ιερεύνηση της συναισθηµατικής νοηµοσύνης εφήβων µε τη µέθοδο των αυτοαναφορών και της αντικειµενικής επίδοσης

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ιερεύνηση της συναισθηµατικής νοηµοσύνης εφήβων µε τη µέθοδο των αυτοαναφορών και της αντικειµενικής επίδοσης"

Transcript

1 Πλατσίδου, Μ. (2005). ιερεύνηση της συναισθηµατικής νοηµοσύνης εφήβων µε τη µέθοδο των αυτοαναφορών και της αντικειµενικής επίδοσης. Παιδαγωγική Επιθεώρηση, 40, ιερεύνηση της συναισθηµατικής νοηµοσύνης εφήβων µε τη µέθοδο των αυτοαναφορών και της αντικειµενικής επίδοσης Μαρία Πλατσίδου Επίκουρη Καθηγήτρια Αναπτυξιακής Ψυχολογίας Τµήµα Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής Πανεπιστήµιο Μακεδονίας Εγνατία 156, Θεσσαλονίκη Τηλ

2 Φαξ: ιερεύνηση της συναισθηµατικής νοηµοσύνης εφήβων µε τη µέθοδο των αυτοαναφορών και της αντικειµενικής επίδοσης Η συναισθηµατική νοηµοσύνη, τα τελευταία χρόνια, έχει προκαλέσει το ζωηρό ενδιαφέρον τόσο στο επιστηµονικό όσο και στο ευρύ κοινό. Ορισµένοι θεωρούν ότι η έννοια αυτή µπορεί να προσφέρει µιαν ικανοποιητική εξήγηση, αλλά και λύση, ως προς το τι ευθύνεται για τη χαµηλή (σχολική, εργασιακή, κ.ά.) απόδοση των ατόµων, ιδιαίτερα όταν οι γνωστικές τους ικανότητες είναι καλές (Arsenio, Caruso & Wolfe, 2001). Από την άλλη, πολλοί είναι αυτοί που προβάλουν αντιρρήσεις (Davies, Stankov, & Roberts, 1998) ή επιφυλάξεις (Zeidner, Matthews & Roberts, 2001) σχετικά µε το κατά πόσο η συναισθηµατική νοηµοσύνη είναι ανεξάρτητη από την προσωπικότητα ή αν αποτελεί πράγµατι ένα άλλο είδος νοηµοσύνης. Αξίζει να σηµειωθεί ότι ούτε οι υποστηρικτές της συµφωνούν απόλυτα ως προς τη φύση, τις διαστάσεις και τις µεθόδους για τη µέτρησή της (βλ. Πλατσίδου, 2004). Ορισµένοι (π.χ., Mayer, Caruso & Salovey, 1999) θεωρούν τη συναισθηµατική νοηµοσύνη ως µια ικανότητα του νου που έχει αντιστοιχίες, ως προς τη δοµή και την οργάνωσή της, µε τα άλλα είδη νοηµοσύνης. Άλλοι την ερµηνεύουν ως ένα συνδυασµό από κοινωνικές και συναισθηµατικές ικανότητες, δεξιότητες προσαρµογής και χαρακτηριστικά προσωπικότητας (π.χ., Bar-On, 2000), κι άλλοι τη θεωρούν ως µια βασική παράµετρο για την ερµηνεία και πρόβλεψη της επίδοσης στο οποιοδήποτε πεδίο ενασχόλησης (π.χ., Goleman, 1998). Όπως σωστά επισηµαίνουν οι Ciarrochi, Chan, & Caputi (2000), οι διάφοροι ορισµοί της συναισθηµατικής νοηµοσύνης είναι µάλλον συµπληρωµατικοί παρά ανταγωνιστικοί ή αντικρουόµενοι µεταξύ τους, γιατί αντανακλούν διαφορετικές εκφάνσεις της σύνθετης αυτής έννοιας. Ανάλογη διαφωνία υπάρχει και στις µεθόδους που χρησιµοποιούνται για τη µέτρησή της. Ένας συνηθισµένος τρόπος για τη µέτρηση των χαρακτηριστικών που σχετίζονται µε τη συναισθηµατική νοηµοσύνη είναι τα ερωτηµατολόγια αυτοαναφορών (Bar-On, Petrides & Furnham, 2000), ή οι αναφορές άλλων (π.χ., γονέων, 1

3 δασκάλων, προϊσταµένων) για τις ικανότητες και τα χαρακτηριστικά κάποιου (Boyatzis, Goleman, & Rhee, 2000). Τέλος, ορισµένοι υποστηρίζουν ότι µόνο η αντικειµενική µέτρηση της επίδοσης σε έργα που αναφέρονται σε συναισθήµατα αποτελεί µια έγκυρη µέτρηση της συναισθηµατικής νοηµοσύνης (Mayer, Caruso, & Salovey, 2000). Οι Zeidner, Matthews, Roberts, & MacCann (2003) συµπεραίνουν ότι οι δύο µέθοδοι αντανακλούν διαφορετικές ψυχοµετρικές διαστάσεις της συναισθηµατικής νοηµοσύνης, εκ των οποίων άλλες σχετίζονται µε χαρακτηριστικά προσωπικότητας και άλλες µε µαθηµένες δεξιότητες. Το µοντέλο των Mayer, Caruso, & Salovey, για τη συναισθηµατική νοηµοσύνη Οι Mayer et al. (1999) πρότειναν ένα θεωρητικό µοντέλο το οποίο υποστηρίζεται δυναµικά από εµπειρικά δεδοµένα και δεν επικαλύπτεται µε µοντέλα προσωπικότητας που αναφέρονται κι αυτά σε συναισθηµατικές διαστάσεις, όπως συµβαίνει µε ορισµένα µοντέλα συναισθηµατικής νοηµοσύνης (π.χ., Bar-On, Goleman, 1998). Σύµφωνα µε το µοντέλο αυτό, η συναισθηµατική νοηµοσύνη επιτρέπει σε κάποιον να κατανοεί το περιεχόµενο και τις σχέσεις των συναισθηµάτων και να µπορεί να διαλογίζεται και να λύνει προβλήµατα µε βάση αυτή την κατανόηση. Η συναισθηµατική νοηµοσύνη εµπλέκει τις ικανότητες αντίληψης και αναγνώρισης των συναισθηµάτων, ενσωµάτωσης των συναισθηµάτων στον τρόπο σκέψης, κατανόησης και διαχείρισης των συναισθηµάτων, τόσο των προσωπικών όσο και των άλλων ανθρώπων. Για την αξιολόγηση της συναισθηµατικής νοηµοσύνης, οι Mayer et al., ( ) χρησιµοποιούν τη µέθοδο της αντικειµενικής µέτρησης της επίδοσης. Με βάση αυτήν, έφτιαξαν τα τεστ MEIS και MSCEIT, όπου ο εξεταζόµενος καλείται να παράγει λύσεις σε προβλήµατα, ή να δώσει απαντήσεις σε ερωτήσεις (που αφορούν π.χ., στην αναγνώριση συναισθηµάτων σε φωτογραφίες προσώπων ή ιστορίες, στη συνδυασµένη έκφραση ή εµπειρία διαφόρων συναισθηµάτων κτλ.). Στη συνέχεια, βαθµολογείται ανάλογα µε την επιτυχία που σηµείωσε, όπως συµβαίνει και στα γνωστικά τεστ. Ωστόσο, και η µέθοδος των αυτοαναφορών έχει χρησιµοποιηθεί για την εκτίµηση της συναισθηµατικής νοηµοσύνης των ατόµων, µε βάση αυτό το µοντέλο. Για παράδειγµα, οι Schutte, Malouff, Hall, Haggerty, Cooper, Golden, & Dornheim, (1998) και ο Bedwell (2003) κατασκεύασαν ερωτηµατολόγια αυτοαναφορών για τη µέτρηση 2

4 της συναισθηµατικής νοηµοσύνης, των οποίων η παραγοντική δοµή αντανακλά ορισµένες από τις διαστάσεις συναισθηµατικών ικανοτήτων που περιγράφει η θεωρία. Θα πρέπει να σηµειωθεί, όµως, ότι η σχέση ανάµεσα στις αυτοαναφορές και την αντικειµενική µέτρηση των ικανοτήτων της συναισθηµατικής νοηµοσύνης είναι αρκετά χαµηλή (π.χ., κατά τους Mayer et al., 2000, r=0.36). Αυτό δείχνει ότι οι δύο εναλλακτικές µέθοδοι αντανακλούν ουσιαστικά διαφορετικές πλευρές της συναισθηµατικής νοηµοσύνης. Η µέθοδος της αντικειµενικής µέτρησης της επίδοσης εκφράζει την αντικειµενική ή πραγµατική συναισθηµατική νοηµοσύνη ενώ η µέθοδος των αυτοαναφορών την αντιληπτή (Ciarrochi et al., 2000). Η συναισθηµατική νοηµοσύνη σε σχέση µε ατοµικούς παράγοντες και άλλες ικανότητες Με δεδοµένη την ποικιλία των θεωρητικών απόψεων και ψυχοµετρικών εργαλείων, τα τελευταία χρόνια, έχει αυξηθεί σηµαντικά η διερεύνηση της συναισθηµατικής νοηµοσύνης σε σχέση µε ατοµικούς παράγοντες (π.χ., ηλικία, φύλο, πολιτιστικό περιβάλλον) καθώς και µε τοµείς της ανθρώπινης δραστηριότητας όπως γνωστικές ικανότητες, χαρακτηριστικά προσωπικότητας, ικανοποίηση από τη ζωή, προσαρµοστικότητα και ευτυχία (π.χ., Bar-On, Ciarrochi et al., Furnham & Petrides, 2003). Όµως, είναι γεγονός ότι οι περισσότερες έρευνες εστιάζουν µόνο στην ενήλικη ζωή, κυρίως λόγω µεθοδολογικών δυσκολιών στη µέτρηση, και συνεπώς δε γνωρίζουµε αρκετά για την ανάπτυξη και τη λειτουργία της συναισθηµατικής νοηµοσύνης στην παιδική και την εφηβική ηλικία. Σε µια έρευνα που έγινε σε εφήβους ηλικίας 12 ως 16 ετών (Πλατσίδου, υπό δηµοσίευση), διερευνήθηκε το προφίλ των εφήβων που είχαν υψηλή, µέση ή χαµηλή αντιληπτή συναισθηµατική νοηµοσύνη, ως προς ορισµένα χαρακτηριστικά. ιαπιστώθηκε ότι οι έφηβοι µε υψηλή συναισθηµατική νοηµοσύνη ήταν κυρίως κορίτσια, είχαν υψηλότερη σχολική επίδοση και εξέφραζαν ηθικο-κοινωνική σκέψη υψηλότερου επιπέδου, σε σύγκριση µε τους εφήβους µέσης και χαµηλής συναισθηµατικής νοηµοσύνης. Ωστόσο, οι τρεις οµάδες εφήβων δε διαφοροποιούνταν µεταξύ τους ως προς την ηλικία. 3

5 Γενικότερα, όλοι σχεδόν οι ερευνητές που µελετούν τη συναισθηµατική νοηµοσύνη συµφωνούν ότι αυτή αναπτύσσεται τουλάχιστον µέχρι την πέµπτη δεκαετία της ζωής (Bar-On, 2000) και επηρεάζεται θετικά από την εµπειρία και την άσκηση, όπως συµβαίνει και µε τη γνωστική νοηµοσύνη (Goleman, Zeidner et al., 2003). Οι Mayer et al. (1999), συγκρίνοντας ένα δείγµα εφήβων (ηλικίας 12 ως 16 ετών) µε ενήλικες (από 17 ως 70 ετών, Μ.Ο.=23), διαπίστωσαν ότι ο µεγαλύτερος ρυθµός ανάπτυξης της συναισθηµατικής νοηµοσύνης παρατηρείται στα πρώτα χρόνια της νεότητας. Ωστόσο, δε διερευνήθηκε η µεταβολή της συναισθηµατικής νοηµοσύνης στη διάρκεια της εφηβικής περιόδου. Σε σχέση µε το φύλο, δεν παρατηρήθηκαν γενικευµένες διαφοροποιήσεις µεταξύ ανδρών και γυναικών, παρά µόνο κάποιες διαφορές, συχνά µικρής έκτασης, σε επιµέρους διαστάσεις της συναισθηµατικής νοηµοσύνης. Για παράδειγµα, διαπιστώθηκε ότι οι γυναίκες είναι κάπως πιο ικανές στην αναγνώριση συναισθηµάτων (Mayer et al., 1999). Σε έρευνες που έγιναν µε τη µέθοδο των αυτοαναφορών, οι γυναίκες φάνηκε να έχουν καλύτερες διαπροσωπικές ικανότητες (Bar-On, 1997) και καλύτερη γενική συναισθηµατική νοηµοσύνη (Schutte et al., 1998), ενώ οι έχουν άνδρες καλύτερες ενδοπροσωπικές ικανότητες. Εφόσον η συναισθηµατική θεωρείται από πολλούς ένα άλλο είδος νοηµοσύνης, εύλογο ήταν να διερευνηθεί η σχέση της µε τη γνωστική νοηµοσύνη και τις επιµέρους γνωστικές ικανότητες. Αν και έγιναν αρκετές έρευνες, τα σχετικά ευρήµατα δεν κατάφεραν να αναδείξουν µια συστηµατική σχέση µεταξύ τους. Σε ορισµένες έρευνες διαπιστώθηκε ότι υπάρχουν µέτριες συσχετίσεις της συναισθηµατικής µε τη γνωστική νοηµοσύνη (Derksen, Kramer, & Katzko, Lam & Kirby, 2002) και σε άλλες χαµηλές (Davis, et al., Van der Zee, Thijs, & Schakel, 2002). Τέλος, σε κάποιες έρευνες βρέθηκαν µη σηµαντικές συσχετίσεις (Ciarrochi et al., 2000). Ως προς τις επιµέρους γνωστικές ικανότητες, οι Mayer et al. (2000) βρήκαν ότι η συναισθηµατική νοηµοσύνη έχει µέτριες συσχετίσεις µε τη λεκτική ικανότητα (r=0,36 και r=0,45, p<0,01), όχι όµως και µε µη λεκτικές µετρήσεις της νοηµοσύνης (π.χ., µε τα Raven Progressive Matrices). Κατά παρόµοιο τρόπο, η σχέση της συναισθηµατικής νοηµοσύνης µε την ακαδηµαϊκή επίδοση βρέθηκε να κυµαίνεται από αρκετά σηµαντική έως και µη 4

