ΤΕRRAFORMING. 1. Εισαγωγή

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΤΕRRAFORMING. 1. Εισαγωγή"

Transcript

1 ΤΕRRAFORMING Δυστυχώς η μεγάλη πλειοψηφία των πλανητών στο ηλιακό μας σύστημα είναι ακατάλληλοι για τη συντήρηση ζωής. Σαν λύση στο πρόβλημα αυτό εμφανίζεται ένα από τα πιο τρελλά όνειρα της επιστημονικής φαντασίας. Θέμα του η αλλαγή των κλιματολογικών συνθηκών και όχι μόνο, ενός ολόκληρου πλανήτη έτσι ώστε να καταστεί δυνατή η συντήρηση γήινης ζωής. 1. Εισαγωγή Ο Ντάγκλας Κουέιντ μαζί με την σύντροφο του βγαίνουν από μιά σήραγγα παρασυρμένοι από μιά τεράστια αέρια δίνη, ενώ έχουν θέσει σε λειτουργία μια εξωγήινη συσκευή στην επιφάνεια του Αρη. Το δυστύχημα γι αυτούς είναι ότι δε φορούν προστατευτικές στολές. Το πρόσωπο τους λόγω της μεγάλης διαφοράς εξωτερικής και εσωτερικής πίεσης αρχίζει να παραμορφώνεται και δείχνει τα πρώτα σημάδια μιας επερχόμενης εσωτερικής έκρηξης. Εν τω μεταξύ η μηχανή δουλεύει στο φούλ και παράγει τεράστιες ποσότητες αερίων. Σιγά σιγά η πίεση της αρειανής ατμόσφαιρα αυξάνει και τελικά εξισώνεται με τη γήινη. Και όχι μόνο αυτό αλλά και η σύσταση της αλλάζει έτσι ώστε να μην είναι πια θανατηφόρα στη γήινη ζωή. Ο Ντάγκλας Κουέιντ και η σύντροφος του γλυτώνουν την ζωή τους ενώ μια νέα εποχή αρχίζει στον Αρη. Οι άνθρωποι απαλλαγμένοι πια από την ανάγκη να ζούν έγκλειστοι σε θόλους, προστατευμένοι από την δολοφονική αρειανή ατμόσφαιρα, ετοιμάζονται να μετατρέψουν τον Αρη σε μια νέα Γή. Η παραπάνω σκηνή φαντάζομαι ότι είναι οικεία σε πάρα πολλούς από τους αναγνώστες καθώς αποτελεί την κορύφωση και το τέλος την πολύ γνωστής ταινίας ΕΦ με τίτλο "Ολική Επαναφορά". Η τεχνητή μεταμόρφωση του πλανήτη Αρη στο συγκεκριμένο παράδειγμα ή και του κάθε άλλου πλανήτη στο ηλιακό μας σύστημα ή σε οποιοδήποτε άλλο από μια εχθρική έρημο σε ένα φιλόξενο οικοδεσπότη ονομάζεται terraforming. Η λέξη προέρχεται από τη λατινική ονομασία για τη Γή που είναι Terra. Terraforming λοιπόν σημαίνει ότι δημιουργώ συνθήκες παρόμοιες με τη Γή σε έναν άλλο πλανήτη. Εδώ θα πρέπει να σημειώσουμε ότι οι αλλαγές έχουν να κάνουν κυρίως με την ατμόσφαιρα του πλανήτη. Δεν πρόκειται να αλλάξει ούτε η μάζα του αλλά ούτε και η επιτάχυνση της βαρύτητας στην επιφάνεια του. Ακόμα και μετά την ολοκλήρωση μιας πετυχημένης γεωδιαμόρφωσης (terraforming) ο κάθε άνθρωπος θα ζυγίζει στον Άρη περίπου το 40% του βάρους του στην Γή, όσο ακριβώς ζύγιζε και πριν. Δεν είναι όμως μόνο η "Ολική Επαναφορά" που παρουσιάζει μια αλλαγή ενός πλανήτη με τεχνητά μέσα έτσι ώστε να γίνει κατάλληλος για μας. Στην ταινία "Aliens" παρακολουθούμε την σύγκρουση των τεράτων με την Ripley σε ένα πλανήτη που αλλάζει, που γίνεται φιλικότερος προς τον άνθρωπο. Η αποικία των ανθρώπων που τα τέρατα εξολόθρευσαν είχε σαν σκοπό την δημιουργία κατάλληλης για τους ανθρώπους ατμόσφαιρας. Μάλιστα αν θυμηθούμε ότι στην πρώτη ταινία της σειράς η εξερευνητική ομάδα φορά προστατευτικές στολές είναι φανερό ότι η ατμόσφαιρα του πλανήτη ήταν αρχικά δηλητηριώδης. Στη δεύτερη ταινία η ατμόσφαιρα έχει αλλάξει έτσι ώστε οι στολές να μην είναι πια απαραίτητες. Αντίθετα, δεν υπάρχει κανένα πρόβλημα αναπνοής της ατμόσφαιρας από τους πεζοναύτες. Δεν είναι μόνο οι ταινίες που αναφέρονται σε αυτή τη διαδικασία αλλά και οι τηλεοπτικές σειρές. Σαν παράδειγμα στο Star Trek : Η Επόμενη Γενιά, υπάρχει στην πρώτη χρονιά το επεισόδειο με τίτλο "Home Soil" όπου ενώ μια ομάδα μηχανικών μεταμορφώνουν έναν υποτιθέμενο χωρίς ζωή πλανήτη ανακαλύπτουν μια νέα μορφή ζωής. Όμως η διαδικασία αυτή έχει γίνει πολύ γνωστή και μέσα από δεκάδες μυθιστορήματα ΕΦ. Μια από τις καλύτερες σειρές με αυτό το θέμα είναι η τριλογία του Kim Stanley Robinson με τίτλο "Κόκκινος Άρης", "Πράσινος Άρης", "Μπλέ Άρης". Μια τριλογία που περιγράφει 1

2 πολύ γλαφυρά την γεωδιαμόρφωση του Άρη και που αν και δεν έχει ακόμα εκδοθεί στα ελληνικά από ότι γνωρίζω ετοιμάζεται (τουλάχιστον το πρώτο μέρος της) και σύντομα θα είναι στη διάθεση μας. Η επιστημονική φαντασία λοιπόν και εδώ όπως και σε πολλές άλλες περιπτώσεις μας έδωσε το όνειρο. Τώρα πια αισθανόμαστε έτοιμοι να ξεπεράσουμε το στάδιο του ονείρου και να αρχίσουμε μια σοβαρή επιστημονική συζήτηση για την πραγματοποίηση του. Δυστυχώς ακόμη δεν έχουμε τις τεχνολογικές δυνατότητες για να σπάσουμε τα δεσμά του ηλιακού μας συστήματος και να αναζητήσουμε πιο ελπιδοφόρους πλανήτες από τους άμεσους γείτονες μας. Θα περιοριστούμε λοιπόν αναγκαστικά στο ηλιακό μας σύστημα. 2. Επιλογή Από τους 8 πλανήτες του ηλιακού μας συστήματος (εκτός της Γής βέβαια), οι αέριοι γίγαντες Δίας και Κρόνος είναι με την πρώτη ματιά ακατάλληλοι, καθώς και οι Ποσειδώνας, Ουρανός και Πλούτωνας που είναι πολύ μακριά από τον Ήλιο με αποτέλεσμα εξωφρενικά χαμηλές θερμοκρασίες. Το ακριβώς αντίθετο πρόβλημα έχει ο Ερμής που είναι πολύ κοντά στον Ηλιο με αποτέλεσμα τεράστιες θερμοκρασίες στην επιφάνεια του (τουλάχιστον στην πλευρά που βλέπει πάντα προς τον Ήλιο) που τον καθιστούν και αυτόν ακατάλληλο. Τελικά λοιπόν οι βασικοί υποψήφιοι είναι η Αφροδίτη και ο Άρης. Πολλές φορές αναφέρεται η Αφροδίτη και όχι άδικα σαν ο αδελφός πλανήτης της Γής. Η ένταση του πεδίου βαρύτητας στην επιφάνεια της είναι το 95% αυτής στην επιφάνεις της Γής σε σύγκριση με το 40% του Αρη. Αυτό σημαίνει ότι ένας άποικος που "ζυγίζει" (μήν ξεχνάμε ότι το βάρος κανονικά μετριέται σε Newton) 100 kgr στην Γή θα "ζυγίζει" 95 kgr στην Αφροδίτη και μόλις 38 kgr στον Άρη. Λογικό λοιπόν είναι ότι ο άποικος θα αισθάνεται πολύ πιο "φυσιολογικά" στην Αφροδίτη παρά στον Άρη. Αρα θα περιμέναμε ένα σχέδιο μεταμόρφωσης ενός πλανήτη σε ένα φιλόξενο χώρο για τα πλάσματα της Γής να ξεκινήσει από την Αφροδίτη. Δυστυχώς όμως υπάρχουν αξεπέραστα προβλήματα. Η Αφροδίτη έχει μια θερμοκρασία επιφάνειας κοντά στους 450 βαθμούς Κελσίου. Θα πρέπει λοιπόν να μειώσουμε τη θερμοκρασία της κοντά στο 1/20 της σημερινής. Δυστυχώς όμως η Αφροδίτη είναι αρκετά πιο κοντά στον Ήλιο από ότι η Γή με αποτέλεσμα να δέχεται το διπλάσιο ποσό ηλιακής ακτινοβολίας από ότι η Γή γεγονός που κάνει την προσπάθεια μείωσης της θερμοκρασίας της ακόμα δυσκολότερη. Και τελικά πάντα είναι ευκολότερα (αυτό το ξέρουμε και από την καθημερινή ζωή) να θερμάνουμε παρά να ψύξουμε ένα σώμα. Αλλα προβλήματα που παρουσιάζει η Αφροδίτη, είναι η τρομερά μεγάλη ατμοσφαιρική πίεση στην επιφάνεια της (κοντά στις 90 ατμόσφαιρες) αλλά και η ίδια η σύνθεση της ατμόσφαιρας της που αποτελείται κύρια από διοξείδιο του άνθρακα. Αν λοιπόν ξεκινούσαμε να γεωδιαμορφώνουμε την Αφροδίτη θα έπρεπε να βρούμε ένα τρόπο να δεσμεύσουμε όλες αυτές τις τεράστιες ποσότητες των αερίων κάτι εξαιρετικά δύσκολο. Τέλος η διάρκεια της μέρας της είναι μόνο 243 γήινες μέρες. Μπορεί λοιπόν η ένταση της βαρύτητας στην επιφάνεια της καθώς και η συνολική μάζα της Αφροδίτης να είναι παραπλήσιες με αυτές του μητρικού μας πλανήτη αλλά δυστυχώς υπάρχουν πολλά προβλήματα που κάνουν το εγχείρημα απαγορευτικό. Οχι όμως για όλους. Υπάρχουν ακόμα κάποιοι ρομαντικοί που εξακολουθούν να μελετούν αυτό το πρόβλημα ελπίζοντας να βρούν μια λύση. Και αν για την Αφροδίτη τα προβλήματα είναι πολλά και δυσεπίλυτα δεν συμβαίνει το ίδιο και με τον Αρη. Μπορεί αρχικά τα προβλήματα να φαίνονται το ίδιο μεγάλα όπως αυτά της Αφροδίτης όμως είναι πολύ πιο εύκολα αντιμετωπίσιμα. Η μάζα του Αρη είναι πολύ μικρότερη από αυτή της Γής και η ατμόσφαιρα του πρακτικά ανύπαρκτη (η ατμοσφαιρική πίεση στην επιφάνεια του Αρη είναι περίπου το 1% αυτής που έχουμε στην Γή). Η ατμόσφαιρα του αποτελείται κύρια από διοξείδιο του άνθρακα και άζωτο. Οι πάγοι στους πόλους του είναι παγωμένο διοξείδιο του άνθρακα και όχι νερό όπως θα ελπίζαμε ίσως, άλλο ένα σημάδι της πολύ χαμηλής θερμοκρασίας του. Ο Άρης βρίσκεται μιάμιση φορά πιο μακριά από τον Ηλιο από ότι η Γή με αποτέλεσμα να λαμβάνει λιγότερη από την μισή ηλιακή ακτινοβολία που λαμβάνει η Γή. Η θερμοκρασία του κυμαίνεται από τους άνετους 20 2

