Νεανική σπονδυλαρθρίτιδα Τα κριτήρια που δεν επιλύουν το πρόβλημα μιας περίπλοκης διάγνωσης

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Νεανική σπονδυλαρθρίτιδα Τα κριτήρια που δεν επιλύουν το πρόβλημα μιας περίπλοκης διάγνωσης"

Transcript

1 Copyright Athens Medical Society ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE: ISSN REVIEW Νεανική σπονδυλαρθρίτιδα Τα κριτήρια που δεν επιλύουν το πρόβλημα μιας περίπλοκης διάγνωσης Η σπονδυλαρθρίτιδα (spondyloarthritis, SpA) αντιπροσωπεύει ένα φάσμα φλεγμονωδών νοσημάτων με κοινά χαρακτηριστικά αλλά με διαφορετικούς κλινικούς φαινότυπους. Στα παιδιά, η SpA ευθύνεται για το 15 20% των περιπτώσεων αρθρίτιδας και συνήθως εμφανίζεται ως αδιαφοροποίητη, με σπανιότερη απ ό,τι στους ενήλικες τη συμμετοχή του αξονικού σκελετού και πολύ συχνότερη την προσβολή των ισχίων και την περιφερική ενθεσίτιδα. Είναι σημαντικό ότι πολλοί από τους ασθενείς με νεανική SpA κινδυνεύουν να εμφανίσουν, σε κάποια φάση της πορείας της νόσου, αγκυλωτική σπονδυλίτιδα. Τα ταξινομικά και τα διαγνωστικά κριτήρια της νόσου για τα παιδιά είναι διαφορετικά από εκείνα που εφαρμόζονται στους ενήλικες. Σύμφωνα με τα ισχύοντα κριτήρια της International League of Associations for Rheumatology (ILAR) για τη νεανική ιδιοπαθή αρθρίτιδα, οι περισσότερες περιπτώσεις νεανικής SpA ταξινομούνται στην υποομάδα της σχετιζόμενης με ενθεσίτιδα αρθρίτιδας. Παράλληλα και σε αντίθεση με την ταξινόμηση της SpA των ενηλίκων, η παρουσία ή το οικογενειακό ιστορικό ψωρίασης κατατάσσουν τους ασθενείς σε διαφορετική υποομάδα της νεανικής ιδιοπαθούς αρθρίτιδας. Επίσης και κυρίως, τα παιδιά με SpA που πληρούν τα κριτήρια της αγκυλωτικής σπονδυλίτιδας και αυτά με φλεγμονώδη νόσο του εντέρου, καθώς και η αντιδραστική αρθρίτιδα, δεν καλύπτονται από την ταξινόμηση ILAR. Για όλους αυτούς τους λόγους υπάρχει ανάγκη διαμόρφωσης ενός ενιαίου συστήματος ταξινομικών και διαγνωστικών κριτηρίων, το οποίο να καλύπτει το σύνολο των ασθενών με νεανική SpA. Ένα τέτοιο σύστημα θα διευκόλυνε την επικοινωνία και τη μετάβαση των ασθενών από τις παιδορευματολογικές νοσηλευτικές μονάδες προς εκείνες των ενηλίκων. Θα ήταν, επίσης, ιδιαίτερα χρήσιμο για την αξιολόγηση της χρήσης αντι-tnf και άλλων βιολογικών παραγόντων στην έγκαιρη αντιμετώπιση της πρώιμης αξονικής SpA.... Ε. Τσιτσάμη Μονάδα Παιδιατρικής Ρευματολογίας, Α Παιδιατρική Κλινική, Νοσοκομείο Παίδων «Η Αγία Σοφία», Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Αθήνα Juvenile spondyloarthritis: The criteria that do not unravel the problem of a complicated diagnosis Λέξεις ευρετηρίου Abstract at the end of the article Αγκυλωτική σπονδυλίτιδα Αντιδραστική αρθρίτιδα Νεανική ιδιοπαθής αρθρίτιδα Σπονδυλαρθρίτιδα Σχετιζόμενη με ενθεσίτιδα αρθρίτιδα Ψωριασική αρθρίτιδα Υποβλήθηκε Εγκρίθηκε ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο όρος σπονδυλαρθρίτιδα (spondyloarthritis, SpA) περιγράφει ένα φάσμα φλεγμονωδών νοσημάτων με κοινά χαρακτηριστικά, τα οποία όμως εκδηλώνονται με διαφορετικούς κλινικούς φαινότυπους. Τα νοσήματα αυτά είναι η ψωριασική αρθρίτιδα (psoriatic arthritis, PsA), η σχετιζόμενη με τη φλεγμονώδη νόσο του εντέρου αρθρίτιδα, η αντιδραστική αρθρίτιδα (reactive arthritis, ReA), μια υποομάδα της νεανικής ιδιοπαθούς αρθρίτιδας (juvenile idiopathic arthritis, JIA) και η αγκυλωτική σπονδυλίτιδα (ankylosing spondylitis, AS), που είναι το πρότυπο νόσημα της συγκεκριμένης ομάδας. Κλινικά γνωρίσματα αυτών των νοσημάτων είναι η προσβολή του αξονικού σκελετού, η περιφερική αρθρίτιδα, η ενθεσίτιδα και διάφορες εξωαρθρικές εκδηλώσεις, όπως η ιριδοκυκλίτιδα, η ψωρίαση και η φλεγμονώδης νόσος του εντέρου (inflammatory bowel disease, IBD). Η κατάταξη των εν λόγω νοσημάτων σε μια ενιαία ομάδα στηρίχθηκε αφ ενός στο γεγονός ότι πολύ συχνά εμφανίζονται, ταυτόχρονα ή διαδοχικά, στον ίδιο ασθενή ή σε μέλη της οικογένειάς του και αφ ετέρου στο ότι ορισμένα κλινικά χαρακτηριστικά τους, όπως η συμμετοχή των οφθαλμών και η ενθεσίτιδα, παρατηρούνται σε όλους τους ασθενείς, ανεξάρτητα από την επί μέρους διάγνωση. Η οικογενής κατανομή των SpA, εν μέρει τουλάχιστον, φαίνεται ότι σχετίζεται με την υψηλή συχνότητα του HLA-B27 σε αυτές τις οικογένειες. Το γεγονός ότι τα HLA-B27 διαγονιδιακά ποντίκια αναπτύσσουν τα κλινικά χαρακτηριστικά των ασθενών με SpA αποτελεί, τέλος, ισχυρή ένδειξη ότι η

2 ΝΕΑΝΙΚΗ ΣΠΟΝΔΥΛΑΡΘΡΙΤΙΔΑ 287 ομαδοποίηση αυτή ανταποκρίνεται πράγματι σε μια κοινή βιολογική βάση. Η SpA εμφανίζεται συνήθως κατά την τρίτη ή την τέταρτη δεκαετία της ζωής, αλλά στο 10 20% των ασθενών τα συμπτώματα αρχίζουν ήδη από την παιδική ηλικία, με αποτέλεσμα στα παιδιά η SpA να αντιπροσωπεύει το 15 20% των αρθριτίδων. Στα παιδιά, η εξέλιξη της SpA σε AS είναι το ίδιο απρόβλεπτη όπως και στους ενήλικες, αν και οι συνέπειες της εν λόγω εξέλιξης φαίνεται ότι είναι πολύ σοβαρότερες στα παιδιά. Σε αντίθεση όμως με τους ενήλικες, η νεανική σπονδυλαρθρίτιδα σπάνια αρχίζει με αξονική προσβολή και, στα αρχικά της στάδια, η φλεγμονώδης οσφυαλγία δεν είναι το προεξάρχον σύμπτωμα. Συνήθως, εκδηλώνεται ως αρθρίτιδα των κάτω άκρων (με συχνότερη την προσβολή των ισχίων) συνοδευόμενη από ενθεσίτιδα. 4, 9 Γι αυτό και η νεανική σπονδυλαρθρίτιδα (juvenile spondyloarthritis, jspa) θεωρείται και αναφέρεται συχνά ως αδιαφοροποίητη SpA. Κατ αυτήν την έννοια, η ομάδα της jspa περιλαμβάνει μια σειρά από αδιαφοροποίητες και διαφοροποιημένες μορφές (πίν. 1), αφού και στα παιδιά δεν παύουν να υπάρχουν περιπτώσεις όπου η jspa εισβάλλει εξ αρχής ως AS. Στο σημείο αυτό, βέβαια, πρέπει να διευκρινιστεί ότι παλαιότερα ως jspa αναφερόταν κάθε προσβολή των ιερολαγονίων και των άλλων σπονδυλικών αρθρώσεων στα παιδιά, ανεξάρτητα από τη φάση εξέλιξης της νόσου κατά την οποία συνέβαινε αυτό, λόγω ακριβώς της σύγχυσης με άλλες μορφές αρθρίτιδας που δημιουργούσε η προεξάρχουσα κατά τα πρώτα στάδια της νόσου περιφερική προσβολή. Η πρώτη φορά που μια μορφή παιδιατρικής σπονδυλαρθρίτιδας χωρίς αξονικά συμπτώματα αναγνωρίστηκε ως διακριτή νοσολογική οντότητα ήταν το 1982, όταν οι Rosenberg και Petty 10 περιέγραψαν το σύνδρομο οροαρνητικής ενθεσοπάθειας και αρθροπάθειας (syndrome of seronegative enthesopathy and arthropathy, SEA). Το σύνδρομο αυτό εμφανίζεται πριν από την ηλικία των 17 ετών και χαρακτηρίζεται από ενθεσίτιδα συνοδευόμενη από αρθραλγίες ή αρθρίτιδα, καθώς και από την απουσία ρευματοειδών παραγόντων Πίνακας 1. Οι μορφές σπονδυλαρθριτίδων που απαντώνται στα παιδιά. 60 Αδιαφοροποίητες μορφές Οροαρνητική ενθεσοπάθεια και αρθροπάθεια Σχετιζόμενη με ενθεσίτιδα αρθρίτιδα Διαφοροποιημένες μορφές Νεανική αγκυλωτική σπονδυλίτιδα Ψωριασική αρθρίτιδα Αντιδραστική αρθρίτιδα Αρθρίτιδα σχετιζόμενη με φλεγμονώδη νόσο του εντέρου (rheumatoid factors, RFs) και αντιπυρηνικών αντισωμάτων (antinuclear antibodies, ANA). Το γεγονός ότι οι ασθενείς με SEA δεν μπορούσαν να καταταγούν σε κάποια από τις υποομάδες της «νεανικής ρευματοειδούς αρθρίτιδας» που καθορίζονταν με τα ισχύοντα τότε κριτήρια του American College of Rheumatology (ACR) 11 είχε ως συνέπεια τη διαμόρφωση δύο ταξινομήσεων της jspa, δηλαδή των κριτηρίων Garmisch-Partenkirchen (πίν. 2) 12 και της ταξινόμησης της «άτυπης jspa των παιδιών» (πίν. 3). 13 Κατά τη διαμόρφωση, όμως, της ισχύουσας σήμερα Πίνακας 2. Τα κριτήρια Garmisch-Partenkirchen της jspa. 12 Για τη διάγνωση της νόσου απαιτούνται δύο μείζονα κριτήρια ή ένα από τα δύο πρώτα μείζονα και δύο ελάσσονα κριτήρια. Μείζονα Ασύμμετρη ολιγοαρθρίτιδα με συμμετοχή του ισχίου, του γόνατος ή του αστραγάλου Ενθεσοπάθεια Άλγος στην οσφυϊκή μοίρα της σπονδυλικής στήλης ή στην περιοχή των ιερολαγόνιων αρθρώσεων Οξεία ιριδοκυκλίτιδα Ελάσσονα Περιφερική αρθρίτιδα 5 αρθρώσεων Ανδρικό φύλο Εμφάνιση νόσου μετά από την ηλικία των 6 ετών HLA-B27(+) (Υποψία) SpA στο οικογενειακό ιστορικό jspa: Νεανική σπονδυλαρθρίτιδα, SpA: Σπονδυλαρθρίτιδα (spondyloarthritis) Πίνακας 3. Τα κριτήρια της «άτυπης jspa των παιδιών». 13 Για τη διάγνωση της νόσου απαιτούνται τέσσερα μείζονα κριτήρια ή τρία μείζονα και τρία ελάσσονα κριτήρια. Μείζονα Οικογενειακό ιστορικό SpA Ενθεσοπάθεια Αρθρίτιδα των αρθρώσεων των δακτύλων Ιερολαγονίτιδα HLA-B27(+) Συχνές υποτροπές της αρθρίτιδας και των αρθραλγιών Ελάσσονα Εμφάνιση νόσου μετά από την ηλικία των 10 ετών Ανδρικό φύλο Προσβολή μόνο των κάτω άκρων Οξεία ιριδοκυκλίτιδα ή επιπεφυκίτιδα Αρθρίτιδα του ενός ή και των δύο ισχίων Εκδήλωση μετά από ιστορικό εντερίτιδας jspa: Νεανική σπονδυλαρθρίτιδα (juvenile spondyloarthritis), SpA: Σπονδυλαρθρίτιδα (spondyloarthritis)