6 σηµαντική. Για παράδειγµα, διαπιστώθηκε ότι η συναισθηµατική νοηµοσύνη, όπως αξιολογήθηκε µε ερωτηµατολόγια αυτοαναφορών, µπορεί να προβλέπει τους τελικούς βαθµούς των πρωτοετών φοιτητών (r=0,32, p<0,05, Schutte et al., 1998). Άλλη έρευνα έδειξε το ίδιο σε φοιτητές άλλων ετών, αλλά σε σηµαντικά µικρότερο βαθµό (Van der Zee et al., 2002). Τέλος, ορισµένες έρευνες έδειξαν ότι δεν υφίσταται µια τέτοια σχέση (Newsome, Day, & Catano, 2000). Στόχοι της παρούσας έρευνας Η παρούσα έρευνα έχει ως στόχο να αντιπαραβάλει και να µελετήσει τα αποτελέσµατα δύο µεθόδων µέτρησης της συναισθηµατικής νοηµοσύνης, µε ένα ερωτηµατολόγιο αυτοαναφορών (που αντανακλά την αντιληπτή) και µε την αντικειµενική µέτρηση της επίδοσης (που εκφράζει την πραγµατική συναισθηµατική νοηµοσύνη). Επιπλέον, στόχος της έρευνας είναι η διερεύνηση των δύο παραπάνω εκφάνσεων της συναισθηµατικής νοηµοσύνης σε σχέση µε την ηλικία, το φύλο, τη σχολική επίδοση και την αναλογική ικανότητα στη διάρκεια της εφηβικής ηλικίας. Μέθοδος Συµµετέχοντες Στην έρευνα πήραν µέρος 248 έφηβοι ηλικίας 12 ως 16 ετών που φοιτούσαν στο Πειραµατικό Σχολείο του Πανεπιστηµίου Μακεδονίας στη Θεσσαλονίκη και, συγκεκριµένα, στις τάξεις: Α Γυµνασίου (n=52, Μ.Ο.=12,18 έτη), Β Γυµνασίου (n=52, Μ.Ο.=13,28 έτη), Γ Γυµνασίου (n=50, Μ.Ο.=14,24 έτη), Α Λυκείου (n=50, Μ.Ο.=15,18 έτη) και Β Λυκείου (n=44, Μ.Ο.=16,3 έτη). Σε κάθε τάξη τα δύο φύλα είχαν ίδιο ποσοστό συµµετοχής. Μέτρηση της αντιληπτής συναισθηµατικής νοηµοσύνης Η µέτρηση της συναισθηµατικής νοηµοσύνης έγινε µε ένα ερωτηµατολόγιο αυτοαναφορών που σχεδιάστηκε σύµφωνα µε το πρότυπο των Schutte et al. (1998). Στο ερωτηµατολόγιο αυτό, οι έφηβοι καλούνταν να εκτιµήσουν την ικανότητά τους να κατανοούν, να διαχειρίζονται και να σκέφτονται µε βάση τα συναισθήµατα, τόσο τα δικά τους όσο και των άλλων, δηλώνοντας το βαθµό στον οποίο ισχύει για αυτούς η κάθε 5

7 πρόταση, µε βάση µια κλίµακα 5 σηµείων (όπου 1=δεν ισχύει καθόλου και 5=ισχύει πολύ). Η παραγοντική ανάλυση του ερωτηµατολογίου (βλ. Πλατσίδου, υπό δηµοσίευση) έδειξε ότι µπορεί να περιγραφεί από τέσσερις παράγοντες, οι οποίοι αντιστοιχούν σε ορισµένες από τις ικανότητες της συναισθηµατικής νοηµοσύνης που περιέγραψαν οι Mayer et al. (1999): (α) αναγνώριση των συναισθηµάτων του εαυτού και των άλλων (π.χ., Αντιλαµβάνοµαι εύκολα τα συναισθήµατα και τις διαθέσεις των άλλων ανθρώπων), (β) ικανότητες και χαρακτηριστικά που διευκολύνουν την επικοινωνία (π.χ., Ακούω προσεκτικά κάποιον, χωρίς να βγάζω συµπεράσµατα βιαστικά), (γ) διαχείριση των συναισθηµάτων (π.χ., Όταν θυµώσω ή αναστατωθώ, µπορώ να ηρεµήσω γρήγορα) και (δ) ενσωµάτωση των συναισθηµάτων στον τρόπο σκέψης (π.χ., Μπορώ να εντοπίζω αρνητικά αισθήµατα µέσα µου, χωρίς αυτά να µε καταβάλουν). Η µέτρηση της αντικειµενικής ικανότητας για κατανόηση συναισθηµάτων Η κατανόηση των συναισθηµάτων του εαυτού και των άλλων αποτελεί µια από τις διαστάσεις που συνθέτουν το µοντέλο συναισθηµατικής νοηµοσύνης των Mayer et al. (1999). Για τη µέτρησή της επινοήθηκαν τέσσερις ιστορίες που η καθεµιά παρουσίαζε ένα ηθικό δίληµµα µε το οποίο ερχόταν αντιµέτωπος ο ήρωας ή η ηρωίδα της ιστορίας (π.χ., «Στη (φανταστική) χώρα Γκόντα, ο νόµος δεν επιτρέπει στους αλλοδαπούς να φοιτούν στα δηµόσια σχολεία. Ο ιευθυντής ενός δηµοτικού σχολείου αποφάσισε να εγγράψει έναν αλλοδαπό µαθητή ως ντόπιο, προκειµένου να του δώσει την ευκαιρία να µάθει γράµµατα. Ορισµένοι γονείς, όµως, το ανέφεραν στον προϊστάµενο κι αυτός επέπληξε το ιευθυντή για τη στάση του και του επέβαλε χρηµατικό πρόστιµο») (για την επεξεργασία των ηθικών διληµµάτων, βλ. Πλατσίδου, υπό δηµοσίευση). Οι έφηβοι καλούνταν να απαντήσουν σε µια ερώτηση που τους ζητούσε να προσδιορίσουν τα συναισθήµατα που ένιωθε ο ήρωας, διαλέγοντας µια από τις έξι προτεινόµενες, διαβαθµισµένες επιλογές (ο ιευθυντής: «Αισθανόταν ικανοποίηση ότι έπραξε το σωστό, παρά το ότι υπήρχε κόστος»:6, «Ένιωθε ιδιαίτερη συµπόνια για τους αλλοδαπούς φοιτητές»:5, «Ήταν θυµωµένος µε τους γονείς που αντέδρασαν µε αυτόν τον τρόπο»:4, «Είχε άγχος µήπως αποκαλυφθεί η ενέργειά του»:3, «Ένιωθε τύψεις που αναγκάστηκε να πει ψέµατα, παραβιάζοντας το νόµο»:2, «εν τον ένοιαζε και πολύ το να παρακάµψει το νόµο»:1). Η απάντηση των εφήβων σε κάθε ιστορία πιστώνονταν µε ένα 6

8 βαθµό από το 1 ως το 6, σύµφωνα µε τον παραπάνω τρόπο. H ιεράρχηση των εναλλακτικών απαντήσεων σε όλες τις ιστορίες καθορίστηκε σύµφωνα µε το κριτήριο των ειδικών και το κριτήριο της συναίνεσης (Mayer et al., 1999). Μεταξύ των δύο κριτηρίων διαπιστώθηκε συµφωνία σε ποσοστό 86%. Ως η τελική τιµή για τη µέτρηση της ικανότητας των εφήβων να κατανοούν τα συναισθήµατα των άλλων χρησιµοποιήθηκε ο µέσος όρος των απαντήσεών τους στις τέσσερις ιστορίες. Mέτρηση της σχολικής επίδοσης και της αναλογικής ικανότητας Για τη µέτρηση της σχολικής επίδοσης χρησιµοποιήθηκε ο βαθµός ενδεικτικού της προηγούµενης τάξης. Για τα παιδιά της Α Γυµνασίου, όµως, που είχαν άλλο σύστηµα αξιολόγησης στην Στ ηµοτικού, δεν υπάρχει αυτή η µέτρηση. Συνεπώς, στις σχετικές αναλύσεις ο αριθµός των συµµετεχόντων ήταν 196. Η µέτρηση της αναλογικής ικανότητας έγινε µε τέσσερα προβλήµατα από το τεστ των Λεκτικών Αναλογιών (Demetriou, Efklides, & Platsidou, 1993). Στο καθένα, οι έφηβοι έπρεπε να συµπληρώσουν τη λέξη που λείπει, στοχεύοντας στη διατήρηση της λεκτικής αναλογίας (π.χ., κρεβάτι : ύπνος τραπέζι : (α) στρώµα, (β) φαγητό, (γ) τραπεζοµάντιλο, (δ) βιβλίο). ύο από τα προβλήµατα αφορούσαν σε συγκεκριµένες έννοιες και δύο σε αφηρηµένες. Οι έφηβοι πιστώνονταν µε 1 µονάδα για κάθε σωστή απάντηση. Το άθροισµα των βαθµών τους χρησιµοποιήθηκε ως η µέτρηση της αναλογικής τους ικανότητας. Αποτελέσµατα Η αξιολόγηση της αντιληπτής συναισθηµατικής νοηµοσύνης Για τη µέτρηση της αντιληπτής συναισθηµατικής νοηµοσύνης υπολογίστηκαν οι µέσοι όροι των προτάσεων του ερωτηµατολογίου που, σύµφωνα µε την παραγοντική δοµή του, συµµετέχουν στο σχηµατισµό των τεσσάρων παραγόντων. Οι παράγοντες αυτοί αντιστοιχούν στην αναγνώριση των συναισθηµάτων του εαυτού και των άλλων, την ικανότητα επικοινωνίας, τη διαχείριση των συναισθηµάτων και την ενσωµάτωση των συναισθηµάτων στον τρόπο σκέψης (Πλατσίδου, υπό δηµοσίευση). Επίσης, υπολογίστηκε το άθροισµα των απαντήσεων σε όλες τις προτάσεις του 7

