ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Α. ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ σελ Σκοπός και Στόχοι. 3. Στρατηγικές σήμανσης της ποιότητας στην αγορά οπωροκηπευτικών

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Α. ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ σελ. 1-13 1. Σκοπός και Στόχοι. 3. Στρατηγικές σήμανσης της ποιότητας στην αγορά οπωροκηπευτικών"

Transcript

1

2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α. ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ σελ Σκοπός και Στόχοι 2. Οι πιστοποιήσεις συστημάτων ποιότητας 2.1. Πρότυπα συστημάτων ποιότητας 2.2. Κατανομή των πιστοποιήσεων 3. Στρατηγικές σήμανσης της ποιότητας στην αγορά οπωροκηπευτικών 4. Ενδιαφέρον των επιχειρήσεων λιανικής εμπορίας 4.1. Το δείγμα 4.2. Απόψεις υπευθύνων καταστημάτων 5. Συμπεράσματα Β. ΔΙΑΧΥΣΗ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ σελ Καρυπίδης, Φ., Δ. Τσελεμπής, Α. Παυλούδη, και Σ. Αγγελόπουλος Εφαρμογή Συστημάτων Διασφάλισης Ποιότητας στις Αγορές Φρούτων και Λαχανικών, Πρακτικά 3 ου Πανελλήνιου Συνεδρίου για την Τυποποίηση, τα Πρότυπα και την Ποιότητα, Νοεμβρίου, Θεσσαλονίκη, σελ Καρυπίδης, Φ., Α. Παυλούδη, Δ. Τσελεμπής, και Σ. Αγγελόπουλος Σήμανση της Ποιότητας και Ασυμμετρίες Πληροφόρησης: Προκαταρκτικά Αποτελέσματα για την Αγορά Φρούτων και Λαχανικών, Πρακτικά 10 ου Πανελλήνιου Συνεδρίου Αγροτικής Οικονομίας Νοεμβρίου, Θεσσαλονίκη, σελ Karipidis, P.Ι Market Evaluation of Dimensions of Design Quality, International Journal of Production Economics, 129: Εκφράζονται ευχαριστίες στην Επιτροπή Ερευνών του Αλεξάνδρειου ΤΕΙ Θεσσαλονίκης, επειδή, χωρίς τη χρηματοδοτική βοήθεια, δεν θα είχε γίνει συλλογή των δεδομένων και το παρόν έργο θα ήταν αδύνατο να υλοποιηθεί.

3 ΜΕΡΟΣ Α. ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 1. Σκοπός και Στόχοι Το ενδιαφέρον των καταναλωτών για υψηλότερο επίπεδο ποιότητας, μεγαλύτερη αξιοπιστία, περισσότερες ποιοτικές εγγυήσεις και εξυπηρετήσεις, καθιστούν τη στρατηγική ποιότητας βασική επιχειρηματική επιλογή για τη γεωργία. Η υιοθέτηση συστημάτων διαχείρισης/διασφάλισης ποιότητας παρέχει τη δυνατότητα αναδιαμόρφωσης των παραγωγικών και εμπορικών διαδικασιών σε σχέση με την ποιότητα και την κοινοποίηση πληροφοριών αναφορικά με τις παραγωγικές και εμπορικές συνθήκες. Γι αυτό, αποτελεί σπουδαίο εργαλείο βελτίωσης της ανταγωνιστικότητας. Με αφορμή το ενδιαφέρον των καταναλωτών για οπωροκηπευτικά απαλλαγμένα από τοξικά κατάλοιπα, πολλοί παραγωγοί και έμποροι δέχονται, έμμεσα και άμεσα, πιέσεις να υιοθετήσουν συστήματα ποιότητας που μειώνουν την πιθανότητα ύπαρξης καταλοίπων και παρέχουν διαβεβαιώσεις για ποιοτική ανωτερότητα ή/και σταθερότητα. Ποια όμως είναι τα συστήματα που παρουσιάζουν το μεγαλύτερο ενδιαφέρον, ώστε να επιλέξουν, το κατάλληλο, οι αγρότες και οι φορείς εμπορίας; Υπάρχουν ιδιαίτερες απαιτήσεις που θα πρέπει να πάρουν υπ όψιν οι επιχειρηματίες πριν επιλέξουν ένα σύστημα; Ποια είναι η πιο αποτελεσματική και αποδοτική επιλογή; Η ελληνική αγορά πιστοποιημένων προϊόντων και ιδιαίτερα οπωροκηπευτικών, αναπτύσσεται διαρκώς, μια και ο αριθμός των παραγωγών και εμπόρων που εφαρμόζουν συστήματα ποιότητας αυξάνεται διαχρονικά, όπως επίσης αυξάνεται ο αριθμός των συστημάτων ποιότητας που εφαρμόζονται και των φορέων που πιστοποιούν τις επιχειρήσεις. Έτσι, προκύπτει η ανάγκη για κάθε επιχείρηση που επιθυμεί να πιστοποιηθεί, να αξιολογήσει εκ των προτέρων τις διαθέσιμες λύσεις. Για να υιοθετήσουν λοιπόν ένα σύστημα ποιότητας οι επιχειρήσεις (προμηθευτές), είναι απαραίτητο να γνωρίσουν, έγκαιρα, με ακρίβεια και όσο το δυνατόν καλύτερα, το αγοραστικό ενδιαφέρον των πελατών τους. Τελικός προμηθευτής στην αλυσίδα διάθεσης των οπωροκηπευτικών είναι το κατάστημα λιανικής πώλησης από το οποίο τα προϊόντα φθάνουν στον τελικό καταναλωτή. Σκοπός της εργασίας είναι να μελετηθεί το αγοραστικό ενδιαφέρον για οπωροκηπευτικά που προέρχονται από επιχειρήσεις πιστοποιημένες κατά τα διάφορα πρότυπα συστημάτων διαχείρισης/διασφάλισης ποιότητας. Έτσι, εκτιμάται η εμπορική σπουδαιότητα των 1

4 διαφόρων συστημάτων, γεγονός που θα μπορούσε να οδηγήσει τις επιχειρήσεις στις κατάλληλες και πιο αποδοτικές επιλογές συστήματος. Επί μέρους στόχοι της έρευνας είναι: Να μελετηθεί η αγοραστική συμπεριφορά των επιχειρήσεων λιανικής εμπορίας οπωροκηπευτικών που ενδιαφέρονται για πιστοποιημένα οπωροκηπευτικά. Να εντοπισθούν τα πλεονεκτήματα που εξασφαλίζουν στις επιχειρήσεις παραγωγής και εμπορίας οπωροκηπευτικών τα συστήματα πιστοποιημένης ποιότητας. Να εντοπισθούν τα μειονεκτήματα και οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι επιχειρήσεις παραγωγής και εμπορίας οπωροκηπευτικών σε σχέση με τα διάφορα συστήματα που πιστοποιούνται από διάφορους φορείς. Να επιλεγεί η κατάλληλη μεθοδολογία, ώστε να διευκολυνθούν παρόμοιες έρευνες στο μέλλον, καθώς και οι επιχειρήσεις παραγωγής και εμπορίας οπωροκηπευτικών στην εκ των προτέρων αξιολόγηση της επιλογής συστήματος ποιότητας. 2. Οι πιστοποιήσεις συστημάτων ποιότητας 2.1. Πρότυπα συστημάτων ποιότητας Από επισκέψεις που έγιναν το 2008 σε φορείς πιστοποίησης συστημάτων διασφάλισης ποιότητας και σε επιχειρήσεις εμπορίας και μεταποίησης φρούτων και λαχανικών της Κεντρικής Μακεδονίας και έπειτα από συζητήσεις με στελέχη της διοίκησης και των εμπορικών τμημάτων, καταγράφηκαν τα συστήματα ποιότητας που εφαρμόζονται από τις επιχειρήσεις. Στον πίνακα 1, παρουσιάζονται τα πρότυπα των συστημάτων αυτών, θεωρώντας, με την ευρεία έννοια (Καρυπίδης, 2008), ως συστήματα ποιότητας όλα όσα ανταποκρίνονται σε απαιτήσεις οι οποίες αναφέρονται όχι άμεσα στο προϊόν αλλά στις διεργασίες από τις οποίες προκύπτει, ενώ απαιτείται η διαβεβαίωση ενός τρίτου φορέα με το ρόλο του «πιστοποιητή» ή του επιθεωρητή των συνθηκών παραγωγής και διάθεσης. Στον πίνακα αυτό, φαίνεται ότι από το σύνολο των δεκαεπτά προτύπων που εντοπίσθηκαν, τα δώδεκα είναι κρατικά ή δημόσια και τα πέντε είναι ιδιωτικά (συλλογικών φορέων του εμπορίου). Από τα δημόσια, τα πέντε είναι διεθνή, τα έξι ευρωπαϊκά και το ένα εθνικό. Η τέταρτη στήλη δείχνει την καταλληλότητα κάθε προτύπου προκειμένου να διαμορφωθεί η πολιτική ποιότητας της επιχείρησης που ενδιαφέρεται για την πιστοποίηση. Αναφορικά με το περιεχόμενο των προτύπων, παρατηρείται ότι τα έξι επικεντρώνονται σε θέματα υγιεινής και ασφάλειας καταναλωτών, τα δύο αναφέρονται σε θέματα προστασίας φυσικού περιβάλλοντος, 2

5 ενώ άλλα δύο συνδυάζουν θέματα καταναλωτών και περιβάλλοντος. Ένα από τα πρότυπα αναφέρεται στις συνθήκες εργασίας εντός της επιχείρησης ενώ ένα από αυτά συμβαδίζει με μια πελατοκεντρική προσέγγιση της επιχείρησης και των δραστηριοτήτων της. Τέλος, πέντε από τα πρότυπα αντανακλούν μια μάλλον ειδική τοπική ποιότητα, συνδεδεμένη με συγκεκριμένες γεωγραφικές περιοχές ή με συγκεκριμένη παραδοσιακή τεχνογνωσία. Στον πίνακα 2, παρουσιάζεται το μερίδιο που κατέχουν τα ένδεκα από τα συστήματα αυτά τα πιο διαδεδομένα- στο χώρο των επιχειρήσεων παραγωγής και εμπορίας φρούτων και λαχανικών της Κεντρικής Μακεδονίας. Παρατηρείται λοιπόν ότι οι πιστοποιήσεις κατά το Eurepgap/Globalgap το οποίο είναι ιδιωτικό πρότυπο και προωθείται από μεγάλες αλυσίδες καταστημάτων λιανικής εμπορίας, κατέχουν πάνω από το 50% των πιστοποιήσεων και ακολουθεί το AGRO 2-1/2-2, δημόσιο πρότυπο - δημιουργία του Ο.Π.Ε.ΓΕ.Π., που κατέχει περίπου το 27% Κατανομή των πιστοποιήσεων Είναι εμφανές ότι ο χώρος των πιστοποιήσεων αναδιαμορφώνεται διαρκώς. Οι νέοι φορείς πιστοποίησης κατακτούν όλο και μεγαλύτερο μερίδιο στην αγορά. Στον πίνακα 3 παρουσιάζεται μια εικόνα από την κατανομή των πιστοποιήσεων στις επιχειρήσεις φρούτων και λαχανικών μεταξύ των διαφόρων φορέων. Διαπιστώνεται ότι οι δύο δημόσιοι φορείς, δηλαδή ο παλαιότερος επίσημος κρατικός φορέας που είναι ο ΕΛΟΤ, σε συνδυασμό με τον άλλο επίσημο δημόσιο φορέα στο χώρο της γεωργίας και των τροφίμων που είναι ο Ο.Π.Ε.ΓΕ.Π. (AGROCERT) κατέχουν μικρό μερίδιο στο σύνολο των πιστοποιήσεων. Το 90% σχεδόν των πιστοποιήσεων πραγματοποιούνται από νέους φορείς ιδιωτικού χαρακτήρα. 3

