στοιβάδων του δρυφρακτοειδούς αρεγχύµατος φύλλων τα οποία εκτίθενται συνεχώς σε άπλετο φως. Το φάσµα δράσης της φωτοπαρεµπόδισης υποδεικνύει ότι η δυσλειτουργία αυτή προξενείται από την απορρόφηση φωτονίων από τα µόρια της χλωροφύλλης.

17 Εικόνα 22. Η φωτοπαρεµπόδιση της φωτοσυνθετικής λειτουργίας. Φύλλα σπανακιού αναπτύχθηκαν σε συνθήκες χαµηλού φωτισµού (120 µmol.m-2. 2.s-1). Οι καµπύλες παρουσιάζουν τη φωτοσυνθετική δραστηριότητα σε σχέση µε την ένταση του φωτισµού πριν (Α) ή µετά (Β) από παραµονή σε συνθήκες υψηλής έντασης φωτισµού (1800 µmol.m-2. 2.s-1).

18 Φάσµατα απορρόφησης- φάσµατα δράσης Το φάσµα απορρόφησης κάθε υλικού αποτελεί µια ποσοτική περιγραφή της ικανότητάς του να απορροφά σε µια περιοχή µηκών κύµατος του ηλεκτροµαγνητικού φάσµατος και ως εκ τούτου σχετίζεται πολύ στενά µε τη µοριακή δοµή του υλικού. Το φάσµα δράσης µας δίνει µια γενική εικόνα για τη σχετική αποτελεσµατικότητα των φωτονίων διαφορετικών µηκών κύµατος σε ένα µηχανισµό.

19 Εικόνα 23. Σύγκριση του φάσµατος δράσης της φωτοσύνθεσης και της απορροφητικότητας του φύλλου του φυτού Elodea densa µε τα φάσµατα απορρόφησης της χλωροφύλλης a και του β-καροτενίου Απορρόφηση (%) απορροφητικότητα φύλλου φάσµα δράσης φωτοσύνθεσης φάσµα απορρόφησης β-καροτενίου φάσµα απορρόφησης χλωροφύλλης a Φωτοσυνθετική ταχύτητα (ως ποσοστό της ταχύτητας στα 670 nm) Μήκος κύµατος (nm)

20 Η φωτοπαρεµπόδιση οφείλεται στην ανεπάρκεια των βιοχηµικών µηχανισµών να χρησιµοποιήσουν το σύνολο του παραγόµενου φωτοχηµικού έργου Σε συνθήκες φωτοπαρεµπόδισης ο υπάρχων βιοχηµικός εξοπλισµός µεταφοράς ηλεκτρονίων και του κύκλου του Calvin δεν επαρκεί ώστε να καταναλωθεί η πλεονάζουσα ενέργεια Το ίδιο αποτέλεσµα παρατηρείται όταν αυξάνεται η αντίσταση των στοµατίων και εποµένως περιορίζεται η παροχή CO 2 Στις συνθήκες αυτές η φωτοσυνθετική ροή των ηλεκτρονίων διακόπτεται, ενώ οι ενδιάµεσοι φορείς µεταφοράς των ηλεκτρονίων παραµένουν σε ανηγµένη µορφή Το πρόβληµα εστιάζεται κυρίως στο PSII, του οποίου η πρωτείνη D1 M.B.. 32kDa καταστρέφεται µε ρυθµούς ταχύτερους εκείνων µέσω των οποίων συντίθεται.

21 Σε συνθήκες φωτοπαρεµπόδισης η πλεονάζουσα ενέργεια η οποία παράγεται ως φωτοχηµικό έργο από τα σύµπλοκα των φωτοσυνθετικών χρωστικών των θυλακοειδών διατίθεται πλέον σε φωτοχηµικές αντιδράσεις µέσω των οποίων παράγονται τοξικά προϊόντα όπως υπεροξειδικό ανιόν, οξυγόνο σε κατάσταση απλότητας και ρίζες υδροξυλίου. Τα προϊόντα αυτά προκαλούν ανεξέλεγκτες οξειδώσεις λιπιδίων, πρωτεϊνών, νουκλεϊνικών οξέων και άλλων µορίων, µε αποτέλεσµα την φωτοξείδωση και καταστροφή τους. Ο υπερκορεσµός των φωτοχηµικών κέντρων µε ενέργεια διέγερσης εκφράζεται µε µία χαρακτηριστική αύξηση του φθορισµού της χλωροφύλλης. Παράλληλα παρουσιάζεται πτώση του λόγου Fm/Fv Fv

22 Ορισµένα µορφολογικά, ανατοµικά και φυσιολογικά χαρακτηριστικά αποτρέπουν την εµφάνιση φωτοπαρεµπόδισης Σε µορφολογικό-ανατοµικό επίπεδο ορισµένα χαρακτηριστικά δίδουν την ικανότητα αποφυγής της έκθεσης της φωτοσυνθετικής συσκευής σε υπερβολικές εντάσεις φωτεινής ακτινοβολίας. Στα χαρακτηριστικά αυτά περιλαµβάνονται κατάλληλες κινήσεις των φύλλων, κυλινδρισµός των φωτοσυνθετικών οργάνων, και µετακινήσεις των χλωροπλαστών στα κύτταρα. Η ύπαρξη πυκνού τριχώµατος, πεπαχυσµένων κυτταρικών τοιχωµάτων των επιδερµικών και υποδερµικών κυττάρων, και κατάλληλων χρωστικών (π.χ. ανθοκυανών), συµβάλλει στην αποφυγή της έκθεσης των υποκείµενων φωτοσυνθετικών ιστών σε υψηλές εντάσεις ακτινοβολίας.

23 Σε βιοχηµικό επίπεδο, τίθενται σε κίνηση ορισµένοι µηχανισµοί απόσβεσης της πλεονάζουσας ενέργειας των φωτοχηµικών κέντρων: I. Χρησιµοποίηση του παραγόµενου φωτοχηµικού έργου για την αναγωγή οργανικών µορίων (κυρίως µέσω του κύκλου του Calvin). II. Επανεκποµπή των φωτονίων µε τη µορφή φθορισµού. III. Κατανάλωση της πλεονάζουσας ενέργειας µε τη µορφή ΑΤΡ σε µεταβολικές διαδικασίες µέσω των οποίων δεν παράγονται ανηγµένα µόρια. Στις διαδικασίες αυτές περιλαµβάνονται η φωτοαναπνοή, η ενεργητική µεταφορά ιόντων και η αντίδραση Mehler. IV. Η πλεονάζουσα ενέργεια των φωτοσυστηµάτων αποσβαίνει µε τη µορφή απωλειών θερµότητας (θερµική απόσβεση). Ο µηχανισµός αφορά κυρίως στον κύκλο των ξανθοφυλλών, ο οποίος παρέχει τη δυνατότητα απόσβεσης της ενέργειας διέγερσης µέσω ορισµένων καροτενοειδών και την αποτοξίνωση των ελεύθερων ριζών οξυγόνου µέσω εξειδικευµένων αντιδράσεων εξουδετέρωσής τους Ο πρώτος µηχανισµός αφορά σε φωτοχηµική απόσβεση (q P ), ενώ οι επόµενοι τρεις σε µη φωτοχηµική απόσβεση (q NP ).

24 Εικόνα 24. Η αντίδραση Mehler. Οι βιοχηµικές αντιδράσεις έχουν ως αποτέλεσµα την εξουδετέρωση των ελεύθερων ριζών οξυγόνου µε κατανάλωση NADPH. Eνζυµα: : 1. εσµουτάση του υπεροξειδίου.. 2. Υπεροξειδάση του ασκορβικού.. 3. Ρεδουκτάση του δεϋδροασκορβικού.. 4. Ρεδουκτάση της γλουταθειόνης H O O 2 O 2 O 2 H 1 ανηγµένη φερρεδοξίνη H O 2 O 2 H O εϋδρο-ασκορβικό οξύ 2 NADP Ασκορβικό οξύ βιολαξανθίνη κύκλος ξανθοφυλλών Ανηγµένη γλουταθειόνη ζεαξανθίνη 3 Οξειδωµένη γλουταθειόνη οξειδωµένη φερρεδοξίνη NADPH 4

25 Εικόνα 25. Ο κύκλος των ξανθοφυλλών. Η εποξειδάση παρουσιάζει ph optimum 7.5 και υψηλή δραστηριότητα σε συνθήκες ανεπάρκειας φωτεινής ακτινοβολίας, ενώ η αποεποξειδάση παρουσιάζει ph optimum 5.1 και υψηλή δραστηριότητα σε συνθήκες πλεονάζουσας φωτεινής ακτινοβολίας. Ασκορβικό οξύ O O OH NADP + HO Βιολαξανθίνη Αποεποξειδάση της βιολαξανθίνης VDE HO O Ανθεραξανθίνη OH Εποξειδάση της ζεαξανθίνης ZE Δεϋδρο-ασκορβικό οξύ HO Ζεαξανθίνη OH NADPH + O 2

26 Επιδιόρθωση των ζηµιών Η αδυναµία των µηχανισµών προστασίας σε συνθήκες καταπόνησης από υψηλές εντάσεις φωτεινής ακτινοβολίας αντισταθµίζεται µε τη δραστηριοποίηση µηχανισµών επιδιόρθωσης των ζηµιών οι οποίες έχουν προκύψει. Συνήθως περιλαµβάνουν αναπλήρωση ενζυµικών µορίων ή/καικαι χρωστικών µε de novo σύνθεσή τους Η επικράτηση συνθηκών φωτοπαρεµπόδισης προκαλεί τη δηµιουργία µιας πολύ υψηλής διαφοράς ph ( ph) µεταξύ των lumen των θυλακοειδών (χαµηλό ph) και στρώµατος (υψηλό ph) στους χλωροπλάστες. Η δηµιουργία πολύ υψηλής ph αποτελεί το σήµα κινδύνου το οποίο σηµατοδοτεί την έναρξη λειτουργίας των προστατευτικών µηχανισµών. Τα φωτοσυστήµατα Ι και ΙΙ µεταπίπτουν από την κατάσταση υψηλής απόδοσης στην κατάσταση φωτοπροστασίας. Λόγω των πολύ χαµηλών τιµών του ph στο lumen δραστηριοποιείται η απο-εποξειδάση της βιολοξανθίνης, µε αποτέλεσµα να συσσωρεύεται ζεαξανθίνη. Λόγω επίσης της έντονης οξίνισης του lumen προκαλούνται µεταβολές στη διαµόρφωση των πρωτεϊνών που σχηµατίζουν σύµπλοκα µε τις χρωστικές στην αντένα φωτοσυλλογής του PS II και επαναδιευθέτηση των χρωστικών.

27 Η υπεριώδης ακτινοβολία (UV) η οποία προσπίπτει στην επιφάνεια του πλανήτη αποτελεί παράγοντα καταπόνησης Η υπεριώδης ακτινοβολία αφορά την περιοχή του ηλεκτροµαγνητικού φάσµατος µεταξύ 200 και 400 nm. Υποδιαιρείται σε τρεις υποπεριοχές: UV-A ( nm), UV-B ( nm), και UV-C ( ) 280) nm Λόγω της ύπαρξης του στρώµατος του στρατοσφαιρικού όζοντος, η επιφάνεια της γης δέχεται µόνον ένα τµήµα της UV-B (>295 nm) και το σύνολο της UV-A ακτινοβολίας. Παρόλο που η υπεριώδης δεν χαρακτηρίζεται ως ιονίζουσα ακτινοβολία, διαθέτει ενεργειακό περιεχόµενο ανά φωτόνιο ικανό να προκαλέσει έντονες χηµικές αλλαγές σε ορισµένα βιοµόρια. Η ζηµιογόνος δράση της εξαρτάται από το µήκος κύµατος των φωτονίων. Η απορρόφηση UV-B ακτινοβολίας από τα νουκλεϊκά οξέα και τις πρωτείνες είναι δυνατό να προκαλέσει φωτοχηµικά αποτελέσµατα και αλλοιώσεις της δοµής τους

28 Η µελέτη της επίδρασης της υπεριώδους ακτινοβολίας στα βιολογικά συστήµατα περιορίζεται στις επιδράσεις της UV-B ακτιβολίας, επειδή αφ ενός µεν η UV-A δεν εµφανίζει ζηµιογόνο δράση, και αφ ετέρου η UV-C ακτινοβολία δεν εισέρχεται στην ατµόσφαιρα. Η ένταση της UV-B ακτινοβολίας αυξάνεται αυξανοµένου του γεωγραφικού πλάτους, επειδή η στοιβάδα του στρατοσφαιρικού όζοντος παρουσιάζεται λεπτότερη προς τους πόλους, και αυξανοµένου του υψοµέτρου. Εξαρτάται επίσης από µεµονωµένα γεωλογικά επεισόδια (π.χ. εκρήξεις ηφαιστείων) και από τις ανθρωπογενείς δραστηριότητες. Η καταστροφή του στρώµατος του στρατοσφαιρικού όζοντος, κυρίως λόγω της εκτεταµένης χρήσης χλωριωµένων φθορουδρογονανθράκων τείνει να επιφέρει αύξηση των επιπέδων της υπεριώδους ακτινοβολίας στην επιφάνεια του πλανήτη. Ελάττωση της στοιβάδας του όζοντος κατά 15% µπορεί να επιφέρει, σύµφωνα µε θεωρητικούς υπολογισµούς, µια αύξηση της έντασης της UV-B ακτινοβολίας στην επιφάνεια του πλανήτη κατά 50%.