9 ερωτηµατολογίου, το οποίο αντανακλά τη γενική συναισθηµατική νοηµοσύνη, όπως την αντιλαµβάνονται οι ίδιοι οι έφηβοι για τον εαυτό τους (βλ. Schutte et al., 1998). Υπενθυµίζεται ότι οι έφηβοι απάντησαν χρησιµοποιώντας µια κλίµακα 5 σηµείων, όπου το 1 δήλωνε ότι δε συµφωνούσαν καθόλου ενώ το 5 ότι συµφωνούσαν απόλυτα µε την πρόταση. Γενικά, διαπιστώθηκε ότι οι έφηβοι θεωρούν ότι διαθέτουν σε µέτριο ως αρκετά µεγάλο βαθµό τις συναισθηµατικές ικανότητες που εξετάστηκαν (βλ. Πίνακα 1). Συγκεκριµένα, θεωρούν ότι έχουν σε αρκετά µεγάλο βαθµό (Μ.Ο.=3,51) την ικανότητα αναγνώρισης συναισθηµάτων, περισσότερο µάλιστα από ό,τι τις άλλες ικανότητες. Σε µέτριο βαθµό αναφέρουν ότι διαθέτουν την ικανότητα επικοινωνίας (Μ.Ο.=3,34), τη διαχείριση συναισθηµάτων (Μ.Ο.=3,19) και την ενσωµάτωση των συναισθηµάτων στον τρόπο σκέψης (Μ.Ο.=3,17), καθώς επίσης και τη γενική συναισθηµατική νοηµοσύνη Μ.Ο.=3,30). Οι Mayer et al. (1999) βρήκαν µέτριες ως υψηλές συσχετίσεις µεταξύ των επιµέρους συναισθηµατικών ικανοτήτων (από r=0,29 ως r=0,65). Στην παρούσα έρευνα διαπιστώθηκε ότι οι συσχετίσεις ήταν µέτριες ως χαµηλές (r=0,32 ως r=0,13) και, σε ορισµένες περιπτώσεις, µη σηµαντικές (βλ. Πίνακα 3). Ωστόσο, οι συσχετίσεις των επιµέρους συναισθηµατικών διαστάσεων µε τη γενική συναισθηµατική νοηµοσύνη ήταν αρκετά υψηλές (r>0,60). Από τις τέσσερις επιµέρους διαστάσεις, η αναγνώριση συναισθηµάτων είχε τις υψηλότερες συσχετίσεις µε τις περισσότερες από τις άλλες. ιαφαίνεται, δηλαδή, ότι η αναγνώριση συναισθηµάτων, που είναι θεµελιώδης στο µοντέλο των Mayer et al. (1999), συµµετέχει καθοριστικά στη διαµόρφωση των άλλων, ιεραρχικά ανώτερων συναισθηµατικών διαστάσεων που ερµηνεύουν τη συναισθηµατική νοηµοσύνη. Ο Πίνακας 1 περίπου εδώ Για να εξετάσουµε τη µεταβολή των επιµέρους συναισθηµατικών ικανοτήτων και της γενικής συναισθηµατικής νοηµοσύνης σε σχέση µε την ηλικία και το φύλο των εφήβων, εφαρµόσαµε µια σειρά από αναλύσεις διακύµανσης. Η επίδραση της ηλικίας βρέθηκε ότι είναι στατιστικά σηµαντική µόνο στην ικανότητα επικοινωνίας (F(243,4)=3,035 p<0,05). Όπως διαπιστώθηκε (βλ. Πίνακα 1), η ικανότητα αυτή αυξάνει από την Α Γυµνασίου µέχρι και την Α Λυκείου, αλλά στη Β Λυκείου παρουσιάζει µια 8

10 δραµατική οπισθοχώρηση. Η εφηβική προσωπικότητα βρίσκεται τότε σε ένα κρίσιµο σηµείο ανάπτυξης, όπου αφενός η πίεση για υψηλή σχολική επίδοση είναι µεγάλη και, αφετέρου, αυξάνει σηµαντικά η απαίτηση για περισσότερη αυτονοµία από την οικογένεια. Ως αποτέλεσµα, οι έφηβοι αισθάνονται πιο ευάλωτοι στην κριτική και εµφανίζονται λιγότερο ήπιοι και πράοι στην επικοινωνία µε τους άλλους. Επίσης, αξίζει να σηµειωθεί ότι ούτε η γενική συναισθηµατική νοηµοσύνη βρέθηκε να µεταβάλλεται σηµαντικά µε το πέρασµα της ηλικίας στα χρόνια της εφηβείας. Η επίδραση του φύλου βρέθηκε σηµαντική στην αναγνώριση συναισθηµάτων (F(246,1)=6,773, p<0,01), την ικανότητα επικοινωνίας (F(246,1)=12,622, p<0,001) και τη διαχείριση συναισθηµάτων (F(246,1)=12,468, p<0,001), αλλά όχι στην ενσωµάτωση των συναισθηµάτων στη σκέψη, ούτε στη γενική συναισθηµατική νοηµοσύνη. Συγκεκριµένα, όπως απεικονίζει το Σχήµα 1, τα κορίτσια αναφέρουν υψηλότερες εκτιµήσεις για τον εαυτό τους στην αναγνώριση συναισθηµάτων και την ικανότητα επικοινωνίας από ό,τι τα αγόρια. Από την άλλη, τα αγόρια αναφέρουν υψηλότερες αυτόεκτιµήσεις στη διαχείριση των συναισθηµάτων τους από ό,τι τα κορίτσια. Σε παρόµοια αποτελέσµατα για τις διαφορές φύλου σε επιµέρους συναισθηµατικές ικανότητες κατέληξαν και άλλες έρευνες (Bar-On, 2000). Επιπλέον, ορισµένες έρευνες έδειξαν ότι οι γυναίκες έχουν καλύτερη γενική συναισθηµατική νοηµοσύνη από τους άνδρες (Schutte et al., 1998), πράγµα που δε διαπιστώθηκε εδώ. Το Σχήµα 1 περίπου εδώ Η αξιολόγηση της αντικειµενικής ικανότητας για κατανόηση συναισθηµάτων Η µέτρηση της αντικειµενικής ικανότητας των εφήβων να κατανοούν τα συναισθήµατα των άλλων έγινε µε βάση τη συνολική βαθµολογία τους στις τέσσερις ιστορίες µε τις οποίες εξετάστηκαν. Υπενθυµίζεται ότι το εύρος της βαθµολογίας εδώ ήταν από 1 ως 6. Όπως δείχνει ο µέσος όρος (Μ.Ο.=4,58) στον Πίνακα 1, η ικανότητα των εφήβων να κατανοούν τη συναισθηµατική κατάσταση των άλλων ήταν αρκετά υψηλή. Αξίζει, ωστόσο, να σηµειωθεί ότι δε βρέθηκαν σηµαντικές συσχετίσεις της αντικειµενικής ικανότητας για κατανόηση των συναισθηµάτων µε τις µετρήσεις της αντιληπτής συναισθηµατικής νοηµοσύνης που έγιναν µε τη µέθοδο των αυτοαναφορών. Σύµφωνα µε τα ευρήµατα από έρευνες που έγιναν σε ενήλικες, αναµενόταν να υπάρχουν 9

11 κάποιες έστω χαµηλές συσχετίσεις (Mayer et al., 2000). Όµως, στην εφηβική ηλικία, οι διαστάσεις αυτές φαίνονται να είναι ανεξάρτητες µεταξύ τους. Για να εξετάσουµε τη µεταβολή της αντικειµενικής ικανότητας για κατανόηση συναισθηµάτων σε σχέση µε την ηλικία και το φύλο των εφήβων, εφαρµόστηκε µια σειρά από αναλύσεις διακύµανσης. ιαπιστώθηκε ότι η ικανότητα αυτή αυξάνει στατιστικώς σηµαντικά µε το πέρασµα της ηλικίας (F(243,4)=4,781, p<0,001) σχεδόν σε κάθε χρονιά, όπως έδειξε το κριτήριο Scheffe. Αυτό δείχνει ότι το εξελικτικό πρότυπο της αντικειµενικής ικανότητας για κατανόηση συναισθηµάτων είναι διαφορετικό από εκείνο της αντιληπτής συναισθηµατικής νοηµοσύνης. Το εύρηµα αυτό, αφενός, υποστηρίζει το συµπέρασµα των Mayer et al. (1999), ότι ο ρυθµός ανάπτυξης της συναισθηµατικής νοηµοσύνης κορυφώνεται κατά τα πρώτα χρόνια της νεότητας. Αφετέρου, ενισχύει τα επιχειρήµατα που υποστηρίζουν ότι η αντικειµενική συναισθηµατική νοηµοσύνη είναι ένας τύπος νοηµοσύνης ανάλογος µε τη γνωστική κι αυτό φαίνεται και από το παρόµοιο πρότυπο της ηλικιακής τους ανάπτυξης (Mayer et al., 2001). Η επίδραση του φύλου δεν ήταν σηµαντική, αν και διαπιστώθηκε ότι τα κορίτσια σηµείωσαν λίγο καλύτερη επίδοση από τα αγόρια. Υπενθυµίζεται ότι, σε σχετική έρευνα, βρέθηκε ότι η οµάδα των εφήβων µε υψηλή συναισθηµατική νοηµοσύνη περιλάµβανε περισσότερα κορίτσια (Πλατσίδου, υπό δηµοσίευση). Ωστόσο, στο µεγαλύτερο µέρος των ερευνών, δεν προέκυψαν σηµαντικές διαφορές σε σχέση µε το φύλο, παρά σε ορισµένες µόνο συναισθηµατικές ικανότητες (Mayer et al., Petrides & Furnham, 2000). Το συµπέρασµα στο οποίο οδηγεί η ως τώρα ανάλυση είναι ότι οι δύο εκφάνσεις της συναισθηµατικής νοηµοσύνης, η αντιληπτή (που αξιολογήθηκε µέσω των αυτοαναφορών) και η αντικειµενική (µε τη µέτρηση της ικανότητας για κατανόηση συναισθηµάτων), δε σχετίζονται σηµαντικά µεταξύ τους και έχουν διαφορετικά πρότυπα σχέσεων µε ατοµικούς παράγοντες όπως η ηλικία και το φύλο. Με άλλα λόγια, οι δύο µέθοδοι µέτρησης φαίνεται ότι αντανακλούν διαφορετικές πλευρές της συναισθηµατικής νοηµοσύνης (Zeidner et al., 2003) που είναι συµπληρωµατικές µεταξύ τους (Ciarrochi et al., 2000). Αυτό έχει επισηµανθεί και σε άλλες έρευνες, όπου όµως διαπιστώθηκε µια µικρή αλλά σηµαντική συσχέτιση. Θα πρέπει, ωστόσο, να επισηµάνουµε ότι οι έρευνες 10

12 εκείνες αναφέρονται σε ενήλικο πληθυσµό, κυρίως φοιτητές, οι οποίοι έχουν διαµορφώσει πλέον τόσο την αντικειµενική συναισθηµατική νοηµοσύνη τους όσο και την ικανότητα για αυτό-εκτίµηση των συναισθηµατικών τους διαστάσεων και χαρακτηριστικών. Στη συνέχεια, για να κατανοήσουµε περισσότερο το λειτουργικό ρόλο της αντιληπτής συναισθηµατικής νοηµοσύνης των εφήβων και της αντικειµενικής τους ικανότητας για κατανόηση συναισθηµάτων, θα εξετάσουµε τις σχέσεις τους µε τη σχολική επίδοση και την αναλογική ικανότητα. Σχέσεις της συναισθηµατικής νοηµοσύνης µε τη σχολική επίδοση και την αναλογική ικανότητα Οι συσχετίσεις ανάµεσα στις δύο µεθόδους µέτρησης της συναισθηµατικής νοηµοσύνης και τις άλλες µεταβλητές που εξετάστηκαν στην έρευνα, δηλαδή, τη σχολική επίδοση και την αναλογική ικανότητα, παρουσιάζονται στον Πίνακα 2. Αξιοσηµείωτο είναι ότι µόνο οι µετρήσεις που έγιναν µε τη µέθοδο των αυτοαναφορών έχουν ορισµένες σηµαντικές (αν και χαµηλές) συσχετίσεις µε τη σχολική επίδοση, ενώ µε την αναλογική ικανότητα δε βρέθηκαν σηµαντικές συσχετίσεις. Συγκεκριµένα, η γενική συναισθηµατική νοηµοσύνη παρουσιάζει χαµηλή συσχέτιση µε τη σχολική επίδοση (r=0,20, p<0,05) αλλά όχι και µε την αναλογική ικανότητα (r=-0,06, p=0,342). Από τις επιµέρους συναισθηµατικές διαστάσεις, σηµαντική βρέθηκε µόνο η συσχέτιση της ικανότητας διαχείρισης συναισθηµάτων µε τη σχολική επίδοση (r=0,18, p<0,05). Ο Πίνακας 2 περίπου εδώ Σε παρόµοια συµπεράσµατα κατέληξαν και άλλες έρευνες που εξέταζαν τη συναισθηµατική νοηµοσύνη µε τη µέθοδο των αυτοαναφορών, τόσο σε σχέση µε τη σχολική επίδοση όσο και µε ειδικές γνωστικές ικανότητες, όπως η λεκτική ικανότητα (Shutte et al., 1998). Μάλιστα, οι Van der Zee et al. (2002) διαπίστωσαν αρνητική σχέση της συναισθηµατικής νοηµοσύνης µε τη λεκτική ικανότητα που µετρήθηκε µε ένα τεστ λεξιλογίου. Το γεγονός αυτό, από τη µια, ενισχύει την άποψη ότι η συναισθηµατική είναι ένα διαφορετικό είδος νοηµοσύνης από τη γνωστική. Από την άλλη, όµως, θα περίµενε κανείς να υπάρχει µια έστω χαµηλή συσχέτιση µε την αναλογική ικανότητα, όπως, 11