6 Πίνακας 1. Πρότυπα συστημάτων ποιότητας που υιοθέτησαν οι επιχειρήσεις φρούτων λαχανικών ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ISO 9001:2000 ΕΜΠΟΡΙΑ Διαχείριση της ποιότητας με πελατοκεντρικό προσανατολισμό ΜΕΤΑΠΟΙΗΣΗ ISO 22000:2005 ΕΜΠΟΡΙΑ ΜΕΤΑΠΟΙΗΣΗ Διαχείρισης της ποιότητας σε σχέση με την υγιεινή και ασφάλεια καταναλωτών HACCP ΕΜΠΟΡΙΑ ΜΕΤΑΠΟΙΗΣΗ Διαχείρισης της ποιότητας σε σχέση με την υγιεινή τροφίμων και ασφάλεια καταναλωτών ISO 14001: 2004 ΕΜΠΟΡΙΑ ΜΕΤΑΠΟΙΗΣΗ Φιλική προς το περιβάλλον συμπεριφορά της μεταποιητικής επιχείρησης OHSAS (Occupational Health and Safety Assessment Series - ελληνικό ΕΛΟΤ 1801) ΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΕΜΠΟΡΙΑ Η εφαρμογή του σχετίζεται με τις συνθήκες εργασίας υπό τις οποίες παράγονται τα προϊόντα BRC (British Retail Consortium) ΕΜΠΟΡΙΑ Διαχείριση της ποιότητας με βάση τις αρχές του HACCP ΜΕΤΑΠΟΙΗΣΗ QS (Quality and Safety) ΕΜΠΟΡΙΑ ΜΕΤΑΠΟΙΗΣΗ Διαχείριση της ποιότητας σε όλα τα στάδια, ακόμη και πριν από την παραγωγή, π.χ. ζωοτροφές TNC (Tesco Nature s Choice) ΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΕΜΠΟΡΙΑ Φιλοπεριβαλλοντική συμπεριφορά της επιχείρησης φρέσκων φρούτων και λαχανικών IFS (International Food Standard) ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΜΕΤΑΠΟΙΗΣΗ - Διαχείριση της ποιότητας τροφίμων με έμφαση σε θέματα υγιεινής και ασφάλειας καταναλωτών ΕΜΠΟΡΙΑ Eurepgap - Globalgap (Euro-Retailer Produce ΠΡΩΤΟΓΕΝΗ Ορθή Γεωργική Πρακτική με έμφαση σε θέματα υγιεινής και Working Group and Good Agricultural Practices). AGRO 2-1/2-2 (Διαχείριση Αγροτ. Περιβάλλοντος - Σύστημα Ολοκληρωμένης Διαχείρισης στη Γεωργική Παραγωγή) ΠΟΠ (Προϊόντα Προστατευόμενης Ονομασίας Προελεύσεως) ΠΓΕ (Προϊόντα Προστατευόμενης Γεωγραφικής Ένδειξης -Καν. 510/2006) ΕΠΠΕ (Ειδικά Παραδοσιακά Προϊόντα Εγγυημένα - Καν. 509/2006) Βιολογικά προϊόντα (Καν. 2092/1991, 1991/2006, 123/2008) ΟΠΕ (Οίνοι ονομασίας προελεύσεως ελεγχόμενης) & ΟΠΑΠ (Ονομασίας προελ. ανώτερης ποιότητας) ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΡΩΤΟΓΕΝΗ ΦΥΤΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΕΜΠΟΡΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΕΜΠΟΡΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΕΜΠΟΡΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΕΜΠΟΡΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΕΜΠΟΡΙΑ ασφάλειας καταναλωτών Προσεκτική χρησιμοποίηση των γεωργοχημικών με έμφαση στην ασφάλεια περιβάλλοντος και ανθρώπων Προϊόντα που η ιδιοτυπία τους οφείλεται στις συνθήκες μιας περιοχής ή ενός τόπου, ή σπάνια μιας χώρας Όπως τα ΠΟΠ που η επεξεργασία τους μπορεί να μη γίνεται στην οριοθετημένη γεωγραφική περιοχή Παράγονται από παραδοσιακές πρώτες ύλες, είτε έχουν παραδοσιακή σύσταση ή ακόμη έχουν τρόπο παραγωγής ή και μεταποίησης που υπάγεται στους παραδοσιακούς Παραγωγή προϊόντων χωρίς τη χρήση των συνθετικών γεωργοχημικών Οριοθετημένη ζώνη, συγκεκριμένες ποικιλίες για κρασιά υψηλής ποιότητας, με συγκεκριμένες μεθόδους καλλιέργειας -οινοποίησης 4

7 Πίνακας 2. Κατανομή των πιστοποιήσεων για τα διάφορα πρότυπα συστημάτων Α/Α ΠΡΟΤΥΠΟ ΑΡΙΘΜΟΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΟΣΟΣΤΟ % 1 AGRO ,97 2 BRC 10 0,92 3 EUREPGAP ,65 4 GLOBALGAP 18 1,65 5 HACCP 65 5,96 6 IFS 15 1,38 7 ISO 14001: ,92 8 ISO 22000: ,14 9 ISO 9001: ,23 10 ISO 9002: ,09 11 QS 1 0,09 Σύνολο ,00 Πίνακας 3. Κατανομή πιστοποιήσεων επιχειρήσεων φρούτων και λαχανικών ανά φορέα Α/Α ΦΟΡΕΙΣ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΕΩΝ ΠΟΣΟΣΤΟ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΕΩΝ % 1 ΔΦ ,18 2 ΙΦΠ1 4 0,37 3 ΙΦΠ2 46 4,22 4 ΙΦΠ ,39 5 ΙΦΠ4 45 4,13 6 ΙΦΠ5 11 1,01 7 ΙΦΠ6 1 0,09 8 ΙΦΠ7 2 0,18 9 ΙΦΠ ,90 10 ΙΦΠ9 3 0,28 11 ΙΦΠ ,85 12 ΙΦΠ11 1 0,09 13 ΔΦ1 8 0,73 14 ΧΦΠ 28 2,57 Σύνολο ,00 3. Στρατηγικές σήμανσης της ποιότητας στην αγορά οπωροκηπευτικών Η ελληνική αγορά νωπών φρούτων και λαχανικών έχει ορισμένες ιδιαιτερότητες που μπορεί να είναι καθοριστικές για τις στρατηγικές σήμανσης των επιχειρήσεων 5

8 και για τις δημόσιες παρεμβάσεις: α) Το κράτος (Ευρωπαϊκή Ένωση) έχει οικοδομήσει ένα εξειδικευμένο ρυθμιστικό πλαίσιο με αναλυτικές διατάξεις για την τυποποίηση και τη σήμανση της ποιότητας σε κάθε προϊόν, γεγονός που οδηγεί στην υποχρεωτική αναγραφή των ποιοτικών κατηγοριών του προϊόντος επί των μέσων συσκευασίας. β) Πολλά χαρακτηριστικά των προϊόντων γίνονται αντιληπτά στους καταναλωτές πριν από την αγορά, ενώ υπάρχουν και αρκετά που δε γίνονται αντιληπτά παρά μόνο εάν υπάρχουν οι σχετικές αναγραφές ποιότητας. Έτσι, συνάγεται ότι αυξάνεται η ανάγκη να ελέγχονται και να επισημαίνονται κατάλληλα τα προϊόντα ώστε να διευκολύνουν τους καταναλωτές στη λήψη των αγοραστικών αποφάσεων. γ) Τα ελληνικά προϊόντα παράγονται σε ποικιλία από φυσικές και ανθρωπογενείς συνθήκες, γεγονός που αυξάνει την πιθανότητα ύπαρξης προϊόντων με έντονη φυσική ετερογένεια συνδεδεμένη με την τοπικότητα. Έτσι, προκύπτει και η ανάγκη να επισημαίνονται τα προϊόντα με τρόπους που αντανακλούν, κατά το δυνατόν καλύτερα, το ποιοτικό περιεχόμενο των προϊόντων, όπως η γεωγραφική προέλευση. δ) Η ευπάθειά τους αυξάνει την ποιοτική αβεβαιότητα, άμεσα και έμμεσα, ενώ πρόκειται για προϊόντα που προκαλούν συχνές παρατηρήσεις για κερδοσκοπική συμπεριφορά των επιχειρήσεων. Αυτό κάνει πιο επιτακτική την ανάγκη για περαιτέρω μελέτη των συνθηκών ώστε να ασκηθούν οι κατάλληλες δημόσιες παρεμβάσεις. Τα φρούτα και λαχανικά που διατίθενται στην ελληνική αγορά, είναι υποχρεωτικό κατ αρχήν να πληρούν τις ελάχιστες ποιοτικές προϋποθέσεις εμπορίας και να τυποποιούνται τουλάχιστον σύμφωνα με τους κοινούς κανόνες ποιότητας. Είναι όμως συχνή η παρουσία προϊόντων μη τυποποιημένων και μη επισημασμένων με τις ενδεδειγμένες ποιοτικές αναφορές, ενώ είναι ασθενική η παρουσία προϊόντων τυποποιημένων και επισημασμένων κατάλληλα. Αυτές οι συνθήκες χαρακτηρίζουν το ελληνικό περιβάλλον πληροφόρησης για τους καταναλωτές που δε μπορεί να θεωρηθεί ευνοϊκό ώστε να πραγματοποιούν αποδοτικές αγοραστικές επιλογές. Έτσι, είναι πιθανό οι τιμές των προϊόντων να μη βρίσκονται σε αντιστοιχία προς την ποιοτική τους κατάσταση, είτε να κυριαρχούν προϊόντα κατώτερης ποιότητας και να εκτοπίζονται άλλα ανώτερης ποιότητας, οδηγώντας σε χαμηλά επίπεδα λειτουργικότητας της αγοράς, σε υποβάθμιση της ποιότητας ζωής και σε μείωση της κοινωνικής ευημερίας. Η αγορά στην οποία αξιοποιούνται οι δημόσιοι καθορισμοί σήμανσης της ποιότητας και συμπληρώνονται από τις στρατηγικές των επιχειρήσεων παραγωγής 6

9 και εμπορίας με τρόπο που να παρέχεται επαρκής πληροφόρηση στους καταναλωτές για να πραγματοποιούν τις πιο αποδοτικές αγοραστικές επιλογές, θα μπορούσε να θεωρείται ότι έχει ικανοποιητική λειτουργικότητα. Η κατάσταση όμως που η σήμανση δεν αποδίδει επαρκώς το ποιοτικό περιεχόμενο των προϊόντων, μετατοπίζει το βάρος των αγοραστικών ευθυνών στην πλευρά των καταναλωτών για θέματα που δεν είναι σε θέση να αξιολογήσουν, εάν δεν υπάρχει η κατάλληλη σήμανση. Από παρατηρήσεις στις αγορές φρούτων και λαχανικών, διαπιστώνεται ότι τα στοιχεία σήμανσης που χρησιμοποιούν συνήθως οι φορείς εμπορίας και τα οποία είναι εμφανή στους καταναλωτές, είναι: η κατηγορία μεγέθους, η ποιοτική κατηγορία των προϊόντων (EXTRA, I, II), η περιοχή προέλευσης και η εμπορική επωνυμία, ενώ υπάρχουν πολλές παραλλαγές προϊόντων που δε φέρουν σήμανση. Τα πρότυπα συστημάτων ποιότητας παρέχουν τη δυνατότητα να κοινοποιείται το ποιοτικό περιεχόμενο στους καταναλωτές και στην κοινωνία, βοηθώντας τους καταναλωτές να επιλέξουν αυτό που επιθυμούν και, με αυτό τον τρόπο, να προκύψει άμεση και έμμεση ανταμοιβή των επιχειρήσεων για τις προσπάθειες ανάπτυξης και πιστοποίησης συστήματος διαχείρισης/διασφάλισης της ποιότητας. Έτσι, προάγεται η διάδοση των συστημάτων ποιότητας που συνεισφέρει θετικά στην ποιότητα ζωής και στην κοινωνική ευημερία. Όμως, από την καταγραφή που προηγήθηκε (πίν. 2) διαπιστώνεται ότι άνω του 53% των πιστοποιήσεων οπωροκηπευτικών αντιστοιχούν στο πρότυπο Eurepgap/Globalgap. Για αυτήν την πιστοποίηση, δεν υπάρχει σήμανση στο τελικό προϊόν και έτσι οι διαβεβαιώσεις που παρέχει ο «πιστοποιητής», δε μεταβιβάζονται στον καταναλωτή, στερώντας του τη δυνατότητα να επιβραβεύσει την προσπάθεια του παραγωγού. 4. Ενδιαφέρον των επιχειρήσεων λιανικής εμπορίας 4.1. Το δείγμα Συγκεντρώθηκαν δεδομένα από 230 καταστήματα λιανικής πώλησης από τα οποία τα 100 στο πολεοδομικό συγκρότημα Θεσσαλονίκης και τα 130 από την περιοχή Αθηνών Πειραιώς, εστιάζοντας το ενδιαφέρον στην πώληση οπωροκηπευτικών. Στον πίνακα 4 παρουσιάζεται η μορφή των καταστημάτων του δείγματος σε σχέση με τα είδη των προϊόντων που διαθέτει. Στον ίδιο πίνακα, παρουσιάζονται ορισμένα βασικά χαρακτηριστικά που αναφέρονται στους προμηθευτές των λιανοπωλητών, καθώς και στην προέλευση των προϊόντων που διαθέτουν. 7