29 Ορισµένα µορφολογικοί, ανατοµικοί και φυσιολογικοί µηχανισµοί αναλαµβάνουν την προστασία των ιστών έναντι της UV ακτινοβολίας Την προστασία των φυτικών ιστών έναντι της υπεριώδους ακτινοβολίας την έχουν αναλάβει κυρίως επιφανειακοί προστατευτικοί ιστοί. Τα χυµοτόπια των επιδερµικών κυττάρων περιέχουν δευτερογενείς µεταβολίτες (κυρίως φλαβονοειδή) τα µόρια των οποίων απορροφούν στην περιοχή της υπεριώδους, όχι όµως και στην περιοχή της ορατού. Εποµένως ο επιδερµικός ιστός συµπεριφέρεται οπτικά ως ένα εξειδικευµένο διαφανές φίλτρο το οποίο συγκρατεί επιλεκτικά την UV ακτινοβολία. Προστατευτικό ρόλο επίσης παίζουν ορισµένοι µορφολογικοί και ανατοµικοί χαρακτήρες οι οποίοι συµβάλλουν στην συγκράτηση της υπεριώδους, όπως το πυκνό στρώµα τριχών, οι επιεφυµενιδικοί κηροί και τα παχιά κυτταρικά τοιχώµατα των επιδερµικών και υποδερµικών κυττάρων.

30 Εικόνα 26. Εγκάρσια τοµή φύλλου της αριάς (Quercus ilex) όπως φαίνεται σε µικροσκόπιο φθορισµού. Η τοµή έχει εµβαπτιστεί σε εξειδικευµένο επαγωγέα του φθορισµού ουσιών οι οποίες απορροφούν στην περιοχή της UV-ακτινοβολίας

31

32

33

34 Αυξηµένα επίπεδα UV-B ακτινοβολίας µπορεί να προκαλέσουν σηµαντικές φυσιολογικές βλάβες σε ευαίσθητα φυτά Σε µακροσκοπικό επίπεδο η αύξηση των δόσεων της UV-B ακτινοβολίας µπορεί να επιφέρει καφέ µεταχρωµατισµό ή αλλοιώσεις των επιδερµικών κυττάρων, χλώρωση, µείωση της φωτοσυνθετικής ταχύτητας, της ανάπτυξης και της παραγωγής βιοµάζας.

35 Πίνακας VIΙ. Πιθανοί στόχοι της ζηµιογόνου δράσης της UV-B ακτινοβολίας σε φυτικά κύτταρα Λειτουργίες-στόχοι οι οποίες επηρεάζονται DNA Σχηµατισµός διµερών µεταξύ µορίων θυµίνης Φωτοσυνθετική συσκευή Αποδραστηριοποίηση του PSII Αποδόµηση των πρωτεϊνών D 1 και D 2 του PSII Αλλοίωση των µεµβρανών των θυλακοειδών και της λεπτής δοµής των χλωροπλαστών Ελάττωση της δραστηριότητας της Rubisco και άλλων ενζύµων Ελάττωση της συγκέντρωσης των φωτοσυνθετικών χρωστικών Καταστολή γονιδίων τα οποία κωδικοποιούν φωτοσυθετικές πρωτείνες Μεµβράνες Οξειδώσεις λιπιδίων Αποτελέσµατα Αναποτελεσµατική µεταγραφή Μειωµένη φωτοσυνθετική ικανότητα

36 Φυτοορµόνες Φωτοξείδωση του ΙΑΑ ευτερογενής µεταβολισµός ιέγερση εξειδικευµένων φωτοδεκτών Ενεργοποίηση γονιδίων τα οποία κωδικοποιούν πρωτείνες οι οποίες εµπλέκονται στη βιοσύνθεση δευτερογενών µεταβολιτών Συσσώρευση φλαβονοειδών, ανθοκυανών και άλλων φαινολικών ουσιών Συσσώρευση αλκαλοειδών, πολυαµινών και επιεφυµενιδικών κηρών Συστήµατα εξουδετέρωσης ελεύθερων ριζών Αύξηση των επιπέδων της γλουταθειόνης και του ασκορβικού Αύξηση της δραστηριότητας της δεσµουτάσης του υπεροξειδίου, της ρεδουκτάσης της γλουταθειόνης και της υπεροξειδάσης Αυξάνεται το προστατευτικό δυναµικό των εξειδικευµένων ιστών Αντιµετωπίζονται οι πιθανές παρενέργειες

37 ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΟΞΥΓΟΝΟΥ Η πλήρωση της αέριας φάσης του εδάφους µε νερό δηµιουργεί συνθήκες ανεπάρκειας οξυγόνου στις ρίζες Οι αέριοι χώροι οι οποίοι παρεµβάλλονται µεταξύ των σωµατιδίων σε καλά αποστραγγιζόµενα εδάφη επιτρέπουν τη διάχυση του οξυγόνου σε σηµαντικό βάθος από την επιφάνεια. Στις συνθήκες αυτές η συγκέντρωση Ο 2 στα βαθύτερα στρώµατα του εδάφους πλησιάζει ή φθάνει εκείνη του αέρα. Εάν ωστόσο η ποσότητα του νερού της βροχής ή της άρδευσης είναι υπερβολική, το έδαφος πληµµυρίζει ή κατακλύζεται. Ο αέρας ο οποίος υπάρχει µεταξύ των εδαφικών σωµατιδίων αντικαθίσταται σχεδόν πλήρως από το νερό µε συνέπεια η διάχυση του Ο 2 µέσω της αέριας φάσης του εδάφους να παρεµποδίζεται. Η διάχυση των αερίων στην υδατική φάση είναι περίπου φορές βραδύτερη από αυτή στην αέρια φάση. Εκτός αυτού η διαλυτότητα του οξυγόνου στο νερό είναι χαµηλότερη αυτής στον αέρα (στους 25 o C διαλύονται µόλις 0.5 mmol Ο 2 σε 1L νερού, ενώ σε 1L αέρα διαλύονται 10 mmol Ο 2. Στο έδαφος λοιπόν δηµιουργούνται αναερόβιες συνθήκες υποξίας (χαµηλής συγκέντρωσης οξυγόνου) ή συνθήκες ανοξίας (πλήρους έλλειψης οξυγόνου) που δρουν ως παράγοντες καταπόνησης για την οµαλή ανάπτυξη αλλά και επιβίωση των φυτών.

38 Εικόνα 27. Αντιπροσωπευτικές καταστάσεις του εδάφους και µεταβολές στην κατανοµή του αέρα και του νερού.. (α)( Κατάκλιση εδάφους: Ολοι οι κενοί χώροι καταλαµβάνονται από το νερό.. (β)( εδαφοϊκανότητα (γ) έδαφος στα όρια της αποξήρανσης (α) (β) (γ)

39 Η ανεπάρκεια ή πλήρης έλλειψη οξυγόνου προκαλεί σηµαντικές µεταβολικές δυσλειτουργίες και αντίξοες συνθήκες στο έδαφος 1. Σε αναερόβιες συνθήκες η παραγωγή ΑΤΡ περιορίζεται δραµατικά. Στις συνθήκες αυτές για κάθε µόριο εξόζης το οποίο καταβολίζεται παράγονται µόνο δύο µόρια ΑΤΡ, αντί των 36 τα οποία παράγονται µέσω της κανονικής αναπνευστικής οδού. Για να καλυφθούν οι ενεργειακές ανάγκες κατασπαταλούνται τα αποθέµατα άνθρακα και ενέργειας φαινόµενο Pasteur Συσσωρεύονται τα τελικά προϊόντα (αιθανόλη, γαλακτικό) 2. Παρατηρείται δευτερογενώς οξίνιση του κυτταροπλάσµατος. Η συσσώρευση γαλακτικού επιφέρει σηµαντική πτώση του ph του χυµοτοπίου η οποία επεκτείνεται στη συνέχεια και στο κυτταρόπλασµα. Η οξίνιση του κυτταροπλάσµατος οφείλεται στην αδυναµία ενεργού µεταφοράς Η + προς το χυµοτόπιο µέσω των ΑΤΡασών του τονοπλάστη, λόγω έλλειψης ΑΤΡ Η οξίνιση του κυτταροπλάσµατος προκαλεί παρεµπόδιση της δραστηριότητας της αφυδρογονάσης του γαλακτικού και ενεργοποίηση της αποκαρβοξυλάσης του πυροσταφυλικού, λόγω των διαφορετικών ph optima των δύο ενζύµων. Η µεταβολική αυτή ρύθµιση έχει ως αποτέλεσµα την ενεργοποίηση της αλκοολικής ζύµωσης της οποίας το προϊόν είναι η αιθανόλη. Αντίθετα µε αντιλήψεις του πρόσφατου παρελθόντος, η συσσώρευση της αιθανόλης, αντίθετα µε αυτή της ακεταλδεύδης, δεν φαίνεται να προκαλεί τοξικά συµπτώµατα.

40 Εικόνα 28. Η πορεία της αναπνοής σε συνθήκες επάρκειας και ανεπάρκειας οξυγόνου.

41 3. ιαµορφώνονται τοξικές συνθήκες στο έδαφος 3. Η δηµιουργία ανοξικών συνθηκών στο έδαφος έχει ως αποτέλεσµα την αύξηση της δραστηριότητας αναερόβιων µικροοργανισµών. Οι µικροοργανισµοί αυτοί διαµορφώνουν αναγωγικό περιβάλλον στο έδαφος µε συνέπεια την περιορισµένη διάθεση θρεπτικών συστατικών τα οποία βρίσκονται σε οξειδωµένη κατάσταση. Στις συνθήκες αυτές λαµβάνουν χώρα οι εξής διαδικασίες Απονιτροποίηση. Οι αναερόβιοι µικροοργανισµοί ανάγουν τα νιτρικά (ΝΟ 3 - )προς νιτρώδη (ΝΟ 2 - ) ή προς οξείδιο του αζώτου (Ν 2 Ο) και αέριο άζωτο. Εποµένως µέσω της διαδικασίας αυτής συµβαίνουν σηµαντικές απώλειες νιτρικού αζώτου το οποίο υπό µορφή Ν 2 Ο ή Ν 2 διαφεύγει προς την ατµόσφαιρα. Οι αναερόβιοι µικροοργανισµοί ανάγουν τον τρισθενή σίδηρο (Fe3+) προς δισθενή (Fe 2+ ), ο οποίος ως περισσότερο ευδιάλυτος, µπορεί µετά από παρατεταµένη περίοδο ανοξίας να συσσωρευτεί σε τοξικά επίπεδα. Ορισµένοι αναερόβιοι µικροοργανισµοί ανάγουν τα θειϊκά (SO 2-4 ) προς υδρόθειο (H 2 S), το οποίο αποτελεί παρεµποδιστή της αναπνοής. Λόγω των όξινων, συνήθως συνθηκών οι οποίες διαµορφώνονται σε ανοξικά ή υποξικά εδάφη, η διαθεσιµότητα του φωσφόρου περιορίζεται. Σύµφωνα µε τα παραπάνω οι αναερόβιες συνθήκες στο έδαφος έχουν ως συνέπεια την περιορισµένη διαθεσιµότητα ορισµένων θρεπτικών συστατικών.

42 4. Παρατηρούνται δυσλειτουργίες στο υπέργειο τµήµα Ρίζες οι οποίες βρίσκονται σε συνθήκες υποξίας ή ανοξίας αδυνατούν να ανταποκριθούν στις ανάγκες του υπέργειου τµήµατος. I. Λόγω έλλειψης ενέργειας η ενεργός απορρόφηση ιόντων από το έδαφος, αλλά και η µεταφορά τους περιορίζεται σηµαντικά, µε συνέπεια την εµφάνιση συµπτωµάτων τροφοπενίας στα υπέργεια όργανα. Η κινητοποίηση ορισµένων θρεπτικών µακροστοιχείων (Ν, Ρ, Κ) από τα ώριµα προς τα νεαρά αναπτυσσόµενα φύλλα προκαλεί συνήθως πρόωρη γήρανση των ώριµων φύλλων. II. Λόγω του κλεισίµατος των στοµατίων η διακίνηση θρεπτικών συστατικών µέσω του διαπνευστικού ρεύµατος περιορίζεται σηµαντικά. ΙΙΙ. Παρατηρούνται ανωµαλίες σε ορµονικό επίπεδο, οι οποίες επηρεάζουν και το υπέργειο τµήµα. Σε συνθήκες ανοξίας ή υποξίας έχει παρατηρηθεί στις ρίζες συσσώρευση ACC (προδρόµου µορίου για τη σύνθεση αιθυλενίου), ενώ σε άλλες περιπτώσεις παραγωγή ΑΒΑ. Η µετατροπή του ACC σε αιθυλένιο στις ρίζες παρεµποδίζεται, επειδή το υπεύθυνο ένζυµο δρά σε αερόβιο περιβάλλον

43 Εικόνα 29. Σχηµατικό διάγραµµα παραγωγής αιθυλενίου σε συνθήκες ανεπάρκειας οξυγόνου στη ρίζα. Η παραγωγή του ACC µπορεί να διαδραµατίζεται και σε άλλους ιστούς εκτός της ρίζας και να µεταφέρεται µέσω της στήλης. Λόγω των ανοξικών συνθηκών που διαµορφώνονται στη στήλη, η οξείδωση του ACC, η οποία απαιτεί την ύπαρξη οξυγόνου, συµβαίνει στο φλοιό Υποξεικός φλοιός Ανοξεική στήλη Μεθειονίνη ATP ADP S-αδενισυλμεθειονίνη ( SAM) ACC ACC Συνθάση του ACC Οξειδάση του ACC Αιθυλένιο O 2

