του φωτονίου (εποµένως περιοχές στόχους. στόχων.

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "του φωτονίου (εποµένως περιοχές στόχους. στόχων."

Transcript

1 Η επίδραση της ακτινοβολίας στους φυτικούς οργανισµούς εξαρτάται από το µήκος κύµατος των φωτονίων Όταν ένα φωτόνιο προσκρούει σε ένα υλικό, µπορούν να συµβούν χηµικές αλλαγές, το µέγεθος και το είδος των οποίων εξαρτάται από την ενέργεια του φωτονίου (εποµένως από το µήκος κύµατος), και το είδος του υλικού. Χονδρικά µπορούµε να διακρίνουµε το ηλεκτροµαγνητικό φάσµα σε τρεις περιοχές I. Φωτόνια περιοχών του ηλεκτροµαγνητικού φάσµατος µε υψηλό ενεργειακό περιεχόµενο, όπως κοσµικές ακτίνες, ακτίνες-γ, ακτίνες-x, συνήθως προκαλούν έντονες χηµικές αλλαγές στα µόρια-στόχους στόχους. II. Στο αντίθετο άκρο του ηλεκτροµαγνητικού φάσµατος, το ενεργειακό περιεχόµενο των ακτινοβολιών (υπέρυθρο, ραδιοκύµατα) είναι πολύ λιγότερο δραστικό, κατά συνέπεια φωτόνια των περιοχών αυτών µπορούν να προκαλέσουν περιορισµένες αλλαγές, όπως παλµικές ή/και περιστροφικές µεταπτώσεις των µορίων-στόχων στόχων. III. Μεταξύ των δύο αυτών περιοχών του ηλεκτροµαγνητικού φάσµατος, υπάρχει ένα µικρό τµήµα, η λεγόµενη ορατή περιοχή του φάσµατος αυτήν που ονοµάζουµε φως. Η ενέργεια των φωτονίων της ορατής περιοχής του φάσµατος επαρκεί για να προκαλέσει διέγερση µορίων

2 Εικόνα Π.1. Τα χαρακτηριστικά του ηλεκτροµαγνητικού φάσµατος το οποίο εκπέµπει ο ήλιος. Τα όρια µεταξύ των διαφορετικών περιοχών έχουν τεθεί αυθαίρετα Ιονισµ ός ιέγερση µ ορίων Μοριακές δ ονήσεις Αποτελέσµατα σε µοριακό επίπεδο Μήκος κύµατος (cm) κοσµική ακτινοβολία ακτίνες γ ακτίνες Χ υπέρθυρο (IR) µικροκύµατα ραδιοκύµατα Περιοχή ηλεκτροµαγνητικής ακτινοβολίας UV ιώδες ( ) µπλε ( ) πράσσινο ( ) κίτρινο ( ) πορτοκαλί ( ) κόκκινο ( ) κοντινό υπέρυθρο IR Περιοχή ορατού Αντιπροσωπευτικό µήκος κύµατος (nm) Ενέργεια φωτονίων (Joules/Ein) Ενέργεια φωτονίων (Kcal/Ein)

3 Εικόνα 18. Κατανοµή των φωτονίων της ηλεκτροµαγνητικής ακτινοβολίας σε διάφορα µήκη κύµατος στην κορυφή της γήινης ατµόσφαιρας ( ) και στην επιφάνεια της θάλασσας (----). Ποσοτικά η κατανοµή στην κορυφή της γήινης ατµόσφαιρας (κατά προσέγγιση) έχει ως εξής: : 5% UV, 28% ορατή,, 67% IR. Στην επιφάνεια της γης: : 2% UV,45% ορατή,, 53% IR 10 φωτονική ροή (σχετικές µονάδες) µήκος κύµατος (nm)

4 Η υπερβολική αλλά και η ανεπαρκής παροχή ενέργειας µε τη µορφή ακτινοβολίας συνιστούν παράγοντες καταπόνησης Το φωτεινό περιβάλλον µπορεί να αναδειχθεί σε παράγοντα καταπόνησης στο φυσικό περιβάλλον, είτε µε τη µορφή της ανεπάρκειας (π.χ. έντονη σκιά), είτε µε τη µορφή της τοξικότητας (π.χ. υψηλή ένταση ορατής ή υπεριώδους ακτινοβολίας). Η ύπαρξη συνθηκών χαµηλής έντασης φωτεινής ακτινοβολίας στο περιβάλλον ενός φυτού συνήθως περιγράφεται µε το γενικευµένο όρο «σκιά». Στο περιβάλλον αυτό (π.χ. στον υπόροφο ενός δάσους) τόσο η ποσότητα (ένταση), όσο και η ποιότητα (φασµατική κατανοµή) της ακτινοβολίας που δέχονται τα φυτά είναι δραµατικά διαφορετικές από τις αντίστοιχες του άπλετου φωτισµού

5 Πίνακας Π3. Ποιότητα και ποσότητα φωτεινής ακτινοβολίας σε ορισµένες αντιπροσωπευτικές καταστάσεις στο φυσικό περιβάλλον. Οι τιµές αφορούν σε µια ηλιόλουστη µέρα, ενώ µε αραιή συννεφιά µειώνονται κατά 10% περίπου Ποσοστό (%) της ενέργειας φωτεινής ακτινοβολίας κατά περιοχή Φωτονική ροή, µmol m-2 s-1 ( nm) Μπλε ( nm) Πράσινο ( nm) Κόκκινο ( nm) Εγγύς υπέρυθρο, IR ( nm) Απλετο φως Κάτω από φυλλωσιά (LAI= 4)* Κάτω από 5 mm εδάφους Κάτω από 1 m καθαρού νερού

6 Τα φυτά ανταποκρίνονται στα διαφορετικά περιβάλλοντα φωτισµού είτε µέσω φαινοτυπικού εγκλιµατισµού είτε µέσω γενετικής προσαρµογής Ως φυτά-σκιάς (σκιόφυτα) αναφέρονται τα φυτά, τα οποία διαθέτουν την ικανότητα προσαρµογής ή/και εγκλιµατισµού σε συνθήκες χαµηλού φωτισµού, ενώ η έκθεσή τους σε συνθήκες ισχυρών εντάσεων φωτεινής ακτινοβολίας αποτελεί παράγοντα καταπόνησης Τα φυτά-φωτός φωτός (ηλιόφυτα) αναπτύσσονται ικανοποιητικά σε περιβάλλοντα άπλετου φωτισµού, ενώ σε συνθήκες σκίασης η περιορισµένη ενεργειακή παροχή καθίσταται περιοριστικός παράγοντας. Κατά κανόνα οι υψηλές εντάσεις φωτεινής ακτινοβολίας αποτελούν σηµαντικό παράγοντα καταπόνησης, ωστόσο τα φύλλα των ηλιοφύτων διαθέτουν τους κατάλληλους µηχανισµούς προστασίας Η κατανοµή των ηλιόφυτων και των σκιόφυτων στο ίδιο ενδιαίτηµα διαχωρίζεται συνήθως τόσο στο χώρο, όσο και στο χρόνο.

7 Οι ανεπαρκείς εντάσεις φωτεινής ακτινοβολίας αποτελούν παράγοντα καταπόνησης Τα φυτά αντιµετωπίζουν την καταπόνηση µε τη µορφή ανεπαρκούς έντασης φωτεινής ακτινοβολίας στο περιβάλλον τους µέσω τριών στρατηγικών: I. Αποφυγή-διαφυγή διαφυγή. Την στρατηγικά αυτή την έχουν επιλέξει φυτά τα οποία δεν διαθέτουν τους κατάλληλους µηχανισµούς µε τους οποίους θα µπορούσαν να αντεπεξέλθουν την καταπόνηση. Τα ηλιόφυτα διαθέτουν µηχανισµούς αντίληψης της ποιότητας της ακτινοβολίας µέσω των οποίων επάγεται η επιµήκυνση των µεσογονατίων διαστηµάτων. Τα σπέρµατα ορισµένων φυτών (ποωδών συνήθως) βλαστάνουν µόνο παρουσία φωτισµού εµπλουτισµένου στη περιοχή του ερυθρού (µηχανισµός φυτοχρώµατος). Τα σπέρµατα αυτά δεν βλαστάνουν στο σκοτάδι ή σε περιβάλλον έντονης σκίασης που δεν τους εξασφαλίζουν επαρκείς εντάσεις φωτεινής ακτινοβολίας για την ανάπτυξή τους.

8 II. Ανθεκτικότητα Τη στρατηγική αυτή έχουν επιλέξει φυτικοί οργανισµοί οι οποίοι επιβιώνουν σε περιβάλλον χαµηλού φωτισµού, χωρίς ωστόσο να εµφανίζουν συµπτώµατα καταπόνησης. Η ανάπτυξη ανθεκτικότητας αποτελεί το προϊόν κατάλληλων µορφολογικών, ανατοµικών και βιοχηµικών χαρακτηριστικών κυρίως των φύλλων. Ως γενετικά καθορισµένη προσαρµογή περιλαµβάνει ως τυπικούς εκπροσώπους τα υποχρεωτικά σκιόφυτα, ενώ ως φαινοτυπικός εγκλιµατισµός περιλαµβάνει φυτά των οποίων τα φύλλα διαθέτουν την κατάλληλη πλαστικότητα στα χαρακτηριστικά τους ώστε να µπορούν να εγκλιµατιστούν σε διαφορετικά φωτεινά καθεστώτα.

9 Σε µορφολογικό-ανατοµικό επίπεδο τα φύλλα των φυτών τα οποία διαβιούν σε συνθήκες χαµηλού φωτισµού παρουσιάζουν ορισµένα κοινά χαρακτηριστικά Oριζόντια διευθέτηση, µεγάλη επιφάνεια και µικρό πάχος, ασυµµετρία (ο εµφανής διαχωρισµός του µεσοφύλλου σε δρυφρακτοειδές και σπογγώδες παρέγχυµα), ύπαρξη στοµάτων µόνο στην αποαξονική επιφάνεια, ιδιόµορφη µορφολογία-γεωµετρία γεωµετρία των επιδερµικών κυττάρων, περιορισµένη εναπόθεση λιγνίνης στα λεπτά κυτταρικά τους τοιχώµατα, καθώς και διχρωµία των φύλλων (η αποαξονική επιφάνεια έχει συνήθως ανοικτότερο χρώµα έναντι της προσαξονικής). Η συγκεκριµένη αρχιτεκτονική έχει ως αποτέλεσµα, η φωτεινή ακτινοβολία η οποία διεισδύει στα φύλλα να «παγιδεύεται» στους εσωτερικούς χώρους του φύλλου και τελικά να απορροφάται από το φωτοσυνθετικό παρέγχυµα. Οι ανατοµικές και µορφολογικές αυτές τάσεις προσαρµογής των φύλλων που αντέχουν στη σκιά ευνοούν τη µεγιστοποίηση της αφοµοίωσης του άνθρακα, της απορρόφησης των φωτονίων και της αποδοτικής χρήσης των θρεπτικών συστατικών σε συνθήκες περιορισµένης παροχής φωτεινής ακτινοβολίας

10 Σε περιβάλλοντα µε υψηλή ένταση ακτινοβολίας, οι χλωροπλάστες βρίσκονται σε επαφή µε τα αντικλινή τοιχώµατα, ώστε αφ ενός µεν να περιορίσουν την έκθεσή τους στο ισχυρό ηλιακό φως, αφ ετέρου να επιτρέψουν τη διείσδυση των φωτονίων στα κατώτερα στρώµατα των φωτοσυνθετικών κυττάρων. Ενώ τα µορφολογικά χαρακτηριστικά παγιώνονται κατά κανόνα µε την πλήρη έκπτυξη του ελάσµατος και εποµένως δεν υπάρχει δυνατότητα µεταβολής, οι βιοχηµική µηχανισµοί µπορούν να προσαρµοστούν σε µεταβολές του φωτεινού περιβάλλοντος ανά πάσα στιγµή µέσα στην βλαστική περίοδο. Οι χλωροπλάστες τύπου-σκιάς παρουσιάζουν αυξηµένες ικανότητες αξιοποίησης χαµηλών εντάσεων φωτεινής ακτινοβολίας, δηλαδή αποτελεσµατικής «παγίδευσης» των λιγοστών φωτονίων του περιβάλλοντος. Τα φύλλα-σκιάς προκειµένου να αυξήσουν την ικανότητα απορρόφησης των «µη αποτελεσµατικών» για τη φωτοσύνθεση περιοχών αυτών του φάσµατος, εµφανίζουν υψηλότερες συγκεντρώσεις chlb και βοηθητικών φωτοσυνθετικών χρωστικών των συστηµάτων φωτοσυλλογής (αντενών).

11 Τα φύλλα σκιάς εµφανίζουν µειωµένη αναλογία χλωροφύλλης α προς b (chl a/b). Επίσης, οι χλωροπλάστες τύπου-σκιάς παρουσιάζουν µεγαλύτερο µέγεθος, µικρότερο όγκο στρώµατος και ευµεγέθη grana ενώ οι συγκεντρώσεις των ολικών πρωτεϊνών, του αζώτου αλλά και της Rubisco εµφανίζονται χαµηλότερες ανά µονάδα βάρους φύλλου έναντι των ηλιοφύτων. Τα ιδιόµορφα µορφολογικά, ανατοµικά και βιοχηµικά των φύλλων των σκιοφύτων τα οποία αναφέρθηκαν, έχουν ως αποτέλεσµα τα φύλλα των φυτών αυτών να χαρακτηρίζονται από σηµαντικά χαµηλότερες ταχύτητες φωτοσύνθεσης σε συνθήκες φωτοκορεσµού (Amax), υψηλότερες ταχύτητες σε χαµηλές εντάσεις φωτεινής ακτινοβολίας και χαµηλότερα σηµεία αντιστάθµισης φωτισµού, έναντι των φύλλων των ηλιοφύτων

12

13 Εικόνα 20. Αντιπροσωπευτική καµπύλη εξάρτησης της φωτοσυνθετικής ταχύτητας ενός C 3 φυτού από την ένταση φωτεινής ακτινοβολίας.. Φωτοσυνθετική ταχύτητα (µmol O m -2 s -1 ) Περιοριστικά επίπεδα ακτινοβολίας Περιοριστικά επίπεδα CO 2 Σηµείο αντιστάθµισης φωτισµού (δέσµευση CO = έκλυση CO ) Αναπνευστική ταχύτητα Ένταση ακτινοβολίας (µmol m -2 s -1)

14 Εικόνα 21. Η επίδραση της έντασης της φωτεινής ακτινοβολίας στη φωτοσυνθετική ταχύτητα των φύλλων ενός αντιπροσωπευτικού σκιοφύτου (-----, Alocasia macrorrhiza, διαβιεί στον υπόροφο τροπικών δασών) και ενός αντιπροσωπευτικού ηλιοφύτου (, Atriplex hastata) Φωτοσυνθετική ταχύτητα (µmol CO m s ) PAR (W m )

15 Η υψηλότερη φωτοσυνθετική ικανότητα ανά µονάδα βιοµάζας, την οποία παρουσιάζουν τα ηλιόφυτα ή τα φύλλα-φωτός φωτός ενός φυτού σε σχέση µε τα σκιόφυτα οφείλεται α) στην υψηλή αγωγιµότητα εισόδου του CO 2, την οποία παρουσιάζουν, β) στη σηµαντική αύξηση της επιφάνειας µέσω της οποίας πραγµατοποιείται η αφοµοίωση του CO 2 και γ) στην κατάλληλη αρχιτεκτονική του εσωτερικού του φύλλου, η οποία επιτρέπει στη φωτεινή ακτινοβολία να διεισδύει και να κατανέµεται σε όλα τα κύτταρα του µεσοφύλλου. Τα φύλλα εποµένως των ηλιοφύτων χαρακτηρίζονται από την ύπαρξη κατάλληλων δοµικών και φυσιολογικών µηχανισµών προσαρµογής, οι οποίοι αποσκοπούν σε ένα διττό ρόλο: να εκµεταλλευτούν την υπερεπάρκεια της φωτεινής ακτινοβολίας και ταυτοχρόνως να αποφύγουν τις καταστροφικές της συνέπειες.