10 4.2. Απόψεις υπευθύνων καταστημάτων Στη συνέχεια, παρουσιάζονται, σε περιγραφική μορφή, τα σπουδαιότερα αποτελέσματα από την καταγραφή απόψεων των υπευθύνων πώλησης των καταστημάτων ή των γραμμών πώλησης όταν πρόκειται για μικτό κατάστημα και για αλυσίδα καταστημάτων -super market. Πίνακας 4. Χαρακτηριστικά καταστήματος ΜΟΡΦΗ ΚΑΤΑΣΤΗΜΑΤΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΚΑΤ/ΜΑΤΩΝ Αλυσίδα καταστημάτων -Super Market 70 Μικτά καταστήματα τροφίμων 52 Μανάβικο 74 Κατάστημα βιολογικών προϊόντων 35 ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΠΡΟΜΗΘΕΙΩΝ ΠΟΣΟΣΤΟ % Ποσοστό που προμηθεύεται από γεωργούς 10,0 Ποσοστό που προμηθεύεται από τυποποιητές-συσκευαστές 6,0 Ποσοστό από χονδρέμπορους απλούς μεταπωλητές 12,0 Ποσοστό που προμηθεύεται από λαχαναγορά 72,0 Ποσοστό προϊόντων που αγοράζει από μόνιμους προμηθευτές 70,2 Ποσοστό προϊόντων που προέρχεται από εισαγωγές 22,5 Το ενδιαφέρον των λιανοπωλητών για την πιστοποίηση, προσδιορίσθηκε επί τη βάση της σπουδαιότητας που έχει για την επιχείρηση, δηλαδή την αξία που προσθέτει, χρησιμοποιώντας κλίμακα δέκα διαστημάτων με μέση τιμή το 5. Στον πίνακα 5, παρουσιάζονται οι απόψεις των υπευθύνων αναφορικά με τη συνεισφορά της πιστοποίησης στη θέση της επιχείρησης ή στη θέση της γραμμής οπωροκηπευτικών όταν πρόκειται για μικτό κατάστημα και super market. Διαπιστώνεται ότι η προσφορά καλύτερων υπηρεσιών στην κοινωνία θεωρείται ως η πιο σπουδαία συνεισφορά της πιστοποίησης, ενώ η βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της επιχείρησης και η αποφυγή προστίμων ως συνεισφορά της πιστοποίησης, βρίσκεται οριακά άνω του διάμεσου -της ουδέτερης τιμής. 8

11 Πίνακας 5. Απόψεις για τη συνεισφορά της πιστοποίησης ΠΡΟΣΔΟΚΙΕΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ Μ.Ο. Γίνει πιο ανταγωνιστική 5,6 Αποκτήσει μεγαλύτερο κύρος στην αγορά 4,9 Έχει περισσότερα κέρδη 4,0 Αποφεύγει τα πρόστιμα 5,4 Επιλέγει ευκολότερα τους προμηθευτές της 4,8 Προσφέρει καλύτερες υπηρεσίες στην κοινωνία 6,9 Στον πίνακα 6 παρουσιάζονται οι απόψεις των υπευθύνων αναφορικά με τα χαρακτηριστικά των πελατών τους οι οποίοι αγοράζουν πιστοποιημένα προϊόντα. Διαπιστώνεται ότι, κατά την άποψή τους, καταναλωτές των πιστοποιημένων προϊόντων είναι κυρίως αυτοί που έχουν παιδιά, είναι καλύτερα ενημερωμένοι, με υψηλό σχετικά εισόδημα, οι πιο νέοι ή μεσαίας ηλικίας και αυτοί που έχουν προβλήματα υγείας. Πίνακας 6. Τμηματοποίηση αγοράς πιστοποιημένων ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΠΕΛΑΤΩΝ ΚΑΤΑΣΤΗΜΑΤΟΣ ΒΑΘΜΟΣ Πελάτες πιστοποιημένων είναι οι πιο ενημερωμένοι καταναλωτές 7,3 Πελάτες των πιστοποιημένων είναι οι πιο εύποροι 7,2 Πελάτες των πιστοποιημένων είναι οι πιο νέοι 6,3 Πελάτες των πιστοποιημένων είναι οι μεσαίας ηλικίας 6,2 Πελάτες των πιστοποιημένων είναι όσοι έχουν παιδιά 7,5 Πελάτες των πιστοποιημένων είναι όσοι έχουν προβλήματα υγείας 6,8 ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΣΗ ΠΕΛΑΤΩΝ ΠΟΣΟΣΤΟ% Ποσοστό πωλήσεων μαναβικής σε γείτονες (κοντινοί πελάτες) 73,2 Ποσοστό πωλήσεων μαναβικής σε διερχόμενους πελάτες 18,9 Ποσοστό πωλήσεων μαναβικής σε πελάτες από μακριά 9,4 Στον πίνακα 7 παρουσιάζονται οι απόψεις των υπευθύνων αναφορικά με το τι προσφέρει στους πελάτες/καταναλωτές η πιστοποίηση. Διαπιστώνεται ότι, κατά την άποψή τους, η πιστοποίηση συνεισφέρει σε πολλά ζητήματα που αφορούν τους 9

12 καταναλωτές με πρώτο την ανώτερη ποιότητα, ενώ ακολουθεί η υψηλότερη υγιεινή και ασφάλεια για τους καταναλωτές και η υψηλότερη ικανοποίηση. Η μόνη περίπτωση στην οποία δε συνεισφέρει η πιστοποίηση φαίνεται να είναι η φρεσκάδα των προϊόντων που αποκτά όμως όλο και μεγαλύτερη σημασία για τους καταναλωτές, ιδιαίτερα στα λαχανικά. Πίνακας 7. Ωφέλειες των καταναλωτών από τα πιστοποιημένα ΤΙ ΠΡΟΣΦΕΡΕΙ ΣΤΟΥΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΕΣ Περισσότερη φρεσκάδα 4,7 Μεγαλύτερη υγιεινή και ασφάλεια 7,4 Καλύτερη γεύση και άρωμα 6,5 Προϊόντα με σταθερή ποιότητα 6,5 Ανώτερη ποιότητα προϊόντων 7,2 Πιο τίμιες συναλλαγές 5,7 Μεγαλύτερη ικανοποίηση ευχαρίστηση 6,7 Μ.Ο. Δεδομένου ότι είναι διάφορες οι ερμηνείες που δίνονται στο ερώτημα πιθανής απροθυμίας για διάθεση πιστοποιημένων προϊόντων, ως πιο σημαντικός λόγος που δεν εκδηλώνεται υψηλό ενδιαφέρον εκ μέρους των λιανοπωλητών, είναι το χαμηλό μάλλον ενδιαφέρον των καταναλωτών και όχι η άγνοια ή η μη διαθεσιμότητά τους εκ μέρους των προμηθευτών τους. Πίνακας 8. Αίτια χαμηλής προθυμίας για πώληση πιστοποιημένων ΛΟΓΟΙ ΠΟΥ ΤΑ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΕΙΝΑΙ ΛΙΓΟΣΤΑ Μ.Ο. Δεν ενδιαφέρονται οι πελάτες της 6,5 Δεν τα γνωρίζουμε εμείς 4,0 Δεν υπάρχουν διαθέσιμα αρκετά (δεν έχουν οι προμηθευτές μας) 3,6 5. Συμπεράσματα Στην παρούσα έρευνα, εξετάζεται αν οι εξελίξεις στον τομέα των πιστοποιήσεων συμβαδίζουν με τις εξελίξεις στην έννοια της ποιότητας τροφίμων και αναλύεται η αγορά πιστοποιημένων φρούτων και λαχανικών. Τα πρώτα αποτελέσματα από επιχειρήσεις παραγωγής και εμπορίας φρούτων και λαχανικών στην Κεντρική Μακεδονία δείχνουν ότι ο χώρος των πιστοποιήσεων αναπτύσσεται με 10

13 τρόπο που διευρύνονται οι επιλογές των επιχειρήσεων ως προς τις πιστοποιήσεις. Σήμερα, στα συστήματα ποιότητας, υπάρχει η τάση να ενσωματώνονται νέες διαστάσεις που, εκτός από την υγιεινή και ασφάλεια καταναλωτών, συμπεριλαμβάνουν θέματα φυσικού περιβάλλοντος, συνθηκών εργασίας, τοπικότητας και παράδοσης. Η σήμανση της ποιότητας προϊόντων συνεισφέρει σε μείωση των ασυμμετριών πληροφόρησης, ενός προβλήματος που οδηγεί σε χαμηλά επίπεδα λειτουργικότητας της αγοράς και στην κυριαρχία προϊόντων που δεν παρέχουν τη μέγιστη αγοραστική απόδοση στους καταναλωτές. Αποτελεί σπουδαίο εργαλείο της δημόσιας και της επιχειρηματικής πολιτικής. Η πρώτη το αξιοποιεί για να βελτιωθεί η λειτουργικότητα της αγοράς και η ποιότητα ζωής, ενώ η δεύτερη για να μεταφέρει πρόσθετες πληροφορίες στους πελάτες και να κερδίσει το αγοραστικό ενδιαφέρον τους. Με δεδομένα που συγκεντρώθηκαν από τα καταστήματα λιανικής πώλησης φρούτων και λαχανικών, εξετάζεται η υπόθεση για την ύπαρξη ασυμμετριών πληροφόρησης, με βάση την προσέγγιση Akerlof. Από την εμπειρική διερεύνηση προκύπτουν ενδείξεις για ύπαρξη ασυμμετριών πληροφόρησης. Αυτό, σε συνδυασμό με το υψηλό μερίδιο των πιστοποιήσεων κατά Eurepgap/Globalgap που δε γίνονται γνωστές στους καταναλωτές με την επισήμανση, καθιστά περισσότερο αναγκαία τη μέριμνα εκ μέρους των δημοσίων Αρχών για τη διαύγεια στην αγορά. Θέση κλειδί στο χώρο των πιστοποιήσεων κατέχει το κατάστημα λιανικής πώλησης που συγκεντρώνει εμπειρίες σε σχέση, τόσο με την προσφορά πιστοποιημένων προϊόντων όσο και με τη ζήτηση εκ μέρους των καταναλωτών. Έτσι, μελετάται η άποψη που επικρατεί στα καταστήματα λιανικής πώλησης για την πιστοποίηση και τα πιστοποιημένα προϊόντα, καθώς και ορισμένα στοιχεία συμπεριφοράς τους. Η μελέτη γίνεται σε τρία επίπεδα. Στο πρώτο επίπεδο εξετάζεται η προσδοκία των καταστημάτων από την πιστοποίηση, δηλαδή οι ωφέλειες που αναμένουν. Διαπιστώνεται ότι η μεγαλύτερη ωφέλεια, από την πιστοποίηση, αναμένεται να προκύψει για την κοινωνία στην οποία προσφέρονται καλύτερες υπηρεσίες, ενώ εκφράζεται και η άποψη ότι η επιχείρηση ωφελείται κυρίως στην ανταγωνιστικότητά της και προστατεύεται από την επιβολή προστίμων. Στο δεύτερο επίπεδο εξετάζονται οι ωφέλειες που έχουν οι καταναλωτές από τα πιστοποιημένα προϊόντα. Εντοπίζονται λοιπόν έξι διαστάσεις της ποιότητας προϊόντων και υπηρεσιών που συνεισφέρουν στην ικανοποίηση των αναγκών και επιθυμιών των πελατών. Συγκεκριμένα, διαπιστώνεται ότι προκύπτουν ωφέλειες των καταναλωτών 11