44 Τα φυτά αντιµετωπίζουν την ανεπάρκεια οξυγόνου στο έδαφος µέσω τριών στρατηγικών ιαφυγή Στην κατηγορία αυτή ανήκουν είδη φυτών τα οποία διαβιούν σε συνθήκες περιβάλλοντος όπου σπάνια παρατηρείται κατάκλιση ή πληµµύρα των εδαφών. Τα σπέρµατα των περισσοτέρων από τα φυτικά είδη της κατηγορίας αυτής δεν βλαστάνουν σε συνθήκες ανοξίας ή υποξίας.. Αποφυγή Τα φυτά της κατηγορίας αυτής διαθέτουν την ικανότητα να εφοδιάζουν τους ιστούς τους µε επαρκείς συγκεντρώσεις οξυγόνου, παρά την επικράτηση αναερόβιων συνθηκών στον περιβάλλοντα χώρο. Η στρατηγική αυτή απαιτεί κατάλληλες µορφολογικές και ανατοµικές τροποποιήσεις του βλαστού, των µίσχων των φύλλων και της ρίζας ούτως ώστε να γίνεται απρόσκοπτα η τροφοδοσία των κυττάρων τους µε οξυγόνο. Οι τροποιήσεις αυτές µπορεί να είναι προϊόν εξελικτικής προσαρµογής ή εγκλιµατισµού. Κύριοι εκπρόσωποι της κατηγορίας αυτής είναι φυτά τα οποία διαβιούν σε υγροβιοτόπους, µεταξύ των οποίων περιλαµβάνεται και το ρύζι ως καλλιεργούµενο

45 Αποφυγή: Οι κατάλληλες τροποποιήσεις Οι ρίζες των περισσοτέρων υδροφύτων αναπτύσσονται κοντά στην επιφάνεια του εδάφους, αποφεύγοντας τα βαθύτερα ανοξικά στρώµατα. II. Ορισµένες ανατοµικές διαφοροποιήσεις ιστών και οργάνων παίζουν καθοριστικό ρόλο στην επιτυχία της στρατηγικής της αποφυγής. Σε ορισµένα είδη (π.χ. στο Nymphoides peltata) η παραµονή των νεαρών εκπτυσσόµενων φύλλων στο νερό προκαλεί συσσώρευση ενδογενούς αιθυλενίου το οποίο διεγείρει την επιµήκυνση των κυττάρων του µίσχου, µε αποτέλεσµα ο µίσχος να επεκτείνεται τόσο, ώστε το φύλλο να αναδύεται στην επιφάνεια του νερού και να εκτίθεται στον αέρα. Στα περισσότερα υδρόφυτα, αλλά και στα περισσότερα φυτά που διαθέτουν την ικανότητα εγκλιµατισµού σε συνθήκες κατάκλισης του εδάφους, ο βλαστός και οι ρίζες διαθέτουν ή δηµιουργούν ένα δίκτυο αεραγωγών (αερέγχυµα), οι οποίοι επικοινωνούν µεταξύ τους µε επιµήκεις συνδέσεις.

46 Πίνακας ΧΙΙΙ. Η επίδραση της υποξίας και των πειραµατικών χειρισµών µε αυξίνη, αιθυλένιο και συνδυασµού αιθυλενίου και ενός παρεµποδιστή της µεταφοράς αυξίνης στη δηµιουργία επακτών ριζών στο ανθεκτικό φυτό Rumex palustris (Lambers, Chapin III and Pons 1998) Χειρισµός Αριθµός επακτών ριζών που σχηµατίζονται Μάρτυρας (αερόβιο περιβάλλον) 4 Μάρτυρας (αναερόβιο περιβάλλον) 43 Αυξίνη 45 Αιθυλένιο 44 Αιθυλένιο+παρεµποδιστής 8

47 Η µετακίνηση του οξυγόνου στο αερέγχυµα συµβαίνει είτε µέσω διάχυσης είτε µέσω µαζικής ροής. Η διάχυση συµβαίνει λόγω της διαφοράς των µερικών πιέσεων Ο 2 που δηµιουργείται κατά µήκος του αερεγχύµατος. Η µετακίνηση µέσω µαζικής ροής προϋποθέτει µια διαφορά στην ατµοσφαιρική πίεση µεταξύ των φύλλων και των ριζών. Η διαφορά ατµοσφαιρικών πιέσεων δηµιουργείται λόγω της διαφοράς θερµοκρασίας στη διάρκεια της ηµέρας µεταξύ φύλλων (θερµότερα, λόγω απορρόφησης υπερύθρου ακτινοβολίας) και ατµόσφαιρας. Η ρίζα επίσης είναι ελαφρά ψυχρότερη των φύλλων, λόγω της παραµονής της στη σχετικά σταθερή θερµοκρασία του εδάφους ή του νερού. Η ελαφρά υψηλότερη ατµοσφαιρική πίεση που επικρατεί στα φύλλα ωθεί τον αέρα (ο οποίος είναι εµπλουτισµένος µε Ο 2 λόγω της φωτοσυνθετικής δραστηριότητας) προς τις ρίζες.

48 Εικόνα 30. Ο εγκλιµατισµός των ριζών καλαµποκιού σε διαφορετικές συνθήκες οξυγόνωσης του υποστρώµατος. Αριστερά παρουσιάζεται ρίζα-µάρτυρας η οποία αναπτυχθηκε σε υγρό υποστρωµα µε συνεχή αερισµό. εξιά ρίζα η οποία αναπτύχθηκε σε υπόστρωµα µε ανεπαρκή χορήγηση οξυγόνου. ιακρίνεται το σχηµατισµένο αερέγχυµα (gs), η επιδερµίδα (ep), η ενδοδερµίδα (en) και αγγεία του ξύλου (x). Μικροφωτογραφίες από ηλεκτρονικό µικροσκόπιο σάρωσης.

49

50 Στα περισσότερα ελόβια υδρόφυτα το αερέγχυµα σχηµατίζεται στις ρίζες ανεξάρτητα από την ύπαρξη ανοξίας ή υποξίας στο εξωτερικό περιβάλλον. Ωστόσο σε ορισµένα µη υδρόφυτα (όπως π.χ. στο καλαµπόκι) ο κατάλληλος εγκλιµατισµός µε την εφαρµογή αναερόβιων συνθηκών αποτελεί το έναυσµα για µια σειρά ανατοµικές και φυσιολογικές µεταβολές οι οποίες καθιστούν τα φυτά ικανά τα φυτά να αντεπεξέλθουν στην καταπόνηση. Σε ανατοµικό επίπεδο στο καλαµπόκι επάγεται ο σχηµατισµός αερεγχύµατος στη βάση του βλαστού και στις νεαρές αναπτυσσόµενες ρίζες. Το αιθυλένιο επάγει τη δηµιουργία σχιζογενών και λυσιγενών χώρων στην περιοχή του φλοιώδους παρεγχύµατος οι οποίοι θα αποτελέσουν τελικώς το δίκτυο του αερεγχύµατος. Οι λυσιγενείς χώροι σχηµατίζονται µε τη νέκρωση και λύση ορισµένων µόνο κυττάρων τα οποία είναι ευαίσθητα στο αιθυλένιο (προγραµµατισµένος κυτταρικός θάνατος). Σηµαντικό ρόλο στο µηχανισµό αυτό παίζει ένα γονίδιο το οποίο κωδικοποιεί µία ενδοτρανσγλυκοσυλάση της ξυλογλουκάνης (XET), και τα ιόντα ασβεστίου, Σε βιοχηµικό-µοριακό µοριακό επίπεδο, στη διάρκεια της κρίσιµης περιόδου εγκλιµατισµού σε αναερόβιες συνθήκες, η πρωτεϊνοσύνθεση περιορίζεται δραµατικά, εκτός από τη συνεχή σύνθεση ενός περιορισµένου αριθµού πολυπεπτιδίων (πρωτείνες αναερόβιας καταπόνησης)

51 Στις ρίζες των τυπικών υδρόφυτων (χαρακτηριστικός εκπρόσωπος το ρύζι) το αερέγχυµα περιβάλλεται από κύτταρα στα κυτταρικά τοιχώµατα των οποίων έχουν εναποτεθεί σουβερίνη και λιγνίνη σχηµατίζοντας φράγµατα τα οποία προβάλλουν ισχυρή αντίσταση στη παθητική διάχυση του οξυγόνου προς το εξωτερικό περιβάλλον. Αντίθετα οι ρίζες των µη υδροφύτων στις οποίες δηµιουργείται αερέγχυµα δεν διαθέτουν τόσο ισχυρά φράγµατα και εποµένως αδυνατούν να διεισδύσουν σε µεγάλα βάθη. Σε ορισµένα φυτά η µεταφορά οξυγόνου µέσω του αερεγχύµατος υπερβαίνει τις ανάγκες της αναπνοής των οργάνων τους τα οποία βρίσκονται υπό καθεστώς αναεροβίωσης, µε αποτέλεσµα να µπορούν να οξυγονώνουν το υπόστρωµα στο οποίο αναπτύσσονται οι ρίζες µέσω διάχυσης του οξυγόνου προς το εξωτερικό. Ορισµένα φυτά (π.χ. ορισµένα είδη Limonium) διαθέτουν κατάλληλους µηχανισµούς απέκκρισης του γαλακτικού οξέος το οποίο παράγεται από την αναερόβια αναπνοή στη περιοχή της ριζόσφαιρας. Η λειτουργία αυτή έχει ως αποτέλεσµα την αποφυγή της οξίνισης του κυτταροπλάσµατος και κατ επέκταση του κυτταρικού θανάτου, ωστόσο επιφέρει σηµαντικές απώλειες σκελετών άνθρακα.

52 Ανθεκτικότητα Τα φυτά τα οποία χαρακτηρίζονται από τη στρατηγική αυτή διαθέτουν ορισµένους τουλάχιστον ιστούς ή κύτταρα που έχουν την ικανότητα να διατηρούν στοιχειώδη µεταβολική δραστηριότητα ακόµη και αν βρίσκονται σε περιβάλλον υποξίας ή ανοξίας για παρατεταµένη χρονική περίοδο. Στην κατηγορία αυτή περιλαµβάνονται τα ριζώµατα των ειδών Schoenoplectus lacustris, Sciprus maritimus, Typha angustifolia, το έµβρυο και το κολεόπτυλο του ρυζιού και του ζιζανίου Echinochloa crus-galli var. οryzicola. Τα χαρακτηριστικά τα οποία καθορίζουν την επιβίωση στις συνθήκες αυτές φαίνεται ότι αφορούν σε έλεγχο του κυτταροπλασµατικού ph, και συνεχή παραγωγή ΑΤΡ µέσω της γλυκολυτικής οδού και της αναερόβιας ζύµωσης, σε συνδυασµό µε αποθήκευση επαρκών αποθεµάτων άνθρακα και ενέργειας ώστε να καλύπτονται οι ανάγκες του ενεργοβόρου αυτού µεταβολισµού. Σε ορισµένα ανθεκτικά φυτά τα µιτοχόνδρια διατηρούν την ικανότητα µεταφοράς ηλεκτρονίων µέσω εναλλακτικών οξειδασών ή διαφορετικού τύπου κυτοχρωµάτων.

53 Τα ριζώµατα των φυτών που διαχειµάζουν σε συνθήκες ανοξίας µέσα στην ιλύ σε παρόχθιες περιοχές ελών, λιµνών κλπ, την Άνοιξη εκπτύσσουν φύλλα τα οποία έρχονται σε επαφή µε τον αέρα. Τα φύλλα πλέον τροφοδοτούν µέσω του αερεγχύµατος µε οξυγόνο τα ριζώµατα, των οποίων ο αναερόβιος µεταβολισµός µετατρέπεται σε αερόβιο. Η µετάβαση οργάνων ή ιστών από την κατάσταση υποξίας ή ανοξίας σε αερόβιες συνθήκες αποτελεί έναν επί πλέον παράγοντα µεταβολικής καταπόνησης (µετα-ανοξικήανοξική καταπόνηση), λόγω των εξαιρετικά δραστήριων ελεύθερων ριζών οξυγόνου οι οποίες σχηµατίζονται στο αερόβιο περιβάλλον. Ριζώµατα ανθεκτικά σε ανοξικές συνθήκες διαθέτουν, εκτός των άλλων, και τους κατάλληλους βιοχηµικούς µηχανισµούς εξουδετέρωσης των ελεύθερων ριζών Ο 2. Το ένζυµο κλειδί στο µηχανισµό αυτόν είναι η δεσµουτάση του σουπεροξειδικού ανιόντος, SOD. Η δραστηριότητα του ενζύµου αυτού είναι εξαιρετικά αυξηµένη σε ανθεκτικά ριζώµατα υπό συνθήκες ανοξίας, ούτως ώστε ο ιστός να ανταποκριθεί αποτελεσµατικά στην παροχή Ο 2 από τα νεαρά εκπτυσσόµενα φύλλα

54 ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΤΑΠΟΝΗΣΗ Τα φυτά στο φυσικό τους περιβάλλον εκτίθενται συνεχώς σε µηχανικές καταπονήσεις Ως µηχανική καταπόνηση µπορεί να χαρακτηριστεί κάθε άσκηση δύναµης σε ιστούς, όργανα ή στο σώµα ενός φυτού, υπό την προϋπόθεση ότι αυτή δεν προκαλεί καταστροφή των δοµών (τραυµατισµούς). Η εφαρµογή µηχανικής καταπόνησης επιφέρει χαρακτηριστικές τροποποιήσεις στην ανάπτυξη και διαφοροποίηση των φυτικών οργάνων και ιστών. Ο όρος θιγµοµορφογένεση περιγράφει τις µεταβολές στη µορφολογία και φυσιολογία των φυτών οι οποίες επέρχονται υπό την επίδραση τριβής, συστροφής και κάµψης των οργάνων τους λόγω φυσικής επαφής. Ο όρος σεισµοµορφογένεση περιγράφει τις µορφολογικές και φυσιολογικές µεταβολές οι οποίες επέρχονται υπό την επίδραση τρανταγµάτων ή ασθενών δονήσεων (vibrational stress).

55 Στη φύση τα φυτά δέχονται συνήθως µηχανική καταπόνηση κυρίως από τον άνεµο, αλλά και από τις σταγόνες της βροχής, την αύξηση του βάρους των οργάνων τους κ.ά. Τα υδρόφυτα δέχονται συνεχώς τριβές, τραντάγµατα και δονήσεις από το υδατικό περιβάλλον. Ακραίες περιπτώσεις θιγµοµορφογένεσης παρατηρούνται σε φυτά τα οποία διαβιώνουν σε αλπικά υψόµετρα ή σε περιβάλλοντα που δέχονται ισχυρούς ανέµους. Τα φυτά αυτά παίρνουν χαρακτηριστική µορφή.