16 Η πλεονάζουσα παροχή φωτοσυνθετικά ενεργού ακτινοβολίας και η αυξηµένη απορρόφηση υπεριώδους ακτινοβολίας από ορισµένα βιοµόρια αποτελούν παράγοντες καταπόνησης Σε φυτά τα οποία δεν έχουν προσαρµοστεί σε περιβάλλοντα άπλετου φωτισµού, η έκθεση σε υψηλές εντάσεις φωτεινής ακτινοβολίας επιφέρει συνήθως ισχυρή ελάττωση της φωτοσυνθετικής ταχύτητας η οποία συνοδεύεται και από ελάττωση της απόδοσης ανά φωτόνιο, φαινόµενο το οποίο ονοµάζεται φωτοπαρεµπόδιση. Σε ευαίσθητα είδη µετά από µικρό χρονικό διάστηµα παρουσιάζονται εκτεταµένες φυσιολογικές βλάβες οι οποίες µπορεί να προκαλέσουν αποχρωµατισµό των φύλλων ή ακόµη και τον θάνατο. Το φαινόµενο της φωτοπαρεµπόδισης παρουσιάζεται επίσης εποχιακά σε φυτά τα οποία διαβιώνουν στον υπόροφο δασών φυλλοβόλων δένδρων, αλλά και παροδικά στη διάρκεια της ηµέρας µε την είσοδο ακτινοβολίας διαµέσου του υπερκείµενου φυλλώµατος, λόγω µετακίνησής του ή µεταβολής της γωνίας πρόσπτωσης των ηλιακών ακτίνων. Σε επίπεδο ιστών οι υψηλές εντάσεις φωτεινής ακτινοβολίας αποτελούν µόνιµο παράγοντα καταπόνησης για τους χλωροπλάστες των εξωτερικών στοιβάδων του δρυφρακτοειδούς αρεγχύµατος φύλλων τα οποία εκτίθενται συνεχώς σε άπλετο φως. Το φάσµα δράσης της φωτοπαρεµπόδισης υποδεικνύει ότι η δυσλειτουργία αυτή προξενείται από την απορρόφηση φωτονίων από τα µόρια της χλωροφύλλης.

17 Εικόνα 22. Η φωτοπαρεµπόδιση της φωτοσυνθετικής λειτουργίας. Φύλλα σπανακιού αναπτύχθηκαν σε συνθήκες χαµηλού φωτισµού (120 µmol.m-2. 2.s-1). Οι καµπύλες παρουσιάζουν τη φωτοσυνθετική δραστηριότητα σε σχέση µε την ένταση του φωτισµού πριν (Α) ή µετά (Β) από παραµονή σε συνθήκες υψηλής έντασης φωτισµού (1800 µmol.m-2. 2.s-1).

18 Φάσµατα απορρόφησης- φάσµατα δράσης Το φάσµα απορρόφησης κάθε υλικού αποτελεί µια ποσοτική περιγραφή της ικανότητάς του να απορροφά σε µια περιοχή µηκών κύµατος του ηλεκτροµαγνητικού φάσµατος και ως εκ τούτου σχετίζεται πολύ στενά µε τη µοριακή δοµή του υλικού. Το φάσµα δράσης µας δίνει µια γενική εικόνα για τη σχετική αποτελεσµατικότητα των φωτονίων διαφορετικών µηκών κύµατος σε ένα µηχανισµό.

19 Εικόνα 23. Σύγκριση του φάσµατος δράσης της φωτοσύνθεσης και της απορροφητικότητας του φύλλου του φυτού Elodea densa µε τα φάσµατα απορρόφησης της χλωροφύλλης a και του β-καροτενίου Απορρόφηση (%) απορροφητικότητα φύλλου φάσµα δράσης φωτοσύνθεσης φάσµα απορρόφησης β-καροτενίου φάσµα απορρόφησης χλωροφύλλης a Φωτοσυνθετική ταχύτητα (ως ποσοστό της ταχύτητας στα 670 nm) Μήκος κύµατος (nm)

20 Η φωτοπαρεµπόδιση οφείλεται στην ανεπάρκεια των βιοχηµικών µηχανισµών να χρησιµοποιήσουν το σύνολο του παραγόµενου φωτοχηµικού έργου Σε συνθήκες φωτοπαρεµπόδισης ο υπάρχων βιοχηµικός εξοπλισµός µεταφοράς ηλεκτρονίων και του κύκλου του Calvin δεν επαρκεί ώστε να καταναλωθεί η πλεονάζουσα ενέργεια Το ίδιο αποτέλεσµα παρατηρείται όταν αυξάνεται η αντίσταση των στοµατίων και εποµένως περιορίζεται η παροχή CO 2 Στις συνθήκες αυτές η φωτοσυνθετική ροή των ηλεκτρονίων διακόπτεται, ενώ οι ενδιάµεσοι φορείς µεταφοράς των ηλεκτρονίων παραµένουν σε ανηγµένη µορφή Το πρόβληµα εστιάζεται κυρίως στο PSII, του οποίου η πρωτείνη D1 M.B.. 32kDa καταστρέφεται µε ρυθµούς ταχύτερους εκείνων µέσω των οποίων συντίθεται.

21 Σε συνθήκες φωτοπαρεµπόδισης η πλεονάζουσα ενέργεια η οποία παράγεται ως φωτοχηµικό έργο από τα σύµπλοκα των φωτοσυνθετικών χρωστικών των θυλακοειδών διατίθεται πλέον σε φωτοχηµικές αντιδράσεις µέσω των οποίων παράγονται τοξικά προϊόντα όπως υπεροξειδικό ανιόν, οξυγόνο σε κατάσταση απλότητας και ρίζες υδροξυλίου. Τα προϊόντα αυτά προκαλούν ανεξέλεγκτες οξειδώσεις λιπιδίων, πρωτεϊνών, νουκλεϊνικών οξέων και άλλων µορίων, µε αποτέλεσµα την φωτοξείδωση και καταστροφή τους. Ο υπερκορεσµός των φωτοχηµικών κέντρων µε ενέργεια διέγερσης εκφράζεται µε µία χαρακτηριστική αύξηση του φθορισµού της χλωροφύλλης. Παράλληλα παρουσιάζεται πτώση του λόγου Fm/Fv Fv

22 Ορισµένα µορφολογικά, ανατοµικά και φυσιολογικά χαρακτηριστικά αποτρέπουν την εµφάνιση φωτοπαρεµπόδισης Σε µορφολογικό-ανατοµικό επίπεδο ορισµένα χαρακτηριστικά δίδουν την ικανότητα αποφυγής της έκθεσης της φωτοσυνθετικής συσκευής σε υπερβολικές εντάσεις φωτεινής ακτινοβολίας. Στα χαρακτηριστικά αυτά περιλαµβάνονται κατάλληλες κινήσεις των φύλλων, κυλινδρισµός των φωτοσυνθετικών οργάνων, και µετακινήσεις των χλωροπλαστών στα κύτταρα. Η ύπαρξη πυκνού τριχώµατος, πεπαχυσµένων κυτταρικών τοιχωµάτων των επιδερµικών και υποδερµικών κυττάρων, και κατάλληλων χρωστικών (π.χ. ανθοκυανών), συµβάλλει στην αποφυγή της έκθεσης των υποκείµενων φωτοσυνθετικών ιστών σε υψηλές εντάσεις ακτινοβολίας.

23 Σε βιοχηµικό επίπεδο, τίθενται σε κίνηση ορισµένοι µηχανισµοί απόσβεσης της πλεονάζουσας ενέργειας των φωτοχηµικών κέντρων: I. Χρησιµοποίηση του παραγόµενου φωτοχηµικού έργου για την αναγωγή οργανικών µορίων (κυρίως µέσω του κύκλου του Calvin). II. Επανεκποµπή των φωτονίων µε τη µορφή φθορισµού. III. Κατανάλωση της πλεονάζουσας ενέργειας µε τη µορφή ΑΤΡ σε µεταβολικές διαδικασίες µέσω των οποίων δεν παράγονται ανηγµένα µόρια. Στις διαδικασίες αυτές περιλαµβάνονται η φωτοαναπνοή, η ενεργητική µεταφορά ιόντων και η αντίδραση Mehler. IV. Η πλεονάζουσα ενέργεια των φωτοσυστηµάτων αποσβαίνει µε τη µορφή απωλειών θερµότητας (θερµική απόσβεση). Ο µηχανισµός αφορά κυρίως στον κύκλο των ξανθοφυλλών, ο οποίος παρέχει τη δυνατότητα απόσβεσης της ενέργειας διέγερσης µέσω ορισµένων καροτενοειδών και την αποτοξίνωση των ελεύθερων ριζών οξυγόνου µέσω εξειδικευµένων αντιδράσεων εξουδετέρωσής τους Ο πρώτος µηχανισµός αφορά σε φωτοχηµική απόσβεση (q P ), ενώ οι επόµενοι τρεις σε µη φωτοχηµική απόσβεση (q NP ).

24 Εικόνα 24. Η αντίδραση Mehler. Οι βιοχηµικές αντιδράσεις έχουν ως αποτέλεσµα την εξουδετέρωση των ελεύθερων ριζών οξυγόνου µε κατανάλωση NADPH. Eνζυµα: : 1. εσµουτάση του υπεροξειδίου.. 2. Υπεροξειδάση του ασκορβικού.. 3. Ρεδουκτάση του δεϋδροασκορβικού.. 4. Ρεδουκτάση της γλουταθειόνης H O O 2 O 2 O 2 H 1 ανηγµένη φερρεδοξίνη H O 2 O 2 H O εϋδρο-ασκορβικό οξύ 2 NADP Ασκορβικό οξύ βιολαξανθίνη κύκλος ξανθοφυλλών Ανηγµένη γλουταθειόνη ζεαξανθίνη 3 Οξειδωµένη γλουταθειόνη οξειδωµένη φερρεδοξίνη NADPH 4

25 Εικόνα 25. Ο κύκλος των ξανθοφυλλών. Η εποξειδάση παρουσιάζει ph optimum 7.5 και υψηλή δραστηριότητα σε συνθήκες ανεπάρκειας φωτεινής ακτινοβολίας, ενώ η αποεποξειδάση παρουσιάζει ph optimum 5.1 και υψηλή δραστηριότητα σε συνθήκες πλεονάζουσας φωτεινής ακτινοβολίας. Ασκορβικό οξύ O O OH NADP + HO Βιολαξανθίνη Αποεποξειδάση της βιολαξανθίνης VDE HO O Ανθεραξανθίνη OH Εποξειδάση της ζεαξανθίνης ZE Δεϋδρο-ασκορβικό οξύ HO Ζεαξανθίνη OH NADPH + O 2

26 Επιδιόρθωση των ζηµιών Η αδυναµία των µηχανισµών προστασίας σε συνθήκες καταπόνησης από υψηλές εντάσεις φωτεινής ακτινοβολίας αντισταθµίζεται µε τη δραστηριοποίηση µηχανισµών επιδιόρθωσης των ζηµιών οι οποίες έχουν προκύψει. Συνήθως περιλαµβάνουν αναπλήρωση ενζυµικών µορίων ή/καικαι χρωστικών µε de novo σύνθεσή τους Η επικράτηση συνθηκών φωτοπαρεµπόδισης προκαλεί τη δηµιουργία µιας πολύ υψηλής διαφοράς ph ( ph) µεταξύ των lumen των θυλακοειδών (χαµηλό ph) και στρώµατος (υψηλό ph) στους χλωροπλάστες. Η δηµιουργία πολύ υψηλής ph αποτελεί το σήµα κινδύνου το οποίο σηµατοδοτεί την έναρξη λειτουργίας των προστατευτικών µηχανισµών. Τα φωτοσυστήµατα Ι και ΙΙ µεταπίπτουν από την κατάσταση υψηλής απόδοσης στην κατάσταση φωτοπροστασίας. Λόγω των πολύ χαµηλών τιµών του ph στο lumen δραστηριοποιείται η απο-εποξειδάση της βιολοξανθίνης, µε αποτέλεσµα να συσσωρεύεται ζεαξανθίνη. Λόγω επίσης της έντονης οξίνισης του lumen προκαλούνται µεταβολές στη διαµόρφωση των πρωτεϊνών που σχηµατίζουν σύµπλοκα µε τις χρωστικές στην αντένα φωτοσυλλογής του PS II και επαναδιευθέτηση των χρωστικών.

27 Η υπεριώδης ακτινοβολία (UV) η οποία προσπίπτει στην επιφάνεια του πλανήτη αποτελεί παράγοντα καταπόνησης Η υπεριώδης ακτινοβολία αφορά την περιοχή του ηλεκτροµαγνητικού φάσµατος µεταξύ 200 και 400 nm. Υποδιαιρείται σε τρεις υποπεριοχές: UV-A ( nm), UV-B ( nm), και UV-C ( ) 280) nm Λόγω της ύπαρξης του στρώµατος του στρατοσφαιρικού όζοντος, η επιφάνεια της γης δέχεται µόνον ένα τµήµα της UV-B (>295 nm) και το σύνολο της UV-A ακτινοβολίας. Παρόλο που η υπεριώδης δεν χαρακτηρίζεται ως ιονίζουσα ακτινοβολία, διαθέτει ενεργειακό περιεχόµενο ανά φωτόνιο ικανό να προκαλέσει έντονες χηµικές αλλαγές σε ορισµένα βιοµόρια. Η ζηµιογόνος δράση της εξαρτάται από το µήκος κύµατος των φωτονίων. Η απορρόφηση UV-B ακτινοβολίας από τα νουκλεϊκά οξέα και τις πρωτείνες είναι δυνατό να προκαλέσει φωτοχηµικά αποτελέσµατα και αλλοιώσεις της δοµής τους

28 Η µελέτη της επίδρασης της υπεριώδους ακτινοβολίας στα βιολογικά συστήµατα περιορίζεται στις επιδράσεις της UV-B ακτιβολίας, επειδή αφ ενός µεν η UV-A δεν εµφανίζει ζηµιογόνο δράση, και αφ ετέρου η UV-C ακτινοβολία δεν εισέρχεται στην ατµόσφαιρα. Η ένταση της UV-B ακτινοβολίας αυξάνεται αυξανοµένου του γεωγραφικού πλάτους, επειδή η στοιβάδα του στρατοσφαιρικού όζοντος παρουσιάζεται λεπτότερη προς τους πόλους, και αυξανοµένου του υψοµέτρου. Εξαρτάται επίσης από µεµονωµένα γεωλογικά επεισόδια (π.χ. εκρήξεις ηφαιστείων) και από τις ανθρωπογενείς δραστηριότητες. Η καταστροφή του στρώµατος του στρατοσφαιρικού όζοντος, κυρίως λόγω της εκτεταµένης χρήσης χλωριωµένων φθορουδρογονανθράκων τείνει να επιφέρει αύξηση των επιπέδων της υπεριώδους ακτινοβολίας στην επιφάνεια του πλανήτη. Ελάττωση της στοιβάδας του όζοντος κατά 15% µπορεί να επιφέρει, σύµφωνα µε θεωρητικούς υπολογισµούς, µια αύξηση της έντασης της UV-B ακτινοβολίας στην επιφάνεια του πλανήτη κατά 50%.

29 Ορισµένα µορφολογικοί, ανατοµικοί και φυσιολογικοί µηχανισµοί αναλαµβάνουν την προστασία των ιστών έναντι της UV ακτινοβολίας Την προστασία των φυτικών ιστών έναντι της υπεριώδους ακτινοβολίας την έχουν αναλάβει κυρίως επιφανειακοί προστατευτικοί ιστοί. Τα χυµοτόπια των επιδερµικών κυττάρων περιέχουν δευτερογενείς µεταβολίτες (κυρίως φλαβονοειδή) τα µόρια των οποίων απορροφούν στην περιοχή της υπεριώδους, όχι όµως και στην περιοχή της ορατού. Εποµένως ο επιδερµικός ιστός συµπεριφέρεται οπτικά ως ένα εξειδικευµένο διαφανές φίλτρο το οποίο συγκρατεί επιλεκτικά την UV ακτινοβολία. Προστατευτικό ρόλο επίσης παίζουν ορισµένοι µορφολογικοί και ανατοµικοί χαρακτήρες οι οποίοι συµβάλλουν στην συγκράτηση της υπεριώδους, όπως το πυκνό στρώµα τριχών, οι επιεφυµενιδικοί κηροί και τα παχιά κυτταρικά τοιχώµατα των επιδερµικών και υποδερµικών κυττάρων.

30 Εικόνα 26. Εγκάρσια τοµή φύλλου της αριάς (Quercus ilex) όπως φαίνεται σε µικροσκόπιο φθορισµού. Η τοµή έχει εµβαπτιστεί σε εξειδικευµένο επαγωγέα του φθορισµού ουσιών οι οποίες απορροφούν στην περιοχή της UV-ακτινοβολίας

31

32

33

34 Αυξηµένα επίπεδα UV-B ακτινοβολίας µπορεί να προκαλέσουν σηµαντικές φυσιολογικές βλάβες σε ευαίσθητα φυτά Σε µακροσκοπικό επίπεδο η αύξηση των δόσεων της UV-B ακτινοβολίας µπορεί να επιφέρει καφέ µεταχρωµατισµό ή αλλοιώσεις των επιδερµικών κυττάρων, χλώρωση, µείωση της φωτοσυνθετικής ταχύτητας, της ανάπτυξης και της παραγωγής βιοµάζας.

35 Πίνακας VIΙ. Πιθανοί στόχοι της ζηµιογόνου δράσης της UV-B ακτινοβολίας σε φυτικά κύτταρα Λειτουργίες-στόχοι οι οποίες επηρεάζονται DNA Σχηµατισµός διµερών µεταξύ µορίων θυµίνης Φωτοσυνθετική συσκευή Αποδραστηριοποίηση του PSII Αποδόµηση των πρωτεϊνών D 1 και D 2 του PSII Αλλοίωση των µεµβρανών των θυλακοειδών και της λεπτής δοµής των χλωροπλαστών Ελάττωση της δραστηριότητας της Rubisco και άλλων ενζύµων Ελάττωση της συγκέντρωσης των φωτοσυνθετικών χρωστικών Καταστολή γονιδίων τα οποία κωδικοποιούν φωτοσυθετικές πρωτείνες Μεµβράνες Οξειδώσεις λιπιδίων Αποτελέσµατα Αναποτελεσµατική µεταγραφή Μειωµένη φωτοσυνθετική ικανότητα

36 Φυτοορµόνες Φωτοξείδωση του ΙΑΑ ευτερογενής µεταβολισµός ιέγερση εξειδικευµένων φωτοδεκτών Ενεργοποίηση γονιδίων τα οποία κωδικοποιούν πρωτείνες οι οποίες εµπλέκονται στη βιοσύνθεση δευτερογενών µεταβολιτών Συσσώρευση φλαβονοειδών, ανθοκυανών και άλλων φαινολικών ουσιών Συσσώρευση αλκαλοειδών, πολυαµινών και επιεφυµενιδικών κηρών Συστήµατα εξουδετέρωσης ελεύθερων ριζών Αύξηση των επιπέδων της γλουταθειόνης και του ασκορβικού Αύξηση της δραστηριότητας της δεσµουτάσης του υπεροξειδίου, της ρεδουκτάσης της γλουταθειόνης και της υπεροξειδάσης Αυξάνεται το προστατευτικό δυναµικό των εξειδικευµένων ιστών Αντιµετωπίζονται οι πιθανές παρενέργειες

37 ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΟΞΥΓΟΝΟΥ Η πλήρωση της αέριας φάσης του εδάφους µε νερό δηµιουργεί συνθήκες ανεπάρκειας οξυγόνου στις ρίζες Οι αέριοι χώροι οι οποίοι παρεµβάλλονται µεταξύ των σωµατιδίων σε καλά αποστραγγιζόµενα εδάφη επιτρέπουν τη διάχυση του οξυγόνου σε σηµαντικό βάθος από την επιφάνεια. Στις συνθήκες αυτές η συγκέντρωση Ο 2 στα βαθύτερα στρώµατα του εδάφους πλησιάζει ή φθάνει εκείνη του αέρα. Εάν ωστόσο η ποσότητα του νερού της βροχής ή της άρδευσης είναι υπερβολική, το έδαφος πληµµυρίζει ή κατακλύζεται. Ο αέρας ο οποίος υπάρχει µεταξύ των εδαφικών σωµατιδίων αντικαθίσταται σχεδόν πλήρως από το νερό µε συνέπεια η διάχυση του Ο 2 µέσω της αέριας φάσης του εδάφους να παρεµποδίζεται. Η διάχυση των αερίων στην υδατική φάση είναι περίπου φορές βραδύτερη από αυτή στην αέρια φάση. Εκτός αυτού η διαλυτότητα του οξυγόνου στο νερό είναι χαµηλότερη αυτής στον αέρα (στους 25 o C διαλύονται µόλις 0.5 mmol Ο 2 σε 1L νερού, ενώ σε 1L αέρα διαλύονται 10 mmol Ο 2. Στο έδαφος λοιπόν δηµιουργούνται αναερόβιες συνθήκες υποξίας (χαµηλής συγκέντρωσης οξυγόνου) ή συνθήκες ανοξίας (πλήρους έλλειψης οξυγόνου) που δρουν ως παράγοντες καταπόνησης για την οµαλή ανάπτυξη αλλά και επιβίωση των φυτών.

38 Εικόνα 27. Αντιπροσωπευτικές καταστάσεις του εδάφους και µεταβολές στην κατανοµή του αέρα και του νερού.. (α)( Κατάκλιση εδάφους: Ολοι οι κενοί χώροι καταλαµβάνονται από το νερό.. (β)( εδαφοϊκανότητα (γ) έδαφος στα όρια της αποξήρανσης (α) (β) (γ)

39 Η ανεπάρκεια ή πλήρης έλλειψη οξυγόνου προκαλεί σηµαντικές µεταβολικές δυσλειτουργίες και αντίξοες συνθήκες στο έδαφος 1. Σε αναερόβιες συνθήκες η παραγωγή ΑΤΡ περιορίζεται δραµατικά. Στις συνθήκες αυτές για κάθε µόριο εξόζης το οποίο καταβολίζεται παράγονται µόνο δύο µόρια ΑΤΡ, αντί των 36 τα οποία παράγονται µέσω της κανονικής αναπνευστικής οδού. Για να καλυφθούν οι ενεργειακές ανάγκες κατασπαταλούνται τα αποθέµατα άνθρακα και ενέργειας φαινόµενο Pasteur Συσσωρεύονται τα τελικά προϊόντα (αιθανόλη, γαλακτικό) 2. Παρατηρείται δευτερογενώς οξίνιση του κυτταροπλάσµατος. Η συσσώρευση γαλακτικού επιφέρει σηµαντική πτώση του ph του χυµοτοπίου η οποία επεκτείνεται στη συνέχεια και στο κυτταρόπλασµα. Η οξίνιση του κυτταροπλάσµατος οφείλεται στην αδυναµία ενεργού µεταφοράς Η + προς το χυµοτόπιο µέσω των ΑΤΡασών του τονοπλάστη, λόγω έλλειψης ΑΤΡ Η οξίνιση του κυτταροπλάσµατος προκαλεί παρεµπόδιση της δραστηριότητας της αφυδρογονάσης του γαλακτικού και ενεργοποίηση της αποκαρβοξυλάσης του πυροσταφυλικού, λόγω των διαφορετικών ph optima των δύο ενζύµων. Η µεταβολική αυτή ρύθµιση έχει ως αποτέλεσµα την ενεργοποίηση της αλκοολικής ζύµωσης της οποίας το προϊόν είναι η αιθανόλη. Αντίθετα µε αντιλήψεις του πρόσφατου παρελθόντος, η συσσώρευση της αιθανόλης, αντίθετα µε αυτή της ακεταλδεύδης, δεν φαίνεται να προκαλεί τοξικά συµπτώµατα.

40 Εικόνα 28. Η πορεία της αναπνοής σε συνθήκες επάρκειας και ανεπάρκειας οξυγόνου.

41 3. ιαµορφώνονται τοξικές συνθήκες στο έδαφος 3. Η δηµιουργία ανοξικών συνθηκών στο έδαφος έχει ως αποτέλεσµα την αύξηση της δραστηριότητας αναερόβιων µικροοργανισµών. Οι µικροοργανισµοί αυτοί διαµορφώνουν αναγωγικό περιβάλλον στο έδαφος µε συνέπεια την περιορισµένη διάθεση θρεπτικών συστατικών τα οποία βρίσκονται σε οξειδωµένη κατάσταση. Στις συνθήκες αυτές λαµβάνουν χώρα οι εξής διαδικασίες Απονιτροποίηση. Οι αναερόβιοι µικροοργανισµοί ανάγουν τα νιτρικά (ΝΟ 3 - )προς νιτρώδη (ΝΟ 2 - ) ή προς οξείδιο του αζώτου (Ν 2 Ο) και αέριο άζωτο. Εποµένως µέσω της διαδικασίας αυτής συµβαίνουν σηµαντικές απώλειες νιτρικού αζώτου το οποίο υπό µορφή Ν 2 Ο ή Ν 2 διαφεύγει προς την ατµόσφαιρα. Οι αναερόβιοι µικροοργανισµοί ανάγουν τον τρισθενή σίδηρο (Fe3+) προς δισθενή (Fe 2+ ), ο οποίος ως περισσότερο ευδιάλυτος, µπορεί µετά από παρατεταµένη περίοδο ανοξίας να συσσωρευτεί σε τοξικά επίπεδα. Ορισµένοι αναερόβιοι µικροοργανισµοί ανάγουν τα θειϊκά (SO 2-4 ) προς υδρόθειο (H 2 S), το οποίο αποτελεί παρεµποδιστή της αναπνοής. Λόγω των όξινων, συνήθως συνθηκών οι οποίες διαµορφώνονται σε ανοξικά ή υποξικά εδάφη, η διαθεσιµότητα του φωσφόρου περιορίζεται. Σύµφωνα µε τα παραπάνω οι αναερόβιες συνθήκες στο έδαφος έχουν ως συνέπεια την περιορισµένη διαθεσιµότητα ορισµένων θρεπτικών συστατικών.

42 4. Παρατηρούνται δυσλειτουργίες στο υπέργειο τµήµα Ρίζες οι οποίες βρίσκονται σε συνθήκες υποξίας ή ανοξίας αδυνατούν να ανταποκριθούν στις ανάγκες του υπέργειου τµήµατος. I. Λόγω έλλειψης ενέργειας η ενεργός απορρόφηση ιόντων από το έδαφος, αλλά και η µεταφορά τους περιορίζεται σηµαντικά, µε συνέπεια την εµφάνιση συµπτωµάτων τροφοπενίας στα υπέργεια όργανα. Η κινητοποίηση ορισµένων θρεπτικών µακροστοιχείων (Ν, Ρ, Κ) από τα ώριµα προς τα νεαρά αναπτυσσόµενα φύλλα προκαλεί συνήθως πρόωρη γήρανση των ώριµων φύλλων. II. Λόγω του κλεισίµατος των στοµατίων η διακίνηση θρεπτικών συστατικών µέσω του διαπνευστικού ρεύµατος περιορίζεται σηµαντικά. ΙΙΙ. Παρατηρούνται ανωµαλίες σε ορµονικό επίπεδο, οι οποίες επηρεάζουν και το υπέργειο τµήµα. Σε συνθήκες ανοξίας ή υποξίας έχει παρατηρηθεί στις ρίζες συσσώρευση ACC (προδρόµου µορίου για τη σύνθεση αιθυλενίου), ενώ σε άλλες περιπτώσεις παραγωγή ΑΒΑ. Η µετατροπή του ACC σε αιθυλένιο στις ρίζες παρεµποδίζεται, επειδή το υπεύθυνο ένζυµο δρά σε αερόβιο περιβάλλον

43 Εικόνα 29. Σχηµατικό διάγραµµα παραγωγής αιθυλενίου σε συνθήκες ανεπάρκειας οξυγόνου στη ρίζα. Η παραγωγή του ACC µπορεί να διαδραµατίζεται και σε άλλους ιστούς εκτός της ρίζας και να µεταφέρεται µέσω της στήλης. Λόγω των ανοξικών συνθηκών που διαµορφώνονται στη στήλη, η οξείδωση του ACC, η οποία απαιτεί την ύπαρξη οξυγόνου, συµβαίνει στο φλοιό Υποξεικός φλοιός Ανοξεική στήλη Μεθειονίνη ATP ADP S-αδενισυλμεθειονίνη ( SAM) ACC ACC Συνθάση του ACC Οξειδάση του ACC Αιθυλένιο O 2

44 Τα φυτά αντιµετωπίζουν την ανεπάρκεια οξυγόνου στο έδαφος µέσω τριών στρατηγικών ιαφυγή Στην κατηγορία αυτή ανήκουν είδη φυτών τα οποία διαβιούν σε συνθήκες περιβάλλοντος όπου σπάνια παρατηρείται κατάκλιση ή πληµµύρα των εδαφών. Τα σπέρµατα των περισσοτέρων από τα φυτικά είδη της κατηγορίας αυτής δεν βλαστάνουν σε συνθήκες ανοξίας ή υποξίας.. Αποφυγή Τα φυτά της κατηγορίας αυτής διαθέτουν την ικανότητα να εφοδιάζουν τους ιστούς τους µε επαρκείς συγκεντρώσεις οξυγόνου, παρά την επικράτηση αναερόβιων συνθηκών στον περιβάλλοντα χώρο. Η στρατηγική αυτή απαιτεί κατάλληλες µορφολογικές και ανατοµικές τροποποιήσεις του βλαστού, των µίσχων των φύλλων και της ρίζας ούτως ώστε να γίνεται απρόσκοπτα η τροφοδοσία των κυττάρων τους µε οξυγόνο. Οι τροποιήσεις αυτές µπορεί να είναι προϊόν εξελικτικής προσαρµογής ή εγκλιµατισµού. Κύριοι εκπρόσωποι της κατηγορίας αυτής είναι φυτά τα οποία διαβιούν σε υγροβιοτόπους, µεταξύ των οποίων περιλαµβάνεται και το ρύζι ως καλλιεργούµενο

45 Αποφυγή: Οι κατάλληλες τροποποιήσεις Οι ρίζες των περισσοτέρων υδροφύτων αναπτύσσονται κοντά στην επιφάνεια του εδάφους, αποφεύγοντας τα βαθύτερα ανοξικά στρώµατα. II. Ορισµένες ανατοµικές διαφοροποιήσεις ιστών και οργάνων παίζουν καθοριστικό ρόλο στην επιτυχία της στρατηγικής της αποφυγής. Σε ορισµένα είδη (π.χ. στο Nymphoides peltata) η παραµονή των νεαρών εκπτυσσόµενων φύλλων στο νερό προκαλεί συσσώρευση ενδογενούς αιθυλενίου το οποίο διεγείρει την επιµήκυνση των κυττάρων του µίσχου, µε αποτέλεσµα ο µίσχος να επεκτείνεται τόσο, ώστε το φύλλο να αναδύεται στην επιφάνεια του νερού και να εκτίθεται στον αέρα. Στα περισσότερα υδρόφυτα, αλλά και στα περισσότερα φυτά που διαθέτουν την ικανότητα εγκλιµατισµού σε συνθήκες κατάκλισης του εδάφους, ο βλαστός και οι ρίζες διαθέτουν ή δηµιουργούν ένα δίκτυο αεραγωγών (αερέγχυµα), οι οποίοι επικοινωνούν µεταξύ τους µε επιµήκεις συνδέσεις.

46 Πίνακας ΧΙΙΙ. Η επίδραση της υποξίας και των πειραµατικών χειρισµών µε αυξίνη, αιθυλένιο και συνδυασµού αιθυλενίου και ενός παρεµποδιστή της µεταφοράς αυξίνης στη δηµιουργία επακτών ριζών στο ανθεκτικό φυτό Rumex palustris (Lambers, Chapin III and Pons 1998) Χειρισµός Αριθµός επακτών ριζών που σχηµατίζονται Μάρτυρας (αερόβιο περιβάλλον) 4 Μάρτυρας (αναερόβιο περιβάλλον) 43 Αυξίνη 45 Αιθυλένιο 44 Αιθυλένιο+παρεµποδιστής 8

47 Η µετακίνηση του οξυγόνου στο αερέγχυµα συµβαίνει είτε µέσω διάχυσης είτε µέσω µαζικής ροής. Η διάχυση συµβαίνει λόγω της διαφοράς των µερικών πιέσεων Ο 2 που δηµιουργείται κατά µήκος του αερεγχύµατος. Η µετακίνηση µέσω µαζικής ροής προϋποθέτει µια διαφορά στην ατµοσφαιρική πίεση µεταξύ των φύλλων και των ριζών. Η διαφορά ατµοσφαιρικών πιέσεων δηµιουργείται λόγω της διαφοράς θερµοκρασίας στη διάρκεια της ηµέρας µεταξύ φύλλων (θερµότερα, λόγω απορρόφησης υπερύθρου ακτινοβολίας) και ατµόσφαιρας. Η ρίζα επίσης είναι ελαφρά ψυχρότερη των φύλλων, λόγω της παραµονής της στη σχετικά σταθερή θερµοκρασία του εδάφους ή του νερού. Η ελαφρά υψηλότερη ατµοσφαιρική πίεση που επικρατεί στα φύλλα ωθεί τον αέρα (ο οποίος είναι εµπλουτισµένος µε Ο 2 λόγω της φωτοσυνθετικής δραστηριότητας) προς τις ρίζες.

48 Εικόνα 30. Ο εγκλιµατισµός των ριζών καλαµποκιού σε διαφορετικές συνθήκες οξυγόνωσης του υποστρώµατος. Αριστερά παρουσιάζεται ρίζα-µάρτυρας η οποία αναπτυχθηκε σε υγρό υποστρωµα µε συνεχή αερισµό. εξιά ρίζα η οποία αναπτύχθηκε σε υπόστρωµα µε ανεπαρκή χορήγηση οξυγόνου. ιακρίνεται το σχηµατισµένο αερέγχυµα (gs), η επιδερµίδα (ep), η ενδοδερµίδα (en) και αγγεία του ξύλου (x). Μικροφωτογραφίες από ηλεκτρονικό µικροσκόπιο σάρωσης.

49

50 Στα περισσότερα ελόβια υδρόφυτα το αερέγχυµα σχηµατίζεται στις ρίζες ανεξάρτητα από την ύπαρξη ανοξίας ή υποξίας στο εξωτερικό περιβάλλον. Ωστόσο σε ορισµένα µη υδρόφυτα (όπως π.χ. στο καλαµπόκι) ο κατάλληλος εγκλιµατισµός µε την εφαρµογή αναερόβιων συνθηκών αποτελεί το έναυσµα για µια σειρά ανατοµικές και φυσιολογικές µεταβολές οι οποίες καθιστούν τα φυτά ικανά τα φυτά να αντεπεξέλθουν στην καταπόνηση. Σε ανατοµικό επίπεδο στο καλαµπόκι επάγεται ο σχηµατισµός αερεγχύµατος στη βάση του βλαστού και στις νεαρές αναπτυσσόµενες ρίζες. Το αιθυλένιο επάγει τη δηµιουργία σχιζογενών και λυσιγενών χώρων στην περιοχή του φλοιώδους παρεγχύµατος οι οποίοι θα αποτελέσουν τελικώς το δίκτυο του αερεγχύµατος. Οι λυσιγενείς χώροι σχηµατίζονται µε τη νέκρωση και λύση ορισµένων µόνο κυττάρων τα οποία είναι ευαίσθητα στο αιθυλένιο (προγραµµατισµένος κυτταρικός θάνατος). Σηµαντικό ρόλο στο µηχανισµό αυτό παίζει ένα γονίδιο το οποίο κωδικοποιεί µία ενδοτρανσγλυκοσυλάση της ξυλογλουκάνης (XET), και τα ιόντα ασβεστίου, Σε βιοχηµικό-µοριακό µοριακό επίπεδο, στη διάρκεια της κρίσιµης περιόδου εγκλιµατισµού σε αναερόβιες συνθήκες, η πρωτεϊνοσύνθεση περιορίζεται δραµατικά, εκτός από τη συνεχή σύνθεση ενός περιορισµένου αριθµού πολυπεπτιδίων (πρωτείνες αναερόβιας καταπόνησης)

51 Στις ρίζες των τυπικών υδρόφυτων (χαρακτηριστικός εκπρόσωπος το ρύζι) το αερέγχυµα περιβάλλεται από κύτταρα στα κυτταρικά τοιχώµατα των οποίων έχουν εναποτεθεί σουβερίνη και λιγνίνη σχηµατίζοντας φράγµατα τα οποία προβάλλουν ισχυρή αντίσταση στη παθητική διάχυση του οξυγόνου προς το εξωτερικό περιβάλλον. Αντίθετα οι ρίζες των µη υδροφύτων στις οποίες δηµιουργείται αερέγχυµα δεν διαθέτουν τόσο ισχυρά φράγµατα και εποµένως αδυνατούν να διεισδύσουν σε µεγάλα βάθη. Σε ορισµένα φυτά η µεταφορά οξυγόνου µέσω του αερεγχύµατος υπερβαίνει τις ανάγκες της αναπνοής των οργάνων τους τα οποία βρίσκονται υπό καθεστώς αναεροβίωσης, µε αποτέλεσµα να µπορούν να οξυγονώνουν το υπόστρωµα στο οποίο αναπτύσσονται οι ρίζες µέσω διάχυσης του οξυγόνου προς το εξωτερικό. Ορισµένα φυτά (π.χ. ορισµένα είδη Limonium) διαθέτουν κατάλληλους µηχανισµούς απέκκρισης του γαλακτικού οξέος το οποίο παράγεται από την αναερόβια αναπνοή στη περιοχή της ριζόσφαιρας. Η λειτουργία αυτή έχει ως αποτέλεσµα την αποφυγή της οξίνισης του κυτταροπλάσµατος και κατ επέκταση του κυτταρικού θανάτου, ωστόσο επιφέρει σηµαντικές απώλειες σκελετών άνθρακα.

52 Ανθεκτικότητα Τα φυτά τα οποία χαρακτηρίζονται από τη στρατηγική αυτή διαθέτουν ορισµένους τουλάχιστον ιστούς ή κύτταρα που έχουν την ικανότητα να διατηρούν στοιχειώδη µεταβολική δραστηριότητα ακόµη και αν βρίσκονται σε περιβάλλον υποξίας ή ανοξίας για παρατεταµένη χρονική περίοδο. Στην κατηγορία αυτή περιλαµβάνονται τα ριζώµατα των ειδών Schoenoplectus lacustris, Sciprus maritimus, Typha angustifolia, το έµβρυο και το κολεόπτυλο του ρυζιού και του ζιζανίου Echinochloa crus-galli var. οryzicola. Τα χαρακτηριστικά τα οποία καθορίζουν την επιβίωση στις συνθήκες αυτές φαίνεται ότι αφορούν σε έλεγχο του κυτταροπλασµατικού ph, και συνεχή παραγωγή ΑΤΡ µέσω της γλυκολυτικής οδού και της αναερόβιας ζύµωσης, σε συνδυασµό µε αποθήκευση επαρκών αποθεµάτων άνθρακα και ενέργειας ώστε να καλύπτονται οι ανάγκες του ενεργοβόρου αυτού µεταβολισµού. Σε ορισµένα ανθεκτικά φυτά τα µιτοχόνδρια διατηρούν την ικανότητα µεταφοράς ηλεκτρονίων µέσω εναλλακτικών οξειδασών ή διαφορετικού τύπου κυτοχρωµάτων.

53 Τα ριζώµατα των φυτών που διαχειµάζουν σε συνθήκες ανοξίας µέσα στην ιλύ σε παρόχθιες περιοχές ελών, λιµνών κλπ, την Άνοιξη εκπτύσσουν φύλλα τα οποία έρχονται σε επαφή µε τον αέρα. Τα φύλλα πλέον τροφοδοτούν µέσω του αερεγχύµατος µε οξυγόνο τα ριζώµατα, των οποίων ο αναερόβιος µεταβολισµός µετατρέπεται σε αερόβιο. Η µετάβαση οργάνων ή ιστών από την κατάσταση υποξίας ή ανοξίας σε αερόβιες συνθήκες αποτελεί έναν επί πλέον παράγοντα µεταβολικής καταπόνησης (µετα-ανοξικήανοξική καταπόνηση), λόγω των εξαιρετικά δραστήριων ελεύθερων ριζών οξυγόνου οι οποίες σχηµατίζονται στο αερόβιο περιβάλλον. Ριζώµατα ανθεκτικά σε ανοξικές συνθήκες διαθέτουν, εκτός των άλλων, και τους κατάλληλους βιοχηµικούς µηχανισµούς εξουδετέρωσης των ελεύθερων ριζών Ο 2. Το ένζυµο κλειδί στο µηχανισµό αυτόν είναι η δεσµουτάση του σουπεροξειδικού ανιόντος, SOD. Η δραστηριότητα του ενζύµου αυτού είναι εξαιρετικά αυξηµένη σε ανθεκτικά ριζώµατα υπό συνθήκες ανοξίας, ούτως ώστε ο ιστός να ανταποκριθεί αποτελεσµατικά στην παροχή Ο 2 από τα νεαρά εκπτυσσόµενα φύλλα

54 ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΤΑΠΟΝΗΣΗ Τα φυτά στο φυσικό τους περιβάλλον εκτίθενται συνεχώς σε µηχανικές καταπονήσεις Ως µηχανική καταπόνηση µπορεί να χαρακτηριστεί κάθε άσκηση δύναµης σε ιστούς, όργανα ή στο σώµα ενός φυτού, υπό την προϋπόθεση ότι αυτή δεν προκαλεί καταστροφή των δοµών (τραυµατισµούς). Η εφαρµογή µηχανικής καταπόνησης επιφέρει χαρακτηριστικές τροποποιήσεις στην ανάπτυξη και διαφοροποίηση των φυτικών οργάνων και ιστών. Ο όρος θιγµοµορφογένεση περιγράφει τις µεταβολές στη µορφολογία και φυσιολογία των φυτών οι οποίες επέρχονται υπό την επίδραση τριβής, συστροφής και κάµψης των οργάνων τους λόγω φυσικής επαφής. Ο όρος σεισµοµορφογένεση περιγράφει τις µορφολογικές και φυσιολογικές µεταβολές οι οποίες επέρχονται υπό την επίδραση τρανταγµάτων ή ασθενών δονήσεων (vibrational stress).

55 Στη φύση τα φυτά δέχονται συνήθως µηχανική καταπόνηση κυρίως από τον άνεµο, αλλά και από τις σταγόνες της βροχής, την αύξηση του βάρους των οργάνων τους κ.ά. Τα υδρόφυτα δέχονται συνεχώς τριβές, τραντάγµατα και δονήσεις από το υδατικό περιβάλλον. Ακραίες περιπτώσεις θιγµοµορφογένεσης παρατηρούνται σε φυτά τα οποία διαβιώνουν σε αλπικά υψόµετρα ή σε περιβάλλοντα που δέχονται ισχυρούς ανέµους. Τα φυτά αυτά παίρνουν χαρακτηριστική µορφή.

56 Εικόνα 31. Χαρακτηριστική µορφή δένδρων (ανεµοµόρφωση) σε περιβάλλον στο οποίο επικρατούν ισχυροί άνεµοι. Πάνω: Σχοίνος (αριστερά) και ελιά (δεξιά) σε χωράφι στα Στύρα, Ν. Εύβοια. Κάτω: Καστανιά στην Οχη (Κάρυστος, Ν. Εύβοια) σε υψόµετρο 700 m περίπου.

57 Η έκθεση πειραµατοφύτων σε υψηλές ταχύτητες ανέµου έχει ως αποτέλεσµα την µείωση του ρυθµού επιµήκυνσης των φύλλων κατά 25%, τη µείωση του συνολικού αριθµού των φύλλων και του ύψους των φυτών, και την ελάττωση της παραµέτρου SLA έναντι των φυτών µαρτύρων τα οποία παρέµειναν σε περιβάλλον µε χαµηλή ταχύτητα ανέµου. Σε ορισµένα επίσης είδη παρατηρείται µείωση του ρυθµού ανάπτυξης. Στα φυσικά οικοσυστήµατα η διαρκής έκθεση σε υψηλές ταχύτητες ανέµου ή πλάγιασµα του βλαστού των δένδρων έχει ως αποτέλεσµα τη παραγωγή ξύλου αντίδρασης. Υπάρχουν ωστόσο ενδείξεις ότι ο σχηµατισµός του ξύλου αυτού οφείλεται κυρίως σε φαινόµενα γεωτροπισµού και όχι µηχανικών ερεθισµάτων. Στα κωνοφόρα, το ξύλο αντίδρασης σχηµατίζεται στην κατώτερη πλευρά του κορµού και ονοµάζεται συµπιεσµένο ξύλο, επειδή ο ιστός δέχεται κυρίως πίεση. Ορισµένα κύττταρα τα οποία επρόκειτο να διαφοροποιηθούν σε αγγεία του ξύλου επαναπρογραµµατίζονται ώστε να κατασκευαστεί συµπιεσµένο ξύλο. Στα κύτταρα αυτά δηµιουργούνται παχύτερα και περισσότερο στρογγυλοποιηµένα κυτταρικά τοιχώµατα, µειώνεται το περιεχόµενο σε κυτταρίνη και αυξάνεται σε λιγνίνη, ενώ µεταβάλλεται η γωνία µεταξύ των µικροϊνιδίων της κυτταρίνης. Στα αγγειόσπερµα το ξύλο αντίδρασης σχηµατίζεται στην ανώτερη πλευρά του πλαγιασµένου κορµού και ονοµάζεται ξύλο τάσης, επειδή ο ιστός δέχεται κυρίως τάση. Στη περίπτωση αυτή τα κύτταρα του ιστού περιέχουν αυξηµένα ποσά κυτταρίνης και πολυσακχαριτών οι οποίοι σχηµατίζουν µια στοιβάδα ζελατινώδους υφής. Σε ορισµένα είδη αυξάνεται και το περιεχόµενο σε λιγνίνη, ενώ σε άλλα µειώνεται.

58 Ο άνεµος ως παράγων του περιβάλλοντος Εκτός από τη µηχανική καταπόνηση, ο άνεµος µπορεί να επιφέρει: 1. Ελάττωση του πάχους της στοιβάδας του οριακού στρώµατος (δηλ µιας λεπτής στοιβάδας κορεσµένης σε υδρατµούς) πάνω από τα φύλλα και κατά συνέπεια ελάττωση της αντίστασης του στρώµατος στη διάχυση των υδρατµών µε άµεσο αποτέλεσµα την αύξηση της ταχύτητας της διαπνοής. Ωστόσο µακροπρόθεσµα η ταχύτητα της διαπνοής ελαττώνεται σηµαντικά επειδή η παρατεταµένη επίδραση του ανέµου επιφέρει σηµαντικές απώλειες νερού και κλείσιµο των στοµατίων. 2. Ελάττωση της θερµοκρασίας του ελάσµατος λόγω απαγωγής της θερµότητας. 3. Μακροπρόθεσµα η ύπαρξη ισχυρών ανέµων επιφέρει αλλοιώσεις της εφυµενίδας και µικροτραυµατισµούς µε συνέπεια την αύξηση της εφυµενιδικής διαπνοής, λόγω µείωσης της αντίστασης της εφυµενίδας στη διάχυση των υδρατµών. 4. Μέσω του ανέµου µεταφέρονται οι γυρεόκοκκοι, αλλά και τα σπόρια ή άλλες αναπαραγωγικές µορφές παθογόνων µικροοργανισµών.

59 Η επίδραση µηχανικών ερεθισµάτων σε φυτά έχει ως αποτέλεσµα βραχυπρόθεσµες και µακροπρόθεσµες µεταβολικές ρυθµίσεις των κυττάρων. Βραχυπρόθεσµες: Επιβράδυνση του ρυθµού ανάπτυξης, σύνθεση και εναπόθεση καλλόζης, επαγωγή ορισµένων γονιδίων, αύξηση της συγκέντρωσης του κυτταροπλασµατικού ασβεστίου, και πρόσκαιρη ελάττωση της φωτοσυνθετικής ταχύτητας και της διαπνοής. Μακροπρόθεσµες: Παρεµπόδιση της διάτασης των κυττάρων, πτώση της συνολικής φωτοσυνθετικής ικανότητας λόγω περιορισµού της φυλλικής επιφάνειας, δυσχέρειες στη µεταφορά µέσω του ηθµού, αύξηση των επιπέδων αιθυλενίου και ΑΒΑ, αύξηση της δραστηριότητας ορισµένων ενζύµων (υπεροξειδάσες, συνθετάση της β-1,3-γλουκάνης), συσσώρευση ασβεστίου στις αναπτυσσόµενες περιοχές και ελάττωση των επιπέδων της αυξίνης. Έκθεση φυτών Arabidopsis thaliana σε υψηλές ταχύτητες ανέµου, σταγόνες βροχής ή απλό άγγιγµα έχει ως αποτέλεσµα την ταχεία (µέσα σε 10 min) ενεργοποίηση ειδικών θιγµο-επαγώµενων γονιδίων (γονίδια TCH), εκ των οποίων τα τρία κωδικοποιούν την καλµοντουλίνη, ενώ ένα τέταρτο την XET. Η µεταγωγή του σήµατος συµβαίνει µέσω αλλαγών στη συγκέντρωση του ασβεστίου σε υποκυτταρικά διαµερίσµατα και την ενεργοποίηση του µηχανισµού της καλµοντουλίνης. Οι µεταβολικές αυτές αλλαγές πυροδοτούνται από ιοντικούς αισθητήρες µηχανικών ερεθισµάτων, δηλ. διαύλους (κανάλια) ιόντων τα οποία τα οποία λειτουργούν και ως δέκτες µηχανικών ερεθισµάτων.

60 Αντίδραση Εικόνα 32. Προτεινόµενο µοντέλο δράσης της καλµοντουλίνης ρέθισµα 1 Ca 2+ Ca 2+ Ca 2+ Ca 2+ Ca 2+ Ca 2+ Ca 2+ Ca 2+ Ca 2+ Ca 2+ Ca 2+ Ca 2+ Ca 2+ χαµηλή [Ca ] 2 Ca 2+ Ca υψηλή [Ca ] Ca 2+ Ca 2+ καλµοντουλίνη (ανενεργός) 3 4 ένζυµο (ανενεργό) σύµπλοκο ενζύµου- Ca 2+ -καλµοντουλίνης (ενεργό) Ca 2+ Ca 2+ σύµπλοκο καλµοντουλίνης-ca 2+ (ενεργό) Ca 2+ Ca 2+ Ca 2+ Ca 2+

61 Οι τραυµατισµοί αποτελούν µια ιδιόµορφη κατάσταση µηχανικής καταπόνησης Οι τραυµατισµοί µπορούν να χαρακτηριστούν ως βίαιες µηχανικές καταπονήσεις οι οποίες έχουν ως αποτέλεσµα την καταστροφή της δοµής ιστών και οργάνων. Οι τραυµατισµοί µπορεί να οφείλονται σε φυσικά αίτια, σε προσβολές παθογόνων, σε κατανάλωση ιστών από φυτοφάγους οργανισµούς, σε κλάδεµα, κ. ά. Οι επιπτώσεις ενός τραύµατος σε ένα φυτό εξαρτώνται από το µέγεθος του τραύµατος, τον ιστό στον οποίο εντοπίζεται και τις συνθήκες οι οποίες επικρατούν τη στιγµή του τραυµατισµού (π.χ. παρουσία παθογόνων, έλλειψη νερού, κ.λ.π.). Η επούλωση των τραυµάτων, αλλά και η αποσόβηση παρενεργειών (προσβολές από παθογόνα) αποτελεί µια συντονισµένη διαδικασία η οποία θα πρέπει να ολοκληρωθεί το συντοµότερο δυνατό. Κατά κανόνα ο τραυµατισµός προκαλεί αποδιαφοροποίηση ορισµένων τουλάχιστον κυττάρων τα οποία µε αλλεπάλληλες διαιρέσεις δηµιουργούν κάλο ώστε να επουλωθεί το τραύµα. Επίσης δραστηριούνται µια σειρά από ένζυµα κλειδιά, όπως χητινάσες, β-1,3-γλουκανάση, PAL, CHS. Συντίθενται πολυφαινολικές ουσίες, φυτοαλεξίνες, παρεµποδιστές πρωτεϊνασών, λιγνίνη κ.ά. Σε ορισµένα φυτά παρατηρείται απελευθέρωση πτητικών µονοτερπενίων.

62 Οι αµυντικοί µηχανισµοί συνοψίζονται ως εξής: Σφράγισµα κατεστραµµένων ηθµοσωλήνων Η ταχεία αντίδραση περιλαµβάνει την αυθόρµητη µετακίνηση του περιεχοµένου των ηθµοσωλήνων προς τις ηθµώδεις πλάκες το οποίο παγιδεύεται στους πόρους των πλακών µε συνέπεια το σφράγισµα του κατεστραµµένου στοιχείου και αποσόβηση των διαρροών. Σηµαντικό ρόλο στον µηχανισµό αυτόν παίζει η πρωτείνη Ρ η οποία συντίθεται στα συνοδά κύτταρα από τα οποία µεταφέρεται µέσω των πλασµοδεσµών στους ηθµοσωλήνες, όπου και συσσωρεύεται, σχηµατίζοντας τα P πρωτεϊνοσώµατα. Εναπόθεση τραυµατικής καλόζης Σε µακροπρόθεσµη βάση, η αποµόνωση της τραυµατισµένης περιοχής ολοκληρώνεται µε την εναπόθεση καλλόζης (β-1,3-γλουκάνης) ή ρητινών στην περιοχή των ηθµωδών πλακών των κατεστραµµένων ηθµοσωλήνων. Αναπλήρωση κατεστραµµένων αγγείων Κατά κανόνα η επούλωση του τραύµατος συνοδεύεται και από επαναδιαφοροποίηση ορισµένων κυττάρων του φλοιώδους παρεγχύµατος. Το έναυσµα για την εκκίνηση του µηχανισµού αυτού δίδεται από τη αυξίνη,

63 Οξειδωτική έκρηξη Στην περιοχή του τραύµατος τα κύτταρα ενεργοποιούν έναν αµυντικό µηχανισµό ο οποίος έχει ως αποτέλεσµα την παραγωγή H 2 O 2 και ελεύθερων ριζών οξυγόνου στη περιοχή των κυτταρικών τοιχωµάτων. Ο µηχανισµός αυτός είναι πιθανότατα τµήµα µιας γενικότερης αµυντικής τακτικής που έχει ως στόχο την επούλωση του τραύµατος και τον πολυµερισµό φαινολικών ουσιών και δοµικών πρωτεϊνών που εντοπίζονται στα κυτταρικά τοιχώµατα Μετάδοση µηνυµάτων Ο τραυµατισµός των φύλλων µετά από προσβολή εντόµων έχει ως αποτέλεσµα τη σύνθεση της συστεµίνης, µιας πρωτείνης χαµηλού βάρους, η οποία παίζει το ρόλο του µηνύµατος Παραγωγή αιθυλενίου και τραυµατίνης Οι τραυµατισµοί κάθε είδους διεγείρουν τη σύνθεση του αιθυλενίου, όπως και στην περίπτωση άλλων παραγόντων καταπόνησης. Το φαινόµενο αυτό οφείλεται στην αυξηµένη µεταγραφή mrna της συνθετάσης του ACC. Το παραγόµενο αιθυλένιο ενεργοποιεί αµυντικούς µηχανισµούς. Στις περιοχές επίσης των τραυµάτων παρατηρείται σχηµατισµός της τραυµατίνης, ενός παραγώγου του λινολενικού οξέος των µεµβρανών. Οπως και στη περίπτωση του γιασµονικού οξέος, η καταστροφή της δοµής των µεµβρανών στη περιοχή του τραύµατος προκαλεί µετασχηµατισµό του µορίου του λινολενικού προς τραυµατίνη, η οποία συµπεριφέρεται ως ορµόνη που επάγει τη κυτταροδιαίρεση σε γειτονικά κύτταρα ώστε να δηµιουργηθεί ο επουλωτικός κάλλος. Τραυµατική αναπνοή Ο τραυµατισµός ενός ιστού προκαλεί αύξηση της µετρούµενης αναπνοής για δύο κυρίως λόγους. Α. Η αναπνευστική δραστηριότητα στην περιοχή του τραύµατος αυξάνεται λόγω της δηµιουργίας του επουλωτικού κάλου και της έντονης µεριστωµατικής δραστηριότητας. Β. Με την απώλεια της διαµερισµατοποίησης οι φαινόλες του χυµοτοπίου παρουσία των φαινολοξειδασών οξειδώνονται προς κινόνες, Κατά τη διαδικασία αυτή (τραυµατική αναπνοή), εµφανίζεται αύξηση της κατανάλωσης του οξυγόνου, η οποία ωστόσο δεν οφείλεται σε αυξηµένη αναπνευστική δραστηριότητα.

64 8. ΟΞΕΙ ΩΤΙΚΗ ΚΑΤΑΠΟΝΗΣΗ Η ύπαρξη ενεργών µορφών οξυγόνου στα φυτικά κύτταρα είναι στενά συνυφασµένη µε τη λειτουργία ορισµένων µηχανισµών. Ο ρόλος του µοριακού οξυγόνου ως τελικού αποδέκτη των ηλεκτρονίων στην αλυσίδα µεταφοράς ηλεκτρονίων της αναπνευστικής λειτουργίας των αερόβιων οργανισµών, είναι συνυφασµένος µε τον αναπόφευκτο σχηµατισµό τοξικών ανηγµένων ενδιάµεσων µορφών οξυγόνου (ενεργές µορφές οξυγόνου, reactive oxygen species, ROS). Υπολογίζεται ότι κατά την οµαλή λειτουργία του µεταβολισµού, ένα ποσοστό 1-5% του ολικού οξυγόνου το οποίο παίρνει µέρος σε βιοχηµικές αντιδράσεις, παρεκλείνει της οµαλής πορείας και µετατρέπεται σε ενδιάµεσες µορφές ROS. Οι ελεύθερες ρίζες προκύπτουν από την οµολυτική διάσπαση οµοιοπολικών δεσµών, όταν δηλαδή η διάσπαση είναι συµµετρική και κάθε τµήµα του µορίου που προκύπτει παίρνει από ένα ηλεκτρόνιο.

65 O 2 1e O 2 (προσθήκη ενός e ) 2e O 2 2H 4e O 2 4H H 2 O 2 (προσθήκη δύο e ) 2H 2 O (προσθήκη τεσάρων e ) οµολυτικήδιάσπασηνερού: παράγονται µία ελεύθερη ρίζα υδρογόνου (Η ) και µία ελεύθερη ρίζα υδροξυλίου (ΟΗ ) ετερολυτική διάσπαση νερού: παράγονται κατιόν υδρογόνου (Η + ) και ανιόν υδροξυλίου (ΟΗ - ). οµολυτικήδιάσπασηη 2 Ο 2 : παράγονται δύο ελεύθερες ρίζες υδροξυλίου (ΟΗ ), ενώ κατά την ετερολυτική δύο πρωτόνια (Η + ) και ένα ανιόν υπεροξειδίου (Ο 2-2 ).

66 Οι ενεργές µορφές οξυγόνου προκαλούν µεταβολικές παρενέργειες Οι ελεύθερες ρίζες οξυγόνου, και ιδιαίτερα η ρίζα υδροξυλίου, είναι βραχύβιες και εξαιρετικά δραστικές και προκαλούν αλλοιώσεις στη δοµή λιπιδίων, νουκλεϊνικών οξέων και πρωτεϊνών. ευαίσθητοι στόχοι: ακόρεστα λιπαρά οξέα και οι σουλφυδρυλικές οµάδες των πρωτεϊνών. Ο σχηµατισµός οξειδωµένων µορφών λιπιδίων παρουσία των ROS προκαλεί µια σειρά αλυσιδωτών αντιδράσεων που έχει ως αποτέλεσµα τη καταστροφή των κυτταρικών µεµβρανών. Ο σίδηρος ή άλλα µέταλλα τα οποία περιέχουν πρωτεϊνικά µόρια (π.χ. κυτοχρώµατα κ.λ.π.) µπορεί να αντιδράσουν µε ορισµένες ROS και να παραχθούν δραστικότατες ελεύθερες ρίζες, κυρίως ΟΗ (αντίδραση Fenton). Στην αντίδραση Fenton µπορεί να πάρουν µέρος και ορισµένα βαρέα µέταλλα. H 2 O 2 Fe 2 O H OH Fe 3 Η αντίδραση Fenton. Η οξείδωση του δισθενούς σιδήρου µε ταυτόχρονη διάσπαση του Η 2 Ο 2.

67 Σύµφωνα µε τα παραπάνω οι ROS αποτελούν και έναν εν δυνάµει µεταλλαξιγόνο παράγοντα. Θα πρέπει ωστόσο να τονιστεί ότι ο σχηµατισµός ROS δεν συνιστά έναν a priori παράγοντα καταπόνησης των κυττάρων. Ορισµένες ROS, όπως το υπεροξείδιο και η ρίζα υπεροξειδίου θεωρούνται απαραίτητες για την ολοκλήρωση της λιγνινοποίησης, ενώ παίζουν και το ρόλο ενδιάµεσου σήµατος για την ενεργοποίηση των µηχανισµών επαγόµενης άµυνας έναντι παθογόνων Η µεταλλαξιγόνος δράση την οποίαν επιδεικνύουν οι ROS, κάτω από ορισµένες συνθήκες, µπορεί να δρά ως ένας βασικός κινητήριος εξελικτικός µηχανισµός µέσω του οποίου προωθείται η επιλογή των ειδών. Τα γονίδια τα οποία εµπλέκονται στην αντιµετώπιση ενός συγκεκριµένου παράγοντα καταπόνησης βρίσκονται στη διαδικασία της ενεργούς µεταγραφής και εποµένως δεν προστατεύονται επαρκώς από τις ιστόνες έναντι των ROS. Εποµένως είναι επιρρεπή σε οξειδωτικές αλλοιώσεις ή καταστροφές και µε αυξηµένες πιθανότητες µεταλλαγής

68 Βιοχηµικοί και µη µηχανισµοί ευθύνονται για σχηµατισµό των ROS. Οι ενεργές µορφές οξυγόνου σχηµατίζονται α. Σε µια σειρά οξειδαναγωγικές ενζυµικές αντιδράσεις, όπως Λειτουργία της φωτοαναπνοής Αποδόµηση των πουρινών από την οξειδάση της ξανθίνης, Απευθείας µεταφορά ηλεκτρονίων από το ΝΑD(P)H στο οξυγόνο µέσω του ενζύµου οξειδάση του NAD(P)H. β. Σε αντιδράσεις κατά τις οποίες το µοριακό οξυγόνο ανάγεται ατελώς. Αναγωγή του µοριακού οξυγόνου από τη φερρεδοξίνη στην αναγωγική πλευρά του φωτοσυστήµατος Ι έχει ως αποτέλεσµα το σχηµατισµό υπεροξειδικής ρίζας (αντίδραση Mehler). γ. Κατά τη µεταφορά ηλεκτρονίων µέσω των ενδιάµεσων φορέων στην αναπνευστική και φωτοσυνθετική αλυσίδα µεταφοράς ηλεκτρονίων των µιτοχονδρίων και των χλωροπλαστών αντίστοιχα. Ειδικά στους χλωροπλάστες ο σχηµατισµός ROS ευνοείται και από τη δηµιουργία µικροπεριβάλλοντος πλούσιου σε οξυγόνο στις θέσεις φωτόλυσης του νερού στο φωτοσύστηµα ΙΙ. Το γεγονός αυτό, σε συνδυασµό µε το ότι οι χλωροπλάστες είναι πλούσιοι σε χρωστικές και πολυακόρεστα λιπαρά οξέα (κυρίως λινολεϊκό και λινολενικό), καθιστά τα οργανίδια αυτά εξαιρετικά ευαίσθητους στόχους οξειδωτικών ζηµιών. ROS σχηµατίζονται και κατά την εφαρµογή ζιζανιοκτόνων, όπως του paraquat, αφού τα µόρια αυτά παρεµποδίζουν την οµαλή πορεία των ηλεκτρονίων στη φωτοσυνθετική αλυσίδα. δ. Σε υψηλές εντάσεις UV ακτινοβολίας

Ακτινοβολία. Η ακτινοβολία ως παράγοντας καταπόνησης. Καθοριστικής σημασίας

Ακτινοβολία. Η ακτινοβολία ως παράγοντας καταπόνησης. Καθοριστικής σημασίας Ακτινοβολία Η ακτινοβολία ως παράγοντας καταπόνησης Καθοριστικής σημασίας η ποσότητα (ως ροή φωτονίων), όσο και η ποιότητα (ως φασματική κατανομή) της ακτινοβολίας που δέχονται τα φυτά Ακτινοβολία ποσότητα

Διαβάστε περισσότερα

Οξειδωτική καταπόνηση

Οξειδωτική καταπόνηση Οξειδωτική καταπόνηση Δημιουργία ενεργών μορφών οξυγόνου Ο ρόλος του μοριακού οξυγόνου ως τελικού αποδέκτη των ηλεκτρονίων στην αλυσίδα μεταφοράς ηλεκτρονίων της αναπνευστικής λειτουργίας των αερόβιων

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΑΠΟΝΗΣΕΩΝ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΟΞΥΓΟΝΟΥ

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΑΠΟΝΗΣΕΩΝ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΑΠΟΝΗΣΕΩΝ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΟΞΥΓΟΝΟΥ Το οξυγόνο είναι απαραίτητο για το υπόγειο μέρος όσο είναι και για το υπέργειο. Σε καλά αποστραγγιζόμενα εδάφη το οξυγόνο διαχέεται

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Εργασία Βιολογίας Καθηγητής: Πιτσιλαδής Β. Μαθητής: Μ. Νεκτάριος Τάξη: Β'2 Υλικό: Κεφάλαιο 3 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Την ενέργεια και τα υλικά που οι οργανισμοί εξασφαλίζουν από το περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολισμός και Βιοενεργητική. [Τίτλος εγγράφου] ΣΠΥΡΟΣ Ξ. Β 2

Μεταβολισμός και Βιοενεργητική. [Τίτλος εγγράφου] ΣΠΥΡΟΣ Ξ. Β 2 Μεταβολισμός και Βιοενεργητική [Τίτλος εγγράφου] ΣΠΥΡΟΣ Ξ. Β 2 ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2013 - Μεταβολισμός - Εισαγωγή Πολύ μεγάλο ρόλο στην λειτουργία ενός οργανισμού παίζει η ενέργεια και η κατάλληλη αξιοποίησή της.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΤΜΗΜΑ:Β 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Είναι γνωστό πως οποιοσδήποτε οργανισμός, για να λειτουργήσει χρειάζεται ενέργεια. Η ενέργεια αυτή βρίσκεται

Διαβάστε περισσότερα

Η ανόργανη θρέψη των φυτών

Η ανόργανη θρέψη των φυτών Η ανόργανη θρέψη των φυτών Οργανικά θρεπτικά στοιχεία σάκχαρα που προέρχονται από τη διαδικασία της φωτοσύνθεσης με τις επακόλουθες μετατροπές Ανόργανα θρεπτικά στοιχεία προέρχονται από το έδαφος, με τη

Διαβάστε περισσότερα

Φ ΣΙ Σ Ο Ι Λ Ο Ο Λ Γ Ο Ι Γ Α

Φ ΣΙ Σ Ο Ι Λ Ο Ο Λ Γ Ο Ι Γ Α Δηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης Οξείδωση της γλυκόζης ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ «Καταβολισµός ή ανοµοίωση» C 6 H 12 O+6O 2 +6H 2 O 12H 2 O+6CO 2 +686 Kcal/mol Πηγές ενέργειας κατά την

Διαβάστε περισσότερα

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2 78 ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑ ΥΔΑΤΙΝΩΝ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΦΥΤΙΚΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ (μακροφύκη φυτοπλαγκτόν) ΠΡΩΤΟΓΕΝΕΙΣ ΠAΡΑΓΩΓΟΙ ( μετατρέπουν ανόργανα συστατικά σε οργανικές ενώσεις ) φωτοσύνθεση 6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών Τµήµα Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας Εργαστήριο Φυσιολογίας και Μορφολογίας Φυτών

Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών Τµήµα Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας Εργαστήριο Φυσιολογίας και Μορφολογίας Φυτών Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών Τµήµα Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας Εργαστήριο Φυσιολογίας και Μορφολογίας Φυτών Μεταβολές των Φωτοσυνθετικών Χαρακτηριστικών των Φύλλων Τριών Ποικιλιών της Αµπέλου κατά τη ιάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Για κάθε αέριο υπάρχουν μηχανισμοί παραγωγής και καταστροφής Ρυθμός μεταβολής ενός αερίου = ρυθμός παραγωγής ρυθμός καταστροφής Όταν: ρυθμός παραγωγής = ρυθμός καταστροφής

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΟΥΣΙΩΝ ΣΤΑ ΦΥΤΑ

ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΟΥΣΙΩΝ ΣΤΑ ΦΥΤΑ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΟΥΣΙΩΝ ΣΤΑ ΦΥΤΑ Στόχοι - Να αναγνωρίζετε τα όργανα µε τα οποία τα φυτά µεταφέρουν το νερό από τις ρίζες στα υπόλοιπα µέρη του φυτού.. - Να διαπιστώσετε την άνοδο του νερού και των διαλυµένων ουσιών

Διαβάστε περισσότερα

Η δράση των φυσικών αντιοξειδωτικών ως φαινόμενο αυτοπροστασίας των φυτών

Η δράση των φυσικών αντιοξειδωτικών ως φαινόμενο αυτοπροστασίας των φυτών Η δράση των φυσικών αντιοξειδωτικών ως φαινόμενο αυτοπροστασίας των φυτών Παρουσίαση Σαρρής Φ. Παναγιώτης 1 of 45 http://www.agrool.gr Η δράση των φυσικών αντιοξειδωτικών ως φαινόμενο αυτοπροστασίας των

Διαβάστε περισσότερα

«Ο ΤΥΠΟΣ ΤΟΥ HIRAYAMA

«Ο ΤΥΠΟΣ ΤΟΥ HIRAYAMA 1 Τ.Ε.Ι. ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΑΛΙΕΙΑΣΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΙΙ «Ο ΤΥΠΟΣ ΤΟΥ HIRAYAMA 1. ΒΙΟΛΟΓΙΚΟ ΦΙΛΤΡΑΡΙΣΜΑ Τρεις τύποι φιλτραρίσµατος χρησιµοποιούνται στα αυτόνοµα

Διαβάστε περισσότερα

2/4/2015. ικοτυλήδονα. Έµβρυο. επικοτύλιο. υποκοτύλιο. Μονοκοτυλήδονα. ενδοσπέρµιο. κοτυληδόνα. επικοτύλιο. ριζίδιο. Περίβληµα.

2/4/2015. ικοτυλήδονα. Έµβρυο. επικοτύλιο. υποκοτύλιο. Μονοκοτυλήδονα. ενδοσπέρµιο. κοτυληδόνα. επικοτύλιο. ριζίδιο. Περίβληµα. Δηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης Δοµή σπέρµατος ικοτυλήδονα περίβληµα ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ «Δοµή και βλάστηση των σπερµάτων» Διδάσκων: Χρήστος Χατζησαββίδης κοτυληδόνα επικοτύλιο υποκοτύλιο

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 31-7-14 ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 Στο σχήμα 1 του άρθρου που δημοσιεύσαμε την προηγούμενη φορά φαίνεται η καθοριστικός ρόλος των μικροοργανισμών για την ύπαρξη της ζωής, αφού χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

Ελεύθερες ρίζες και αντιοξειδωτικά

Ελεύθερες ρίζες και αντιοξειδωτικά Ελεύθερες ρίζες και αντιοξειδωτικά Κατά τη διάρκεια των φυσιολογικών ανθρώπινων διεργασιών παραγωγή ενέργειας, αποτοξίνωση από τοξικές ουσίες και ανοσολογική απόκριση, παράγονται από τον οργανισµό ελεύθερες

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΡΩΤΙΔΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΑΚΧΑΡΟΥ

ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΡΩΤΙΔΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΑΚΧΑΡΟΥ ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΡΩΤΙΔΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΑΚΧΑΡΟΥ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΥ ΑΘΗΝΑ 2010 1 ΣΚΟΠΟΣ Η ανάλυση και μελέτη της μοριακής δομής των καρωτίδων αρτηριών με υπέρυθρη φασματοσκοπία. Η εξαγωγή συμπερασμάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 2. ΗΛΙΑΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου ΗΛΙΑΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ Με τον όρο ακτινοβολία

Διαβάστε περισσότερα

Το φυτικό σώμα απαρτίζεται από μεριστωματικούς και μόνιμους ιστούς

Το φυτικό σώμα απαρτίζεται από μεριστωματικούς και μόνιμους ιστούς Το φυτικό σώμα απαρτίζεται από μεριστωματικούς και μόνιμους ιστούς Iστός: Μια ομάδα παρόμοιων σε μορφή κυττάρων, τα οποία βρίσκονται σε επαφή μεταξύ τους, διαθέτουν ομοειδές περιεχόμενο και επιτελούν συγκεκριμένη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 Η ΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ. Κυτταρική αναπνοή 1

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 Η ΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ. Κυτταρική αναπνοή 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 Η ΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ Κυτταρική αναπνοή 1 8.1 ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ 2 Οι οργανισµοί για να επιβιώσουν χρειάζονται ενέργεια. Η κυτταρική αναπνοή είναι η διαδικασία µέσα από την οποία οι οργανισµοί

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ

ΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ Κ Kάνιγγος ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΛΛΙΝΤΖΑ 10, (5ος όροφ. Τηλ: 210-3300296-7. www.kollintzas.gr 1. Χημική σύσταση του κυττάρου. 2. Δομή και λειτουργία του κυττάρου. 3. Μεταβολισμός: βασικές αρχές,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Οργανική ουσία Αποτελείται από πολύπλοκες ενώσεις οι οποίες παράγονται από τα υπολείμματα των φυτικών και ζωικών οργανισμών, με την επίδραση βιολογικών, χημικών

Διαβάστε περισσότερα

Επίδραση του πλάγιου φωτισμού στη φωτοσύνθεση σε σχέση με την ανατομία των φύλλων. Μελέτη μέσω φθορισμομετρίας χλωροφύλλης

Επίδραση του πλάγιου φωτισμού στη φωτοσύνθεση σε σχέση με την ανατομία των φύλλων. Μελέτη μέσω φθορισμομετρίας χλωροφύλλης Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Τμήμα Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας Εργαστήριο Φυσιολογίας και Μορφολογίας Φυτών Επίδραση του πλάγιου φωτισμού στη φωτοσύνθεση σε σχέση με την ανατομία των φύλλων. Μελέτη μέσω

Διαβάστε περισσότερα

Θερμολυπόλυση από την Hydrosun

Θερμολυπόλυση από την Hydrosun Θερμολυπόλυση από την Hydrosun Η Υπερθερμική Συσκευή με Φίλτρο Νερού Το Ηydrosun Ιrradiator είναι ένα νέο σύστημα υπέρυθρης ακτινοβολίας Α με φίλτρο νερού (wira). Μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την τοπική

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3. Οι ιστοί συγκροτούν όργανα

Κεφάλαιο 3. Οι ιστοί συγκροτούν όργανα Κεφάλαιο 3 Οι ιστοί συγκροτούν όργανα Τα µέρη ενός αντιπροσωπευτικού σπερµατόφυτου Οβλαστός: (α) στηρίζει τα φύλλα και τα άνθη, (β) µεταφέρει νερό και ανόργανα άλατα από τις ρίζες προς όλα τα εναέρια µέρη

Διαβάστε περισσότερα

Α1. Πράσινο και κίτρινο φως προσπίπτουν ταυτόχρονα και µε την ίδια γωνία πρόσπτωσης σε γυάλινο πρίσµα. Ποιά από τις ακόλουθες προτάσεις είναι σωστή:

Α1. Πράσινο και κίτρινο φως προσπίπτουν ταυτόχρονα και µε την ίδια γωνία πρόσπτωσης σε γυάλινο πρίσµα. Ποιά από τις ακόλουθες προτάσεις είναι σωστή: 54 Χρόνια ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΑΒΒΑΪΔΗ-ΜΑΝΩΛΑΡΑΚΗ ΠΑΓΚΡΑΤΙ : Φιλολάου & Εκφαντίδου 26 : Τηλ.: 2107601470 ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ : ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 2014 ΘΕΜΑ Α Α1. Πράσινο και κίτρινο φως

Διαβάστε περισσότερα

Φυσικοί Νόμοι διέπουν Το Περιβάλλον

Φυσικοί Νόμοι διέπουν Το Περιβάλλον Φυσικοί Νόμοι διέπουν Το Περιβάλλον Απαρχές Σύμπαντος Ύλη - Ενέργεια E = mc 2 Θεμελιώδεις καταστάσεις ύλης Στερεά Υγρή Αέριος Χημικές μορφές ύλης Χημικά στοιχεία Χημικές ενώσεις Χημικά στοιχεία 92 στη

Διαβάστε περισσότερα

Η κίνηση του νερού εντός των φυτών (Soil-Plant-Atmosphere Continuum) Δημήτρης Κύρκας

Η κίνηση του νερού εντός των φυτών (Soil-Plant-Atmosphere Continuum) Δημήτρης Κύρκας Η κίνηση του νερού εντός των φυτών (Soil-Plant-Atmosphere Continuum) Δημήτρης Κύρκας Η Σεκόγια (Sequoia) «Redwood» είναι το ψηλότερο δέντρο στο κόσμο και βρίσκεται στην Καλιφόρνια των ΗΠΑ 130 μέτρα ύψος

Διαβάστε περισσότερα

Η υδρόλυση της ATP (σε ADP και μία φωσφορική ομάδα) απελευθερώνει ενέργεια που χρησιμοποιείται στις αναβολικές αντιδράσεις

Η υδρόλυση της ATP (σε ADP και μία φωσφορική ομάδα) απελευθερώνει ενέργεια που χρησιμοποιείται στις αναβολικές αντιδράσεις Κεφάλαιο 6 ΚΑΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Αποικοδόμηση (διάσπαση) πολύπλοκων μορίων σε απλούστερες ενώσεις πχ στην κυτταρική αναπνοή η διάσπαση της γλυκόζης σε CO 2 και Η 2 Ο Η ενέργεια που απελευθερώνεται χρησιμοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ο αριθμός Avogadro, N A, L = 6,022 10 23 mol -1 η σταθερά Faraday, F = 96 487 C mol -1 σταθερά αερίων R = 8,314 510 (70) J K -1 mol -1 = 0,082 L atm mol -1 K -1 μοριακός

Διαβάστε περισσότερα

Ήπιες µορφές ενέργειας

Ήπιες µορφές ενέργειας ΕΒ ΟΜΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ήπιες µορφές ενέργειας Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Επιλέξετε τη σωστή από τις παρακάτω προτάσεις, θέτοντάς την σε κύκλο. 1. ΥΣΑΡΕΣΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΤΗΣ ΧΡΗΣΗΣ ΤΩΝ ΟΡΥΚΤΩΝ ΚΑΥΣΙΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Η εμπειρία μιας προσβολής προκαλεί ενδυνάμωση του φυτικού οργανισμού

Η εμπειρία μιας προσβολής προκαλεί ενδυνάμωση του φυτικού οργανισμού Η εμπειρία μιας προσβολής προκαλεί ενδυνάμωση του φυτικού οργανισμού Η εξουδετέρωση του παθογόνου προσδίδει επίκτητη ανθεκτικότητα που σε ορισμένες περιπτώσεις δεν περιορίζεται στην περιοχή της προσβολής,

Διαβάστε περισσότερα

Ανθοκομία (Εργαστήριο)

Ανθοκομία (Εργαστήριο) Ανθοκομία (Εργαστήριο) Α. Λιόπα-Τσακαλίδη ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ 1 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 4 Πολλαπλασιασμός ανθοκομικών φυτών 2 Στα θερμοκήπια

Διαβάστε περισσότερα

Σπέρματα και Καρποί. Το σπέρμα είναι μία πολυκύτταρη δομή με την οποία διασπείρονται τα ανθόφυτα

Σπέρματα και Καρποί. Το σπέρμα είναι μία πολυκύτταρη δομή με την οποία διασπείρονται τα ανθόφυτα Ο καρπός φέρει και προστατεύει τα σπέρματα: μια βοηθητική δομή του κύκλου ζωής των ανθοφύτων Το σπέρμα είναι μία πολυκύτταρη δομή με την οποία διασπείρονται τα ανθόφυτα Σπέρματα και Καρποί Γονιμοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Κ Kάνιγγος ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΛΛΙΝΤΖΑ 10, (5ος όροφ. Τηλ: 210-3300296-7. www.kollintzas.gr OΙΚΟΛΟΓΙΑ 1. Όσο το ποσό της ενέργειας: α) μειώνεται προς τα ανώτερα

Διαβάστε περισσότερα

Χαλκός Cu. Στοιχείο µετάπτωσης, µέταλλο. Στο κυτταρικό περιβάλλον βρίσκεται σε δύο µορφές οξείδωσης. Cu + ανηγµένος χαλκός. Cu 2+ οξειδωµένος χαλκός

Χαλκός Cu. Στοιχείο µετάπτωσης, µέταλλο. Στο κυτταρικό περιβάλλον βρίσκεται σε δύο µορφές οξείδωσης. Cu + ανηγµένος χαλκός. Cu 2+ οξειδωµένος χαλκός Χαλκός Cu Στοιχείο µετάπτωσης, µέταλλο Στο κυτταρικό περιβάλλον βρίσκεται σε δύο µορφές οξείδωσης Cu + ανηγµένος χαλκός Cu 2+ οξειδωµένος χαλκός Είναι µαλακό οξύ προτιµά να προσαρτάται σε µαλακούς υποκαταστάτες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ. Πετρολιάγκης Σταμάτης Τμήμα Γ4

ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ. Πετρολιάγκης Σταμάτης Τμήμα Γ4 ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ Πετρολιάγκης Σταμάτης Τμήμα Γ4 ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ Η κυτταρική μεμβράνη ή πλασματική μεμβράνη είναι η εξωτερική μεμβράνη που περιβάλλει το κύτταρο

Διαβάστε περισσότερα

ÔÏÕËÁ ÓÁÑÑÇ ÊÏÌÏÔÇÍÇ

ÔÏÕËÁ ÓÁÑÑÇ ÊÏÌÏÔÇÍÇ ΤΑΞΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ A Α1 γ Α2 α Α3 α Α4 β Α5 γ ΘΕΜΑ Β Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ / ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Ηµεροµηνία: Κυριακή 13 Απριλίου 2014 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Β1) Το οικοσύστηµα είναι ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΙΝΟΛΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ Οι φαινολικές ενώσεις αποτελούν μία από τις κύριες ομάδες δευτερογενών μεταβολιτών. Αποτελούνται από ενώσεις με μεγάλη ποικιλία

ΦΑΙΝΟΛΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ Οι φαινολικές ενώσεις αποτελούν μία από τις κύριες ομάδες δευτερογενών μεταβολιτών. Αποτελούνται από ενώσεις με μεγάλη ποικιλία ΦΑΙΝΟΛΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ Οι φαινολικές ενώσεις αποτελούν μία από τις κύριες ομάδες δευτερογενών μεταβολιτών. Αποτελούνται από ενώσεις με μεγάλη ποικιλία όσον αφορά τη δομή και λειτουργικότητά τους. Ο γενικός

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου

Οργανική Χημεία. Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου Οργανική Χημεία Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου 1. Γενικά Δυνατότητα προσδιορισμού δομών με σαφήνεια χρησιμοποιώντας τεχνικές φασματοσκοπίας Φασματοσκοπία μαζών Μέγεθος, μοριακός τύπος

Διαβάστε περισσότερα

Ομάδες φαινολικών ενώσεων

Ομάδες φαινολικών ενώσεων ΦΑΙΝΟΛΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ Οι φαινολικές ενώσεις αποτελούν μία από τις κύριες ομάδες δευτερογενών μεταβολιτών. Αποτελούνται από ενώσεις με μεγάλη ποικιλία όσον αφορά τη δομή και λειτουργικότητά τους. Ο γενικός

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 1. ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ Ατμόσφαιρα είναι το αεριώδες περίβλημα

Διαβάστε περισσότερα

Όραση Α. Ιδιότητες των κυµάτων. Ανατοµικάστοιχείαοφθαλµού. Ορατό φως

Όραση Α. Ιδιότητες των κυµάτων. Ανατοµικάστοιχείαοφθαλµού. Ορατό φως Ιδιότητες των κυµάτων Όραση Α Μήκος κύµατος: απόσταση µεταξύ δύο διαδοχικών κυµατικών µορφών Συχνότητα: αριθµός κύκλων ανά δευτερόλεπτα (εξαρτάται από το µήκος κύµατος) Ορατό φως Ανατοµικάστοιχείαοφθαλµού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. 25 Ιανουαρίου 2014 ΛΥΚΕΙΟ:... ΟΜΑΔΑ ΜΑΘΗΤΩΝ: 2... 3... ΜΟΝΑΔΕΣ:

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. 25 Ιανουαρίου 2014 ΛΥΚΕΙΟ:... ΟΜΑΔΑ ΜΑΘΗΤΩΝ: 2... 3... ΜΟΝΑΔΕΣ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ 25 Ιανουαρίου 2014 ΛΥΚΕΙΟ:..... ΟΜΑΔΑ ΜΑΘΗΤΩΝ: 1.. 2..... 3..... ΜΟΝΑΔΕΣ: ΜΕΡΟΣ Α Κυτταρική ανάπτυξη και διάχυση ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΥΠΟΒΑΘΡΟ Διάχυση: Με τον όρο διάχυση, γενικά, χαρακτηρίζουμε την τάση

Διαβάστε περισσότερα

Η βιολογική κατάλυση παρουσιάζει παρουσιάζει ορισμένες ορισμένες ιδιαιτερότητες ιδιαιτερότητες σε

Η βιολογική κατάλυση παρουσιάζει παρουσιάζει ορισμένες ορισμένες ιδιαιτερότητες ιδιαιτερότητες σε Η βιολογική κατάλυση παρουσιάζει ορισμένες ιδιαιτερότητες σε σχέση με τη μη βιολογική που οφείλονται στη φύση των βιοκαταλυτών Οι ιδιαιτερότητες αυτές πρέπει να παίρνονται σοβαρά υπ όψη κατά το σχεδιασμό

Διαβάστε περισσότερα

Μεταφορά Ενέργειας με Ακτινοβολία

Μεταφορά Ενέργειας με Ακτινοβολία ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ - ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Εργαστηριακή Άσκηση: Μεταφορά Ενέργειας με Ακτινοβολία Σκοπός της Εργαστηριακής Άσκησης: Να προσδιοριστεί ο τρόπος με τον οποίο μεταλλικά κουτιά με επιφάνειες διαφορετικού

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Με τον όρο αυτό ονοµάζουµε την τεχνική ποιοτικής και ποσοτικής ανάλυσης ουσιών µε βάση το µήκος κύµατος και το ποσοστό απορρόφησης της ακτινοβολίας

Διαβάστε περισσότερα

Ορισμός το. φλψ Στάδια επεξεργασίας λυμάτων ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ?

Ορισμός το. φλψ Στάδια επεξεργασίας λυμάτων ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ? ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ? Ο βιολογικος καθαρισμος αφορα την επεξεργασια λυματων, δηλαδη τη διαδικασια μεσω της οποιας διαχωριζονται οι μολυσματικες ουσιες από

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ (SPECTROMETRIC TECHNIQUES)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ (SPECTROMETRIC TECHNIQUES) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ (SPECTROMETRIC TECHNIQUES) ΑΘΗΝΑ, ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2014 ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ Στηρίζονται στις αλληλεπιδράσεις της ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας με την ύλη. Φασματομετρία=

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ΡΟΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ροή του νερού μεταξύ των άλλων καθορίζει τη ζωή και τις λειτουργίες των έμβιων οργανισμών στο ποτάμι. Διαμορφώνει το σχήμα του σώματός τους, τους

Διαβάστε περισσότερα

Η δέσµευση της ηλιακής ενέργειας

Η δέσµευση της ηλιακής ενέργειας Λειτουργία Η δέσµευση της ηλιακής ενέργειας ΦυσιολογίαΦυτών3 ου Εξαµήνου. Μπουράνης, Σ. Χωριανοπούλου 1 Η δέσµευση και η αξιοποίηση της ηλιακής ενέργειας γίνεται από ένα βιολογικό σύστηµα που ονοµάζεται

Διαβάστε περισσότερα

Σάββατο, 25 Μαΐου 2002 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΕΙΑ. Βιολογία

Σάββατο, 25 Μαΐου 2002 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΕΙΑ. Βιολογία Σάββατο, 25 Μαΐου 2002 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΕΙΑ Βιολογία ΘΕΜΑ 1 Στις ερωτήσεις 1 5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα του το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Ποιο

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Βιοτεχνολογίας Τροφίμων

Αρχές Βιοτεχνολογίας Τροφίμων Αρχές Βιοτεχνολογίας Τροφίμων Ενότητα 3: Εφαρμογές Βιομηχανικής Βιοτεχνολογίας(1/3), 2ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης και Τεχνολογίας Τροφίμων Διδάσκων: Δρ. Σεραφείμ Παπανικολαου Μαθησιακοί Στόχοι Βιοτεχνολογικά Προϊόντα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ. 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R;

ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ. 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R; ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R; (γ) Ποιο μέρος του μορίου προσδίδει σε αυτό όξινες ιδιότητες; (δ) Ποιο μέρος του μορίου προσδίδει

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων µπορούν να καταταχθούν σε τρεις κατηγορίες: Φυσικά Χηµικά Βιολογικά. Πολλές από τις παραµέτρους που ανήκουν στις κατηγορίες αυτές αλληλεξαρτώνται π.χ. η θερµοκρασία που

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Τεχνολογίας Τροφίμων ΤΕΙ Αθήνας Εαρινό Εξάμηνο 2006 2007 a 1 η Εξέταση στην Βιοχημεία. Ονοματεπώνυμο : Τυπικό εξάμηνο : Αριθμός Μητρώου :

Τμήμα Τεχνολογίας Τροφίμων ΤΕΙ Αθήνας Εαρινό Εξάμηνο 2006 2007 a 1 η Εξέταση στην Βιοχημεία. Ονοματεπώνυμο : Τυπικό εξάμηνο : Αριθμός Μητρώου : Τμήμα Τεχνολογίας Τροφίμων ΤΕΙ Αθήνας Εαρινό Εξάμηνο 2006 2007 a 1 η Εξέταση στην Βιοχημεία Ονοματεπώνυμο : Τυπικό εξάμηνο : Αριθμός Μητρώου : 1. Στο παρακάτω διάγραμμα του κύκλου του Krebs να σημειωθούν

Διαβάστε περισσότερα

1. Εισαγωγή στο Κύτταρο

1. Εισαγωγή στο Κύτταρο 1. Εισαγωγή στο Κύτταρο 1.1. Ορισμός του κυττάρου. Το κύτταρο είναι η δομική και λειτουργική μονάδα της ζωής (σχήμα 1). Το κύτταρο αποτελεί τη βάση της δομικής και λειτουργικής οργάνωσης ενός οργανισμού.

Διαβάστε περισσότερα

ρευστότητα (εξασφαλίζεται µε τα φωσφολιπίδια)

ρευστότητα (εξασφαλίζεται µε τα φωσφολιπίδια) Λειτουργίες Πλασµατική µεµβράνη οριοθέτηση του κυττάρου εκλεκτική διαπερατότητα ή ηµιπερατότητα αναγνώριση και υποδοχή µηνυµάτων πρόσληψη και αποβολή ουσιών Πλασµατική µεµβράνη Ιδιότητες σταθερότητα ρευστότητα

Διαβάστε περισσότερα

www.cyprusbiology.com ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΚΤΟ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ

www.cyprusbiology.com ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΚΤΟ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ www.cyprusbiology.com ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΚΤΟ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ 2014 ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ κύτταρο Το αυτοκίνητο καίει βενζίνη για να πάρει ενέργεια. Ποιο είναι το καύσιμο του κυττάρου;.. Με ποια αντίδραση

Διαβάστε περισσότερα

Το πιο μικρό και συμπαγές LASER μεγάλης ισχύος για την φυσικοθεραπεία και την φυσική αποκατάσταση

Το πιο μικρό και συμπαγές LASER μεγάλης ισχύος για την φυσικοθεραπεία και την φυσική αποκατάσταση Το πιο μικρό και συμπαγές LASER μεγάλης ισχύος για την φυσικοθεραπεία και την φυσική αποκατάσταση Χημικοί Μηχανισμοί Παραγωγή εξ επαγωγής, φωτο-χημικών φαινομένων φωτο-ευαισθητοποίησης και φωτο-απομάκρυνσης.

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα πριν τις εξετάσεις. Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία

Θέματα πριν τις εξετάσεις. Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία Θέματα πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία 2013-2014 Θέματα πολλαπλής επιλογής Μετουσίωση είναι το φαινόμενο α. κατά το οποίο συνδέονται δύο αμινοξέα για τον σχηματισμό μιας πρωτεΐνης β. κατά

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008 ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ημερομηνία και Ώρα εξέτασης: Πέμπτη, 12 ΙΟΥΝΙΟΥ 2008 07:30 10:30

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων (DO - BOD - COD - TOC) Χ. Βασιλάτος Οργανική ύλη Αποξυγόνωση επιφανειακών και υπογείων υδάτων Οι οργανικές ύλες αποτελούν πολύ σοβαρό ρύπο,

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ημερομηνία και Ώρα εξέτασης: Δευτέρα, 20 Μαΐου 2013 07:30-10:30

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγορίες παραγόντων. Μικροβιολογία Τροφίµων. Μικροβιακή αύξηση. Παράγοντες ανάπτυξης. Επίδραση της θερµοκρασίας. Θεµελιώδεις Θερµοκρασίες

Κατηγορίες παραγόντων. Μικροβιολογία Τροφίµων. Μικροβιακή αύξηση. Παράγοντες ανάπτυξης. Επίδραση της θερµοκρασίας. Θεµελιώδεις Θερµοκρασίες Κατηγορίες παραγόντων Μικροβιολογία Τροφίµων Παράγοντες που επηρεάζουν την ανάπτυξη και την επιβίωση των µικροοργανισµών στα τρόφιµα. Η ανάπτυξη και η επιβίωση των µικροοργανισµών στα τρόφιµα εξαρτάται

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ Διάχυση Η διάχυση είναι το κύριο φαινόμενο με το οποίο γίνεται η παθητική μεταφορά διαμέσου ενός διαχωριστικού φράγματος Γενικά στη διάχυση ένα αέριο ή

Διαβάστε περισσότερα

Α4. Να μεταφέρετε στο τετράδιό σας τις παρακάτω χημικές εξισώσεις σωστά συμπληρωμένες:

Α4. Να μεταφέρετε στο τετράδιό σας τις παρακάτω χημικές εξισώσεις σωστά συμπληρωμένες: ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 18 ΜΑΪΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ)

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΥΣΑΕΡΙΑ ΚΑΤΑΛΥΤΕΣ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ Ενεργειακό πρόβληµα Τεράστιες απαιτήσεις σε ενέργεια µε αµφίβολη µακροπρόθεσµη επάρκεια ενεργειακών πόρων Μικρή απόδοση των σηµερινών µέσων αξιοποίησης της ενέργειας (π.χ.

Διαβάστε περισσότερα

Φυσικοί ρύποι H χλωρίδα της γης (µεγαλύτερη φυσική πηγή εκποµπής αερίων ρύπων ) Τα δέντρα και τα φυτά µέσω της φωτοσύνθεσης Ανθρώπινες ραστηριότητες

Φυσικοί ρύποι H χλωρίδα της γης (µεγαλύτερη φυσική πηγή εκποµπής αερίων ρύπων ) Τα δέντρα και τα φυτά µέσω της φωτοσύνθεσης Ανθρώπινες ραστηριότητες Ατµοσφαιρική ρύπανση Μαρή Νεαμονίτης Παλαιολόγου Παπαβασιλείου Ορισµός Ανεπιθύµητη αλλαγή στα φυσικά, χηµικά και βιολογικά χαρακτηριστικά του αέρα ζηµιογόνος για όλους τους οργανισµούς Πώς προκαλείται

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ:

ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ: ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ: ΕΝΑ ΠΕΙΡΑΜΑ ΜΕ ΑΓΝΩΣΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ, ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ, ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΝΙΚΟΛΑΣ ΠΡΙΜΗΚΥΡΙΟΣ, ΓΕΩΠΟΝΟΣ, Δρ. ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΓΕΝΕΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ

ΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ εσµός Υδρογόνου 1) Τι ονοµάζεται δεσµός υδρογόνου; εσµός ή γέφυρα υδρογόνου : είναι µια ειδική περίπτωση διαµοριακού δεσµού διπόλου-διπόλου,

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα Θεμάτων Βιολογίας Β' Λυκείου 2014-2015 Κεφάλαιο 3 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3

Τράπεζα Θεμάτων Βιολογίας Β' Λυκείου 2014-2015 Κεφάλαιο 3 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΓΗ_Β_ΒΙΟ_0_14306 Β6 (ΚΕΦ. 2, 3) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΙΙ. Στο φυτικό κύτταρο συνυπάρχουν δύο οργανίδια τα οποία διαθέτουν γενετικό υλικό και τα οποία σχετίζονται λειτουργικά, στο πλαίσιο δύο βασικών μεταβολικών διεργασιών.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Χημεία της ζωής 1 2.1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Η Βιολογία μπορεί να μελετηθεί μέσα από πολλά και διαφορετικά επίπεδα. Οι βιοχημικοί, για παράδειγμα, ενδιαφέρονται περισσότερο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ. σύγχρονο ΜΑΪΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Θέμα Α.. Α.1. δ Α.2. β Α.3. γ Α.4. β Α.5. α. Θέμα Β. ασθενειών. ν. περιβάλλον. βλαπτικές

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ. σύγχρονο ΜΑΪΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Θέμα Α.. Α.1. δ Α.2. β Α.3. γ Α.4. β Α.5. α. Θέμα Β. ασθενειών. ν. περιβάλλον. βλαπτικές Θέμα Α.. Α.1. δ Α.2. β Α.3. γ Α.4. β Α.5. α Θέμα Β. ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 30 ΜΑΪΟΥ 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

- Πίεση. V θ Άνοδος. Κάθοδος

- Πίεση. V θ Άνοδος. Κάθοδος - Πίεση + V θ Άνοδος 10-7 atm Κάθοδος Η θερμαινόμενη κάθοδος εκπέμπει ηλεκτρόνια. Όσο πιο θερμή είναι η κάθοδος τόσα περισσότερα ηλεκτρόνια εκπέμπονται Το ηλεκτρικό πεδίο τα επιταχύνει και βομβαρδίζουν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΚΤΗΣ ΥΠΕΡΙΩ ΟΥΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑΣ (UV-Index)

ΕΙΚΤΗΣ ΥΠΕΡΙΩ ΟΥΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑΣ (UV-Index) ΕΙΚΤΗΣ ΥΠΕΡΙΩ ΟΥΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑΣ (UV-Index) Τι είναι η υπεριώδης (ultraviolet-uv) ηλιακή ακτινοβολία Η υπεριώδης ηλιακή ακτινοβολία κατά τη διάδοσή της στη γήινη ατµόσφαιρα απορροφάται κυρίως από το στρατοσφαιρικό

Διαβάστε περισσότερα

(αδρές αποικίες) Θέρμανση (λείες αποικίες) ζωντανά ποντίκια ζωντανά ποντίκια νεκρά ποντίκια

(αδρές αποικίες) Θέρμανση (λείες αποικίες) ζωντανά ποντίκια ζωντανά ποντίκια νεκρά ποντίκια Το DNA είναι το γενετικό υλικό 1. Πείραμα Griffith (1928) Βακτήριο πνευμονιόκοκκου (Diplococcus pneumoniae) Χωρίς κάλυμμα Με κάλυμμα (αδρές αποικίες) Θέρμανση (λείες αποικίες) ζωντανά ποντίκια ζωντανά

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014 ΤΑΞΗ: ΜΑΘΗΜΑ: Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ / ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Ηµεροµηνία: Κυριακή 13 Απριλίου 2014 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ 1. ύο µονοχρωµατικές ακτινοβολίες Α και Β µε µήκη κύµατος στο κενό

Διαβάστε περισσότερα

Κυρούδη Λαμπρινή. Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών

Κυρούδη Λαμπρινή. Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών Κυρούδη Λαμπρινή Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ Η έρευνα αυτή διαπραγματεύεται, θέλοντας να εξηγήσει τα εξής θέματα:- Ο ρόλος του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών-

Διαβάστε περισσότερα

1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να διαπιστώνουμε τον όξινο χαρακτήρα σε προϊόντα καθημερινής χρήσης Να ορίζουμε τα οξέα κατά τον Arrhenius

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 5: Επισκόπηση οργανικών αντιδράσεων

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 5: Επισκόπηση οργανικών αντιδράσεων Οργανική Χημεία Κεφάλαιο 5: Επισκόπηση οργανικών αντιδράσεων 1. Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων Γενικά, εξετάζουμε το είδος της αντίδρασης και τον τρόπο που αυτές συντελούνται Γενικοί τύποι αντιδράσεων

Διαβάστε περισσότερα

Ατομικές θεωρίες (πρότυπα)

Ατομικές θεωρίες (πρότυπα) Ατομικές θεωρίες (πρότυπα) 1. Αρχαίοι Έλληνες ατομικοί : η πρώτη θεωρία που διατυπώθηκε παγκοσμίως (καθαρά φιλοσοφική, αφού δεν στηριζόταν σε καμιά πειραματική παρατήρηση). Δημόκριτος (Λεύκιπος, Επίκουρος)

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΝΖΥΜΑ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΠΑΤΗΡ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΙΣΑΑΚ 1. Να εξηγήσετε γιατί πολλές βιταμίνες, παρά τη μικρή συγκέντρωσή τους στον οργανισμό, είναι πολύ σημαντικές για

Διαβάστε περισσότερα

Μέρος Α ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ Κεφάλαιο 1 ο ΟΡΓΑΝΙΚΑ ΚΑΙ ΑΝΟΡΓΑΝΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΠΟ ΤΑ ΟΠΟΙΑ ΑΠΑΡΤΙΖΟΝΤΑΙ ΤΑ ΦΥΤΑ.

Μέρος Α ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ Κεφάλαιο 1 ο ΟΡΓΑΝΙΚΑ ΚΑΙ ΑΝΟΡΓΑΝΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΠΟ ΤΑ ΟΠΟΙΑ ΑΠΑΡΤΙΖΟΝΤΑΙ ΤΑ ΦΥΤΑ. ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ Βασικά μαθήματα μορφολογίας και φυσιολογίας Σπερματοφύτων ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το ενδιαφέρον και η χρήση των φυτών στον άνθρωπο. Η ιστορία και η εξέλιξη της βοτανικής επιστήμης.

Διαβάστε περισσότερα

Επίδραση εξωγενών παραγόντων στο δέρμα

Επίδραση εξωγενών παραγόντων στο δέρμα Επίδραση εξωγενών παραγόντων στο δέρμα Επίδραση εξωγενών παραγόντων στο δέρμα Οι παράγοντες που ασκούν επίδραση στο δέρμα είναι: 1)Η τριβή και η πίεση 2)οι τραυματισμοί 3)η θερμότητα και το ψύχος 4)η ηλιακή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Ι

ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Ι ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Ι Επώνυµο: Όνοµα: Πατρώνυµο: ΑΜ: Εξάµηνο: Ηµεροµηνία: Θέµα 1. Υπογραµµίσατε ή κυκλώσατε ή γράψετε τη λέξη που δίδει ή συµπληρώνει σωστά την πρόταση. (Μονάδες 3). 1. Μια βιοµηχανική

Διαβάστε περισσότερα

Λαμπτήρες Μαγνητικής Επαγωγής

Λαμπτήρες Μαγνητικής Επαγωγής Φωτισμός οδοποιίας, πάρκων, πλατειών ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ-ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΦΩΤΙΣΤΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΞΕΩΝ ΜΑΓΝΗΤΙΚΗΣ ΕΠΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ LED Λαμπτήρες Μαγνητικής Επαγωγής Light Emitting Diodes LED Αρχή λειτουργίας

Διαβάστε περισσότερα

συστήματα προαπονιτροποίησης είναι η δημιουργία ευνοϊκών συνθηκών για την ανάπτυξη νηματοειδών μικροοργανισμών.

συστήματα προαπονιτροποίησης είναι η δημιουργία ευνοϊκών συνθηκών για την ανάπτυξη νηματοειδών μικροοργανισμών. ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το σύστημα ενεργού ιλύος είναι το πιο διαδεδομένο και αποτελεσματικό σύστημα βιολογικής επεξεργασίας αστικών λυμάτων, όσον αφορά τόσο στην ποιότητα εκροής όσο και στην οικονομία του. Αναπτύχθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων

Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων Τα τρόφιμα είναι σύνθετοι συνδυασμοί που προέρχονται από πολλές πηγες. Όλα τα τρόφιμα έχουν τη δυνατότητα αλλεπίδρασης (χημικής) σε διαφορετικό βαθμό.

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΕΣ ΧΡΩΣΤΙΚΕΣ Το χρώμα είναι ένας βασικός παράγοντας στη εκτίμηση της ποιότητας ενός τροφίμου. Το χρώμα των τροφίμων οφείλεται σε φυσικές ή

ΦΥΣΙΚΕΣ ΧΡΩΣΤΙΚΕΣ Το χρώμα είναι ένας βασικός παράγοντας στη εκτίμηση της ποιότητας ενός τροφίμου. Το χρώμα των τροφίμων οφείλεται σε φυσικές ή ΦΥΣΙΚΕΣ ΧΡΩΣΤΙΚΕΣ Το χρώμα είναι ένας βασικός παράγοντας στη εκτίμηση της ποιότητας ενός τροφίμου. Το χρώμα των τροφίμων οφείλεται σε φυσικές ή τεχνητές χρωστικές. Οι πιο σημαντικές φυσικές χρωστικές είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11. Βιοενεργητική & Μεταβολισµός: Μιτοχόνδρια, Χλωροπλάστες & Υπεροξειδιοσώµατα. Μέρος A

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11. Βιοενεργητική & Μεταβολισµός: Μιτοχόνδρια, Χλωροπλάστες & Υπεροξειδιοσώµατα. Μέρος A ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11 Βιοενεργητική & Μεταβολισµός: Μιτοχόνδρια, Χλωροπλάστες & Υπεροξειδιοσώµατα Μέρος A ΠΕΡΙ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ Α. Η λειτουργία απλών µηχανών εξαρτάται από ενέργεια: - κίνηση αυτοκινήτου= βενζίνη / πετρέλαιο

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Συγκρίνατε την πρωτογενή µε τη δευτερογενή ανοσοβιολογική απόκριση και απεικονίστε αυτές στο ίδιο διάγραµµα αξόνων. Πρωτογενή ανοσοβιολογική απόκριση ονοµάζουµε την απόκριση του

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 205-6 ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ Οι μαθητές και οι μαθήτριες θα πρέπει να είναι σε θέση: ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Διδ. περ. Σύνολο διδ.περ.. Η συμβολή της Χημείας στην εξέλιξη του πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Φυσιολογία των μικροοργανισμών. Κεφάλαιο 3 από το βιβλίο «Εισαγωγή στην Γενική Μικροβιολογία»

Φυσιολογία των μικροοργανισμών. Κεφάλαιο 3 από το βιβλίο «Εισαγωγή στην Γενική Μικροβιολογία» Φυσιολογία των μικροοργανισμών Κεφάλαιο 3 από το βιβλίο «Εισαγωγή στην Γενική Μικροβιολογία» BIOΛOΓIA TΩN MIKPOOPΓANIΣMΩN ΠANEΠIΣTHMIAKEΣ EKΔOΣEIΣ KPHTHΣ 1. Μικροβιακή αύξηση (ή ανάπτυξη): αυξάνεται ο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015

ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ TECHNOLOGICAL EDUCATION INSTITUTION OF WESTERN MACEDONIA ΚΟΙΛΑ ΚΟΖΑΝΗΣ-GR 50100 I KILA, GR 50101 KOZANI-GREECE http://www.teiwm.gr ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Θέµα 1 ο 1. Τα άτοµα που είναι ετερόζυγα για τη β-θαλασσαιµία: α. Εµφανίζουν ήπια αναιµία β. Έχουν ευαισθησία στην ελονοσία γ. Συνθέτουν µεγάλη ποσότητα HbF δ.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ. Η κατάταξη γίνεται με εξετάσεις στα παρακάτω μαθήματα: Οι επιτυχόντες κατατάσσονται στα παρακάτω εξάμηνα ανά Κατηγορία πτυχιούχων

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ. Η κατάταξη γίνεται με εξετάσεις στα παρακάτω μαθήματα: Οι επιτυχόντες κατατάσσονται στα παρακάτω εξάμηνα ανά Κατηγορία πτυχιούχων ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ Από το Τμήμα Ιατρικής ανακοινώνεται ότι για το ακαδημαϊκό έτος 2014-2015 στο Τμήμα Ιατρικής κατατάσσονται : Οι πτυχιούχου Πανεπιστημίου, Τ.Ε.Ι. ή ισοτίμων προς αυτά, Α.ΣΠΑΙ.Τ.Ε., της Ελλάδος

Διαβάστε περισσότερα