14 που σχετίζονται με τη φυσική πλευρά της ποιότητας των προϊόντων, τις υπηρεσίες (συναλλαγές), καθώς και τη συναισθηματική πλευρά της ποιότητας. Στο τρίτο επίπεδο, εξετάζονται ζητήματα που βοηθούν να γίνεται τμηματοποίηση της αγοράς εκ μέρους των ενδιαφερόμενων, όπως οι γεωργοί, οι χονδρέμποροι, οι μεταποιητές, οι λιανοπωλητές. Συγκεκριμένα, εξετάζονται χαρακτηριστικά των καταστημάτων πώλησης πιστοποιημένων προϊόντων, ζητήματα που σχετίζονται με τις σχέσεις των λιανοπωλητών, με τους προμηθευτές και τους πελάτες τους, καθώς και ζητήματα της εμπορικής πολιτικής τους. Ο τέταρτος στόχος της έρευνας σχετίζεται με την επιλογή της κατάλληλης μεθοδολογίας που συνεισφέρει στην εκ των προτέρων αξιολόγηση των επιλογών για την ποιότητα. Έπειτα από ανασκόπηση της βιβλιογραφίας που αναφέρεται στις οικονομικές πτυχές της ποιότητας, συνδυάζεται η λογική της δημιουργίας αξίας με τη συνάρτηση ηδονικών τιμών για να αναλυθούν οι διαστάσεις της ποιότητας σχεδιασμού εκ μέρους των επιχειρήσεων. Υιοθετώντας τη διεργασιακή προσέγγιση θεωρείται ο «οργανισμός ποιότητας» ως σύνολο από διαδικασίες με εκροές τις ιδιότητες και τα χαρακτηριστικά ποιότητας που συνθέτουν τις λύσεις για τους πελάτες. Έτσι, εκτιμάται η εμπορική αξία ως μέτρο της οικονομικής αποτελεσματικότητας των διαδικασιών το οποίο βασίζεται σε αντικειμενικά οικονομικά δεδομένα. Προτείνεται ένα οικονομικό υπόδειγμα που μπορεί να συνεισφέρει στην ανάλυση της σχέσης μεταξύ της ποιότητας σχεδιασμού και των αξιολογήσεων της αγοράς και, με αυτό τον τρόπο, στη διαχείριση της ποιότητας προϊόντων και υπηρεσιών, σε επίπεδο αλυσίδας παραγωγής και διάθεσης. Η εκτίμηση του υποδείγματος με την οποία επιβεβαιώνεται η καταλληλότητά του, βασίζεται σε δεδομένα που συγκεντρώθηκαν από καταστήματα λιανικής πώλησης οπωροκηπευτικών της Αθήνας και Θεσσαλονίκης. Ενδεικτικές Βιβλιογραφικές πηγές Akerlof, G. A. (1970), The Market for Lemons: Quality Uncertainty and the Market Mechanism, The Quarterly Journal of Economics, 84 (3), Beer, S. (2003), Food and Society, in Eastham, J. F., L. Sharples, and S. D. Ball (eds), Food Supply Chain Management. Amsterdam, Elsevier, pp Chiadamrong, N. (2003), The development of an economic quality cost model. Total Quality Management & Business Excellence 14 (9),

15 Crespi, M. J. and Marette S. (2003), Some economic Implications on Public Labeling, Journal of Food Distribution Research, 34(3), Fearne, A., Highes D., and Duffy, R. (2003), Concepts of collaboration: Supply chain management in a global food industry. In: Eastham, J. F., Sharples, L,. and Ball, S. D. (Eds), Food Supply Chain Management, Elsevier, Amsterdam, pp Freiesleben, J. (2010), Proposing a new approach to discussing economic effects of design quality. International Journal of Production Economics 124, Henneberry, S. R. and Armbruster J. W. (2003), Emerging Role for Food Labels: Inform, Protect, Persuade, Journal of Food Distribution Research, 34(3), Καρυπίδης, Φ. (2008), Ειδικά Θέματα Ποιότητας: Εφαρμογές στη γεωργία και στα τρόφιμα, Θεσσαλονίκη, Ζήτης. Karipidis, P. and Galanopoulos K. (2000), Food Market Value Analysis: Product Quality Improvement, Product Origin Protection, and Timing Decisions in Apple Market, Agricultural Economics Review, 1(1), Karipidis P., Athanassiadis K., Aggelopoulos S. &. Giompliakis E. (2009), Factors Affecting the Adoption of Quality Assurance Systems in Small Food Enterprises. Food Control, 20 (2), pp Khalifa, A.S. (2004), Customer value: a review of recent literature and an integrative Configuration. Management Decision 42 (5), Kohls, R. L., and Uhl, J. N. (2002), Marketing of Agricultural Products. Prentice Hall, London. Reiney, D. L. (2008), Sustainable Business Development, Inventing the Future through Strategy, Innovation, and Leadership. Cambridge University Press. Rosen, S. (1974), Hedonic Prices and Implicit Markets. Journal of Political Economy 82, Rust, R.T., Moorman, C., and Dickson, P. R. (2002), Getting Return on Quality: Revenue Expansion, Cost Reduction, or Both?. Journal of Marketing 66,7-23. Setijono, D., and Dahlgaard, J. J. (2008), The value of quality improvements. International Journal of Quality and Reliability Management 25 (3), Sporleder, T. L. and Goldsmith D. P. (2001), Alternative Firm Strategies for Singaling Quality in the Food System, Canadian Journal of Agricultural Economics, 49,

16 ΜΕΡΟΣ Β. ΔΙΑΧΥΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ σελ Καρυπίδης, Φ., Δ. Τσελεμπής, Α. Παυλούδη, και Σ. Αγγελόπουλος Εφαρμογή Συστημάτων Διασφάλισης Ποιότητας στις Αγορές Φρούτων και Λαχανικών, Πρακτικά 3 ου Πανελλήνιου Συνεδρίου για την Τυποποίηση, τα Πρότυπα και την Ποιότητα, Νοεμβρίου, Θεσσαλονίκη, σελ σελ Καρυπίδης, Φ., Α. Παυλούδη, Δ. Τσελεμπής, και Σ. Αγγελόπουλος Σήμανση της Ποιότητας και Ασυμμετρίες Πληροφόρησης: Προκαταρκτικά Αποτελέσματα για την Αγορά Φρούτων και Λαχανικών, Πρακτικά 10 ου Πανελλήνιου Συνεδρίου Αγροτικής Οικονομίας Νοεμβρίου, Θεσσαλονίκη, σελ Πρόκειται για συνέδριο που πραγματοποιείται ανά διετία (από το 1990) με σχετικά υψηλές απαιτήσεις. σελ Karipidis, P.Ι Market Evaluation of Dimensions of Design Quality, International Journal of Production Economics, 129: Πρόκειται για περιοδικό με impact factor 2,736 (5ετίας) που βρίσκεται σε πολλές βάσεις δεδομένων και στο Science Citation Index. σελ

17 ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΦΡΟΥΤΩΝ ΚΑΙ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ Φίλιππος Καρυπίδης 1, Δημήτριος Τσελεμπής Σταμάτης Αγγελόπουλος, Αλεξάνδρα Παυλούδη Περίληψη Στην προκαταρκτική αυτή έρευνα, εξετάζεται αν οι εξελίξεις στον τομέα των πιστοποιήσεων συμβαδίζουν με τις αναθεωρήσεις στην έννοια της ποιότητας τροφίμων. Τα πρώτα αποτελέσματα από επιχειρήσεις παραγωγής και εμπορίας φρούτων και λαχανικών στην Κεντρική Μακεδονία δείχνουν ότι ο χώρος των πιστοποιήσεων αναπτύσσεται με τρόπο που διευρύνονται οι επιλογές των επιχειρήσεων ως προς τις πιστοποιήσεις και εξελίσσεται σε μια αγορά. Σήμερα, στα συστήματα ποιότητας υπάρχει η τάση να ενσωματώνονται νέες διαστάσεις που, εκτός από την υγιεινή και ασφάλεια καταναλωτών, συμπεριλαμβάνουν θέματα φυσικού περιβάλλοντος, συνθηκών εργασίας, τοπικότητας και παράδοσης. Λέξεις κλειδιά: Φρούτα και λαχανικά, τομέας πιστοποιήσεων, ποιότητα, νέα εκδοχή 1 Αναφορά σε αυτή την εργασία: Καρυπίδης, Φ., Δ. Τσελεμπής, Α. Παυλούδη, και Σ. Αγγελόπουλος Εφαρμογή Συστημάτων Διασφάλισης Ποιότητας στις Αγορές Φρούτων και Λαχανικών, Πρακτικά 3 ου Πανελλήνιου Συνεδρίου για την Τυποποίηση, τα Πρότυπα και την Ποιότητα, Νοεμβρίου, Θεσσαλονίκη, σελ

18 QUALITY SYSTEMS IMPLEMENTATION IN THE FRUIT AND VEGETABLE MARKET IN GREECE Philippos Karipidis 1, Dimitrios Tselempis, Stamatis Aggelopoulos and Alexandra Pavloudi Abstract In this preliminary study, the hypothesis that the evolution of the certification sector is in alignment to the new concept of the food quality is examined. The initial results indicate that the space of the fruit business certification in Central Macedonia develops and that most quality system alternatives are offered in the market broadening the firm choices. Some new distances are embodied in the quality systems that firms adopt, concerning the consumers health and safety, the environmental protection, the occupation conditions and the topicality and tradition of production. Key words: fruit and vegetable, certification sector, quality, new concept 1. Εισαγωγή Το μεταβαλλόμενο κοινωνικό ενδιαφέρον για την ποιότητα τροφίμων, οδηγεί σε διαρκή εξέλιξη της έννοιας της ποιότητας. Σήμερα, η έννοια περνά από τη συμβατική, σε μια νέα θεώρηση που θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί ως μεταμοντέρνα. Στη νέα αυτή θεώρηση, η ποιότητα τροφίμων επεκτείνεται πέρα από τα οργανοληπτικά στοιχεία και την υγιεινή που συνιστούν τεχνικές και βιολογικές διαστάσεις, σε άλλους παράγοντες που συνδέονται με αξίες, όπως οι περιβαλλοντικές, οι πολιτισμικές και οι ηθικές οι οποίες επηρεάζουν τη θέση προϊόντων και επιχειρήσεων στην αγορά (Beer, 2003, Pelsmacker κ.ά., 2005). Έτσι, στη στρατηγική ποιότητας μιας επιχείρησης, μπορεί να υπεισέρχονται με όλο και μεγαλύτερη ένταση διάφορες κοινωνικές και οικονομικές πτυχές. 1 Philippos Karipidis: Professor in Agricultural Marketing and Quality Management, Alexander Technological Educational Institute of Thessaloniki, Dept. of Farm Management Thessaloniki, P.O. box 141, Greece, tel , , fax: , Dimitrios Tselempis : Alexander Technological Educational Institute of Thessaloniki, Dept. of Farm Management Thessaloniki, P.O. box 141, Greece. Stamatis Aggelopoulos : Assistant Professor, Alexander Technological Educational Institute of Thessaloniki, Dept. of Farm Management Thessaloniki, P.O. box 141, Greece. Alexandra Pavloudi : Alexander Technological Educational Institute of Thessaloniki, Dept. of Farm Management Thessaloniki, P.O. box 141, Greece 16