56 Εικόνα 31. Χαρακτηριστική µορφή δένδρων (ανεµοµόρφωση) σε περιβάλλον στο οποίο επικρατούν ισχυροί άνεµοι. Πάνω: Σχοίνος (αριστερά) και ελιά (δεξιά) σε χωράφι στα Στύρα, Ν. Εύβοια. Κάτω: Καστανιά στην Οχη (Κάρυστος, Ν. Εύβοια) σε υψόµετρο 700 m περίπου.

57 Η έκθεση πειραµατοφύτων σε υψηλές ταχύτητες ανέµου έχει ως αποτέλεσµα την µείωση του ρυθµού επιµήκυνσης των φύλλων κατά 25%, τη µείωση του συνολικού αριθµού των φύλλων και του ύψους των φυτών, και την ελάττωση της παραµέτρου SLA έναντι των φυτών µαρτύρων τα οποία παρέµειναν σε περιβάλλον µε χαµηλή ταχύτητα ανέµου. Σε ορισµένα επίσης είδη παρατηρείται µείωση του ρυθµού ανάπτυξης. Στα φυσικά οικοσυστήµατα η διαρκής έκθεση σε υψηλές ταχύτητες ανέµου ή πλάγιασµα του βλαστού των δένδρων έχει ως αποτέλεσµα τη παραγωγή ξύλου αντίδρασης. Υπάρχουν ωστόσο ενδείξεις ότι ο σχηµατισµός του ξύλου αυτού οφείλεται κυρίως σε φαινόµενα γεωτροπισµού και όχι µηχανικών ερεθισµάτων. Στα κωνοφόρα, το ξύλο αντίδρασης σχηµατίζεται στην κατώτερη πλευρά του κορµού και ονοµάζεται συµπιεσµένο ξύλο, επειδή ο ιστός δέχεται κυρίως πίεση. Ορισµένα κύττταρα τα οποία επρόκειτο να διαφοροποιηθούν σε αγγεία του ξύλου επαναπρογραµµατίζονται ώστε να κατασκευαστεί συµπιεσµένο ξύλο. Στα κύτταρα αυτά δηµιουργούνται παχύτερα και περισσότερο στρογγυλοποιηµένα κυτταρικά τοιχώµατα, µειώνεται το περιεχόµενο σε κυτταρίνη και αυξάνεται σε λιγνίνη, ενώ µεταβάλλεται η γωνία µεταξύ των µικροϊνιδίων της κυτταρίνης. Στα αγγειόσπερµα το ξύλο αντίδρασης σχηµατίζεται στην ανώτερη πλευρά του πλαγιασµένου κορµού και ονοµάζεται ξύλο τάσης, επειδή ο ιστός δέχεται κυρίως τάση. Στη περίπτωση αυτή τα κύτταρα του ιστού περιέχουν αυξηµένα ποσά κυτταρίνης και πολυσακχαριτών οι οποίοι σχηµατίζουν µια στοιβάδα ζελατινώδους υφής. Σε ορισµένα είδη αυξάνεται και το περιεχόµενο σε λιγνίνη, ενώ σε άλλα µειώνεται.

58 Ο άνεµος ως παράγων του περιβάλλοντος Εκτός από τη µηχανική καταπόνηση, ο άνεµος µπορεί να επιφέρει: 1. Ελάττωση του πάχους της στοιβάδας του οριακού στρώµατος (δηλ µιας λεπτής στοιβάδας κορεσµένης σε υδρατµούς) πάνω από τα φύλλα και κατά συνέπεια ελάττωση της αντίστασης του στρώµατος στη διάχυση των υδρατµών µε άµεσο αποτέλεσµα την αύξηση της ταχύτητας της διαπνοής. Ωστόσο µακροπρόθεσµα η ταχύτητα της διαπνοής ελαττώνεται σηµαντικά επειδή η παρατεταµένη επίδραση του ανέµου επιφέρει σηµαντικές απώλειες νερού και κλείσιµο των στοµατίων. 2. Ελάττωση της θερµοκρασίας του ελάσµατος λόγω απαγωγής της θερµότητας. 3. Μακροπρόθεσµα η ύπαρξη ισχυρών ανέµων επιφέρει αλλοιώσεις της εφυµενίδας και µικροτραυµατισµούς µε συνέπεια την αύξηση της εφυµενιδικής διαπνοής, λόγω µείωσης της αντίστασης της εφυµενίδας στη διάχυση των υδρατµών. 4. Μέσω του ανέµου µεταφέρονται οι γυρεόκοκκοι, αλλά και τα σπόρια ή άλλες αναπαραγωγικές µορφές παθογόνων µικροοργανισµών.

59 Η επίδραση µηχανικών ερεθισµάτων σε φυτά έχει ως αποτέλεσµα βραχυπρόθεσµες και µακροπρόθεσµες µεταβολικές ρυθµίσεις των κυττάρων. Βραχυπρόθεσµες: Επιβράδυνση του ρυθµού ανάπτυξης, σύνθεση και εναπόθεση καλλόζης, επαγωγή ορισµένων γονιδίων, αύξηση της συγκέντρωσης του κυτταροπλασµατικού ασβεστίου, και πρόσκαιρη ελάττωση της φωτοσυνθετικής ταχύτητας και της διαπνοής. Μακροπρόθεσµες: Παρεµπόδιση της διάτασης των κυττάρων, πτώση της συνολικής φωτοσυνθετικής ικανότητας λόγω περιορισµού της φυλλικής επιφάνειας, δυσχέρειες στη µεταφορά µέσω του ηθµού, αύξηση των επιπέδων αιθυλενίου και ΑΒΑ, αύξηση της δραστηριότητας ορισµένων ενζύµων (υπεροξειδάσες, συνθετάση της β-1,3-γλουκάνης), συσσώρευση ασβεστίου στις αναπτυσσόµενες περιοχές και ελάττωση των επιπέδων της αυξίνης. Έκθεση φυτών Arabidopsis thaliana σε υψηλές ταχύτητες ανέµου, σταγόνες βροχής ή απλό άγγιγµα έχει ως αποτέλεσµα την ταχεία (µέσα σε 10 min) ενεργοποίηση ειδικών θιγµο-επαγώµενων γονιδίων (γονίδια TCH), εκ των οποίων τα τρία κωδικοποιούν την καλµοντουλίνη, ενώ ένα τέταρτο την XET. Η µεταγωγή του σήµατος συµβαίνει µέσω αλλαγών στη συγκέντρωση του ασβεστίου σε υποκυτταρικά διαµερίσµατα και την ενεργοποίηση του µηχανισµού της καλµοντουλίνης. Οι µεταβολικές αυτές αλλαγές πυροδοτούνται από ιοντικούς αισθητήρες µηχανικών ερεθισµάτων, δηλ. διαύλους (κανάλια) ιόντων τα οποία τα οποία λειτουργούν και ως δέκτες µηχανικών ερεθισµάτων.

60 Αντίδραση Εικόνα 32. Προτεινόµενο µοντέλο δράσης της καλµοντουλίνης ρέθισµα 1 Ca 2+ Ca 2+ Ca 2+ Ca 2+ Ca 2+ Ca 2+ Ca 2+ Ca 2+ Ca 2+ Ca 2+ Ca 2+ Ca 2+ Ca 2+ χαµηλή [Ca ] 2 Ca 2+ Ca υψηλή [Ca ] Ca 2+ Ca 2+ καλµοντουλίνη (ανενεργός) 3 4 ένζυµο (ανενεργό) σύµπλοκο ενζύµου- Ca 2+ -καλµοντουλίνης (ενεργό) Ca 2+ Ca 2+ σύµπλοκο καλµοντουλίνης-ca 2+ (ενεργό) Ca 2+ Ca 2+ Ca 2+ Ca 2+

61 Οι τραυµατισµοί αποτελούν µια ιδιόµορφη κατάσταση µηχανικής καταπόνησης Οι τραυµατισµοί µπορούν να χαρακτηριστούν ως βίαιες µηχανικές καταπονήσεις οι οποίες έχουν ως αποτέλεσµα την καταστροφή της δοµής ιστών και οργάνων. Οι τραυµατισµοί µπορεί να οφείλονται σε φυσικά αίτια, σε προσβολές παθογόνων, σε κατανάλωση ιστών από φυτοφάγους οργανισµούς, σε κλάδεµα, κ. ά. Οι επιπτώσεις ενός τραύµατος σε ένα φυτό εξαρτώνται από το µέγεθος του τραύµατος, τον ιστό στον οποίο εντοπίζεται και τις συνθήκες οι οποίες επικρατούν τη στιγµή του τραυµατισµού (π.χ. παρουσία παθογόνων, έλλειψη νερού, κ.λ.π.). Η επούλωση των τραυµάτων, αλλά και η αποσόβηση παρενεργειών (προσβολές από παθογόνα) αποτελεί µια συντονισµένη διαδικασία η οποία θα πρέπει να ολοκληρωθεί το συντοµότερο δυνατό. Κατά κανόνα ο τραυµατισµός προκαλεί αποδιαφοροποίηση ορισµένων τουλάχιστον κυττάρων τα οποία µε αλλεπάλληλες διαιρέσεις δηµιουργούν κάλο ώστε να επουλωθεί το τραύµα. Επίσης δραστηριούνται µια σειρά από ένζυµα κλειδιά, όπως χητινάσες, β-1,3-γλουκανάση, PAL, CHS. Συντίθενται πολυφαινολικές ουσίες, φυτοαλεξίνες, παρεµποδιστές πρωτεϊνασών, λιγνίνη κ.ά. Σε ορισµένα φυτά παρατηρείται απελευθέρωση πτητικών µονοτερπενίων.

62 Οι αµυντικοί µηχανισµοί συνοψίζονται ως εξής: Σφράγισµα κατεστραµµένων ηθµοσωλήνων Η ταχεία αντίδραση περιλαµβάνει την αυθόρµητη µετακίνηση του περιεχοµένου των ηθµοσωλήνων προς τις ηθµώδεις πλάκες το οποίο παγιδεύεται στους πόρους των πλακών µε συνέπεια το σφράγισµα του κατεστραµµένου στοιχείου και αποσόβηση των διαρροών. Σηµαντικό ρόλο στον µηχανισµό αυτόν παίζει η πρωτείνη Ρ η οποία συντίθεται στα συνοδά κύτταρα από τα οποία µεταφέρεται µέσω των πλασµοδεσµών στους ηθµοσωλήνες, όπου και συσσωρεύεται, σχηµατίζοντας τα P πρωτεϊνοσώµατα. Εναπόθεση τραυµατικής καλόζης Σε µακροπρόθεσµη βάση, η αποµόνωση της τραυµατισµένης περιοχής ολοκληρώνεται µε την εναπόθεση καλλόζης (β-1,3-γλουκάνης) ή ρητινών στην περιοχή των ηθµωδών πλακών των κατεστραµµένων ηθµοσωλήνων. Αναπλήρωση κατεστραµµένων αγγείων Κατά κανόνα η επούλωση του τραύµατος συνοδεύεται και από επαναδιαφοροποίηση ορισµένων κυττάρων του φλοιώδους παρεγχύµατος. Το έναυσµα για την εκκίνηση του µηχανισµού αυτού δίδεται από τη αυξίνη,

63 Οξειδωτική έκρηξη Στην περιοχή του τραύµατος τα κύτταρα ενεργοποιούν έναν αµυντικό µηχανισµό ο οποίος έχει ως αποτέλεσµα την παραγωγή H 2 O 2 και ελεύθερων ριζών οξυγόνου στη περιοχή των κυτταρικών τοιχωµάτων. Ο µηχανισµός αυτός είναι πιθανότατα τµήµα µιας γενικότερης αµυντικής τακτικής που έχει ως στόχο την επούλωση του τραύµατος και τον πολυµερισµό φαινολικών ουσιών και δοµικών πρωτεϊνών που εντοπίζονται στα κυτταρικά τοιχώµατα Μετάδοση µηνυµάτων Ο τραυµατισµός των φύλλων µετά από προσβολή εντόµων έχει ως αποτέλεσµα τη σύνθεση της συστεµίνης, µιας πρωτείνης χαµηλού βάρους, η οποία παίζει το ρόλο του µηνύµατος Παραγωγή αιθυλενίου και τραυµατίνης Οι τραυµατισµοί κάθε είδους διεγείρουν τη σύνθεση του αιθυλενίου, όπως και στην περίπτωση άλλων παραγόντων καταπόνησης. Το φαινόµενο αυτό οφείλεται στην αυξηµένη µεταγραφή mrna της συνθετάσης του ACC. Το παραγόµενο αιθυλένιο ενεργοποιεί αµυντικούς µηχανισµούς. Στις περιοχές επίσης των τραυµάτων παρατηρείται σχηµατισµός της τραυµατίνης, ενός παραγώγου του λινολενικού οξέος των µεµβρανών. Οπως και στη περίπτωση του γιασµονικού οξέος, η καταστροφή της δοµής των µεµβρανών στη περιοχή του τραύµατος προκαλεί µετασχηµατισµό του µορίου του λινολενικού προς τραυµατίνη, η οποία συµπεριφέρεται ως ορµόνη που επάγει τη κυτταροδιαίρεση σε γειτονικά κύτταρα ώστε να δηµιουργηθεί ο επουλωτικός κάλλος. Τραυµατική αναπνοή Ο τραυµατισµός ενός ιστού προκαλεί αύξηση της µετρούµενης αναπνοής για δύο κυρίως λόγους. Α. Η αναπνευστική δραστηριότητα στην περιοχή του τραύµατος αυξάνεται λόγω της δηµιουργίας του επουλωτικού κάλου και της έντονης µεριστωµατικής δραστηριότητας. Β. Με την απώλεια της διαµερισµατοποίησης οι φαινόλες του χυµοτοπίου παρουσία των φαινολοξειδασών οξειδώνονται προς κινόνες, Κατά τη διαδικασία αυτή (τραυµατική αναπνοή), εµφανίζεται αύξηση της κατανάλωσης του οξυγόνου, η οποία ωστόσο δεν οφείλεται σε αυξηµένη αναπνευστική δραστηριότητα.