3 βαθμούς Κελσίου το μεσημέρι σε μερικές περιοχές, όπως μέτρησε ο Pathfinder μέχρι τους -100 βαθμούς την νύχτα. Η μέση θερμοκρασία του είναι περίπου - 30 βαθμοί Κελσίου. Με τέτοιες θερμοκρασίες είναι φυσικό να μην υπάρχει νερό σε υγρή μορφή στην επιφάνεια του. Η μικρότερη μάζα του σε σχέση με την Γή καθώς και η μικρότερη ένταση του πεδίου βαρύτητας στην επιφάνεια του μπορεί, αρχικά να εμφανίζεται σαν ένα μειονέκτημα στην πραγματικότητα όμως είναι πλεονέκτημα. Και αυτό γιατί σε περιβάλλον χαμηλότερης βαρύτητας η δημιουργία και διατήρηση ατμόσφαιρας αναπνεύσιμης, που σημαίνει ότι η ατμοσφαιρική πίεση θα είναι παραπλήσια με αυτή της Γής, απαιτεί πολύ μεγαλύτερη μάζα αερίων. Δηλαδή η ατμόσφαιρα του μετά το τέλος της γεωδιαμόρφωσης θα είναι αρκετά πυκνότερη από την γήινη. Η πυκνή αυτή ατμόσφαιρα θα είναι και πιο ζεστή από την γήινη εξισσοροπώντας σε ένα βαθμό τη μεγαλύτερη απόσταση του Άρη από τον Ήλιο. Ακόμα όμως και η αραιή ατμόσφαιρα που έχει τώρα ο Αρης μπορεί να μας βοηθήσει στο εγχείρημα μας. Η ατμόσφαιρα του ακόμα και τώρα είναι αρκετά πυκνή ώστε να μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να πετάξει κάποιο αεροπλάνο (με την σημαντική βοήθεια βέβαια και της χαμηλής βαρύτητας) καθώς και για να επιβραδύνει ένα διαστημόπλοιο (μια διαδικασία γνωστή σαν αεροφρενάρισμα). Επίσης είναι ήδη γνωστοί γήινοι μικροοργανισμοί που μπορούν να αντέξουν τις θερμοκρασιακές μεταβολές που εμφανίζονται στον Αρη αν υπάρχει κοντά τους (και φυσικά έχουν πρόσβαση σε αυτό) νερό σε υγρή μορφή. Ο Αρης έχει αρκετό νερό σε μορφή πάγου (κάποιοι μάλιστα υπολογισμοί προειδοποιούν ότι αν λειώσουν όλοι οι πάγοι στον Αρη θα καλυφθεί όλη η επιφάνεια του που είναι περίπου ίση με την στεριά στην Γή με ένα ωκεανό βάθους περίπου 100 μέτρων). Κάποιοι ίσως θεωρήσουν σαν αυτονόητο ότι το νερό στον Αρη βρίσκεται παγωμένο στους πόλους του. Υπάρχει νερό εκεί αλλά είναι πολύ λίγο. Η μεγάλη μάζα του νερού βρίσκεται παγωμένη κάτω από την επιφάνεια του Αρη σε ένα στρώμα μόνιμου πάγου και αρειανού χώματος που ονομάζεται permafrost. Η μέρα στον Άρη είναι κάτι παραπάνω από 24 ώρες και ο άξονας του έχει μια κλίση παρόμοια με της Γής, με αποτέλεσμα μια παρόμοια εναλλαγή εποχών. Σαν συμπέρασμα μπορούμε να πούμε λοιπόν ότι γήινοι οργανισμοί θα μπορούσαν πολύ εύκολα να προσαρμοσθούν και να ζήσουν στον Αρη αρκεί να υπάρξει μια κατάλληλη ατμόσφαιρα. 3. Οι προτεινόμενες διαδικασίες. Τελικά ο κατάλληλος πλανήτης για την πρώτη απόπειρα γεωδιαμόρφωσης είναι όπως είδαμε ο Άρης. Πριν όμως αρχίσουμε την διαδικασία θα πρέπει να εξασφαλίσουμε την ύπαρξη βασικών συστατικών απαραίτητων για την ανάπτυξη ζωής. Η παρούσα τεχνολογία είναι ανίκανη να μεταφέρει σε πλανητική κλίμακα τέτοιες ποσότητες ώστε να αναπληρώσει τυχόν έλλειψη τους. Αλλά ακόμα και αν μπορούσαμε να τα μεταφέρουμε θα κόστιζε τόσο πολύ που θα έκανε το όλο εγχείρημα απαγορευτικό. Τα τρία βασικά συστατικά που μας ενδιαφέρουν είναι το νερό, το διοξείδιο του άνθρακα και το άζωτο. Αυτά τα τρία συστατικά είναι αυτά που ουσιαστικά απαρτίζουν την βιόσφαιρα στην Γή. Το νερό είναι το βασικό μέσο όπου λαμβάνουν χώρα οι βιοχημικές διαδικασίες της ζωής. Το διοξείδιο του άνθρακα είναι απαραίτητο στη φωτοσύνθεση σαν πηγή οξυγόνου αλλά και άνθρακα. Το άζωτο είναι απαραίτητο στην κατασκευή πρωτεινών αλλά και άλλων απαραίτητων στην ζωή μορίων. Η γεωδιαμόρφωση του Άρη σημαίνει απλά αναδιάταξη αυτών των συστατικών στην επιθυμητή κατάσταση. Γνωρίζουμε ότι στην τωρινή ατμόσφαιρα υπάρχουν πολύ μικρές ποσότητες από τα συστατικά που θέλουμε. Πιστεύουμε όμως ότι υπάρχουν ( διοξείδιο του άνθρακα παγωμένο στους πόλους και νερό παγωμένο στο έδαφος). Επίσης γνωρίζουμε ότι κάποια άλλη εποχή έρρεε υγρό νερό στην επιφάνεια του πλανήτη άρα υπήρχε πολύ πιο πυκνή ατμόσφαιρα. Και αν παλιότερα η ατμόσφαιρα αποτελείτο από οξυγόνο και διοξείδιο του άνθρακα τότε οι θεωρίες μας για την πλανητική διαμόρφωση προβλέπουν ότι θα υπήρχε και άζωτο. Τελικά λοιπόν τότε ο Άρης θα έμοιαζε πολύ με την Γή. Η προσπάθεια μας λοιπόν θα είναι να ξαναδημιουργήσουμε αυτή την εικόνα. Η εικόνα αυτή μπορεί να μην κράτησε πολύ αλλά η μεγάλη ποσότητα των βασικών αυτών συστατικών ελπίζουμε ότι παρέμειναν στον πλανήτη. Η ερώτηση αφορά κυρίως το άζωτο το οποίο μπορεί να διέφυγε σε μεγάλες ποσότητες στο διάστημα η να παρέμεινε δεσμευμένο στο έδαφος με την μορφή νιτρικών ενώσεων. Ελπίζοντας ότι οι αναγκαίες ποσότητες αυτών των συστατικών έχουν παραμείνει στον Άρη μπορούμε να αρχίσουμε να μελετάμε τις προτεινόμενες διαδικασίες. 3

4 Για να γεωδιαμορφώσουμε όμως τον Αρη θα πρέπει πρώτα να μεταφέρουμε εκεί ένα μεγάλο αριθμό από τεχνικούς καθώς και τεράστιες μάζες υλικών. Οι τεχνικοί θα πρέπει να ζούν μέσα σε θόλους και ταυτόχρονα θα πρέπει να δημιουργηθούν κάποιες χημικές βιομηχανίες όπως θα δούμε και παρακάτω απαραίτητες στην διαδικασία της γεωδιαμόρφωσης, καθώς και εγκαταστάσεις απαραίτητες για την συντήρηση της ζωής μέσα στους θόλους. Το πρώτο ερώτημα λοιπόν που προβάλει είναι πώς θα μεταφέρουμε όλα αυτά τα υλικά τον εξοπλισμό καθώς και τους ανθρώπους στον Άρη. Μια πρώτη ιδέα σύμφωνη με την υπάρχουσα διαστημική τεχνολογία είναι η χρησιμοποίηση χημικών η ακόμα και πυρηνικών πυραύλων. Ομως το κόστος μιας τέτοιας μεθόδου είναι τεράστιο. Αντίθετα μια πιο λογική μέθοδος είναι η χρησιμοποίηση ηλιακών ιστιοφόρων. Αυτά θα είναι σκάφη εφοδιασμένα με ένα τεράστιο μεταλλικό "πανί" που θα χρησιμοποιεί την πίεση του ηλιακού ανέμου, όπως ακριβώς τα παλιά ιστιοφόρα χρησιμοποιούσαν την πίεση του αέρα. Ενα τέτοιο σκάφος έχει πολλά πλεονεκτήματα. Πρώτα από όλα δεν χρειάζεται να μεταφέρει καύσιμα μαζί του. Την ενέργεια του την προμηθεύει ο Ήλιος. Αμέσως βλέπουμε την τεράστια οικονομία που αυτό προκαλεί. Επίσης μπορεί να χρησιμοποιηθεί χωρίς πρόβλημα παραπάνω από μία φορές. Βέβαια η πλοήγηση ενός τέτοιου σκάφους είναι πολύ πιο δύσκολη σε σχέση με ένα συμβατικό, όμως στην εποχή μας τον κυρίαρχο ρόλο παίζουν τα οικονομικά κριτήρια οπότε κάποια λύση θα βρεθεί σε αυτό το πρόβλημα. Ενα τέτοιο σκάφος μπορεί να μεταφέρει από τη Γή στον Άρη μέσα σε 400 μέρες 23 τόννους εξοπλισμό. Το πρώτο πρόβλημα λοιπόν λύθηκε. Τεχνικοί, εξοπλισμός και υλικά μεταφέρθηκαν στον κόκκινο πλανήτη και όλα είναι έτοιμα για να αρχίσει η διαδικασία της γεωδιαμόρφωσης. Τα προβλήματα που σχετίζονται με την αλλαγή κλίματος είναι τα εξής τέσσερα. Χρειαζόμαστε για να ζήσουμε στον Αρη μια πιό πυκνή ατμόσφαιρα, πολύ περισσότερο οξυγόνο στον αέρα, θερμότητα και υγρό νερό, καθώς και προστασία από τις υπεριώδεις ακτινοβολίες και τον ηλιακό άνεμο, μια προστασία που είναι απαραίτητη αν θέλουμε να διατηρηθεί η γήινη ζωή στον Άρη. Αρχικά θα ξεκινήσουμε ζεσταίνωντας την ατμόσφαιρα έτσι ώστε να αρχίσει και η διαδικασία του ξεπαγώματος του εγκλωβισμένου πάγου στο έδαφος (permafrost). Μια πολύ ελκυστική ιδέα έχει να κάνει με την εφαρμογή στον Άρη του προβλήματος που αντιμετωπίζουμε τώρα στην Γή όπου η χρήση συγκεκριμμένων χημικών ουσιών (όπως φρέον) οδηγεί σε ενίσχυση του φαινόμενου του θερμοκηπίου και θέρμανση της ατμόσφαιρας. Μόνο που στον Αρη αυτό δεν θα είναι πια ένα ανεπιθύμητο αποτέλεσμα αλλά ο βασικος σκοπός μας. Τέτοια αέρια είναι οι χλωροφλοράνθρακες γνωστοί σαν CFC. Θα απελευθερώσουμε λοιπόν μεγάλες ποσότητες από τέτοια αέρια στην ατμόσφαιρα του Άρη. Αυτά τα αέρια ονομάζονται και αέρια του θερμοκηπίου γιατί έχουν την ιδιότητα να εγκλωβίζουν ηλιακή ακτινοβολία με αποτέλεσμα να θερμαίνεται η ατμόσφαιρα. Λόγω αυτής της θέρμανσης απελευθερώνεται διοξείδιο του άνθρακα από το έδαφος που είναι και αυτό ένα αέριο του θερμοκηπίου ανεβάζοντας και άλλο την θερμοκρασία, απελευθερώνοντας και άλλο διοξείδιο του άνθρακα και δημιουργώντας ένα φαύλο κύκλο που τελικό αποτέλεσμα θα έχει όπως υπολογίζεται το ανέβασμα της ατμοσφαιρικής πίεσης στο ένα περίπου πέμπτο της γήινης και σε μια θερμοκρασία αρκετά ψηλή σε χαμηλά ύψη ώστε να αρχίσει να λείωνει ο πάγος και να εμφανίζεται νερό σε υγρή μορφή. Η λογική ερώτηση που ακολουθεί είναι που θα βρεθεί μια τόσο μεγάλη μάζα από αυτά τα αέρια. Μια πολύ καλή πρόταση που θα οδηγήσει και στην λύση ενός σοβαρού προβλήματος στη Γή είναι να τροποποιηθούν οι κεφαλές των πυραύλων που μεταφέρουν πυρηνικά όπλα έτσι ώστε να μεταφέρουν αυτά τα αέρια στον Άρη. Με αυτό τον τρόπο γλυτώνουμε και από τους πυρηνικούς πυραύλους. Δυστυχώς ακόμα και αν στέλναμε όλους τους πυραύλους στον Άρη είναι αμφίβολο αν η μάζα των αερίων που θα μεταφερόταν με αυτό τον τρόπο θα ήταν αρκετή για να επιτελέσει αυτό το έργο. Αρα η μόνη λύση είναι να κατασκευασθούν στον επί τόπου, πράγμα που σημαίνει ότι πριν αρχίσει η διαδικασία της γεωδιαμόρφωσης θα πρέπει να υπάρχει μια αρκετά ανεπτυγμένη χημική βιομηχανία στον Άρη. Οι πρώτες ύλες υπάρχουν 4