19 Σε μια στρατηγική ποιότητας, σημαντικό επιχειρηματικό εργαλείο αποτελεί η εφαρμογή συστημάτων διασφάλισης ποιότητας. Σε προηγούμενη δημοσίευση (Karipidis κ.ά., 2009) παρουσιάσθηκαν οι παράγοντες που μπορεί να επηρεάζουν την υιοθέτηση και την εφαρμογή συστημάτων διασφάλισης ποιότητας στις μικρές επιχειρήσεις τροφίμων, ενθαρρύνοντας ή δυσχεραίνοντας τις σχετικές επιχειρηματικές επιλογές. Γίνεται αναφορά σε μια σειρά παραγόντων του εσωτερικού και εξωτερικού περιβάλλοντος της επιχείρησης που σχετίζονται με την εμπορία, την αγορά και τον ανταγωνισμό, τη διοίκηση, τον εταιρικό πολιτισμό, το ανθρώπινο δυναμικό, τη χρηματοδοτική θέση της επιχείρησης, τις γνώσεις, κλπ. Δεν συνεξετάσθηκε όμως το νέο δεδομένο της διεύρυνσης της έννοιας της ποιότητας που θα μπορούσε να θέσει υπό αμφισβήτηση τη συνήθη πρακτική εφαρμογής και πιστοποίησης συστημάτων διασφάλισης ποιότητας. Είναι λογικό, στη σύγχρονη πραγματικότητα, ο τομέας της πιστοποίησης συστημάτων ποιότητας να ενστερνίζεται τις εξελίξεις που προαναφέρθηκαν με επακόλουθο αυτό να αντανακλάται στα συστήματα ποιότητας, στους φορείς πιστοποίησης και στη διαδικασία των πιστοποιήσεων. Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι να εξετασθεί αν οι εφαρμογές συστημάτων ποιότητας στις επιχειρήσεις τροφίμων, και κυρίως στις αγορές φρούτων και λαχανικών, συμβαδίζουν με τις εξελίξεις στη σύγχρονη θεώρηση της ποιότητας. Κατά τη δεκαετία του 1990, οι εφαρμογές των συστημάτων ποιότητας στην Ελλάδα στηρίζονταν σε μικρό αριθμό προτύπων συστημάτων διασφάλισης ποιότητας και οι προσπάθειες της εφαρμογής επικεντρώνονταν στις διεργασίες παραγωγής με σκοπό την προσφορά προϊόντων που ανταποκρίνονταν στις συγκεκριμένες απαιτήσεις των πελατών. Όμως στην περίοδο αυτή, ούτε το κοινωνικό ενδιαφέρον για θέματα ασφάλειας περιβάλλοντος και καταναλωτών ήταν τόσο έντονο όσο σήμερα, ούτε και οι αγοραστικές επιθυμίες των καταναλωτών τόσο ευρείες και ετερογενείς. Η κατάσταση λοιπόν εκείνη που ο αριθμός των διαθέσιμων προτύπων συστημάτων ποιότητας πολλαπλασιάζεται και τα πρότυπα επεκτείνονται σε παραμέτρους που ενσωματώνουν τις διαρκώς μεταβαλλόμενες επιθυμίες των καταναλωτών και της κοινωνίας, θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι είναι απόρροια προσαρμογής στη νέα εκδοχή της ποιότητας. Στις ενότητες που ακολουθούν, γίνεται πρώτα αναφορά στα συστήματα που εντοπίσθηκαν να εφαρμόζονται στις ελληνικές επιχειρήσεις φρούτων και λαχανικών και στη συνέχεια γίνεται αναφορά στους φορείς πιστοποίησης. 17

20 Ακολούθως, παρουσιάζεται η κατάσταση στις πιστοποιήσεις και στο τέλος παρατίθενται ορισμένες συμπερασματικές παρατηρήσεις. 2. Τα συστήματα ποιότητας Από επισκέψεις, στα πλαίσια προκαταρκτικού σκέλους έρευνας, που έγιναν το 2008 σε τρεις φορείς πιστοποίησης συστημάτων διασφάλισης ποιότητας και σε δέκα επιχειρήσεις εμπορίας και μεταποίησης φρούτων και λαχανικών της Κεντρικής Μακεδονίας και από τις συζητήσεις με στελέχη της διοίκησης και των εμπορικών τμημάτων, καταγράφηκαν τα συστήματα ποιότητας που εφαρμόζονται από τις επιχειρήσεις. Στον πίνακα 1, παρουσιάζονται τα πρότυπα των συστημάτων αυτών, θεωρώντας, με την ευρεία έννοια (Καρυπίδης, 2008), ως συστήματα ποιότητας αυτά που ανταποκρίνονται σε απαιτήσεις οι οποίες αναφέρονται όχι άμεσα στο προϊόν αλλά στις διεργασίες από τις οποίες προκύπτει, ενώ απαιτείται η διαβεβαίωση ενός τρίτου φορέα με τη μορφή του «πιστοποιητή» ή του διαρκούς ελεγκτή των συνθηκών παραγωγής και διάθεσης. Στον πίνακα αυτό, φαίνεται ότι από το σύνολο των δεκαεπτά προτύπων, τα δώδεκα είναι κρατικά ή δημόσια και τα πέντε είναι ιδιωτικά (συλλογικών φορέων του εμπορίου). Από τα δημόσια, τα πέντε είναι διεθνή, τα έξι ευρωπαϊκά και το ένα εθνικό. Αναφορικά με το περιεχόμενο των προτύπων, παρατηρείται ότι τα έξι επικεντρώνονται σε θέματα υγιεινής και ασφάλειας καταναλωτών, τα δύο αναφέρονται σε θέματα προστασίας φυσικού περιβάλλοντος, ενώ άλλα δύο συνδυάζουν θέματα καταναλωτών και περιβάλλοντος. Ένα από τα πρότυπα αναφέρεται στις συνθήκες εργασίας εντός της επιχείρησης ενώ ένα από αυτά συμβαδίζει με μια πελατοκεντρική προσέγγιση της επιχείρησης και των δραστηριοτήτων της. Τέλος, πέντε από τα πρότυπα αντανακλούν μια μάλλον ειδική τοπική ποιότητα, συνδεδεμένη με συγκεκριμένες γεωγραφικές περιοχές ή με συγκεκριμένη παραδοσιακή τεχνογνωσία. Στον πίνακα 2, παρουσιάζεται το μερίδιο που κατέχουν τα ένδεκα από τα συστήματα αυτά στο χώρο των επιχειρήσεων παραγωγής και εμπορίας φρούτων και λαχανικών της Κεντρικής Μακεδονίας. Παρατηρείται λοιπόν ότι οι πιστοποιήσεις κατά το Eurepgap (Globalgap) το οποίο είναι ιδιωτικό πρότυπο και προωθείται από μεγάλες αλυσίδες καταστημάτων λιανικής εμπορίας, κατέχουν πάνω από το 50% των πιστοποιήσεων και ακολουθεί το AGRO 2-1/2-2, δημόσιο πρότυπο - δημιουργία του Ο.Π.Ε.ΓΕ.Π., που κατέχει περίπου το 27%. 18

21 Πίνακας 1. Πρότυπα συστημάτων ποιότητας που υιοθέτησαν οι επιχειρήσεις φρούτων λαχανικών ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ISO 9001:2000 ΕΜΠΟΡΙΑ ΜΕΤΑΠΟΙΗΣΗ International Standardization Διαχείριση της ποιότητας με πελατοκεντρικό προσανατολισμό Organization -ISO ISO 22000:2005 ΕΜΠΟΡΙΑ ΜΕΤΑΠΟΙΗΣΗ International Standardization Organization -ISO Διαχείρισης της ποιότητας σε σχέση με την υγιεινή και ασφάλεια καταναλωτών HACCP ΕΜΠΟΡΙΑ ΜΕΤΑΠΟΙΗΣΗ International Standardization Organization -ISO Διαχείρισης της ποιότητας σε σχέση με την υγιεινή τροφίμων και ασφάλεια καταναλωτών ISO 14001: 2004 ΕΜΠΟΡΙΑ ΜΕΤΑΠΟΙΗΣΗ International Standardization Organization -ISO Φιλική προς το περιβάλλον συμπεριφορά της μεταποιητικής επιχείρησης OHSAS (Occupational Health and Safety Assessment Series - ελληνικό ΕΛΟΤ 1801) ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΜΕΤΑΠΟΙΗΣΗ ΕΜΠΟΡΙΑ International Standardization Organization -ISO Η εφαρμογή του σχετίζεται με τις συνθήκες εργασίας υπό τις οποίες παράγονται τα προϊόντα BRC (British Retail Consortium) ΕΜΠΟΡΙΑ ΜΕΤΑΠΟΙΗΣΗ Βρετανική Συνομοσπονδία Διαχείριση της ποιότητας με βάση τις αρχές του HACCP Λιανεμπορίου QS (Quality and Safety) ΕΜΠΟΡΙΑ ΜΕΤΑΠΟΙΗΣΗ Ενώσεις Γερμανικής Βιομηχανίας Τροφίμων Διαχείριση της ποιότητας σε όλα τα στάδια, ακόμη και πριν από την παραγωγή, π.χ. ζωοτροφές TNC (Tesco Nature s Choice) ΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΕΜΠΟΡΙΑ Αλυσίδα Σούπερ Μάρκετ Tesco Φιλοπεριβαλλοντική συμπεριφορά της επιχείρησης φρέσκων φρούτων και λαχανικών IFS (International Food Standard) ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΜΕΤΑΠΟΙΗΣΗ - ΕΜΠΟΡΙΑ Ενώσεις λιανοπωλητών Γερμανίας και Γαλλίας Διαχείριση της ποιότητας τροφίμων με έμφαση σε θέματα υγιεινής και ασφάλειας καταναλωτών Eurepgap - Globalgap (Euro-Retailer Produce Working Group and Good Agricultural Practices). ΠΡΩΤΟΓΕΝΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ Ένωση Ευρωπαίων Λιανοπωλητών Ορθή Γεωργική Πρακτική με έμφαση σε θέματα υγιεινής και ασφάλειας καταναλωτών AGRO 2-1/2-2 (Διαχείριση Αγροτ. ΠΡΩΤΟΓΕΝΗ ΦΥΤΙΚΗ Ο.Π.Ε.ΓΕ.Π. - AGROCERT Προσεκτική χρησιμοποίηση των γεωργοχημικών με έμφαση στην Περιβάλλοντος - Σύστημα Ολοκληρωμένης ΠΑΡΑΓΩΓΗ ασφάλεια περιβάλλοντος και ανθρώπων Διαχείρισης στη Γεωργική Παραγωγή) ΠΟΠ (Προϊόντα Προστατευόμενης Ονομασίας Προελεύσεως) ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΜΕΤΑΠΟΙΗΣΗ - ΕΜΠΟΡΙΑ Ευρωπαϊκή Επιτροπή Προϊόντα που η ιδιοτυπία τους οφείλεται στις συνθήκες μιας περιοχής ή ενός τόπου, ή σπάνια μιας χώρας ΠΓΕ (Προϊόντα Προστατευόμενης Γεωγραφικής ΠΑΡΑΓΩΓΗ Ευρωπαϊκή Επιτροπή Όπως τα ΠΟΠ που η επεξεργασία τους μπορεί να μη γίνεται στην Ένδειξης -Καν. 510/2006) ΕΠΠΕ (Ειδικά Παραδοσιακά Προϊόντα Εγγυημένα -Καν. 509/2006) Βιολογικά προϊόντα (Καν. 2092/1991, 1991/2006, 123/2008) ΟΠΕ (Οίνοι ονομασίας προελεύσεως ελεγχόμενης) & ΟΠΑΠ (Ονομασίας προελ. ανώτερης ποιότητας) ΜΕΤΑΠΟΙΗΣΗ - ΕΜΠΟΡΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΜΕΤΑΠΟΙΗΣΗ - ΕΜΠΟΡΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΜΕΤΑΠΟΙΗΣΗ ΕΜΠΟΡΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΜΕΤΑΠΟΙΗΣΗ - ΕΜΠΟΡΙΑ Ευρωπαϊκή Επιτροπή Ευρωπαϊκή Επιτροπή Ευρωπαϊκή Επιτροπή οριοθετημένη γεωγραφική περιοχή Παράγονται από παραδοσιακές πρώτες ύλες, είτε έχουν παραδοσιακή σύσταση ή ακόμη έχουν τρόπο παραγωγής ή και μεταποίησης που υπάγεται στους παραδοσιακούς Παραγωγή προϊόντων χωρίς τη χρήση των συνθετικών γεωργοχημικών Οριοθετημένη ζώνη, συγκεκριμένες ποικιλίες για κρασιά υψηλής ποιότητας, με συγκεκριμένες μεθόδους καλλιέργειας -οινοποίησης 19