64 8. ΟΞΕΙ ΩΤΙΚΗ ΚΑΤΑΠΟΝΗΣΗ Η ύπαρξη ενεργών µορφών οξυγόνου στα φυτικά κύτταρα είναι στενά συνυφασµένη µε τη λειτουργία ορισµένων µηχανισµών. Ο ρόλος του µοριακού οξυγόνου ως τελικού αποδέκτη των ηλεκτρονίων στην αλυσίδα µεταφοράς ηλεκτρονίων της αναπνευστικής λειτουργίας των αερόβιων οργανισµών, είναι συνυφασµένος µε τον αναπόφευκτο σχηµατισµό τοξικών ανηγµένων ενδιάµεσων µορφών οξυγόνου (ενεργές µορφές οξυγόνου, reactive oxygen species, ROS). Υπολογίζεται ότι κατά την οµαλή λειτουργία του µεταβολισµού, ένα ποσοστό 1-5% του ολικού οξυγόνου το οποίο παίρνει µέρος σε βιοχηµικές αντιδράσεις, παρεκλείνει της οµαλής πορείας και µετατρέπεται σε ενδιάµεσες µορφές ROS. Οι ελεύθερες ρίζες προκύπτουν από την οµολυτική διάσπαση οµοιοπολικών δεσµών, όταν δηλαδή η διάσπαση είναι συµµετρική και κάθε τµήµα του µορίου που προκύπτει παίρνει από ένα ηλεκτρόνιο.

65 O 2 1e O 2 (προσθήκη ενός e ) 2e O 2 2H 4e O 2 4H H 2 O 2 (προσθήκη δύο e ) 2H 2 O (προσθήκη τεσάρων e ) οµολυτικήδιάσπασηνερού: παράγονται µία ελεύθερη ρίζα υδρογόνου (Η ) και µία ελεύθερη ρίζα υδροξυλίου (ΟΗ ) ετερολυτική διάσπαση νερού: παράγονται κατιόν υδρογόνου (Η + ) και ανιόν υδροξυλίου (ΟΗ - ). οµολυτικήδιάσπασηη 2 Ο 2 : παράγονται δύο ελεύθερες ρίζες υδροξυλίου (ΟΗ ), ενώ κατά την ετερολυτική δύο πρωτόνια (Η + ) και ένα ανιόν υπεροξειδίου (Ο 2-2 ).

66 Οι ενεργές µορφές οξυγόνου προκαλούν µεταβολικές παρενέργειες Οι ελεύθερες ρίζες οξυγόνου, και ιδιαίτερα η ρίζα υδροξυλίου, είναι βραχύβιες και εξαιρετικά δραστικές και προκαλούν αλλοιώσεις στη δοµή λιπιδίων, νουκλεϊνικών οξέων και πρωτεϊνών. ευαίσθητοι στόχοι: ακόρεστα λιπαρά οξέα και οι σουλφυδρυλικές οµάδες των πρωτεϊνών. Ο σχηµατισµός οξειδωµένων µορφών λιπιδίων παρουσία των ROS προκαλεί µια σειρά αλυσιδωτών αντιδράσεων που έχει ως αποτέλεσµα τη καταστροφή των κυτταρικών µεµβρανών. Ο σίδηρος ή άλλα µέταλλα τα οποία περιέχουν πρωτεϊνικά µόρια (π.χ. κυτοχρώµατα κ.λ.π.) µπορεί να αντιδράσουν µε ορισµένες ROS και να παραχθούν δραστικότατες ελεύθερες ρίζες, κυρίως ΟΗ (αντίδραση Fenton). Στην αντίδραση Fenton µπορεί να πάρουν µέρος και ορισµένα βαρέα µέταλλα. H 2 O 2 Fe 2 O H OH Fe 3 Η αντίδραση Fenton. Η οξείδωση του δισθενούς σιδήρου µε ταυτόχρονη διάσπαση του Η 2 Ο 2.

67 Σύµφωνα µε τα παραπάνω οι ROS αποτελούν και έναν εν δυνάµει µεταλλαξιγόνο παράγοντα. Θα πρέπει ωστόσο να τονιστεί ότι ο σχηµατισµός ROS δεν συνιστά έναν a priori παράγοντα καταπόνησης των κυττάρων. Ορισµένες ROS, όπως το υπεροξείδιο και η ρίζα υπεροξειδίου θεωρούνται απαραίτητες για την ολοκλήρωση της λιγνινοποίησης, ενώ παίζουν και το ρόλο ενδιάµεσου σήµατος για την ενεργοποίηση των µηχανισµών επαγόµενης άµυνας έναντι παθογόνων Η µεταλλαξιγόνος δράση την οποίαν επιδεικνύουν οι ROS, κάτω από ορισµένες συνθήκες, µπορεί να δρά ως ένας βασικός κινητήριος εξελικτικός µηχανισµός µέσω του οποίου προωθείται η επιλογή των ειδών. Τα γονίδια τα οποία εµπλέκονται στην αντιµετώπιση ενός συγκεκριµένου παράγοντα καταπόνησης βρίσκονται στη διαδικασία της ενεργούς µεταγραφής και εποµένως δεν προστατεύονται επαρκώς από τις ιστόνες έναντι των ROS. Εποµένως είναι επιρρεπή σε οξειδωτικές αλλοιώσεις ή καταστροφές και µε αυξηµένες πιθανότητες µεταλλαγής

68 Βιοχηµικοί και µη µηχανισµοί ευθύνονται για σχηµατισµό των ROS. Οι ενεργές µορφές οξυγόνου σχηµατίζονται α. Σε µια σειρά οξειδαναγωγικές ενζυµικές αντιδράσεις, όπως Λειτουργία της φωτοαναπνοής Αποδόµηση των πουρινών από την οξειδάση της ξανθίνης, Απευθείας µεταφορά ηλεκτρονίων από το ΝΑD(P)H στο οξυγόνο µέσω του ενζύµου οξειδάση του NAD(P)H. β. Σε αντιδράσεις κατά τις οποίες το µοριακό οξυγόνο ανάγεται ατελώς. Αναγωγή του µοριακού οξυγόνου από τη φερρεδοξίνη στην αναγωγική πλευρά του φωτοσυστήµατος Ι έχει ως αποτέλεσµα το σχηµατισµό υπεροξειδικής ρίζας (αντίδραση Mehler). γ. Κατά τη µεταφορά ηλεκτρονίων µέσω των ενδιάµεσων φορέων στην αναπνευστική και φωτοσυνθετική αλυσίδα µεταφοράς ηλεκτρονίων των µιτοχονδρίων και των χλωροπλαστών αντίστοιχα. Ειδικά στους χλωροπλάστες ο σχηµατισµός ROS ευνοείται και από τη δηµιουργία µικροπεριβάλλοντος πλούσιου σε οξυγόνο στις θέσεις φωτόλυσης του νερού στο φωτοσύστηµα ΙΙ. Το γεγονός αυτό, σε συνδυασµό µε το ότι οι χλωροπλάστες είναι πλούσιοι σε χρωστικές και πολυακόρεστα λιπαρά οξέα (κυρίως λινολεϊκό και λινολενικό), καθιστά τα οργανίδια αυτά εξαιρετικά ευαίσθητους στόχους οξειδωτικών ζηµιών. ROS σχηµατίζονται και κατά την εφαρµογή ζιζανιοκτόνων, όπως του paraquat, αφού τα µόρια αυτά παρεµποδίζουν την οµαλή πορεία των ηλεκτρονίων στη φωτοσυνθετική αλυσίδα. δ. Σε υψηλές εντάσεις UV ακτινοβολίας

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΑΠΟΝΗΣΕΩΝ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΟΞΥΓΟΝΟΥ

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΑΠΟΝΗΣΕΩΝ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΑΠΟΝΗΣΕΩΝ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΟΞΥΓΟΝΟΥ Το οξυγόνο είναι απαραίτητο για το υπόγειο μέρος όσο είναι και για το υπέργειο. Σε καλά αποστραγγιζόμενα εδάφη το οξυγόνο διαχέεται

Διαβάστε περισσότερα

Ακτινοβολία. Η ακτινοβολία ως παράγοντας καταπόνησης. Καθοριστικής σημασίας

Ακτινοβολία. Η ακτινοβολία ως παράγοντας καταπόνησης. Καθοριστικής σημασίας Ακτινοβολία Η ακτινοβολία ως παράγοντας καταπόνησης Καθοριστικής σημασίας η ποσότητα (ως ροή φωτονίων), όσο και η ποιότητα (ως φασματική κατανομή) της ακτινοβολίας που δέχονται τα φυτά Ακτινοβολία ποσότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΑΠΟΝΗΣΕΩΝ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΑΠΟΝΗΣΕΩΝ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΑΠΟΝΗΣΕΩΝ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑΣ Χαρακτηριστικά ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας 1α. Ένταση (ως πυκνότητα φωτονιακής ροής) Εκφράζει την ποσότητα της ακτινοβολίας (ουσιαστικά

Διαβάστε περισσότερα

Οξειδωτική καταπόνηση

Οξειδωτική καταπόνηση Οξειδωτική καταπόνηση Δημιουργία ενεργών μορφών οξυγόνου Ο ρόλος του μοριακού οξυγόνου ως τελικού αποδέκτη των ηλεκτρονίων στην αλυσίδα μεταφοράς ηλεκτρονίων της αναπνευστικής λειτουργίας των αερόβιων

Διαβάστε περισσότερα

26/5/2015. Φωτεινές αντιδράσεις - Σκοτεινές αντιδράσεις. Μήκος κύµατος φωτός (nm) φως. Σάκχαρα πρίσµα

26/5/2015. Φωτεινές αντιδράσεις - Σκοτεινές αντιδράσεις. Μήκος κύµατος φωτός (nm) φως. Σάκχαρα πρίσµα Δηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης Φάσµα απορρόφησης της χρωστικής ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ «Φωτοσύνθεση» Ορεστιάδα 2015 Φωτοσύνθεση CO 2 +2H 2 S (CH 2 O) + H 2 O + 2S 6CO 2 +12H 2 O C 6

Διαβάστε περισσότερα

ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΦΩΤΟΣΥΝΘΕΣΗ: ΦΩΤΕΙΝΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ

ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΦΩΤΟΣΥΝΘΕΣΗ: ΦΩΤΕΙΝΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΦΩΤΟΣΥΝΘΕΣΗ: ΦΩΤΕΙΝΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ Θερινό εξάμηνο 2015 Φωτοσύνθεση Η δέσμευση ηλιακής ενέργειας από τα φυτά, η μετατροπή

Διαβάστε περισσότερα

Κυτταρικό τοίχωμα. Το φυτικό κύτταρο. Χλωροπλάστης Χυμοτόπιο

Κυτταρικό τοίχωμα. Το φυτικό κύτταρο. Χλωροπλάστης Χυμοτόπιο Κυτταρικό τοίχωμα Το φυτικό κύτταρο Χλωροπλάστης Χυμοτόπιο Κυτταρικό τοίχωμα Στέρεα και ελαστική στοιβάδα που περιβάλλει το φυτικό κύτταρο Καθορίζει και διατηρεί το σχήμα και το μέγεθος του κυττάρου Προστατευτική

Διαβάστε περισσότερα

9/5/2015. Απαραίτητα θρεπτικά στοιχεία για τα φυτά

9/5/2015. Απαραίτητα θρεπτικά στοιχεία για τα φυτά Δηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ «Θρεπτικά στοιχεία» Θρεπτικές ουσίες Απαραίτητα θρεπτικά στοιχεία για την αύξηση των φυτών: Μακροστοιχεία: C, H, O, N, P, S, K,

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΑΠΟΝΗΣΕΩΝ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΤΑΠΟΝΗΣΗ

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΑΠΟΝΗΣΕΩΝ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΤΑΠΟΝΗΣΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΑΠΟΝΗΣΕΩΝ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΤΑΠΟΝΗΣΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΤΑΠΟΝΗΣΗ Ορίζεται κάθε άσκηση δύναμης σε ιστούς, όργανα ή στο σώμα ενός φυτού, υπό την προϋπόθεση ότι αυτή δεν προκαλεί καταστροφή των δομών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Οι οργανισμοί εξασφαλίζουν ενέργεια, για τις διάφορες λειτουργίες τους, διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Όμως οι φωτοσυνθετικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΑΠΟΝΗΣΕΩΝ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΟΞΥΓΟΝΟΥ

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΑΠΟΝΗΣΕΩΝ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΑΠΟΝΗΣΕΩΝ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΟΞΥΓΟΝΟΥ Το οξυγόνο είναι απαραίτητο για το υπόγειο μέρος όσο είναι και για το υπέργειο. Σε καλά αποστραγγιζόμενα εδάφη το οξυγόνο διαχέεται

Διαβάστε περισσότερα

εισέρχεται στο φυτό ως ενυδατωµένο κατιόν

εισέρχεται στο φυτό ως ενυδατωµένο κατιόν Κατιόν µαγνησίουmg 2+ εισέρχεται στο φυτό ως ενυδατωµένο κατιόν Θρέψη Φυτών. Μπουράνης, Σ. Χωριανοπούλου 1 Επίπεδο Μg για κανονική αύξηση 0,15 0,35% ή60 140 µmol Mg gξμ -1 ΤοMgκινείταιστοΞΑΣκαιστοΗΑΣ HΑΣ100

Διαβάστε περισσότερα

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Δημήτρης Η. Β 1 25.3.14 3 Ο Κεφάλαιο 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Η ενέργεια έχει κεντρική σημασία για έναν οργανισμό, γιατί ό,τι και να κάνουμε χρειαζόμαστε ενέργεια. Ο κλάδος της βιολογίας που ασχολείται