13 εξάλλου, διαπιστώθηκε µε την αντικειµενική συναισθηµατική νοηµοσύνη (Mayer et al., 1999). Για να κατανοήσουµε καλύτερα τη σχέση της συναισθηµατικής νοηµοσύνης µε τη σχολική επίδοση, διερευνήσαµε το βαθµό στον οποίο µπορεί να προβλέψουν τη σχολική επίδοση των εφήβων οι µεταβλητές που εξετάστηκαν στην έρευνα: η αντιληπτή γενική συναισθηµατική νοηµοσύνη και οι επιµέρους διαστάσεις της, η αντικειµενική εκτίµηση της ικανότητας για κατανόηση συναισθηµάτων και η αναλογική ικανότητα. Για το σκοπό αυτό εφαρµόστηκε µια ανάλυση πολλαπλής παλινδρόµησης κατά βήµατα, όπου εξαρτηµένη µεταβλητή ήταν η σχολική επίδοση και ανεξάρτητες µεταβλητές ήταν οι παραπάνω διαστάσεις. Οι µεταβλητές που αναδείχθηκαν ως στατιστικά σηµαντικές για την πρόβλεψη του σχολικού βαθµού ήταν, κατά σειρά, η αναλογική ικανότητα (R=0,262, R 2 =0,069, Beta=0,275, t=4,01, p<0,001) και η αντιληπτή γενική συναισθηµατική νοηµοσύνη (R=0,333, R 2 =0,111, Beta=0,205, t=2,99, p<0,01). Ειδικότερα, η αναλογική ικανότητα εξηγούσε το 7% της διακύµανσης και η αντιληπτή συναισθηµατική νοηµοσύνη το 4,2%. Η συνεισφορά της αντικειµενικής ικανότητας για κατανόηση συναισθηµάτων δεν ήταν στατιστικώς σηµαντική. Παρόµοια αποτελέσµατα διαπιστώθηκαν και σε προηγούµενες έρευνες (Derksen et al., Van der Zee et al., 2002). Μάλιστα, οι Lam & Kirby (2002) βρήκαν ότι η συναισθηµατική νοηµοσύνη µπορεί να ερµηνεύσει την επίδοση σε έργα γνωστικού τύπου επιπρόσθετα στο βαθµό στον οποίο την ερµηνεύει η γνωστική νοηµοσύνη. Αυτό δείχνει ότι η συναισθηµατική νοηµοσύνη αποτελεί έναν ανεξάρτητο παράγοντα πρόβλεψης της σχολικής (και γνωστικής) επίδοσης, µε µια µοναδική συµβολή στην ερµηνεία αυτής, που λειτουργεί συµπληρωµατικά µε άλλους παράγοντες όπως η γνωστική νοηµοσύνη και οι επιµέρους γνωστικές ικανότητες (Van der Zee et al., 2002). Τα αποτελέσµατα θα συζητηθούν στο σύνολό τους παρακάτω. Συζήτηση Στην έρευνα αυτή εξετάστηκαν δύο εκφάνσεις της συναισθηµατικής νοηµοσύνης, η αντιληπτή συναισθηµατική νοηµοσύνη και η αντικειµενική ικανότητα κατανόησης των συναισθηµάτων των άλλων. Η έρευνα εστίασε στην εφηβική ηλικία, µια περίοδο όπου οι έρευνες για τη συναισθηµατική νοηµοσύνη είναι σχετικά σπάνιες. 12

14 ιαπιστώθηκε ότι οι διαστάσεις αυτές είναι ανεξάρτητες µεταξύ τους και ακολουθούν διαφορετικά πρότυπα σχέσεων µε παραµέτρους όπως η ηλικία, το φύλο, η σχολική επίδοση και η αναλογική ικανότητα. Η σχέση της αντιληπτής µε την αντικειµενική συναισθηµατική νοηµοσύνη βρέθηκε χαµηλή σχεδόν σε κάθε έρευνα (Ciarrochi et al., Mayer et al. 2000). Ωστόσο, η ύπαρξη κάποιας σχέσης, επισηµαίνουν οι Petrides & Furnham (2000), υποδηλώνει ότι οι άνθρωποι έχουν κάποια ενόραση για το επίπεδο της συναισθηµατικής τους νοηµοσύνης και ικανότητας. Μάλιστα, η σχέση αυτή βρέθηκε πιο ισχυρή στα άτοµα µε υψηλή από ό,τι σε εκείνα µε χαµηλή συναισθηµατική νοηµοσύνη. Όµως, αυτά αφορούν σε ενήλικο πληθυσµό. Σε µια από τις λίγες έρευνες που έγιναν σε παιδιά (Ματσόπουλος & Κορνηλάκη, 2003), δε βρέθηκαν σχέσεις ανάµεσα στην αντιληπτή συναισθηµατική νοηµοσύνη τους και την ικανότητα αναγνώρισης συναισθηµάτων (που εξετάστηκε µε φωτογραφίες και ιστορίες). Από τα παραπάνω συµπεραίνουµε ότι οι δύο εκφάνσεις της συναισθηµατικής νοηµοσύνης σχετίζονται µεταξύ τους, σε κάποιο βαθµό, στην ενήλικη ζωή, όχι όµως στην παιδική και την εφηβική περίοδο. Αυτό είναι πιθανό να οφείλεται στο διαφορετικό τρόπο µε τον οποίο κάνουν αναφορές και εκτιµήσεις για τον εαυτό τους τα παιδιά και οι έφηβοι σε σχέση µε τους ενήλικες. Από την αρχή της σχολικής ηλικίας, τα παιδιά αποκτούν την ικανότητα να κατανοούν τον εαυτό τους ως µέρος του κοινωνικού γίγνεσθαι. Η ικανότητα αυτή εξελίσσεται προοδευτικά και επηρεάζει την αυτορρύθµιση της συµπεριφοράς. Οι Zeidner et al. (2003) υποστηρίζουν ότι ο ρόλος της αυτόενηµερότητας στη συναισθηµατική αυτορρύθµιση γίνεται πιο ισχυρός µε το πέρασµα της ηλικίας. Παράλληλα, εξελίσσεται και η ικανότητα εκτίµησης των συναισθηµάτων του εαυτού. Έχει διαπιστωθεί, γενικά, ότι τα παιδιά στις πρώτες τάξεις του Γυµνασίου δίνουν πιο θετικές όσο και αδιαφοροποίητες εκτιµήσεις για τον εαυτό τους και την επίδοσή τους από ό,τι τα µεγαλύτερα παιδιά. Στην αρχή της νεότητας, οι αυτοεκτιµήσεις τους εµφανίζονται πιο αντικειµενικές σε σχέση µε τις πραγµατικές τους επιδόσεις. Φαίνεται δηλαδή ότι, στις µικρότερες ηλικίες, τα κριτήρια αξιολόγησης της συµπεριφοράς του εαυτού και των άλλων είναι υπό διαµόρφωση, καθώς τα παιδιά στερούνται της εξειδικευµένης γνώσης που απαιτείται για µια πιο ακριβή αξιολόγηση (Πλατσίδου & Μεταλλίδου, 2003). 13

15 Τέλος, δεν πρέπει να παραλείψουµε να επισηµάνουµε και τούτο: Ορισµένοι ερευνητές επισηµαίνουν ότι η µέθοδος των αυταναφορών, ως τρόπος εκτίµησης των εξελικτικών αλλαγών της συναισθηµατικής νοηµοσύνης, ενέχει αρκετά προβλήµατα και χρειάζεται προσοχή στη χρήση της, σε µη ενήλικο πληθυσµό (Mayer et al Van der Zee et al. (2002). Συµπερασµατικά, µετά από όσα αναφέρθηκαν παραπάνω, καθίσταται φανερή η ανάγκη για περισσότερη διερεύνηση προς την κατεύθυνση του αναπτυξιακού προτύπου που ακολουθούν η αντιληπτή και η αντικειµενική συναισθηµατική νοηµοσύνη, σε σχέση µε τις ποικίλες γνωστικές ικανότητες κατά την εφηβική ηλικία, προκειµένου να ερµηνευτεί πληρέστερα το πρότυπο της συµµεταβολής τους µε το πέρασµα της ηλικίας. 14

16 Βιβλιογραφία Arsenio, W. F. (2003). Emotional intelligence and the intelligence of emotions: A developmental perspective on mixed EI models. Human Development, 46, Bar-On, R. (2000). Emotional and social intelligence: Insights from the Emotional Quotient Inventory. In R. Bar-On, & J. D. A. Parker (Eds.), The Handbook of Emotional Intelligence (pp ). San Francisco: John Willey & Sons, Inc. Bedwell, S. (2003). Emotional Judgment Inventory (EJI): Administration and technical manual. Institute for Personality and Ability Testing, Inc. Champaign, IL. Boyatzis, R. Ε., Goleman, D., & Rhee, K. S. (2000). Clustering competence in emotional intellignce. In R. Bar-On, & J. D. A. Parker (Eds.), The Handbook of Emotional Intelligence (pp ). San Francisco: John Willey & Sons, Inc. Caruso, D. R. & Wlfe, C. J. (2001). Emotional intelligence in the workplace. In Ciarrochi, J. Forgas, J. P. & Mayer, J. D. (Eds.), Emotional Intelligence in Everyday life (pp ). New York: Psychology Press.Ciarrochi, J. V., Chan, A. Y. C., & Caputi, P. (2000). A critical evaluation of the emotional intelligence construct. Personality and Individual Difference, 28, Davies, M., Stankov, L., & Roberts, R. D. (1998). Emotional Intelligence: In search of an elusive construct. Journal of Personality and Social Psychology, 75, Demetriou, A., Efklides, A., & Platsidou, M. (1993). The architecture and dynamics of developing mind: Experiential structuralism as a frame for unifying cognitive developmental theories. Monographs of the Society for Research in Child Development, Serial No. 234, Vol. 58. Derksen, J., Kramer, I., & Katzko, M. (2002). Doeas a self-report measure for emotional intelligence assess something different that general intelligence? Personality and Individual Differences, 32, Goleman (1998). Η Συναισθηµατική Νοηµοσύνη στο Χώρο της Εργασίας. Αθήνα: Ελληνικά Γράµµατα. Lam, L. T. & Kirby, S. L. (2002). Is emotional intelligence an advantage? An exploration of the impact of emotional and general intelligence on individual performance. Journal of Social Psychology, 142 (1),

17 Ματσόπουλος, Α. & Κορνηλάκη, Α. (2003). Σχέσεις µεταξύ συναισθηµατικής νοηµοσύνης και κατανόησης απλών και σύνθετων συναισθηµάτων σε Ελληνόπουλα του ηµοτικού σχολείου. Στο Βιβλίο Περιλήψεων του 9 ο Συνεδρίου Ψυχολογικής Έρευνας (σ. 349). Ρόδος: Ατραπός. Mayer, J. D., Caruso, D. & Salovey, P. (1999). Emotional intelligence meets traditional standards for an intelligence. Intelligence, 27, Mayer, J. D., Caruso, D. R., & Salovey, P. (2000). Selecting a measure of emotional intelligence: the case for ability scales. In R. Bar-On, & J. D. A. Parker (Eds.), The Handbook of Emotional Intelligence (pp ). San Francisco: John Willey & Sons, Inc. Mayer, J. D., Salovey, P., & Caruso, D. R., & Sitarenios, G. (2001). Emotional intelligence as a standard intelligence. Emotion, 1, Newsome, S., Day, A. L., & Catano, V. M. (2000). Assessing the predictive validity of emotional intelligence. Personality and Individual Difference, 29, Petrides, K. V. & Furnham, A. (2000). Gender differences in measured and selfestimated trait emotional intelligence. Sex Roles, 42, Petrides, K. V. & Furnham, A. (2003). Trait emotional intelligence: Behavioral validation in two studies of emotion recognition and reactivity to mood instruction. European Journal of Personality, 17, Πλατσίδου Μ. & Μεταλλίδου, Π. (2003). Αξιολόγηση ηρωικής συµπεριφοράς και προτιµήσεις προτύπων ρόλου από άτοµα ηλικίας ετών. Ψυχολογία, 10 (4), Πλατσίδου, Μ. (2004). Συναισθηµατική νοηµοσύνη: Σύγχρονες προσεγγίσεις µιας παλιάς έννοιας. Επιστήµες της Αγωγής, 1, Πλατσίδου, Μ. (υπό δηµοσίευση). Χαρακτηριστικά των εφήβων µε υψηλή, µέση και χαµηλή συναισθηµατική νοηµοσύνη. Επιστηµονική Επετηρίδα της Ψυχολογικής Εταιρείας Βορείου Ελλάδας, τόµος Γ. Schutte, N. S., Malouff, J. M., Hall, L. E., Haggerty, D. J., Cooper, J. T., Golden, C. J., & Dornheim, L. (1998). Development and validation of emotional intelligence. Personality and Individual Difference, 25,

18 Van der Zee, K., Thijs, M. & Schakel, L. (2002). The relationship of emotional intelligence with academic intelligence and the Big Five. European Journal of Personality, 16, Zeidner, M., Matthews, G., & Roberts, R. D. (2001). Slow down, you move too fast: Emotional intelligence remains an elusive intelligence. Emotion, 1, Zeidner, M., Matthews, G., Roberts, R., & MacCann, C. (2003). Development of emotion intelligence: Towards a multi-level investment model. Human Development, 46,