5 στον κόκκινο πλανήτη άρα το μόνο που θα χρειαστεί να μεταφερθεί από την Γή είναι ο βιομηχανικός εξοπλισμός. Μια άλλη εναλλακτική πρόταση για την δημιουργία αερίων θερμοκηπίου είναι μια εξέλιξη της τεχνολογίας των ηλιακών "ιστιοφόρων". Μπορούμε λοιπόν να δημιουργήσουμε μεγάλους καθρέπτες που θα τους τοποθετήσουμε σε τροχιά γύρω από τον πλανήτη με τέτοιο τρόπο ώστε η ανακλώμενη ηλιακή ακτινοβολία να πέφτει στους πόλους. Όπως είπαμε ο πάγος στους πόλους είναι κύρια παγωμένο διοξείδιο του άνθρακα οπότε όταν αυτό αρχίσει να λιώνει το φαινόμενο του θερμοκηπίου θα άρχίσει να ανεβάζει τη θερμοκρασία και ο κύκλος θα αρχίσει. Μια πιο λογική τεχνολογικά πρόταση για το λίωσιμο των πάγων είναι και η χρησιμοποίηση πυρηνικών όπλων, με τέτοιο τρόπο ώστε να δημιουργηθεί ένα σύννεφο σκόνης πάνω από τους πόλους που θα αρχίσει την διαδικασία του θερμοκηπίου. Αυτό το σενάριο όμως δεν είναι καθόλου ασφαλές καθώς είναι επικίνδυνο να δημιουργηθεί ένας πυρηνικός "χειμώνας" αντί του φαινομένου του θερμοκηπίου με αντίθετα αποτελέσματα από το προσδοκώμενα. Το δεύτερο πρόβλημα λοιπόν λύθηκε. Με τον άλφα η τον βήτα τρόπο η ατμόσφαιρα θερμάνθηκε και η ατμοσφαιρική πίεση μεγάλωσε σε σημείο που να γίνει αναπνεύσιμη. Τι γίνεται όμως με το οξυγόνο; Θα πρέπει να βρεθεί κάποιος τρόπος ώστε να απελευθερωθούν τεράστιες ποσότητες οξυγόνου στην ατμόσφαιρα. Αρχικά η ατμόσφαιρα του Άρη θα αποτελείται κύρια από διοξείδιο του άνθρακα. Σε μια τέτοια ατμόσφαιρα δεν μπορεί να επιβιώσει ο άνθρωπος αλλά ευτυχώς μπορούν να επιβιώσουν φυτά. Και όχι απλά μόνο επιβιώνουν αλλά μετατρέπουν και το διοξείδιο του άνθρακα σε υπερπολύτιμο οξυγόνο. Συνεπώς μία λύση θα είναι να εισάγουμε φυτά στον Άρη, ίσως ακόμα και γενετικά μεταλλαγμένα φυτά τα οποία θα προσαρμόσθούν πολύ πιο εύκολα στις συγκεκριμένες συνθήκες. Μια εναλλακτική πρόταση έχει να κάνει με το προσωνύμιο του Άρη. Πολλές φοιρές αναφερόμαστε σε αυτόν σαν τον "κόκκινο πλανήτη". Το χρώμα του το οφείλει στις μεγάλες ποσότητες σκουριάς που υπάρχουν στην επιφάνεια του. Από την λυκειακή χημεία γνωρίζουμε ότι η σκουριά προέρχεται από την οξείδωση του σιδήρου. Κάποιος λοιπόν θα μπορούσε να προτείνει την απελευθέρωση του οξυγόνου που υπάρχει στη σκουριά, στην επιφάνεια του Άρη. Αυτή όμως η διαδικασία απαιτεί μεγάλες θερμοκρασίες, τέτοιες ώστε μόνο μια καλά αναπτυγμένη βιομηχανική μονάδα θα μπορούσε να πετύχει. Και εδώ είναι το πρόβλημα. Για να λειτουργήσει αυτή η μέθοδος βλέπουμε και πάλι ότι χρειάζεται πολύ αναπτυγμένη χημική βιομηχανία. Ισως να είναι δυνατόν να μετατραπεί η χημική βιομηχανία που παρασκεύαζε τους χλωροφλοράνθρακες σε μονάδες απελευθέρωσης οξυγόνου. Η απελευθέρωση του νερού αλλά και του οξυγόνου μέσα από το permafrost μπορεί να γίνει και με τη χρήση νανοτεχνολογίας. Αυτή η μέθοδος μοιάζει να είναι η γρηγορότερη όλων καθώς αν περιμένουμε από την φωτοσύνθεση να απελευθερώσει το αναγκαίο για την ύπαρξη μας οξυγόνο ζήτω που καήκαμε. Θα περιμένουμε χιλιάδες χρόνια. Η μέθοδος στηρίζεται στην ανάπτυξη μικροσκοπικών μορφών ζωής, αποκαλούμενων νανιτών που θα αφεθούν ελεύθεροι πάνω στον Άρη. Τα παραπροϊόντα της ζωής αυτών των οργανισμών θα είναι η απελευθερωση του οξυγόνου από το αρειανό χώμα. Λόγω των κινδύνων που εμπερείεχει αυτή η τεχνολογία θα πρέπει να αναπτυχθεί στο εργαστήριο μακριά από κάθε ανθρώπινη επαφή. Όταν θα ελευθερωθούν στον Άρη θα πρέπει να έχουν εγκαταληφθεί όλες οι εγκαταστάσεις και οι άνθρωποι να έχουν μεταφερθεί κάπου στο διάστημα ή σε κάποιο από τα δύο φεγγάρια του Άρη. Οταν η ατμόσφαιρα φθάσει σε κάποια επιθυμητή αναλογία οξυγόνου θα πρέπει οι νανίτες να καταστούν ανενεργοί. Ισως χρησιμοποιώντας κάποια ακτινοβολία που θα τους στειρώσει. Ισως να έχουν εγκατεστημένη στο γενετικό υλικό τους κάποια εντολή αποενεργοποίησης. Πάντως ότι και να γίνει θα πρέπει για την δημόσια υγεία των αποίκων του Άρη αυτοί οι οργανισμοί να εξοντωθούν. Θα μπορούσε αυτές οι μορφές ζωής να είναι έτσι σχεδιασμένες που μεγάλες ποσότητες οξυγόνου να είναι βλαβερές γι αυτούς. Και εδώ υπάρχει ένα πολύ μεγάλο ερωτηματικό. Πόσο αποτελεσματική μπορεί να είναι μια τέτοια προσπάθεια καθώς και πόσο σίγουροι μπορούμε να είμαστε για την επιτυχία της ώστε να διακινδυνέψουμε την χρησιμοποίηση αυτής της μεθόδου. Το μεγάλο της 5

6 πλεονέκτημα σε σύγκριση με την φωτοσύνθεση είναι πάντως ότι σε μερικά χρόνια αντί για μερικές χιλιετίες θα υπάρχει αρκετό οξυγόνο στον Άρη ικανό να συντηρήσει ανθρώπινη ζωή. Το πιθανό κόστος όμως ίσως να είναι τρομακτικό. Η παραγωγή οξυγόνου έχει και ένα πολύ σημαντικό δευτερεύον; αποτέλεσμα. Η ηλιακή ακτινοβολία το μετατρέπει σε όζον που είναι απαραίτητο για την προστασία της ζωής από τις υπεριώδεις ηλιακές ακτίνες. Χωρίς ένα τέτοιο στρώμα θα είναι πολύ δύσκολη η συντήρηση ανθρώπινης ζωής στον Άρη. Κάποιες άλλες μορφές ζωής κυρίως υδρόβιες μπορεί να μην χρειάζονται μια τέτοια προστασία αλλά δυστυχώς εμείς χρειαζόμαστε. Η Γή πέρα από το στρώμα του όζοντος που μας προστατεύει (όσο έχει μέχρι στιγμής απομείνει μετά την τεράστια καταστροφή που έχει υποστεί τις τελευταίες δεκαετίες) έχει και ένα ισχυρό μαγνητικό πεδίο που οδηγεί τα φορτισμένα σωματίδια του ηλιακού ανέμου στους πόλους μακριά από τις μεγάλες συγκεντρώσεις ζωής. Ακόμα δεν μπορούμε να είμαστε σίγουροι για την ένταση του Αρειανού μαγνητικού πεδίου αλλά ακόμα και αν είναι πολύ μικρότερο από αυτό της Γής (όπως οι αρχικές ενδείξεις δείχνουν) το γεγονός ότι ο Άρης είναι αρκετά πιο μακριά από τον ήλιο από όσο η Γή ίσως αποδειχθεί ευεργετικό. Πάντως στην χειρότερη περίπτωση θα πρέπει ο αρειανός πληθυσμός να προφυλάσσεται σε καταφύγια κατά την διάρκεια ηλιακής δραστηριότητας μεγάλης έντασης. Ότνα τελειώσει και η απελευθέρωση του νερού και του οξυγόνου στην ατμόσφαιρα, η ατμοσφαιρική πίεση θα είναι περίπου διπλάσια της γήινης και η μέση θερμοκρασία τουπλανήτη περίπου 15 μαθμοί Κελσίου. Το επόμενο στάδιο είναι η δημιουργία λιμνών και θαλασσών από το νερό που έχει απελευθερωθεί στην ατμόσφαιρα. Μεγάλες μάζες νερού βοηθούν στην κατακράτηση της ηλιακής ακτινοβολίας και στην άνοδο της θερμοκρασίας. Τα ευεργετικά αποτελέσματα της θάλασσας στο κλίμα τα μαθαίνουμε από το δημοτικό όπου βλέπουμε τις διαφορές μεσογειακού και ηπειρωτικού κλίματος. Σε αυτές τις θάλασσες η τις λίμνες μπορούν να απελευθερωθούν οι πρώτοι υδρόβιοι οργανισμοί ώστε να αρχίσει η διαδικασία για την μετανάστευση της γήινης ζωής στον πλανήτη. Οι μορφές ζωής που θα εγκατασταθούν στον Άρη θα πρέπει να είναι γενετικά μεταλλαγμένες ώστε να προσαρμοσθούν εύκολα στο εκεί περιβάλλον. Θα πρέπει να ανέχονται τις πολύ εκτεταμένες εποχές, να είναι ανθεκτικές στις μεταλλάξεις από την ακτινοβολία (μέχρι τουλάχιστον να αναπτυχθεί κατάλληλα το στρώμα του όζοντος) αλλά ταυτόχρονα να είναι και αρκετά ευκολοπροσάρμοστες στις τυχόν μη προβλεπόμενες εξελίξεις. Η θάλασσα πάντως θα είναι αρχικά η βάση του οικοσυστήματος καθώς θα μπορεί να φιλοξενήσει πλαγκτόν που θα βοηθά και στην παραγωγή οξυγόνου. Σιγά σιγά θα εισαχθούν και άλλα φυτά πέρα από αυτά που χρησιμοποιήθηκαν αρχικά για την μετατροπή του διοξειδίου του άνθρακα σε οξυγόνο, αλλά και ζώα και τελικά θα μετατραπεί ο άγονος πλανήτης σε ένα κόσμο που θα σφύζει από ζωή. 5. Διάρκεια Μπορεί στις τηλεοπτικές σειρές ή στις ταινίες η διαδικασία της γεωδιαμόρφωσης να χρειάζεται λίγα μόνο λεπτά για να ολοκληρωθεί στην πραγματικότητα όμως θα κρατήσει αιώνες η ακόμα και χιλιετίες. Όταν και άν ξεκινήσει θα είναι ένα σχέδιο που όμοιο του δεν θα έχει ξαναζήσει η ανθρωπότητα. Στις προηγούμενες σελίδες αναφερθήκαμε στη θέρμανση ενός πλανήτη, στην απελεύθέρωση των ωκεανών του που είναι τώρα εγκλωβισμένοι μέσα στο "permafrost" και στην κατασκευή μιας αναπνεύσιμης ατμόσφαιρας λές και αναφερόμαστε σε κάτι συνηθισμένο και καθημερινό σαν τον υπολογιστή που γράφεται αυτό το άρθρο. Δύσκολα ακόμα και οι πιο ευφάνταστοι από μάς μπορούν να συλλάβουν το μέγεθος αυτού του εγχειρήματος. Η μετατροπή σε κατοικίσιμου ενός άγονου πλανήτη θα είναι όταν ξεκινήσει η μεγαλύτερη πρόκληση που θα έχει συναντήσει στην μέχρι τότε ιστορία του ο άνθρωπος. Θα χρειαστούν τουλάχιστον χίλια χρόνια από τη στιγμή που θα σπείρουμε τον Αρη μέχρι την στιγμή που ο πρώτος άνθρωπος θα αναπνεύσει την αρειανή ατμόσφαιρα αν τελικά βασιστούμε στη φωτοσύνθεση για την παραγωγή οξυγόνου. Και πριν θα πρέπει να έχουμε εγκαταστήσει βάσεις, μεταφέρει τόνους εξοπλισμού και εκατοντάδες αν όχι χιλιάδες 6

7 ανθρώπων. Η γεωδιαμόρφωση του Άρη είναι μια διαδικασία που θα κρατήσει αιώνες. Μια μικρή σύγκριση με την ήδη υπάρχουσα ιστορία μπορεί να μας πείσει για το μέγεθος του εγχειρήματος. Εστω ότι το όλο σχέδιο κρατήσει 1000 χρόνια. Για να καταλάβουμε το πρωτοφανές στην ιστορία του ανθρώπου μέγεθος αυτού του εγχειρήματος θα κάνουμε μια μικρή ιστορική σύγκριση. Πριν από 1000 το Βυζάντιο βρισκόταν στην ακμή του. Οταν το σχέδιο ολοκληρωθεί το πιθανότερο είναι ότι μάλλον εμείς θα μοιάζουμε στους τότε επιστήμονες όπως οι κάτοικοι της τότε Κωνσταντινούπολης σε μάς. Τα τεχνολογικά επιτεύγματα της τότε εποχής θα φαίνονται τόσο προχωρημένα σε κάποιον από μας όσο και οι υπολογιστές σε ένα βυζαντινό. Είναι πάντως σίγουρο η βελτίωση της τεχνολογίας μας που θα επέλθη με την ανάπτυξη του πολιτισμού μας θα οδηγήσει και στην επιτάχυνση της ολοκλήρωσης αυτής της προσπάθειας. Οτι ομως και να πετύχουμε, όσο γρήγορα και να πάμε είναι σίγουρο ότι αυτό το εγχείρημα θα διαρκέσει αιώνες. 6. Ηθικά Διλήμματα Αν η όλη διαδικασία διαρκέσει τόσα χρόνια τότε γιατί να προσπαθήσουμε; Προφανώς δεν πρόκειται να δώσει λύση στο πρόβλημα του υπερπληθυσμού που εμφανίστηκε στη Γή τα τελευταία χρόνια. Σίγουρα ο πληθυσμός της Γής θα αυξάνεται με πολύ μεγαλύτερο ρυθμό από αυτόν που θα μπορεί να εξάγεται σε άλλους πλανήτες. Η λύση λοιπόν στο πρόβλημα του υπερπληθυσμού δεν περνά από την γεωδιαμόρφωση άλλων πλανητών αλλά μέσα από πιο πεζές και πιο γήινες μεθόδους. Η ιστορία της ζωής δίνει πολλά παραδείγματα όπου η ζωή μεταφέρθηκε και αναπτύχθηκε σε αρχικά αφιλόξενα μέρη. Ολη η ιστορία της ζωής στη Γή, όπως ξεκίνησε από την θάλασσα, είναι μια μάχη για επιβίωση σε ένα επιθετικό περιβάλλον. Ακόμα και ο άνθρωπος σήμερα κινδυνεύει. Οχι από το άμεσο περιβάλλον του (αυτό σε ένα μεγάλο βαθμό έχει καταφέρει να το ελέγξει ακόμα και με την εξόντωση όλων των ειδών που τον απειλούσαν) αλλά από κάποια σύγκρουση ενός μετεωρίτη με τη Γή. Υπάρχει η θεωρία ότι οι δεινόσαυροι εξαφανίστηκαν μετά από μια τέτοια σύγκρουση. Η εξάπλωση του ανθρώπινου είδους σε ένα άλλο πλανήτη μπορεί να θεωρηθεί και ένα είδος αυτοάμυνας απέναντι στο περιβάλλον αλλά και απέναντι στον ίδιο του τον εαυτό. Μπορεί η πιθανότητα μιας τέτοιας σύγκρουσης να είναι μικρή αλλά δεν είναι αμελητέα. Σίγουρα πάντως δεν είναι απίθανη η περίπτωση ενός παγκόσμιου πυρηνικού πολέμου και ενός πυρηνικού χειμώνα που θα τον ακολουθήσει. Ακόμα και αν δεν είναι ορατό από πολλούς έχουμε ήδη μπεί σε μια αρχική διαδικασία εφαρμογής του σχεδίου. Ηδη έχει συζητηθεί πολύ σοβαρά η δημιουργία μιας αυτάρκους γήινης βάσης στον Άρη. Οι άνθρωποι που θα ταξιδέψουν ως εκεί και εγκατασταθούν εκεί θα αρχίσουν και την διαδικασία γιατί αυτό θα είναι το συμφέρον τους. Ο Άρης θα είναι η πατρίδα τους, ο τόπος τους και θα είναι πολύ καλύτερα γι αυτούς αν η ατμόσφαιρα του είναι αναπνεύσιμη και η θερμοκρασία του ανεκτή. Οσο θα αυξάνονται αυτοί οι άποικοι τόσο και θα πολλαπλασιάζονται οι προσπάθειες προς αυτή την κατεύθυνση. Και τελικά την γεωδιαμόρφωση του Άρη δεν θα την κάνουν κάποια κράτη που το πρώτο που σκέφτονται σε όλα τα άλλα ζητήματα πέρα από την κατασκευή όπλων είναι το οικονομικό κόστος αλλά οι ίδιοι οι άποικοι. Μέχρι στιγμής αντιμετωπίσαμε τον Άρη σαν ένα νεκρό κόσμο. Τι γίνεται όμως αν υπάρχει έστω και υποτυπώδης ζωή πάνω του; Και αν λάβουμε υπ' όψιν τις σημερινές συνθήκες αλλά και τις συνθήκες που θα προσπαθήσουμε εμείς να δημιουργήσουμε το πιθανότερο είναι να εξαφανίσουμε αυτές τις μορφές ζωής. Πόσο έχουμε λοιπόν το δικαίωμα να αποφασίζουμε για την ζωή ή τον θάνατο άλλων είδών ζωής; Το κάναμε ήδη στην Γή όπου εξαφανίσαμε ολόκληρα είδη και ήδη έχουμε αρχίσει να μετανοιώνουμε οικτρά, θα αρχίσουμε να εξαπλώνουμε αυτή την δολοφονική συνήθεια μας και σε άλλους πλανήτες; Μια εύκολη απάντηση είναι ότι το απαιτεί η επιβίωση του είδους και γι αυτό είμαστε υποχρεωμένοι να το κάνουμε. Το απαιτεί όμως; Και γιατί κινδυνεύει το είδος; Μήπως γιατί είμαστε αρκετά ηλίθιοι ώστε να γεμίσουμε τον πλανήτη πυρηνικά όπλα; Μήπως γιατί καταστρέψαμε την 7

8 ατμόσφαιρα μολύνοντας την; Και τώρα θέλουμε να εξαπλωθούμε σε άλλους πλανήτες για να επαναλάβουμε ακριβώς τα ίδια λάθη; Ήδη αυτά τα υποθετικά προς το παρόν ερωτήματα έχουν αρχίσει να διατυπώνονται στα συνέδρια που αναφέρονται σε αυτή την ιδέα και είναι αρκετά τα τελευταία χρόνια. Είναι τα συνηθισμένα ερωτήματα που διατυπώνονται με την μία η την άλλη μορφή σε κάθε επαναστατική ανακάλυψη. Γιατί να ξοδεύονται τόσα χρήματα για να εκτοξεύονται άνθρωποι στο διάστημα, ρωτούσαν κάποιοι πριν από τριάντα χρόνια. Με αυτά τα λεφτά θα μπορούσαμε να χτίσουμε τόσα νοσοκομεία. Σύμφωνοι αλλά η τεχνολογία που αναπτύχθηκε μέσα από αυτές τις πτήσεις έκανε δυνατή σήμερα την εγχείρηση κάποιου ασθενούς ενώ ένας ειδικός γιατρός από χιλιόμετρα μακριά παρακολουθεί και δίνει τις συμβουλές του. Είναι ένα μεγάλο θέμα που χρήζει εκτενούς συζήτησης. Σίγουρα η γεωδιαμόρφωση του Άρη θα προσθέσει πολλά και σε γνώσεις που θα εφαρμοσθούν στην καθημερινή ζωή αλλά και σε προϊόντα ή πρώτες ύλες. Τα προϊόντα της βιομηχανίας που θα υπάρχει στον Αρη αλλά και οι πρώτες ύλες (οι δικές του η των αστεροειδών που ο Αρης και τα φεγγάρια του θα είναι το κεντρικό διακομιστικό σημείο) θα είναι καλοδεχούμενες αν όχι απαραίτητες στη Γή. Είναι τα ίδια επιχειρήματα με αυτά κάποιων άλλων που υποστηρίζουν την αποκύρηξη καποιων μορφών τεχνολογίας γιατί καταστρέφουν το περιβάλλον. Η απάντηση δεν είναι να εξαφανίσουμε τα αυτοκίνητα γιατί εκπέμπουν καυσαέρια και μολύνουν το περιβάλλον αλλά να προσπαθήσουμε να κατασκευάσουμε αυτοκίνητα όσο το δυνατόν πιο φιλικά προς το περιβάλλον. Ετσι και εδώ, η όποια προσπάθεια πραγματοποίησης του σχεδίου αυτού θα πρέπει να γίνει με τη μεγαλύτερη προσοχή και ευαισθησία. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν θα υπάρξουν θύματα. Θα υπάρξουν, εξ άλλου η ιστορία της ζωής είναι μια ιστορία επικράτησης του δυνατότερου. Ας προσπαθήσουμε να πετύχουμε τα θύματα είτε αυτά είναι γήινες μορφές ζωής είτε αρειανές να είναι όσο το δυνατόν λιγότερα και ας μας κοστίσει και μερικά εκατομμύρια δολλάρια παραπάνω. Ενθετο πρώτο: Το φαινόμενο του Θερμοκηπίου O τρόπος με τον οποίο η ατμόσφαιρα θερμαίνεται από την επιφάνεια της γής και όχι από την ηλιακή ακτινοβολία ονομάζεται φαινόμενο του θερμοκηπίου. Το εσωτερικό ενός θερμοκηπίου είναι θερμότερο από το περιβάλλον γύρω του γιατί το ηλιακό φώς μπορεί να διαπεράσει τα γυάλινα παράθυρα του και να ζεστάνει τον εσωτερικό χώρο σε αντίθεση με την υπέρυθρη ακτινοβολία που εκπέμπεται από το ζεστό εσωτερικό και στην οποία το γυαλί είναι αδιαφανές. Με αυτό τον τρόπο ένα μεγάλο μέρος της προσπίπτουσας ακτινοβολίας παραμένει μέσα στο θερμοκήπιο ανεβάζοντας την θερμοκρασία του. Κάτι ανάλογο συμβαίνει και με την ατμόσφαιρα. Εδώ βέβαια δεν έχουμε γυάλινα παράθυρα αλλά έχουμε είδη αερίων τα οποία απορροφούν συγκεκριμμένες συχνότητες. Είναι γνωστό ότι κάθε αντικείμενο ακτινοβολεί ανάλογα με την θερμοκρασία του. Τα θερμότερα ακτινοβολούν σε υψηλότερες συχνότητες ενώ τα πιο κρύα σε χαμηλότερες. Η θερμοκρασία του Ήλιου είναι περίπου 6000 βαθμοί Κελσίου ενώ η επιφάνεια της Γής κοντά στους 20. Αποτέλεσμα αυτού του γεγονότος είναι η ακτινοβολία του Ήλιου να αποτελείται κύρια από ορατό φώς στο οποίο η ατμόσφαιρα είναι είναι σε πολύ μεγάλο βαθμό διαφανής ενώ στην ακτινοβολία της επιφάνειας της Γής κυριαρχούν τα πολύ μεγαλύτερα μήκη κύματος (στο υπέρυθρο τμήμα του φάσματος της ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας). Αυτή η ακτινοβολία όμως απορροφάται από κάποια αέρια στην ατμόσφαιρα όπως το διοξείδιο του άνθρακα με αποτέλεσμα να παραμένει στην Γή και να ανεβαίνει η μέση θερμοκρασία του πλανήτη. Οσο μεγαλύτερη είναι η συγκέντρωση τέτοιων αερίων τόσο πιο έντονο θα είναι και το συγκεκριμμένο φαινόμενο. Βαγγέλης Κανακάρης Οκτώβρης

9 9

Kεφάλαιο 9ο (σελ ) Η ατµόσφαιρα

Kεφάλαιο 9ο (σελ ) Η ατµόσφαιρα 1 Kεφάλαιο 9ο (σελ. 35 38) Η ατµόσφαιρα Στόχοι: - να γνωρίζουµε τι είναι η ατµόσφαιρα - να γνωρίζουµε τη σύσταση της ατµόσφαιρας - να περιγράφουµε τη δοµή της ατµόσφαιρας - να αξιολογούµε το ρόλο της ατµόσφαιρας

Διαβάστε περισσότερα

Μεταφορά Ενέργειας με Ακτινοβολία

Μεταφορά Ενέργειας με Ακτινοβολία ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ - ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Εργαστηριακή Άσκηση: Μεταφορά Ενέργειας με Ακτινοβολία Σκοπός της Εργαστηριακής Άσκησης: Να προσδιοριστεί ο τρόπος με τον οποίο μεταλλικά κουτιά με επιφάνειες διαφορετικού

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΤΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ

ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΤΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΤΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ.. Όλα όσα πρέπει να μάθετε για το φαινόμενο του θερμοκηπίου, πως δημιουργείται το πρόβλημα και τα συμπεράσματα που βγαίνουν από όλο αυτό. Διαβάστε Και Μάθετε!!! ~ ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΦΑΙΝOΜΕΝΟ ΤΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ

ΤΟ ΦΑΙΝOΜΕΝΟ ΤΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ ΤΟ ΦΑΙΝOΜΕΝΟ ΤΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ Η ηλιακή ακτινοβολία που πέφτει στην επιφάνεια της Γης απορροφάται κατά ένα μέρος από αυτήν, ενώ κατά ένα άλλο μέρος εκπέμπεται πίσω στην ατμόσφαιρα με την μορφή υπέρυθρης

Διαβάστε περισσότερα

Η πραγματική «άβολη» αλήθεια. Φαινόμενο θερμοκηπίου, αύξηση της θερμοκρασίας της Γης

Η πραγματική «άβολη» αλήθεια. Φαινόμενο θερμοκηπίου, αύξηση της θερμοκρασίας της Γης Η πραγματική «άβολη» αλήθεια Φαινόμενο θερμοκηπίου, αύξηση της θερμοκρασίας της Γης 1 Βασικές παρερμηνείες 1.Συμπεριφέρεται η Γη σαν ένα πραγματικό θερμοκήπιο; 2.Είναι το αποκαλούμενο φαινόμενο του θερμοκηπίου

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗ ΡΥΠΑΝΣΗΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥΤΡΥΠΑ ΤΟΥ ΟΖΟΝΤΟΣ

ΧΗΜΕΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗ ΡΥΠΑΝΣΗΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥΤΡΥΠΑ ΤΟΥ ΟΖΟΝΤΟΣ ΧΗΜΕΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗ ΡΥΠΑΝΣΗΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥΤΡΥΠΑ ΤΟΥ ΟΖΟΝΤΟΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗ ΡΥΠΑΝΣΗ Οποιαδήποτε αλλοίωση της φυσιολογικής σύστασης του αέρα που μπορεί να έχει βλαβερές επιπτώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο Εργασίας 9 Το Φαινόμενο του Θερμοκηπίου υπερ-θερμαίνει

Φύλλο Εργασίας 9 Το Φαινόμενο του Θερμοκηπίου υπερ-θερμαίνει Φύλλο Εργασίας 9 Το Φαινόμενο του Θερμοκηπίου υπερ-θερμαίνει α. Παρατηρώ, Πληροφορούμαι, Ενδιαφέρομαι Παρατήρησε στο παρακάτω ενδεικτικό γράφημα την αύξηση της μέσης θερμοκρασίας της γης από το 1870 έως

Διαβάστε περισσότερα

Τροπόσφαιρα. Στρατόσφαιρα

Τροπόσφαιρα. Στρατόσφαιρα ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ Το διαφανές στρώµα αέρος που περιβάλλει τη Γη σαν µια τεράστια προστατευτική ασπίδα, δίχως την οποία η ζωή στον πλανήτη µας θα ήταν αδιανόητη, ονοµάζεται ατµόσφαιρα. Η ατµόσφαιρα λοιπόν είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΤΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ

ΦΥΣΙΚΗ ΤΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ Μερικές συμπληρωματικές σημειώσεις στη ΦΥΣΙΚΗ ΤΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ Ενεργειακό ισοζύγιο της Γης Εισερχόμενη και εξερχόμενη Ακτινοβολία Εισερχόμενη Ηλιακή Ακτινοβολία Εξερχόμενη Γήινη ακτινοβολία Ορατή ακτινοβολία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ. Aτµόσφαιρα της Γης - Η σύνθεση της ατµόσφαιρας Προέλευση του Οξυγόνου - Προέλευση του Οξυγόνου

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ. Aτµόσφαιρα της Γης - Η σύνθεση της ατµόσφαιρας Προέλευση του Οξυγόνου - Προέλευση του Οξυγόνου ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ Aτµόσφαιρα της Γης - Η σύνθεση της ατµόσφαιρας Προέλευση του Οξυγόνου - Προέλευση του Οξυγόνου ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Aτµόσφαιρα της Γης Ατµόσφαιρα είναι η αεριώδης µάζα η οποία περιβάλλει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ 1. Εισαγωγή. Η ενέργεια, όπως είναι γνωστό από τη φυσική, διαδίδεται με τρεις τρόπους: Α) δι' αγωγής Β) δια μεταφοράς Γ) δι'ακτινοβολίας Ο τελευταίος τρόπος διάδοσης

Διαβάστε περισσότερα

Θερμική νησίδα», το πρόβλημα στις αστικές περιοχές. Παρουσίαση από την Έψιλον-Έψιλον Α.Ε.

Θερμική νησίδα», το πρόβλημα στις αστικές περιοχές. Παρουσίαση από την Έψιλον-Έψιλον Α.Ε. Θερμική νησίδα», το πρόβλημα στις αστικές περιοχές. Παρουσίαση από την Έψιλον-Έψιλον Α.Ε. Η ένταση της Θερμικής νησίδας στον κόσμο είναι πολύ υψηλή Ένταση της θερμικής νησίδας κυμαίνεται μεταξύ 1-10 o

Διαβάστε περισσότερα

Μια εικόνα, από υπολογιστή, Ανταρκτική. µετρήθηκε.

Μια εικόνα, από υπολογιστή, Ανταρκτική. µετρήθηκε. Η τρύπα του όζοντος Η οροφή του ουρανού από κάπου µπάζει!!! Η τρύπα του όζοντος Μια εικόνα, από υπολογιστή, του νοτίου ηµισφαιρίου που αποκαλύπτει την τρύπα του όζοντος πάνω από την Ανταρκτική. Οι περιοχές

Διαβάστε περισσότερα

Φαινόµενο του Θερµοκηπίου

Φαινόµενο του Θερµοκηπίου Φαινόµενο του Θερµοκηπίου Αλεξάνδρου Αλέξανδρος, Κυριάκου Λίντα, Παυλίδης Ονήσιλος, Χαραλάµπους Εύη, Χρίστου ρόσος Φαινόµενο του θερµοκηπίου Ανακαλύφθηκε το 1824 από τον Γάλλο µαθηµατικό Fourier J. (1768)

Διαβάστε περισσότερα

Πράσινα Δώματα. Δήμος Ρόδου Διεύθυνση Περιβάλλοντος και Πρασίνου Τμήμα Περιβάλλοντος. Παρουσίαση στο 2 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Ρόδου

Πράσινα Δώματα. Δήμος Ρόδου Διεύθυνση Περιβάλλοντος και Πρασίνου Τμήμα Περιβάλλοντος. Παρουσίαση στο 2 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Ρόδου Πράσινα Δώματα Δήμος Ρόδου Διεύθυνση Περιβάλλοντος και Πρασίνου Τμήμα Περιβάλλοντος Παρουσίαση στο 2 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Ρόδου Ποθητός Σταματιάδης, Πολιτικός Μηχανικός, Μηχανικός Περιβάλλοντος

Διαβάστε περισσότερα

Αφροδίτη, Κρόνος, Ερμής, Ουρανός, Δίας, Ποσειδώνας, Άρης

Αφροδίτη, Κρόνος, Ερμής, Ουρανός, Δίας, Ποσειδώνας, Άρης Αφροδίτη, Κρόνος, Ερμής, Ουρανός, Δίας, Ποσειδώνας, Άρης Το χρώμα της Αφροδίτη είναι κίτρινο προς κόκκινο. Το μέγεθός της είναι 9,38-10 χλ. Η απόσταση από τη γη είναι 41.400.000 χλ. Δεν είναι αρκετή απόσταση

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. ΉΛΙΟΣ Βρίσκεται στο κέντρο του Ηλιακού Συστήματος, ένα κίτρινο αστέρι της κύριας ακολουθίας ηλικίας περίπου 5 δισεκατομμυρίων χρόνων.

ΗΛΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. ΉΛΙΟΣ Βρίσκεται στο κέντρο του Ηλιακού Συστήματος, ένα κίτρινο αστέρι της κύριας ακολουθίας ηλικίας περίπου 5 δισεκατομμυρίων χρόνων. ΗΛΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Ως ηλιακό σύστημα θεωρούμε τον Ήλιο και όλα τα αντικείμενα που συγκροτούνται σε τροχιά γύρω του χάρης στη βαρύτητα, που σχηματίστηκαν όλα πριν 4,6 δις έτη σε ένα γιγάντιο μοριακό νέφος.

Διαβάστε περισσότερα

Oι Κατηγορίες Κλιμάτων :

Oι Κατηγορίες Κλιμάτων : ΚΛΙΜΑΤΙΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ Oι Κατηγορίες Κλιμάτων : Κατηγορία Α : Τροπικά κλίματα Στην πρώτη κατηγορία, που συμβολίζεται με το κεφαλαίο Α, εντάσσονται όλοι οι τύποι του Τροπικού κλίματος. Κοινό χαρακτηριστικό

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα και Επώνυμο:.. Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας:.. Δημοτικό Σχολείο:.. Τάξη/Τμήμα:.. Εξεταστικό Κέντρο:...

Όνομα και Επώνυμο:.. Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας:.. Δημοτικό Σχολείο:.. Τάξη/Τμήμα:.. Εξεταστικό Κέντρο:... Ε Όνομα και Επώνυμο:.. Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας:.. Δημοτικό Σχολείο:.. Τάξη/Τμήμα:.. Εξεταστικό Κέντρο:.... Παρατήρησε τα διάφορα φαινόμενα αλλαγής της φυσικής κατάστασης του νερού που σημειώνονται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΦΩΤΟΣΥΝΘΕΣΗ

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΦΩΤΟΣΥΝΘΕΣΗ ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΦΩΤΟΣΥΝΘΕΣΗ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:... ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 40 λεπτά ΣΧΟΛΕΙΟ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ/ΤΡΙΑ:. ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:... ΤΜΗΜΑ:... ΑΡ.:... ΜΕΡΟΣ Α: Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. 1.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΗΛΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

ΤΟ ΗΛΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟ ΗΛΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Το ηλιακό μας σύστημα απαρτίζεται από τον ήλιο (κεντρικός αστέρας) τους 8 πλανήτες, (4 εσωτερικούς ή πετρώδεις: Ερμής, Αφροδίτη, Γη και Άρης, και 4 εξωτερικούς: Δίας,

Διαβάστε περισσότερα

Ήπιες µορφές ενέργειας

Ήπιες µορφές ενέργειας ΕΒ ΟΜΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ήπιες µορφές ενέργειας Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Επιλέξετε τη σωστή από τις παρακάτω προτάσεις, θέτοντάς την σε κύκλο. 1. ΥΣΑΡΕΣΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΤΗΣ ΧΡΗΣΗΣ ΤΩΝ ΟΡΥΚΤΩΝ ΚΑΥΣΙΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΟΝΑ ΗΛΙΑΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ

ΕΝΤΟΝΑ ΗΛΙΑΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ ΕΝΤΟΝΑ ΗΛΙΑΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ Διαστημικός καιρός. Αποτελεί το σύνολο της ηλιακής δραστηριότητας (ηλιακός άνεμος, κηλίδες, καταιγίδες, εκλάμψεις, προεξοχές, στεμματικές εκτινάξεις ηλιακής μάζας) που επηρεάζει

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ-ΘΕΡΜΟΤΗΤΑ

ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ-ΘΕΡΜΟΤΗΤΑ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ-ΘΕΡΜΟΤΗΤΑ Όλη η ύλη αποτελείται από άτομα και μόρια που κινούνται συνεχώς. Με το συνδυασμό τους προκύπτουν στερεά, υγρά, αέρια ή πλάσμα, ανάλογα με κίνηση των μορίων. Το πλάσμα είναι η πλέον

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ. Γενικά περί ατµόσφαιρας

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ. Γενικά περί ατµόσφαιρας ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ Γενικά περί ατµόσφαιρας Τι είναι η ατµόσφαιρα; Ένα λεπτό στρώµα αέρα που περιβάλει τη γη Η ατµόσφαιρα είναι το αποτέλεσµα των διαχρονικών φυσικών, χηµικών και βιολογικών αλληλεπιδράσεων του

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα ακτινοβολίας Εργαλείο κατανόησης κλιματικής αλλαγής

Μοντέλα ακτινοβολίας Εργαλείο κατανόησης κλιματικής αλλαγής Κύκλος διαλέξεων στις επιστήμες του περιβάλλοντος Μοντέλα ακτινοβολίας Εργαλείο κατανόησης κλιματικής αλλαγής Χρήστος Ματσούκας Τμήμα Περιβάλλοντος Τι σχέση έχει η ακτινοβολία με το κλίμα; Ο Ήλιος μας

Διαβάστε περισσότερα

Σενάριο 11: Παρεμβάσεις του ανθρώπου στο περιβάλλον του

Σενάριο 11: Παρεμβάσεις του ανθρώπου στο περιβάλλον του Σενάριο 11: Παρεμβάσεις του ανθρώπου στο περιβάλλον του Φύλλο Εργασίας Τίτλος: Παρεμβάσεις του Ανθρώπου στο Περιβάλλον Γνωστικό Αντικείμενο: Βιολογία Διδακτική Ενότητα: Παρεμβάσεις του ανθρώπου στο περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα

Σώστε τη γη. Κρεσφόντης Χρυσοσπάθης

Σώστε τη γη. Κρεσφόντης Χρυσοσπάθης Επειδή ο πληθυσμός της γης και οι ανθρώπινες δραστηριότητες αυξάνοντας συνεχώς, χρησιμοποιούμε όλο και περισσότερο γλυκό νερό. Με τον τρόπο αυτό, όπως υποστηρίζουν οι επιστήμονες, το γλυκό νερό ρυπαίνεται

Διαβάστε περισσότερα

32ο Μάθημα MΟΡΦΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ - ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΤΡΟΠΕΣ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ

32ο Μάθημα MΟΡΦΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ - ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΤΡΟΠΕΣ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ 32ο Μάθημα MΟΡΦΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ - ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΤΡΟΠΕΣ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ Χημική, εσωτερική, κινητική, δυναμική, φωτεινή, ηλεκτρική Η ενέργεια αποθηκεύεται στα υλικά σώματα σε διάφορες μορφές, ως χημική, εσωτερική,

Διαβάστε περισσότερα

Πηγές ενέργειας - Πηγές ζωής

Πηγές ενέργειας - Πηγές ζωής Πηγές ενέργειας - Πηγές ζωής Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Καστρίου 2014 Παράγει ενέργεια το σώμα μας; Πράγματι, το σώμα μας παράγει ενέργεια! Για να είμαστε πιο ακριβείς, παίρνουμε ενέργεια από τις

Διαβάστε περισσότερα

Η παγκόσμια έρευνα και τα αποτελέσματά της για την Κλιματική Αλλαγή

Η παγκόσμια έρευνα και τα αποτελέσματά της για την Κλιματική Αλλαγή Η παγκόσμια έρευνα και τα αποτελέσματά της για την Κλιματική Αλλαγή Αλκιβιάδης Μπάης Καθηγητής Εργαστήριο Φυσικής της Ατμόσφαιρας Τμήμα Φυσικής - Α.Π.Θ. Πρόσφατη εξέλιξη της παγκόσμιας μέσης θερμοκρασίας

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία στο μάθημα «Οικολογία για μηχανικούς» Θέμα: «Το φαινόμενο του θερμοκηπίου»

Εργασία στο μάθημα «Οικολογία για μηχανικούς» Θέμα: «Το φαινόμενο του θερμοκηπίου» Εργασία στο μάθημα «Οικολογία για μηχανικούς» Θέμα: «Το φαινόμενο του θερμοκηπίου» Επιβλέπουσα καθηγήτρια: κ.τρισεύγενη Γιαννακοπούλου Ονοματεπώνυμο: Πάσχος Απόστολος Α.Μ.: 7515 Εξάμηνο: 1 ο Το φαινόμενο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΑ STEM. Μάθημα 2. Μοντέλο Ηλιακού Συστήματος

ΜΑΘΗΜΑΤΑ STEM. Μάθημα 2. Μοντέλο Ηλιακού Συστήματος ΜΑΘΗΜΑΤΑ STEM Μάθημα 2 Μοντέλο Ηλιακού Συστήματος 2 Ένα μοντέλο του Ηλιακού μας Συστήματος Εισαγωγή Το ηλιακό μας σύστημα απαρτίζεται από τον ήλιο (κεντρικός αστέρας) τους 8 πλανήτες, (4 εσωτερικούς ή

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΘΕΜΑΤΑ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ

Β. ΘΕΜΑΤΑ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ Α. Μια σύντοµη περιγραφή της εργασίας που εκπονήσατε στο πλαίσιο του µαθήµατος της Αστρονοµίας. Β. ΘΕΜΑΤΑ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ Για να απαντήσεις στις ερωτήσεις που ακολουθούν αρκεί να επιλέξεις την ή τις σωστές

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικά Συστήματα

Περιβαλλοντικά Συστήματα Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 2: Φυσικός Κόσμος και Περιβάλλον Χαραλαμπίδης Γεώργιος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε

Διαβάστε περισσότερα

ΡΥΠΑΝΣΗ. Ρύπανση : η επιβάρυνση του περιβάλλοντος με κάθε παράγοντα ( ρύπο ) που έχει βλαπτικές επιδράσεις στους οργανισμούς ΡΥΠΟΙ

ΡΥΠΑΝΣΗ. Ρύπανση : η επιβάρυνση του περιβάλλοντος με κάθε παράγοντα ( ρύπο ) που έχει βλαπτικές επιδράσεις στους οργανισμούς ΡΥΠΟΙ ΡΥΠΑΝΣΗ Ρύπανση : η επιβάρυνση του περιβάλλοντος με κάθε παράγοντα ( ρύπο ) που έχει βλαπτικές επιδράσεις στους οργανισμούς ΡΥΠΟΙ χημικές ουσίες μορφές ενέργειας ακτινοβολίες ήχοι θερμότητα ΕΠΙΚΥΝΔΥΝΟΤΗΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η θερμική υπέρυθρη εκπομπή της Γης

Η θερμική υπέρυθρη εκπομπή της Γης Η θερμική υπέρυθρη εκπομπή της Γης Δορυφορικές μετρήσεις στο IR. Θεωρητική θεώρηση της τηλεπισκόπισης της εκπομπήςτηςγήινηςακτινοβολίαςαπό δορυφορικές πλατφόρμες. Μοντέλα διάδοσης της υπέρυθρης ακτινοβολίας

Διαβάστε περισσότερα

Μετεωρολογία Κλιματολογία (ΘΕΩΡΙΑ):

Μετεωρολογία Κλιματολογία (ΘΕΩΡΙΑ): Μετεωρολογία Κλιματολογία (ΘΕΩΡΙΑ): Μιχάλης Βραχνάκης Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΙ Θεσσαλίας ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. Η ΓΗ ΚΑΙ Η ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ ΤΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. ΗΛΙΑΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ 2.1 Γενικά 2.2 Γενικά χαρακτηριστικά του ήλιου

Διαβάστε περισσότερα

είναι η επιβάρυνση του περιβάλλοντος (αέρα, νερού, εδάφους) με κάθε παράγοντα (ρύπο) που έχει βλαπτικές επιδράσεις στους οργανισμούς.

είναι η επιβάρυνση του περιβάλλοντος (αέρα, νερού, εδάφους) με κάθε παράγοντα (ρύπο) που έχει βλαπτικές επιδράσεις στους οργανισμούς. ΡΥΠΑΝΣΗ είναι η επιβάρυνση του περιβάλλοντος ρβ ς (αέρα, νερού, εδάφους) με κάθε παράγοντα (ρύπο) που έχει βλαπτικές επιδράσεις στους οργανισμούς. ΡΥΠΑΝΣΗ Κατηγορίες ρύπων: χημικές ουσίες μορφές ενέργειας

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο Εργασίας 7 Η Διαστολή και Συστολή του Νερού Μια φυσική «Ανωμαλία»

Φύλλο Εργασίας 7 Η Διαστολή και Συστολή του Νερού Μια φυσική «Ανωμαλία» Φύλλο Εργασίας 7 Η Διαστολή και Συστολή του Νερού Μια φυσική «Ανωμαλία» α. Παρατηρώ, Πληροφορούμαι, Ενδιαφέρομαι Στο δημοτικό σχολείο έχεις μάθει ότι τα υλικά σώματα, είτε βρίσκονται στη στερεή είτε στην

Διαβάστε περισσότερα

1 http://didefth.gr/mathimata

1 http://didefth.gr/mathimata Πυρηνική Ενέργεια Οι ακτινοβολίες που προέρχονται από τα ραδιενεργά στοιχεία, όπως είναι το ουράνιο, έχουν µεγάλο ενεργειακό περιεχόµενο, µ' άλλα λόγια είναι ακτινοβολίες υψηλής ενέργειας. Για παράδειγµα,

Διαβάστε περισσότερα

Δx

Δx Ποια είναι η ελάχιστη αβεβαιότητα της ταχύτητας ενός φορτηγού μάζας 2 τόνων που περιμένει σε ένα κόκκινο φανάρι (η η μέγιστη δυνατή ταχύτητά του) όταν η θέση του μετράται με αβεβαιότητα 1 x 10-10 m. Δx

Διαβάστε περισσότερα

διατήρησης της μάζας.

διατήρησης της μάζας. 6. Ατομική φύση της ύλης Ο πρώτος που ισχυρίστηκε ότι η ύλη αποτελείται από δομικά στοιχεία ήταν ο αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος Δημόκριτος. Το πείραμα μετά από 2400 χρόνια ήρθε και επιβεβαίωσε την άποψη αυτή,

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα και Επώνυμο: Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας: Δημοτικό Σχολείο: Τάξη/Τμήμα:

Όνομα και Επώνυμο: Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας: Δημοτικό Σχολείο: Τάξη/Τμήμα: Ημερομηνία: Όνομα και Επώνυμο: Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας: Δημοτικό Σχολείο: Τάξη/Τμήμα: Θέμα 1ο Σε πολλές ορεινές χώρες με συχνές χιονοπτώσεις ή βροχοπτώσεις έχουν κατασκευαστεί σε μεγάλα υψόμετρα φράγματα

Διαβάστε περισσότερα

Κυρούδη Λαμπρινή. Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών

Κυρούδη Λαμπρινή. Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών Κυρούδη Λαμπρινή Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ Η έρευνα αυτή διαπραγματεύεται, θέλοντας να εξηγήσει τα εξής θέματα:- Ο ρόλος του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών-

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισµός της Ηλιακής ακτινοβολίας Εργαστήριο 7 ον

Προσδιορισµός της Ηλιακής ακτινοβολίας Εργαστήριο 7 ον Προσδιορισµός της Ηλιακής ακτινοβολίας Εργαστήριο 7 ον ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΤΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΤΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ Ηκλιµατικήαλλαγήαποτελείαυτήτηστιγµή τονούµερο ένα πρόβληµα του πλανήτη µε καταστροφικές

Διαβάστε περισσότερα

To φαινόμενο του θερμοκηπίου. Υπερθέρμανση του πλανήτη

To φαινόμενο του θερμοκηπίου. Υπερθέρμανση του πλανήτη To φαινόμενο του θερμοκηπίου Υπερθέρμανση του πλανήτη Έχουμε ασχοληθεί, κατά διαστήματα με το φαινόμενο του θερμοκηπίου, ως προς τον μηχανισμό δημιουργίας του, την αύξηση της θερμοκρασίας του πλανήτη εξ

Διαβάστε περισσότερα

4ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΑΜΙΑΣ 1 ΦΕ 8

4ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΑΜΙΑΣ 1 ΦΕ 8 4ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΑΜΙΑΣ 1 ΦΕ 8 Α. ΠΑΡΑΤΗΡΩ, ΠΛΗΡΟΦΟΡΟΥΜΑΙ, ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΑΙ 1 το καλοκαίρι οι άνθρωποι προτιμούν να κάθονται κάτω από λευκές ομπρέλες ή στη σκιά τους, για να προστατευτούν από τον ήλιο, 2 η πτώση

Διαβάστε περισσότερα

Φανταστικά ταξίδια στο διάστημα

Φανταστικά ταξίδια στο διάστημα Φανταστικά ταξίδια στο διάστημα Ο Πότης Ράτος ζούσε στα 1880 μαζί με τη γυναίκα του και τα παιδιά του κάπου στην Ελλάδα. Λαχταρούσε να κάνει ένα ταξίδι στο χρόνο. Όχι στο παρελθόν, αλλά στο μέλλον. Και

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι η σελήνη; Πως Δημιουργήθηκε; Ποιες είναι οι κινήσεις της; Σημάδια ζωής στη σελήνη. Πόσο απέχει η σελήνη από την γη; Τι είναι η πανσέληνος;

Τι είναι η σελήνη; Πως Δημιουργήθηκε; Ποιες είναι οι κινήσεις της; Σημάδια ζωής στη σελήνη. Πόσο απέχει η σελήνη από την γη; Τι είναι η πανσέληνος; Τι είναι η σελήνη; Πως Δημιουργήθηκε; Ποιες είναι οι κινήσεις της; Σημάδια ζωής στη σελήνη. Πόσο απέχει η σελήνη από την γη; Τι είναι η πανσέληνος; Μαγνητικό πεδίο. Κρατήρες. Ο πρώτος άνθρωπος που πήγε

Διαβάστε περισσότερα

4ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΑΜΙΑΣ 1

4ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΑΜΙΑΣ 1 4ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΑΜΙΑΣ 1 ΦΕ4 α. παρατηρώ, πληροφορούμαι, ενδιαφέρομαι / έναυσμα ενδιαφέροντος Στην περίπτωση της εικόνας αριστερά γίνεται μέτρηση με ακρίβεια της θερμοκρασίας με χρήση θερμομέτρου, ενώ στην

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΓΕΩΦΥΣΙΚΗ 24.11.2005 Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ MILANKOVITCH

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΓΕΩΦΥΣΙΚΗ 24.11.2005 Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ MILANKOVITCH TZΕΜΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Α.Μ. 3507 ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΓΕΩΦΥΣΙΚΗ 24.11.2005 Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ MILANKOVITCH Όλοι γνωρίζουμε ότι η εναλλαγή των 4 εποχών οφείλεται στην κλίση που παρουσιάζει ο άξονας περιστροφής

Διαβάστε περισσότερα

Ατμοσφαιρική Ρύπανση

Ατμοσφαιρική Ρύπανση ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 7: Ισοζύγιο ενέργειας στο έδαφος Μουσιόπουλος Νικόλαος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

(Α). Να κυκλώσεις το Σ εάν η πρόταση είναι ορθή, ενώ αν η πρόταση είναι λανθασμένη να κυκλώσεις το Λ.

(Α). Να κυκλώσεις το Σ εάν η πρόταση είναι ορθή, ενώ αν η πρόταση είναι λανθασμένη να κυκλώσεις το Λ. ΓΕΝΙΚΑ ΘΕΜΑ 1 ο (Α). Να κυκλώσεις το Σ εάν η πρόταση είναι ορθή, ενώ αν η πρόταση είναι λανθασμένη να κυκλώσεις το Λ. 1. πεδίο είναι ένας χώρος μέσα στον οποίο ασκούνται δυνάμεις Σ Λ 2. όταν κόβουμε ένα

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό υλικό στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Chain Reaction: Α sustainable approach to inquiry based Science Education

Εκπαιδευτικό υλικό στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Chain Reaction: Α sustainable approach to inquiry based Science Education Εκπαιδευτικό υλικό στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Chain Reaction: Α sustainable approach to inquiry based Science Education «Πράσινη» Θέρμανση Μετάφραση-επιμέλεια: Κάλλια Κατσαμποξάκη-Hodgetts

Διαβάστε περισσότερα

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Για κάθε αέριο υπάρχουν μηχανισμοί παραγωγής και καταστροφής Ρυθμός μεταβολής ενός αερίου = ρυθμός παραγωγής ρυθμός καταστροφής Όταν: ρυθμός παραγωγής = ρυθμός καταστροφής

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΣΚΕΔΑΣΜΟΣ ΤΟ Η/Μ ΦΑΣΜΑ

ΔΙΑΣΚΕΔΑΣΜΟΣ ΤΟ Η/Μ ΦΑΣΜΑ ΔΙΑΣΚΕΔΑΣΜΟΣ ΤΟ Η/Μ ΦΑΣΜΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΑΣΙΣΜΕΝΗ ΣΤΗΝ ΥΛΗ ΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΚΔΟΣΗ 1 ΣΥΓΓΡΑΦΗ : Χ. ΦΑΝΙΔΗΣ -CDFAN@SCH.GR ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΣΜΥΡΝΗΣ 1 ΔΙΑΣΚΕΔΑΣΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΟΡΤΑΡΙΑΣ

ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΟΡΤΑΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΟΡΤΑΡΙΑΣ ΤΑΞΗ ΣΤ Στα πλαίσια του προγράμματος «Οικολογικά σπίτια» οι μαθήτριες Αλιώρη Βιολέτα και Κοντοβά Σταυρούλα ανέλαβαν να συγκεντρώσουν, από διάφορες πηγές,

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 6 ο : Φύση και

Κεφάλαιο 6 ο : Φύση και Κεφάλαιο 6 ο : Φύση και Διάδοση του Φωτός Φυσική Γ Γυμνασίου Βασίλης Γαργανουράκης http://users.sch.gr/vgargan Η εξέλιξη ξ των αντιλήψεων για την όραση Ορισμένοι αρχαίοι Έλληνες φιλόσοφοι ερμήνευαν την

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ Μέρος 8ο (Πλανήτες) Ν. Στεργιούλας ΟΙ ΠΛΑΝΗΤΕΣ ΟΙ ΠΛΑΝΗΤΕΣ Γη Άρης Αφροδίτη Ερμής Πλούτωνας ΟΙ ΠΛΑΝΗΤΕΣ Δίας Κρόνος Ουρανός Γη Ποσειδώνας Πλούτωνας ΟΙ ΠΛΑΝΗΤΕΣ Ήλιος Γη Δίας Πλούτωνας

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχεία Γεωλογίας και Παλαιοντολογίας. Μαρία Γεραγά Γεώργιος Ηλιόπουλος

Στοιχεία Γεωλογίας και Παλαιοντολογίας. Μαρία Γεραγά Γεώργιος Ηλιόπουλος Στοιχεία Γεωλογίας και Παλαιοντολογίας Μαρία Γεραγά Γεώργιος Ηλιόπουλος Ατμόσφαιρα Μοναδική μεταξύ των πλανητών Λόγω βαρύτητας Απορροφά ανεπιθύμητα φάσματα ακτινοβολίας Επιδρά στους ωκεανούς και χέρσο

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΜΑΝΣΗ ΜΕ ΥΠΕΡΥΘΡΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ

ΘΕΡΜΑΝΣΗ ΜΕ ΥΠΕΡΥΘΡΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ Σεμινάριο : Δευτέρα 29 10-2008 ΚΑΥΣΙΜΑ ΑΕΡΙΑ ΘΕΡΜΑΝΣΗ ΜΕ ΥΠΕΡΥΘΡΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ Εισηγητής : Κουμπάκης Βασίλης Μηχανολόγος Μηχανικός Οργάνωσή Σχολικός Σύμβουλος Στ. Σπανομήτσιος ΗθέρμανσητηςΓηςαπότονήλιο

Διαβάστε περισσότερα

ΌΡΑΣΗ. Εργασία Β Τετράμηνου Τεχνολογία Επικοινωνιών Μαρία Κόντη

ΌΡΑΣΗ. Εργασία Β Τετράμηνου Τεχνολογία Επικοινωνιών Μαρία Κόντη ΌΡΑΣΗ Εργασία Β Τετράμηνου Τεχνολογία Επικοινωνιών Μαρία Κόντη Τι ονομάζουμε όραση; Ονομάζεται μία από τις πέντε αισθήσεις Όργανο αντίληψης είναι τα μάτια Αντικείμενο αντίληψης είναι το φως Θεωρείται η

Διαβάστε περισσότερα

Διάστημα. Βάλε στη σωστή απάντηση (μία κάθε φορά). Για να κάνει η Γη μια πλήρη περιστροφή γύρω από τον Ήλιο, χρειάζεται:

Διάστημα. Βάλε στη σωστή απάντηση (μία κάθε φορά). Για να κάνει η Γη μια πλήρη περιστροφή γύρω από τον Ήλιο, χρειάζεται: 3ST TET ASKISEON_XPress_Hamster_temp.qxp 27/04/2011 7:45 μ.μ. Page 1 Διάστημα Βάλε στη σωστή απάντηση (μία κάθε φορά). Για να κάνει η Γη μια πλήρη περιστροφή γύρω από τον εαυτό της, χρειάζεται: μια μέρα

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής στο φάσμα της ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας

Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής στο φάσμα της ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής στο φάσμα της ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση στις ερωτήσεις που ακολουθούν. Μπορείτε να αξιοποιήσετε το παραπάνω σχήμα που αναφέρεται στο φάσμα

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ήλιος, το Ηλιακό Σύστηµα και η δηµιουργία του Ηλιακού Συστήµατος! Παρουσίαση Βαονάκη Μαρία Βασιλόγιαννου Βασιλική

Ο Ήλιος, το Ηλιακό Σύστηµα και η δηµιουργία του Ηλιακού Συστήµατος! Παρουσίαση Βαονάκη Μαρία Βασιλόγιαννου Βασιλική Ο Ήλιος, το Ηλιακό Σύστηµα και η δηµιουργία του Ηλιακού Συστήµατος! Παρουσίαση Βαονάκη Μαρία Βασιλόγιαννου Βασιλική Εισαγωγή Η πιο κάτω παρουσίαση είναι η αρχή του δρόµου στη µακριά λεωφόρο της γνώσης

Διαβάστε περισσότερα

AΣΤΡΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΑΡΑΝΟΗΣΕΙΣ Ι: H ΣΕΛΗΝΗ

AΣΤΡΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΑΡΑΝΟΗΣΕΙΣ Ι: H ΣΕΛΗΝΗ AΣΤΡΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΑΡΑΝΟΗΣΕΙΣ Ι: H ΣΕΛΗΝΗ 1. Η Σελήνη μας είναι ο πέμπτος σε μέγεθος δορυφόρος του Ηλιακού μας συστήματος (εικόνα 1) μετά από τον Γανυμήδη (Δίας), τον Τιτάνα (Κρόνος), την Καλλιστώ (Δίας) και

Διαβάστε περισσότερα

Κλιματικές αλλαγές σε σχέση με την οικονομία και την εναλλακτική μορφή ενέργειας. Μπασδαγιάννης Σωτήριος - Πετροκόκκινος Αλέξανδρος

Κλιματικές αλλαγές σε σχέση με την οικονομία και την εναλλακτική μορφή ενέργειας. Μπασδαγιάννης Σωτήριος - Πετροκόκκινος Αλέξανδρος Κλιματικές αλλαγές σε σχέση με την οικονομία και την εναλλακτική μορφή ενέργειας Μπασδαγιάννης Σωτήριος - Πετροκόκκινος Αλέξανδρος Ιούνιος 2014 Αρχή της οικολογίας ως σκέψη Πρώτος οικολόγος Αριστοτέλης

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Α.1 Το φαινόµενο του θερµοκηπίου. του (Agriculture and climate, Eurostat).

Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Α.1 Το φαινόµενο του θερµοκηπίου. του (Agriculture and climate, Eurostat). Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Α.1 Το φαινόµενο του θερµοκηπίου Ένα από τα µεγαλύτερα περιβαλλοντικά προβλήµατα που αντιµετωπίζει η ανθρωπότητα και για το οποίο γίνεται προσπάθεια επίλυσης είναι το φαινόµενο του θερµοκηπίου.

Διαβάστε περισσότερα

Η ασφάλεια στον LHC Ο Μεγάλος Επιταχυντής Συγκρουόµενων εσµών Αδρονίων (Large Hadron Collider, LHC) είναι ικανός να επιτύχει ενέργειες που κανένας άλλος επιταχυντής έως σήµερα δεν έχει προσεγγίσει. Ωστόσο,

Διαβάστε περισσότερα

Η Μόλυνση του Περιβάλλοντος

Η Μόλυνση του Περιβάλλοντος Εκπαιδευτήριο TO ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ Σχολικό Έτος 2007-2008 Συνθετικές εργασίες στο μάθημα Πληροφορική Τεχνολογία της Β Γυμνασίου: Όψεις της Τεχνολογίας Θέμα: Η Μόλυνση του Περιβάλλοντος Τμήμα: ΗΥ: Ομάδα: Β1 pc25

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Ευέλικτης Ζώνης Θέμα: Το ηλιακό μας σύστημα

Πρόγραμμα Ευέλικτης Ζώνης Θέμα: Το ηλιακό μας σύστημα Πρόγραμμα Ευέλικτης Ζώνης Θέμα: Το ηλιακό μας σύστημα Αφορμή για την επιλογή του θέματος υπήρξε η ενότητα «Το ηλιακό μας σύστημα» του κεφαλαίου «Μαθαίνουμε για τη Γη» από το μάθημα της Γεωγραφίας. Οι μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

4.1 Εισαγωγή. Μετεωρολογικός κλωβός

4.1 Εισαγωγή. Μετεωρολογικός κλωβός 4 Θερμοκρασία 4.1 Εισαγωγή Η θερμοκρασία αποτελεί ένα μέτρο της θερμικής κατάστασης ενός σώματος, δηλ. η θερμοκρασία εκφράζει το πόσο ψυχρό ή θερμό είναι το σώμα. Η θερμοκρασία του αέρα μετράται διεθνώς

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΦΥΣΙΚΗ Γ.Π. Γ Λυκείου / Το Φως 1. Η υπεριώδης ακτινοβολία : a) δεν προκαλεί αμαύρωση της φωτογραφικής πλάκας. b) είναι ορατή. c) χρησιμοποιείται για την αποστείρωση ιατρικών εργαλείων. d) έχει μήκος κύματος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Κ Kάνιγγος ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΛΛΙΝΤΖΑ 10, (5ος όροφ. Τηλ: 210-3300296-7. www.kollintzas.gr OΙΚΟΛΟΓΙΑ 1. Όσο το ποσό της ενέργειας: α) μειώνεται προς τα ανώτερα

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα μας το κλίμα. Και οι παράγοντες που το επηρεάζουν.

Θέμα μας το κλίμα. Και οι παράγοντες που το επηρεάζουν. Θέμα μας το κλίμα. Και οι παράγοντες που το επηρεάζουν. 1 Που συμβαίνουν οι περισσότερες βροχοπτώσεις; Κυρίως στη θάλασσα. Και μάλιστα στο Ισημερινό. Είδαμε γιατί στο προηγούμενο μάθημα. Ρίξε μία ματιά.

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική μηχανική

Περιβαλλοντική μηχανική Περιβαλλοντική μηχανική 2 Εισαγωγή στην Περιβαλλοντική μηχανική Enve-Lab Enve-Lab, 2015 1 Environmental Μεγάλης κλίμακας περιβαλλοντικά προβλήματα Παγκόσμια κλιματική αλλαγή Όξινη βροχή Μείωση στρατοσφαιρικού

Διαβάστε περισσότερα

Μετεωρολογία Κλιματολογία (ΘΕΩΡΙΑ):

Μετεωρολογία Κλιματολογία (ΘΕΩΡΙΑ): Μετεωρολογία Κλιματολογία (ΘΕΩΡΙΑ): Μιχάλης Βραχνάκης Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΙ Θεσσαλίας ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 4 ΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. Η ΓΗ ΚΑΙ Η ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ ΤΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. ΗΛΙΑΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ 2.1 Γενικά 2.2

Διαβάστε περισσότερα

Ερμής Ερμής Μέση απόσταση από τον Ήλιο: 57,9 εκατομμύρια km Απόσταση από τη Γη: Ελάχιστη: 91,7 εκατομμύρια km Μέγιστη: 218,9 εκατομμύρια km Μάζα: 0,05

Ερμής Ερμής Μέση απόσταση από τον Ήλιο: 57,9 εκατομμύρια km Απόσταση από τη Γη: Ελάχιστη: 91,7 εκατομμύρια km Μέγιστη: 218,9 εκατομμύρια km Μάζα: 0,05 Ηλιακό Σύστημα 1 Ερμής Ερμής Μέση απόσταση από τον Ήλιο: 57,9 εκατομμύρια km Απόσταση από τη Γη: Ελάχιστη: 91,7 εκατομμύρια km Μέγιστη: 218,9 εκατομμύρια km Μάζα: 0,055 φορές της γήινης Διάμετρος: 4.879

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΝΕΩΣΙΜΕΣ ΠΗΓΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ

ΑΝΑΝΕΩΣΙΜΕΣ ΠΗΓΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΑΝΑΝΕΩΣΙΜΕΣ ΠΗΓΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΗΛΙΑΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ Με τον όρο Ηλιακή Ενέργεια χαρακτηρίζουμε το σύνολο των διαφόρων μορφών ενέργειας που προέρχονται από τον Ήλιο. Το φως και η θερμότητα που ακτινοβολούνται, απορροφούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 2. ΗΛΙΑΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου ΗΛΙΑΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ Με τον όρο ακτινοβολία

Διαβάστε περισσότερα

Ατμόσφαιρα. Αυτό τo αεριώδες περίβλημα, αποτέλεσε την πρώτη ατμόσφαιρα της γης.

Ατμόσφαιρα. Αυτό τo αεριώδες περίβλημα, αποτέλεσε την πρώτη ατμόσφαιρα της γης. Ατμόσφαιρα Η γη, όπως και ολόκληρο το ηλιακό μας σύστημα, αναπτύχθηκε μέσα από ένα τεράστιο σύννεφο σκόνης και αερίων, πριν από 4,8 δισεκατομμύρια χρόνια. Τότε η γη, περικλειόταν από ένα αεριώδες περίβλημα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΥ ΔΙΑΔΙΔΕΤΑΙ ΤΟ ΦΩΣ

ΠΟΥ ΔΙΑΔΙΔΕΤΑΙ ΤΟ ΦΩΣ 1 ΦΩΣ Στο μικρόκοσμο θεωρούμε ότι το φως έχει δυο μορφές. Άλλοτε το αντιμετωπίζουμε με τη μορφή σωματιδίων που ονομάζουμε φωτόνια. Τα φωτόνια δεν έχουν μάζα αλλά μόνον ενέργεια. Άλλοτε πάλι αντιμετωπίζουμε

Διαβάστε περισσότερα

Συναρτήσει πάλι των x και ψ μπορούμε να υπολογίσουμε τον όγκο του μίγματος σε STP.

Συναρτήσει πάλι των x και ψ μπορούμε να υπολογίσουμε τον όγκο του μίγματος σε STP. Παράδειγμα 4.7 Αέριο μίγμα περιέχει CO και SO. Το μίγμα αυτό ζυγίζει 7,6 g, ενώ ο όγκος του σε STP συνθήκες είναι 3,36 L. α. Πόσα ol κάθε αερίου περιέχει το μίγμα; β. Ποια είναι η μάζα του CO στο μίγμα;

Διαβάστε περισσότερα

Κατακόρυφη πτώση σωμάτων. Βαρβιτσιώτης Ιωάννης Πρότυπο Πειραματικό Γενικό Λύκειο Αγίων Αναργύρων Μάιος 2015

Κατακόρυφη πτώση σωμάτων. Βαρβιτσιώτης Ιωάννης Πρότυπο Πειραματικό Γενικό Λύκειο Αγίων Αναργύρων Μάιος 2015 Κατακόρυφη πτώση σωμάτων Βαρβιτσιώτης Ιωάννης Πρότυπο Πειραματικό Γενικό Λύκειο Αγίων Αναργύρων Μάιος 2015 Α. Εισαγωγή Ερώτηση 1. Η τιμή της μάζας ενός σώματος πιστεύετε ότι συνοδεύει το σώμα εκ κατασκευής

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΞΕΛΙΣΣΟΜΕΝΗ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ. ηµήτρης Μελάς Αριστοτέλειο Πανε ιστήµιο Θεσσαλονίκης Τµήµα Φυσικής - Εργαστήριο Φυσικής της Ατµόσφαιρας

Η ΕΞΕΛΙΣΣΟΜΕΝΗ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ. ηµήτρης Μελάς Αριστοτέλειο Πανε ιστήµιο Θεσσαλονίκης Τµήµα Φυσικής - Εργαστήριο Φυσικής της Ατµόσφαιρας Η ΕΞΕΛΙΣΣΟΜΕΝΗ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ηµήτρης Μελάς Αριστοτέλειο Πανε ιστήµιο Θεσσαλονίκης Τµήµα Φυσικής - Εργαστήριο Φυσικής της Ατµόσφαιρας Το φαινόµενο του θερµοκηπίου είναι ένα φυσικό φαινόµενο µε ευεργετικά

Διαβάστε περισσότερα

Η λέπτυνση του στρώματος του όζοντος στην Ατμόσφαιρα και οι επιπτώσεις της στον ανθρώπινο οφθαλμό.

Η λέπτυνση του στρώματος του όζοντος στην Ατμόσφαιρα και οι επιπτώσεις της στον ανθρώπινο οφθαλμό. Γιώργος Ασημέλλης, Ph.D. Η λέπτυνση του στρώματος του όζοντος στην Ατμόσφαιρα και οι επιπτώσεις της στον ανθρώπινο οφθαλμό. Πανελλήνια Ένωση Οπτικών Οπτομετρών Athens Plaza Hotel Τρίτη 24 Μαΐου 2010 Ακτινοβολία

Διαβάστε περισσότερα

1. Τα αέρια θερµοκηπίου στην ατµόσφαιρα είναι 2. Η ποσότητα της ηλιακής ακτινοβολίας στο εξωτερικό όριο της ατµόσφαιρας Ra σε ένα τόπο εξαρτάται:

1. Τα αέρια θερµοκηπίου στην ατµόσφαιρα είναι 2. Η ποσότητα της ηλιακής ακτινοβολίας στο εξωτερικό όριο της ατµόσφαιρας Ra σε ένα τόπο εξαρτάται: 1. Τα αέρια θερµοκηπίου στην ατµόσφαιρα είναι 1. επικίνδυνα για την υγεία. 2. υπεύθυνα για τη διατήρηση της µέσης θερµοκρασίας του πλανήτη σε επίπεδο αρκετά µεγαλύτερο των 0 ο C. 3. υπεύθυνα για την τρύπα

Διαβάστε περισσότερα

Όπως έγινε κατανοητό, το φαινόμενο του θερμοκηπίου, στις φυσικές του διαστάσεις, δεν είναι επιβλαβές, αντίθετα είναι ζωτικής σημασίας για τη

Όπως έγινε κατανοητό, το φαινόμενο του θερμοκηπίου, στις φυσικές του διαστάσεις, δεν είναι επιβλαβές, αντίθετα είναι ζωτικής σημασίας για τη 2.12 Το φαινόμενο του θερμοκηπίου Δεχόμενοι σχεδόν καθημερινά ένα καταιγισμό συγκεχυμένων πληροφοριών, πολλοί από μας έχουν ταυτίσει το φαινόμενο του θερμοκηπίου με την κλιματική αλλαγή. Όπως θα εξηγήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Ε Δημοτικού 13 Μαΐου 2012 Ονοματεπώνυμο: Δημοτικό Σχολείο:.

Ε Δημοτικού 13 Μαΐου 2012 Ονοματεπώνυμο: Δημοτικό Σχολείο:. Ε Δημοτικού 13 Μαΐου 2012 Ονοματεπώνυμο: Δημοτικό Σχολείο:. Συντομογραφίες: β.μαθ.ε βιβλίο Μαθητή Ε τάξης τ.εργ.ε τετράδιο Εργασιών Ε τάξης Παρατήρησε τα παρακάτω σκίτσα στα οποία εικονίζονται «επικίνδυνες

Διαβάστε περισσότερα

Μέτρηση της Ηλιακής Ακτινοβολίας

Μέτρηση της Ηλιακής Ακτινοβολίας Μέτρηση της Ηλιακής Ακτινοβολίας Ο ήλιος θεωρείται ως ιδανικό µέλαν σώµα Με την παραδοχή αυτή υπολογίζεται η θερµοκρασία αυτού αν υπολογιστεί η ροή ακτινοβολίας έξω από την ατµόσφαιρα Με τον όρο ροή ακτινοβολίας

Διαβάστε περισσότερα

18 ος Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός Αστρονομίας και Διαστημικής 2013 Φάση 3 η : «ΙΠΠΑΡΧΟΣ»

18 ος Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός Αστρονομίας και Διαστημικής 2013 Φάση 3 η : «ΙΠΠΑΡΧΟΣ» Θέμα 1 ο (Σύντομης ανάπτυξης): 18 ος Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός Αστρονομίας και Διαστημικής 2013 Φάση 3 η : «ΙΠΠΑΡΧΟΣ» Θέματα του Γυμνασίου (Α) Ποιοι πλανήτες ονομάζονται Δίιοι; (Β) Αναφέρατε και

Διαβάστε περισσότερα

ΣΔΕ ΑΓΡΙΝΙΟΥ Σχ. έτος ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟΣ ΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ Α. ΠΛΑΤΑΝΙΑ. Οι εκπαιδευτικοί στόχοι του συγκεκριμένου θέματος είναι:

ΣΔΕ ΑΓΡΙΝΙΟΥ Σχ. έτος ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟΣ ΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ Α. ΠΛΑΤΑΝΙΑ. Οι εκπαιδευτικοί στόχοι του συγκεκριμένου θέματος είναι: ΣΔΕ ΑΓΡΙΝΙΟΥ Σχ. έτος 2006-2007 ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟΣ ΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ Α. ΠΛΑΤΑΝΙΑ Από τη θεματική ενότητα: ΘΕΡΜΟΤΗΤΑ Οι εκπαιδευτικοί στόχοι του συγκεκριμένου θέματος είναι: Να αντιληφθούν τη διαφορά

Διαβάστε περισσότερα

ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ 2. ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7. ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ

ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ 2. ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7. ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΙΣΟΤΟΠΩΝ Τμήμα Χημικών Μηχανικών Ιωάννα Δ. Αναστασοπούλου Βασιλική Δρίτσα ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7. ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ 2. ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 11. Προσδιορισμός του πηλίκου του φορτίου προς τη μάζα ενός ηλεκτρονίου

ΑΣΚΗΣΗ 11. Προσδιορισμός του πηλίκου του φορτίου προς τη μάζα ενός ηλεκτρονίου ΑΣΚΗΣΗ 11 Προσδιορισμός του πηλίκου του φορτίου προς τη μάζα ενός ηλεκτρονίου Σκοπός : Να προσδιορίσουμε μια από τις φυσικές ιδιότητες του ηλεκτρονίου που είναι το πηλίκο του φορτίου προς τη μάζα του (/m

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΝΗΣΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΘΑΝΑΤΟΣ ΑΣΤΕΡΩΝ

ΓΕΝΝΗΣΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΘΑΝΑΤΟΣ ΑΣΤΕΡΩΝ ΓΕΝΝΗΣΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΘΑΝΑΤΟΣ ΑΣΤΕΡΩΝ Πολυχρόνης Καραγκιοζίδης Mcs χημικός www.polkarag.gr Μετά τη δημιουργία του Σύμπαντος 380.000 έτη 6000 ο C Τα ηλεκτρόνια μπορούν να συνδεθούν με τα πρωτόνια ή τους άλλους

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΕΡΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ. Βλυσίδης Απόστολος Καθηγητής ΕΜΠ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΕΡΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ. Βλυσίδης Απόστολος Καθηγητής ΕΜΠ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΕΡΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ Βλυσίδης Απόστολος Καθηγητής ΕΜΠ Άδεια Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες,

Διαβάστε περισσότερα

Ακτίνες επιτρεπόμενων τροχιών (2.6)

Ακτίνες επιτρεπόμενων τροχιών (2.6) Αντικαθιστώντας το r με r n, έχουμε: Ακτίνες επιτρεπόμενων τροχιών (2.6) Αντικαθιστώντας n=1, βρίσκουμε την τροχιά με τη μικρότερη ακτίνα n: Αντικαθιστώντας την τελευταία εξίσωση στη 2.6, παίρνουμε: Αν

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι άμεση ρύπανση?

Τι είναι άμεση ρύπανση? ΡΥΠΑΝΣΗ ΝΕΡΟΥ Τι είναι ρύπανση; Ρύπανση μπορεί να θεωρηθεί η δυσμενής μεταβολή των φυσικοχημικών ή βιολογικών συνθηκών ενός συγκεκριμένου περιβάλλοντος ή/και η βραχυπρόθεσμη ή μακροπρόθεσμη βλάβη στην

Διαβάστε περισσότερα

Η ατμόσφαιρα και η δομή της

Η ατμόσφαιρα και η δομή της 1 Η ατμόσφαιρα και η δομή της Ατμόσφαιρα λέγεται το αεριώδες στρώμα που περιβάλλει τη γη και το οποίο την ακολουθεί στο σύνολο των κινήσεών της. 1.1 Έκταση της ατμόσφαιρας της γης Το ύψος στο οποίο φθάνει

Διαβάστε περισσότερα