Διαβάστε περισσότερα

Φωτοσύνθεση. κυτταρική αναπνοή άμυλο. άλλες οργανικές ουσίες

Φωτοσύνθεση. κυτταρική αναπνοή άμυλο. άλλες οργανικές ουσίες Φωτοσύνθεση Φωτοσύνθεση Φωτοσύνθεση κυτταρική αναπνοή άμυλο άλλες οργανικές ουσίες Φωτοσύνθεση hv χημική ενέργεια 1. Φωτεινές αντιδράσεις Διέγερση χλωροφύλλης Αλυσίδα μεταφοράς e - (Σχήμα Ζ της φωτοσύνθεσης)

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΑΠΟΝΗΣΕΩΝ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΑΠΟΝΗΣΕΩΝ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΑΠΟΝΗΣΕΩΝ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑΣ Χαρακτηριστικά ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας 1α. Ένταση (ως πυκνότητα φωτονιακής ροής) Εκφράζει την ποσότητα της ακτινοβολίας (ουσιαστικά

Διαβάστε περισσότερα

Τρεις στρατηγικές αντιμετώπισης της υδατικής καταπόνησης

Τρεις στρατηγικές αντιμετώπισης της υδατικής καταπόνησης Τρεις στρατηγικές αντιμετώπισης της υδατικής καταπόνησης Διαφυγή Αποφυγή Ανθεκτικότητα Δ ι α φ υ γ ή Επιλέγεται από ετήσιες ή εφήμερες μορφές ζωής. Τα φυτά αυτά ολοκληρώνουν τον βιολογικό τους κύκλο μέσα

Διαβάστε περισσότερα

AMINEMAX και ΤΡΟΠΟΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ

AMINEMAX και ΤΡΟΠΟΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ AMINEMAX και ΤΡΟΠΟΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ Το AMINΕMAX παραλαμβάνεται από κανονική ενζυματική υδρόλυση με πρώτες ύλες από σπόρους σιτηρών και καλαμποκιού σε ισορροπία με μείγμα από ειδικά ένζυμα ( Έξω πρωτει πρωτεΐνάσες-

Διαβάστε περισσότερα

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί με εξαίρεση τους φωτοσυνθετικούς εξασφαλίζουν την απαραίτητη ενέργεια διασπώντας θρεπτικές ουσίες που

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί με εξαίρεση τους φωτοσυνθετικούς εξασφαλίζουν την απαραίτητη ενέργεια διασπώντας θρεπτικές ουσίες που 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί με εξαίρεση τους φωτοσυνθετικούς εξασφαλίζουν την απαραίτητη ενέργεια διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Αντίθετα οι φωτοσυνθετικοί,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΒΛΑΣΤΗΣΗ ΤΩΝ ΣΠΕΡΜΑΤΩΝ

ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΒΛΑΣΤΗΣΗ ΤΩΝ ΣΠΕΡΜΑΤΩΝ ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΒΛΑΣΤΗΣΗ ΤΩΝ ΣΠΕΡΜΑΤΩΝ Θερινό εξάμηνο 2011 ΣΠΕΡΜΑΤΟΦΥΤΑ Τα πιο διαδεδομένα είδη της γήινης βλάστησης βάση διατροφής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΦΩΤΟΣΥΝΘΕΣΗ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΦΩΤΟΣΥΝΘΕΣΗ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΦΩΤΟΣΥΝΘΕΣΗ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (1). Τι είναι η φωτοσυνθετική φωσφορυλίωση και σε τι διακρίνεται; Είναι η διαδικασία κατά την οποία παράγεται ATP (στο χλωροπλάστη), με δέσμευση φωτεινής

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Εργασία Βιολογίας Καθηγητής: Πιτσιλαδής Β. Μαθητής: Μ. Νεκτάριος Τάξη: Β'2 Υλικό: Κεφάλαιο 3 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Την ενέργεια και τα υλικά που οι οργανισμοί εξασφαλίζουν από το περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα

Φωτοσύνθεση. του σε υδατάνθρακες, καταναλώνοντας χημική ενέργεια που προέκυψε από ηλιακή ενέργεια

Φωτοσύνθεση. του σε υδατάνθρακες, καταναλώνοντας χημική ενέργεια που προέκυψε από ηλιακή ενέργεια Φωτοσύνθεση Οι διαδικασίες που οδηγούν στην αφομοίωση του CO 2 και τη μετατροπή του σε υδατάνθρακες, καταναλώνοντας χημική ενέργεια που προέκυψε από ηλιακή ενέργεια Ι. Μετατροπή της ηλιακής ακτινοβολίας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΦΩΤΟΣΥΝΘΕΣΗ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΦΩΤΟΣΥΝΘΕΣΗ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΦΩΤΟΣΥΝΘΕΣΗ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (1). Τι είναι η φωτοσυνθετική φωσφορυλίωση και σε τι διακρίνεται; (2). Εξηγήστε το ρόλο των ουσιών (α) καρβοξυδισμουτάση (β) NADPH στη σκοτεινή φάση της

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΤΜΗΜΑ:Β 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Είναι γνωστό πως οποιοσδήποτε οργανισμός, για να λειτουργήσει χρειάζεται ενέργεια. Η ενέργεια αυτή βρίσκεται

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολισμός και Βιοενεργητική. [Τίτλος εγγράφου] ΣΠΥΡΟΣ Ξ. Β 2

Μεταβολισμός και Βιοενεργητική. [Τίτλος εγγράφου] ΣΠΥΡΟΣ Ξ. Β 2 Μεταβολισμός και Βιοενεργητική [Τίτλος εγγράφου] ΣΠΥΡΟΣ Ξ. Β 2 ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2013 - Μεταβολισμός - Εισαγωγή Πολύ μεγάλο ρόλο στην λειτουργία ενός οργανισμού παίζει η ενέργεια και η κατάλληλη αξιοποίησή της.

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο τρίτο. 3.1: Ενέργεια και οργανισμοί

Κεφάλαιο τρίτο. 3.1: Ενέργεια και οργανισμοί Κεφάλαιο τρίτο 3.1: Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί εξασφαλίζουν την ενέργεια που χρειάζονται με την διάσπαση των θρεπτικών ουσιών της τροφής τους. Οι οργανισμοί που έχουν την ικανότητα να φωτοσυνθέτουν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΠΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 3 ου ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ (μεταβολισμός)

ΠΕΡΙΛΗΠΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 3 ου ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ (μεταβολισμός) ΠΕΡΙΛΗΠΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 3 ου ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ (μεταβολισμός) ΜΑΘΗΤΗΣ: Ν. ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΤΜΗΜΑ: Β2 Ο όρος «ενέργεια» πρωτοχρησιμοποιήθηκε πριν από δύο περίπου αιώνες, με τη βιομηχανική επανάσταση, και έγινε οικείος στον

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ Η τροφή αποτελείται και από ουσίες μεγάλου μοριακού βάρους (πρωτεΐνες, υδατάνθρακες, λιπίδια, νουκλεϊνικά οξέα). Οι ουσίες αυτές διασπώνται (πέψη) σε απλούστερες (αμινοξέα, απλά σάκχαρα,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ Ιβ: ΑΒΙΟΤΙΚΟΙ (ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΝΕΙΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΑΤΑΠΟΝΗΣΗΣ

ΕΝΟΤΗΤΑ Ιβ: ΑΒΙΟΤΙΚΟΙ (ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΝΕΙΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΑΤΑΠΟΝΗΣΗΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος ΕΝΟΤΗΤΑ Ια: ΑΒΙΟΤΙΚΟΙ (ΜΗ ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΝΕΙΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΑΤΑΠΟΝΗΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1. Τα φυτά διαθέτουν περισσότερες της μιας στρατηγικές ώστε να αντιμετωπίζουν παράγοντες καταπόνησης

Διαβάστε περισσότερα

Κεφαλαίο 3 ο. Μεταβολισμός. Ενέργεια και οργανισμοί

Κεφαλαίο 3 ο. Μεταβολισμός. Ενέργεια και οργανισμοί Κεφαλαίο 3 ο Μεταβολισμός Ενέργεια και οργανισμοί Η ενέργεια είναι απαρέτητη σε όλους τους οργανισμούς και την εξασφαλίζουν από το περιβάλλον τους.παρόλα αυτά, συνήθως δεν μπορούν να την χρησιμοποιήσουν

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 3

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 3 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 3 Το θέμα που απασχολεί το κεφάλαιο σε όλη του την έκταση είναι ο μεταβολισμός και χωρίζεται σε τέσσερις υποκατηγορίες: 3.1)Ενέργεια και οργανισμοί,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. Μαντώ Κυριακού 2015

ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. Μαντώ Κυριακού 2015 ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Μαντώ Κυριακού 2015 Ενεργειακό Στα βιολογικά συστήματα η διατήρηση της ενέργειας συμπεριλαμβάνει οξειδοαναγωγικές αντιδράσεις παραγωγή ATP Οξείδωση: απομάκρυνση e από ένα υπόστρωμα

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΑΠΟΝΗΣΕΩΝ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΑΠΟΝΗΣΕΩΝ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΑΠΟΝΗΣΕΩΝ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είδος: Pinus longaeva Ηλικία: 4789 έτη Τοποθεσία: Λευκά Όρη, Καλιφόρνια Υψόμετρο: 3354 m ΑΡΙΘΜΟΣ ΓΟΝΙΔΙΩΝ ΣΕ ΟΡΙΣΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ Οργανισμός Γονίδια στο γονιδίωμα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. π. Αναστάσιος Ισαάκ Λύκειο Παραλιμνίου Δεκέμβριος 2013 www.biomathia.webnode.gr

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. π. Αναστάσιος Ισαάκ Λύκειο Παραλιμνίου Δεκέμβριος 2013 www.biomathia.webnode.gr π. Αναστάσιος Ισαάκ Λύκειο Παραλιμνίου Δεκέμβριος 2013 www.biomathia.webnode.gr EΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ: ΕΝΟΤΗΤΑ 8: Η ελευθέρωση της ενέργειας, σελ. 155-168 ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ Η κυτταρική αναπνοή είναι η διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Οι πληροφορίες που αντλούνται από μια εικόνα μικροσκοπίου είναι διαφορετικές, ανάλογα με το είδος του μικροσκοπίου

Οι πληροφορίες που αντλούνται από μια εικόνα μικροσκοπίου είναι διαφορετικές, ανάλογα με το είδος του μικροσκοπίου Οι πληροφορίες που αντλούνται από μια εικόνα μικροσκοπίου είναι διαφορετικές, ανάλογα με το είδος του μικροσκοπίου Κατάλληλος απομορφισμός ανάγκες Στο θαλάσσιο περιβάλλον Στο περιβάλλον της ξηράς Στήριξης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ. της Νικολέτας Ε. 1. Να οξειδωθούν και να παράγουν ενέργεια. (ΚΑΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ)

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ. της Νικολέτας Ε. 1. Να οξειδωθούν και να παράγουν ενέργεια. (ΚΑΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ) ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ της Νικολέτας Ε. 3ο Κεφάλαιο Περιληπτική Απόδοση 3.1. Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί προκειμένου να επιβιώσουν και να επιτελέσουν τις λειτουργίες τους χρειάζονται

Διαβάστε περισσότερα

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2 78 ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑ ΥΔΑΤΙΝΩΝ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΦΥΤΙΚΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ (μακροφύκη φυτοπλαγκτόν) ΠΡΩΤΟΓΕΝΕΙΣ ΠAΡΑΓΩΓΟΙ ( μετατρέπουν ανόργανα συστατικά σε οργανικές ενώσεις ) φωτοσύνθεση 6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟ-ΑΒΙΟΤΙΚΗ ΕΝΤΑΣΗ Η 2 Ο 2 Ο 2 ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ DNA ΠΡΩΤΕΙΝΩΝ-ΛΙΠΙΔΙΩΝ ΒΙΟΓΕΝΕΣΗ ΠΕΡΟΞΥΣΩΜΑΤΩΝ ΥΠΕΡΕΥΑΙΣΘΗΤΗ ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗ ΚΛΕΙΣΙΜΟ ΣΤΟΜΑΤΙΩΝ

ΒΙΟ-ΑΒΙΟΤΙΚΗ ΕΝΤΑΣΗ Η 2 Ο 2 Ο 2 ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ DNA ΠΡΩΤΕΙΝΩΝ-ΛΙΠΙΔΙΩΝ ΒΙΟΓΕΝΕΣΗ ΠΕΡΟΞΥΣΩΜΑΤΩΝ ΥΠΕΡΕΥΑΙΣΘΗΤΗ ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗ ΚΛΕΙΣΙΜΟ ΣΤΟΜΑΤΙΩΝ Επιτομή ΒΙΟ-ΑΒΙΟΤΙΚΗ ΕΝΤΑΣΗ ΥΠΕΡΙΩΔΕΙΣ ΕΝΤΑΣΗ ΦΩΤΟΣ ΑΚΡΑΙΕΣ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΕΣ ΟΖΟΝ ΕΛΛΕΙΨΗ ΝΕΡΟΥ ΤΡΑΥΜΑΤΙΣΜΟΣ ΦΥΤΩΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΠΑΘΟΓΟΝΩΝ ΕΝΤΟΜΩΝ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ DNA ΠΡΩΤΕΙΝΩΝ-ΛΙΠΙΔΙΩΝ ΚΛΕΙΣΙΜΟ ΣΤΟΜΑΤΙΩΝ Η 2 Ο 2 Ο

Διαβάστε περισσότερα

Φ ΣΙ Σ Ο Ι Λ Ο Ο Λ Γ Ο Ι Γ Α

Φ ΣΙ Σ Ο Ι Λ Ο Ο Λ Γ Ο Ι Γ Α Δηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης Οξείδωση της γλυκόζης ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ «Καταβολισµός ή ανοµοίωση» C 6 H 12 O+6O 2 +6H 2 O 12H 2 O+6CO 2 +686 Kcal/mol Πηγές ενέργειας κατά την

Διαβάστε περισσότερα

υπέργειο στηρικτικό όργανο σύνδεσµος υπέργειων οργάνων µε ρίζα

υπέργειο στηρικτικό όργανο σύνδεσµος υπέργειων οργάνων µε ρίζα λειτουργικότητα βλαστού βλαστός υπέργειο στηρικτικό όργανο σύνδεσµος υπέργειων οργάνων µε ρίζα στηρίζει φύλλα, άνθη, καρπούς παράγει νέους ιστούς και όργανα (ιστογένεση/οργανογένεση) ο πράσινος βλαστός

Διαβάστε περισσότερα

Η ανόργανη θρέψη των φυτών

Η ανόργανη θρέψη των φυτών Η ανόργανη θρέψη των φυτών Οργανικά θρεπτικά στοιχεία σάκχαρα που προέρχονται από τη διαδικασία της φωτοσύνθεσης με τις επακόλουθες μετατροπές Ανόργανα θρεπτικά στοιχεία προέρχονται από το έδαφος, με τη

Διαβάστε περισσότερα

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί..σελίδα 2 3.2 Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες...σελίδα 4 3.3 Φωτοσύνθεση..σελίδα 5 3.4 Κυτταρική αναπνοή.