3 288 Ε. ΤΣΙΤΣΑΜΗ 2004 ILAR/WHO (International League of Associations for Rheumatology/World Health Organization) ταξινόμησης της JIA υπερίσχυσε το προέχον γνώρισμα της περιφερικής αρθρίτιδας που χαρακτηρίζει την εμφάνιση της πλειονότητας των περιπτώσεων jspa και δημιουργήθηκαν δύο JIA-υποομάδες δυνητικής κατάταξής τους, η σχετιζόμενη με ενθεσίτιδα αρθρίτιδα (enthesitis-related arthritis, ERA) και η ψωριασική αρθρίτιδα. 14 Εξ αρχής, βέβαια, ήταν γνωστό ότι η 2004 ILAR/WHO ταξινόμηση δεν καλύπτει ολόκληρο το φάσμα των παιδιατρικών σπονδυλαρθριτίδων, 15 ενώ, τα τελευταία χρόνια, προκύπτουν ολοένα και περισσότερες ενδείξεις, οι οποίες υποστηρίζουν τη νοσολογική ετερογένεια των ασθενών που κατατάσσονται στις δύο αυτές υποομάδες της JIA. 16 Από την άλλη πλευρά, η επικράτηση των 2004 ILAR/ WHO κριτηρίων οδήγησε στην εξαιρετικά περιορισμένη εφαρμογή, στη μελέτη των παιδιατρικών σπονδυλαρθριτίδων, των κριτηρίων της SpA που έχουν διατυπωθεί και εφαρμόζονται στους ενήλικες. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να δημιουργείται η εντύπωση ότι οι διαφορές της έναρξης και των πρώτων σταδίων της jspa αντιπροσωπεύουν ευρύτερες διαφορές σε σχέση με τη SpA των ενηλίκων, αν και συνεχώς επιβεβαιώνεται ότι δεν πρόκειται παρά για διαφορετικές εκφράσεις του ίδιου νοσήματος. 17 Η αμφισβήτηση των 2004 ILAR/WHO κριτηρίων, που προκύπτει από τα παραπάνω, φαίνεται να επιτείνεται τα τελευταία χρόνια μετά από τη διαμόρφωση των ταξινομικών κριτηρίων της «προ-ακτινολογικής» αξονικής SpA, τα οποία διατυπώθηκαν από την Assessment of SpondyloArthritis international Society (ASAS). 18,19 Όλα αυτά, τελικά, έχουν καταλήξει να αποτελούν περιορισμούς και εμπόδια στην κατανόηση και κυρίως στην κλινική μελέτη της jspa, με αυτονόητες συνέπειες στην αντιμετώπιση των ασθενών, ενώ παράλληλα έχουν δημιουργήσει αρκετή σύγχυση στην καθημερινή διαγνωστική πράξη. 2. Η ΝΕΑΝΙΚΗ ΣΠΟΝΔΥΛΑΡΘΡΙΤΙΔΑ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΩΝ 2004 ILAR/WHO ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΤΗΣ ΝΕΑΝΙΚΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ Τα 2004 ILAR/WHO κριτήρια της JIA είναι ταξινομικά και ποτέ δεν έχουν επικυρωθεί (validated) για διαγνωστική χρήση. Η διαμόρφωσή τους είχε ως στόχο την αναγνώριση των κατά το δυνατόν ομοιογενέστερων ομάδων ασθενών με χρόνια αρθρίτιδα, ώστε να διασφαλίζεται η εγκυρότητα των σχετικών ερευνητικών μελετών και κυρίως των κλινικών δοκιμών (randomized clinical trials, RCTs). Ο στόχος αυτός υπαγόρευσε και τη λογική που τα διέπει, δηλαδή την ταξινόμηση των ασθενών σε αμοιβαία αποκλειόμενες ομάδες. Στον πίνακα 4 φαίνονται τα κριτήρια εισαγωγής και αποκλεισμού, βάσει των οποίων ορίζονται οι υποομάδες της JIA που περιλαμβάνουν ασθενείς με jspa. Ο διάλογος αναφορικά με την ευαισθησία και την ειδικότητα των 2004 ILAR/WHO κριτηρίων σχετικά με την κάλυψη του νοσολογικού φάσματος της jspa άρχισε αμέσως μετά την αρχική τους διατύπωση 20 και συνεχίζεται αμείωτος, καθώς οι ταξινομήσεις που αφορούν στη νόσο των ενηλίκων αναθεωρούνται συνεχώς, με στόχο την αύξηση της ευαισθησίας τους προς την κατεύθυνση της κατά το δυνατόν πιο έγκαιρης διάγνωσης και αντιμετώπισης των ασθενών Η σχετιζόμενη με ενθεσίτιδα αρθρίτιδα Σύμφωνα με την 2004 ILAR/WHO ταξινόμηση, ο ορισμός της ERA περιλαμβάνει τα σημαντικότερα κλινικά χαρακτηριστικά της jspa (αρθρίτιδα, ενθεσίτιδα) και, κατά συνέπεια, σ αυτήν ακριβώς την υποομάδα της JIA εντάσσονται και μπορούν ορθά να διαγνωστούν οι περισσότεροι ασθενείς με αδιαφοροποίητη jspa και ιδίως εκείνοι που εμφανίζονται με μεμονωμένη αρθρίτιδα, SEA ή και AS. Τα κριτήρια της ERA, εν τούτοις, εμπεριέχουν μια αντίφαση και έναν εξ ορισμού περιορισμό. Η αντίφαση έγκειται στο γεγονός ότι, ενώ το οικογενειακό ιστορικό των διαφόρων νοσημάτων που σχετίζονται με το HLA-B27 αποτελεί κριτήριο εισαγωγής, η ψωρίαση (που είναι ένα από αυτά) και το οικογενειακό ιστορικό ψωρίασης είναι κριτήριο αποκλεισμού, με αποτέλεσμα οι τελευταίοι ασθενείς να κατατάσσονται στην υποομάδα της PsA. Ο περιορισμός, από την άλλη πλευρά, προέρχεται από τη συχνή συνύπαρξη στους ασθενείς που πληρούν τα κριτήρια της ERA, χαρακτηριστικών άλλων υποομάδων της JIA, π.χ. της ολιγοαρθρίτιδας ή της RF( ) πολυαρθρίτιδας, κάτι που εξ ορισμού τους κατατάσσει στην υποομάδα της αδιαφοροποίητης JIA. 21,22 Στη μελέτη των Bernston et al, 23 για την επικύρωση των 2004 ILAR/WHO κριτηρίων, το ποσοστό των ασθενών που αποκλείονται από τη διάγνωση της ERA, λόγω ακριβώς της συνύπαρξης κριτηρίων άλλης υποομάδας, ανέρχεται στο 51,4% εκείνων που πληρούσαν τα κριτήρια εισαγωγής στην υποομάδα της ERA Η ψωριασική αρθρίτιδα Παρ ότι η σχέση αρθρίτιδας και ψωρίασης στους ενήλικες ήταν γνωστή εδώ και 200 περίπου χρόνια, οι πρώτες περιπτώσεις παιδιών με αρθρίτιδα, τα οποία στην πορεία εμφάνισαν ψωριασικές δερματικές βλάβες, ανακοινώθηκαν για πρώτη φορά το 1962 από την Barbara Ansell. 24 Από τότε και μέχρι σήμερα ο προσδιορισμός της νοσολογικής οντότητας της νεανικής ψωριασικής αρθρίτιδας (juvenile

4 ΝΕΑΝΙΚΗ ΣΠΟΝΔΥΛΑΡΘΡΙΤΙΔΑ 289 Πίνακας 4. Τα 2004 ILAR/WHO κριτήρια για την ERA, την ψωριασική και την αδιαφοροποίητη αρθρίτιδα. 14 Κριτήρια εισαγωγής Αρθρίτιδα σχετιζόμενη με ενθεσίτιδα Αρθρίτιδα συνοδευόμενη από ενθεσίτιδα ή Αρθρίτιδα ή ενθεσίτιδα συνοδευόμενη από τουλάχιστον δύο από τα ακόλουθα: ή και άλγους στην οσφυοϊερά χώρα πρόσθιας ιριδοκυκλίτιδας σε πρώτου βαθμού συγγενή Κριτήρια αποκλεισμού σε πρώτου βαθμού συγγενή τουλάχιστον 3 μήνες Ψωριασική αρθρίτιδα Αρθρίτιδα και ψωρίαση ή Aρθρίτιδα και τουλάχιστον δύο από τα ακόλουθα: της ηλικίας οικογενειακό ιστορικό κάποιας από αυτές τις καταστάσεις σε πρώτου βαθμού συγγενή τουλάχιστον 3 μήνες Αδιαφοροποίητη αρθρίτιδα Αρθρίτιδα που δεν εμπίπτει σε κάποια από τις παραπάνω υποομάδες ή εμπίπτει σε 2 υποομάδες AS: Αγκυλωτική σπονδυλίτιδα (ankylosing spondylitis), ERA: Σχετιζόμενη με ενθεσίτιδα αρθρίτιδα (enthesitis-related arthritis), IBD: Φλεγμονώδης νόσος του εντέρου (inflammatory bowel disease), JIA: Νεανική ιδιοπαθής αρθρίτιδα (juvenile idiopathic arthritis), ReA: Αντιδραστική αρθρίτιδα (reactive arthritis), RF: Ρευματοειδής παράγοντας (rheumatoid factor). psoriatic arthritis, jpsa) αποτελεί ένα από τα πλέον συγκεχυμένα θέματα της Παιδιατρικής Ρευματολογίας. Σύμφωνα με τα 2004 ILAR/WHO κριτήρια της JIA, ως jpsa ορίζεται η αρθρίτιδα που συνοδεύεται από ψωρίαση ή από δύο από τα παρακάτω χαρακτηριστικά ψωρίασης: Δακτυλίτιδα, εντυπώματα των ονύχων ή ονυχόλυση, ψωρίαση σε πρώτου βαθμού συγγενή. Το οικογενειακό ιστορικό της ψωρίασης είναι κριτήριο ιδιαίτερης σημασίας, επειδή τα παιδιά με PsA, κατά την εμφάνιση της νόσου, σπάνια έχουν ευρήματα από το δέρμα. Οι δερματικές βλάβες μπορεί να εμφανιστούν χρόνια μετά από την έναρξη της νόσου ή και ποτέ, εάν ο ασθενής υποβληθεί στην κατάλληλη θεραπεία. 25 Τα κριτήρια εξαιρούν από τη διάγνωση της jpsa τους RF(+) ασθενείς, τα ηλικίας >6 ετών HLA-B27(+) αγόρια και τα παιδιά με ERA ή οποιαδήποτε άλλη μορφή SpA ή με ιστορικό αυτών των νοσημάτων σε πρώτου βαθμού συγγενή. 14 Τα τελευταία χρόνια, εν τούτοις, πληθαίνουν οι ενδείξεις ότι η εν λόγω υποομάδα της JIA είναι ιδιαίτερα ετερογενής Πιο συγκεκριμένα, η υποομάδα της PsA φαίνεται ότι περιλαμβάνει δύο διακριτούς πληθυσμούς ασθενών: (α) Έναν πληθυσμό μεγαλύτερων σε ηλικία ασθενών, με λόγο αγοριών:κοριτσιών 1:1, που έχουν την τάση να παρουσιάζουν ενθεσίτιδα και αξονική νόσο, όπως και η PsA των ενηλίκων και, κατά συνέπεια, φαίνεται ότι έχουν μια μορφή SpA. (β) Έναν άλλο πληθυσμό, στην πλειονότητά του κορίτσια μικρότερης ηλικίας, που έχουν τα χαρακτηριστικά της πρώιμης ANA(+) ολιγοαρθρίτιδας, με τη διαφορά ότι σε αυτούς τους ασθενείς η νόσος έχει την τάση να συνοδεύεται από δακτυλίτιδα (εικ. 1), να προσβάλλει τους καρπούς και τις μικρές αρθρώσεις των χεριών και των ποδιών και να εξελίσσεται σε πολυαρθρίτιδα. 30,31 Από την άλλη πλευρά, το γεγονός ότι με τα 2004 ILAR/WHO κριτήρια αποκλείονται εξ ορισμού από τη διάγνωση της jpsa οι ασθενείς με ενθεσίτιδα, περιορίζει την αναγνώριση των παιδιατρικών ασθενών που πάσχουν από μια μορφή PsA ανάλογη εκείνης των ενηλίκων. 32,33 Όπως είναι γνωστό, η ενθεσίτιδα αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό της PsA των ενηλίκων, αφού σε όλους σχεδόν τους ασθενείς ανιχνεύεται ακτινολογικά τουλάχιστον μία θέση ενθεσίτιδας. 34

5 290 Ε. ΤΣΙΤΣΑΜΗ Πίνακας 5. Τα τροποποιημένα κριτήρια της Νέας Υόρκης για την AS. 36 Για τη διάγνωση της οριστικής AS απαιτείται το ακτινολογικό κριτήριο και ένα τουλάχιστον κλινικό κριτήριο. Κλινικά κριτήρια την άσκηση και δεν ανακουφίζεται με την ανάπαυση στήλης, τόσο προς τα εμπρός, όσο και προς τα πλάγια για την ηλικία και το φύλο τιμές Ακτινολογικό κριτήριο γονίτιδα βαθμού 3 4 Εικόνα 1. Δακτυλίτιδα του τέταρτου δακτύλου του αριστερού ποδός. Ομοιογενές οίδημα ολόκληρου του δακτύλου πέραν των ορίων των αρθρώσεων Η ERA και το σύνδρομο οροαρνητικής ενθεσοπάθειας και αρθροπάθειας Ο ορισμός της ERA στηρίχθηκε στα κριτήρια που έθεσαν οι Rosenberg και Petty για το SEA. 10 Εν τούτοις, στο πλαίσιο των 2004 ILAR/WHO κριτηρίων, τα συγκεκριμένα κριτήρια εφαρμόζονται διαφορετικά, με αποτέλεσμα να προκύπτουν κάποιες ουσιαστικές διαφοροποιήσεις. Η συνύπαρξη αρθρίτιδας και ενθεσίτιδας καλύπτει την κατάταξη των ασθενών στην υποομάδα της ERA, αρκεί να τηρούνται τα κριτήρια αποκλεισμού, ενώ, αν ο ασθενής έχει μόνο αρθρίτιδα ή ενθεσίτιδα, πρέπει να συνυπάρχουν κάποια επιπρόσθετα χαρακτηριστικά. Αντίθετα, η ενθεσίτιδα απουσία αρθρίτιδας είναι επαρκές κριτήριο διάγνωσης του SEA. Επίσης, το ηλικιακό όριο για τη διάγνωση της ERA είναι το 16ο έτος της ηλικίας, ενώ το αντίστοιχο όριο για το SEA είναι ένα επί πλέον έτος. AS: Αγκυλωτική σπονδυλίτιδα (ankylosing spondylitis) της αρθρίτιδας είναι αποκλειστικά κλινικός. Εν τούτοις, καλύπτει τα mny κριτήρια και, σύμφωνα με αυτά, μπορεί να θεωρηθεί ως πάσχων από AS Περιορισμοί αναφορικά με τη φλεγμονώδη νόσο του εντέρου Σύμφωνα με την 2004 ILAR/WHO ταξινόμηση, η διάγνωση της IBD δεν αποκλείει την ERA, αρκεί φυσικά να πληρούνται τα κριτήρια εισαγωγής του ασθενούς στον ορισμό της τελευταίας. Το γεγονός, όμως, ότι η IBD δεν αναγνωρίζεται ως πιθανό γνώρισμα της SpA έχει, για παράδειγμα, ως αποτέλεσμα ένα αγόρι 15 ετών με IBD και αρθρίτιδα, αλλά χωρίς ενθεσίτιδα, HLA-B27 ή οικογενειακό ιστορικό SpA, να μη θεωρείται ότι έχει SpA έως ότου φθάσει στην ηλικία των 16 ετών, εκτός αν εφαρμοστούν στην περίπτωσή του τα κριτήρια της αδιαφοροποίητης SpA των ενηλίκων Περιορισμοί αναφορικά με τη νεανική αγκυλωτική σπονδυλίτιδα Σε ένα ποσοστό 10 20% από τους ασθενείς που τελικά εκδηλώνουν AS παρουσιάζονται συμπτώματα της νόσου πριν από την ηλικία των 16 ετών. 35 Ορισμένοι από αυτούς, μάλιστα, πληρούν τα τροποποιημένα κριτήρια της Νέας Υόρκης για την AS (modified New York criteria, mny criteria) (πίν. 5) που ισχύουν για τους ενήλικες. 36 Τα mny κριτήρια, βέβαια, δεν έχουν κατώτερο όριο ηλικίας και τα παιδιά που τα πληρούν θα μπορούσαν να ταξινομηθούν ως πάσχοντα από AS, ακόμη κι αν δεν πληρούν τα κριτήρια της ERA. Για παράδειγμα, ένας HLA-B27(+) ασθενής με ακτινολογικά διαπιστωμένη ιερολαγονίτιδα αλλά χωρίς περιφερική αρθρίτιδα ή ενθεσίτιδα δεν εμπίπτει στα κριτήρια της ERA, αφού, γενικά στα 2004 ILAR/WHO κριτήρια, ο ορισμός 2.6. Ο αποκλεισμός της αντιδραστικής αρθρίτιδας Άλλο πρόβλημα της 2004 ILAR/WHO ταξινόμησης είναι ότι τα κριτήριά της αποκλείουν τους ασθενείς με ReA. Ως ReA θεωρούνται οι καταστάσεις που εκδηλώνονται μετά από φλεγμονές σε απομακρυσμένα σημεία του οργανισμού. Η χρήση του όρου περιορίζεται συνήθως στα σχετιζόμενα με το HLA-B27 νοσήματα, η εμφάνιση των οποίων, στο 80% των περιπτώσεων, πυροδοτείται από τα λεγόμενα αρθριτογόνα βακτήρια, όπως τα Chlamydia, η Salmonella, η Yersinia, η Shigella, το Mycoplasma pneumoniae ή το Campylobacter. Η λοίμωξη μπορεί να είναι πλήρως ασυμπτωματική ή ολιγοσυμπτωματική και συνήθως προηγείται της αρθρίτιδας έως και κατά 4 εβδομάδες. Κλινικά, η ReA διαδράμει ως αδιαφοροποίητη SpA ή ως σύνδρομο Reiter (αρθρίτιδα, επιπεφυκίτιδα, ουρηθρίτιδα).

6 ΝΕΑΝΙΚΗ ΣΠΟΝΔΥΛΑΡΘΡΙΤΙΔΑ 291 Μια ιδιαίτερη μορφή ReA φαίνεται ότι είναι η μεταστρεπτοκοκκική αντιδραστική αρθρίτιδα (poststreptococcal reactive arthritis, PSRA), που έχει προταθεί ως ανεξάρτητη κλινική οντότητα, διακριτή από το ρευματικό πυρετό (acute rheumatic fever, ARF), παρ ότι ο υποτιθέμενος αιτιοπαθογενετικός ρόλος της στρεπτοκοκκικής λοίμωξης δεν έχει τεκμηριωθεί. Παρά την κλινική ανομοιογένεια των ασθενών με PSRA, σε ορισμένους από αυτούς η νόσος διαδράμει με τα χαρακτηριστικά του ARF, ενώ σε άλλους με εκείνα της HLA-B27(+) SpA. Η αρθρίτιδα συνήθως προσβάλλει τις μεγάλες αρθρώσεις, κατά κανόνα των κάτω άκρων, και δεν είναι μεταναστευτική. Η συχνότητα της μονοαρθρίτιδας, της ολιγοαρθρίτιδας και της πολυαρθρίτιδας είναι περίπου η ίδια. 38 Ο λόγος του αποκλεισμού της ReA από την 2004 ILAR/ WHO ταξινόμηση έγκειται στον ορισμό της JIA, ο οποίος περιλαμβάνει μόνο «ιδιοπαθείς», δηλαδή άγνωστης αιτιολογίας αρθρίτιδες, θεωρώντας δεδομένη τη λοιμώδη αιτιολογία των ReA. Αυτό, όμως, προϋποθέτει τουλάχιστον την απομόνωση και την αναγνώριση των υπεύθυνων μικροοργανισμών, γεγονός που επιτυγχάνεται μόνο σε ένα ποσοστό μέχρι 50% των ασθενών με ReA, εξαρτώμενο κάθε φορά από την κλινική τους εικόνα και τις μεθόδους που χρησιμοποιούνται. 39,40 Στις περισσότερες περιπτώσεις, η διάγνωση της ReA τίθεται σε παιδιά που εμφανίζουν σύνδρομο Reiter μετά από ένα συγκεκριμένο επεισόδιο λοίμωξης ή εφ όσον έχουν θετικές ορολογικές δοκιμασίες έναντι των αντίστοιχων βακτηρίων, παρά το γεγονός ότι έχουν καταβληθεί αρκετές προσπάθειες διαμόρφωσης διαγνωστικών 41 και ταξινομικών κριτηρίων. 42,43 Από την άλλη πλευρά, έχει βρεθεί ότι στα κύτταρα από αρθρικό υγρό ασθενών με AS ή αδιαφοροποίητη SpA που είχε εκδηλωθεί κατά την παιδική ηλικία και παρουσίαζε χρόνια πορεία, ανιχνεύεται βακτηριακό DNA. 44 Παράλληλα, είναι γνωστό ότι σε ένα ποσοστό των ασθενών, ιδιαίτερα στους HLA-B27(+), η ReA εξελίσσεται προς AS, 45,46 ενώ μια υποομάδα HLA-B27(+) ασθενών με PSRA φαίνεται ότι έχουν αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης ιερολαγονίτιδας. 47 Όλα αυτά συνηγορούν υπέρ της άποψης ότι η ReA και το σύνδρομο Reiter ανήκουν πράγματι στην ομάδα των SpA και δεν συνιστούν «αληθές» κριτήριο αποκλεισμού από τον ορισμό της ERA. 3. ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΕΙΔΙΚΩΝ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΤΗΣ ΝΕΑΝΙΚΗΣ ΣΠΟΝΔΥΛΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ Οι περιορισμοί της 2004 ILAR/WHO ταξινόμησης ως προς την κάλυψη ολόκληρου του φάσματος της jspa και η εστιασμένη κυρίως στα αξονικά χαρακτηριστικά της νόσου διαμόρφωση των κριτηρίων της SpA των ενηλίκων είχαν ως συνέπεια ένα συνεχή επιστημονικό διάλογο αναφορικά με την καταλληλότητα και τον τρόπο εφαρμογής καθενός από αυτά στους παιδιατρικούς ασθενείς. Στο πλαίσιο αυτού του διαλόγου έχουν γίνει πολλές προσπάθειες προσδιορισμού της διαγνωστικής ποιότητας, τόσο των κριτηρίων που έχουν διατυπωθεί και εφαρμόζονται στους ενήλικες, όπως των κριτηρίων του European Spondyloarthropathy Study Group (ESSG) (πίν. 6) 48 και των κριτηρίων Amor (πίν. 7), 49,50 όσο και εκείνων που έχουν διαμορφωθεί ειδικά για την jspa, δηλαδή των κριτηρίων Garmisch-Partenkirchen (πίν. 2) 12 και της ταξινόμησης της «άτυπης jspa των παιδιών» (πίν. 3). 13 Οι διαγνωστικές αξίες των εν λόγω κριτηρίων, όπως έχουν διαμορφωθεί από τις κατά καιρούς μελέτες σε δείγματα παιδιατρικών ασθενών, φαίνονται στο πίνακα 8. Σύμφωνα με τις δύο πρώτες συγκριτικές μελέτες του πίνακα, 61,62 τόσο τα κριτήρια Amor που αναφέρονται κατά βάση σε διαφοροποιημένες μορφές, όσο και τα κριτήρια ESSG τα οποία περιλαμβάνουν και τις αδιαφοροποίητες μορφές της νόσου, διαθέτουν χαρακτηριστικά που τα καθιστούν ικανοποιητικά εφαρμόσιμα στις RCTs για την jspa. Αυτό οφείλεται προφανώς στο γεγονός ότι και στις δύο περιπτώσεις τα αξονικά συμπτώματα και τα σημεία της SpA δεν αποτελούν αυστηρή απαίτηση των αντίστοιχων ταξινομήσεων, με αποτέλεσμα να μπορούν να συμπεριλάβουν ασθενείς που έχουν τα κλινικά χαρακτηριστικά της jspa. Από τον ίδιο πίνακα προκύπτει, επίσης, ότι τα κριτήρια Garmisch-Partenkirchen λειτουργούν καλύτερα από εκείνα των ενηλίκων. Σε κάθε περίπτωση, πάντως, πρέπει να ληφθεί υπ όψη ότι οι δύο σχετικές μελέτες έχουν σοβαρούς περιορισμούς, λόγω του μικρού τους δείγματος και των διαφορετικών πληθυσμών jspa που Πίνακας 6. Τα κριτήρια του ESSG για την SpA των ενηλίκων. 48 Φλεγμονώδες άλγος της σπονδυλικής στήλης ή Υμενίτιδα (ασύμμετρη ή κυρίως των κάτω άκρων) + ένα από τα ακόλουθα: - Οικογενειακό ιστορικό - Ψωρίαση - IBD - Ουρηθρίτιδα, τραχηλίτιδα ή διάρροια κατά τη διάρκεια του μήνα πριν από την αρθρίτιδα - Άλγος στους γλουτούς εναλλασσόμενο μεταξύ δεξιάς και αριστερής πλευράς - Ενθεσοπάθεια - Αρθρίτιδα ιερολαγόνιων αρθρώσεων SpA: Σπονδυλαρθρίτιδα (spondyloarthritis), IBD: Φλεγμονώδης νόσος του εντέρου (inflammatory bowel disease)

7 292 Ε. ΤΣΙΤΣΑΜΗ Πίνακας 7. Τα κριτήρια Amor για την SpA των ενηλίκων. 49,50 Ο ασθενής θεωρείται ότι πάσχει από SpA, αν το άθροισμα των βαθμών είναι 6. Κριτήριο Οσφυαλγία ή ραχιαλγία κατά τη διάρκεια της νύχτας ή πρωινή δυσκαμψία της οσφύος ή της ράχης Βαθμός Ασύμμετρη ολιγοαρθρίτιδα 2 Άλγος στους γλουτούς 1 Εναλλασσόμενο άλγος μεταξύ των δύο γλουτών 2 Δάκτυλα των χεριών ή των ποδιών δίκην «λουκάνικου» 2 Άλγος στην πτέρνα ή άλλη σαφώς προσδιορισμένη ενθεσοπάθεια Ιρίτιδα 1 Μη γονοκοκκική ουρηθρίτιδα ή τραχηλίτιδα κατά τη διάρκεια του μήνα πριν από την εμφάνιση της νόσου Οξεία διάρροια κατά τη διάρκεια του μήνα πριν από την εμφάνιση της νόσου Ψωρίαση, βαλανίτιδα ή IBD 2 Ακτινολογικά ευρήματα Ιερολαγονίτιδα, αμφοτερόπλευρη βαθμού 2 ή ετερόπλευρη βαθμού 3 Γενετικό υπόστρωμα HLA-B27(+) ή και οικογενειακό ιστορικό AS, ReA, ιριδοκυκλίτιδας, ψωρίασης ή IBD Απάντηση στη θεραπεία Εμφανής βελτίωση εντός 48 ωρών μετά από τη χορήγηση NSAIDs ή άμεση υποτροπή του άλγους μετά από τη διακοπή τους AS: Αγκυλωτική σπονδυλίτιδα (ankylosing spondylitis), IBD: Φλεγμονώδης νόσος του εντέρου (inflammatory bowel disease), NSAIDs (non-steroidal antinflammatory drugs): Μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα, ReA: Αντιδραστική αρθρίτιδα (reactive arthritis), SpA: Σπονδυλαρθρίτιδα (spondyloarthritis) έχουν χρησιμοποιήσει. 60 Η τρίτη μελέτη των Prieur et al 63 επιβεβαιώνει με ικανή εγκυρότητα, λόγω του πολύ μεγάλου της δείγματος, την εξωτερική εγκυρότητα των κριτηρίων ESSG, όσον αφορά στην εφαρμογή τους σε RCTs για την jspa (υψηλή ειδικότητα και αρνητική προγνωστική αξία). Ταυτόχρονα, όμως, υποδεικνύει και την πολύ περιορισμένη δυνατότητα χρήσης τους στην καθημερινή κλινική πράξη (χαμηλή ευαισθησία και θετική προγνωστική αξία), γεγονός που επίσης φαίνεται να ισχύει και για τα υπόλοιπα κριτήρια του πίνακα, χωρίς να εξαιρούνται ούτε τα κριτήρια της ERA Τα ταξινομικά κριτήρια της ASAS Κατά τη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας, το ενδιαφέρον της κλινικής ρευματολογικής έρευνας εστιάστηκε στην έγκαιρη αναγνώριση και στη διάγνωση της AS κατά το πρώιμο φλεγμονώδες στάδιό της, δηλαδή πριν από την έναρξη της οστικής υπερπλασίας. 51 Στόχος αυτής της προσπάθειας ήταν η αντιμετώπιση της AS πριν από την εμφάνιση των ακτινολογικών αλλοιώσεων με τη χρήση αντι- TNF παραγόντων και η πρόληψη των απώτερων συνεπειών της νόσου. Προς την κατεύθυνση αυτή, ήταν ουσιαστική η συμβολή της μαγνητικής τομογραφίας (magnetic resonance imaging, MRI) και η ικανότητά της να εντοπίζει τη φλεγμονή των ιερολαγονίων και των σπονδυλικών αρθρώσεων. Με αυτό το σκεπτικό, η ASAS διατύπωσε πρόσφατα δύο ομάδες ανεξάρτητων κριτηρίων για την αξονική SpA 19 και για την περιφερική SpA (πίν. 9). 52 Όπως φαίνεται από τον πίνακα 9, η ταξινόμηση ASAS είναι πολύπλοκη. Η πολυπλοκότητά της, μάλιστα, επιδεινώνεται Πίνακας 8. Σύγκριση των κριτηρίων που έχουν αξιολογηθεί για την SpA (στοιχεία από εργασίες). 17,60 Μελέτες % ESSG Amor SEA G-P Άτυπη ERA Joos et al 61 n=43 ολιγοαρθρίτιδες καθυστερημένης εμφάνισης n=69 άλλες μορφές «νεανικής χρόνιας αρθρίτιδας» Kasapçopur et al 62 n=62 jspa (νεανική AS, ReA, PsA, αρθρίτιδα σχετιζόμενη με IBD και αδιαφοροποίητη SpA) n=64 JIA (εκτός από ERA ή PsA) Prieur et al 63 n=2.982 παιδιά με ρευματικά νοσήματα Sn 86,0 86,0 44,2 97,7 51,2 81,4 Sp 85,5 91,3 98,5 94,2 89,8 95,6 PPV 78,7 86,0 95,0 91,3 75,8 92,1 NPV 90,8 91,3 73,9 98,5 74,7 89,2 Sn 83,9 82,3 62,9 95,2 61,3 Sp 87,5 95,3 92,2 78,1 98,4 PPV 86,7 94,4 88,6 80,8 97,4 NPV 84,9 84,7 72,0 94,3 72,4 Sn 78,7 Sp 92,2 PPV 58,8 NPV 96,8 AS: Αγκυλωτική σπονδυλίτιδα (ankylosing spondylitis), ERA: Σχετιζόμενη με ενθεσίτιδα αρθρίτιδα (enthesitis-related arthritis), ΙBD: Φλεγμονώδης νόσος του εντέρου (inflammatory bowel disease), jspa: Νεανική σπονδυλαρθρίτιδα (juvenile spondyloarthritis), PsA: Ψωριασική αρθρίτιδα (psoriatic arthritis), ReA: Αντιδραστική αρθρίτιδα (reactive arthritis), SpA: Σπονδυλαρθρίτιδα (spondyloarthritis), ESSG: Κριτήρια της European Spondyloarthropathy Study Group, SEA: Σύνδρομο οροαρνητικής ενθεσοπάθειας και αρθροπάθειας (syndrome of seronegative enthesopathy and arthropathy), G-P: Κριτήρια Garmisch-Partenkirchen, Άτυπη: Ταξινόμηση της «άτυπης jspa των παιδιών», Sn: Ευαισθησία (sensitivity), Sp: Ειδικότητα (specificity), PPV: Θετική προγνωστική αξία (positive predictive value), NPV: Αρνητική προγνωστική αξία (negative predictive value)