22 Πίνακας 2. Κατανομή των πιστοποιήσεων για τα διάφορα πρότυπα συστημάτων Α/Α ΠΡΟΤΥΠΟ ΑΡΙΘΜΟΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΟΣΟΣΤΟ % 1 AGRO ,97 2 BRC 10 0,92 3 EUREPGAP ,65 4 GLOBALGAP 18 1,65 5 HACCP 65 5,96 6 IFS 15 1,38 7 ISO 14001: ,92 8 ISO 22000: ,14 9 ISO 9001: ,23 10 ISO 9002: ,09 11 QS 1 0,09 Σύνολο ,00 3. Οι φορείς πιστοποίησης Οι πιστοποιήσεις εξελίχθηκαν διαχρονικά στην Ελλάδα. Μέχρι τη δεκαετία του1990, τις πραγματοποιούσε ένας φορέας, ο ΕΛΟΤ, ενώ σήμερα βρισκόμαστε σε μια κατάσταση που οι φορείς πιστοποίησης πολλαπλασιάστηκαν, και για το γεωργικό τομέα είναι πάνω από είκοσι, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που πιστοποιούν βιολογικά προϊόντα. Στον πίνακα 3, παρουσιάζεται η δραστηριοποίηση των φορέων πιστοποίησης για τους οποίους εξακριβώθηκε ότι ασχολούνται με πιστοποιήσεις συστημάτων ποιότητας σε επιχειρήσεις παραγωγής και εμπορίας νωπών φρούτων και λαχανικών της Κεντρικής Μακεδονίας. Εάν λάβουμε υπ όψη τη μορφή που έχουν, σε σχέση με την ιδιοκτησία και την εποπτεία τους, διαπιστώνεται ότι δύο μόνο από τους φορείς είναι του δημοσίου (ΔΦ1-ΔΦ2), ενώ άλλοι ένδεκα είναι ιδιωτικοί (ΙΦΠ1- ΙΦΠ11). Οι φορείς αυτοί ασχολούνται με πιστοποιήσεις διαφόρων συστημάτων ο καθένας. Από τον πίνακα φαίνεται ότι οι πιστοποιήσεις που ασκούν, κυμαίνονται από ένα πρότυπο ανά φορέα έως οκτώ πρότυπα. Πίνακας 3. Φορείς πιστοποίησης και πρότυπα κατά τα οποία πιστοποιούν ΦΟΡΕΙΣ Α/Α ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΑΝΑ ΦΟΡΕΑ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ 1 ΔΦ1 2 HACCP, AGRO 2 2 ΙΦΠ1 2 GLOBALGAP, ISO ΙΦΠ2 6 4 ΙΦΠ3 8 GLOBALGAP, HACCP, IFS, ISO 22000, ISO 9001, QS GLOBALGAP (EUREGAP), ISO 9001, ISO 22000, QS, AGRO , IFS, ISO 14001, BRC 5 ΙΦΠ4 2 AGRO 2, EUREGAP-GLOBALGAP 6 ΙΦΠ5 5 AGRO 2, GLOBALGAP (EUREGAP), HACCP, ISO 14001, ISO

23 7 ΙΦΠ6 4 AGRO 2, GLOBALGAP., ISO 22000,ISO ΙΦΠ7 3 9 ΙΦΠ ΙΦΠ9 2 HACCP, ISO 9002, 11 ΙΦΠ ΙΦΠ11 1 GLOBALGAP AGRO 2, GLOBALGAP (EUREGAP),ISO AGRO 2, BRC, HACCP, ISO 22000, ISO 9001, QS AGRO 2, GLOBALGAP (EUREGAP), HACCP, ISO 22000, ISO 9001, QS 13 ΔΦ2 3 AGRO 2, HACCP, ISO Οι πιστοποιήσεις Είναι εμφανές ότι ο χώρος των πιστοποιήσεων αναδιαμορφώνεται διαρκώς. Οι νέοι φορείς πιστοποίησης κατακτούν όλο και μεγαλύτερο μερίδιο στην αγορά. Στον πίνακα 4 παρουσιάζεται μια εικόνα από την κατανομή των πιστοποιήσεων στις επιχειρήσεις φρούτων και λαχανικών μεταξύ των διαφόρων φορέων. Διαπιστώνεται ότι οι δύο δημόσιοι φορείς, δηλαδή ο παλαιότερος επίσημος κρατικός φορέας που είναι ο ΕΛΟΤ, σε συνδυασμό με τον άλλο επίσημο δημόσιο φορέα που είναι ο Ο.Π.Ε.ΓΕ.Π. (AGROCERT) κατέχουν μικρό μερίδιο στο χώρο των πιστοποιήσεων. Το 90% σχεδόν των πιστοποιήσεων πραγματοποιούνται από νέους φορείς ιδιωτικού χαρακτήρα. Πίνακας 4. Κατανομή πιστοποιήσεων επιχειρήσεων φρούτων και λαχανικών ανά φορέα Α/Α ΦΟΡΕΙΣ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΕΩΝ ΠΟΣΟΣΤΟ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΕΩΝ % 1 ΔΦ ,18 2 ΙΦΠ1 4 0,37 3 ΙΦΠ2 46 4,22 4 ΙΦΠ ,39 5 ΙΦΠ4 45 4,13 6 ΙΦΠ5 11 1,01 7 ΙΦΠ6 1 0,09 8 ΙΦΠ7 2 0,18 9 ΙΦΠ ,90 10 ΙΦΠ9 3 0,28 11 ΙΦΠ ,85 12 ΙΦΠ11 1 0,09 13 ΔΦ1 8 0,73 14 ΧΦΠ 28 2,57 Σύνολο ,00 21

24 5. Συμπερασματικές παρατηρήσεις Από τα πρώτα αποτελέσματα προκαταρκτικού σκέλους έρευνας που πραγματοποιήθηκε στην Κεντρική Μακεδονία τη θερινή περίοδο 2008 και επικεντρώνεται στις πιστοποιήσεις επιχειρήσεων φρούτων και λαχανικών, διαπιστώνεται ότι τα πρότυπα συστημάτων ποιότητας που υιοθετούνται έχουν πολλαπλασιαστεί κατά την τελευταία δεκαπενταετία και το περιεχόμενό τους έχει διευρυνθεί σημαντικά. Οι πιστοποιήσεις αναφέρονται πλέον σε μια σειρά από παραμέτρους που εκτείνονται, πέρα από τα θέματα υγιεινής και ασφάλειας καταναλωτών. Τα θέματα αυτά σχετίζονται με την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος που ενσωματώνεται πλέον σε πολλά συστήματα, τις συνθήκες εργασίας μέσα στις επιχειρήσεις, την ολιστική στροφή της επιχείρησης στην ικανοποίηση του πελάτη και την τοπικότητα με την παράδοση. Αυτές οι εξελίξεις, δείχνουν ότι στο σύστημα των πιστοποιήσεων παρατηρείται μια αναπροσαρμογή που συμβαδίζει ποιοτικά με τις σύγχρονες μεταβολές στην έννοια της ποιότητας. Ο χώρος των πιστοποιήσεων αναπτύσσεται πλέον ως αγορά με μεγάλη ποικιλία επιλογών για τις επιχειρήσεις που ενδιαφέρονται για πιστοποίηση, τόσο σε πρότυπα όσο και σε φορείς πιστοποίησης, ενώ καθοριστικό ρόλο για τις επιλογές προτύπων φαίνεται μάλλον ότι διαδραματίζει άμεσα η πλευρά των πελατών και έμμεσα η κοινωνία. Βιβλιογραφία Beer, S. (2003). Food and Society, in Eastham, J. F., L. Sharples, and S. D. Ball (eds), Food Supply Chain Management. Amsterdam, Elsevier, pp Καρυπίδης, Φ. Ειδικά Θέματα Ποιότητας- Εφαρμογές στη γεωργία και στα τρόφιμα, Εκδ. Ζήτη, Θεσσαλονίκη. Karipidis P., Athanassiadis K., Aggelopoulos S. &. Giompliakis E. (2009). Factors Affecting the Adoption of Quality Assurance Systems in Small Food Enterprises. Food Control, 20 (2), pp Pelsmacker, De, P., Driesen, L. & Rayp, G. (2005). Do Consumers Care about Ethics? Willingness to Pay for Fair-Trade Coffee. The Journal of Consumer Affairs, 39 (2), pp

25 Σήμανση της ποιότητας και ασυμμετρίες πληροφόρησης: Προκαταρκτική έρευνα για την αγορά φρούτων και λαχανικών Φίλιππος Καρυπίδης 1, Αλεξάνδρα Παυλούδη, Σταμάτης Αγγελόπουλος, Δημήτριος Τσελεμπής Περίληψη Η σήμανση της ποιότητας προϊόντων συνεισφέρει σε μείωση των ασυμμετριών πληροφόρησης, ενός προβλήματος που οδηγεί σε χαμηλά επίπεδα λειτουργικότητας της αγοράς και στην κυριαρχία προϊόντων που δεν παρέχουν τη μέγιστη αγοραστική απόδοση στους καταναλωτές. Αποτελεί σπουδαίο εργαλείο της δημόσιας και της επιχειρηματικής πολιτικής. Η πρώτη το αξιοποιεί για να βελτιωθεί η λειτουργικότητα της αγοράς ενώ η δεύτερη για να μεταφέρει πρόσθετες πληροφορίες στους πελάτες. Με δεδομένα προκαταρκτικού μέρους έρευνας που συγκεντρώθηκαν από τις αγορές φρούτων και λαχανικών, εξετάζεται η υπόθεση για την ύπαρξη ασυμμετριών πληροφόρησης, με βάση την προσέγγιση Akerlof. Από την εμπειρική διερεύνηση προκύπτουν ενδείξεις για ύπαρξη ασυμμετριών πληροφόρησης και φαίνεται η ανάγκη για περαιτέρω έρευνα. Λέξεις-κλειδιά: Σήμανση ποιότητας, ασυμμετρίες πληροφόρησης, χαρακτηριστικά προϊόντων, αγορά φρούτων και λαχανικών, τιμές. Abstract The information asymmetry or lemons problem in the market was first examined by Akerlof in relation to the automobile market. This problem leads to a lower level of market performance and the dominance of products which do not constitute the most efficient buying choices for consumers. The combination of a mandatory labeling scheme with a private (voluntary) one diminishes this information asymmetry in a product market. It is therefore a useful tool for public or private policy-making. The aim of public labeling interventions is to achieve the social goals required in order to improve social welfare and quality of life. On the other hand, private firms attempt to provide information to customers on product attributes in order to affect their buying choices. In this preliminary study, we have collected data from fruit and vegetable retailing outlets operating in Thessaloniki (Central Macedonia -Greece) in order to examine the hypothesis that information asymmetries do actually exist. In accordance with Akerlof, we have found that there are some indications of information asymmetry, a fact which implies that there is a need for further research. 1 Αναφορά σε αυτή την εργασία: Καρυπίδης, Φ., Δ. Τσελεμπής, Α. Παυλούδη, και Σ. Αγγελόπουλος Εφαρμογή Συστημάτων Διασφάλισης Ποιότητας στις Αγορές Φρούτων και Λαχανικών, Πρακτικά 3 ου Πανελλήνιου Συνεδρίου για την Τυποποίηση, τα Πρότυπα και την Ποιότητα, Νοεμβρίου, Θεσσαλονίκη, σελ

26 Key-words: Quality signaling, information asymmetries, product characteristics, fruit and vegetable markets, prices. Η σήμανση της ποιότητας Πολλά από τα χαρακτηριστικά ποιότητας των γεωργικών προϊόντων και των τροφίμων είναι δύσκολο να γίνουν αντιληπτά στους αγοραστές πριν ή και αμέσως μετά την αγορά, όταν δεν παρέχεται πρόσθετη πληροφόρηση γι αυτά. Για παράδειγμα, είναι αδύνατο να γνωρίζουν οι καταναλωτές αν στην παραγωγή ενός τροφίμου εφαρμόζονται τεχνικές που επηρεάζουν αρνητικά την υγιεινή του κατάσταση. Επί πλέον, δεν είναι βέβαιο ότι οι τεχνικές αυτές καθορίζουν και τις καταναλωτικές εμπειρίες τους, όπως π.χ. συμβαίνει με τα τοξικά κατάλοιπα ή τη γενετική τροποποίηση που μπορεί να έχουν, μη αντιληπτές άμεσα, μακροχρόνιες αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία ή/και στο φυσικό περιβάλλον. Έτσι, διαμορφώνεται στην αγορά μια κατάσταση, όπου οι πωλητές όπως οι γεωργοί και οι έμποροι, να γνωρίζουν σπουδαία χαρακτηριστικά ή ιδιότητες των προϊόντων που δε γνωρίζουν όμως οι αγοραστές, με αποτέλεσμα οι αγοραστικές επιλογές να εμπεριέχουν υψηλή αβεβαιότητα. Πρόκειται λοιπόν για το πρόβλημα των «ασυμμετριών πληροφόρησης» που ο Akerlof (1970), αναφερόμενος στην αγορά αυτοκινήτων, αποκάλεσε «lemons problem». Κατά τους Sporleder και Goldsmith (2001), ανάλογα με τη γενεσιουργό αιτία του προβλήματος, διακρίνονται σε αυτό τρεις μορφές: οι ασυμμετρίες πληροφόρησης μεταξύ πωλητών και αγοραστών, οι ασυμμετρίες κινήτρων για τους πωλητές και οι ανεπάρκειες μετρησιμότητας της ποιότητας, τόσο για τους πωλητές όσο και για τους αγοραστές. Οι «ασυμμετρίες πληροφόρησης» μεταξύ πωλητών και αγοραστών, παρατηρούνται όταν ο αγοραστής δε γνωρίζει όλες τις πληροφορίες που κατέχει ο πωλητής για τα χαρακτηριστικά και τις ιδιότητες των προϊόντων. Στην περίπτωση αυτή, δεν ξεχωρίζουν ικανοποιητικά στην αγορά τα καλύτερα προϊόντα που η παραγωγή τους απαιτεί συνήθως περισσότερους και καλύτερους πόρους από τα κατώτερης ποιότητας και επομένως δεν αποκτούν την ανάλογη θέση. Αυτό οδηγεί σε βαθμιαία μείωση της προθυμίας των πωλητών να προσφέρουν καλύτερα προϊόντα. Έτσι, χαμηλώνει στην αγορά το επίπεδο της προσφερόμενης ποιότητας, με αρνητικές επιπτώσεις στην ποιότητα ζωής και στην κοινωνική ευημερία. Εκτός από τα χαρακτηριστικά που ενσωματώνονται στις συναλλαγές μεταξύ πωλητών και αγοραστών, η ποιότητα ενός προϊόντος περιλαμβάνει και άλλα που δεν ενσωματώνονται άμεσα ενδιαφέρουν όμως την κοινωνία. Αυτά τα χαρακτηριστικά, εισέρχονται μακροχρόνια στις αγοραστικές σχέσεις και έτσι, οι επιχειρήσεις προσδοκούν βελτίωση της θέσης τους ή των προϊόντων τους στο μέλλον. Εκείνες που δε συμπεριφέρονται σύμφωνα με τα κοινωνικά ενδιαφέροντα, υφίστανται από τη δημόσια πολιτική την επίδραση των αντικινήτρων, με τις αντίστοιχες παρεμβάσεις. Το πρόβλημα των ασυμμετριών εδώ, δε βρίσκεται μεταξύ πωλητών και αγοραστών 24

Click to edit Master title style

Click to edit Master title style ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΠΡΟΙΟΝΤΩΝ- Click to edit Master text styles -Förderung landwirtschaftlicher Erzeugnisse Second level Η Third Πιστοποίηση level ως Διαβατήριο στις Εξαγωγές Fourth level Fifth level Αγροτικών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΙΡΑΙΩΣ 226, ΤΑΥΡΟΣ 177 78, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ. 210-3469606, ΦΑΞ 210-3469906, A. ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗ

ΠΕΙΡΑΙΩΣ 226, ΤΑΥΡΟΣ 177 78, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ. 210-3469606, ΦΑΞ 210-3469906, A. ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗ ΠΕΙΡΑΙΩΣ 226, ΤΑΥΡΟΣ 177 78, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ. 210-3469606, ΦΑΞ 210-3469906, A. ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗ 1. Τυποποίηση και Συσκευασία Η τυποποίηση, σε συνδυασμό με την αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης μεταξύ όλων των εμπλεκόμενων

Διαβάστε περισσότερα

Aσφάλεια και ποιότητα δύο βασικοί πυλώνες της στρατηγικής ανάπτυξης του αγροδιατροφικού τομέα

Aσφάλεια και ποιότητα δύο βασικοί πυλώνες της στρατηγικής ανάπτυξης του αγροδιατροφικού τομέα ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΑΣ ΗΜΕΡΙΔΑ: «ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ» ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ - 7 ΜΑΡΤΙΟΥ 2009 Aσφάλεια και ποιότητα δύο βασικοί πυλώνες της στρατηγικής

Διαβάστε περισσότερα

«Εισαγωγή στα Συστήµατα ιαχείρισης: Ποιότητα Περιβάλλον Ασφάλεια Τροφίµων»

«Εισαγωγή στα Συστήµατα ιαχείρισης: Ποιότητα Περιβάλλον Ασφάλεια Τροφίµων» «Εισαγωγή στα Συστήµατα ιαχείρισης: Ποιότητα Περιβάλλον Ασφάλεια Τροφίµων» ρ. Ευάγγελος Ευµορφόπουλος, Επιθεωρητής του ΕΦΕΤ, Επιστηµονικός Συνεργάτης του ΤΕΙ Αθηνών Σε ένα ανταγωνιστικό παγκόσµιο περιβάλλον,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΤΟΠΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΤΟΠΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΤΟΠΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Eπιστροφή στη γεωργία του παρελθόντος Οι διατροφικές κρίσεις και οι ανησυχίες που προκάλεσαν στους καταναλωτές ως προς την ασφάλεια των τροφίµων, οδήγησαν

Διαβάστε περισσότερα

Προηγμένες Υπηρεσίες Τηλεκπαίδευσης στο ΤΕΙ. Νικόλαος Καρανάσιος Επίκουρος Καθηγητής MARKETING

Προηγμένες Υπηρεσίες Τηλεκπαίδευσης στο ΤΕΙ. Νικόλαος Καρανάσιος Επίκουρος Καθηγητής MARKETING Νικόλαος Καρανάσιος Επίκουρος Καθηγητής MARKETING Τα στοιχεία του Marketing Διαπίστωση των μεταβαλλόμενων αναγκών Επιθυμιών και προτιμήσεων Σχεδιασμός του προϊόντος Τα σημεία πώλησης Δίκτυα Διανομής Κοστολόγηση

Διαβάστε περισσότερα

ΙΔΙΩΤΙΚΑ ΠΡΟΤΥΠΑ BRC IFS ΤΗΣ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΙΚΗΣ ΑΛΥΣΙΔΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ

ΙΔΙΩΤΙΚΑ ΠΡΟΤΥΠΑ BRC IFS ΤΗΣ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΙΚΗΣ ΑΛΥΣΙΔΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΙΔΙΩΤΙΚΑ ΠΡΟΤΥΠΑ BRC IFS ΤΗΣ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΙΚΗΣ ΑΛΥΣΙΔΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Ημερίδα 7-8/07/2005 Αθήνα.. Α Νούλης Δρ Χημικός Επικεφαλής Επιθεωρητής LRQA Slide 1 BRC Global Standard Food BRITISH

Διαβάστε περισσότερα

Η νέα Έκδοση του Προτύπου IFS (version 6)

Η νέα Έκδοση του Προτύπου IFS (version 6) ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΕΙΣ. ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΕΙΣ. ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ Η νέα Έκδοση του Προτύπου IFS Το IFS ενσωματώνει τα κριτήρια ποιότητας και ασφάλειας των τροφίμων σε ένα πρότυπο που βασίζεται στην εφαρμογή αρχών ανάλυσης επικινδυνότητας

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή Εργασία. Η στάση των Ελλήνων καταναλωτών έναντι των προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας και των σούπερ μάρκετ

Πτυχιακή Εργασία. Η στάση των Ελλήνων καταναλωτών έναντι των προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας και των σούπερ μάρκετ Πτυχιακή Εργασία Η στάση των Ελλήνων καταναλωτών έναντι των προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας και των σούπερ μάρκετ Σπουδαστής: Καραλάγας Γεώργιος Εισηγητής: Ντάνος Αναστάσιος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Τ.Ε.Ι

Διαβάστε περισσότερα

Ανταγωνιστικότητα, Δίκτυα Διανομής και Εμπορία Βιολογικής Αιγοπροβατοτροφίας Δρ. Ηλίας Βλάχος Λέκτορας Διοίκηση Επιχειρήσεων

Ανταγωνιστικότητα, Δίκτυα Διανομής και Εμπορία Βιολογικής Αιγοπροβατοτροφίας Δρ. Ηλίας Βλάχος Λέκτορας Διοίκηση Επιχειρήσεων Ανταγωνιστικότητα, Δίκτυα Διανομής και Εμπορία Βιολογικής Αιγοπροβατοτροφίας Δρ. Ηλίας Βλάχος Λέκτορας Διοίκηση Επιχειρήσεων Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Αγρίνιο, 17-18 Ιανουαρίου 2004 1 Ερευνητικές Ερωτήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΜΥΝΑΣ 6o Διακλαδικό Σχολείο Διαλειτουργικότητας, Στοχοθεσίας και Ποιότητας

ΓΕΝΙΚΟ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΜΥΝΑΣ 6o Διακλαδικό Σχολείο Διαλειτουργικότητας, Στοχοθεσίας και Ποιότητας ΓΕΝΙΚΟ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΜΥΝΑΣ 6o Διακλαδικό Σχολείο Διαλειτουργικότητας, Στοχοθεσίας και Ποιότητας Αθήνα Νοέμβριος 2014 Βασικές υποδομές (πυλώνες) της ποιότητας (Τυποποίηση Αξιολόγηση Συμμόρφωσης Μετρολογία)

Διαβάστε περισσότερα

Εμπειρική διερεύνηση των στάσεων των καταναλωτών απέναντι στα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας

Εμπειρική διερεύνηση των στάσεων των καταναλωτών απέναντι στα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας Εμπειρική διερεύνηση των στάσεων των καταναλωτών απέναντι στα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας Ονοματεπώνυμο: Φανή Φιλίππου Σειρά: 9 Επιβλέπων Καθηγητής: Παρασκευάς Αργουσλίδης Δεκέμβριος 2012 1 Σκοπός της

Διαβάστε περισσότερα

«Το Σ ΑΤ ISO22000:2005 Πλεονεκτήµατα & Μειονεκτήµατα απο την εφαρµογή του» ρ. Γεώργιος Γαϊτάνος LRQA Lead Auditor LRQA Πειραιάς

«Το Σ ΑΤ ISO22000:2005 Πλεονεκτήµατα & Μειονεκτήµατα απο την εφαρµογή του» ρ. Γεώργιος Γαϊτάνος LRQA Lead Auditor LRQA Πειραιάς «Το Σ ΑΤ ISO22000:2005 Πλεονεκτήµατα & Μειονεκτήµατα απο την εφαρµογή του» ρ. Γεώργιος Γαϊτάνος LRQA Lead Auditor LRQA Πειραιάς ΣΥΣΤΗΜΑ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ :Το υπόδειγµα Στοιχεία του ιοικητικού

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση βελτίωσης επαγγελματικών συνθηκών, αύξησης των πωλήσεων και αποφυγής προστίμων

Πρόταση βελτίωσης επαγγελματικών συνθηκών, αύξησης των πωλήσεων και αποφυγής προστίμων Χριστίνα Καλογεροπούλου Χημικός Μηχανικός ΕΜΠ Μέλος ΤΕΕ Αρ Μητρώου: 127929 Τηλ.: 2710-2790 Κιν.: 699-3996226 E-mail: christy_jour@yahoo.gr Πρόταση βελτίωσης επαγγελματικών συνθηκών, αύξησης των πωλήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΛΕΓΧΩΝ ΚΑΙ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΕΩΝ Α.Ε. EUROCERT ACADEMY ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ Α ΕΞΑΜΗΝΟΥ 2015 ISO 22000 ΠΟΛΗ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΚΟΣΤΟΣ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ

ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΛΕΓΧΩΝ ΚΑΙ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΕΩΝ Α.Ε. EUROCERT ACADEMY ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ Α ΕΞΑΜΗΝΟΥ 2015 ISO 22000 ΠΟΛΗ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΚΟΣΤΟΣ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ EUROCERT ACADEMY ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ Α ΕΞΑΜΗΝΟΥ 2015 ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΠΟΛΗ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΚΟΣΤΟΣ ΔΙΠΛΩΜΑ ADR ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ Π1 Βασική εκπαίδευση 14-16/01/2015 250 ΔΙΠΛΩΜΑ ADR ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ Π1 & Π5 Βασική εκπαίδευση 16-17/01/2015 350

Διαβάστε περισσότερα

Σκοπός του προτύπου. Άµεση αναφορά στην ικανοποίηση των αιτηµάτων για ασφάλεια τροφίµων όχι µόνο διαφόρων κρατικών φορέων αλλά και των καταναλωτών