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί..σελίδα 2 3.2 Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες...σελίδα 4 3.3 Φωτοσύνθεση..σελίδα 5 3.4 Κυτταρική αναπνοή. 5ο ΓΕΛ ΧΑΛΑΝΔΡΙΟΥ Μ. ΚΡΥΣΤΑΛΛΙΑ 2/4/2014 Β 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί..σελίδα 2 3.2 Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες...σελίδα 4 3.3 Φωτοσύνθεση..σελίδα 5 3.4 Κυτταρική

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2002

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2002 ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2002 ΚΛΑΔΟΣ ΠΕ 14 ΠΤΥΧΙΟΥΧΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗΣ, ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗΣ, ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ, ΔΑΣΟΛΟΓΙΑΣ & ΦΥΣΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ: ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ, ΔΑΣΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Για κάθε αέριο υπάρχουν μηχανισμοί παραγωγής και καταστροφής Ρυθμός μεταβολής ενός αερίου = ρυθμός παραγωγής ρυθμός καταστροφής Όταν: ρυθμός παραγωγής = ρυθμός καταστροφής

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II)

Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II) Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II) Χαραλαμπίδης Γεώργιος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολισμός. Ενέργεια και οργανισμοί Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες Φωτοσύνθεση Κυτταρική αναπνοή

Μεταβολισμός. Ενέργεια και οργανισμοί Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες Φωτοσύνθεση Κυτταρική αναπνοή Άννα Ν. Εισαγωγή Μεταβολισμός Ενέργεια και οργανισμοί Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες Φωτοσύνθεση Κυτταρική αναπνοή Ενέργεια υπάρχει στο περιβάλλον μας και η παρουσία της γίνεται φανερή με διάφορους τρόπους

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

Ρυθμιστές της Αύξησης των Φυτών BRs, )

Ρυθμιστές της Αύξησης των Φυτών BRs, ) Ρυθμιστές της Αύξησης των Φυτών BRs, ) 1 Πορεία παρουσίασης των Καθοριστικοί Σταθμοί BRs στην ανακάλυψη των ΒRs Δομή των κυριότερων ενδογενών μορφών Μεταβολισμός των BRs Βιοσύνθεση Διακίνηση Καταβολισμός

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

Οι δευτερογενείς µεταβολίτες

Οι δευτερογενείς µεταβολίτες Οι δευτερογενείς µεταβολίτες Είναιταπροϊόνταδευτερογενούςµεταβολισµού. Μερικοί γνωστοί δευτερογενείς µεταβολίτες είναι η µορφίνη, ήκαφεΐνη, το καουτσούκ κ.ά. Ο ρόλος τους φαίνεται να είναι οικολογικής

Διαβάστε περισσότερα

Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών Τµήµα Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας Εργαστήριο Φυσιολογίας και Μορφολογίας Φυτών

Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών Τµήµα Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας Εργαστήριο Φυσιολογίας και Μορφολογίας Φυτών Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών Τµήµα Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας Εργαστήριο Φυσιολογίας και Μορφολογίας Φυτών Μεταβολές των Φωτοσυνθετικών Χαρακτηριστικών των Φύλλων Τριών Ποικιλιών της Αµπέλου κατά τη ιάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΤΑ ΦΥΤΑ

ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΤΑ ΦΥΤΑ ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΤΑ ΦΥΤΑ Θερινό εξάμηνο 2011 Ο ρόλος του νερού στο φυτό Βασικότερο συστατικό των ιστών

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 2. ΗΛΙΑΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου ΗΛΙΑΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ Με τον όρο ακτινοβολία

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΟΥΣΙΩΝ ΣΤΑ ΦΥΤΑ

ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΟΥΣΙΩΝ ΣΤΑ ΦΥΤΑ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΟΥΣΙΩΝ ΣΤΑ ΦΥΤΑ Στόχοι - Να αναγνωρίζετε τα όργανα µε τα οποία τα φυτά µεταφέρουν το νερό από τις ρίζες στα υπόλοιπα µέρη του φυτού.. - Να διαπιστώσετε την άνοδο του νερού και των διαλυµένων ουσιών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΓΡΙΝΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΕΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ 1ο Ζωολογία Δ. Ματθόπουλος 1 ΥΠΕΥΘΥΝΟΙ Από έδρας Δ. Ματθόπουλος Ζωολογία Δ. Ματθόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ 2013-14

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ 2013-14 ΘΕΜΑΤΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ Μπορεί να λειτουργήσει ένα οικοσύστημα α) με παραγωγούς και καταναλωτές; β) με παραγωγούς και αποικοδομητές; γ)με καταναλωτές και αποικοδομητές; Η διατήρηση των οικοσυστημάτων προϋποθέτει

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΜΟΡΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Τι γνωρίζετε για τους υδατάνθρακες;

ΤΑ ΜΟΡΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Τι γνωρίζετε για τους υδατάνθρακες; 1 ΤΑ ΜΟΡΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Το κύτταρο αποτελείται από χηµικές ενώσεις, στις οποίες περιλαµβάνονται τα µικρά βιολογικά µόρια και τα βιολογικά µακροµόρια. Στα µικρά βιολογικά µόρια ανήκουν, τα ανόργανα στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

Συνδυάζοντας το πρώτο και το δεύτερο θερμοδυναμικό αξίωμα προκύπτει ότι:

Συνδυάζοντας το πρώτο και το δεύτερο θερμοδυναμικό αξίωμα προκύπτει ότι: Συνδυάζοντας το πρώτο και το δεύτερο θερμοδυναμικό αξίωμα προκύπτει ότι: Για να είναι μια αντίδραση αυθόρμητη, πρέπει η μεταβολή της ελεύθερης ενέργειας της αντίδρασης να είναι αρνητική. Η μεταβολή της

Διαβάστε περισσότερα

Οξειδωτικό Stress, άσκηση και υπερπροπόνηση

Οξειδωτικό Stress, άσκηση και υπερπροπόνηση Οξειδωτικό Stress, άσκηση και υπερπροπόνηση Τζιαμούρτας Ζ. Αθανάσιος Επίκουρος Καθηγητής Βιοχημείας της Άσκησης, ΠΘ Ερευνητής, Ινστιτούτο Σωματικής Απόδοσης και Αποκατάστασης Οξειδωτικό στρες Γενικός όρος

Διαβάστε περισσότερα

2/4/2015. σπορόφυτα. http://www4.uwsp.edu

2/4/2015. σπορόφυτα. http://www4.uwsp.edu Δηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης Διαδικασία ανάπτυξης κυττάρου ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ «Ρυθµιστές της αύξησης των φυτών» Ορεστιάδα 2015 Αύξηση Αύξηση = η µη αντιστρέψιµη µεγέθυνση ή διόγκωση

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις:

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Μία αλεπού και ένα τσακάλι που ζουν σε ένα οικοσύστημα ανήκουν: Α. Στον ίδιο πληθυσμό Β. Στην

Διαβάστε περισσότερα

«Ο ΤΥΠΟΣ ΤΟΥ HIRAYAMA

«Ο ΤΥΠΟΣ ΤΟΥ HIRAYAMA 1 Τ.Ε.Ι. ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΑΛΙΕΙΑΣΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΙΙ «Ο ΤΥΠΟΣ ΤΟΥ HIRAYAMA 1. ΒΙΟΛΟΓΙΚΟ ΦΙΛΤΡΑΡΙΣΜΑ Τρεις τύποι φιλτραρίσµατος χρησιµοποιούνται στα αυτόνοµα

Διαβάστε περισσότερα

Το υποσύστηµα "αίσθησης" απαιτήσεις και επιδόσεις φυσικά µεγέθη γενική δοµή και συγκρότηση

Το υποσύστηµα αίσθησης απαιτήσεις και επιδόσεις φυσικά µεγέθη γενική δοµή και συγκρότηση Το υποσύστηµα "αίσθησης" απαιτήσεις και επιδόσεις φυσικά µεγέθη γενική δοµή και συγκρότηση Το υποσύστηµα "αίσθησης" είσοδοι της διάταξης αντίληψη του "περιβάλλοντος" τροφοδοσία του µε καθορίζει τις επιδόσεις

Διαβάστε περισσότερα

Καθηγητής Δ. Μόσιαλος

Καθηγητής Δ. Μόσιαλος Μικροβιολογία-Ιολογία Επίκουρος Καθηγητής Καθηγητής Δ. Μόσιαλος Βιοενεργητική μικροβίων Βακτηριακή Γενετική Επισκόπηση Βακτηριοφάγων Προκαρυωτική ποικιλότητα (Βακτήρια) Προκαρυωτική ποικιλότητα (Αρχαία)

Διαβάστε περισσότερα

Το φυτικό σώμα απαρτίζεται από μεριστωματικούς και μόνιμους ιστούς

Το φυτικό σώμα απαρτίζεται από μεριστωματικούς και μόνιμους ιστούς Το φυτικό σώμα απαρτίζεται από μεριστωματικούς και μόνιμους ιστούς Iστός: Μια ομάδα παρόμοιων σε μορφή κυττάρων, τα οποία βρίσκονται σε επαφή μεταξύ τους, διαθέτουν ομοειδές περιεχόμενο και επιτελούν συγκεκριμένη

Διαβάστε περισσότερα

Mεταφορά βιομορίων στον ηθμό (φλοίωμα)

Mεταφορά βιομορίων στον ηθμό (φλοίωμα) Mεταφορά βιομορίων στον ηθμό (φλοίωμα) Ανατομία του φλοιώματος Ανατομία του φλοιώματος Ηθμώδη κύτταρα (γυμνόσπερμα, τραχεόφυτα) Ηθμώδη στοιχεία Ηθμώδη άρθρα- ηθμοσωλήνες (αγγειόσπερμα) Συνοδά κύτταρα (ή

Διαβάστε περισσότερα

Η «τρύπα» του όζοντος

Η «τρύπα» του όζοντος Η «τρύπα» του όζοντος Η διττή φύση του Ο 3 «Κακό» όζον Στην τροπόσφαιρα Κύριο συστατικό του φωτοχηµικού νέφους «Καλό» όζον Στη στρατόσφαιρα Προστασία από την υπεριώδη ακτινοβολία 1 Η αρχή της ιστορίας

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Bιολογία και Οικολογία Ζιζανίων. 1.1 Εισαγωγή...19 1.2 Χαρακτηριστικά ζιζανίων...20 1.3 Μορφολογικά χαρακτηριστικά που

Περιεχόμενα. Bιολογία και Οικολογία Ζιζανίων. 1.1 Εισαγωγή...19 1.2 Χαρακτηριστικά ζιζανίων...20 1.3 Μορφολογικά χαρακτηριστικά που ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Bιολογία και Οικολογία Ζιζανίων 1.1 Εισαγωγή...19 1.2 Χαρακτηριστικά ζιζανίων...20 1.3 Μορφολογικά χαρακτηριστικά που χρησιμοποιούνται για τον προσδιορισμό των ζιζανίων...21 1.4 Κατάταξη ζιζανίων...22

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ. Aτµόσφαιρα της Γης - Η σύνθεση της ατµόσφαιρας Προέλευση του Οξυγόνου - Προέλευση του Οξυγόνου

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ. Aτµόσφαιρα της Γης - Η σύνθεση της ατµόσφαιρας Προέλευση του Οξυγόνου - Προέλευση του Οξυγόνου ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ Aτµόσφαιρα της Γης - Η σύνθεση της ατµόσφαιρας Προέλευση του Οξυγόνου - Προέλευση του Οξυγόνου ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Aτµόσφαιρα της Γης Ατµόσφαιρα είναι η αεριώδης µάζα η οποία περιβάλλει

Διαβάστε περισσότερα

Ελεύθερες ρίζες και αντιοξειδωτικά

Ελεύθερες ρίζες και αντιοξειδωτικά Ελεύθερες ρίζες και αντιοξειδωτικά Κατά τη διάρκεια των φυσιολογικών ανθρώπινων διεργασιών παραγωγή ενέργειας, αποτοξίνωση από τοξικές ουσίες και ανοσολογική απόκριση, παράγονται από τον οργανισµό ελεύθερες

Διαβάστε περισσότερα

2/4/2015. ικοτυλήδονα. Έµβρυο. επικοτύλιο. υποκοτύλιο. Μονοκοτυλήδονα. ενδοσπέρµιο. κοτυληδόνα. επικοτύλιο. ριζίδιο. Περίβληµα.