8 ΝΕΑΝΙΚΗ ΣΠΟΝΔΥΛΑΡΘΡΙΤΙΔΑ 293 Πίνακας 9. Τα ταξινομικά κριτήρια ASAS. 17,19,52 Αξονική SpA Περιφερική SpA Άτομα <45 ετών με οσφυαλγία για >3 μήνες Ιερολαγονίτιδα (MRI/ ακτινογραφία) HLA-B27(+) Πρόσθετα κριτήρια που απαιτούνται για την ταξινόμηση Άτομα με αρθρίτιδα ή ενθεσίτιδα ή δακτυλίτιδα Τουλάχιστον ένα Τουλάχιστον δύο Τουλάχιστον ένα Τουλάχιστον δύο Φλεγμονώδης οσφυαλγία Αρθρίτιδα Ενθεσίτιδα (άλγος στην πτέρνα) Ιριδοκυκλίτιδα Δακτυλίτιδα Ψωρίαση IBD Καλή απάντηση στα NSAIDs Οικογενειακό ιστορικό SpA HLA-B27 Αυξημένη CRP Ιριδοκυκλίτιδα Ψωρίαση IBD Προηγηθείσα λοίμωξη HLA-B27 Ιερολαγονίτιδα απεικονιστικά Αρθρίτιδα Ενθεσίτιδα (άλγος στην πτέρνα) Δακτυλίτιδα Φλεγμονώδης οσφυαλγία (οποτεδήποτε) Οικογενειακό ιστορικό SpA IBD: Φλεγμονώδης νόσος του εντέρου (inflammatory bowel disease), MRI: Μαγνητική τομογραφία (magnetic resonance imaging), NSAIDs: Μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα (non-steroidal antinflammatory drugs), SpA: Σπονδυλαρθρίτιδα (spondyloarthritis) - Η ταξινόμηση στην αξονική SpA προϋποθέτει την παρουσία και των δύο κριτηρίων επιλεξιμότητας της συγκεκριμένης ταξινόμησης (ηλικία εμφάνισης και διάρκεια οσφυαλγίας), μετά από τα οποία μπορεί να ακολουθηθούν δύο διαφορετικές επιλογές (MRI ή HLA-B27). Αν ακολουθηθεί η πρώτη, απαιτείται τουλάχιστον ένα από τα αντίστοιχα πρόσθετα κριτήρια, ενώ αν ακολουθηθεί η δεύτερη, απαιτούνται τουλάχιστον δύο - Η ταξινόμηση στην περιφερική SpA προϋποθέτει την παρουσία τουλάχιστον ενός από τα τρία κριτήρια επιλεξιμότητας της συγκεκριμένης ταξινόμησης (αρθρίτιδα ή ενθεσίτιδα ή δακτυλίτιδα) και ένα ή δύο από τα πρόσθετα κριτήρια, ανάλογα με τη διαγνωστική τους αξία. λαμβάνοντας υπ όψη ότι συνοδεύεται από λεπτομερείς ορισμούς των επί μέρους κριτηρίων, οι οποίοι, επί πλέον, είναι διαφορετικοί εφ όσον ορισμένα από αυτά είναι κοινά στις περιπτώσεις της αξονικής και της περιφερικής SpA. Ο βαθμός κατά τον οποίο η ταξινόμηση ASAS θα επιτύχει το στόχο της διαμόρφωσής της, θα κριθεί από την εφαρμογή της. Ανεξάρτητα όμως από αυτό, έχει ήδη αναπτυχθεί ένας έντονος επιστημονικός διάλογος σχετικά με τη δυνατότητά της να επιλύσει τα προβλήματα των προγενέστερων ταξινομήσεων της jspa, που αναφέρθηκαν στα προηγούμενα κεφάλαια. Σε πρόσφατο άρθρο του, 17 ο Burgos-Vargas, ένθερμος υποστηρικτής της άποψης ότι η SpA των παιδιών και των ενηλίκων είναι μια ενιαία νόσος, προβάλλει την αντίληψη της νοσολογικής συνέχειας της SpA που διέπει τη διαμόρφωση των κριτηρίων ASAS, σε αντίθεση ειδικά με τη λογική του αποκλεισμού, σύμφωνα με την οποία έχουν διατυπωθεί τα 2004 ILAR/WHO κριτήρια. Πάνω σε αυτή τη βάση, επιχειρηματολογεί υπέρ της δυνατότητας και της καταλληλότητας της χρήσης των κριτηρίων ASAS στη διάγνωση της jspa. Η τοποθέτηση βέβαια αυτή του Burgos-Vargas έρχεται σε αντίθεση με τη μετριοπαθέστερη θέση που διατυπώνουν οι Petty και Cassidy, 53 ότι δηλαδή «θα χρειαστούν ακόμη δεκαετίες παρατήρησης και αξιολόγησης για να καταλήξουμε οριστικά αν η AS, η ERA και το SEA είναι απλά πιο πρώιμες ή μεταγενέστερες, ηπιότερες ή βαρύτερες μορφές του ίδιου νοσήματος, όσο κι αν αυτό φαίνεται πολύ πιθανό». Εκτός όμως από τον παραπάνω αντίλογο, είναι γεγονός ότι αξονική νόσος αναμένεται να εμφανιστεί στο 50% των ασθενών με ERA, περίπου 2 3 χρόνια μετά από τη διάγνωση. 54 Αυτό, αλλά και πολλά άλλα ερευνητικά δεδομένα επιβεβαιώνουν, ολοένα και εντονότερα, ότι η προσκόλληση στα 2004 ILAR/WHO κριτήρια αποκλείει σημαντικό ποσοστό των ασθενών με jspa από την έγκαιρη διάγνωση και τα δυνητικά πλεονεκτήματα της έγκαιρης θεραπείας. Η απουσία της MRI και του προσδιορισμού του HLA-B27 από τα 2004 ILAR/WHO κριτήρια φαίνεται να ευθύνεται για μεγάλο τμήμα αυτού του αποκλεισμού. Η MRI έχει δειχθεί πλέον ότι και στα παιδιά μπορεί να αποκαλύψει μεταβολές συμβατές με πρώιμη και υποκλινική ιερολαγονίτιδα 55,56 (εικ. 2). Επίσης, με τη χρήση της MRI έχει δειχθεί ότι, κατά την έναρξη της ERA, φλεγμονώδης νόσος της σπονδυλικής στήλης υπάρχει στο 1/3 των περιπτώσεων, ενώ στο 10% των ασθενών MRI-ευρήματα σπονδυλικής νόσου υπάρχουν ακόμη και επί απουσίας κλινικών συμπτωμάτων. 57 Αξίζει, μάλιστα, στο σημείο αυτό να αναφερθούν και τα ανάλογα πλεονεκτήματα ως προς τη διάγνωση της ERA που επίσης

9 294 Ε. ΤΣΙΤΣΑΜΗ Εικόνα 2. Ιερολαγονίτιδα. (Α) Σε στεφανιαία τομή τεχνικής STIR απεικονίζεται οστικό οίδημα στο υποχονδριακό οστό των λαγονίων, καθώς και στο ιερό οστό, αντίστοιχα με τις ιερολαγόνιες αρθρώσεις (βέλη). (Β) Σε στεφανιαία τομή Τ2 προσανατολισμού υποσημαίνεται στένωση της δεξιάς ιερολαγόνιας άρθρωσης κατά το κατώτερο τμήμα της (βέλος). παρέχει ο υπερηχογραφικός έλεγχος (εικ. 3). Πιο συγκεκριμένα, έχει βρεθεί ότι ο αριθμός σημείων ενθεσίτιδας που ανιχνεύεται σε ασθενείς με ERA με τον υπερηχογραφικό έλεγχο είναι περίπου διπλάσιος από εκείνον που μπορεί να προσδιοριστεί κλινικά. 58 Είναι σημαντικό ότι οι παραπάνω εξελίξεις φαίνεται να καταρρίπτουν την κλασική άποψη ότι η ERA αρχίζει με περιφερική αρθρίτιδα και ενθεσίτιδα, ενώ τα αξονικά συμπτώματα εμφανίζονται μόνο μετά από πολλά χρόνια. Αντίθετα, σήμερα υποστηρίζεται ότι στην πραγματικότητα υπάρχουν δύο διακριτοί κλινικοί φαινότυποι της νόσου. 54,57,59 Ο πρώτος, ο οποίος χαρακτηρίζεται από πρώιμη αξονική νόσο που συνοδεύεται συχνά από αρθρίτιδα του ισχίου Εικόνα 3. Ενθεσίτιδα του τένοντα του τετρακέφαλου. Το έγχρωμο υπερηχογράφημα γόνατος, σε επιμήκη τομή, απεικονίζει αυξημένη αιμάτωση εντός του τένοντα του τετρακέφαλου (βέλος) στην περιοχή κατάφυσής του στην επιγονατίδα, εύρημα χαρακτηριστικό ενθεσίτιδας. και περιφερική αρθρίτιδα, προσβάλλει μεγαλύτερα παιδιά και συνδέεται ισχυρότερα με την παρουσία HLA-B27. Και ο δεύτερος, που διαδράμει ως περιφερική νόσος με αρθρίτιδα (συνήθως των αστραγάλων) και ενθεσίτιδα, δεν παρουσιάζει αξονική προσβολή, προσβάλλει μικρότερης ηλικίας παιδιά και συνδέεται ασθενέστερα με το HLA-B27. Προς το παρόν, βέβαια, η εφαρμογή της MRI στην ταξινόμηση της jspa αντιμετωπίζει το πρόβλημα της απουσίας τεχνικών αναφοράς. Για την ακρίβεια, υπάρχουν ακόμη δυσκολίες ως προς την εκτίμηση των αλλαγών που παρατηρούνται στις ιερολαγόνιες αρθρώσεις και στη διάκριση μεταξύ αυτών που αντιπροσωπεύουν όντως ενεργό νόσο και εκείνων που σχετίζονται με την ανωριμότητα του σκελετού των παιδιών και των εφήβων. Ορμώμενος ίσως και από αυτό το γεγονός, ο Burgos-Vargas θεωρεί ότι η εφαρμογή των κριτηρίων ASAS της περιφερικής SpA είναι αρκετή για να καλύψει τις ανάγκες ταξινόμησης της jspa. Υποστηρίζει μάλιστα αυτή του την άποψη, παραθέτοντας τον επιπολασμό καθενός από τα αντίστοιχα χαρακτηριστικά στις διάφορες μορφές της jspa που απαντώνται στα παιδιά και αναφερόμενος στον απαραίτητο προσδιορισμό των διαγνωστικών τους αξιών που έχει πραγματοποιηθεί από άλλους στο παρελθόν. Ένα τελευταίο πλεονέκτημα της πιθανής εφαρμογής των κριτηρίων ASAS στην jspa θα ήταν και η διασφάλιση μεγαλύτερης ομοιογένειας στις υποομάδες της ERA, της PsA ή ενδεχομένως και της αδιαφοροποίητης JIA, αφού κάτι τέτοιο θα εξαιρούσε το ποσοστό εκείνο των ασθενών που σήμερα κατατάσσονται σε αυτές, ενώ ουσιαστικά πρόκειται για jspa.

10 ΝΕΑΝΙΚΗ ΣΠΟΝΔΥΛΑΡΘΡΙΤΙΔΑ 295 ABSTRACT Juvenile spondyloarthritis: The criteria that do not unravel the problem of a complicated diagnosis E. TSITSAMI Pediatric Rheumatology Unit, First Department of Pediatrics, Aghia Sophia Children s Hospital, National and Kapodistrian University of Athens, Athens, Greece Archives of Hellenic Medicine 2014, 31(3): Spondyloarthritis (SpA) encompasses a group of inflammatory joint diseases with overlapping features that accounts for up to 15 20% of cases of arthritis in children. In children, SpA at onset is often undifferentiated and is less likely to involve the axial skeleton but more likely to affect the hips and peripheral entheses than in adults. Many patients with juvenile SpA are at risk of developing ankylosing spondylitis during the course of their disease. Currently, the classification of SpA is approached differently in adults and in children. Using the International League of Associations for Rheumatology (ILAR) system for juvenile idiopathic arthritis, most childhood SpA is classified as enthesitis-related arthritis, but in contrast to adult SpA, the presence or a family history of psoriasis dictates a separate category of juvenile idiopathic arthritis. The ILAR system, however, does not specifically address children who are diagnosed with SpA by fulfilling the criteria for ankylosing spondylitis, those who have coexisting conditions such as inflammatory bowel disease or those with reactive arthritis. For this reason, a single diagnostic or classification system that covers the full juvenile SpA spectrum is needed. Refining the classification and diagnostic criteria of juvenile SpA will improve communication and the transition of patients from pediatric to adult clinics. It will be particularly important in the evaluation of tumor necrosis factor (TNF) inhibitors and other biological agents as indices of early axial SpA. Key words: Ankylosing spondylitis, Enthesitis-related arthritis, Juvenile idiopathic arthritis, Psoriatic arthritis, Reactive arthritis, Spondyloarthritis Βιβλιογραφία 1. DOUGADOS M, BAETEN D. Spondyloarthritis. Lancet 2011, 377: HAMMER RE, MAIKA SD, RICHARDSON JA, TANG JP, TAUROG JD. Spontaneous inflammatory disease in transgenic rats expressing HLA-B27 and human beta 2m: An animal model of HLA-B27- associated human disorders. Cell 1990, 63: MANNERS PJ, BOWER C. Worldwide prevalence of juvenile arthritis: Why does it vary so much? J Rheumatol 2002, 29: O SHEA FD, BOYLE E, RIARH R, TSE SM, LAXER RM, INMAN RD. Comparison of clinical and radiographic severity of juvenile-onset versus adult-onset ankylosing spondylitis. Ann Rheum Dis 2009, 68: OZGOCMEN S, ARDICOGLU O, KAMANLI A, KAYA A, DURMUS B, YILDIRIM K ET AL. Pattern of disease onset, diagnostic delay, and clinical features in juvenile onset and adult onset ankylosing spondylitis. J Rheumatol 2009, 36: BURGOS-VARGAS R. The juvenile-onset spondyloarthritides. Rheum Dis Clin North Am 2002, 28: HOFER M. Spondylarthropathies in children are they different from those in adults? Best Pract Res Clin Rheumatol 2006, 20: LIN YC, LIANG TH, CHEN WS, LIN HY. Differences between juvenile-onset ankylosing spondylitis and adult-onset ankylosing spondylitis. J Chin Med Assoc 2009, 72: BAEK HJ, SHIN KC, LEE YJ, KANG SW, LEE EB, YOO CD ET AL. Juvenile onset ankylosing spondylitis (JAS) has less severe spinal disease course than adult onset ankylosing spondylitis (AAS): Clinical comparison between JAS and AAS in Korea. J Rheumatol 2002, 29: ROSENBERG AM, PETTY RE. A syndrome of seronegative enthesopathy and arthropathy in children. Arthritis Rheum 1982, 25: BREWER EJ Jr, BASS J, BAUM J, CASSIDY JT, FINK C, JACOBS J ET AL. Current proposed revision of JRA criteria. JRA Criteria Subcommittee of the Diagnostic and Therapeutic Criteria Committee of the American Rheumatism Section of the Arthritis Foundation. Arthritis Rheum 1977, 20(Suppl 2): HÄFNER R. Juvenile spondyloarthritis. Retrospective study of 71 patients. Monatsschr Kinderheilkd 1987, 135: HUSSEIN A, ABDUL-KHALIQ H, VON DER HARDT H. Atypical spondyloarthritis in children: Proposed diagnostic criteria. Eur J Pediatr 1989, 148: PETTY RE, SOUTHWOOD TR, MANNERS P, BAUM J, GLASS DN, GOLD- ENBERG J ET AL. International League of Associations for Rheumatology classification of juvenile idiopathic arthritis: Second revision, Edmonton, J Rheumatol 2004, 31: BURGOS-VARGAS R, RUDWALEIT M, SIEPER J. The place of juvenile onset spondyloarthropathies in the Durban 1997 ILAR classification criteria of juvenile idiopathic arthritis. International League of Associations for Rheumatology. J Rheumatol 2002, 29:

11 296 Ε. ΤΣΙΤΣΑΜΗ 16. PRAKKEN B, ALBANI S, MARTINI A. Juvenile idiopathic arthritis. Lancet 2011, 377: BURGOS-VARGAS R. The assessment of the spondyloarthritis international society concept and criteria for the classification of axial spondyloarthritis and peripheral spondyloarthritis: A critical appraisal for the pediatric rheumatologist. Pediatr Rheumatol 2012, 10: RUDWALEIT M, LANDEWÉ R, VAN DER HEIJDE D, LISTING J, BRANDT J, BRAUN J ET AL. The development of Assessment of SpondyloArthritis international Society classification criteria for axial spondyloarthritis (part I): Classification of paper patients by expert opinion including uncertainty appraisal. Ann Rheum Dis 2009, 68: RUDWALEIT M, VAN DER HEIJDE D, LANDEWÉ R, LISTING J, AKKOC N, BRANDT J ET AL. The development of Assessment of SpondyloArthritis international Society classification criteria for axial spondyloarthritis (part II): Validation and final selection. Ann Rheum Dis 2009, 68: PETTY RE, SOUTHWOOD TR, BAUM J, BHETTAY E, GLASS DN, MAN- NERS P ET AL. Revision of the proposed classification criteria for juvenile idiopathic arthritis: Durban, J Rheumatol 1998, 25: HOFER MF, MOUY R, PRIEUR AM. Juvenile idiopathic arthritides evaluated prospectively in a single center according to the Durban criteria. J Rheumatol 2001, 28: FOELDVARI I, BIDDE M. Validation of the proposed ILAR classification criteria for juvenile idiopathic arthritis. International League of Associations for Rheumatology. J Rheumatol 2000, 27: BERNTSON L, FASTH A, ANDERSSON GARE B, KRISTINSSON J, LAH- DENNE P, MARHAUG G ET AL. Construct validity of ILAR and EULAR criteria in juvenile idiopathic arthritis: A population based incidence study from the Nordic countries. International League of Associations for Rheumatology. European League Against Rheumatism. J Rheumatol 2001, 28: ANSELL BM, BYWATERS EG. Diagnosis of probable Still s disease and its outcome. Ann Rheum Dis 1962, 21: SCOFIELD RH, SESTAK AL. Juvenile spondyloarthropathies. Curr Rheumatol Rep 2012, 14: PRAKKEN B, ALBANI S, MARTINI A. Juvenile idiopathic arthritis. Lancet 2011, 377: MARTINI A. It is time to rethink juvenile idiopathic arthritis classification and nomenclature. Ann Rheum Dis 2012, 71: FITZGERALD O, DOUGADOS M. Psoriatic arthritis: One or more diseases? Best Pract Res Clin Rheumatol 2006, 20: FLATØ B, LIEN G, SMERDEL-RAMOYA A, VINJE O. Juvenile psoriatic arthritis: Long-term outcome and differentiation from other subtypes of juvenile idiopathic arthritis. J Rheumatol 2009, 36: STOLL ML, ZURAKOWSKI D, NIGROVIC LE, NICHOLS DP, SUNDEL RP, NIGROVIC PA. Patients with juvenile psoriatic arthritis comprise two distinct populations. Arthritis Rheum 2006, 54: MEASE PJ. Psoriatic arthritis: Update on pathophysiology, assessment and management. Ann Rheum Dis 2011, 70(Suppl 1):i77 i STOLL ML, LIO P, SUNDEL RP, NIGROVIC PA. Comparison of Vancouver and International League of Associations for rheumatology classification criteria for juvenile psoriatic arthritis. Arthritis Rheum 2008, 59: STOLL ML, PUNARO M. Psoriatic juvenile idiopathic arthritis: A tale of two subgroups. Curr Opin Rheumatol 2011, 23: TAN AL, BENJAMIN M, TOUMI H, GRAINGER AJ, TANNER SF, EMERY P ET AL. The relationship between the extensor tendon enthesis and the nail in distal interphalangeal joint disease in psoriatic arthritis a high-resolution MRI and histological study. Rheumatology (Oxford) 2007, 46: GOMEZ KS, RAZA K, JONES SD, KENNEDY LG, CALIN A. Juvenile onset ankylosing spondylitis more girls than we thought? J Rheumatol 1997, 24: VAN DER LINDEN S, VALKENBURG HA, CATS A. Evaluation of diagnostic criteria for ankylosing spondylitis. A proposal for modification of the New York criteria. Arthritis Rheum 1984, 27: COLBERT RA. Classification of juvenile spondyloarthritis: Enthesitis-related arthritis and beyond. Nat Rev Rheumatol 2010, 6: MOORTHY LN, GAUR S, PETERSON MG, LANDA YF, TANDON M, LEH- MAN TJ. Poststreptococcal reactive arthritis in children: A retrospective study. Clin Pediatr (Phila) 2009, 48: FENDLER C, LAITKO S, SÖRENSEN H, GRIPENBERG-LERCHE C, GROH A, UKSILA J ET AL. Frequency of triggering bacteria in patients with reactive arthritis and undifferentiated oligoarthritis and the relative importance of the tests used for diagnosis. Ann Rheum Dis 2001, 60: SIEPER J, RUDWALEIT M, BRAUN J, VAN DER HEIJDE D. Diagnosing reactive arthritis: Role of clinical setting in the value of serologic and microbiologic assays. Arthritis Rheum 2002, 46: KINGSLEY G, SIEPER J. Third International Workshop on Reactive Arthritis: An overview. Ann Rheum Dis 1996, 55: PACHECO-TENA C, BURGOS-VARGAS R, VÁZQUEZ-MELLADO J, CA- ZARÍN J, PÉREZ-DÍAZ JA. A proposal for the classification of patients for clinical and experimental studies on reactive arthritis. J Rheumatol 1999, 26: SIEPER J, BRAUN J. Problems and advances in the diagnosis of reactive arthritis. J Rheumatol 1999, 26: PACHECO-TENA C, ALVARADO DE LA BARRERA C, LÓPEZ-VIDAL Y, VÁZQUEZ-MELLADO J, RICHAUD-PATIN Y, AMIEVA RI ET AL. Bacterial DNA in synovial fluid cells of patients with juvenile onset spondyloarthropathies. Rheumatology (Oxford) 2001, 40: YLI-KERTTULA T, TERTTI R, TOIVANEN A. Ten-year follow up study of patients from a Yersinia pseudotuberculosis III outbreak. Clin Exp Rheumatol 1995, 13: LEIRISALO-REPO M, HELENIUS P, HANNU T, LEHTINEN A, KREULA J, TAAVITSAINEN M ET AL. Long-term prognosis of reactive Salmonella arthritis. Ann Rheum Dis 1997, 56: MACKIE SL, KEAT A. Poststreptococcal reactive arthritis: What is it and how do we know? Rheumatology (Oxford) 2004, 43: DOUGADOS M, VAN DER LINDEN S, JUHLIN R, HUITFELDT B, AMOR

12 ΝΕΑΝΙΚΗ ΣΠΟΝΔΥΛΑΡΘΡΙΤΙΔΑ 297 B, CALIN A ET AL. The European Spondylarthropathy Study Group preliminary criteria for the classification of spondylarthropathy. Arthritis Rheum 1991, 34: AMOR B, DOUGADOS M, MIJIYAWA M. Criteria of the classification of spondylarthropathies. Rev Rhum Mal Osteoartic 1990, 57: AMOR B, DOUGADOS M, LISTRAT V, MENKES CJ, DUBOST JJ, ROUX H ET AL. Evaluation of the Amor criteria for spondylarthropathies and European Spondylarthropathy Study Group (ESSG). A cross-sectional analysis of 2,228 patients. Ann Med Interne (Paris) 1991, 142: RUDWALEIT M, VAN DER HEIJDE D, KHAN MA, BRAUN J, SIEPER J. How to diagnose axial spondyloarthritis early. Ann Rheum Dis 2004, 63: RUDWALEIT M, VAN DER HEIJDE D, LANDEWÉ R, AKKOC N, BRANDT J, CHOU CT ET AL. The Assessment of SpondyloArthritis International Society classification criteria for peripheral spondyloarthritis and for spondyloarthritis in general. Ann Rheum Dis 2011, 70: PETTY RE, CASSIDY JT. Enthesitis-related arthritis (juvenile ankylosing spondylitis). In: Cassidy JT, Petty RE, Laxer RM, Lindsley CB (eds) Textbook of pediatric rheumatology. 6th ed. Saunders-Elsevier, Philadelphia, PA, FISHER C, IOANNOU Y, HALL-CRAGGS M, SEN D. Enthesitis-related arthritis; a new era of understanding. Ann Paediatr Rheum 2012, 1: BOLLOW M, BRAUN J, BIEDERMANN T, MUTZE S, PARIS S, SCHAUER- PETROWSKAJA C ET AL. Use of contrast enhanced MR imaging to detect sacroiliitis in children. Skeletal Radiol 1998, 27: BOLLOW M, BIEDERMANN T, KANNENBERG J, PARIS S, SCHAUER- PETROWSKI C, MINDEN K ET AL. Use of dynamic magnetic resonance imaging to detect sacroiliitis in HLA B27 positive and negative children with juvenile arthritides. J Rheumatol 1998, 25: FISHER C, IOANNOU J, SEN D. Enthesitis related arthritis 2 distinct clinical phenotypes? Pediatr Rheumatol 2011, 9(Suppl 1): JOUSSE-JOULIN S, BRETON S, CANGEMI C, FENOLL B, BRESSOLETTE L, DE PARSCAU L ET AL. Ultrasonography for detecting enthesitis in juvenile idiopathic arthritis. Arthritis Care Res (Hoboken) 2011, 63: PAGNINI I, SAVELLI S, MATUCCI-CERINIC M, FONDA C, CIMAZ R, SI- MONINI G. Early predictors of juvenile sacroiliitis in enthesitisrelated arthritis. J Rheumatol 2010, 37: TSE SM, LAXER RM. New advances in juvenile spondyloarthritis. Nat Rev Rheumatol 2012, 8: JOOS R, DEHOORNE J, HOFFMAN I, MIELANTS H, VERBRUGGEN G, ELEWAUT D. Sensitivity and specificity of criteria for spondyloarthritis in children with late onset pauciarticular juvenile chronic arthritis as well as their characteristics. Clin Exp Rheumatol 2009, 27: KASAPÇOPUR O, DEMIRLI N, OZDOĞAN H, APELYAN M, CALIŞKAN S, SEVER L ET AL. Evaluation of classification criteria for juvenileonset spondyloarthropathies. Rheumatol Int 2005, 25: PRIEUR AM, LISTRAT V, DOUGADOS M, AMOR B. Criteria for classification of spondylarthropathies in children. Arch Fr Pediatr 1993, 50: Corresponding author: E. Tsitsami, Pediatric Rheumatology Unit, First Department of Pediatrics, Aghia Sophia Children s Hospital, National and Kapodistrian University of Athens, GR Athens, Greece

Dr. X. Baraliakos Rheumazentrum Ruhrgebiet Herne Ruhr-University Bochum Germany. 23-26 Ιουνίου 2011

Dr. X. Baraliakos Rheumazentrum Ruhrgebiet Herne Ruhr-University Bochum Germany. 23-26 Ιουνίου 2011 Ο ρευµατολόγος και η χρήση του µαγνητικού συντονισµού στην πρώιµη διάγνωση των σπονδυλαρθιτίδων και στην παρακολούθηση της αποτελεσµατικότητας της θεραπείας 23-26 Ιουνίου 2011 Dr. X. Baraliakos Rheumazentrum

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΑΣΘΕΝΟΥΣ ΜΕ ΟΡΟΑΡΝΗΤΙΚΗ ΣΠΟΝΔΥΛΟΑΡΘΡΙΤΙΔΑ

ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΑΣΘΕΝΟΥΣ ΜΕ ΟΡΟΑΡΝΗΤΙΚΗ ΣΠΟΝΔΥΛΟΑΡΘΡΙΤΙΔΑ ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΑΣΘΕΝΟΥΣ ΜΕ ΟΡΟΑΡΝΗΤΙΚΗ ΣΠΟΝΔΥΛΟΑΡΘΡΙΤΙΔΑ Αθηνά Πυρπασοπούλου Παθολόγος, Επιμελήτρια Β ΕΣΥ Β Προπ. Παθολογική Κλινική, ΓΝΘ «Ιπποκράτειο» Οροαρνητικές σπονδυλοαρθροπάθειες Ομάδα παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Πρώιµη έναρξη βιολογικής θεραπείας στις σπονδυλαρθρίτιδες. Γιάννης Ελ. Πάκας Ρευµατολόγος

Πρώιµη έναρξη βιολογικής θεραπείας στις σπονδυλαρθρίτιδες. Γιάννης Ελ. Πάκας Ρευµατολόγος Πρώιµη έναρξη βιολογικής θεραπείας στις σπονδυλαρθρίτιδες Γιάννης Ελ. Πάκας Ρευµατολόγος Σπονδυλαρθρίτιδες(ΣπΑ) Κύριες εκδηλώσεις 1. Aξονική προσβολή/φλεγµονή ΣΣ 2. Περιφερική αρθρίτιδα 3. Περιφερική ενθεσίτιδα

Διαβάστε περισσότερα

Παμπελοννησιακό Ιατρικό Συνέδριο Πάτρα, 23 Οκτ. 2010

Παμπελοννησιακό Ιατρικό Συνέδριο Πάτρα, 23 Οκτ. 2010 Σπονδυλαρθροπάθειες Η σημασία της πρώιμης διάγνωσης Δαούσης Δημήτριος Λέκτορας Παθολογίας/Ρευματολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Πατρών Παμπελοννησιακό Ιατρικό Συνέδριο Πάτρα, 23 Οκτ. 2010 Σπονδυλαρθροπάθειες

Διαβάστε περισσότερα

Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων

Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων Χ. Μ. ΜουτσόπουΛος Αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών α ρευματικά νοσήματα είναι ασθένειες που προσβάλλουν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ 12 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2013 TI ENNOOYME ΛΕΓΟΝΤΑΣ «ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ» Ο όρος «ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ» περιλαμβάνει μια ομάδα μυοσκελετικών παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

αρθρίτιδα ποδοκνηµικών οίδηµα µε εντύπωµα διαφορική διάγνωση Κοροβέση Ιωάννα, MD, PhD ειδικευόµενη Παθολογίας Ε Παθολογικής Κλινικής, ΓΝΑ Ευαγγελισµός ιευθυντής: καθ. Αθ. Σκουτέλης 30/11/2011 πριν 3,5

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ ΛΕΒΑΝΤΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ ΛΕΒΑΝΤΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ ΛΕΒΑΝΤΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Νεαρός άνδρας 28 ετών προσήλθε στον αξονικό τομογράφο με πόνο στη ράχη η οποία εντείνεται κατά την ύπτια θέση. Επίσης αυτός ο πόνος είναι η αιτία να ξυπνάει από

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Λεβαντής 1, Ελένη Κυρίου 1,Ελευθέριος Βογιατζόγλου 2, Ανδριάνα Δώνου 2, Ελευθέριος Κουτσαντωνίου 1, Σοφία Λαφογιάννη 1, Χαρίκλεια Λούπα 2.

Γεώργιος Λεβαντής 1, Ελένη Κυρίου 1,Ελευθέριος Βογιατζόγλου 2, Ανδριάνα Δώνου 2, Ελευθέριος Κουτσαντωνίου 1, Σοφία Λαφογιάννη 1, Χαρίκλεια Λούπα 2. Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΑΠΛΗΣ ΑΚΤΙΝΟΓΡΑΦΙΑΣ ΣΤΗ ΔΙΑΦΟΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΣΤΕΟΜΥΕΛΙΤΙΔΑΣ ΝΕΥΡΟΠΑΘΗΤΙΚΗΣ ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΟΠΑΘΕΙΑΣ (Charcot) ΣΕ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟ ΠΟΔΙ. Γεώργιος Λεβαντής 1, Ελένη Κυρίου 1,Ελευθέριος Βογιατζόγλου 2, Ανδριάνα

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Αγκυλοποιητική σπονδυλίτιδα: από τη διάγνωση στη θεραπεία

Αγκυλοποιητική σπονδυλίτιδα: από τη διάγνωση στη θεραπεία Ανασκόπηση EΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΑ 2008,19(1):41-53 Αγκυλοποιητική σπονδυλίτιδα: από τη διάγνωση στη θεραπεία Α. Κουτρούμπας Λ. Ι. Σακκάς Περίληψη Η αγκυλοποιητική σπονδυλίτιδα ταξινομείται στις οροαρνητικές

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Σακχαρώδης Διαβήτης Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Number of people with diabetes by IDF Region, 2013 IDF Diabetes Atlas.

Διαβάστε περισσότερα

Αορτίτις Απεικόνιση. Φοινίτσης Στέφανος

Αορτίτις Απεικόνιση. Φοινίτσης Στέφανος Στέφανος Φοινίτσης - Αορτίτις Απεικόνιση 31 Αορτίτις Απεικόνιση. Φοινίτσης Στέφανος Λέκτορας Α.Π.Θ. Η αορτίτιδα ορίζεται ως φλεγμονή του τοιχώματος της αορτής. Αιτιολογικά ταξινομείται σε δύο μεγάλες ομάδες:

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη διαγνωστική έρευνα

Εισαγωγή στη διαγνωστική έρευνα DEPARTMENT OF HYGIENE AND EPIDEMIOLOGY Εισαγωγή στη διαγνωστική έρευνα Κώστας Τσιλίδης, ktsilidi@cc.uoi.gr http://users.uoi.gr/ktsilidi/teaching Ιωαννίδης: κεφάλαιο 3 Ahlbom: κεφάλαιο 3, 4 Guyatt: κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα Ρευματοειδής αρθρίτιδα Μ.Ν. Μανουσάκης En. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ρευματοειδής αρθρίτιδα είναι μία χρόνια φλεγμονή των αρθρώσεων (Πιν. 1). Με τον όρο χρόνια φλεγμονή των αρθρώσεων,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚA ΣΥΣTHΜΑΤΑ

ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚA ΣΥΣTHΜΑΤΑ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚA ΣΥΣTHΜΑΤΑ Ιωάννα Τζουλάκη Κώστας Τσιλίδης Ιωαννίδης: κεφάλαιο 2 Guyatt: κεφάλαιο 18 ΕΠΙςΤΗΜΟΝΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ Επιστήμη (θεωρία) Πράξη (φροντίδα υγείας) Γνωστικό μέρος Αιτιό-γνωση Διά-γνωση Πρό-γνωση

Διαβάστε περισσότερα

ενήλικες με ενεργή και εξελισσόμενη ψωριασική αρθρίτιδα (νόσος που προκαλεί ερυθρές, φολιδωτές κηλίδες στο δέρμα και φλεγμονή των αρθρώσεων)

ενήλικες με ενεργή και εξελισσόμενη ψωριασική αρθρίτιδα (νόσος που προκαλεί ερυθρές, φολιδωτές κηλίδες στο δέρμα και φλεγμονή των αρθρώσεων) EMA/178267/2015 EMEA/H/C/000481 Περίληψη EPAR για το κοινό αδαλιμουμάμπη Το παρόν έγγραφο αποτελεί σύνοψη της Ευρωπαϊκής Δημόσιας Έκθεσης Αξιολόγησης (EPAR) του. Επεξηγεί τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή

Διαβάστε περισσότερα

ΓΚΡΙΖΕΣ ΖΩΝΕΣ ΣΤΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΤΩΝ ΣΥΓΓΕΝΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ. Β. Δρόσου-Αγακίδου Καθηγ. Νεογνολογίας Α Νεογνολογική Κλινική Α.Π.Θ.

ΓΚΡΙΖΕΣ ΖΩΝΕΣ ΣΤΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΤΩΝ ΣΥΓΓΕΝΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ. Β. Δρόσου-Αγακίδου Καθηγ. Νεογνολογίας Α Νεογνολογική Κλινική Α.Π.Θ. ΓΚΡΙΖΕΣ ΖΩΝΕΣ ΣΤΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΤΩΝ ΣΥΓΓΕΝΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ Β. Δρόσου-Αγακίδου Καθηγ. Νεογνολογίας Α Νεογνολογική Κλινική Α.Π.Θ. Φάσμα εκδηλώσεων συγγενών λοιμώξεων Μακροχρόνιες συνέπειες ενδοκρινοπάθειες ΠΡΟΛΗΨΗ

Διαβάστε περισσότερα

Μάρτιος 2009. ιαγνωστική προσέγγιση ραγοειδίτιδας

Μάρτιος 2009. ιαγνωστική προσέγγιση ραγοειδίτιδας Μάρτιος 2009 ιαγνωστική προσέγγιση ραγοειδίτιδας Ταξινόµηση Πρόσθια Πρόσθιος θάλαµος ιάµεση Πρόσθιο Πρόσθιουαλοειδές περιφέρεια αµφιβληστροειδή Οπίσθια Αµφιβληστροειδής χοριοειδής Γενικευµένη Όλες οι περιοχές

Διαβάστε περισσότερα

Συντάχθηκε απο τον/την Ασκληπιός Διάγνωσις Σάββατο, 24 Οκτώβριος 2009 18:30 - Τελευταία Ενημέρωση Τετάρτη, 18 Αύγουστος 2010 10:35

Συντάχθηκε απο τον/την Ασκληπιός Διάγνωσις Σάββατο, 24 Οκτώβριος 2009 18:30 - Τελευταία Ενημέρωση Τετάρτη, 18 Αύγουστος 2010 10:35 Στις 19 και 20 Σεπτεμβρίου, πραγματοποιήθηκε επιστημονική εκδήλωση στο συνεδριακό χώρο του ξενοδοχείου Domes of Elounda με θέμα ΟΡΘΟΛΟΓΙΚΗ ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΜΑΓΝΗΤΙΚΗΣ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑΣ ΣΤΙΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΡΟΜΑ ΕΠΙΚΑΛΥΨΗΣ. Καλλιόπη Ζάχου. 12 Ο Πανελλήνιο Ηπατολογικό Συνέδριο. Παθολόγος Παθολογική Κλινική & Ερευνητικό Εργαστήριο Παν/μίου Θεσσαλίας

ΣΥΝΔΡΟΜΑ ΕΠΙΚΑΛΥΨΗΣ. Καλλιόπη Ζάχου. 12 Ο Πανελλήνιο Ηπατολογικό Συνέδριο. Παθολόγος Παθολογική Κλινική & Ερευνητικό Εργαστήριο Παν/μίου Θεσσαλίας ΣΥΝΔΡΟΜΑ ΕΠΙΚΑΛΥΨΗΣ Καλλιόπη Ζάχου Παθολόγος Παθολογική Κλινική & Ερευνητικό Εργαστήριο Παν/μίου Θεσσαλίας 12 Ο Πανελλήνιο Ηπατολογικό Συνέδριο Χανιά 12-15 Μαΐου 2011 ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωτική Επιτροπή. Θεματολογία

Οργανωτική Επιτροπή. Θεματολογία Οργανωτική Επιτροπή Πρόεδρος: Μέλη: Λάζαρος Σακκάς Ιωάννης Αλεξίου Χαράλαμπος Γεροδήμος Αθανάσιος Ζιώγας Αλέξιος Ηλιόπουλος Χριστίνα Κατσιάρη Αθανάσιος Κουτρούμπας Ευάγγελος Ντάβας Θεματολογία Επείγουσες

Διαβάστε περισσότερα

Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη

Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη 3 η Πανελλήνια Συνάντηση Συλλόγων Ατόμων και Γονέων Παιδιών με Ρευματικές παθήσεις Αθήνα 3-4 Οκτωβρίου 2014 Κατερίνα Κουτσογιάννη Πρόεδρος Σ Ρ Κ Ορισμός Ως "συμμόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΑΣΘΕΝΟΥΣ ΜΕ ΡΑ

ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΑΣΘΕΝΟΥΣ ΜΕ ΡΑ ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΑΣΘΕΝΟΥΣ ΜΕ ΡΑ Ορισμός? Η ρευματοειδής αρθρίτιδα είναι μία συστηματική φλεγμονώδης νόσος που προσβάλλει πολλές αρθρώσεις του σώματος. Η φλεγμονώδης διεργασία προσβάλλει καταρχήν την «επένδυση»

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΠΝΙΣΤΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΓΟΝΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΡΡΟΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ Ονοματεπώνυμο Φοιτήτριας: Χριστοφόρου Έλενα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΑΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΣΤΗ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΜΕ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΤΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Έλλη Φωτίου 2010364426 Επιβλέπουσα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΝΙΚΟ ΚΟΥΙΖ. Κορίτσι 7 ετών με πυρετό και αρθραλγίες. Ηλίας Μανδηλάρης Ειδικευόμενος Γενικής Ιατρικής Γ.Ν.Ν.Καλαμάτας

ΚΛΙΝΙΚΟ ΚΟΥΙΖ. Κορίτσι 7 ετών με πυρετό και αρθραλγίες. Ηλίας Μανδηλάρης Ειδικευόμενος Γενικής Ιατρικής Γ.Ν.Ν.Καλαμάτας ΚΛΙΝΙΚΟ ΚΟΥΙΖ Κορίτσι 7 ετών με πυρετό και αρθραλγίες. Ηλίας Μανδηλάρης Ειδικευόμενος Γενικής Ιατρικής Γ.Ν.Ν.Καλαμάτας ΠΑΡΟΥΣΑ ΝΟΣΟΣ Αρθραλγίες κάτω άκρων από 10ημέρου Εμπύρετο από 24ώρου Προ εβδομάδος

Διαβάστε περισσότερα

«ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΣ» Ευστάθιος Χρονόπουλος Επίκουρος Καθηγητής ΕΚΠΑ Β Πανεπιστημιακή ήορθοπαιδική ήκλινική Κωνσταντοπούλειο Νοσοκομείο Ν.

«ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΣ» Ευστάθιος Χρονόπουλος Επίκουρος Καθηγητής ΕΚΠΑ Β Πανεπιστημιακή ήορθοπαιδική ήκλινική Κωνσταντοπούλειο Νοσοκομείο Ν. «ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΣ» Ευστάθιος Χρονόπουλος Επίκουρος Καθηγητής ΕΚΠΑ Β Πανεπιστημιακή ήορθοπαιδική ήκλινική Κωνσταντοπούλειο Νοσοκομείο Ν.ΙΩΝΙΑΣ Εισαγωγή: γή Η συνηθέστερη των παθήσεων που προσβάλλει τους ενήλικες

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονη απεικονιστική διαγνωστική της νεανικής ιδιοπαθούς αρθρίτιδας

Σύγχρονη απεικονιστική διαγνωστική της νεανικής ιδιοπαθούς αρθρίτιδας Copyright Athens Medical Society www.mednet.gr/archives ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE: ISSN 11-05-3992 REVIEW Σύγχρονη απεικονιστική διαγνωστική της νεανικής ιδιοπαθούς αρθρίτιδας Με τις νεότερες θεραπευτικές

Διαβάστε περισσότερα

Παθήσεις & παραµορφώσεις θωρακικής µοίρας σπονδυλικής στήλης Ευδ. Μπίλλη Υπεύθυνη Μαθήµατος Κλινική Μυοσκελετική Φυσικοθεραπεία ΙΙ

Παθήσεις & παραµορφώσεις θωρακικής µοίρας σπονδυλικής στήλης Ευδ. Μπίλλη Υπεύθυνη Μαθήµατος Κλινική Μυοσκελετική Φυσικοθεραπεία ΙΙ Παθήσεις & παραµορφώσειςθωρακικής µοίραςσπονδυλικήςστήλης Ευδ. Μπίλλη Υπεύθυνη Μαθήµατος Κλινική Μυοσκελετική Φυσικοθεραπεία ΙΙ Παθήσεις & παραµορφώσεις θωρακικήςµοίρας Σκολίωση Νόσο Scheuermann Αγκυλοποιητική

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D σχετιζόμενα με το βρογχικό άσθμα στα παιδιά και στους έφηβους Κουρομπίνα Αλεξάνδρα Λεμεσός [2014] i ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΟΥΣΜΑΤΑ ΤΥΦΟΕΙΔΗ ΠΥΡΕΤΟΥ/ΠΑΡΑΤΥΦΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΑ ΜΕ ΤΑΞΙΔΙ ΣΕ ΕΝΔΗΜΙΚΕΣ ΧΩΡΕΣ, ΕΛΛΑΔΑ, 2004-2013

ΚΡΟΥΣΜΑΤΑ ΤΥΦΟΕΙΔΗ ΠΥΡΕΤΟΥ/ΠΑΡΑΤΥΦΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΑ ΜΕ ΤΑΞΙΔΙ ΣΕ ΕΝΔΗΜΙΚΕΣ ΧΩΡΕΣ, ΕΛΛΑΔΑ, 2004-2013 ΚΡΟΥΣΜΑΤΑ ΤΥΦΟΕΙΔΗ ΠΥΡΕΤΟΥ/ΠΑΡΑΤΥΦΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΑ ΜΕ ΤΑΞΙΔΙ ΣΕ ΕΝΔΗΜΙΚΕΣ ΧΩΡΕΣ, ΕΛΛΑΔΑ, 2004-2013 Κ. Μέλλου, Θ. Σιδερόγλου, Μ. Ποταμίτη-Κόμη, Θ. Γεωργακοπούλου, Χ. Χατζηχριστοδούλου Γραφείο Τροφιμογενών

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακά δεδομένα και

Εργαστηριακά δεδομένα και Εργαστηριακά δεδομένα και βιολογικοί ίδί δείκτες Εργαστήριο Υγιεινής και Επιδημιολογίας Δομή μαθήματος Ορισμοί Παραδείγματα Μεγέθη και αριθμοί Σημασία Τιμές μςαναφοράς Προβλήματα Υποκαταστάτες δείκτες

Διαβάστε περισσότερα

ό ς ς ί ς ύ ί ύ ς ό ς ά

ό ς ς ί ς ύ ί ύ ς ό ς ά ό ς ς ί ς ύ ί ύ ς ί ς ό ς ά 3ο Επιστηµονικό Καλοκαιρινό Διαδραστικό Διεταιρικό Συµπόσιο NAVARINO DUNES 23 26 Ιουνίου 2011 ί ά Medical ultrasound βασίστηκε σε αρχές sonar που αναπτυχθήκαν στο World War

Διαβάστε περισσότερα

«Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014

«Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014 «Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014 Κοιλιοκάκη Ι Η κοιλιοκάκη είναι ανοσολογική πάθηση, που προκαλεί κυρίως βλάβες στο λεπτό έντερο αλλά και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ και ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ και ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑ - (ΕΠΕΜΥ) 6 ο Επιστημονικό Συμπόσιο Μυοσκελετικών Παθήσεων - ΕΠΕΜΥ 2014 «Εξελίξεις στις φλεγμονώδεις ρευματικές παθήσεις και στα νοσήματα του οστικού μεταβολισμού»

Διαβάστε περισσότερα

Ανιχνευτικές εξετάσεις (screening) στη φροντίδα του παιδιού

Ανιχνευτικές εξετάσεις (screening) στη φροντίδα του παιδιού Ανιχνευτικές εξετάσεις (screening) στη φροντίδα του παιδιού Μάιος 2007 Τ. Παναγιωτόπουλος Τομέας υγείας του παιδιού Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας «Όλα τα προγράμματα screening προκαλούν βλάβη, ορισμένα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑ. Ασθενέστερο Επίπεδο. 08/Φεβ/2013 ΝΙΚΟΣ ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ. Ορθοπαιδικός Χειρουργός Πολυκλινική Λευκωσίας ΜΕΛΕΤΗ ΤΟΥ NAHEMSON

ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑ. Ασθενέστερο Επίπεδο. 08/Φεβ/2013 ΝΙΚΟΣ ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ. Ορθοπαιδικός Χειρουργός Πολυκλινική Λευκωσίας ΜΕΛΕΤΗ ΤΟΥ NAHEMSON ΝΙΚΟΣ ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ Ορθοπαιδικός Χειρουργός Πολυκλινική Λευκωσίας ΟΡΙΣΜΟΣ Πόνος στην οσφυϊκή χώρα οποιασδήποτε αιτιολογίας. ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ Δεύτερη σε συχνότητα αιτία επίσκεψης στον γιατρό. Πρώτη αιτία αποχής από

Διαβάστε περισσότερα

Διάγνωση της ουρολοίμωξης

Διάγνωση της ουρολοίμωξης Διάγνωση της ουρολοίμωξης Κων. Κολλιός Γ Παιδιατρική Κλινική ΑΠΘ 13-5-2015 1 Οι ουρολοιμώξεις στα παιδιά Είναι συχνό πρόβλημα Η αναγνώρισή τους: δεν είναι εύκολη, ιδιαίτερα στην ηλικία < 24 μηνών Η συλλογή

Διαβάστε περισσότερα

«Επιδημιολογία του Ερυθηματώδους Λύκου- Η εμπειρία της Ομάδας Μελέτης Λύκου της Θεσσαλονίκης» Στεφανίδου Στυλιανή

«Επιδημιολογία του Ερυθηματώδους Λύκου- Η εμπειρία της Ομάδας Μελέτης Λύκου της Θεσσαλονίκης» Στεφανίδου Στυλιανή «Επιδημιολογία του Ερυθηματώδους Λύκου- Η εμπειρία της Ομάδας Μελέτης Λύκου της Θεσσαλονίκης» Στεφανίδου Στυλιανή Ορισμός Ο συστηματικός ερυθηματώδης λύκος (ΣΕΛ) είναι ένα τυπικό μη οργανοειδικό αυτοάνοσο

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Καρκίνος Παγκρέατος: πρόγνωση Κακή πρόγνωση Συνολική πενταετής επιβίωση 6%.

Διαβάστε περισσότερα

Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση

Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Αρθρίτιδα Συγγραφική ομάδα: Σταυρόπουλος- Καλίνογλου Αντώνης, PhD, Ερευνητής Τζιαμούρτας Αθανάσιος, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΦΑΑ- ΠΘ Κήτας Γεώργιος, Ιατρός Ρευματολόγος

Διαβάστε περισσότερα

Νόσημα: Άσθμα. Επιστημονικός Υπεύθυνος: Καθηγητής Χρήστος Λιονής UNIVERSITY OF CRETE FACULTY OF MEDICINE ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ

Νόσημα: Άσθμα. Επιστημονικός Υπεύθυνος: Καθηγητής Χρήστος Λιονής UNIVERSITY OF CRETE FACULTY OF MEDICINE ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ «Ανάπτυξη 13 Κατευθυντήριων Οδηγιών Γενικής Ιατρικής για τη διαχείριση των πιο συχνών νοσημάτων και καταστάσεων υγείας στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας», Κωδικός MIS: 464637 Νόσημα: Άσθμα Ομάδα εργασίας:

Διαβάστε περισσότερα

Ψωριασική Νόσος: Ψωριασική Αρθρίτιδα και Ψωρίαση

Ψωριασική Νόσος: Ψωριασική Αρθρίτιδα και Ψωρίαση Ανασκόπηση EΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΑ 2008,19(2):192-117 2008,19(3):192-202 Ψωριασική Νόσος: Ψωριασική Αρθρίτιδα και Ψωρίαση Δ.Ι. Γουλές 1 Α. Κατσάμπας 2 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η δερματική ψωρίαση συχνά συνοδεύεται από ψωριασική

Διαβάστε περισσότερα

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής.

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής. ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΙΤΛΟΣ : ΟΙ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΠΟΥ ΤΙΣ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ! Εισαγωγή : Τα οστά είναι το σπίτι για να μείνουμε, είναι η στέγη που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα

Διαβάστε περισσότερα

Χωροταξική σχεδίαση του

Χωροταξική σχεδίαση του Χωροταξική σχεδίαση του ΤµήµατοςΕπειγόντωνΠεριστατικώνεριστατικών Νύκταρη Βασιλεία Αναισθησιολόγος ΠΑΓΝΗ λειτουργία: υποδοχή ασθενών σταθεροποίηση ασθενών αντιµετώπιση ασθενών απρόβλεπτος όγκος ποικιλία

Διαβάστε περισσότερα

Συστηματική αυτοανοσία ρευματοειδής αρθρίτιδα

Συστηματική αυτοανοσία ρευματοειδής αρθρίτιδα Συστηματική αυτοανοσία ρευματοειδής αρθρίτιδα Παναγιώτης Σκένδρος Λέκτορας Παθολογίας ΔΠΘ pskendro@med.duth.gr Χρόνια, συστηµατική αυτοάνοση νόσος Εκδηλώνεται µε φλεγµονή του αρθρικού υµένα (υµενίτιδα)

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Πίεση νωτιαίου µυελού Σύνδροµο άνω κοίλης. Δέσποινα Μισαηλίδου Ακτινοθεραπεύτρια Ογκολόγος Ιατρικό Διαβαλκανικό Κέντρο

ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Πίεση νωτιαίου µυελού Σύνδροµο άνω κοίλης. Δέσποινα Μισαηλίδου Ακτινοθεραπεύτρια Ογκολόγος Ιατρικό Διαβαλκανικό Κέντρο ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Πίεση νωτιαίου µυελού Σύνδροµο άνω κοίλης Δέσποινα Μισαηλίδου Ακτινοθεραπεύτρια Ογκολόγος Ιατρικό Διαβαλκανικό Κέντρο ΠΙΕΣΗ ΝΩΤΙΑΙΟΥ ΜΥΕΛΟΥ 12700 ασθενείς/έτος ΗΠΑ 5-10% όλων των

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΦΟΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ

ΔΙΑΦΟΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ Παθολογική Κλινική Γ.Ν. «Η Παμμακάριστος» ΔΙΑΦΟΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ Κωνσταντινίδης Ιωάννης Συντ. Διευθυντής Μανιατάκου Μαρία Επικ. Παθολόγος Παρούσα νόσος Άνδρας 38 ετών με: Εμπύρετο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Πρωτοπαθή Μετεμμηνοπαυσιακή οστεοπόρωση Οστεοπόρωση των ηλικιωμένων ή γεροντική οστεοπόρωση Δευτεροπαθή

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Πρωτοπαθή Μετεμμηνοπαυσιακή οστεοπόρωση Οστεοπόρωση των ηλικιωμένων ή γεροντική οστεοπόρωση Δευτεροπαθή ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Τι είναι η οστεοπόρωση; Η οστεοπόρωση είναι η συχνότερη πάθηση των οστών και χαρακτηρίζεται, πρώτον, από χαμηλή οστική μάζα ή, πιο απλά, από λιγότερη ποσότητα οστού και δεύτερον, από διαταραχή

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ. Νεανική ρευματοειδής αρθρίτιδα

ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ. Νεανική ρευματοειδής αρθρίτιδα ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ Νεανική ρευματοειδής αρθρίτιδα Νεανική ρευματοειδής αρθρίτιδα (juvenile chronic/idiopathic /rheumatoid arthritis) Γενικευμένη συστηματική νόσο όπου η αρθρίτιδα αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακή Διάγνωση της HIV λοίμωξης. Δρ. Μαρία Κοτσιανοπούλου Βιολόγος Υπεύθυνη Εργαστηριού Κέντρου Αναφοράς AIDS, ΕΣΔΥ

Εργαστηριακή Διάγνωση της HIV λοίμωξης. Δρ. Μαρία Κοτσιανοπούλου Βιολόγος Υπεύθυνη Εργαστηριού Κέντρου Αναφοράς AIDS, ΕΣΔΥ Εργαστηριακή Διάγνωση της HIV λοίμωξης Δρ. Μαρία Κοτσιανοπούλου Βιολόγος Υπεύθυνη Εργαστηριού Κέντρου Αναφοράς AIDS, ΕΣΔΥ Διάγνωση της HIV λοίμωξης Από το 1985 και μέχρι σήμερα η διαγνωστική διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Η αξονική στεφανιογραφία έχει θέση στην πρόληψη των καρδιαγγειακών επεισοδίων

Η αξονική στεφανιογραφία έχει θέση στην πρόληψη των καρδιαγγειακών επεισοδίων Σεμινάριο Ομάδων Εργασίας ΕΚΕ, Φεβρουάριος 2010 Ομάδα Εργασίας Επιδημιολογίας, Πρόληψης και Μεταβολικού Συνδρόμου Η αξονική στεφανιογραφία έχει θέση στην πρόληψη των καρδιαγγειακών επεισοδίων Νικόλαος

Διαβάστε περισσότερα

Σεξουαλικά µεταδιδόµενα νοσήµατα και AIDS στους εφήβους. Χαράλαµπος Ανταχόπουλος 3 η Παιδιατρική Κλινική ΑΠΘ

Σεξουαλικά µεταδιδόµενα νοσήµατα και AIDS στους εφήβους. Χαράλαµπος Ανταχόπουλος 3 η Παιδιατρική Κλινική ΑΠΘ Σεξουαλικά µεταδιδόµενα νοσήµατα και AIDS στους εφήβους Χαράλαµπος Ανταχόπουλος 3 η Παιδιατρική Κλινική ΑΠΘ Εφηβική ηλικία και σεξουαλικά µεταδιδόµενα νοσήµατα (STDs) Έναρξη σεξουαλικής ζωής Έλλειψη προφυλάξεων

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΤΑΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΓΝΩΣΕΩΝ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΕ ΜΟΝΑΔΕΣ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΟΡΓΑΝΩΝ ΑΠΟ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ο νευροπαθητικός πόνος; 1,2

Τι είναι ο νευροπαθητικός πόνος; 1,2 Αυτές οι πληροφορίες προορίζονται για γενική πληροφόρηση και ενημέρωση του κοινού και σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τη συμβουλή ιατρού ή άλλου αρμοδίου επαγγελματία υγείας Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Μη ειδική διάμεση πνευμονία Non specific interstitial pneumonia (NSIP) Σπύρος Α Παπίρης

Μη ειδική διάμεση πνευμονία Non specific interstitial pneumonia (NSIP) Σπύρος Α Παπίρης Μη ειδική διάμεση πνευμονία Non specific interstitial pneumonia (NSIP) Σπύρος Α Παπίρης Μαθήματα Πνευμονολογίας-Αθήνα Μάρτιος 2006 NSIP Κατάταξη των διάμεσων παρεγχυματικών νοσημάτων πνεύμονα Διάχυτα Παρεγχυματικά

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Διατριβή Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Κα Παναγιώτα Ταμανά ΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΠΟΙΘΗΣΕΙΣ ΑΤΟΜΩΝ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΟ ΕΜΒΟΛΙΟ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΙΑΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΙΑΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΙΑΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Dr Α. Μεντής, Ιατρός Βιοπαθολόγος, Κλινικός Μικροβιολόγος ιευθυντής ιαγνωστικού Τμήματος ιευθυντής Εργαστηρίου Ιατρικής Μικροβιολογίας ιευθυντής Εθνικού Εργαστηρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗ: ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ Λουκία Βασιλείου 2010646298 Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Δρ.

Διαβάστε περισσότερα

Γονίδια. τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική" Από. Παρενέργειες. Φαρμακο γονιδιωματική / γενετική.

Γονίδια. τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική Από. Παρενέργειες. Φαρμακο γονιδιωματική / γενετική. Από τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική" Φυσιολογικά Ανθρώπινα Χαρακτηριστικά Ανταπόκριση στο Περιβάλλον Δέσποινα Σανούδου,, PhD FACMG Επίκουρη Καθηγήτρια Molecular Biology Biomedical

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ / ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ (2002)

ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ / ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ (2002) Δρ. Νίκος Παπαλουκάς Ορθοπαιδικός χειρουργός Πολυκλινική Λευκωσίας ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ / ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ (2002) Ορισμός Οσφυαλγία είναι ο πόνος στην οσφυϊκή χώρα, ή καλύτερα στην οσφυοιερή χώρα ανεξαρτήτου

Διαβάστε περισσότερα

Speakers Index Ευρετήριο Ομιλητών

Speakers Index Ευρετήριο Ομιλητών Speakers Index Ευρετήριο Ομιλητών Γρηγοριάδης Ν. Αν. Καθηγητής Νευρολογίας, Ιατρική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Δαρδιώτης Ε. Λέκτορας Νευρολογίας, Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Διαβάστε περισσότερα

Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010)

Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010) Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010) Καραγιάννη Δ. 1, Μπάμπα Α. 2, Σουμανίδησ τ. 2, Ρίζοσ Π 2., Μπαλτζήσ Δ. 3, κούτασ Δ., ΚοτςαμίδηΙ.

Διαβάστε περισσότερα

Σοφία Λουκά 3 ο Έτος Τμήμα Νοσηλευτικής Σχολή Επιστημών Υγείας Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου

Σοφία Λουκά 3 ο Έτος Τμήμα Νοσηλευτικής Σχολή Επιστημών Υγείας Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου Νευροβλάστωμα Σοφία Λουκά 3 ο Έτος Τμήμα Νοσηλευτικής Σχολή Επιστημών Υγείας Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου Ορισμός: Κακοήθες νεόπλασμα το οποίο προέρχεται από αρχέγονα εξωδερμικά κύτταρα (νευροβλάστες)

Διαβάστε περισσότερα

Τι θεωρείται «παθολογικό» στον ύπνο στα παιδιά

Τι θεωρείται «παθολογικό» στον ύπνο στα παιδιά Τι θεωρείται «παθολογικό» στον ύπνο στα παιδιά What is "abnormal" in pediatric sleep? Συγγραφέας : Leila Kheiradish- Gozal MD Κέντρο :Department of Pediatrics and Comer Children's Hospital, Pritzker School

Διαβάστε περισσότερα

Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο

Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΙΑΦΟΡΕΤΙΚΕΣ Ι. Ιωαννίδης Παθολόγος Υπεύθυνος ιαβητολογικού Ιατρείου και Ιατρείου Παχυσαρκίας Κωνσταντοπούλειο Συγκρότηµα Γ.Ν.Ν.Ιωνίας«Αγία Όλγα» Προδιαβήτης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και τρόποι αντιμετώπισης του

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και τρόποι αντιμετώπισης του 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και τρόποι αντιμετώπισης του Ονοματεπώνυμο φοιτήτριας: Ειρήνη Αδάμου Λεμεσός 2014 2 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ Α. ΓΩΓΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ IΑΤΡΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ. Πάτρα 2012

ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ Α. ΓΩΓΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ IΑΤΡΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ. Πάτρα 2012 1 ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ Α. ΓΩΓΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ IΑΤΡΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ Πάτρα 2012 1979 Πτυχιούχος Ιατρικής Πανεπιστημίου Αθηνών Βαθμός πτυχίου «Αριστα 9» 1987 Διδάκτωρ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΙΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΙΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΙΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΑΓΓΙΓΜΑΤΟΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΩΣ ΑΝΑΚΟΥΦΙΣΤΙΚΟ ΜΕΤΡΟ ΑΝΤΡΕΑΣ ΠΙΤΣΙΛΛΟΣ Α.Φ.Τ 2007947541 ΛΕΥΚΩΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Ελληνικό Στατιστικό Ινστιτούτο Πρακτικά 18 ου Πανελληνίου Συνεδρίου Στατιστικής (2005) σελ.49-54 ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση της βιοχημικής υποτροπής στον καρκίνο του προστάτη

Διαχείριση της βιοχημικής υποτροπής στον καρκίνο του προστάτη Μωυσίδης Κυριάκος Λέκτορας Ουρoλογίας Β ουρολογική κλινική του Α.Π.Θ. Διευθυντής Καθηγητής Ε. Ιωαννίδης Διαχείριση της βιοχημικής υποτροπής στον καρκίνο του προστάτη Καρκίνος του προστάτη Yπάρχει κάποια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Λοιμώδης Διάρροια (( Υπεύθυνος: Γ Πετρίκκος, Συνεργάτης:Σ Τσιόδρας)

Λοιμώδης Διάρροια (( Υπεύθυνος: Γ Πετρίκκος, Συνεργάτης:Σ Τσιόδρας) Λοιμώδης Διάρροια (( Υπεύθυνος: Γ Πετρίκκος, Συνεργάτης:Σ Τσιόδρας) Ο όρος «διάρροια» αναφέρεται στη μεταβολή των κενώσεων του εντέρου, η οποία χαρακτηρίζεται από αύξηση του περιεχομένου των κενώσεων σε

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης

Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης Παθολόγος Αξιολόγηση βαρύτητας περιστατικού - Από την βαρύτητα των κλινικών σημείων (αναπνευστική συχνότητα >35, ταχυκαρδία,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Ποια είναι τα αίτια που προκαλούν την οστεοπόρωση ;

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Ποια είναι τα αίτια που προκαλούν την οστεοπόρωση ; ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Ο σ τ ε ο π ό ρ ω σ η καλείται η ελάττωση της οστικής μάζας, χωρίς όμως να έχουμε διαταραχή της χημικής σύστασης του οστού. Η φυσιολογική αποδόμηση του οστού δεν ακολουθείται από αντίστοιχη

Διαβάστε περισσότερα

18 η Διεθνής Διημερίδα Ηπατίτιδας Β & C Μέρος έκτο: Οι μελέτες του ΚΕΕΛΠΝΟ Επόμενα Βήματα και Προοπτικές 30-1-2011

18 η Διεθνής Διημερίδα Ηπατίτιδας Β & C Μέρος έκτο: Οι μελέτες του ΚΕΕΛΠΝΟ Επόμενα Βήματα και Προοπτικές 30-1-2011 18 η Διεθνής Διημερίδα Ηπατίτιδας Β & C Μέρος έκτο: Οι μελέτες του ΚΕΕΛΠΝΟ Επόμενα Βήματα και Προοπτικές 30-1-2011 Καθηγητής Γεώργιος N. Νταλέκος Δ/ντής Παθολογικής Κλινικής και Ερευνητικού Εργαστηρίου

Διαβάστε περισσότερα

24-10-1985: Νοσηλευτική, Σχολή Επιστημών Υγείας του Εθνικού και Καποδιστριακού. 03-04-2008: Ιατρικό Τμήμα Σχολή Επιστημών Υγείας Πανεπιστημίου Κρήτης

24-10-1985: Νοσηλευτική, Σχολή Επιστημών Υγείας του Εθνικού και Καποδιστριακού. 03-04-2008: Ιατρικό Τμήμα Σχολή Επιστημών Υγείας Πανεπιστημίου Κρήτης ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Δρ. Ρουμπελάκη Μαρία roumb@staff.teicrete.gr Βασικό πτυχίο 24-10-1985: Νοσηλευτική, Σχολή Επιστημών Υγείας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Διδακτορικό 03-04-2008:

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΜΕ ΑΠΛΗ ΑΚΤΙΝΟΓΡΑΦΙΑ ΝΕΚΡΩΤΙΚΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ ΜΑΛΑΚΩΝ ΜΟΡΙΩΝ ΣΕ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟ ΠΟΔΙ.

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΜΕ ΑΠΛΗ ΑΚΤΙΝΟΓΡΑΦΙΑ ΝΕΚΡΩΤΙΚΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ ΜΑΛΑΚΩΝ ΜΟΡΙΩΝ ΣΕ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟ ΠΟΔΙ. ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΜΕ ΑΠΛΗ ΑΚΤΙΝΟΓΡΑΦΙΑ ΝΕΚΡΩΤΙΚΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ ΜΑΛΑΚΩΝ ΜΟΡΙΩΝ ΣΕ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟ ΠΟΔΙ. Γεώργιος Λεβαντής 1, Ελένη Κυρίου 1, Ανδριάνα Δώνου 2, Ελευθέριος Βογιατζόγλου 2, Ελευθέριος Κουτσαντωνίου 1, Χαρίκλεια

Διαβάστε περισσότερα

στη διάγνωση της Πνευμονικής Εμβολής

στη διάγνωση της Πνευμονικής Εμβολής Το σπινθηρογράφημα πνευμόνων στη διάγνωση της Πνευμονικής Εμβολής Χάρις Γιαννοπούλου Πυρηνικός ιατρός Αν. Διευθύντρια Τμήματος Πυρηνικής Ιατρικής ΓΝΑ «Ο Ευαγγελισμός» Πόσο επιτακτική είναι η ορθή διάγνωση

Διαβάστε περισσότερα

Συστηματικά Νοσήματα Εκδηλώσεις από τα Πόδια

Συστηματικά Νοσήματα Εκδηλώσεις από τα Πόδια Συστηματικά Νοσήματα Εκδηλώσεις από τα Πόδια ΔΡ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΜSC ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΜΟΝΑΔΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ Γ.Ν. ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ «ΑΓΙΟΣ ΠΑΥΛΟΣ» ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Φλεγμονώδης Νόσος της Πυέλου (PID) Δρ. Aικατερίνη Μασγάλα Παθολόγος-Λοιμωξιολόγος Ορισμός PID (Pelvic Inflammatory Disease) Οξεία λοίμωξη των δομών του έσω γεννητικού συστήματος (μήτρα, σάλπιγγες, ωοθήκες)

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΟΝΙΚΗ ΣΤΕΦΑΝΙΟΓΡΑΦΙΑ

ΑΞΟΝΙΚΗ ΣΤΕΦΑΝΙΟΓΡΑΦΙΑ ΑΞΟΝΙΚΗ ΣΤΕΦΑΝΙΟΓΡΑΦΙΑ ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΙΔΟΥ ΤΑΤΙΑΝΑ ακτινολόγος ΚΑΡΑΔΗΜΗΤΡΑΣ ΝΕΚΤΑΡΙΟΣ καρδιολόγος Τι είναι αξονική στεφανιογραφία; Είναι μέθοδος απεικόνισης των στεφανιαίων αγγείων με πολυτομικό αξονικό τομογράφο

Διαβάστε περισσότερα

Συνώνυμα για Internet search: lung sequestration, bronchopulmonary sequestration.

Συνώνυμα για Internet search: lung sequestration, bronchopulmonary sequestration. Γυναίκα ηλικίας 26 ετών, προσέρχεται στο ιατρείο λόγω κακουχίας, πυρετού, βήχα και πυώδους απόχρεμψης. Από το ιστορικό αναφέρεται επεισόδιο λοίμωξης του αναπνευστικού προ μηνός, το οποίο βελτιώθηκε μετά

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ (2005)

ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ (2005) ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ (2005) Αγαπητοί Συνάδελφοι, Κυρίες και Κύριοι, Αρχίζουμε την ενδιαφέρουσα αυτή στρογγυλή τράπεζα που έχει θέμα της, την Χρόνια οσφυαλγία, ελπίζοντας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Πως να προλάβετε τον ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ. Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία

ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Πως να προλάβετε τον ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ. Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ Πως να προλάβετε τον ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ με ΤΗΝ ΕΥΓΕΝΙΚΗ Χορηγία Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία με ΤΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ «Αυτές οι πληροφορίες προορίζονται για

Διαβάστε περισσότερα

ΨΩΡΙΑΣΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΨΩΡΙΑΣΙΚΗ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ-ΨΩΡΙΑΣΗ

ΨΩΡΙΑΣΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΨΩΡΙΑΣΙΚΗ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ-ΨΩΡΙΑΣΗ 21 ΨΩΡΙΑΣΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΨΩΡΙΑΣΙΚΗ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ-ΨΩΡΙΑΣΗ Δημήτρ. Ι Γουλές Δεσπ. Παυλοπούλου Ρευματολόγος Ειδ/νη Ιατρός ΙΑΤΡΕΙΟ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ, ΑΘΗΝΑ Περίληψη Η δερματική ψωρίαση συνοδεύεται από ψωριασική αρθρίτιδα

Διαβάστε περισσότερα

Η παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα/ Συµπεράσµατα συνεδρίου

Η παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα/ Συµπεράσµατα συνεδρίου Η παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα/ Συµπεράσµατα συνεδρίου Χριστιάνα Γ. Παυλίδου D.U., MSc Κλινικός ιατροφολόγος ιαιτολόγος Επιστηµονικός σύµβουλος ΠΑΙ ΕΙΑΤΡΟΦΗ by Epode Παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα Το

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI)

Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI) Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI) Τι είναι το σύνδροµο µηροκοτυλιαίας πρόσκρουσης; Φυσιολογικά, η κεφαλή του ισχίου δεν προσκρούει στο χείλος της κοτύλης κατά

Διαβάστε περισσότερα

Επώδυνα Mυοσκελετικά Σύνδρομα Άνω και Κάτω Άκρων

Επώδυνα Mυοσκελετικά Σύνδρομα Άνω και Κάτω Άκρων Επώδυνα Mυοσκελετικά Σύνδρομα Άνω και Κάτω Άκρων Δρ. Χρήστος Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Εργαστήριο Έρευνας Παθήσεων του Μυοσκελετικού Συστήματος, Πανεπιστήμιο Αθηνών Πόνος Μία δυσάρεστη αισθητική

Διαβάστε περισσότερα

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση )

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Συντηρητική ή Χειρουργική Αντιµετώπιση Γ. Στράντζαλης Νευροχειρουργική Κλινική, Πανεπιστήµιο Αθηνών, Θεραπευτήριο Ευαγγελισµός ΓΕΝΙΚΑ Η οσφυo-ισχιαλγία ή ο «πόνος

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟ 4 ΠΥΕΛΟΣ - ΙΣΧΙΑ

ΦΥΣΙΟ 4 ΠΥΕΛΟΣ - ΙΣΧΙΑ ΦΥΣΙΟ 4 ΠΥΕΛΟΣ - ΙΣΧΙΑ ΠΥΕΛΟΣ 1. Πρόσθια κάτω λαγόνια άκανθα, 2. Ιερό οστό, 3. Πρόσθια άνω λαγόνια άκανθα, 4. Ηβική σύμφυση, 5. Λαγόνιο οστό, 6. Κόκκυγας, 7. 5ος οσφυϊκός σπόνδυλος, 8. Ιερολαγόνια άρθρωση,

Διαβάστε περισσότερα

Αξονική Στεφανογραφία: Ο ρόλος της στη διερεύνηση της στεφανιαίας νόσου - Συσχετισμός με την Επεμβατική και τη Μαγνητική Στεφανογραφία.

Αξονική Στεφανογραφία: Ο ρόλος της στη διερεύνηση της στεφανιαίας νόσου - Συσχετισμός με την Επεμβατική και τη Μαγνητική Στεφανογραφία. Αλέξανδρος Καλλιφατίδης - Αξονική Στεφανογραφία 41 Αξονική Στεφανογραφία: Ο ρόλος της στη διερεύνηση της στεφανιαίας νόσου - Συσχετισμός με την Επεμβατική και τη Μαγνητική Στεφανογραφία. Αλέξανδρος Καλλιφατίδης

Διαβάστε περισσότερα

ΛΙΘΙΑΣΗ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ - ΝΕΦΡΩΝ - ΟΥΡΗΤΗΡΑ - ΚΥΣΤΕΩΣ - ΟΥΡΗΘΡΑΣ

ΛΙΘΙΑΣΗ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ - ΝΕΦΡΩΝ - ΟΥΡΗΤΗΡΑ - ΚΥΣΤΕΩΣ - ΟΥΡΗΘΡΑΣ ΛΙΘΙΑΣΗ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ - ΝΕΦΡΩΝ - ΟΥΡΗΤΗΡΑ - ΚΥΣΤΕΩΣ - ΟΥΡΗΘΡΑΣ Τι είναι η "λιθίαση του ουροποιητικού" Λιθίαση ουροποιητικού είναι η δημιουργία λίθου ή λίθων μέσα στην αποχετευτική μοίρα του

Διαβάστε περισσότερα

αρχείο Ελληνικής Εταιρείας Παιδιατρικής Αιματολογίας Ογκολογίας Ελένη Βασιλάτου-Κοσμίδη Ογκολογικό Τμήμα Νοσοκομείου Παίδων «Αγλαϊα Κυριακού»

αρχείο Ελληνικής Εταιρείας Παιδιατρικής Αιματολογίας Ογκολογίας Ελένη Βασιλάτου-Κοσμίδη Ογκολογικό Τμήμα Νοσοκομείου Παίδων «Αγλαϊα Κυριακού» αρχείο Ελληνικής Εταιρείας Παιδιατρικής Αιματολογίας Ογκολογίας Ελένη Βασιλάτου-Κοσμίδη Ογκολογικό Τμήμα Νοσοκομείου Παίδων «Αγλαϊα Κυριακού» ACCIS Ross J.A et al Cancer Epidemiol Biomarkers Prev,2004

Διαβάστε περισσότερα

Μηρόςβ βββ. Επιγο νατίδα. Έσω πλάγιος σύνδεσμος Έσω. Κνήμη βββββ

Μηρόςβ βββ. Επιγο νατίδα. Έσω πλάγιος σύνδεσμος Έσω. Κνήμη βββββ ΦΥΣΙΟ - ΓΟΝΑΤΟ Πρόσθιος χιαστός Έξω πλάγιος σύνδεσμος Έξω μηνίσκος Μηρόςβ βββ Επιγο νατίδα Οπίσθιος χιαστός σύνδεσμος Αρθρικός χόνδρος Έσω πλάγιος σύνδεσμος Έσω μηνίσκος Κνήμη βββββ Περόνη ββββ Ανατομία

Διαβάστε περισσότερα

Τα συνηθέστερα αίτια της οξείας φαρυγγοαμυγδαλίτιδας αναφέρονται στον Πίνακα. PINΙΟΙ 20% ΚΟΡΟΝΑΪΟΙ 8% ΑΔΕΝΟΪΟΙ 5% ΕΡΠΗΤΟΪΟΣ 1-2 4% ΙΟΣ EPSTEIN-BARR 2%

Τα συνηθέστερα αίτια της οξείας φαρυγγοαμυγδαλίτιδας αναφέρονται στον Πίνακα. PINΙΟΙ 20% ΚΟΡΟΝΑΪΟΙ 8% ΑΔΕΝΟΪΟΙ 5% ΕΡΠΗΤΟΪΟΣ 1-2 4% ΙΟΣ EPSTEIN-BARR 2% Μιχάλης Σαββίδης Παθολόγος ΟΞΕΙΑ ΦΑΡΥΓΓΟΑΜΥΓΔΑΛΙΤΙΔΑ Τα συνηθέστερα αίτια της οξείας φαρυγγοαμυγδαλίτιδας αναφέρονται στον Πίνακα. Πίνακας 1: Αίτια οξείας φαρυγγοαμυγδαλίτιδας PINΙΟΙ 20% ΚΟΡΟΝΑΪΟΙ 8% ΑΔΕΝΟΪΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

GREECE BULGARIA 6 th JOINT MONITORING

GREECE BULGARIA 6 th JOINT MONITORING GREECE BULGARIA 6 th JOINT MONITORING COMMITTEE BANSKO 26-5-2015 «GREECE BULGARIA» Timeline 02 Future actions of the new GR-BG 20 Programme June 2015: Re - submission of the modified d Programme according

Διαβάστε περισσότερα

7 ο ετήσιο συνέδριο αθηροσκλήρωσης. Θεσσαλονίκη 10-12 Μαρτίου 2011

7 ο ετήσιο συνέδριο αθηροσκλήρωσης. Θεσσαλονίκη 10-12 Μαρτίου 2011 7 ο ετήσιο συνέδριο αθηροσκλήρωσης Θεσσαλονίκη 10-12 Μαρτίου 2011 Κάπνισμα, περιοδοντική νόσος και υγιεινή του στόματος Νίκος Α. Ευθυμιάδης, D.D.S., M.Sc. Οδοντίατρος-Περιοδοντολόγος Τι είναι η περιοδοντίτιδα

Διαβάστε περισσότερα