19 Πίνακας 1 Οι µέσοι όροι (και οι τυπικές αποκλίσεις) των τεσσάρων συναισθηµατικών ικανοτήτων, και της γενικής αντιληπτής ΣΝ και της αντικειµενικής µέτρησης της κατανόησης συναισθηµάτων, σε σχέση µε την ηλικία και το φύλο των εφήβων Σχολική βαθµίδα Αναγνώρ. συναισθ. Ικανοτ. επικοιν. ιαχείρ. συναισθ. Ενσωµ. συναισθ. Γενική Αντικ. µετρ. αντιλ. ΣΝ καταν. συν. Α Γυµν. 3,55 3,37 3,24 3,15 3,33 4,40,63,74,71,92,51,79 Β Γυµν. 3,47 3,14 3,23 3,31 3,29 4,31,69,93,79,93,50,84 Γ Γυµν. 3,53 3,50 3,14 3,13 3,32 4,61,62,68,59,76,40,74 Α Λυκ. 3,50 3,53 3,24 3,19 3,36 4,74,51,65,74,74,38,88 Β Λυκ. 3,53 3,14 3,08 3,06 3,20 4,93,58,70,70,85,43,71 Σύνολο 3,51 3,34 3,19 3,17 3,30 4,59,61,76,71,84,45,82 Φύλο Αγόρια 3,43,61 3,17,81 3,34,70 3,21,85 3,29,45 4,54,87 Κορίτσια 3,59,59 3,51,68 3,03,69 3,14,84 3,32,45 4,63,78 18

20 Πίνακας 2 Οι συσχετίσεις µεταξύ των διαφόρων µετρήσεων της συναισθηµατικής νοηµοσύνης µε τη σχολική επίδοση και την αναλογική ικανότητα. Αναγνώριση συναισθ. Ικανότητ. επικοινωνίας ιαχείριση συναισθ. Ενσωµάτ. συναισθηµ. Γενική αντιλ. ΣΝ Αντικ. µέτρ. καταν. συν. Σχολική επίδοση Αναλογική ικανότητα Αναγνώρ. συναισθ. - Ικανότητ. επικοιν.,257* - ιαχείρ. συναισθ.,320*,104 - Ενσωµατ. συναισθ.,053,131*,176* - Γενική αντιληπτή ΣΝ,598*,614*,630*,613* - Αντικ.µετρ. ικαν. καταν. συναισθ.,092,023,015,033,062 -,085,132,183*,085,204*,038 -,018 -,022 -,013 -,085 -,061,021 Σηµείωση: Οι συσχετίσεις που σηµειώνονται µε * είναι στατιστικά σηµαντικές σε επίπεδο p < 0,05 19

21 Σχήµα 1 Οι αυτο-εκτιµήσεις των εφήβων στις 4 συναισθηµατικές διαστάσεις, σε συνάρτηση µε το φύλο 3,7 3,6 3,5 3,4 3,3 3,2 αναγνώριση συναισθ. 3,1 ικαν.επικοινωνίας 3,0 διαχείριση συναισθ. 2,9 αγόρια κορίτσια ενσωµάτωση συναισθ. Φύλο 20

22 On the quest of adolescents emotional intelligence with the self report and the performance measures Maria Platsidou University of Macedonia Abstract Emotional intelligence (EI) is most commonly measured using the self report and the ability or performance methods. It is assumed that the former reflects the perceived and the latter the actual EI of the individual. The two measures are conceived as complementary rather than contradictory definitions of this construct. This study aimed to compare the two EI measures and examine their relationship in adolescence. Secondly, it aimed at investigating how perceived and actual EI is related to grade, gender, school performance and verbal ability, within this age span. 248 adolescents (aged 12 to 16) were tested with a self-report measure of EI and a measure of the ability to understand other people s emotions. No significant relations were found between them. Few significant grade and gender differences were found in the former but not in the latter EI measure. Interestingly, the perceived (but not the actual) EI was found to be a significant predictor of adolescents school performance, along with the verbal ability. Correspondence: Maria Platsidou, Department of Educational & Social Policy, University of Macedonia, Thessaloniki, Greece. Tel

Ο λειτουργικός ρόλος της αντιλαµβανόµενης συναισθηµατικής νοηµοσύνης στο σύστηµα του εαυτού

Ο λειτουργικός ρόλος της αντιλαµβανόµενης συναισθηµατικής νοηµοσύνης στο σύστηµα του εαυτού Πλατσίδου, Μ. (2006). Ο λειτουργικός ρόλος της αντιλαµβανόµενης συναισθηµατικής νοηµοσύνης στο σύστηµα του εαυτού. Στο Ε. Συγκολλίτου (Επιµ. Έκδ.), Η έννοια του εαυτού και λειτουργικότητα στο σχολείο (σ.

Διαβάστε περισσότερα

Συναισθηματική Νοημοσύνη: Ορισμός, δομή, μοντέλα, μέσα αξιολόγησης

Συναισθηματική Νοημοσύνη: Ορισμός, δομή, μοντέλα, μέσα αξιολόγησης Συναισθηματική Νοημοσύνη: Ορισμός, δομή, μοντέλα, μέσα αξιολόγησης Νοημοσύνη; Ικανότητα διεκπεραίωσης γνωστικών λειτουργιών (μνήμη, προσοχή, αντίληψη, μάθηση, αφαιρετική σκέψη, ομιλία, κλπ.) Αξιολογείται

Διαβάστε περισσότερα

«Η βελτίωση της συναισθηματικής νοημοσύνης των φοιτητών μέσα από την παρακολούθηση σχετικών μαθημάτων: Αλήθεια ή Μύθος;» Ιωάννα-Έρση Περβολαράκη

«Η βελτίωση της συναισθηματικής νοημοσύνης των φοιτητών μέσα από την παρακολούθηση σχετικών μαθημάτων: Αλήθεια ή Μύθος;» Ιωάννα-Έρση Περβολαράκη ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ «Η βελτίωση της συναισθηματικής νοημοσύνης

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Συναισθηματική Νοημοσύνη

Κοινωνική Συναισθηματική Νοημοσύνη Κοινωνική Συναισθηματική Νοημοσύνη Κυριλλίδου Αθηνά, Χυχολόγος Ελληνική Εταιρεία Νόσου Alzheimer και υγγενών Διαταραχών «Ο καθένας μπορεί να θυμώσει, είναι πολύ εύκολο. Όμως να θυμώσει με το κατάλληλο

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακή Διατριβή Το εργασιακό άγχος των κοινωνικών λειτουργών και η σχέση του με την εργασιακή δέσμευση και τη συναισθηματική νοημοσύνη

Μεταπτυχιακή Διατριβή Το εργασιακό άγχος των κοινωνικών λειτουργών και η σχέση του με την εργασιακή δέσμευση και τη συναισθηματική νοημοσύνη Μεταπτυχιακή Διατριβή Το εργασιακό άγχος των κοινωνικών λειτουργών και η σχέση του με την εργασιακή δέσμευση και τη συναισθηματική νοημοσύνη Επιμέλεια : Αγαγιώτου Σμαρώ Επιβλέποντες καθηγητές : Μ. Πλατσίδου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΕΣ ΓΟΝΕΩΝ: ΕΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗΣ ΤΗΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗΣ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗΣ ΤΣΙΡΟΓΙΑΝΝΙΔΟΥ ΕΥΔΟΞΙΑ. Ψυχολόγος, MSc Συνεχιζόμενης Εκπαίδευσης

ΣΧΟΛΕΣ ΓΟΝΕΩΝ: ΕΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗΣ ΤΗΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗΣ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗΣ ΤΣΙΡΟΓΙΑΝΝΙΔΟΥ ΕΥΔΟΞΙΑ. Ψυχολόγος, MSc Συνεχιζόμενης Εκπαίδευσης Τσιρογιαννίδου, Ε. & Πλατσίδου, Μ. (2011). Σχολές γονέων: ένα παράδειγμα βελτίωσης της συναισθηματικής νοημοσύνης. Σύγχρονη Κοινωνία, Εκπαίδευση και Ψυχική Υγεία, 4, 105-125. ΣΧΟΛΕΣ ΓΟΝΕΩΝ: ΕΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγικά. Ενότητα ΣΤ: Διαχείριση Σχολικής Τάξης. Ζαχαρούλα Σμυρναίου Σχολή Φιλοσοφίας Τμήμα Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας

Παιδαγωγικά. Ενότητα ΣΤ: Διαχείριση Σχολικής Τάξης. Ζαχαρούλα Σμυρναίου Σχολή Φιλοσοφίας Τμήμα Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας Παιδαγωγικά Ενότητα ΣΤ: Διαχείριση Σχολικής Τάξης Ζαχαρούλα Σμυρναίου Σχολή Φιλοσοφίας Τμήμα Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας Περιεχόμενα ενότητας Ψυχολογική κατάσταση Μαθησιακές Δυσκολίες, Αποκλίνουσες Συμπεριφορές

Διαβάστε περισσότερα

Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο

Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο Βασίλης Παυλόπουλος Τομέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήμιο Αθηνών Ανακοίνωση στο 7 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας, Λευκωσία,

Διαβάστε περισσότερα

Ικανότητες Συναισθηµατικής Νοηµοσύνης: Θεωρία και εφαρµογή στο εργασιακό περιβάλλον

Ικανότητες Συναισθηµατικής Νοηµοσύνης: Θεωρία και εφαρµογή στο εργασιακό περιβάλλον Καφέτσιος, Κ. (2003). Ικανότητες Συναισθηµατικής Νοηµοσύνης: Θεωρία και εφαρµογή στο εργασιακό περιβάλλον. Ελληνική Ακαδηµία ιοίκησης Επιχειρήσεων, 2, 16-25 Ικανότητες Συναισθηµατικής Νοηµοσύνης: Θεωρία

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. 1. Η Συναισθηματική Νοημοσύνη

Εισαγωγή. 1. Η Συναισθηματική Νοημοσύνη Εισαγωγή Η αξία της διαπροσωπικής σχέσης σε κάθε ανθρώπινη δραστηριότητα είναι αδιαμφισβήτητη και αποτελεί ένα πολύ ουσιαστικό μέρος κάθε ανθρώπινης διαδικασίας (Καλαντζή-Αζίζι, 1990). Ιδιαιτέρως δε κατά

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ. της ΕΙΡΗΝΗΣ ΠΛΥΤΑ

ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ. της ΕΙΡΗΝΗΣ ΠΛΥΤΑ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ της ΕΙΡΗΝΗΣ ΠΛΥΤΑ Ο ρόλος της συναισθηματικής νοημοσύνης και των συμπεριφορών διαχείρισης χρόνου των εφήβων στις σχολικές

Διαβάστε περισσότερα

Η διαδικασία εγκυροποίησης του EQ-i στην Κύπρο. Λεύκιος Νεόφυτου Πανεπιστήμιο Λευκωσίας

Η διαδικασία εγκυροποίησης του EQ-i στην Κύπρο. Λεύκιος Νεόφυτου Πανεπιστήμιο Λευκωσίας Η διαδικασία εγκυροποίησης του EQ-i στην Κύπρο Λεύκιος Νεόφυτου Πανεπιστήμιο Λευκωσίας Περίληψη Η παρούσα εργασία εξετάζει την εγκυρότητα και αξιοπιστία της ελληνικής έκδοσης ενός οργάνου μέτρησης της

Διαβάστε περισσότερα

Μαθησιακά στυλ και προτιµώµενες στρατηγικές λύσης προβληµάτων. Παναγιώτα Μεταλλίδου Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας & Μαρία Πλατσίδου Πανεπιστήµιο Μακεδονίας

Μαθησιακά στυλ και προτιµώµενες στρατηγικές λύσης προβληµάτων. Παναγιώτα Μεταλλίδου Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας & Μαρία Πλατσίδου Πανεπιστήµιο Μακεδονίας Μεταλλίδου, Π., & Πλατσίδου, Μ. (2004). Μαθησιακά στυλ και προτιµώµενες στρατηγικές λύσης προβληµάτων. Στο: Ν. Μακρής & εσλή,. (Επιµ.Εκδ.), Η γνωστική ψυχολογία σήµερα: Γέφυρες για τη µελέτη της νόησης

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Προφίλ του δείγματος

Εισαγωγή. Προφίλ του δείγματος ΕΡΕΥΝΑ Stedima: ΤΟ COACHING ΣΕ ΣΤΕΛΕΧΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Γιώργος Ντάκος, Πρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος Αναστασία Μπαλάρη, Ανάλυση στοιχείων & Επεξεργασία ερωτηματολογίου Εισαγωγή Η Stedima παρουσιάζει παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΗΓΕΣΙΑ & ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ: Πολυτέλεια ή Αναγκαιότητα;

ΗΓΕΣΙΑ & ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ: Πολυτέλεια ή Αναγκαιότητα; ΗΓΕΣΙΑ & ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ: Πολυτέλεια ή Αναγκαιότητα; ρ. Όλγα Επιτροπάκη Eπίκουρος Καθηγήτρια Οργανωσιακής Συµπεριφοράς & ιοίκησης Ανθρωπίνων Πόρων, ALBA Επισκόπηση της παρούσας οµιλίας Έχει το