2/4/2015. ικοτυλήδονα. Έµβρυο. επικοτύλιο. υποκοτύλιο. Μονοκοτυλήδονα. ενδοσπέρµιο. κοτυληδόνα. επικοτύλιο. ριζίδιο. Περίβληµα. Δηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης Δοµή σπέρµατος ικοτυλήδονα περίβληµα ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ «Δοµή και βλάστηση των σπερµάτων» Διδάσκων: Χρήστος Χατζησαββίδης κοτυληδόνα επικοτύλιο υποκοτύλιο

Διαβάστε περισσότερα

1. Δομή του μορίου : (δεσμοί υδρογόνου)

1. Δομή του μορίου : (δεσμοί υδρογόνου) 8 Η ΜΟΝΑΔΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ 1. Δομή του μορίου : (δεσμοί υδρογόνου) 2. Καταστάσεις του νερού : το νερό είναι η μοναδική ουσία στη γη που βρίσκεται στη φύση και με τις τρεις μορφές τις (υγρή στερεά

Διαβάστε περισσότερα

Α1. Πράσινο και κίτρινο φως προσπίπτουν ταυτόχρονα και µε την ίδια γωνία πρόσπτωσης σε γυάλινο πρίσµα. Ποιά από τις ακόλουθες προτάσεις είναι σωστή:

Α1. Πράσινο και κίτρινο φως προσπίπτουν ταυτόχρονα και µε την ίδια γωνία πρόσπτωσης σε γυάλινο πρίσµα. Ποιά από τις ακόλουθες προτάσεις είναι σωστή: 54 Χρόνια ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΑΒΒΑΪΔΗ-ΜΑΝΩΛΑΡΑΚΗ ΠΑΓΚΡΑΤΙ : Φιλολάου & Εκφαντίδου 26 : Τηλ.: 2107601470 ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ : ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 2014 ΘΕΜΑ Α Α1. Πράσινο και κίτρινο φως

Διαβάστε περισσότερα

Φυσικοί Νόμοι διέπουν Το Περιβάλλον

Φυσικοί Νόμοι διέπουν Το Περιβάλλον Φυσικοί Νόμοι διέπουν Το Περιβάλλον Απαρχές Σύμπαντος Ύλη - Ενέργεια E = mc 2 Θεμελιώδεις καταστάσεις ύλης Στερεά Υγρή Αέριος Χημικές μορφές ύλης Χημικά στοιχεία Χημικές ενώσεις Χημικά στοιχεία 92 στη

Διαβάστε περισσότερα

Μια εικόνα, από υπολογιστή, Ανταρκτική. µετρήθηκε.

Μια εικόνα, από υπολογιστή, Ανταρκτική. µετρήθηκε. Η τρύπα του όζοντος Η οροφή του ουρανού από κάπου µπάζει!!! Η τρύπα του όζοντος Μια εικόνα, από υπολογιστή, του νοτίου ηµισφαιρίου που αποκαλύπτει την τρύπα του όζοντος πάνω από την Ανταρκτική. Οι περιοχές

Διαβάστε περισσότερα

Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001

Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001 Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Ζήτηµα 1ο 1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: Η σταθερά Κ w στους 25 ο C έχει τιµή 10-14 : α.

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 31-7-14 ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 Στο σχήμα 1 του άρθρου που δημοσιεύσαμε την προηγούμενη φορά φαίνεται η καθοριστικός ρόλος των μικροοργανισμών για την ύπαρξη της ζωής, αφού χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ

ΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ Κ Kάνιγγος ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΛΛΙΝΤΖΑ 10, (5ος όροφ. Τηλ: 210-3300296-7. www.kollintzas.gr 1. Χημική σύσταση του κυττάρου. 2. Δομή και λειτουργία του κυττάρου. 3. Μεταβολισμός: βασικές αρχές,

Διαβάστε περισσότερα

Η κίνηση του νερού εντός των φυτών (Soil-Plant-Atmosphere Continuum) Δημήτρης Κύρκας

Η κίνηση του νερού εντός των φυτών (Soil-Plant-Atmosphere Continuum) Δημήτρης Κύρκας Η κίνηση του νερού εντός των φυτών (Soil-Plant-Atmosphere Continuum) Δημήτρης Κύρκας Η Σεκόγια (Sequoia) «Redwood» είναι το ψηλότερο δέντρο στο κόσμο και βρίσκεται στην Καλιφόρνια των ΗΠΑ 130 μέτρα ύψος

Διαβάστε περισσότερα

Τροπόσφαιρα. Στρατόσφαιρα

Τροπόσφαιρα. Στρατόσφαιρα ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ Το διαφανές στρώµα αέρος που περιβάλλει τη Γη σαν µια τεράστια προστατευτική ασπίδα, δίχως την οποία η ζωή στον πλανήτη µας θα ήταν αδιανόητη, ονοµάζεται ατµόσφαιρα. Η ατµόσφαιρα λοιπόν είναι

Διαβάστε περισσότερα

Η λειτουργικότητα του νερού στο φυτό

Η λειτουργικότητα του νερού στο φυτό Η λειτουργικότητα του νερού στο φυτό Φυσιολογία Φυτών 3 ου Εξαμήνου Δ. Μπουράνης, Σ. Χωριανοπούλου 1 Το φυτό είναι αντλία νερού: παραλαμβάνει νερό από το εδαφικό διάλυμα σε υγρή μορφή και το μεταφέρει

Διαβάστε περισσότερα

Η δράση των φυσικών αντιοξειδωτικών ως φαινόμενο αυτοπροστασίας των φυτών

Η δράση των φυσικών αντιοξειδωτικών ως φαινόμενο αυτοπροστασίας των φυτών Η δράση των φυσικών αντιοξειδωτικών ως φαινόμενο αυτοπροστασίας των φυτών Παρουσίαση Σαρρής Φ. Παναγιώτης 1 of 45 http://www.agrool.gr Η δράση των φυσικών αντιοξειδωτικών ως φαινόμενο αυτοπροστασίας των

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή. Κεφάλαιο 2: Η Βιολογία των Ιών

Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή. Κεφάλαιο 2: Η Βιολογία των Ιών Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή 1.1 Μικροοργανισμοί, Μικροβιολογία και Μικροβιολόγοι... 19 1.1.1 Μικροοργανισμοί... 19 1.1.2 Μικροβιολογία... 20 1.1.3 Μικροβιολόγοι... 21 1.2 Σύντομη Ιστορική Εξέλιξη της Μικροβιολογίας...

Διαβάστε περισσότερα

Φωτοσύνθεση. 2Ag + 2OH - Ag 2 Ο + Η 2 Ο + 2e - και στη συνέχεια: Εργαστηριακή Άσκηση:

Φωτοσύνθεση. 2Ag + 2OH - Ag 2 Ο + Η 2 Ο + 2e - και στη συνέχεια: Εργαστηριακή Άσκηση: ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ - ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Εργαστηριακή Άσκηση: Φωτοσύνθεση Οδηγίες: Στην εργαστηριακή αυτή άσκηση θα ασχοληθούμε με την διεργασία της φωτοσύνθεσης. Το πείραμα αυτής της άσκησης θα είναι ένα

Διαβάστε περισσότερα

Το κύτταρο και ο κυτταρικός μεταβολισμός

Το κύτταρο και ο κυτταρικός μεταβολισμός Department of Chemical Το κύτταρο και ο κυτταρικός μεταβολισμός Αναπλ. Καθηγητής Δημοσθένης Σαρηγιάννης 1 Department of Chemical Κυτταρική αναπνοή Λαμβάνει χώρα σε τρία στάδια Γλυκόλυση, ένα μόριο γλυκόζης

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολισμός του γλυκογόνου. Μεταβολισμός των υδατανθράκων κατά την άσκηση. Από που προέρχεται το μυϊκό και ηπατικό γλυκογόνο;

Μεταβολισμός του γλυκογόνου. Μεταβολισμός των υδατανθράκων κατά την άσκηση. Από που προέρχεται το μυϊκό και ηπατικό γλυκογόνο; Μεταβολισμός των υδατανθράκων κατά την άσκηση Μεταβολισμός του γλυκογόνου Το γλυκογόνο είναι ο αφθονότερος υδατάνθρακας των ζώων Το γλυκογόνο αποθηκεύεται κυρίως στο ήπαρ (3-7% κατά βάρος) και στους μύες

Διαβάστε περισσότερα

«ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΟΜΗ ΞΥΛΟΥ» ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ. Δρ. Γεώργιος Μαντάνης Εργαστήριο Τεχνολογίας Ξύλου Τμήμα Σχεδιασμού & Τεχνολογίας Ξύλου & Επίπλου

«ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΟΜΗ ΞΥΛΟΥ» ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ. Δρ. Γεώργιος Μαντάνης Εργαστήριο Τεχνολογίας Ξύλου Τμήμα Σχεδιασμού & Τεχνολογίας Ξύλου & Επίπλου «ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΟΜΗ ΞΥΛΟΥ» ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ Δρ. Γεώργιος Μαντάνης Εργαστήριο Τεχνολογίας Ξύλου Τμήμα Σχεδιασμού & Τεχνολογίας Ξύλου & Επίπλου ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ ΣΥΣΤΑΣΗ ΞΥΛΟΥ ΣΕ ΔΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 18 ΜΑΪΟΥ 2011 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 18 ΜΑΪΟΥ 2011 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ A ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 18 ΜΑΪΟΥ 2011 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Για τις ηµιτελείς προτάσεις Α1 και Α2 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της πρότασης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑ.Λ. Β ΟΜΑ ΑΣ ΦΥΣΙΚΗ I ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΕΠΑ.Λ. Β ΟΜΑ ΑΣ ΦΥΣΙΚΗ I ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ 1 ΕΠΑ.Λ. Β ΟΜΑ ΑΣ ΦΥΣΙΚΗ I ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ερωτήσεις 1- και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Σχετικά µε τις ιδιότητες

Διαβάστε περισσότερα

ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ ΤΩΝ ΛΙΠΟΕΙ ΩΝ

ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ ΤΩΝ ΛΙΠΟΕΙ ΩΝ ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ ΤΩΝ ΛΙΠΟΕΙ ΩΝ Η επιβίωση των ζώντων οργανισµών οφείλεται εκτός των άλλων και στην ικανότητά τους να ρυθµίζουν την αποθήκευση και την κινητοποίηση της ενέργειας για το µεταβολισµότους.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Μεταβολισμός

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Μεταβολισμός ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Μεταβολισμός ονομάζεται η αξιοποίηση της ενέργειας και των στοιχείων του περιβάλλοντος για την εκτέλεση βιοχημικών διεργασιών που γίνονται στα κύτταρα ενός ζωικού ή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΔΑΦΟΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΑΜΠΕΛΟΥ

ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΔΑΦΟΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΑΜΠΕΛΟΥ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΔΑΦΟΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΑΜΠΕΛΟΥ ΕΔΑΦΟΣ Φυσικές ιδιότητες Δομή και σύσταση Χρώμα Βάθος Διαπερατότητα Διαθέσιμη υγρασία Θερμοκρασία Χημικές ιδιότητες ph Αλατότητα Γονιμότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΥ ΔΙΑΔΙΔΕΤΑΙ ΤΟ ΦΩΣ

ΠΟΥ ΔΙΑΔΙΔΕΤΑΙ ΤΟ ΦΩΣ 1 ΦΩΣ Στο μικρόκοσμο θεωρούμε ότι το φως έχει δυο μορφές. Άλλοτε το αντιμετωπίζουμε με τη μορφή σωματιδίων που ονομάζουμε φωτόνια. Τα φωτόνια δεν έχουν μάζα αλλά μόνον ενέργεια. Άλλοτε πάλι αντιμετωπίζουμε

Διαβάστε περισσότερα

Βιοποικιλότητα και Οικοφυσιολογία Μεσογειακών Οικοσυστημάτων. Ανατομικές Μορφολογικές προσαρμογές των φυτών στο Μεσογειακό περιβάλλον

Βιοποικιλότητα και Οικοφυσιολογία Μεσογειακών Οικοσυστημάτων. Ανατομικές Μορφολογικές προσαρμογές των φυτών στο Μεσογειακό περιβάλλον Βιοποικιλότητα και Οικοφυσιολογία Μεσογειακών Οικοσυστημάτων Ανατομικές Μορφολογικές προσαρμογές των φυτών στο Μεσογειακό περιβάλλον Το Μεσογειακό περιβάλλον χαρακτηρίζεται από : Παρατεταμένες περιόδους

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΡΩΤΙΔΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΑΚΧΑΡΟΥ

ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΡΩΤΙΔΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΑΚΧΑΡΟΥ ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΡΩΤΙΔΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΑΚΧΑΡΟΥ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΥ ΑΘΗΝΑ 2010 1 ΣΚΟΠΟΣ Η ανάλυση και μελέτη της μοριακής δομής των καρωτίδων αρτηριών με υπέρυθρη φασματοσκοπία. Η εξαγωγή συμπερασμάτων

Διαβάστε περισσότερα

6.10 Ηλεκτροµαγνητικά Κύµατα

6.10 Ηλεκτροµαγνητικά Κύµατα Πρόταση Μελέτης Λύσε απο τον Α τόµο των Γ. Μαθιουδάκη & Γ.Παναγιωτακόπουλου τις ακόλουθες ασκήσεις : 11.1-11.36, 11.46-11.50, 11.52-11.59, 11.61, 11.63, 11.64, 1.66-11.69, 11.71, 11.72, 11.75-11.79, 11.81

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ο αριθμός Avogadro, N A, L = 6,022 10 23 mol -1 η σταθερά Faraday, F = 96 487 C mol -1 σταθερά αερίων R = 8,314 510 (70) J K -1 mol -1 = 0,082 L atm mol -1 K -1 μοριακός

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2005 ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ Κλάδος-Ειδικότητες: ΠΕ 1830 ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ, ΖΩΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ, ΙΧΘΥΟΚΟΜΙΑΣ-ΑΛΙΕΙΑΣ, ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα