ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΙΑΤΡΟΦΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΠΑΙ ΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΙΑΤΡΟΦΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΠΑΙ ΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ"

Transcript

1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ-ΤΟΜΕΑΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Γ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Γ. ΚΑΠΡΙΝΗΣ ΠΑΝΕΠ. ΕΤΟΣ Αριθµ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΙΑΤΡΟΦΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΠΑΙ ΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΣΟΦΙΑ Σ. ΑΜΟΙΡΙ ΟΥ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ Ι ΑΚΤΟΡΙΚΗ ΙΑΤΡΙΒΗ ΥΠΟΒΛΗΘΗΚΕ ΣΤΟ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΤΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΟΥ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2005

2 Η ΤΡΙΜΕΛΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΑΜΠΑΤΖΟΓΛΟΥ ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ, ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΖΗΛΙΚΗΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ, ΕΠΙΚ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΑΠΡΙΝΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ, ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Η ΕΠΤΑΜΕΛΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΑΜΠΑΤΖΟΓΛΟΥ ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ, ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΖΗΛΙΚΗΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ, ΕΠΙΚ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΑΠΡΙΝΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ, ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΩΤΙΟΥ ΦΩΤΙΟΣ, ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΜΥΛΩΝΑΣ ΙΩΑΝΝΗΣ, ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΓΙΑΝΝΟΥΛΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ, ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΙΟΣΕΟΓΛΟΥ ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ, ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ «Η έγκρισις της ιδακτορικής ιατριβής υπό της Ιατρικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστηµίου Θεσσαλονίκης, δεν υποδηλοί αποδοχήν των γνωµών του συγγραφέως». (Νόµος 5343/32, Αρθρ.202/ 2 και ν. 1268/82, άρθρ.50/ 8) 2

3 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΕ ΡΟΣ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΜΠΟΝΤΗΣ 3

4 στον Κωνσταντή και τον ηµήτρη στους γονείς µου 4

5 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος.9 ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Εισαγωγή Ορισµοί Η Ψυχογενής Ανορεξία του βρέφους 25 A) ιάκριση πείνας-όρεξης..26 B) Η λειτουργία της διατροφής 27 Γ) Ιστορικά...28 ) Ορισµός...29 Ε) Ταξινόµηση.29 Στ) ιάγνωση...31 Ζ) ιαφορική διάγνωση...33 Η) Εξέλιξη...35 Θ) Ψυχοπαθολογία...35 Ι) Η ανορεξία σαν συµπεριφορά άρνησης Μηρυκασµός του βρέφους 42 Α) Αιτιολογία...42 Β) Κλινικά χαρακτηριστικά Αλλοτριοφαγία (PICA).45 Α) Αιτιολογία...45 Β) Κλινικά χαρακτηριστικά.46 Γ) ιαφορική διάγνωση Κολικοί Ψυχογενής Ανορεξία 50 Α) Ιστορικά.50 Β) Ορισµός..51 5

6 Γ) Κλινικά χαρακτηριστικά 52 ) Συµπεριφορά και ψυχοπαθολογία.52 Ε) Σωµατικά χαρακτηριστικά 56 Στ) Η Ψυχογενής Ανορεξία στα αγόρια.57 Ζ) Επιδηµιολογία 58 Η) Ενδοκρινικές ανωµαλίες και µεταβολικές διαταραχές..59 Θ) Ψυχοδυναµικές αντιλήψεις Ψυχογενής βουλιµία.64 Α) Κλινική εικόνα...65 Β) ιαφορική διάγνωση..66 Γ) Η ψυχογενής βουλιµία στα αγόρια.66 ) Επιδηµιολογία.67 Ε) Ενδοκρινικές διαταραχές...67 Στ) Ψυχοδυναµικοί παράγοντες στην ψυχογενή βουλιµία Παχυσαρκία..70 Α) Ορισµός..70 Β) Ταξινόµηση.71 Γ) Η προσωπικότητα των παχύσαρκων παιδιών..71 ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Μεθοδολογία 76 Α) Στόχοι της έρευνας.76 Β) Υλικό..77 Γ) Μέθοδος..78 1) ηµογραφικά στοιχεία ) Παιδοψυχιατρική εκτίµηση ) Ψυχοµετρικές δοκιµασίες..79 ) Μεθοδολογία στατιστικής επεξεργασίας Ανάλυση αποτελεσµάτων 83 6

7 Α) Γενικά δηµογραφικά στοιχεία 83 Β) Ειδικό µέρος: Μελέτη διαταραχών διατροφής...89 Γ) ιαγνώσεις Σχολιασµός Συζήτηση Συµπεράσµατα Παρουσίαση περιστατικών Παράρτηµα.135 Α) Παιδοψυχιατρικό Ιστορικό..136 Β) Ιστορικό διατροφής..146 Γ) Λογοπεδική Εκτίµηση..147 Βιβλιογραφία

8 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Θέµα της παρούσας εργασίας είναι η συγκριτική µελέτη των ιαταραχών ιατροφής κατά την πρώτη παιδική και εφηβική ηλικία. Οι διαταραχές διατροφής των Εφήβων και νεαρών ενηλίκων έχουν απασχολήσει πολύ τους ερευνητές και κλινικούς διαφόρων ειδικοτήτων κατά τη διάρκεια του τελευταίου αιώνα. Αντίθετα, λίγα έχουν γραφεί για τις διαταραχές της διατροφής στα βρέφη και στα παιδιά και αυτά κυρίως στη Γαλλική βιβλιογραφία. Ο βασικός προβληµατισµός αφορούσε στην παρουσία κάποιας σύνδεσης µεταξύ των πρώιµων διαταραχών διατροφής στην βρεφική και πρώτη παιδική ηλικία και των διαταραχών της λήψης τροφής κατά την εφηβική ηλικία. Το αρχικό ερώτηµα ήταν το εξής: υπάρχει ένα συνεχές (µια αναπτυξιακή συνέχεια) µεταξύ των πρώιµων προβληµάτων στη διατροφή και της εµφάνισης στην εφηβεία κάποιας διαταραχής στη λήψη τροφής (Ψυχογενής Ανορεξία, Ψυχογενής Βουλιµία, Παχυσαρκία); Υπάρχει δηλαδή στο ιστορικό των εφήβων µε διαταραχή της λήψης τροφής, κάποια αναφορά από τους γονείς ή µια καταγραφή από τον παιδίατρο στο Βιβλιάριο Υγείας πρώιµων σηµείων ή και συµπτωµάτων που έχουν σχέση µε τη διατροφή; Αρχικά εξετάσθηκαν έφηβοι µε διαταραχές διατροφής που προσήλθαν στα Εξωτερικά Ιατρεία της Υπηρεσίας του Παιδιού και του Εφήβου της Γ Ψυχιατρικής Κλινικής του Νοσ. ΑΧΕΠΑ και διερευνήθηκε στο ιστορικό τους µε ιδιαίτερη λεπτοµέρεια το κοµµάτι που αφορούσε στη διατροφή τους κατά την πρώτη παιδική ηλικία. Η παράλληλη όµως διαγνωστική και θεραπευτική δουλειά µε παιδιά και εφήβους που προσέρχονταν στο Ιατρείο Μαθησιακών και Σχολικών υσκολιών της ίδιας Υπηρεσίας, µας οδήγησε σε µια πρώτη 8

9 παρατήρηση: στο ιστορικό των παιδιών αυτών που προσέρχονταν για έλεγχο των µαθησιακών τους δυσκολιών, υπήρχαν συχνές αναφορές από τις µητέρες στις δυσκολίες που από νωρίς αντιµετώπισαν µε τα παιδιά τους σε θέµατα διατροφής. Με µια πρώτη µατιά έµοιαζε σαν οι δυσκολίες στο φαγητό να σταµατούσαν(;) ή να έπαιρναν άλλη µορφή µε την έναρξη του σχολείου (και των µαθησιακών δυσκολιών). Έτσι εξετάσθηκαν έφηβοι και παιδιά των οποίων ο λόγος προσέλευσης τους αφορούσε στον έλεγχο των µαθησιακών τους δυσκολιών, ανεξάρτητα από το αν εµφάνιζαν στο ιστορικό τους πρώιµες ή τωρινές δυσκολίες ή διαταραχές στη λήψη τροφής και δόθηκε ιδιαίτερη έµφαση στο ιστορικό της διατροφής. Ο κοινός τρόπος λήψης του ιστορικού σε όλα τα παιδιά, ανεξάρτητα από το λόγο προσέλευσης και το αίτηµα, που κρατά µακριά τα ερωτηµατολόγια και εστιάζεται στο να ακούσεις και να σεβαστείς τον ελεύθερο λόγο του γονιού και του παιδιού, βοήθησε σηµαντικά στο να γίνουν οι πρώτες υποθέσεις. Μια σειρά από θέµατα όπως η επικέντρωση στο διάστηµα της εγκυµοσύνης, στο περιγεννητικό ιστορικό αλλά και στη σηµαντικότητα των διαντιδράσεων από τις πρώτες µέρες της ζωής και σε όλη τη νεογνική και βρεφική περίοδο, η σηµασία των θεµάτων καταγωγής, των γονεϊκών φαντασιώσεων, θα θεωρηθούν ίσως περιττά σε µια τέτοια εργασία. Τα θέµατα αυτά, που µοιάζουν «εκτός θέµατος», βοήθησαν να γεννηθούν οι πρώτες σκέψεις γύρω από το «φάε» και το «διάβασε». Η στατιστική καταγραφή και ανάλυση των περιστατικών της εργασίας αυτής ήταν απαραίτητη και πολύτιµη για τον έλεγχο των υποθέσεών µας. Ταυτόχρονα όµως είχε σαν αποτέλεσµα την «εξαφάνιση» ενός µεγάλου µέρους της διαγνωστικής και κυρίως της θεραπευτικής δουλειάς που έγινε µε τα παιδιά. Κάθε περιστατικό «αναλύθηκε» µε βάση 98 παραµέτρους που επιλέχθηκαν µε προσοχή για 9

10 να το καταγράψουν όσο το δυνατόν µε µεγαλύτερη ακρίβεια. Οι παράµετροι έπρεπε να καταγραφούν κατά το δυνατόν «στατιστικώς ορθά» µε αποτέλεσµα να χάνεται ένα µεγάλο µέρος της ιστορίας και της µοναδικότητας του κάθε περιστατικού. Αυτή ήταν και η µοναδική απογοήτευση που πήρα από την εργασία αυτή... Θα ήθελα να ευχαριστήσω για την πολύτιµη βοήθειά του, τον αναπληρωτή καθηγητή Γρηγόρη Κιοσέογλου που µε κατανόηση, υποµονή και χιούµορ βοήθησε στην ολοκλήρωση της στατιστικής επεξεργασίας. Τον επίκουρο καθηγητή Νίκο Ζηλίκη για την εµπιστοσύνη που µου έδειξε, για τις διορθώσεις και σηµαντικές επισηµάνσεις του. Τον καθηγητή Γεώργιο Καπρίνη για την εµπιστοσύνη του. Την ψυχολόγο Έλενα Φωτιάδου για την βοήθειά της στο κοµµάτι της στατιστικής επεξεργασίας, για την «δεύτερη µατιά» της στο κείµενο αλλά και για την υποστήριξή της στην ολοκλήρωση της εργασίας αυτής. Την κλινική ψυχολόγο Χριστίνα Χατζηδηµητρίου για την επιµέλεια του κειµένου. Την αναπληρώτρια καθηγήτρια Άννα Καρλοβασίτου για τη βοήθειά της στην νευρολογική εκτίµηση κάποιων περιστατικών και τις καίριες επισηµάνσεις της. Την οµάδα του Εξωτερικού Ιατρείου Μαθησιακών Σχολικών υσκολιών της Υπηρεσίας Παιδιού και Εφήβου του Νοσοκοµείου ΑΧΕΠΑ, που µε κέφι, µεράκι και συνέπεια στήριξε το παραπάνω ιατρείο από το 1997 ως το 2003, και συγκεκριµένα τις ψυχολόγους Ε. Νάκου, Αν. Κωνσταντινίδου, Χρ. Χατζηδηµητρίου, Ε. Φωτιάδου, Ε. Παναγιωτίδου, τους λογοθεραπευτές Γ. Τζιαρό, Β. Μπιζέλη, τις ειδικές παιδαγωγούς Α. Παπαδοπούλου, Ευτ. Κολαρά και την εργοθεραπεύτρια Ζ. Τσακώνη. 10

11 Ιδιαίτερα ευχαριστώ τον αναπληρωτή καθηγητή Γρηγόρη Αµπατζόγλου για την εµπιστοσύνη που µου έδειξε στην επιλογή του θέµατος της διατριβής, για τις επισηµάνσεις, παρατηρήσεις και διορθώσεις του, αλλά κυρίως για την τιµή να είναι ο δάσκαλός µου στην Παιδοψυχιατρική. Τέλος ευχαριστώ το σύζυγό µου, ψυχίατρο, ηµήτρη Κουρµπέτη για την υποστήριξη και την υποµονή του. 11

12 ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΟΡΙΣΜΟΙ Οι διαταραχές διατροφής που µελετήθηκαν είναι: 1) Η Ψυχογενής Ανορεξία 2) Η Ψυχογενής Βουλιµία, όπως αυτές ορίζονται από τα ταξινοµικά κριτήρια των ICD-10 και DSM-IV 3) Η Παχυσαρκία 4) Οι ιαταραχές Σίτισης κατά τη νηπιακή και παιδική ηλικία στις οποίες συµπεριλαµβάνονται: α) Η ανορεξία του 2 ου εξαµήνου της ζωής, η βασική ανορεξία, ο µηρυκασµός β) Η βρώση µη τροφικών ουσιών κατά την νηπιακή και παιδική ηλικία 5) Οι ψυχογενείς έµετοι Ταξινόµηση κατά ICD-10 Σύµφωνα µε την ICD-10, ( WHO, 1992) στις διαταραχές της διατροφής διαταραχές στη λήψη τροφής (F50), περιγράφονται κυρίως δυο σηµαντικά και σαφώς καθοριζόµενα σύνδροµα: η Ψυχογενής Ανορεξία F50.0 και η Ψυχογενής Βουλιµία F50.2. Εδώ επίσης περιλαµβάνονται η Άτυπη Ψυχογενής Ανορεξία F50.1 και Βουλιµία F50.3, η Υπερφαγία συνδυαζόµενη µε άλλες ψυχολογικές διαταραχές F50.4 και οι Έµετοι συνδεόµενοι µε άλλες ψυχολογικές διαταραχές F

13 Η Ψυχογενής Ανορεξία είναι διαταραχή που χαρακτηρίζεται από εκούσια απώλεια σωµατικού βάρους, που προκαλείται ή συντηρείται από τον ίδιο τον ασθενή. Εµφανίζεται συνήθως σε έφηβες και νεαρές ενήλικες γυναίκες και σπανιότερα σε αγόρια της εφηβικής ηλικίας και νεαρούς άνδρες, σε κορίτσια της προεφηβείας και γυναίκες µεγαλύτερης ηλικίας, µέχρι και την εµµηνόπαυση. Αποτελεί ανεξάρτητο σύνδροµο υπό την έννοια ότι: α) Τα κλινικά χαρακτηριστικά του συνδρόµου είναι εύκολα αναγνωρίσιµα έτσι ώστε η διάγνωση να είναι αξιόπιστη µε µεγάλο βαθµό συµφωνίας µεταξύ των κλινικών. β) Μελέτες κλινικής παρακολούθησης έχουν δείξει ότι µεταξύ ασθενών, οι οποίοι δεν αναρρώνουν, αρκετοί συνεχίζουν να εµφανίζουν τα ίδια κύρια χαρακτηριστικά της ψυχογενούς ανορεξίας σε χρόνια µορφή. Για την οριστική διάγνωση απαιτούνται όλα τα ακόλουθα κριτήρια: 1) Το σωµατικό βάρος παραµένει τουλάχιστον 15% κάτω από το αναµενόµενο (είτε λόγω απώλειας είτε επειδή ποτέ δεν επιτεύχθηκε) ή ο δείκτης της σωµατικής µάζας κατά Quetelet ( είκτης Σωµατικής Μάζας Quetelet = Βάρος Kg / Ύψος m 2 ) είναι 17,5 ή λιγότερο. Στους ασθενείς της προεφηβικής ηλικίας, µπορεί να παρατηρείται αδυναµία να επιτευχθεί η προσδοκώµενη για την ηλικία αύξηση του σωµατικού βάρους. 2) Η απώλεια βάρους αυτοπροκαλείται µε την αποφυγή «παχυντικών τροφών». Είναι δυνατόν επίσης να υπάρχουν ένα ή περισσότερα από τα επόµενα : αυτοπροκαλούµενοι έµετοι, αυτοπροκαλούµενες κενώσεις µε καθαρτικές ουσίες, υπερβολική σωµατική άσκηση, χρήση φαρµάκων κατασταλτικών της όρεξης ή /και διουρητικών. 3) Υπάρχει παραµόρφωση της εικόνας του σωµατικού εγώ υπό τη µορφή ειδικής ψυχοπαθολογίας, κατά την οποία ο φόβος του πάχους επιδιαρκεί 13

14 ως παρέµβλητη, υπεραξιολογούµενη ιδέα και ο ασθενής επιβάλλει στον εαυτό του χαµηλό επίπεδο σωµατικού βάρους. 4) Υπάρχει εκτεταµένη ενδοκρινική διαταραχή, του υποθαλαµουποφυσιογοναδικού άξονα εκδηλούµενη στις γυναίκες ως αµµηνόρροια και στους άνδρες ως απώλεια του σεξουαλικού ενδιαφέροντος και της ικανότητας. (Προφανή εξαίρεση αποτελεί η επίµονη κολπική αιµορραγία σε ανορεκτικές γυναίκες, οι οποίες λαµβάνουν ορµονική θεραπεία υποκατάστασης, συνηθέστατα υπό τη µορφή του αντισυλληπτικού χαπιού). υνατόν είναι, επίσης, να υπάρχουν αυξηµένα επίπεδα αυξητικής ορµόνης και κορτιζόλης, µεταβολές στον περιφερικό µεταβολισµό των θυρεοειδικών ορµονών και ανωµαλίες στην έκκριση της ινσουλίνης. 5) Εάν η έναρξη της Ψ. Α. τοποθετείται στην προεφηβική ηλικία, η διαδοχή των διαφόρων γεγονότων της ήβης καθυστερεί ή αναστέλλεται (η ανάπτυξη του ατόµου σταµατά, στα κορίτσια οι µαστοί δεν αναπτύσσονται και υπάρχει πρωτογενής αµηνόρροια, στα αγόρια τα γεννητικά όργανα παραµένουν παιδικά). Με την ανάρρωση η ήβη συχνά συµπληρώνεται φυσιολογικά αλλά η εµµηναρχή καθυστερεί. Αποκλείονται: απώλεια της όρεξης και ψυχογενής απώλεια της όρεξης. Η Ψυχογενής Βουλιµία είναι σύνδροµο που χαρακτηρίζεται από επανειληµµένα επεισόδια υπερφαγίας και από υπερβολική υπεραπασχόληση µε τον έλεγχο του σωµατικού βάρους. Τα συµπτώµατα αυτά οδηγούν τον ασθενή να υιοθετήσει ακραία µέτρα, για να µετριάσει την «παχυντική» επίδραση των προσλαµβανοµένων τροφών. Η χρήση του όρου πρέπει να περιορίζεται στη µορφή της διαταραχής, η οποία σχετίζεται µε την ψυχογενή ανορεξία λόγω της εµφάνισης κοινών ψυχοπαθολογικών στοιχείων στις δυο καταστάσεις. Για την οριστική διάγνωση, απαιτούνται όλα τα ακόλουθα κριτήρια : 14

15 α) Επιµένουσα υπεραπασχόληση µε τη διατροφή και ακατανίκητη επιθυµία για λήψη τροφής. Ο ασθενής υποκύπτει στην επιθυµία του να τρώει υπερβολικά, µε επεισόδια υπερφαγίας κατά τα οποία πολύ µεγάλες ποσότητες τροφής καταναλίσκονται σε βραχείες χρονικές περιόδους. β) Ο ασθενής προσπαθεί να αντιρροπήσει την παχυντική επίδραση της τροφής µε ένα ή περισσότερα από τα ακόλουθα: αυτοπροκαλούµενοι έµετοι, κατάχρηση καθαρτικών ουσιών, εναλλασσόµενες περίοδοι αποχής από τη λήψη τροφής, χρήση φαρµάκων, όπως ανορεκτικών, θυρεοειδικών σκευασµάτων ή διουρητικών. ιαβητικοί ασθενείς µε βουλιµία είναι δυνατόν να παραµελήσουν τη θεραπεία τους µε ινσουλίνη. γ) Η ψυχοπαθολογία εκφράζεται ως νοσηρός φόβος πάχυνσης. Ο ασθενής επιβάλλει στον εαυτό του ένα αυστηρά καθορισµένο όριο σωµατικού βάρους, πολύ κάτω από το προνοσηρό επίπεδο, το οποίο και αποτελεί το άριστο ή το κατά τη γνώµη του γιατρού συµβατό µε την υγεία σωµατικό βάρος. Συχνά, αλλά όχι πάντοτε, αναφέρονται στο ιστορικό επεισόδια Ψυχογενούς Ανορεξίας. Τυχόν προηγούµενο επεισόδιο µπορεί να είχε πλήρη κλινική έκφραση ή να είχε προσλάβει ελάσσονα λανθάνουσα µορφή µε µέτρια µόνο απώλεια βάρους ή/ και παροδική φάση αµµηνόρροιας. Το δε µεσοδιάστηµα µεταξύ ενός επεισοδίου ψυχογενούς ανορεξίας και ενός ψυχογενούς βουλιµίας µπορεί να κυµαίνεται από λίγους µήνες µέχρι µερικά χρόνια. Το ICD-10 ορίζει επίσης την Άτυπη Ψυχογενή Ανορεξία. Ο όρος χρησιµοποιείται για άτοµα, στα οποία ένα ή περισσότερα χαρακτηριστικά της Ψυχογενούς Ανορεξίας, όπως η αµηνόρροια, ή η σηµαντική απώλεια βάρους, απουσιάζουν, αλλά τα οποία κατά τα άλλα παρουσιάζουν τη σχεδόν τυπική κλινική εικόνα της Ψ.Α. Με τον ίδιο όρο κάλλιστα µπορούν να περιγραφούν ασθενείς οι οποίοι έχουν όλα τα βασικά συµπτώµατα της Ψ.Α., αλλά σε ελαφρό βαθµό. 15

16 Ο όρος άτυπη ψυχογενής βουλιµία χρησιµοποιείται για τα άτοµα, στα οποία ένα ή περισσότερα από τα βασικά χαρακτηριστικά της ΨΒ απουσιάζουν, αλλά τα οποία κατά τα άλλα προσεγγίζουν την τυπική κλινική εικόνα. Συνηθέστατα η διάγνωση αυτή ισχύει και για άτοµα µε φυσιολογικό ή ακόµη και µε υπερβολικό σωµατικό βάρος αλλά µε τυπικές περιόδους υπερφαγίας ακολουθούµενες από εµέτους ή λήψη καθαρτικών. Ατελείς µορφές του συνδρόµου µαζί µε καταθλιπτικά συµπτώµατα δεν είναι ασυνήθεις. Περιλαµβάνεται: η βουλιµία κανονικού σωµατικού βάρους. Στην Υπερφαγία συνδυαζόµενη µε άλλες ψυχολογικές διαταραχές πρέπει να κωδικοποιούνται η υπερφαγία η οποία έχει προκαλέσει παχυσαρκία ως αντίδραση σε δυσφοριογόνα γεγονότα. Το πένθος, τα ατυχήµατα, οι χειρουργικές επεµβάσεις και άλλα γεγονότα συναισθηµατικώς φορτισµένα µπορεί να ακολουθούνται από αντιδραστική παχυσαρκία, ιδιαίτερα σε άτοµα που έχουν προδιάθεση για αύξηση του σωµατικού βάρους. Η παχυσαρκία ως αίτιο ψυχολογικής διαταραχής δεν καταγράφεται σε αυτόν τον κωδικό. Έµετοι συνδυαζόµενοι µε άλλες ψυχολογικές διαταραχές. Εκτός από τους αυτοπροκαλούµενους εµέτους επί ψυχογενούς βουλιµίας, επανειληµµένοι έµετοι µπορεί να επισυµβαίνουν στις αποσυνδετικές διαταραχές, στην υποχονδριακή διαταραχή - όπου οι έµετοι µπορεί να είναι ένα από τα πολλά σωµατικά συµπτώµατα - και κατά την κύηση, οπότε συναισθηµατικοί παράγοντες µπορεί να συµβάλλουν στην εµφάνιση επαναλαµβανόµενης ναυτίας και εµέτων Ταξινόµηση κατά DSM-IV Στο DSM-IV (Α.Ρ.Α, 1994) η Ψυχογενής Ανορεξία ορίζεται ως: α) Η άρνηση του ατόµου να διατηρήσει το βάρος του σώµατός του στο επίπεδο, ή πάνω από το επίπεδο, του ελάχιστα φυσιολογικού βάρους 16

17 για την ηλικία και το ύψος του ( π.χ. απώλεια του βάρους που έχει σαν αποτέλεσµα τη διατήρηση του βάρους κάτω από το 85% του αναµενόµενου ή αποτυχία να έχει την αναµενόµενη αύξηση βάρους κατά την περίοδο της ανάπτυξης που έχει σαν αποτέλεσµα βάρος σώµατος λιγότερο από το 85 % του αναµενόµενου. β) Έντονος φόβος του ατόµου ότι θα αυξηθεί το βάρος του ή ότι θα γίνει παχύ, ακόµη και όταν το βάρος του είναι κάτω από το κανονικό. γ) ιαταραχή του τρόπου µε τον οποίο βιώνεται το βάρος ή το σχήµα του σώµατος στην αυτοαξιολόγηση ή άρνηση της σοβαρότητας του υπάρχοντος χαµηλού βάρους σώµατος. δ) Σε γυναίκες µετά την εµµηναρχή, αµηνόρροια, δηλαδή απουσία τουλάχιστον τριών εµµηνορρυσιακών κύκλων. ιακρίνονται δυο τύποι: 1) ο περιοριστικός τύπος όπου κατά τη διάρκεια του τρέχοντος επεισοδίου Ψυχογενούς Ανορεξίας, το άτοµο δεν έχει τακτικά επεισόδια υπερφαγίας ή συµπεριφορά κάθαρσης (δηλ. αυτοπροκαλούµενους εµέτους ή κακή χρήση καθαρτικών, διουρητικών ή υποκλυσµών) 2) επεισόδια υπερφαγίας / καθαρτικός τύπος όπου κατά τη διάρκεια του τρέχοντος επεισοδίου Ψ.Α. το άτοµο έχει τακτικά επεισόδια υπερφαγίας ή καταφεύγει συχνά σε συµπεριφορά κάθαρσης. Η Ψυχογενής Βουλιµία ορίζεται στο DSM-IV ως: α) Επανειληµµένα επεισόδια υπερφαγίας. Ένα επεισόδιο χαρακτηρίζεται από τα ακόλουθα: η κατανάλωση, σε µια συγκεκριµένη χρονική περίοδο (π.χ. µέσα σε 2 ώρες), µιας ποσότητας τροφής, η οποία είναι εµφανώς µεγαλύτερη από αυτή που θα µπορούσαν να καταναλώσουν οι περισσότεροι άνθρωποι κατά τη διάρκεια της ίδιας χρονικής περιόδου και κάτω από όµοιες περιστάσεις. Το επεισόδιο υπερφαγίας χαρακτηρίζεται από αίσθηση έλλειψης ελέγχου στην κατανάλωση τροφής κατά τη διάρκεια του επεισοδίου (π.χ. ένα αίσθηµα 17

18 του ατόµου ότι δε µπορεί να σταµατήσει να τρώει ή να ελέγξει τι και πόσο τρώει) β) επανειληµµένη απρόσφορη αντισταθµιστική συµπεριφορά προκειµένου να αποτραπεί η αύξηση του βάρους, όπως αυτοπροκαλούµενοι έµετοι, κακή χρήση καθαρτικών, διουρητικών, υποκλυσµών ή άλλων φαρµάκων, νηστεία ή υπερβολική σωµατική άσκηση. γ) Τόσο τα επεισόδια υπερφαγίας, όσο και η απρόσφορη αντισταθµιστική συµπεριφορά εµφανίζονται κατά µέσο όρο τουλάχιστον δύο φορές την βδοµάδα για ένα διάστηµα 3 µηνών δ) η αυτοαξιολόγηση επηρεάζεται υπέρµετρα από το σχήµα και το βάρος του σώµατος ε) η διαταραχή δεν εµφανίζεται αποκλειστικά κατά τη διάρκεια επεισοδίων Ψυχογενούς Ανορεξίας. ιακρίνονται δυο τύποι: ο καθαρτικός και ο µη καθαρτικός. Στον καθαρτικό τύπο κατά τη διάρκεια του τρέχοντος επεισοδίου Ψ.Β., το άτοµο καταφεύγει τακτικά σε αυτοπροκαλούµενους εµέτους ή σε κακή χρήση καθαρτικών, διουρητικών, ή υποκλυσµών. Στο µη καθαρτικό τύπο, κατά τη διάρκεια του τρέχοντος επεισοδίου Ψ.Β., το άτοµο έχει χρησιµοποιήσει άλλες απρόσφορες, αντισταθµιστικές συµπεριφορές, όπως νηστεία ή υπερβολική σωµατική άσκηση, αλλά δεν καταφεύγει τακτικά σε αυτοπροκαλούµενους εµέτους ή σε κακή χρήση καθαρτικών, διουρητικών ή υποκλυσµών Στο DSM-IV ορίζεται και η κατηγορία της ιαταραχής στην Πρόσληψη Τροφής Μη Προσδιοριζόµενη Αλλιώς όπου περιλαµβάνονται διαταραχές που δεν πληρούν τα κριτήρια οποιασδήποτε ειδικής διαταραχής στην Πρόσληψη Τροφής. Τα παραδείγµατα περιλαµβάνουν: 18

19 α) Τις περιπτώσεις γυναικών που πληρούν όλα τα κριτήρια της Ψ.Α. εκτός του ότι το άτοµο έχει κανονικούς εµµηνορυσιακούς κύκλους. β) Περιπτώσεις όπου πληρούνται όλα τα κριτήρια της Ψ.Α. εκτός του ότι, παρά τα σηµαντική απώλεια βάρους, το βάρος του ατόµου παραµένει εντός των φυσιολογικών ορίων. γ) Περιπτώσεις όπου πληρούνται όλα τα κριτήρια της Ψ.Β. εκτός του ότι τα επεισόδια υπερφαγίας και οι απρόσφοροι αντισταθµιστικοί µηχανισµοί εµφανίζονται σε συχνότητα µικρότερη από δυο φορές τη βδοµάδα ή σε διάρκεια µικρότερη από 3 µήνες. δ) Περιπτώσεις υιοθέτησης απρόσφορης αντισταθµιστικής συµπεριφοράς από ένα άτοµο φυσιολογικού βάρους σώµατος µετά από κατανάλωση µικρών ποσοτήτων τροφής (π.χ. αυτοπροκαλούµενοι έµετοι µετά από κατανάλωση δύο γλυκών). ε) Κατ επανάληψη µάσηση και απόπτυση αλλά χωρίς κατάποση µεγάλων ποσοτήτων τροφής. στ) Περιπτώσεις διαταραχής επεισοδίων υπερφαγίας, επανειληµµένα επεισόδια υπερφαγίας σε απουσία τακτικής υιοθέτησης απρόσφορων αντισταθµιστικών συµπεριφορών, χαρακτηριστικών της Ψ.Β. Ταξινόµηση κατά CFTMEA Στη Γαλλική Ταξινόµηση των Ψυχικών ιαταραχών του παιδιού και του εφήβου CFTMEA ( Mises & Quernada, 2002)οι διαταραχές της διατροφής ανήκουν στην ευρύτερη κατηγορία των διαταραχών µε έκφραση σωµατική και / ή µέσω της συµπεριφοράς οι οποίες δεν εντάσσονται σε µια κατηγορία που πρέπει να καταταγεί κατά προτεραιότητα στις κατηγορίες 1 έως 5 (1. ψυχώσεις, 2. νευρωτικές διαταραχές, 3. οριακές παθολογίες και διαταραχές της προσωπικότητας, 4. αντιδραστικές διαταραχές, 5. νοητική ανεπάρκεια) 19

20 Στην κατηγορία της Ψυχογενούς Ανορεξίας κατατάσσονται οι περιπτώσεις που παρουσιάζουν την κλινική εικόνα µε την κλασσική συµπτωµατολογία της Ψ.Α. ανεξαρτήτως της υποκείµενης δοµής/ οργάνωσης της πραγµατικότητας (νευρωτική ή παθολογία της προσωπικότητας). Αποκλείονται οι περιπτώσεις άρνησης λήψης τροφής στα πλαίσια παραληρήµατος, οι φοβίες τροφίµων, οι περιορισµοί στην λήψη τροφής µε ή χωρίς εµέτους που εµφανίζονται ως µεµονωµένες καταστάσεις και κυρίως δεν περιλαµβάνουν την άρνηση του γεγονότος της απίσχνασης, το φόβο της παχυσαρκίας και την επιθυµία για αδυνάτισµα. Στην κατηγορία της Ψυχογενούς Βουλιµίας κατατάσσονται όλες οι περιπτώσεις µε συµπεριφορά στην οποία η βουλιµία αποτελεί το κυρίαρχο σύµπτωµα ανεξαρτήτως της υποκείµενης δοµής / οργάνωσης προσωπικότητας. Εδώ συµπεριλαµβάνονται η βουλιµία µε καταναγκαστικούς χαρακτήρες, µε κρίσεις λαίµαργης υπερφαγίας, µε ή χωρίς εµετούς, η συνεχής υπερφαγία, το «µασούληµα», (συνεχής κατανάλωση µικροποσοτήτων διαφόρων τροφών). Αποκλείονται οι προσβολές βουλιµίας που επιπροστίθενται στην εξέλιξη µιας ψυχογενούς ανορεξίας. Στην κατηγορία άλλες διαταραχές της διατροφής κατατάσσονται οι περιπτώσεις στην κλινική εικόνα των οποίων προεξάρχουν οι διαταραχές διατροφής µη οργανικής αιτιολογίας, που δεν ανήκουν στις προηγούµενες κατηγορίες. Εδώ συµπεριλαµβάνονται ο µηρυκασµός, οι ψυχογενείς έµετοι που δεν κατατάσσονται στις νευρωτικές εξελικτικές διαταραχές µε κυρίαρχα τα αγχώδη στοιχεία, οι διαταραχές διατροφής του παιδιού που δεν κατατάσσονται στις νευρωτικές εξελικτικές διαταραχές µε κυρίαρχα τα φοβικά στοιχεία, η αλλοτριοφαγία (pica). Ειδικές Μαθησιακές ιαταραχές 20

21 Συνοπτικά θα αναφερθούµε στις Ειδικές Μαθησιακές ιαταραχές. Η Γαλλική ταξινόµηση περιλαµβάνει στην κατηγορία των «ειδικών» λειτουργιών που αφορούν στο λόγο, µαθησιακές προσκτήσεις και ψυχοκινητικότητα τις διαταραχές γραφής και ανάγνωσης, τις διαταραχές της λογικής σκέψης (λογικές διεργασίες /κρίση), τη διαταραγµένη ικανότητα αριθµητικών υπολογισµών. Στις διαταραχές της γραφής και της ανάγνωσης κατατάσσονται οι διαταραχές πρόσκτησης της ανάγνωσης και οι συνοδές διαταραχές της ορθογραφίας σε παιδιά που έχουν την ηλικία στην οποία συνήθως αποκτάται η ικανότητα αυτή, εκτός των περιπτώσεων στις οποίες υπάρχει νοητική ή αισθητηριακή ανεπάρκεια ή σοβαρές παιδαγωγικές αποστερήσεις. Η έκφραση δυσλεξία - δυσορθογραφία χρησιµοποιείται συχνά για τον προσδιορισµό αυτών των διαταραχών όταν είναι σαφείς και παρατεταµένες, σε αντίθεση µε την εµφάνιση παρόµοιων λαθών, η οποία είναι παροδική και συνηθισµένη στις αρχές της µάθησης. Οι διαταραχές συνίστανται σε σύγχυση των γραφηµάτων µε παραπλήσια µορφολογία ή ηχητική αντιστοιχία σε αναστροφές ή ακόµη προσθήκες και υποκαταστάσεις. Στο επίπεδο των φράσεων υπάρχει δυσκολία σύλληψης του ρυθµού και της στίξης (διαχωρισµού των µερών). Η κατανόηση του κειµένου από το παιδί είναι αισθητή και γενικώς καλύτερη από όσο φαίνεται από τον τρόπο που αυτό διαβάζει και αποκρυπτογραφεί το κείµενο. Αποκλείονται οι µαθησιακές δυσκολίες που οφείλονται σε ανεπαρκή παρακολούθηση του σχολείου ή σε νοητική ανεπάρκεια. Στη διαταραγµένη ικανότητα αριθµητικών υπολογισµών κατατάσσονται οι διαταραχές της εκµάθησης της αριθµητικής από όπου και πάλι αποκλείονται οι µαθησιακές δυσκολίες που οφείλονται σε ανεπαρκή παρακολούθηση σχολείου ή σε νοητική ανεπάρκεια. 21

22 Στις διαταραχές της λογικής σκέψης κατατάσσονται οι λιγότερο ή περισσότερο εστιασµένες διαταραχές της σκέψης και της λογικής κρίσης που είναι συµβατές µε µια ικανοποιητική ή και υψηλή νοητική επάρκεια, έτσι όπως η τελευταία εκτιµάται από τις δοκιµασίες για το νοητικό πηλίκο. Όµως οι διεργασίες αυτές επιφέρουν δυσκολίες ή αποτυχία στο µαθησιακό τοµέα, σε σχολικές ή άλλες δραστηριότητες: αριθµητικοί υπολογισµοί, ανάγνωση, λογική κρίση και ακριβή παρέµβαση σε καταστάσεις. Εδώ συµπεριλαµβάνονται οι διαταραχές των γνωστικών διεργασιών, όταν δεν πρόκειται για νοητική ανεπάρκεια και οι γνωστικές δυσαρµονίες. Αποκλείονται βέβαια η νοητική ανεπάρκεια, οι γενικευµένες καθυστερήσεις της ανάπτυξης και οι διαταραχές της προσοχής που συνδέονται µε ψυχοκινητική αστάθεια. Το ICD-10 αναφέρεται στις Ειδικές ιαταραχές των Σχολικών Ικανοτήτων και συµπεριλαµβάνει σε αυτές την Ειδική διαταραχή της ανάγνωσης F81.0, την Ειδική ιαταραχή του συλλαβισµού F81.1 την Ειδική διαταραχή των αριθµητικών ικανοτήτων F81.2, τη Μεικτή διαταραχή των σχολικών ικανοτήτων F81.3, άλλες αναπτυξιακές διαταραχές των σχολικών ικανοτήτων F81.8 και την Αναπτυξιακή διαταραχή των σχολικών ικανοτήτων, µη καθοριζόµενη. Για να τεθεί η διάγνωση των ειδικών αναπτυξιακών διαταραχών πρέπει από κλινικής σκοπιάς να ισχύουν τα ακόλουθα: 1. Να υφίσταται σηµαντικού βαθµού έλλειψη της συγκεκριµένης σχολικής ικανότητας. 2. Η βλάβη θα πρέπει να είναι ειδική, µε την έννοια ότι δεν εξηγείται από µόνη την παρουσία νοητικής καθυστέρησης ή από ελάσσονες ελλείψεις της γενικής νοηµοσύνης. 3. Η έλλειψη πρέπει να είναι αναπτυξιακού τύπου, µε την έννοια ότι πρέπει να είναι παρούσα κατά τα πρώτα έτη της φοίτησης στο 22

23 σχολείο και όχι µεταγενέστερη, αποκτώµενη κατά τη διάρκεια της εκπαιδευτικής διαδικασίας. 4. εν πρέπει να επενεργούν εξωτερικοί παράγοντες, οι οποίοι θα µπορούσαν να εξηγήσουν ικανοποιητικά τις δυσκολίες στις σχολικές επιδόσεις. 5. Οι ΕΑ ΣΙ δεν πρέπει να οφείλονται άµεσα σε µη διορθωθείσα µειονεκτική όραση ή ακοή. 23

24 2. Η ΨΥΧΟΓΕΝΗΣ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΤΟΥ ΒΡΕΦΟΥΣ Με τον όρο «ψυχογενής ανορεξία» του βρέφους αναφερόµαστε στην ανορεξία που παρουσιάζεται στα βρέφη το 2 ο εξάµηνο του πρώτου και το 1 ο εξάµηνο του δεύτερου χρόνου της ζωής. Πρόκειται για βρέφη µε καλή ανάπτυξη, ξύπνια, που δείχνουν ενδιαφέρον για το τι συµβαίνει γύρω τους. Ξαφνικά όµως αρνούνται την τροφή. Πιθανά συµπίπτει µε την ανορεξία απογαλακτισµού και την δυσκολία στο πέρασµα στις στερεές τροφές. Παράγοντες που αφορούν την µητέρα και τις οδηγίες που δέχεται από ειδικούς και µη, παράγοντες που αφορούν το βρέφος, παράγοντες που αφορούν τη σχέση τους επηρεάζουν την εξέλιξη ήπιων συµπεριφορών προσωρινής δυσκολίας της διατροφής σε σοβαρότερες καταστάσεις (Marchi, 1990). Η ένταση της σύγκρουσης µεταξύ της µητέρας και του βρέφους διαγράφεται από τα λεγόµενα µιας µητέρας όταν αναφέρεται στο φλέγον θέµα: Μητέρα της Ε.: «Ένοιωθα κάθε φορά σα να είχαµε µια µάχη, έναν αγώνα... θα φάει ή όχι... Θα καταφέρω να την ξεγελάσω; Eπιστράτευσα χίλια κόλπα... η νικήτρια είναι πάντα αυτή...». Πραγµατικά όλοι οι τρόποι δοκιµάστηκαν για να το ξεγελάσουν, να το σαγηνεύσουν, να το πιέσουν. Εντυπωσιακή είναι η διαπίστωση του άγχους της µητέρας η οποία πιέζεται από τον περίγυρο αλλά και από τον εαυτό της. Ανίκανη να του προσφέρει αυτό που είναι αυτονόητο ότι µπορεί και πρέπει να του προσφέρει, την τροφή, παρασύρεται σε έναν αγώνα να γίνει καλή τροφός χάνοντας την ευχαρίστηση να θρέψει το παιδί και να το δει χαρούµενο να τρέφεται. Η σωµατική υγεία του βρέφους είναι καλή ακόµη και αν υπάρχει µικρή απόκλιση από την µέση καµπύλη του βάρους και του ύψους. Μετά 24

25 από καιρό, η ανορεκτική συµπεριφορά οδηγεί σε πτώση της καµπύλης Β.Σ. και τότε το παιδί δείχνει µικρότερο από την ηλικία του, εύθραυστο, αδύνατο, ωχρό, ενώ οι διαστάσεις του είναι αρµονικές. Η ανορεξία του βρέφους είναι η πρώτη διαταραχή που έφερε την παιδιατρική σε επαφή µε ένα συγκεκριµένο πρόβληµα της βρεφικής ηλικίας (Kreisler,1994). Α) ιάκριση της πείνας και της όρεξης Ένα βασικό ερώτηµα που προκύπτει και βοηθάει στη διάκριση των ανορεξιών σε οργανικές και ψυχογενείς αφορά τη διάκριση της πείνας από την όρεξη. Αν µπορούµε να διακρίνουµε την πείνα από την όρεξη µπορούµε να διακρίνουµε τις ανορεξίες; Το ενδιαφέρον αυτής της διάκρισης έχει να κάνει µε τη διάκριση των ανορεξιών σε αυτές που έχουµε έλλειψη της πείνας (ανορεξίες µε σωµατική καταγωγή) και προσβολή της όρεξης (ψυχογενείς ανορεξίες). Η πείνα είναι ενστικτώδης και ορίζεται ως η δυσάρεστη αίσθηση από τη σύσφιξη του στοµάχου εξαιτίας της έλλειψης τροφής. Πρόκειται για σωµατικό φαινόµενο που είναι αποτέλεσµα της οδύνης του οργανισµού που έχει ανάγκη να τραφεί. Οδύνη που γεννιέται σε επίπεδο κυτταρικό ή νευρικού συστήµατος ή ορµονικό µέσω του αίµατος. Η όρεξη είναι το ευχάριστο συναίσθηµα που προκαλείται από τη θέα, τη µυρωδιά µιας τροφής ή την ψυχική αναπαράσταση µιας τροφής που αγαπάµε και είχαµε προηγούµενη εµπειρία (Debre et al, 1950). Το δίπολο πείνα - όρεξη είναι ανάλογο του δίπολου έµφυτο - επίκτητο και η διάκρισή τους ποτέ δεν είναι απόλυτα ξεκάθαρη. Η όρεξη είναι η ψυχική συνιστώσα της πείνας. Αν και δεν µπορούµε να τις θεωρήσουµε ανεξάρτητες αισθήσεις µπορούµε να τις δούµε σαν στοιχεία 25

26 ενός σύνθετου συστήµατος για τη διατήρηση της οµοιόστασης του οργανισµού (Brusset, 1991). Β) Η λειτουργία της διατροφής Στο νεογνό αµέσως µετά την γέννηση εµφανίζεται το αντανακλαστικό του θηλασµού. Το βρέφος πεινά και έχει ανάγκη να τραφεί. Από την 8 η ηµέρα της ζωής η στροφή προς το µαστό αρχίζει να ξεφεύγει από το επίπεδο του αντανακλαστικού. Η αγκαλιά της µητέρας, η µυρωδιά, η φωνή της, η αγάπη της ασκούν «ωριµοποιό» δράση. Παρατηρείται λοιπόν µια προοδευτική ωρίµανση και διαφοροποίηση των ενορµήσεων χάρη στον καταλυτικό ρόλο της µητέρας. Το παιδί δεν πεινά απλά, σταδιακά έχει «όρεξη για φαγητό». Η βιολογική λειτουργία της διατροφής, δηλαδή, υποχρεώνει το παιδί να εγκαθιδρύσει µια σχέση µε το περιβάλλον του που θα συνδυάσει την ικανοποίηση της διατροφικής ανάγκης µε την εµπειρία της ευχαρίστησης. Αυτό θα συµβεί σε επίπεδο θηλασµού και κορεσµού και στη συνέχεια θα το επαναλάβει µε τη δακτυλολειχία. Η βιολογική λειτουργία αρχικά δεν έχει λιβιδινική χροιά και διατηρεί µια σχετική αυτονοµία. Στη συνέχεια όµως µε τους χειρισµούς της µητέρας, η απλή βιολογική ικανοποίηση της πείνας, ο εφησυχασµός, επενδύεται λιβιδινικά και η ικανοποίηση έρχεται σε διάφορα επίπεδα. Μιλάµε τότε για ευχαρίστηση και όχι εφησυχασµό (Brazelton, Cramer, 1991). Από τη στιγµή που θα εγκατασταθεί η µονιµότητα του αντικειµένου, η πείνα αποτελεί την εµπειρία της έλλειψης, η οποία προκαλεί την παραγωγή υποκατάστατων µέσω του χειρισµού του αντικειµένου ή του σώµατος (πιπίλισµα) αλλά κυρίως µέσω της ψευδαισθητικής ικανοποίησης της επιθυµίας που φτιάχνεται από µνηµονικά ίχνη που έχουν να κάνουν µε την εµπειρία της ικανοποίησης. Η εµπειρία όµως της ικανοποίησης δεν έχει να κάνει µε τις αλλαγές σε 26

27 σωµατικό επίπεδο ή σε µεταβολισµό αλλά στον τρόπο µε τον οποίο η µητέρα κάνει πράγµατα στο παιδί φροντίζει το παιδί. Η φροντίδα της είναι το ουσιαστικότερο κανάλι επικοινωνίας ανάµεσά τους και έµµεσα ο τρόπος µε τον οποίο δίνει της φροντίδες της είναι ο τρόπος ύπαρξης της µητέρας (είναι ως προς το παιδί). Η εµφάνιση και η οργάνωση της διατροφικής λειτουργίας απαιτούν την επαρκή συµµετοχή του περιβάλλοντος. Οι ευχαριστήσεις που προσφέρει η µητέρα είναι για πολύ καιρό απαραίτητες ώστε να διατηρείται η ευχαρίστηση, πράγµα που το αποδεικνύει η ανορεξία των καταστάσεων παραµέλησης. Η διατροφική συµπεριφορά αποσπάται σταδιακά από τη µητέρα (Winnicott, 1988). Μεταξύ 3 ου και 8 ου µήνα στη σταδιακή ωρίµανση των ενορµήσεων προστίθενται και οι αισθητικο-αισθητηριακές πρόοδοι του βρέφους. Η αρχική εναλλαγή εφησυχάσεως - δυσαρέσκειας (το κλάµα του βρέφους που πεινά και υποχωρεί αµέσως µετά τον θηλασµό) χάρη στις συναισθηµατικές καταστάσεις που το βρέφος αντιλαµβάνεται γίνεται εναλλαγή ευχαρίστησης - δυσαρέσκειας. Σταδιακά γίνεται και η διάκριση της µητέρας από τους ξένους και στον 8 ο µήνα εµφανίζεται το άγχος των ξένων. Γ) Ιστορικά Ο Marfan περιγράφει πρώτος την ανορεξία του βρέφους ως εξής: «συναντούµε αυτή τη µορφή ανορεξίας στα βρέφη λίγο πριν τον 6 ο µήνα και σίγουρα κατά το δεύτερο χρόνο της ζωής. Πρόκειται για παιδιά ζωηρά, χαρούµενα αλλά σε γενικές γραµµές νευρικά που δεν έχουν ποτέ καλή όρεξη. Ξαφνικά αρνούνται την τροφή, χωρίς να εµφανίζουν κανένα σηµείο αρρώστιας, χωρίς να έχουν πυρετό και χωρίς να χάνουν την καλή τους διάθεση. Αρνούνται όλα τα τρόφιµα και πίνουν λίγο νερό ή θηλάζουν µόνο και δε δέχονται ξένο γάλα. Τσιµπούν λίγο ψωµί αλλά δε δέχονται το µπιµπερό, ούτε το κουτάλι. Αρνούνται τις στερεές τροφές. Η 27

28 ποσότητα των τροφών το 24ωρο φτάνει στο ελάχιστο. 200 µε 250 γραµµάρια γάλα και µερικές φορές µια µπουκιά ψωµί. Μετά από µερικές βδοµάδες το αδυνάτισµα φτάνει σε ακραίες καταστάσεις. Αν το παιδί πιεστεί για να φάει κάνει εµετό... µερικές φορές διατρέφεται καλά για κάποιες µέρες µέχρι να ξαναεµφανιστεί η ανορεξία» (Brusset,1991). Ο G. Comby το 1902 αναφέρεται πρώτη φορά στο σηµαντικό ρόλο που παίζουν οι γενικές συνθήκες ανάπτυξης, ο στενός περιορισµός στο σπίτι ή οι περίπατοι, σε θέµατα που αγγίζουν την όρεξη του παιδιού. Το 1936 ο Γάλλος παιδίατρος N. Janet προτείνει θεραπεία στις περιπτώσεις ανορεξίας µε σταδιακή αύξηση της διατροφής και παράλληλη ψυχοθεραπεία ( Brusset, 1991). ) Ορισµός Με τον όρο ανορεξία του βρέφους αναφερόµαστε στην ενεργητική άρνηση του βρέφους (δραστήρια αποφυγή) να δεχτεί την τροφή που η µητέρα του προσφέρει και η οποία σαφώς δεν οφείλεται σε οργανικούς παράγοντες. Η άρνηση µπορεί να αφορά µόνο τη µητέρα αλλά και το πρόσωπο που έχει την αποκλειστική φροντίδα του µωρού. Ε) Ταξινόµηση Πρέπει να αναφερθεί ότι εν αντιθέσει µε τη Γαλλική Ταξινόµηση, ο όρος Ψυχογενής Ανορεξία του βρέφους, δεν απαντάται στα ταξινοµικά συστήµατα DSM-IV και ICD 10 και η ανορεξία των βρεφών δεν πληρεί τα κριτήρια των διαταραχών διατροφής. ιακρίνουµε δυο µορφές ανορεξίας: την πρώιµη βασική ανορεξία και την ανορεξία του β εξαµήνου. Στην πρώιµη βασική ανορεξία παρατηρούµε µια έντονα παθητική συµπεριφορά του βρέφους κατά τη διατροφή, που ξεκινά τις πρώτες µέρες της ζωής και σταδιακά οδηγείται στη δραστήρια αποφυγή του 28

29 στήθους ή του µπιµπερό. Πρόκειται για σοβαρότατη διαταραχή που µπορεί να οδηγήσει στο θάνατο (όπως και ο µηρυκασµός). Στην ανορεξία του δευτέρου εξαµήνου η έναρξη γίνεται από τον 5 ο µέχρι τον 8 ο µήνα, διάστηµα στο οποίο γίνονται σοβαρές αλλαγές όχι µόνο στη διατροφή, αλλά και σε επίπεδο ψυχικής οργάνωσης. Στη διατροφή από τον 5 ο µήνα, συχνά και νωρίτερα γίνεται η αντικατάσταση ενός γεύµατος µε στερεά τροφή (ρυζάλευρο). Σε επίπεδο ψυχικής οργάνωσης η µητέρα αναγνωρίζεται πια ως ιδιαίτερο πρόσωπο που εξασφαλίζει στο παιδί ασφάλεια και ηρεµία. Στο διάστηµα αυτό εµφανίζεται ο δεύτερος οργανωτής του Spitz «το άγχος στους ξένους», το οποίο σταµατά στη θέα της µητέρας (6 ος -8 ος µήνας). Ανάλογα µε τη συµπεριφορά, η ανορεξία του βρέφους διακρίνεται στην ανορεξία της αδράνειας και στην ανορεξία της αντίθεσης. Στην ανορεξία της αδράνειας το βρέφος δείχνει πάντα χορτασµένο, είναι ήσυχο χωρίς κλάµατα και εκνευρισµούς. είχνει έλλειψη ενδιαφέροντος για την τροφή, δεν καταπίνει, κοιτά αλλού, το γάλα χύνεται από το στόµα του, δεν αναζητά πιπίλα, δεν παράγει ήχους. Το βρέφος δείχνει να µην έχει διάθεση να ευχαριστηθεί και να ζήσει (Clancier, 1989) Στην ανορεξία της αντίθεσης που είναι και η πιο συχνή υπάρχει έντονη αντίθεση στη λήψη της τροφής. Το βρέφος κλαίει, αποµακρύνει το µπιµπερό, γυρνά το κεφάλι, φωνάζει, διεγείρεται, τεντώνεται σαν ξύλο (υπερτονία), κοκκινίζει, κάνει εµέτους. Ως προς την ανθεκτικότητα και την ένταση ο Kreisler διακρίνει την απλή µορφή και τη σύνθετη µορφή ανορεξίας. Η απλή µορφή είναι µια αντίδραση στον αποθηλασµό (αλλαγή διατροφής), σε κάποιο σωµατικό πρόβληµα του παιδιού ή σε κάποια αλλαγή στην οικογένεια που θίγει την λήψη τροφής. Η µητέρα πιέζοντας το βρέφος να τραφεί επιδεινώνει την κατάσταση. Η σχέση µητέρας 29

30 παιδιού διαταράσσεται, δεν υπάρχει όµως προσβολή της πείνας ή της όρεξης. Με απλούς χειρισµούς αυτή η µορφή ανορεξίας υποχωρεί. Στη σύνθετη µορφή σοβαρή ψυχογενής ανορεξία, η έναρξη δεν διαφέρει σε τίποτα από την απλή µορφή όµως εδώ παρά τους διορθωτικούς χειρισµούς της µητέρας τα ανορεκτικά συµπτώµατα παραµένουν. Μπορεί να εµφανιστούν και άλλα συµπτώµατα που αφορούν δυσκολίες στον ύπνο, επίµονους εκνευρισµούς, κρίσεις άπνοιας. Σε αυτή την ανορεκτική συµπεριφορά µπορεί να παρεµβάλλονται περίοδοι που το βρέφος διατρέφεται καλύτερα αν και µε ιδιοτροπίες: επιλέγει µόνο γλυκές τροφές, ή γαλακτοκοµικά ή µόνο λαχανικά. Οι έµετοι είναι συχνοί και σ αυτές τις συνθήκες η σωµατική κατάσταση του παιδιού επιδεινώνεται. Οι γονείς για µεγάλο διάστηµα αναζητούν µια σωµατική εξήγηση στην κατάσταση του, ακόµη και σπάνια (καρδιοπάθεια, εγκεφαλοπάθεια, όγκοι εγκεφάλου, νόσους του πεπτικού, φλεγµονές) καθώς δεν µπορούν να εξηγήσουν την ένταση των συµπτωµάτων του µόνο µε ψυχολογική «ερµηνεία». Στ) ιάγνωση Η πρώτη συνάντηση είναι πολύ σηµαντική όχι µόνο για το πλήθος των πληροφοριών που προσφέρει αλλά και για την παρατήρηση της διάδρασης µητέρας βρέφους. Ταυτόχρονα έχει και θεραπευτικό χαρακτήρα µιας και από αυτή τη συνάντηση ο εξεταστής οφείλει να απενοχοποιήσει τη µητέρα, που ήδη νιώθει αδύναµη και ανίκανη µπροστά στο µωρό της που δείχνει να αρνείται να της αναγνωρίσει µια από τις µεγαλύτερες δυνατότητες της (αυτήν της θρέψης). Η διάγνωση γίνεται συχνά παρατηρώντας τη µητέρα και εξετάζοντας το παιδί. Αυτή η πρώτη επαφή πρέπει να έχει δυο διαφορετικούς στόχους: 30

31 α) Να διευκολύνει την έκφραση των συγκρούσεων στη σχέση µητέρας παιδιού, να διευκολύνει τη µητέρα να ξεφύγει από το σύµπτωµα. β) Να συλλέξει στοιχεία για την οικογένεια και το παιδί. Στοιχεία που θα πρέπει να ερευνηθούν είναι: -ύπαρξη άλλων ανορεξιών ή διαταραχών διατροφής στη οικογένεια -τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας των πρωταγωνιστών -ακριβής διαιτητική συµπεριφορά το είδος τη διατροφής, τι γάλα πήρε αν έγιναν αλλαγές σε γάλατα, για ποιο λόγο και πως διάρκεια θηλασµού δυσκολίες κατά τον απογαλακτισµό ποικιλία και ποσότητα τροφών στα γεύµατα χρόνο που διαρκεί το γεύµα ποιος ασχολείται µε τη διατροφή του παιδιού τρώει µόνο του και από πότε υπάρχουν τιµωρίες στην άρνηση της τροφής ποιοι τρόποι χρησιµοποιούνται στην άρνηση της τροφής -προσδιορισµός της έναρξης της ανορεξίας -αν προηγείται ή συνυπάρχει οργανική αρρώστια, µικροαδιαθεσίες, εµφάνιση δοντιών, εµβολιασµός, ωτίτιδα. Αν έχουν γίνει διαιτητικά λάθη π.χ. αυστηρή εφαρµογή κανόνων διατροφής. -πληροφορίες για την εντερική λειτουργία. Είναι συχνές οι δυσκοιλιότητες αλλά και οι διάρροιες µαζί µε την ανορεξία. -η καµπύλη βάρους σώµατος: στο παιδί µε ανορεξία η καµπύλη ανεβαίνει ελαφρά. Σε περίπτωση σταθερότητας ή πτώσης της, σκεφτόµαστε οργανικότητα ή βαριά ψυχογενή ανορεξία. Πρέπει ακόµη να αξιολογηθούν: Οι καµπύλες ύψους και θερµοκρασίας, οι συνθήκες υγιεινής, οι συνήθειες του ύπνου και οι πιθανές διαταραχές του, οι ώρες του ύπνου 31

32 και του παιγνιδιού, οι εκµάθηση του ελέγχου των σφιγκτήρων, ο τρόπος που αντιδρά στις απαγορεύσεις, οι συµπεριφορές µε αδέρφια, συγγενείς, ενήλικους κλπ. Επιπλέον οι ηµεροµηνίες και το σχήµα των εµβολιασµών, οι αρρώστιες που πέρασε, οι συνθήκες διαµονής, τα φάρµακα και οι βιταµίνες που έχει πάρει. Στον παιδιατρικό έλεγχο πρέπει να προστεθούν οι εργαστηριακές και οι ακτινολογικές εξετάσεις (αποκάλυψη αερογαστρίτιδας, αεροκολίτιδας, γαστρική στάση) (Κασίµος, 1986) Η χρήση ερωτηµατολογίου είναι αρκετά βίαιη και καλό είναι να αποφεύγεται. Ζ) ιαφορική ιάγνωση Μπορούµε να αποκλείσουµε τη διάγνωση της ανορεξίας: α) Σε µηχανικές δυσκολίες στο θηλασµό, υπερωιοσχιστία, λυκόστοµα, µεγαλογλωσσία. β) Σε τοπική µόλυνση του στόµατος, µύκητες, φαρυγγίτιδα, στοµατίτιδα, δόντια που φυτρώνουν. γ) Σε λήθαργο από εγκεφαλικά αίτια, ή αδυναµία στοµατοφαρυγγικών µυών στα πρόωρα «τεµπέλικα µωρά», σε αραχνοειδή αιµορραγία, τραύµα τοκετού, παράλυση γλωσσοφαρυγγικού. Ψευδοανορεξίες (ανορεξίες φάντασµα) εµφανίζονται µετά από την υπερβολική σίτιση που κάνουν οι γονείς, γιατί δεν αναγνωρίζουν τις ανάγκες του παιδιού. Ας µην ξεχνάµε πως τα παιδιά διαφέρουν µεταξύ τους ως προς την όρεξη. Οι ψευδοανορεξίες εµφανίζονται κυρίως σε κακόφαγα παιδιά. Αν δεν αναγνωριστεί στα παιδιά η ιδιαιτερότητα της όρεξης, τότε συχνά οι παραπάνω καταστάσεις µπορούν οδηγήσουν σε ανορεξία εναντίωσης. 32

33 Τέλος τα διαιτητικά λάθη µπορεί να δηµιουργήσουν την εντύπωση ανορεξίας. Μονότονη διατροφή, τσιµπολόγηµα, υπερβολική κατανάλωση γλυκών που µπορούν να δηµιουργήσουν την αίσθηση κορεσµού που θα «υποδυθεί» εικόνα ανορεξίας. Αυτές είναι οι πιο κοινές διαταραχές που εύκολα µπορούν και να αναγνωριστούν και να διορθωθούν. Όσο νωρίτερα βέβαια τόσο το καλύτερο. Από µόνες τους πάντως αποτελούν σηµεία έναρξης µιας σύγκρουσης που σταδιακά κορυφώνεται. Η ανορεξία τόσο στο παιδί όσο και στον ενήλικα αποτελεί σύµπτωµα αλλοίωσης της γενικής κατάστασης υγείας του οργανισµού, που µπορεί να οφείλεται σε πολλές αιτίες. Η εµφάνισή της µπορεί να αποτελεί σηµείο συναγερµού. Μιλούµε τότε για τις οργανικές ανορεξίες. Τα αίτια των οργανικών ανορεξιών µπορεί να είναι: 1. Τοπικά: στοµατικές λοιµώξεις, οδοντοφυία 2. Λοιµώδη: οξέα εµπύρετα νοσήµατα, ρινοφαρυγγίτιδες (οι οποίες µπορεί να έχουν γενική επίδραση στον οργανισµό ή να προκαλούν πεπτικές διαταραχές από κατάποση ή ιδιαίτερα στα βρέφη να προκαλούν δυσκολίες στο θηλασµό.) 3. ιαιτητικά σφάλµατα: υποσιτισµός για µεγάλο διάστηµα - δυσαρµονία τροφών (αυξηµένη λήψη υδατανθράκων χωρίς βιταµίνη Β1- υποβιταµίνωση C - υπερβιταµίνωση D - υπερλιπιδαιµική δίαιτα - αβιταµίνωση D2) 4. Πεπτικά αίτια: κοιλιακά σύνδροµα - δυσπεψία - γαστρική υποτονία - απέχθεια, δυσανεξία στο γάλα - κακή απορρόφηση. 5. Καρδιακά αίτια: µεσοκοιλιακή επικοινωνία, κυάνωση 6. Νεφρικά αίτια : χλωµάδα και δίψα 7. Νευρολογικά αίτια : εγκεφαλοπάθειες 33

34 Η απουσία οργανικής αιτιολογίας και το ειδικό ψυχολογικό πλαίσιο µας κάνει να σκεφτούµε την ύπαρξη ψυχογενούς ανορεξίας. Η) Εξέλιξη Η εξέλιξη στις περισσότερες περιπτώσεις είναι ευνοϊκή µε θεραπευτική παρέµβαση. Στην ηλικία των 3-5 χρόνων, διάστηµα που αναπτύσσονται ενδιαφέροντα εκτός οικογένειας, µπορεί να υπάρξει ύφεση των συµπτωµάτων χωρίς θεραπευτική παρέµβαση. Στα γεύµατα εκτός οικογένειας η διατροφική συµπεριφορά του παιδιού είναι πιο φυσιολογική. Συνήθως το παιδί είναι κακόφαγο και µε διατροφικά καπρίτσια µέχρι την ενηλικίωση αλλά και µετά από αυτή. Ακόµη και στις απλές µορφές ανορεξίας διαφαίνονται διάφορα προβλήµατα χαρακτήρα, π.χ. κακή ανοχή σε απογοητεύσεις, τυραννικές απαιτήσεις, αντιπαλότητα, αρνήσεις του σχολείου και σχολικές φοβίες. Θ) Ψυχοπαθολογία των πρώιµων ανορεξιών Ακόµη και στις απλές ανορεξίες οι γονείς δεν καταλαβαίνουν τι συµβαίνει. Ξαφνιάζονται από την ανεξήγητη για αυτούς υποχώρηση των συµπτωµάτων και την εµφάνιση περιόδων στις οποίες το παιδί διατρέφεται καλά ή ακόµη κατά τη διάρκειά τους εµφανίζει επεισόδια υπερφαγίας. Συχνά τα παιδιά τρώνε καλύτερα µε ορισµένο άτοµο κάτι που δείχνει ότι δεν υπάρχει αλλοίωση του µηχανισµού της πείνας. Όταν η αλλαγή του περιβάλλοντος αλλάζει τη διατροφική συµπεριφορά απλά δεν υπάρχει οργανική βλάβη του κέντρου ρύθµισης της πείνας. Αυτό όµως έκανε τους Debre, Mozziconacci και Doumic από το 1950, να µιλήσουν για αλλοίωση της ψυχικής ενσωµάτωσης της πείνας. 34

35 Σκέφτηκαν λοιπόν πως όταν οι ανώτεροι µηχανισµοί ελέγχου χαλαρώσουν, απελευθερώνονται κατώτεροι µηχανισµοί που αποκαθιστούν τη φυσιολογικότητα. Αυτός είναι και ο λόγος που οι γονείς παρατηρούν ότι τα παιδιά τρώνε καλύτερα όταν είναι έτοιµα να κοιµηθούν (συχνή η εικόνα της µητέρας που ταΐζει το κοιµισµένο µωρό) ή χαλαρωµένα αφού έχουν διασκεδάσει. Πρότειναν ότι για κάποια παιδιά η διατροφή είναι ενστικτώδης λειτουργία όπου η όρεξη παρεµβάλλεται σαν απότοµη παρόρµηση για τροφή. Ενώ για άλλα παιδιά συγκεκριµένες ορέξεις εκδηλώνονται νωρίς στη ζωή, γι αυτά η παρόρµηση είναι ένα σύνθετο µίγµα από αντιλήψεις, αναµνήσεις και κρίσεις. Γι αυτό σ αυτά τα παιδιά που είναι ασταθής η όρεξη γίνεται πιο εύκολα από ό,τι σε άλλα παιδιά τρόπος φυσιολογικής αντίδρασης, αντίθεσης και αυτοεπιβεβαίωσης. Οι µητέρες των παιδιών που έχουν ανορεξία συχνά ήταν ανορεξικές. Συνήθως «έχουν έξυπνο βλέµµα, γρήγορο λόγο, ζωηρές χειρονοµίες, είναι συναισθηµατικές, γρήγορες, µε έντονη την ανάγκη να είναι τέλειες, µε τάση να επιβληθούν και µε αρκετό άγχος». Βέβαια σε κάθε περιστατικό ανορεξίας ισχύουν ιδιαίτερες συνθήκες. Ας µην ξεχνάµε ότι υπάρχουν τόσα «είδη» ανορεξίας όσα και τα παιδιά που πάσχουν από αυτή. Όταν οι µητέρες είναι ήρεµες και ισορροπηµένες τότε τα ίδια χαρακτηριστικά βρίσκονται στον πατέρα. Τα παιδιά µε ανορεξία έχουν έναν «ειδικό χαρακτήρα» που µοιάζει µε αυτόν των γονιών. Είναι λεπτά, µε εύθραυστα άκρα, όψη που δεν προδιαθέτει σε άρρωστο, ξύπνια µε µεγάλη σωµατική και ψυχική δραστηριότητα, µε πολύ εκφραστικά χαρακτηριστικά, µε χαρακτήρα αυταρχικό όχι νευρικό. Στην «ψυχοσωµατική µελέτη» των Debre, Mozziconaci et Doumic η σύγκρουση µεταξύ παιδιού και του περιβάλλοντός του περιγράφεται ως καθοριστική. Πηγή σύγκρουσης είναι η παραγνώριση των ενστικτωδών 35

36 αναγκών του παιδιού που οδηγεί σε µια µάχη µεταξύ του παιδιού και του περιβάλλοντός του. Με αφορµή κάποια αδιαθεσία ή αρρώστια του παιδιού και κάποια προσωρινή ανορεξία ξεκινά ένας φαύλος κύκλος µε πίεση της µητέρας σε θέµατα διατροφής. Η συνέχιση της «ανορεξίας» ερµηνεύεται από τη µητέρα σαν προσωπική της ήττα, η ίδια απογοητεύεται και ξεκινά έναν αγώνα για το φαγητό µε εντάσεις, γαλιφιές και τιµωρίες. Η µητέρα που θηλάζει αγωνιά ότι το γάλα της δεν επαρκεί, δίνει συµπλήρωµα ή παρακολουθεί τα γραµµάρια του µπιµπερό. Υπάρχουν καθηµερινές απογοητεύσεις σε θέµατα διατροφής, και αυτό κινδυνεύει να γίνει εξαρτηµένη κατάσταση (Raimbault et al,1989). Η στάση της µητέρας διαφέρει, ανάλογα µε το φύλο του παιδιού. Η κυριαρχία των κοριτσιών δεν είναι ξεκάθαρη και αµφισβητείται. Σε γενικές γραµµές βλέπουµε τα ακόλουθα: Σε περιπτώσεις ανορεκτικών αγοριών, συχνά παρατηρούνται µητέρες που είχαν επιθυµήσει κορίτσι και µεγάλωσαν το αγόρι τους µε βάση την αρχική τους επιθυµία. Σε περιπτώσεις ανορεκτικών κοριτσιών, η µητέρα είναι ιδιαίτερα δεµένη µε την κόρη, σαν να υπάρχει ένα ισχυρό ναρκισσιστικό µπλοκ που δεν µπορεί να σπάσει. Στο µικρό κορίτσι προβάλλονται κοµµάτια από την δική της προσωπικότητα. Η κόρη µοιάζει να είναι κοµµάτι της µητέρας της. Στην ίδια έρευνα των Debre, Mozziconacci και Doumic φαίνεται ότι συνήθως τα γεύµατα που προηγήθηκαν της πρώτης συνάντησης µε τους ειδικούς ήταν «φυσιολογικά» κατά τη µητέρα. Η συνέχεια προφανώς και εξαρτάται από την επαφή της µητέρας µε το θεραπευτή. Αν η επαφή της ήταν άσχηµη η ανορεξία ξαναρχίζει ακόµη κι αν ήταν σε αποδροµή (αρνητική επαλήθευση). 36

37 Αυτό µαρτυρά τον ισχυρό δεσµό της µητέρας µε το βρέφος και γίνεται σαφής η άµεση αντανάκλαση της νευρωτικής στάσης της µητέρας προς αυτό. Οι µητέρες των παιδιών µε ανορεξία θυµίζουν αρκετά τις ανορεκτικές έφηβες. Περιµένουν ακριβείς οδηγίες, αυστηρό διαιτολόγιο, λατρεύουν τους άκαµπτους κανόνες στους οποίους θυσιάζουν κάθε τους έµπνευση. Η διατροφή του παιδιού τους παίζει κυρίαρχο ρόλο στη ζωή τους. Όχι απλά επιτρέπουν αλλά και επιζητούν την εισβολή της ιατρικής επιστήµης στη ζωή τους στερώντας κάθε αυθορµητισµό και αυτοσχεδιασµό στην καθηµερινότητά τους, κάθε ελευθερία στο παιδί τους ( Raimbault et al, 1989). Τα πράγµατα γίνονται χειρότερα στις περιπτώσεις παιδιών που γεννήθηκαν πρόωρα, µε Β.Σ.<1500 γρ. Εδώ η ανησυχία των γονιών γρήγορα επικεντρώνεται στο βάρος, ανεξάρτητα από τα συνυπάρχοντα πιο σοβαρά συνοδά συµπτώµατα της προωρότητας( Negri R, 2001). Οι γονείς ακολουθούν ένα αυστηρό διατροφικό πρόγραµµα που µπλοκάρει τις µητέρες και ακινητοποιεί τη φαντασία τους. Οι ίδιες περιγράφουν ότι οι αρνήσεις στην τροφή των παιδιών τους είναι συχνές τον 2ο χρόνο της ζωής. Πρόκειται για αντιδραστική άρνηση της λήψης τροφής, πιθανές ψευδοανορεξίες ή επιλεκτική διατροφή (Αµοιρίδου, 2004). Αν και το στερεότυπο του χοντρού µωρού δεν είναι ισχυρό, ο ανταγωνισµός µεταξύ των νεαρών µητέρων ως προς το βάρος είναι συχνότατος. Πόσο βάρος είχε στη γέννηση, πόσο ζυγίζει τώρα, πόσα γραµµάρια βάζει το µήνα... Συχνά στο ιστορικό των γονιών ανευρίσκονται διατροφικοί περιορισµοί στην παιδική τους ηλικία, Χαµηλό Βάρος Γέννησης ( ΧΒΓ) των ίδιων που σε συνδυασµό µε τα προβλήµατα διατροφής του παιδιού αποτελούν σηµεία ταπείνωσης για τη µητέρα. Έτσι αντιδρά µε το 37

38 µπούκωµα του παιδιού της και είναι σαν να θριαµβεύει έναντι των άλλων µητέρων. Είναι σαν το παιδί να µειώνεται στο να είναι κριτήριο της ναρκισσιστικής αξίας της µητέρας. Προσπαθώντας να αυξήσει τις επιδόσεις της στο φαΐ, πιέζει συνεχώς το παιδί, χειροτερεύοντας τα πράγµατα. Προσπαθεί να γίνει κατά το δυνατό καλύτερη τροφός, να επιτύχει τουλάχιστον στο νέο της ρόλο, µιας και συχνά στις πρωτότοκες µητέρες η γέννηση του παιδιού συνήθως συνδέεται µε ένα αίσθηµα επαγγελµατικής ή ακαδηµαϊκής αποτυχίας και µε επαναπροσδιορισµό των ενδιαφερόντων και των φιλοδοξιών. Η θετική επένδυση της µητρότητας παίρνει ναρκισσιστική όψη, που δίνει ένα νέο δρόµο έκφρασης στις επιθυµίες για επιτυχία. Υπάρχουν και άλλες «επικίνδυνες» στάσεις µιας µητέρας απέναντι στη διατροφή. Π.χ. να µπουκώνει το παιδί και να καθησυχάζει τον εαυτό της σε σχέση µε µια φαντασίωση θανάτου. Να το διεγείρει χωρίς να το καθησυχάζει, να το κρατά σε άκαµπτη στάση ή απόσταση ή γυρισµένη την πλάτη από φόβο της λαιµαργίας του παιδιού. Εδώ οι µητέρες νιώθουν τη λαιµαργία του παιδιού µε τον τρόπο που νιώθουν τις δικές τους ενορµήσεις, χωρίς φρένο, ανήθικες και απειλητικές. Η τυπολογία των µητέρων παραπέµπει στη µοναδικότητα και ιδιαιτερότητα της κάθε ιστορίας, στη σχέση των µητέρων µε το παιδί, τον σύζυγό τους, τους γονείς τους και κυρίως µε τη µητέρα τους. Ι) Η ανορεξία ως συµπεριφορά άρνησης Από την άµεση παρατήρηση φαίνεται ότι η ανορεξία είναι µια συµπεριφορά άρνησης στη σχέση µητέρας παιδιού. Ο Spitz στη µελέτη του για τη συµπεριφορά του «όχι» έδειξε ότι η καταγωγή της φτάνει στις πρώτες κινήσεις αποφυγής. Από τον 3 ο µήνα 38

39 ξεκινούν οι πρώτες κινήσεις αποφυγής, το παιδί στρέφει το κεφάλι του από το στήθος όταν πια έχει χορτάσει. Το κούνηµα του κεφαλιού ενός παιδιού που στερείται την αγάπη είναι σηµάδι άρνησης, σα να παλινδροµεί σε µια κίνηση που κάνει όταν τρέφεται. Η πρώτη κίνηση άρνησης (το παιδί αρνείται τη ρώγα) είναι η πρώτη που είναι δυνατή να γίνει σε σχέση µε το αίτηµα ενός άλλου. Μπορούµε να κάνουµε την υπόθεση ότι σε σοβαρές περιπτώσεις πρώιµων ανορεξιών η συµπεριφορά άρνησης στηρίζεται στην επιµονή ενός πρωτόγονου σχήµατος που είναι κυρίαρχος ή µοναδικός τρόπος άρνησης. Συχνά τα ανορεκτικά παιδιά δείχνουν µεγάλη οικειότητα στους ξένους, απουσία φόβου των ξένων και απουσία συµπεριφορών άρνησης που τα καθιστούν πολύ εύκολα και χαρούµενα παιδιά. Η ανορεξική συµπεριφορά θα ήταν ένας τρόπος έκφρασης που από µόνος του συµπυκνώνει τα διάφορα επίπεδα που σταδιακά συνθέτουν το όχι. Η επιµονή αυτού του πρωτόγονου σχήµατος άρνησης (µε τη µορφή της άρνησης της λήψης τροφής) µπορεί να συµβεί λόγω µιας καθήλωσης είτε επειδή υπάρχει υπερφόρτιση της ικανοποίησης ή υπερφόρτιση της µη ικανοποίησης ή απουσία επεξεργασίας και µετατροπής µέσω άλλων σχηµάτων συµπεριφοράς. Ξέρουµε ότι στο πρωκτικό στάδιο που είναι ένα σύστηµα αποστασιοποίησης του άλλου, το παιδί καταφέρνει να αποσπαστεί από το συµβιωτικό στάδιο της αντικειµενοτρόπου σχέσης. Κατακτά χώρο αυτονοµίας µέσω του ελέγχου, µέσω της κατοχής και µέσω της σχέσης επιβολής υποταγής. Η επιµονή της συµπεριφοράς άρνησης της διατροφής ως µοναδικού τρόπου αντίθεσης µπορεί να ενισχυθεί από τις απαντήσεις του περιβάλλοντος. Εδώ το πρωτόγονο σχήµα της άρνησης φορτώνεται και µε άλλα κίνητρα και κυρίως µετατρέπεται σε τρόπο έκφρασης της σχέσης επιβολής υποταγής. 39

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΟ ΓΥΝΑΙΚΕΙΟ ΦΥΛΟ ΣΤΟΝ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟ Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΛΟΥ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣ/ΚΗ ΙΙ ΥΠ. ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ : ΚΥΠΑΡΙΣΗ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΛΑΡΙΣΑ 2010 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές Διαταραχές & η αντιμετώπιση τους

Διατροφικές Διαταραχές & η αντιμετώπιση τους Διατροφικές Διαταραχές & η αντιμετώπιση τους www.cydadiet.org www.iph.com.cy Προσφορά Συνδέσμου Διαιτολόγων και Διατροφολόγων Κύπρου σε συνεργασία με την εταιρεία Iacovos Photiades Foodstuff Suppliers

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η φροντίδα για τη λήψη τροφής αποτελεί μια από τις κυριότερες ασχολίες του ανθρώπου. Όσο σημαντική είναι για τον άνθρωπο η τροφή τόσο σημαντική είναι και η στέρηση

Διαβάστε περισσότερα

Η πρώτη µη κερδοσκοπική εταιρεία στην Ελλάδα µε στόχο την ενηµέρωση, πρόληψη και υποστήριξη των ανθρώπων που πάσχουν από ιαταραχές Πρόσληψης Τροφής.

Η πρώτη µη κερδοσκοπική εταιρεία στην Ελλάδα µε στόχο την ενηµέρωση, πρόληψη και υποστήριξη των ανθρώπων που πάσχουν από ιαταραχές Πρόσληψης Τροφής. CREATIVE BRIEF Η πρώτη µη κερδοσκοπική εταιρεία στην Ελλάδα µε στόχο την ενηµέρωση, πρόληψη και υποστήριξη των ανθρώπων που πάσχουν από ιαταραχές Πρόσληψης Τροφής. ΟΙ (ΨΥΧΟΓΕΝΕΙΣ) ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΠΡΟΣΛΗΨΗΣ ΤΡΟΦΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ονοματεπώνυμο: Ελένη Ντίμερη Τάξη: Α Λυκείου Τμήμα: Α3 Σχολείο: 7 Λύκειο Καλλιθέας. Δημοσκοπική Έρευνα

Ονοματεπώνυμο: Ελένη Ντίμερη Τάξη: Α Λυκείου Τμήμα: Α3 Σχολείο: 7 Λύκειο Καλλιθέας. Δημοσκοπική Έρευνα Ονοματεπώνυμο: Ελένη Ντίμερη Τάξη: Α Λυκείου Τμήμα: Α3 Σχολείο: 7 Λύκειο Καλλιθέας Δημοσκοπική Έρευνα Εισαγωγή Στην εφηβική ηλικία μπορεί να παρατηρηθούν διαταραχές πρόσληψης της τροφής, για παράδειγμα

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχολογία της διατροφής

Ψυχολογία της διατροφής ΚαλλιOΠη ΕμμανουηλIδου Ψυχολογία της διατροφής Πώς οι διατροφικές συνήθειες αντανακλούν τον συναισθηματικό μας κόσμο Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ο Μ Ε Ν Α Πρόλογος Εισαγωγή Η διατροφή στη ζωή μας Πώς σχετίζεται η επιστήμη

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Β. Α. Παπαγεωργίου MD, Med, Δρ. Α.Π.Θ. Παιδοψυχίατρος - TEACCH Consultant τ. Επίκουρος Καθηγήτρια Παιδοψυχιατρικής Οι Δ.Π.Τ. Δεν είναι απλώς αποκλίνουσες διατροφικές

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια ρ ZΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ Νευρολόγος ιευθύντρια ΕΣΥ Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια µορφή κατάθλιψης,

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές Διαταραχές. Κεφάλαια 7 8

Διατροφικές Διαταραχές. Κεφάλαια 7 8 Διατροφικές Διαταραχές Κεφάλαια 7 8 7. Πώς να βοηθήσουμε τα άτομα που υποφέρουν από Ψυχογενή Ανορεξία Στόχος η πάσχουσα να τρέφεται κανονικά ώστε να αποκατασταθεί το φυσιολογικό της βάρος. Ο στόχος αυτός

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΙΔΙ Θ ΕΞΑΜΗΝΟ

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΙΔΙ Θ ΕΞΑΜΗΝΟ ΠANEΠIΣTHMIO IΩANNINΩN - IATPIKH ΣXOΛH TOMEAΣ YΓEIAΣ TOY ΠAIΔIOY T.Θ. 1186, 451 10 IΩANNINA, - Tηλ. 2651-007544 - Fax: 2651-007032 Ηλ. ταχυδροµείο: paediatr@cc.uoi.gr - Ιστός: http://users.uoi.gr/paediatr

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχοφαρμακολογία των διατροφικών διαταραχών στην παιδική και εφηβική ηλικία. Pediatr Clin N Am 58 (2011) 121-138

Ψυχοφαρμακολογία των διατροφικών διαταραχών στην παιδική και εφηβική ηλικία. Pediatr Clin N Am 58 (2011) 121-138 Ψυχοφαρμακολογία των διατροφικών διαταραχών στην παιδική και εφηβική ηλικία Pediatr Clin N Am 58 (2011) 121-138 a Nevile H. Golden, MD, b Evelyn Attia, MD a Division of Adolescent Medicine, Stanford University

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΚΥΡΙΑΚΟΥ»

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΚΥΡΙΑΚΟΥ» ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ, Γ.Ν.Π. «Π.. & Α. ΚΥΡΙΑΚΟΥ» ΟΜEΣ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΤΟΥ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές Διαταραχές. Στην εργασία αυτή συμμετέχουν: Διάφα Κλεοπάτρα Αντωνοπούλου Χριστίνα Κανονίδης Γιώργος Ορφανίδης Θοδωρής Καραπέτσας Θοδωρής

Διατροφικές Διαταραχές. Στην εργασία αυτή συμμετέχουν: Διάφα Κλεοπάτρα Αντωνοπούλου Χριστίνα Κανονίδης Γιώργος Ορφανίδης Θοδωρής Καραπέτσας Θοδωρής Διατροφικές Διαταραχές Στην εργασία αυτή συμμετέχουν: Διάφα Κλεοπάτρα Αντωνοπούλου Χριστίνα Κανονίδης Γιώργος Ορφανίδης Θοδωρής Καραπέτσας Θοδωρής Οι διαταραχές της διατροφής είναι μια ομάδα ψυχοσωματικών

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής ΚΕΦΑΛΑΙΟ 25 Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής Από το: Goodman, R., Scott S. (2012). Eating Disorders In R. Goodman, S. Scott (Eds.), Child Psychiatry (pp. 199-203). Oxford, Wiley-Blackwell, Μετάφραση στα ελληνικά:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΟΡΙΣΜΟΣ Η αυτοκτονική συµπεριφορά ορίζεται ως η συµπεριφορά, κατά την οποία το άτοµο θέλει να κάνει κακό στον εαυτό του µε σκοπό να δώσει ένα τέλος στη ζωή του. ιαχωρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

διαιτητικές συνήθειες εμβρυϊκή εφηβείας ψυχογενής ανορεξία

διαιτητικές συνήθειες εμβρυϊκή εφηβείας ψυχογενής ανορεξία ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ Οι σωστές διατροφικές συνήθειες συμβάλλουν σημαντικά στην προαγωγή της υγείας και στην πρόληψη χρόνιων νοσημάτων. Όσο πιο νωρίς αποκτάμε συνήθειες που προάγουν την υγεία μας τόσο λιγότερα

Διαβάστε περισσότερα

Από τον Κώστα κουραβανα

Από τον Κώστα κουραβανα Από τον Κώστα κουραβανα Περιεχόμενα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Ορμονικοί-Γονιδιακοί-παράγοντες Επιπτώσεις στην υγεία Θεραπεία-Δίαιτα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Παχυσαρκία είναι κλινική κατάσταση στην

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟ Α ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ 1. Γαστροοισοφαγική παλινδρόµηση (ΓΟΠ) Η συχνότητα της ΓΟΠ σε παιδιά µε ΕΠ αναφέρεται από 26% - 75%, ενώ σε φυσιολογικά παιδιά και βρέφη εκτιµάται περίπου στο 7-8% (Cadman και συν. 1978,

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Ορισμός μαθησιακών διαταραχών Η αδυναμία των μαθητών να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ενός κανονικού σχολείου. Τα μαθησιακά προβλήματα ΔΕΝ οφείλονται

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Πρόλογος... 11

Περιεχόμενα. Πρόλογος... 11 Περιεχόμενα Πρόλογος... 11 1ο Κεφάλαιο: «Δουλεύοντας» με τη βουλιμία «Προλογίζοντας» τη βουλιμία... 15 Εισαγωγή: Τα κριτήρια της βουλιμίας... 17 ΜΕΡΟΣ Α : Παράγοντες ανάπτυξης της βουλιμίας και της πολυφαγίας...

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής (ΔΠΤ) Αγγελίνα Κατριβάνου

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής (ΔΠΤ) Αγγελίνα Κατριβάνου Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής (ΔΠΤ) Αγγελίνα Κατριβάνου Απαρτιωμένη Διδασκαλία Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής (ΔΠΤ) Ψυχογενής Ανορεξία (ΨΑ) Ψυχογενής Βουλιμία (ΨΒ) Επεισοδιακή Υπερφαγία (ΕΥ) 15% ΨΑ ΨΒ 1 % ΨΒ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Χαλάνδρι 02/05/2010 Αριστοτέλους 42 Χαλάνδρι Τ.Κ. 15234 Τηλ./210-6800823 e-mail: papdimit@yahoo.gr ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ανάπτυξη της γλώσσας αποτελεί µια πολύχρονη, πολύπλοκη και προοδευτική

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ : ΌΤΑΝ Η ΔΙΑΙΤΑ ΓΙΝΕΤΑΙ ΕΜΜΟΝΗ

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ : ΌΤΑΝ Η ΔΙΑΙΤΑ ΓΙΝΕΤΑΙ ΕΜΜΟΝΗ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ : ΌΤΑΝ Η ΔΙΑΙΤΑ ΓΙΝΕΤΑΙ ΕΜΜΟΝΗ ΠΡΟΛΟΓΟΣ Σε μια εποχή που τόσο οι γυναίκες όσο και οι άντρες έχουν κάνει στροφή 180 μοιρών προς το φαγητό, τα φαινόμενα παχυσαρκίας αλλά και διαταραχών

Διαβάστε περισσότερα

ιαχρονική παρακολούθηση της υγείας των Ελληνοπαίδων από τη γέννηση ως τα 18 χρόνια Χρύσα Μπακούλα Καθηγήτρια Παιδιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών

ιαχρονική παρακολούθηση της υγείας των Ελληνοπαίδων από τη γέννηση ως τα 18 χρόνια Χρύσα Μπακούλα Καθηγήτρια Παιδιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών ιαχρονική παρακολούθηση της υγείας των Ελληνοπαίδων από τη γέννηση ως τα 18 χρόνια Χρύσα Μπακούλα Καθηγήτρια Παιδιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών Η εκκίνηση... Α Πανελλήνια Περιγεννητική Έρευνα όλοι ανεξαιρέτως

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ. Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ. Τμήμα Νοσηλευτικής

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ. Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ. Τμήμα Νοσηλευτικής ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ Τμήμα Νοσηλευτικής ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Το παιδί από τη γέννησή του μέχρι την ηλικία των 19 έως 20 ετών παρουσιάζει μία αύξηση του βάρους αλλά και του ύψους. Αν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΜΚ 108) Θέµα διάλεξης 13 Έλεγχος βάρους και διατροφικές ανωµαλίες στον αγωνιστικό αθλητισµό. Μάριος Γούδας

ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΜΚ 108) Θέµα διάλεξης 13 Έλεγχος βάρους και διατροφικές ανωµαλίες στον αγωνιστικό αθλητισµό. Μάριος Γούδας ΕΠΕΑΕΚ : AΝΑΜΟΡΦΩΣΗ A ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΜΚ 108) Θέµα διάλεξης 13 Έλεγχος βάρους και διατροφικές ανωµαλίες στον αγωνιστικό αθλητισµό Μάριος Γούδας η

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Η ευθραστότητα της εφηβείας

Η ευθραστότητα της εφηβείας Η ευθραστότητα της εφηβείας Άννα Κοκκέβη Αναπλ. Καθηγήτρια Α Ψυχιατρικής Κλινικής Παν/µίου Αθηνών Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 16 Φεβρουαρίου 2010 Tυπικά χαρακτηριστικά της εφηβείας που κάνουν το άτοµο ευάλωτο

Διαβάστε περισσότερα

Ανορεξία και Βουλιμία

Ανορεξία και Βουλιμία Ανορεξία και Βουλιμία Εισαγωγή Ο καθένας μας τρώει. Το κάνουμε τόσο γιατί το έχουμε ανάγκη όσο και γιατί το ευχαριστιόμαστε. Ωστόσο, όπως και σε όλη την ανθρώπινη συμπεριφορά, υπάρχουν τεράστιες διαφορές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΕΡΟΒΟΥΛΙ. Επιδημιολογία Παραγόντων Κινδύνου για Διατροφικές Διαταραχές σε 1900 Παιδιά και Έφηβους της Κύπρου

ΑΝΕΡΟΒΟΥΛΙ. Επιδημιολογία Παραγόντων Κινδύνου για Διατροφικές Διαταραχές σε 1900 Παιδιά και Έφηβους της Κύπρου ΑΝΕΡΟΒΟΥΛΙ Επιδημιολογία Παραγόντων Κινδύνου για Διατροφικές Διαταραχές σε 1900 Παιδιά και Έφηβους της Κύπρου Χαράλαμπος Χατζηγεωργίου MD, Μιχάλης Τορναρίτης PhD, Σάββας Χρ Σάββα MD, Αντώνης Καφάτος MD

Διαβάστε περισσότερα

Κάθε χρόνο ένας σηµαντικός αριθµός παιδιών, ακόµα και της πιο τρυφερής βρεφικής ηλικίας, παραπέµπονται σε παιδιατρικά νοσοκοµεία µε ανεξήγητους

Κάθε χρόνο ένας σηµαντικός αριθµός παιδιών, ακόµα και της πιο τρυφερής βρεφικής ηλικίας, παραπέµπονται σε παιδιατρικά νοσοκοµεία µε ανεξήγητους ΠΑΙ ΙΚΗ ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗ Κάθε χρόνο ένας σηµαντικός αριθµός παιδιών, ακόµα και της πιο τρυφερής βρεφικής ηλικίας, παραπέµπονται σε παιδιατρικά νοσοκοµεία µε ανεξήγητους σωµατικούς τραυµατισµούς που

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΑ Α: ΑΓΓΕΛΟΥ ΣΠΥΡΟΣ,ΚΟΥΜΟΥΛΟΥ ΙΡΙΔΑ, ΚΡΙΚΖΩΝΗ ΕΛΙΣΑΒΕΤ, ΜΑΡΙΝΗΣ ΒΑΣΙΛΗΣ, ΠΡΩΤΟΣΥΓΓΕΛΟΥ ΡΑΝΙΑ, ΘΟΔΩΡΗΣ ΦΟΥΡΛΙΑΣ ΘΕΜΑ:ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΕΦΗΒΩΝ

ΟΜΑΔΑ Α: ΑΓΓΕΛΟΥ ΣΠΥΡΟΣ,ΚΟΥΜΟΥΛΟΥ ΙΡΙΔΑ, ΚΡΙΚΖΩΝΗ ΕΛΙΣΑΒΕΤ, ΜΑΡΙΝΗΣ ΒΑΣΙΛΗΣ, ΠΡΩΤΟΣΥΓΓΕΛΟΥ ΡΑΝΙΑ, ΘΟΔΩΡΗΣ ΦΟΥΡΛΙΑΣ ΘΕΜΑ:ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΕΦΗΒΩΝ ΟΜΑΔΑ Α: ΑΓΓΕΛΟΥ ΣΠΥΡΟΣ,ΚΟΥΜΟΥΛΟΥ ΙΡΙΔΑ, ΚΡΙΚΖΩΝΗ ΕΛΙΣΑΒΕΤ, ΜΑΡΙΝΗΣ ΒΑΣΙΛΗΣ, ΠΡΩΤΟΣΥΓΓΕΛΟΥ ΡΑΝΙΑ, ΘΟΔΩΡΗΣ ΦΟΥΡΛΙΑΣ ΘΕΜΑ:ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΕΦΗΒΩΝ ΟΜΑΔΑ Β: ΧΡΗΣΤΟΣ ΓΕΡΟΘΟΔΩΡΟΣ, ΔΗΤΡΑ ΕΥΣΤΑΘΙΟΥ, ΙΖΑΜΠΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Κώστας Νικολάου ψυχίατρος Παρουσίαση βασισμένη στο: BPSD Educational Pack, International Psychogeriatric Association (IPA) 2002 Τα Συμπεριφορικά και Ψυχολογικά συμπτώματα

Διαβάστε περισσότερα

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία.

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Παχυσαρκία είναι η παθολογική αύξηση του βάρους του σώματος, που οφείλεται σε υπερβολική συσσώρευση λίπους στον οργανισμό. Παρατηρείται γενικά

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Γ. ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) Ημ/νίες Διεξαγωγής: 16-17/11, 30/11, 01/12, 07 08/12, 2013, 11-12/01, 25-26/01, 01-02/02, 15-16/02,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ: ΕΓΓΕΝΗΣ Η ΕΠΙΚΤΗΤΗ; Η επιθετικότητα είναι η πιο κοινή συναισθηματική αντίδραση του νηπίου. Διαφορετικές απόψεις έχουν διατυπωθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ΥΠΕΡΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΒΛΑΠΤΕΙ!

ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ΥΠΕΡΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΒΛΑΠΤΕΙ! ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ΥΠΕΡΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΒΛΑΠΤΕΙ! Είναι αλήθεια ότι η άσκηση βοηθά σημαντικά στην διατήρηση της υγείας. Μπορεί όμως να γίνει επικίνδυνη όταν δεν γίνεται με τον σωστό τρόπο!

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ ΔΙΑΤΡΟΦΗ

Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία Αρσάκειο Γενικό Λύκειο Ψυχικού Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Σχολικό έτος: 2013-2014 Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µεσήλικης γυναίκας µε Aποφευκτική ιαταραχή Προσωπικότητας και Αγοραφοβία 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14 17 Μαϊου 2009, Βόλος, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Χ. Βαρβέρη-Γ.

Διαβάστε περισσότερα

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη,

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη, ΨΥΧΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Ο όρος ψυχική διαταραχή περιλαμβάνει ένα μεγάλο εύρος προβλημάτων που έχουν σχέση με την ψυχική κατάσταση και την συμπεριφορά ενός ατόμου. Οι διάφορες ψυχικές διαταραχές εκδηλώνονται

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Δρ Γεώργιος Ι Κούρτογλου Παθολόγος-Διαβητολόγος Διδάκτωρ Ιατρικής ΑΠΘ Εκρηκτικές διαστάσεις λαμβάνει πλέον ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή και ηλικιωμένοι

Διατροφή και ηλικιωμένοι Διατροφή και ηλικιωμένοι Η διατροφή αποτελεί τη σημαντικότερη ανάγκη για τη διατήρηση της ανθρώπινη ζωής σε όλα τα στάδιά της. Το είδος και η ποσότητα της τροφής που χρειάζεται ο άνθρωπος εξαρτάται από

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ. ΜΑΡΘΑ ΜΠΟΥΡΝΙΑ ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ επιμελήτρια Τζάνειου νοσοκομείου bournia@ppsy.gr

ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ. ΜΑΡΘΑ ΜΠΟΥΡΝΙΑ ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ επιμελήτρια Τζάνειου νοσοκομείου bournia@ppsy.gr ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΜΑΡΘΑ ΜΠΟΥΡΝΙΑ ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ επιμελήτρια Τζάνειου νοσοκομείου bournia@ppsy.gr Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΣΧΕΣΕΩΝ Το τάισμα του μωρού από τη μητέρα του παίζει πρωταρχικό

Διαβάστε περισσότερα

Φώτης Μωρόγιαννης. Δρ.Ψυχίατρος

Φώτης Μωρόγιαννης. Δρ.Ψυχίατρος Φώτης Μωρόγιαννης Δρ.Ψυχίατρος ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΠΡΟΣΛΗΨΗΣ ΤΡΟΦΗΣ ΟΡΙΣΜΟΙ, ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ, ΕΚΒΑΣΗ, ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΑΝΑΣΑ Εταιρεία Καταπολέμησης Διατροφικών Διαταραχών. Εκδήλωση του Συλλόγου Γονέων και κηδεμόνων των Δωδωναίων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΑΓΧΟΥΣ ΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ:

ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΑΓΧΟΥΣ ΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ: ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΑΓΧΟΥΣ ΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ: Τι είναι άγχος: Είναι ο τρόπος με τον οποίο αντιδρά το μυαλό και το σώμα σας σε κάθε νέα απειλητική ή συγκινησιακή ( συναρπαστική ) κατάσταση.

Διαβάστε περισσότερα

Ένα οµαδικό πρόγραµµα παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό

Ένα οµαδικό πρόγραµµα παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό Ευάγγελος Χ. Καραδήµας & Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Τοµέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήµιο Αθηνών Ένα οµαδικό παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό Παρουσίαση στη ιηµερίδα του

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΧΟΣ ΣΤΡΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ: ΑΜΑΞΟΠΟΥΛΟΥ ΘΕΟΔΩΡΑ ΑΝΕΒΛΑΒΗ ΣΟΦΙΑ

ΑΓΧΟΣ ΣΤΡΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ: ΑΜΑΞΟΠΟΥΛΟΥ ΘΕΟΔΩΡΑ ΑΝΕΒΛΑΒΗ ΣΟΦΙΑ ΑΓΧΟΣ ΣΤΡΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ: ΑΜΑΞΟΠΟΥΛΟΥ ΘΕΟΔΩΡΑ ΑΝΕΒΛΑΒΗ ΣΟΦΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ Το άγχος είναι μια επώδυνη συναισθηματική εμπειρία εσωτερικής δυσφορίας, απροσδιόριστης προέλευσης όπου κυριαρχεί

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Υγιεινή Διατροφή Ισορροπία Ποικιλία Μέτρο Ομάδες τροφίμων Γάλα-γαλακτοκομικά προϊόντα (γιαούρτι) Φρούτα-απλοί υδατάνθρακες Λαχανικά (κυρίως πράσινα φυλλώδη) Ψωμί-αμυλώδη τρόφιμα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ : «ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ» ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ : Κα ΚΥΠΑΡΙΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι τα διατροφικά προβλήματα και οι διατροφικές διαταραχές;

Τι είναι τα διατροφικά προβλήματα και οι διατροφικές διαταραχές; Διατροφή και εφηβεία Το φυλλάδιο θα σε ενημερώσει για προβλήματα και διαταραχές που σχετίζονται με τη διατροφή - όπως βουλιμία και ανορεξία - και προτείνει μεθόδους αντιμετώπισής τους... Σε ποιους απευθύνεται

Διαβάστε περισσότερα

αντιμετώπιση προβλημάτων σίτισης σε νεογνά και βρέφη

αντιμετώπιση προβλημάτων σίτισης σε νεογνά και βρέφη αντιμετώπιση προβλημάτων σίτισης σε νεογνά και βρέφη ο ρόλος του λογοθεραπευτή Dore Blom Λογοθεραπεύτρια Senior NDT Bobath tutor Διαταραχές σίτισης και κατάποσης στην βρεφική ηλικία «αναπτυξιακή δυσφαγία»

Διαβάστε περισσότερα

«Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς

«Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς «Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς Ξενοδοχείο President 18 Νοεμβρίου 2015 1 η Συνάντηση Άρτεμις Κ. Τσίτσικα Επικ. Καθηγήτρια Παιδιατρικής-Εφηβικής Ιατρικής Επιστ. Υπεύθυνος Μονάδας Εφηβικής

Διαβάστε περισσότερα

Παιδί: Απλά ζωηρό και απρόσεκτο ή παρουσιάζει Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητας;

Παιδί: Απλά ζωηρό και απρόσεκτο ή παρουσιάζει Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητας; Παιδί: Απλά ζωηρό και απρόσεκτο ή παρουσιάζει Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητας; Η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής- Υπερκινητικότητας ή ΔΕΠΥ όπως είναι γνωστή από τα ακρωνύμια, αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι φόβος και τι φοβια;

Τι είναι φόβος και τι φοβια; ΦΟΒΟΙ - ΦΟΒΙΕΣ Τι είναι φόβος και τι φοβια; Φόβος: η δυσάρεστη συναισθηματική κατάσταση που δημιουργείται απέναντι σε πραγματικό κίνδυνο, ή απειλή. Φοβία: ο επίμονος φόβος που παγιδεύει το άτομο περιορίζοντας

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο της συνείδησης

Επίπεδο της συνείδησης Καθηγητής ρ. Λάζαρος Ι. Τσούσκας ΠΡΩΤΕΣ ΒΟΗΘΕΙΕΣ Θεσσαλονίκη 2003: 20-25 Επίπεδο της συνείδησης Η µερική ή ολική απώλεια της συνείδησης του πάσχοντος είναι µια σοβαρή κατάσταση, κατά την οποία διαταράσσεται

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Θρέψης. Γιώργος Ανωγειανάκις καθηγητής Φυσιολογίας, Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ

Διαταραχές Θρέψης. Γιώργος Ανωγειανάκις καθηγητής Φυσιολογίας, Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διαταραχές Θρέψης Γιώργος Ανωγειανάκις καθηγητής Φυσιολογίας, Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Μαρία Καραγιαννίδου, Ψυχολόγος, B.Sc. Middlesex Univ., M.Sc. Univ. of Sheffield Βασίλειος Παπαλιάγκας, Ιατρός, Διδάκτωρ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΚΛΙΝΙΚΩΝ ΕΥΡΗΜΑΤΩΝ

ΟΡΙΣΜΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΚΛΙΝΙΚΩΝ ΕΥΡΗΜΑΤΩΝ ΟΡΙΣΜΟΣ Ως ινιακή πλαγιοκεφαλία χαρακτηρίζεται η ασυμμετρία και αποπλάτυνση του οπισθίου τμήματος της κεφαλής (βρεγματοϊνιακή χώρα) (όπως αναφέρεται και στο κεφάλαιο των κρανιοσυνοστεώσεων). Ο προσδιορισμός

Διαβάστε περισσότερα

Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΓΕΩΡΓΙΛΑ ΕΛΕΝΗ Απαρτιωμένη Διδασκαλία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Διάγνωση: είναι η πολύπλοκη διαδικασία αναγνώρισης και ταυτοποίησης μιας διαταραχής που γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Κατσάµπα, Γ.Ευσταθίου

Ε.Κατσάµπα, Γ.Ευσταθίου Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης γυναίκας µε Υποχονδρίαση και Ιδεοψυχαναγκαστική ιαταραχή και στοιχεία Ιδεοψυχαναγκαστικής ιαταραχής Προσωπικότητας 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας της Ελληνικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΠΑΡΑΒΑΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ. ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ Δρ. ΒΑΒΕΤΣΗ ΣΟΦΙΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ Δρ. ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ

ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΠΑΡΑΒΑΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ. ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ Δρ. ΒΑΒΕΤΣΗ ΣΟΦΙΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ Δρ. ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΠΑΡΑΒΑΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ Δρ. ΒΑΒΕΤΣΗ ΣΟΦΙΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ Δρ. ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ Οι μορφές της συμπεριφοράς οι οποίες ενοχλούν τα ίδια τα παιδιά ή το περιβάλλον τους

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΑΙΤΙΑ & ΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΑΙΤΙΑ & ΘΕΡΑΠΕΙΑ Συνεδρίου-Σεμιναρίου Μητρικού Θηλασμού Μιλένα Ρούσκοβα 22-26 Οκτωβρίου 2014 ΞΑΝΘΗ ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΑΙΤΙΑ & ΘΕΡΑΠΕΙΑ Παναγιώτης Μ. Σαμαράς Ψυχολόγος Mphil, PgDip, BSc Hons κατάθλιψη της λοχείας Κύρια

Διαβάστε περισσότερα

Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα

Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα 22 Μαρτίου 2014 Ανδρέας Ευαγόρου Ψυχολόγος Εφηβεία Ψυχική και σωματική ανάπτυξη Πέρασμα από την παιδική στην ενήλικη ζωή Ενδοψυχικές αναδομήσεις Ανάγκη αυτονομίας

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΠΑΛΛΗΝΗΣ

ΙΑΤΡΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΠΑΛΛΗΝΗΣ ΙΑΤΡΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΠΑΛΛΗΝΗΣ Υπουργείο Υγείας- Διοίκηση 1 ης ΥΠΕ Αττικής Γενικό Νοσοκομείο Αττικής ΣΙΣΜΑΝΟΓΛΕΙΟ- ΑΜΑΛΙΑ ΦΛΕΜΙΝΓΚ Ν.Π.Δ.Δ. Μπαρδάνη Ειρήνη, Ψυχίατρος Παιδιών και Εφήβων, Σ. Δ/ντρια Μαυραντώνη

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

Ά κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας µε θέµα: «Άγχος και Κατάθλιψη στην Εκπαίδευση και στην Εργασία»

Ά κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας µε θέµα: «Άγχος και Κατάθλιψη στην Εκπαίδευση και στην Εργασία» Περίληψη εισήγησης µε θέµα: Τι είναι άγχος και τι κατάθλιψη. Πώς εµφανίζονται στον εκπαιδευτικό και στον επαγγελµατικό χώρο. Το Άγχος και η Κατάθλιψη αποτελούν ίσως δύο από τις πιο πολυσυζητηµένες έννοιες

Διαβάστε περισσότερα

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το Η δηµιουργία του παρόντος υλικού έγινε στο πλαίσιο της ενέργειας 2.4.3 κατηγορία πράξεων γ του ΕΠΕΑΕΚ 2 µε τίτλο: «Προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΠΑΙΔΙΟΥ: Ονοματεπώνυμο πατέρα: Ονοματεπώνυμο μητέρας: Σημερινή ημερομηνία / / Ημερομηνία γέννησης / / Σχολείο Τάξη Διεύθυνση κατοικίας: Τηλ. οικίας: κινητό: ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ Το παιδί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΥΡΕΤΙΚΟΙ ΣΠΑΣΜΟΙ. *Στην πλειονότητα των περιπτώσεων οι σπασμοί. υποχωρούν μόνοι τους χωρίς να προλάβουμε να δώσουμε κάποια θεραπεία.

ΠΥΡΕΤΙΚΟΙ ΣΠΑΣΜΟΙ. *Στην πλειονότητα των περιπτώσεων οι σπασμοί. υποχωρούν μόνοι τους χωρίς να προλάβουμε να δώσουμε κάποια θεραπεία. ΠΥΡΕΤΙΚΟΙ ΣΠΑΣΜΟΙ Παρασκευή Λογοθέτη Νοσηλεύτρια ΤΕ, Υπεύθυνη Παιδιατρικής Κλινικής Δεν υπάρχει τίποτα που να τρομοκρατεί περισσότερο ένα γονιό από τους σπασμούς. Έρχονται στα Εξωτερικά ιατρεία τρέχοντας

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ ΠΕΡΙΓΕΝΝΗΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΒΡΕΦΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟ ΟΥ

ΜΕΤΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ ΠΕΡΙΓΕΝΝΗΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΒΡΕΦΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟ ΟΥ Ελληνική Εταιρεία για την Ψυχική Υγεία των Βρεφών ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ, ΤΗ ΝΕΟΓΝΙΚΗ ΚΑΙ ΤΗ ΒΡΕΦΙΚΗ ΠΕΡΙΟ Ο ΜΕΤΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ ΠΕΡΙΓΕΝΝΗΤΙΚΗΣ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

αντανακλούν τον συναισθηματικό μας κόσμο.

αντανακλούν τον συναισθηματικό μας κόσμο. 1. Νευρική ανορεξία ως προς τον ψυχολογικό τομέα. 2. Νευρική ανορεξία ως προς το διατροφικό τομέα. 3. Βουλιμία ως προς τον ψυχολογικό τομέα. 4. Βουλιμία ως προς τον διατροφικό τομέα. 5. Ψυχολογία της διατροφής:

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Γονέων Διάλεξη. Το θέμα που επέλεξα ν αναπτύξω, βασικό, για τη διαπαιδαγώγιση των παιδιών

Σχολή Γονέων Διάλεξη. Το θέμα που επέλεξα ν αναπτύξω, βασικό, για τη διαπαιδαγώγιση των παιδιών 1 Γεωργικής Σχολής 44-55102 Θεσσαλονίκη Τηλ. Κέντρο: (031) 472474 - Fax:473159 Πανελλήνιος Αριθμός Κλήσης: (0801) 472.472 Web Site: www.adamantios.gr E-mail: info@adamantios.gr σδσδ Δεκέμβριος 2013 Προς

Διαβάστε περισσότερα

Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα.

Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα. Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα. Μαρία Φωτουλάκη Επίκουρη καθηγήτρια Παιδιατρικής-Παιδιατρικής Γαστρεντερολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ 05-06 «Η ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΑ ΕΦΗΒΙΚΑ ΧΡΟΝΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΙΘΑΝΕΣ ΣΩΜΑΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ» Κανάρη Γεωργία Κατσαμπή Λουίζα Α 2/Λ Υπεύθ. Καθ.: Α. Τσαγκογέωργα

Διαβάστε περισσότερα

Αγχώδειςδιαταραχές. διαταραχέςκαι Πανικός. Ψυχίατρος- Γνωσιακός Ψυχοθεραπευτής ιδάκτωρ Πανεπιστηµίου Αθηνών. Αθηνών

Αγχώδειςδιαταραχές. διαταραχέςκαι Πανικός. Ψυχίατρος- Γνωσιακός Ψυχοθεραπευτής ιδάκτωρ Πανεπιστηµίου Αθηνών. Αθηνών Αγχώδειςδιαταραχές διαταραχέςκαι Πανικός Εµµανουήλ Ν. Κάττουλας MD, PhD Ψυχίατρος- Γνωσιακός Ψυχοθεραπευτής ιδάκτωρ Πανεπιστηµίου Αθηνών Επιστηµονικός Συνεργάτης Α Ψυχιατικής Κλινικής Παν/µίου Αθηνών Ψυχίατρος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΕΞΑΝ ΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΑΛΕΞΑΝ ΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΛΕΞΑΝ ΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: ΨΥΧΟΓΕΝΗΣ ΑΝΟΡΕΞΙΑ- ΒΟΥΛΙΜΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ: ΗΜΑ ΘΕΟ ΩΡΑ ΜΑΝΟΣ ΑΝΤΩΝΙΑ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΠΑΠΑΖΗΣΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 13 ΝΟΕΝΒΡΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Ιατρικής Ψυχιατρική Κλινική

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Ιατρικής Ψυχιατρική Κλινική ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Ιατρικής Ψυχιατρική Κλινική Διευθυντής: Καθηγητής Φ. Γουρζής ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Ακ. Έτος 2014-2015 Πάτρα, 2014 Επιστημονικό Προσωπικό Ψυχιατρικής Κλινικής Διευθυντής: Καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

12/5/2015 Ι ΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΦΗΒΕΙΑΣ

12/5/2015 Ι ΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΦΗΒΕΙΑΣ Ι ΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΦΗΒΕΙΑΣ 1 ΕΦΗΒΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ 2 Εφηβεία είναι η περίοδος της αύξησης και της ανάπτυξης του ατόμου κατά την ο- ποία συμβαίνουν σημαντικές μεταβολές στο σώμα, στη συμπεριφορά

Διαβάστε περισσότερα

Εξαρτησιογόνες ουσίες

Εξαρτησιογόνες ουσίες Ναρκωτικά Ναρκωτικά-Εξάρτηση Ο όρος ναρκωτικά χρησιµοποιείται για να χαρακτηρίσει όλες τις τοξικές ψυχοτρόπες ουσίες που διακινούνται παρανόµως και προκαλούν σοβαρή διαστρέβλωση της προσωπικότητας του

Διαβάστε περισσότερα

Νευρική ανορεξία (Anorexia Nervosa)

Νευρική ανορεξία (Anorexia Nervosa) Νευρική ανορεξία (Anorexia Nervosa) Η νευρική ανορεξία είναι μία πολύπλοκη διαταραχή διατροφής που χαρακτηρίζεται από την έντονη προσπάθεια του ατόμου να χάσει βάρος καταλήγοντας στον πλήρη υποσιτισμό

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία. Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής

Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία. Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής Ενήβωση - Εφηβεία Puberty - Adolescence Puberty vs. Adolescence Ενήβωση vs. Εφηβεία 12-15 y 12- >>15

Διαβάστε περισσότερα

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Κατανάλωση οινοπνευματωδών στους Έλληνες μαθητές (2011) Στην Ελλάδα, τα αγόρια

Διαβάστε περισσότερα

Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες

Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες στην επικοινωνία, κοινωνικότητα και συμπεριφορά, καθώς

Διαβάστε περισσότερα

Αυτισμός - Νοητική υστέρηση

Αυτισμός - Νοητική υστέρηση Αυτισμός - Νοητική υστέρηση Τζένη Σουμάκη Παιδοψυχίατρος Ψυχαναλύτρια Επιστημονικά Υπεύθυνη Κέντρου Διατροφικών Διαταραχών ΑΝΑΣΑ Γρ. Ελληνικής Εταιρίας Ψυχαναλυτικής Ψυχοθεραπείας Μέλος Δ.Σ. Ελληνικής

Διαβάστε περισσότερα

Το Άγχος στην εφηβεία

Το Άγχος στην εφηβεία Το Άγχος στην εφηβεία Η ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΥΤΗ ΕΚΠΟΝΗΘΗΚΕ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ ΤΗΣ Β 2 ΤΑΞΗΣ : ΚΕΡΜΠΙΖΙ ΦΑΤΜΙΡΑ, ΜΑΓΝΗΣΑΛΗ ΑΘΑΝΑΣΙΟ, ΜΑΖΑΡΑΚΑ ΙΩΑΝΝΑ, ΜΑΥΡΟΜΟΥΣΤΑΚΑΚΗ ΧΡΗΣΤΟ, ΜΕΡΛΟ ΑΝΤΩΝΗ, ΜΟΥΡΓΕΛΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ, ΜΠΑΝΟ ΚΩΝ/ΝΟ,

Διαβάστε περισσότερα

DANA ALLIANCE FOR BRAIN

DANA ALLIANCE FOR BRAIN ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ «Η λειτουργία του Ύπνου και η σημασία της για τη Μνήμη και τη Μάθηση αλλά και τη Σωματική και Ψυχική Υγεία» Ενημερωτική Εκδήλωση την Τετάρτη 27 Μαρτίου 2013, στο Ίδρυμα Ευγενίδου Αθήνα, Παρασκευή

Διαβάστε περισσότερα

Υποχρεωτικά Μαθήµατα

Υποχρεωτικά Μαθήµατα Κατάλογος Προσφερόµενων Μαθηµάτων Κωδικοποίηση Μαθηµάτων Ο φοιτητής µπορεί να αναγνωρίζει τα µαθήµατα που προσφέρονται σε κάθε έτος από τον κωδικό αριθµό που συνοδεύει κάθε εξαµηνιαίο µάθηµα, που γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 1 ο. Οι διατροφικές ανάγκες των παιδιών ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. 1.1 Ανακαλύπτοντας τις διατροφικές ανάγκες

ΜΑΘΗΜΑ 1 ο. Οι διατροφικές ανάγκες των παιδιών ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. 1.1 Ανακαλύπτοντας τις διατροφικές ανάγκες ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΣΕ ΕΥΠΑΘΕΙΣ ΟΜΑ ΕΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΤΆ ΤΗ ΙΑΡΚΕΙΑ ΖΩΗΣ ΜΑΘΗΜΑ 1 ο Οι διατροφικές ανάγκες των

Διαβάστε περισσότερα

Νοητική υστέρηση. είναι η κατάσταση που χαρακτηρίζεται από. σημαντικά υποβαθμισμένη νοητική λειτουργία (κάτω από το μέσο όρο), που εμφανίζεται κατά

Νοητική υστέρηση. είναι η κατάσταση που χαρακτηρίζεται από. σημαντικά υποβαθμισμένη νοητική λειτουργία (κάτω από το μέσο όρο), που εμφανίζεται κατά ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού Β έτος Σοφία Μπάτσιου Μάρτιος 2012 Να κατανοήσετε το πρόβλημα της νοητικής υστέρησης, τα χαρακτηριστικά των μαθητών με νοητική

Διαβάστε περισσότερα

Έναρξη προγράμματος διαδικτυακής τηλεκπαίδευσης του ΕΥΖΗΝ

Έναρξη προγράμματος διαδικτυακής τηλεκπαίδευσης του ΕΥΖΗΝ Έναρξη προγράμματος διαδικτυακής τηλεκπαίδευσης του ΕΥΖΗΝ Το πρόγραμμα ΕΥΖΗΝ παρεμβαίνει, μέσω συγκεκριμένων δράσεων, στην καθημερινότητα του σχολείου και της ελληνικής οικογένειας, παρέχοντας διαρκή συμβουλευτική

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ.

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Ευσταθίου Γνωσιακή συµπεριφοριστική θεραπεία Σειρά προτάσεων παρέµβασης

Διαβάστε περισσότερα

http://eyzin.minedu.gov.gr/pages/e-learning.aspx Πρόγραμμα Διαδικτυακής Τηλεκπαίδευσης (e-learning)

http://eyzin.minedu.gov.gr/pages/e-learning.aspx Πρόγραμμα Διαδικτυακής Τηλεκπαίδευσης (e-learning) http://eyzin.minedu.gov.gr/pages/e-learning.aspx Πρόγραμμα Διαδικτυακής Τηλεκπαίδευσης (e-learning), Το πρόγραμμα ΕΥΖΗΝ παρεμβαίνει, μέσω συγκεκριμένων δράσεων, στην καθημερινότητα τόσο του σχολείου και

Διαβάστε περισσότερα

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Πανταζής Α. Ιορδανίδης Διδάκτωρ Ψυχιατρικής Α.Π.Θ Καθηγητής Ψυχολογίας & Διατροφής, ΑΤΕΙ Ιορδανίδης,, 10/3/11 1 ρ.πανταζής Ιορδανίδης, 10/3/11 2

Διαβάστε περισσότερα