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή Ψυχολογία

Οργανωσιακή Ψυχολογία Οργανωσιακή Ψυχολογία Ιωάννης Νικολάου Επίκουρος Καθηγητής Οργανωσιακής Συμπεριφοράς Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Τμήμα ιοικητικής Επιστήμης και Τεχνολογίας www.inikolaou.gr inikol@aueb.gr Ιωάννης Νικολάου

Διαβάστε περισσότερα

Σ.Κ.Ε.Π. - Σύνδεσμος Κοινωνικής Ευθύνης για Παιδιά και Νέους Αθήνα, Ιούνιος 2015

Σ.Κ.Ε.Π. - Σύνδεσμος Κοινωνικής Ευθύνης για Παιδιά και Νέους Αθήνα, Ιούνιος 2015 Η Επίδραση της Επαφής και της Διαδραστικής Συνεργασίας με Νέους με Αναπηρίες στη Στάση των Μαθητών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης: Ένα Πιλοτικό Πρόγραμμα Παρέμβασης Σ.Κ.Ε.Π. - Σύνδεσμος Κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ: ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΚΕΣ ΑΜΦΙΣΒΗΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ: ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΚΕΣ ΑΜΦΙΣΒΗΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ Λ. Νεοφύτου & Μ. Κουτσελίνη ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ: ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΚΕΣ ΑΜΦΙΣΒΗΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ Λεύκιος Νεοφύτου, Υποψήφιος ιδάκτορας Μαίρη Κουτσελίνη, Αν. Καθηγήτρια Τµήµα Επιστηµών της Αγωγής, Πανεπιστήµιο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Ελληνικό Στατιστικό Ινστιτούτο Πρακτικά 18 ου Πανελληνίου Συνεδρίου Στατιστικής (2005) σελ.49-54 ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστικές δοµές και συναίσθηµα Ειδικές Πηγές: Το φαινόµενο πολυπλοκότητας ακρότητας (Linville, 1982)

Γνωστικές δοµές και συναίσθηµα Ειδικές Πηγές: Το φαινόµενο πολυπλοκότητας ακρότητας (Linville, 1982) 91 στόχους µας και εποµένως δεν µας προκαλείται διέγερση και ούτε έντονο συναίσθηµα («σε συµπαθώ, αλλά δεν είµαι ερωτευµένος µαζί σου»). Τέλος, υπάρχει και η περίπτωση του «µαζί δεν κάνουµε και χώρια δεν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ 5 Ο Διεθνές Επιστηµονικό Συνέδριο ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ: ΣΤΟ ΣΤΑΥΡΟΔΡΟΜΙ ΤΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ Πάντειο Πανεπιστήµιο, 8-10 Μαίου 2014 ΜΕΛΕΤΗ ΤΟΥ ΠΡΟΦΙΛ

Διαβάστε περισσότερα

Παραδοτέο Π.1 (Π.1.1) Εκθέσεις για προµήθεια εκπαιδευτικού υλικού

Παραδοτέο Π.1 (Π.1.1) Εκθέσεις για προµήθεια εκπαιδευτικού υλικού 1 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ Μέτρο 2.2 Αναµόρφωση Προγραµµάτων Προπτυχιακών Σπουδών ιεύρυνση Τριτοβάθµιας Κατ. Πράξης 2.2.2.α Αναµόρφωση Προγραµµάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ Μάθηµα: Κοινωνική Ταυτότητα και ιοµαδικές Σχέσεις ιδάσκουσα: Αλεξάνδρα Χαντζή

ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ Μάθηµα: Κοινωνική Ταυτότητα και ιοµαδικές Σχέσεις ιδάσκουσα: Αλεξάνδρα Χαντζή 1 ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ Μάθηµα: Κοινωνική Ταυτότητα και ιοµαδικές Σχέσεις ιδάσκουσα: Αλεξάνδρα Χαντζή Εισαγωγή Πηγές: Dovidio, J. F., & Gaertner, S. L. (2010). Intergroup bias. In S. T. Fiske, D. T. Gilbert,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΙΚΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ : ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΗΓΕΣΙΑ ΣΤΟΥΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΥΣ ΤΗΣ ΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ THΣ

ΟΛΙΚΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ : ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΗΓΕΣΙΑ ΣΤΟΥΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΥΣ ΤΗΣ ΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ THΣ .Π.Μ.Σ. ΣΤΗ ΗΜΟΣΙΑ ΙΟΙΚΗΣΗ ΟΛΙΚΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ : ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΗΓΕΣΙΑ ΣΤΟΥΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΥΣ ΤΗΣ ΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ THΣ ΚΥΡΙΑΚΙ ΟΥ ΧΡΙΣΤΙΝΑΣ Α.Μ. Μ35/09

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Συναισθηματική νοημοσύνη και χαρακτηριστικά προσωπικότητας

Συναισθηματική νοημοσύνη και χαρακτηριστικά προσωπικότητας Συναισθηματική νοημοσύνη και χαρακτηριστικά προσωπικότητας Περίληψη Αλήθεια τι είναι η συναισθηματική νοημοσύνη; Γιατί είναι πιο σημαντική από το IQ; Ποια η σχέση ΕQ με το IQ; Ποια η σχέση του ΕQ με τα

Διαβάστε περισσότερα

Επαγγελµατικές επιλογές: Αποφασίζουν διαφορετικά µαθητές και µαθήτριες

Επαγγελµατικές επιλογές: Αποφασίζουν διαφορετικά µαθητές και µαθήτριες Επαγγελµατικές επιλογές: Αποφασίζουν διαφορετικά µαθητές και µαθήτριες Πηγή: http://www.rc.auth.gr/analekta/articles/4.4.doc Ο παράγοντας φύλο επιδρά στο επάγγελµα που ονειρεύονται αγόρια και κορίτσια

Διαβάστε περισσότερα

της Συμπεριφοράς Καθηγητής. Τμήμα Ψυχολογίας του Αριστοτελείου Συμπεριφοράς Καθηγητής στο Τμήμα Ψυχολογίας του ΑΠΘ. Έχει μεταπτυχιακούς

της Συμπεριφοράς Καθηγητής. Τμήμα Ψυχολογίας του Αριστοτελείου Συμπεριφοράς Καθηγητής στο Τμήμα Ψυχολογίας του ΑΠΘ. Έχει μεταπτυχιακούς ONOMA: Kιοσέογλου Γρηγόριος, ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΗ ΘΕΣΗ: Καθηγητής στη Στατιστική Εφαρμοσμένη στις Επιστήμες της Συμπεριφοράς Καθηγητής. Τμήμα Ψυχολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Σύντομο Βιογραφικό:

Διαβάστε περισσότερα

e-περιοδικό Επιστήμης & Τεχνολογίας e-journal of Science & Technology (e-jst)

e-περιοδικό Επιστήμης & Τεχνολογίας e-journal of Science & Technology (e-jst) Η ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΩΣ ΑΥΘΥΠΑΡΚΤΗ ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ Η ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΣΥΓΧΡΟΝΟ ΑΝΘΡΩΠΟ ΚΑΙ ΤΙΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ Θεόδωρος Καραδήμας 1, Παναγιώτα Καραδήμα 2 1. Οικονομολόγος, απόφοιτος του Προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία

Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία Στόχοι του Προγράμματος Ο γενικός στόχος του προγράμματος είναι η ανάπτυξη επιστημονικής γνώσης στη θεωρία και στην εφαρμογή των ψυχολογικών και κοινωνικών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. 4.1 Σύνολο νοµού Αργολίδας. 4.1.1 Γενικές παρατηρήσεις

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. 4.1 Σύνολο νοµού Αργολίδας. 4.1.1 Γενικές παρατηρήσεις ΚΕΦΑΛΑΙΟ ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. Σύνολο νοµού Αργολίδας.. Γενικές παρατηρήσεις Γίνεται φανερό από την ανάλυση, που προηγήθηκε, πως η επίδοση των υποψηφίων του νοµού Αργολίδας, αλλά και η κατανοµή της βαθµολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗ: ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ Λουκία Βασιλείου 2010646298 Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Δρ.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΘΕΜΑ ΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΘΕΜΑ ΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΘΕΜΑ ΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ «Η ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ» ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΜΑΥΡΙ ΗΣ ΠΑΥΛΟΣ ΝΕΚΤΑΡΙΟΣ ΚΟΠΑΝΑΚΗΣ Α.Μ.

Διαβάστε περισσότερα

μαθητών, ανά φύλο, ηλικία και, όπου είναι δυνατόν, διαχρονικά. Σχολιάζονται μόνο οι στατιστικά σημαντικές διαφορές (επίπεδο σημαντικότητας p< 0,01).

μαθητών, ανά φύλο, ηλικία και, όπου είναι δυνατόν, διαχρονικά. Σχολιάζονται μόνο οι στατιστικά σημαντικές διαφορές (επίπεδο σημαντικότητας p< 0,01). Εισαγωγή Το οικογενειακό περιβάλλον αποτελεί το πρωταρχικό πλαίσιο για την ανάπτυξη και κοινωνικοποίηση του εφήβου και η οικογενειακή ζωή αναγνωρίζεται, όλο και περισσότερο, ως ο σημαντικότερος μηχανισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΦΩΤΕΙΝΗΣ ΜΠΟΝΩΤΗ

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΦΩΤΕΙΝΗΣ ΜΠΟΝΩΤΗ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΦΩΤΕΙΝΗΣ ΜΠΟΝΩΤΗ Ακαδημαϊκή Θέση Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Αναπτυξιακής Ψυχολογίας, Παιδαγωγικό Τμήμα Προσχολικής Εκπαίδευσης, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας. email: fbonoti@uth.gr Εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

Αποσπάσµατα από την οµιλία στο ηµοτικό Σχολείο Γουβών, 15 Νοεµβρίου 2014, µε τίτλο: ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Αποσπάσµατα από την οµιλία στο ηµοτικό Σχολείο Γουβών, 15 Νοεµβρίου 2014, µε τίτλο: ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Αποσπάσµατα από την οµιλία στο ηµοτικό Σχολείο Γουβών, 15 Νοεµβρίου 2014, µε τίτλο: ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Οι όροι «εκφοβισµός» (bullying) και «θυµατοποίηση» (victimization)

Διαβάστε περισσότερα

Οι φορητοί υπολογιστές στην εκπαίδευση: Μελέτη περίπτωσης ως προς τις συνέπειες στη διδασκαλία και το μιντιακό γραμματισμό

Οι φορητοί υπολογιστές στην εκπαίδευση: Μελέτη περίπτωσης ως προς τις συνέπειες στη διδασκαλία και το μιντιακό γραμματισμό Παιδαγωγικά ρεύματα στο Αιγαίο Προσκήνιο 1 Οι φορητοί υπολογιστές στην εκπαίδευση: Μελέτη περίπτωσης ως προς τις συνέπειες στη διδασκαλία και το μιντιακό γραμματισμό Δημήτρης Σπανός 1 dimitris.spanos@gmail.com

Διαβάστε περισσότερα

Μία νέα προσέγγιση µελέτης του εργασιακού στρες και εφαρµογή της σε κέντρο τηλεφωνικής εξυπηρέτησης πελατών

Μία νέα προσέγγιση µελέτης του εργασιακού στρες και εφαρµογή της σε κέντρο τηλεφωνικής εξυπηρέτησης πελατών Μία νέα προσέγγιση µελέτης του εργασιακού στρες και εφαρµογή της σε κέντρο τηλεφωνικής εξυπηρέτησης πελατών Σ. ΠΑΠΑ ΟΠΟΥΛΟΣ (1), Ν. ΜΑΡΜΑΡΑΣ (2) (1) (2) ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ ΕΠΕ, Ελ. Βενιζέλου 63-71, 142 31 Νέα Ιωνία,

Διαβάστε περισσότερα

Enhancing the Teaching and Learning of Early Statistical Reasoning in European Schools

Enhancing the Teaching and Learning of Early Statistical Reasoning in European Schools Enhancing the Teaching and Learning of Early Statistical Reasoning in European Schools SOCRATES-COMENIUS Action Project 226573-CP-1-2005-1-CY-COMENIUS-C21 Διδακτικό Σενάριο 9 Συγγραφική Ομάδα: Universidad

Διαβάστε περισσότερα

Εκµάθηση προµαθηµατικών εννοιών για ΑµεΑ στο φάσµα του Αυτισµού µε το λογισµικό LT125-ThinkingMind

Εκµάθηση προµαθηµατικών εννοιών για ΑµεΑ στο φάσµα του Αυτισµού µε το λογισµικό LT125-ThinkingMind Εκµάθηση προµαθηµατικών εννοιών για ΑµεΑ στο φάσµα του Αυτισµού µε το λογισµικό LT125-ThinkingMind Λαδιάς Αναστάσιος, Σχολικός Σύµβουλος Πληροφορικής Β Αθήνας Μπέλλου Ιωάννα, Σχολικός Σύµβουλος Πληροφορικής

Διαβάστε περισσότερα

Το Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα PROFLEC

Το Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα PROFLEC Το Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα PROFLEC Professional Learning through Reflection promoted by Feedback and Coaching Δρ. Μαρία Νικολαΐδου Δρ. Γιασεμίνα Καραγιώργη Δρ. Θεόδωρος Θεοδώρου Δρ. Αλεξάνδρα Πετρίδου ΚΕΕΑ

Διαβάστε περισσότερα

I.C.B.S. METAΠTYXIAKO TMHMA ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: DMS ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ ΑΤΟΜΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. ΜΕΡΟΣ Α (70% του βαθµού)

I.C.B.S. METAΠTYXIAKO TMHMA ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: DMS ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ ΑΤΟΜΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. ΜΕΡΟΣ Α (70% του βαθµού) I.C.B.S. METAΠTYXIAKO TMHMA ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: DMS ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ ΑΤΟΜΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕΡΟΣ Α (70% του βαθµού) Ετοιµάστε µια αναφορά προς τη διοίκηση, µε µέγιστο αριθµό λέξεων 3000 (+/- %), χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Ακαδηµαϊκή Εκπαίδευση Χαρίσης-

Ακαδηµαϊκή Εκπαίδευση Χαρίσης- Ακαδηµαϊκή Εκπαίδευση Χαρίσης- ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΠΑΙ ΙΑ ΚΑΙ ΕΦΗΒΟΥΣ ΑΠΟ ΕΞΕΙ ΙΚΕΥΜΕΝΟΥΣ ΨΥΧΟΛΟΓΟΥΣ: ΕΝΙΣΧΥΣΗ, ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΣΤΗΡΙΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙ ΙΟΥ-ΕΦΗΒΟΥ Έλσα ηµοπούλου-ψυχολόγος

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση Γλωσσάρι Η ομάδα MATURE διαθέτει σημαντική εμπειρία στη διαχείριση και υλοποίηση Ευρωπαϊκών προγραμμάτων και γνωρίζει ότι τα ζητήματα επικοινωνίας ενδέχεται να προκαλέσουν σύγχυση. Προκειμένου να ελαχιστοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες ένας αριθµός εναλλακτικών µοντέλων για τον πόνο πέραν του ιατρικού ενσωµατώνουν ψυχολογικούς(αντίληψη,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D σχετιζόμενα με το βρογχικό άσθμα στα παιδιά και στους έφηβους Κουρομπίνα Αλεξάνδρα Λεμεσός [2014] i ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141 ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΕΠΙΚΟΥΡΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 3 2. ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΕΓΓΡΑΦΩ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη TETARTH 15 ΜΑΪΟΥ 2013 14.00-15.00 ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗ ΣΥΝΕΔΡΩΝ-ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ, ΝΕΑ ΧΗΛΗ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΑΙΘΟΥΣΑ 10 ΑΙΘΟΥΣΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ 15.00-17.00 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Σκέφτομαι & Πράττω

Διαβάστε περισσότερα

8 Μαϊου 2010 - ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ. Δ ρ. Εµµανουηλίδου Καλλιόπη. Βιωµατικό σεµινάριο: Δ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΓΧΟΥΣ

8 Μαϊου 2010 - ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ. Δ ρ. Εµµανουηλίδου Καλλιόπη. Βιωµατικό σεµινάριο: Δ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΓΧΟΥΣ Βιωµατικό σεµινάριο: Δ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΓΧΟΥΣ 8 Μαϊου 2010 - ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ Επιστηµονικά υπεύθυνη: Δ ρ. Εµµανουηλίδου Καλλιόπη MEd, MEd, MSc, Cert.Couns., PhD Επιστηµονική συνεργάτης Α.Π.Θ.! Δ ιοργάνωση: Χορηγός

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή Ψυχολογία

Οργανωσιακή Ψυχολογία Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Τμήμα ιοικητικής Επιστήμης και Τεχνολογίας Ο ρόλος των συναισθημάτων στο χώρο εργασίας... ΟΙ ΜΥΘΟΙ... δεν έχουν θέση στις επιχειρήσεις αποτελούν δείγμα αδυναμίας εμποδίζουν

Διαβάστε περισσότερα

ιοίκηση Ανθρωπίνων Πόρων

ιοίκηση Ανθρωπίνων Πόρων ιοίκηση Ανθρωπίνων Πόρων Επιλογή Προσωπικού Ιωάννης Νικολάου inikol@aueb.gr Λέκτορας Οργανωσιακής Συµπεριφοράς Οικονοµικό Πανεπιστήµιο Αθηνών Τµήµα ιοικητικής Επιστήµης και Τεχνολογίας Τα Στάδια της Συστηµατικής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή εργασία ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΙ ΑΛΓΟΡΙΘΜΟΙ ΓΙΑ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΑΠΟΔΟΣΗΣ ΚΤΙΡΙΩΝ Εβελίνα Θεμιστοκλέους

Διαβάστε περισσότερα

Θα έπρεπε τα φυτικά έλαια να χρησιµοποιούνται ως καύσιµα;

Θα έπρεπε τα φυτικά έλαια να χρησιµοποιούνται ως καύσιµα; Αξιολόγηση Θα έπρεπε τα φυτικά έλαια να χρησιµοποιούνται ως καύσιµα; Προτεινόµενα Κριτήρια Αξιολόγησης Αυτό το µοντέλο παρέχει επιπλέον δυνατότητα για αξιολόγηση των µαθητών, χωρίς την ανάγκη να υπάρξει

Διαβάστε περισσότερα

Τα πάντα αλλάζουν γύρω μας Εμείς τι κάνουμε ; 20/11/2013 18:00 22:00 (4 ώρες)

Τα πάντα αλλάζουν γύρω μας Εμείς τι κάνουμε ; 20/11/2013 18:00 22:00 (4 ώρες) Οι Θεματικές ενότητες του diploma Ψ works for you : Τα πάντα αλλάζουν γύρω μας Εμείς τι κάνουμε ; 20/11/2013 18:00 22:00 (4 ώρες) Σκοπός της πρώτης ενότητας του προγράμματος είναι να μάθουν οι συμμετέχοντες

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΕ ΩΝ ΘΝΗΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΑΙΤΙΩΝ ΠΡΟΚΛΗΣΗΣ ΘΑΝΑΤΟΥ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΨΥΧΟΓΕΝΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ Γεωργία Χαραλάµπους Λεµεσός

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ Φοινίκη Αλεξάνδρου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιακοί κτύποι στους εφήβους

Καρδιακοί κτύποι στους εφήβους Καρδιακοί κτύποι στους εφήβους Σαμαρά Β., Γιαταγαντζίδης Α., Δώνης Α., Ισαακίδου Σ., Κοντού Ε., Κουγιουμτζίδης Ν., Μαρτάκου Α., Μεχανετζίδου Μ., Μπαλτζόπουλος Α., Νούλης Β., Πάδη Μ., Παπαϊωαννίδης Γ.,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΠΟΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΠΟΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΠΟΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή εργασία Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ HACCP ΣΕ ΜΙΚΡΕΣ ΒΙΟΤΕΧΝΙΕΣ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΣΤΗΝ ΕΠΑΡΧΙΑ ΛΕΜΕΣΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες και αντιλήψεις που επηρεάζουν την αξιολόγηση της. ηρωικής συµπεριφοράς από τους εφήβους

Παράγοντες και αντιλήψεις που επηρεάζουν την αξιολόγηση της. ηρωικής συµπεριφοράς από τους εφήβους 1 Πλατσίδου Μ. & Μεταλλίδου, Π. (2005). Παράγοντες και αντιλήψεις που επηρεάζουν την αξιολόγηση της ηρωικής συµπεριφοράς από τους εφήβους. Ψυχολογία, 12, (4). Παράγοντες και αντιλήψεις που επηρεάζουν την

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση Εκτελεστικών Λειτουργιών

Αξιολόγηση Εκτελεστικών Λειτουργιών Αξιολόγηση Εκτελεστικών Λειτουργιών Εισαγωγή: οκιμασίες Εκτελεστικών Λειτουργιών και η Συμβολή τους στην Επαγγελματική σας Επιλογή Η σημασία της αξιολόγησης των γνωστικών δεξιοτήτων Οι γνωστικές ικανότητες

Διαβάστε περισσότερα

Βιώματα μοναξιάς των παιδιών με νοητική καθυστέρηση στο σχολικό περιβάλλον. Παπουτσάκη Καλλιόπη Δρ. Σχολική Σύμβουλος Π.Ε.70 kpapouts@primedu.uoa.

Βιώματα μοναξιάς των παιδιών με νοητική καθυστέρηση στο σχολικό περιβάλλον. Παπουτσάκη Καλλιόπη Δρ. Σχολική Σύμβουλος Π.Ε.70 kpapouts@primedu.uoa. Βιώματα μοναξιάς των παιδιών με νοητική καθυστέρηση στο σχολικό περιβάλλον Παπουτσάκη Καλλιόπη Δρ. Σχολική Σύμβουλος Π.Ε.70 kpapouts@primedu.uoa.gr Περίληψη Σκοπός αυτής της μελέτης είναι η διερεύνηση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΦΥΛΟ

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΦΥΛΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΗΛΙΚΙΑ: 28-53 ΦΥΛΟ AΝΔΡΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ 6 26 ΣΠΟΥΔΕΣ ΤΕΙ/ΑΕΙ 10 Δευτεροβάθμια 16 Δημοτικό 3 ΤΟΠΟΣ ΚΑΤΟΙΚΙΑΣ Αστική υποβαθμισμένη 2 Αστική αναβαθμισμένη 18 Ημιαστική

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Θεματική ενότητα :Εκπαιδευτικά Προγράμματα- Καινοτόμες δράσεις στα πειραματικά σχολεία

Θεματική ενότητα :Εκπαιδευτικά Προγράμματα- Καινοτόμες δράσεις στα πειραματικά σχολεία Θεματική ενότητα :Εκπαιδευτικά Προγράμματα- Καινοτόμες δράσεις στα πειραματικά σχολεία Η στάση των μαθητών Γυμνασίου Β και Γ τάξης απέναντι στα Μαθηματικά και τις Φυσικές Επιστήμες. Η διαφοροποίηση των

Διαβάστε περισσότερα

Θέµα ιερεύνησης: Ο καιρός

Θέµα ιερεύνησης: Ο καιρός Θέµα ιερεύνησης: Ο καιρός Αντικείµενο της συγκεκριµένης δραστηριότητας είναι η µεθοδική παρατήρηση των καιρικών συνθηκών για ένα σχετικά µεγάλο χρονικό διάστηµα, η καταγραφή και οργάνωση των παρατηρήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Ονοματεπώνυμο: Ευαγγελία Π. Γαλανάκη Βαθμίδα: Καθηγήτρια Γνωστικό αντικείμενο: Εξελικτική Ψυχολογία

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Ονοματεπώνυμο: Ευαγγελία Π. Γαλανάκη Βαθμίδα: Καθηγήτρια Γνωστικό αντικείμενο: Εξελικτική Ψυχολογία ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Ονοματεπώνυμο: Ευαγγελία Π. Γαλανάκη Βαθμίδα: Καθηγήτρια Γνωστικό αντικείμενο: Εξελικτική Ψυχολογία Διεύθυνση: Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης Σχολή Επιστημών Αγωγής Εθνικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ. Διπλωματική εργασία με θέμα:

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ. Διπλωματική εργασία με θέμα: ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Διπλωματική εργασία με θέμα: ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗ: ΟΡΙΣΜΟΣ, ΜΕΤΡΗΣΗ ΚΑΙ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

Δυνατότητες και δυσκολίες στη συμπεριφορά του εφήβου, συναισθηματική νοημοσύνη και εκφραστικότητα: εξέταση της μεταξύ τους σχέσης

Δυνατότητες και δυσκολίες στη συμπεριφορά του εφήβου, συναισθηματική νοημοσύνη και εκφραστικότητα: εξέταση της μεταξύ τους σχέσης Αικατερίνη ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΥ Χριστίνα ΜΙΛΤΣΑΚΑΚΗ Δυνατότητες και δυσκολίες στη συμπεριφορά του εφήβου, συναισθηματική νοημοσύνη και εκφραστικότητα: εξέταση της μεταξύ τους σχέσης Εισαγωγή Η ΕΦΗΒΕΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ 1 Η ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ... 23 2 Η ΕΠΙΛΟΓΗ ΘΕΜΑΤΟΣ... 25 2.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 25 2.2 ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΛΟΓΗ... 26 2.2.1 ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΕΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ... 26 2.2.2

Διαβάστε περισσότερα

1.7.2015 Ble Pavillon XENIA KOURTOGLOU PRESENTATION

1.7.2015 Ble Pavillon XENIA KOURTOGLOU PRESENTATION 1.7.2015 Ble Pavillon XENIA KOURTOGLOU PRESENTATION I Didn't Sign Up for This Ξένια Κούρτογλου Founder & Managing Partner Focus Bari S.A Co-founder e-satisfaction Τι θα δούμε I. Οι δυνάμεις της αλλαγής

Διαβάστε περισσότερα

Executive Summary. Οι 44 εταιρείες ϖου συµµετείχαν στην έρευνα. IT Skills: The Business Gain 1

Executive Summary. Οι 44 εταιρείες ϖου συµµετείχαν στην έρευνα. IT Skills: The Business Gain 1 Executive Summary Είναι γεγονός ϖως τα τελευταία χρόνια η καλή γνώση ϖληροφορικής και γνώσης χειρισµού Η/Υ αϖοτελεί σηµαντικό εφόδιο στη ϖροσϖάθεια των εργαζοµένων να ανελιχθούν στον εϖαγγελµατικό στίβο.

Διαβάστε περισσότερα

Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1

Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1 Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1 1 Μονάδα Αναπνευστικής Ανεπάρκειας, Α.Π.Θ., Γ.Π.Ν. «Γ.Παπανικολάου» 2 Τμήμα Ιατρικής, Δημοκρίτειο

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο γονέων παιδιών με αναπηρία

Ερωτηματολόγιο γονέων παιδιών με αναπηρία Εισαγωγή Το ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΤΩΡΑ σε συνεργασία με ευρωπαϊκούς φορείς συμμετέχει σε ένα πρόγραμμα για την υποστήριξη δημιουργίας θετικού οικογενειακού κλίματος σε οικογένειες με παιδιά με και ευνοϊκών συνθηκών

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΠΤΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ ΣΥΓΓΡΑΦΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗΣ/ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1

ΣΥΝΟΠΤΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ ΣΥΓΓΡΑΦΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗΣ/ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1 ΣΥΝΟΠΤΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ ΣΥΓΓΡΑΦΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗΣ/ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1 Σύμφωνα με τη διεθνώς επικρατούσα ακαδημαϊκή πρακτική, παρατίθενται οι παρακάτω συνοπτικές οδηγίες για τη συγγραφή πτυχιακής ή διπλωματικής

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Χελιώτη, Τμήμα Έρευνας και Ανάπτυξης Ελληνογερμανικής Αγωγής

Ελένη Χελιώτη, Τμήμα Έρευνας και Ανάπτυξης Ελληνογερμανικής Αγωγής Ελένη Χελιώτη, Τμήμα Έρευνας και Ανάπτυξης Ελληνογερμανικής Αγωγής Ημερίδα «Ευρωπαϊκές Πρωτοβουλίες, Εθνικές Πολιτικές και καλές πρακτικές για την ανάπτυξη ικανοτήτων των μαθητών», 31/10/2014 Γιατί;;;

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ Αγγελική Γουδέλη, 2011 Κοινωνικό Άγχος Αμηχανία Φόβος Το κοινωνικό άγχος, ή αλλιώς κοινωνική φοβία, θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς των Α.Πορτσέλη, Μ. Κυριακίδου Η παρούσα εισήγηση αφορά στην παρουσίαση ενός καινοτόμου προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

EC-ASE: European Certificate for Consultants of Social Economy

EC-ASE: European Certificate for Consultants of Social Economy Μεθοδολογία Αντιστοίχισης των Προσόντων με το Ευρωπαϊκό Πλαίσιο Επαγγελματικών Προσόντων (EQF) EC-ASE: European Certificate for Consultants of Social Economy «European Certificate for Consultants of Social

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Ακολούθως αναπτύσσονται ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια για το Σχέδιο Μαθήματος. Αφετηρία για τον ακόλουθο σχολιασμό υπήρξαν οι σχετικές υποδείξεις που μας

Διαβάστε περισσότερα

«Εθισμός και εξάρτηση από το διαδίκτυο»

«Εθισμός και εξάρτηση από το διαδίκτυο» «Εθισμός και εξάρτηση από το διαδίκτυο» Σχολείο: Γενικό Λύκειο Παραλίας Τάξη: Α 4 Σχ.Έτος:2012 Ομάδα: 4 η Μέλη υποομάδας: 1.Κοντοπούλου Σωτηρία 2.Μπαζάρογλου Γεωργία 3.Μπόμπου Μαρία 4.Φιλιποππούλου Αγγελική

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης. Παράλληλα Κείµενα

Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης. Παράλληλα Κείµενα Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης Παράλληλα Κείµενα Θεσμοί, όργανα και της ευρωπαϊκής πολιτικής Hεκπαιδευτικήπολιτικήκαιτασυστήματαδιαβίου εκπαίδευσης στη σύγχρονη Ευρώπη σε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗΣ 2008

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗΣ 2008 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗΣ 2008 ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΟΥ: "Μελέτη της χρηματοοικονομικής αποτύπωσης περιβαλλοντικών πληροφοριών, της περιβαλλοντικής διαχείρισης, επίδοσης και αποτελεσματικότητας των ελληνικών επιχειρήσεων"

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Ενισχύστε την Αυτοπεποίθηση των Παιδιών Βελτιώνοντας & Μαθαίνοντας τον Γονεϊκό Τύπο!!! ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Κλεισθένους 12 (Στοά Κοββατζή) 1 ος όροφος Τηλ.: 2742029421 Κιν.: 6979985566

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα Stedima: Η χρησιμοποίηση των εργαλείων κοινωνικής δικτύωσης (social networks) από στελέχη επιχειρήσεων

Έρευνα Stedima: Η χρησιμοποίηση των εργαλείων κοινωνικής δικτύωσης (social networks) από στελέχη επιχειρήσεων Έρευνα Stedima: Η χρησιμοποίηση των εργαλείων κοινωνικής δικτύωσης (social networks) από στελέχη επιχειρήσεων Εισαγωγή Γιώργος Ντάκος, Πρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος, Χαρχαντής Αθανάσιος STEDIMA S.A. www.stedima.gr

Διαβάστε περισσότερα

Ασφαλής χρήση διαδικτύου και κινητού τηλεφώνου σε παιδιά και εφήβους

Ασφαλής χρήση διαδικτύου και κινητού τηλεφώνου σε παιδιά και εφήβους Ασφαλής χρήση διαδικτύου και κινητού τηλεφώνου σε παιδιά και εφήβους Ι. Τσιάντης MD, DPM, FRC Psych. Αν. Καθηγητής Παιδοψυχιατρικής Επιστημονικός Υπεύθυνος ΕΨΥΠΕ Ψυχαναλυτικός Ψυχοθεραπευτής Πρόεδρος Ιατρικών

Διαβάστε περισσότερα

ΝEΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚA ΠΡΟΓΡAΜΜΑΤΑ: ΕΜΦAΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙOΤΗΤΕΣ. ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ και στη ΔΙΑΒΙΟΥ ΑΥΤΟΜΟΡΦΩΣΗ

ΝEΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚA ΠΡΟΓΡAΜΜΑΤΑ: ΕΜΦAΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙOΤΗΤΕΣ. ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ και στη ΔΙΑΒΙΟΥ ΑΥΤΟΜΟΡΦΩΣΗ ΝEΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚA ΠΡΟΓΡAΜΜΑΤΑ: ΕΜΦAΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙOΤΗΤΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ και στη ΔΙΑΒΙΟΥ ΑΥΤΟΜΟΡΦΩΣΗ ΜΕΡΟΣ Α Οι προτεραιότητες στα Νέα Αναλυτικά Προγράμματα Λειτουργική Ανάλυση (copyright: Μαίρη

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΩΝ ΕΤΑΙΡΙΩΝ ΚΙΝΗΤΗΣ ΤΗΛΕΦΩΝΙΑΣ

Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΩΝ ΕΤΑΙΡΙΩΝ ΚΙΝΗΤΗΣ ΤΗΛΕΦΩΝΙΑΣ Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΩΝ ΕΤΑΙΡΙΩΝ ΚΙΝΗΤΗΣ ΤΗΛΕΦΩΝΙΑΣ Γουρνάκης Δ. Παναγιώτης (Α.Μ.: 5268) Επιβλέπων Καθηγητής: Καθηγητής Μ. Χαλικιάς Α.Τ.Ε.Ι ΠΕΙΡΑΙΑ Διοίκηση Ανθρωπίνων Πόρων νοείται το σύνολο των ενεργειών, στρατηγικών

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ. Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Τμήμα Μηχανικών Παραγωγής & Διοίκησης Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης

ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ. Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Τμήμα Μηχανικών Παραγωγής & Διοίκησης Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Τμήμα Μηχανικών Παραγωγής & Διοίκησης Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης Στόχοι Ο κύριος στόχος του μαθήματος είναι να βοηθήσει τους φοιτητές να αναπτύξουν πρακτικές

Διαβάστε περισσότερα

2. ΔΙΑΠΙΣΤΕΥΣΕΙΣ: ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ Ε.ΚΕ.ΠΙΣ. - ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ DQS DIN EN ISO 9001:2008

2. ΔΙΑΠΙΣΤΕΥΣΕΙΣ: ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ Ε.ΚΕ.ΠΙΣ. - ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ DQS DIN EN ISO 9001:2008 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το Κέντρο Επαγγελματικής Κατάρτισης του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών σας καλωσορίζει στο Πρόγραμμα Συμπληρωματικής εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης και συγκεκριμένα στο εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

, Ph.D. SYLLABUS 2009-2010

, Ph.D. SYLLABUS 2009-2010 ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΣΤΙΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ Γ. Κουλιεράκης, Ph.D. Ψυχολόγος της Υγείας SYLLABUS Ακαδηµαϊκό Έτος 2009-2010 ΒΑΣΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ M. Robin DiMatteo

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργος Ντάκος, Πρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος, Ροζίνα Κωστιάνη, Ρέα Μάνεση, STEDIMA S.A. www.stedima.gr

Γιώργος Ντάκος, Πρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος, Ροζίνα Κωστιάνη, Ρέα Μάνεση, STEDIMA S.A. www.stedima.gr Εισαγωγή Έρευνα Stedima: Ισότητα και Ισορροπία στην εργασιακή και προσωπική ζωή των ανωτάτων στελεχών Γιώργος Ντάκος, Πρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος, Ροζίνα Κωστιάνη, Ρέα Μάνεση, STEDIMA S.A. www.stedima.gr

Διαβάστε περισσότερα

Το πρώτο πιστοποιημένο Σεμινάριο διάρκειας 20 ωρών για την επαγγελματική χρήση του WAIS-IV GR

Το πρώτο πιστοποιημένο Σεμινάριο διάρκειας 20 ωρών για την επαγγελματική χρήση του WAIS-IV GR Το πρώτο πιστοποιημένο Σεμινάριο διάρκειας 20 ωρών για την επαγγελματική χρήση του WAIS-IV GR Συνεργασία ΜΟΤΙΒΟ ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΑΕ & ΚΥΠΡΙΑΚΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ στην Κύπρο 9,10&11 Οκτωβρίου 2015 Θα παρέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Συναισθηµατική νοηµοσύνη-θεωρία και εφαρµογές στη νοσηλευτική διοίκηση

Συναισθηµατική νοηµοσύνη-θεωρία και εφαρµογές στη νοσηλευτική διοίκηση Συναισθηµατική νοηµοσύνη-θεωρία και εφαρµογές στη νοσηλευτική διοίκηση Ζωή Βόρρη Νοσηλεύτρια ΠΕ, ΜSc στη Ψυχική Υγεία ΠΓΝ «ΑΤΤΙΚΟΝ» Εργαστηριακός Συνεργάτης ΤΕΙ Αθηνών Νοσηλευτική Β ΠΕΡΙΛΗΨΗ Εισαγωγή:

Διαβάστε περισσότερα

Case Study. Η διαδικασία μέτρησης ικανοποίησης πελατών στο πρότυπο ISO 9001: Εφαρμογή σε εταιρεία Πληροφορικής II

Case Study. Η διαδικασία μέτρησης ικανοποίησης πελατών στο πρότυπο ISO 9001: Εφαρμογή σε εταιρεία Πληροφορικής II Case Study Η διαδικασία μέτρησης ικανοποίησης πελατών στο πρότυπο ISO 9001: Εφαρμογή σε εταιρεία Πληροφορικής II ΕΡΕΥΝΑ Η έρευνα ικανοποίησης που πραγματοποιήθηκε αφορά µία εταιρεία πληροφορικής. Η έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

Παγκόσμια Έρευνα Κινδύνου Αποτελεσματικής Διαχείρισης Ταλέντων Γενικά Στοιχεία. Τα 5 Cs: Οι 5 κατηγορίες κινδύνου αποτελεσματικής διαχείρισης ταλέντων

Παγκόσμια Έρευνα Κινδύνου Αποτελεσματικής Διαχείρισης Ταλέντων Γενικά Στοιχεία. Τα 5 Cs: Οι 5 κατηγορίες κινδύνου αποτελεσματικής διαχείρισης ταλέντων Παγκόσμια Έρευνα Κινδύνου Αποτελεσματικής Διαχείρισης Ταλέντων Γενικά Στοιχεία Από το Μάιο έως τον Αύγουστο του 2013, η KPMG International σε συνεργασία με την διεθνώς αναγνωρισμένη εταιρεία ερευνών Brandon

Διαβάστε περισσότερα