Σκοπός του προτύπου. Άµεση αναφορά στην ικανοποίηση των αιτηµάτων για ασφάλεια τροφίµων όχι µόνο διαφόρων κρατικών φορέων αλλά και των καταναλωτών ISO 22000 1 Σκοπός του προτύπου Άµεση αναφορά στην ικανοποίηση των αιτηµάτων για ασφάλεια τροφίµων όχι µόνο διαφόρων κρατικών φορέων αλλά και των καταναλωτών Αιτήµατα καταναλωτή (i) Ο φορέας παραγωγής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΛΕΓΧΩΝ ΚΑΙ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΕΩΝ Α.Ε. EUROCERT ACADEMY ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Β ΕΞΑΜΗΝΟΥ 2014 ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ

ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΛΕΓΧΩΝ ΚΑΙ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΕΩΝ Α.Ε. EUROCERT ACADEMY ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Β ΕΞΑΜΗΝΟΥ 2014 ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΠΟΛΗ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΚΟΣΤΟΣ To Coaching σαν Αποδοτικό Εργαλείο στην Διαχείριση Ποιότητας 09-10/07/2014 450 Επιθεωρητές Βιολογικών προϊόντων 03-04/07/2014 300 ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ Απαιτήσεις 834/2007 & 889/2007,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΑΝΣΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΕ ΤΟ ΕΝΘΙΚΟ ΠΑΡΚΟ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ

ΣΗΜΑΝΣΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΕ ΤΟ ΕΝΘΙΚΟ ΠΑΡΚΟ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ ΣΗΜΑΝΣΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΕ ΤΟ ΕΝΘΙΚΟ ΠΑΡΚΟ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ Πατετσίνη Ευτέρπη, Βιολόγος MSc Φορέας Διαχείρισης Δέλτα Νέστου-Βιστωνίδας-Ισμαρίδας Πράξη «Προστασία και Διατήρηση

Διαβάστε περισσότερα

Το υπό έκδοση διεθνές πρότυπο πιστοποίησης ISO 22000 «Συστήµατα διαχείρισης

Το υπό έκδοση διεθνές πρότυπο πιστοποίησης ISO 22000 «Συστήµατα διαχείρισης «Νέο διεθνές πρότυπο πιστοποίησης για τα συστήµατα διαχείρισης της ασφάλειας τροφίµων και ανταπόκριση στις σύγχρονες ανάγκες των επιχειρήσεων στην παγκόσµια αλυσίδα τροφίµων» Ιωάννης Χ. Σαριδάκης Συντονιστής

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγικά συστήματα προβάτων και αιγών: Βιοποικιλότητα, τοπικές φυλές και προϊόντα τους

Παραγωγικά συστήματα προβάτων και αιγών: Βιοποικιλότητα, τοπικές φυλές και προϊόντα τους Παραγωγικά συστήματα προβάτων και αιγών: Βιοποικιλότητα, τοπικές φυλές και προϊόντα τους Αξίες και προκλήσεις στον τομέα της αιγο-προβατοτροφίας. Ποιες είναι οι προοπτικές για την ανάπτυξη δικτύων συνεργασίας;

Διαβάστε περισσότερα

Νέα πρότυπα & Αειφορία

Νέα πρότυπα & Αειφορία Χαράλαμπος Αγγελούδης Διευθυντής Πιστοποίησης Οκτώβριος 2014 Ο ουσιαστικός ρόλος των προτύπων στην Αειφόρο ανάπτυξη Το όραμα του ISO για τα προϊόντα του είναι να «αναγνωρίζονται και να γίνονται σεβαστά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΕΙΣ. ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΕΙΣ. ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ. µε τη χρήση ενός παγκοσµίως αναγνωρίσιµου σήµατος Ποιότητας, για πραγµατική Προστιθέµενη Αξία

ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΕΙΣ. ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΕΙΣ. ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ. µε τη χρήση ενός παγκοσµίως αναγνωρίσιµου σήµατος Ποιότητας, για πραγµατική Προστιθέµενη Αξία ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΕΙΣ. ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΕΙΣ. ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ µε τη χρήση ενός παγκοσµίως αναγνωρίσιµου σήµατος Ποιότητας, για πραγµατική Προστιθέµενη Αξία Η TUV HELLAS παρακολουθώντας στενά τις εξελίξεις στον αγροδιατροφικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗΣ 2008

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗΣ 2008 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗΣ 2008 ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΟΥ: "Μελέτη της χρηματοοικονομικής αποτύπωσης περιβαλλοντικών πληροφοριών, της περιβαλλοντικής διαχείρισης, επίδοσης και αποτελεσματικότητας των ελληνικών επιχειρήσεων"

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Φ ί λ ι π π ο υ Ι. Κ α ρ υ π ί δ η. ΑΤΕΙ Θεσσαλονίκης, 57400 Σίνδος, Τ.Θ. 141

ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Φ ί λ ι π π ο υ Ι. Κ α ρ υ π ί δ η. ΑΤΕΙ Θεσσαλονίκης, 57400 Σίνδος, Τ.Θ. 141 ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Φ ί λ ι π π ο υ Ι. Κ α ρ υ π ί δ η Ημερομηνία Γέννησης 10 Φεβρουαρίου 1952 Τόπος Γέννησης Μυριόφυτο Κιλκίς Υπηκοότητα Ελληνική Οικογ. Κατάσταση Έγγαμος, με δύο θυγατέρες Διεύθυνση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΕΟΥΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΕΣ ΣΤΟΝ ΧΩΡΟ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ / ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ

ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΕΟΥΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΕΣ ΣΤΟΝ ΧΩΡΟ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ / ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΗΜΕΡΕΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ 2014 ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΕΟΥΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΕΣ ΣΤΟΝ ΧΩΡΟ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ / ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Ιωάννης Τσιριγωτάκης Επικεφαλής Επιθεωρητής Συστημάτων Διαχείρισης DVM, MBA-TQM,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΧΡΗΣΗΣ ΣΗΜΑΤΩΝ. Άρθρο 1 Αντικείμενο

ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΧΡΗΣΗΣ ΣΗΜΑΤΩΝ. Άρθρο 1 Αντικείμενο ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΧΡΗΣΗΣ ΣΗΜΑΤΩΝ Άρθρο 1 Αντικείμενο Ο παρών Κανονισμός αναφέρεται στη χρήση σημάτων τα οποία χορηγεί η a Cert A.E. σε επιχειρήσεις για την επισήμανση και τη διαφήμιση των πιστοποιημένων προϊόντων

Διαβάστε περισσότερα

Satisfaction, Quality and Value

Satisfaction, Quality and Value Το marketing στη σύγχρονη εποχή ικανοποίηση, ποιότητα και αξία Satisfaction, Quality and Value Οικονομία, κοινωνία και Marketing Τι θα παραχθεί Πως θα παραχθεί Ποιός θα το παράγει Που θα παραχθεί Πότε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΔΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΘΕΜΑΤΩΝ ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗΣ, ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ. Εισηγήτρια: Γκαβέλα Σταματία Δρ. Χημικός Μηχανικός ΕΜΠ

ΕΙΔΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΘΕΜΑΤΩΝ ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗΣ, ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ. Εισηγήτρια: Γκαβέλα Σταματία Δρ. Χημικός Μηχανικός ΕΜΠ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΕΕ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΑΣ ΕΕΕ ΤΠΔΠ ΕΙΔΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΘΕΜΑΤΩΝ ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗΣ, ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ Θέμα εισήγησης: «ΕΛΟΤ

Διαβάστε περισσότερα

2006 - ΕΤΟΣ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ ΚΑΙ ΕΛΙΑΣ

2006 - ΕΤΟΣ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ ΚΑΙ ΕΛΙΑΣ 2006 - ΕΤΟΣ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ ΚΑΙ ΕΛΙΑΣ Με απόφαση του Πρωθυπουργού, που δημοσιεύτηκε στο ΦΕΚ 1625/24/11/2005, ορίστηκε το 2006 ως Έτος Ελαιολάδου και Ελιάς και συγκροτήθηκε Επιτροπή προετοιμασίας των δράσεων.

Διαβάστε περισσότερα

SMARTFARMER (2013-1-CY1-LE005-03114)

SMARTFARMER (2013-1-CY1-LE005-03114) LLP LdV TOI project SMARTFARMER (2013-1-CY1-LE005-03114) Τεύχος 3, Οκτώβριος 2014 SmartFarmer Ενημερωτικό Δελτίο Έκθεση Επαγγελματικών Προτύπων Η παρούσα έκθεση παρουσιάζει συνοπτικά την υφιστάμενη κατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογική καλλιέργεια της ελιάς Ανάπτυξη - Προοπτικές

Βιολογική καλλιέργεια της ελιάς Ανάπτυξη - Προοπτικές 2 o Διεθνές Συνέδριο για την Ποιότητα και την Εμπορία των Αγροτικών Προϊόντων Χερσόνησος Κρήτης 25 27 Σεπτεμβρίου 2008 Βιολογική καλλιέργεια της ελιάς Ανάπτυξη - Προοπτικές Δημήτρης Ζιώγας Διεύθυνση Πιστοποίησης

Διαβάστε περισσότερα

Έξυπνη συσκευασία: Προσδοκίες και προβληματισμοί από την πλευρά των χρηστών - Ευρωπαϊκή έρευνα

Έξυπνη συσκευασία: Προσδοκίες και προβληματισμοί από την πλευρά των χρηστών - Ευρωπαϊκή έρευνα 1 Έξυπνη συσκευασία: - Ευρωπαϊκή έρευνα Θεοφανία Τσιρώνη Χημικός Μηχανικός (PhD), Εργαστήριο Χημείας και Τεχνολογίας Τροφίμων, Σχολή Χημικών Μηχανικών, Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Πέτρος Ταούκης Καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

Έκδοση στην Ελληνική γλώσσα του ΕΛΟΤ ΕΝ ISO 22000 Αθήνα, 2006-02-20

Έκδοση στην Ελληνική γλώσσα του ΕΛΟΤ ΕΝ ISO 22000 Αθήνα, 2006-02-20 Έκδοση στην Ελληνική γλώσσα του ΕΛΟΤ ΕΝ ISO 22000 Αθήνα, 2006-02-20 1. Νέο διεθνές πρότυπο για τα συστήματα διαχείρισης της ασφάλειας τροφίμων Το νέο πρότυπο ΕΛΟΤ ΕΝ ISO 22000 «Συστήματα διαχείρισης της

Διαβάστε περισσότερα

«Ασφάλεια και Πιστοποίηση Τοπικών Παραδοσιακών Προϊόντων»

«Ασφάλεια και Πιστοποίηση Τοπικών Παραδοσιακών Προϊόντων» «Ασφάλεια και Πιστοποίηση Τοπικών Παραδοσιακών Προϊόντων» Δρ.Ελένη Μαλισσιόβα Κτηνίατρος, MSc, MSc, PhD Καθηγήτρια Εφαρμογών Τμήμα Τεχνολογίας Τροφίμων ΤΕΙ Θεσσαλίας malissiova@teilar.gr «Τοπικά» παραδοσιακά

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

2. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ

2. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ 2. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ Περιβαλλοντικές πολιτικές Μηχανισμόςό Ταξινόμηση Οικονομικά εργαλεία Τιμολογιακές πολιτικές Φόροι Εμπορεύσιμα δικαιώματα Πλεονεκτήματα - μειονεκτήματα 1 Οι εξωτερικές οικονομίες

Διαβάστε περισσότερα

Η νέα Έκδοση του Προτύπου BRC

Η νέα Έκδοση του Προτύπου BRC *ισχύει από 01.01.2012 ΤΟ ΠΡΟΤΥΠΟ BRC Το πρότυπο BRC παρουσιάστηκε αρχικά το 1998. Από τότε αναθεωρείται σε τακτικά διαστήματα, ώστε να αντανακλά τα πιο πρόσφατα δεδομένα στην Ασφάλεια Τροφίμων. Super

Διαβάστε περισσότερα

Ευκαιρίες και προκλήσεις των Εξαγωγών Τροφίμων στις ΗΠΑ. Κωνσταντίνος Κωνσταντινίδης Διευθύνων Σύμβουλος, Pelopac ABEE

Ευκαιρίες και προκλήσεις των Εξαγωγών Τροφίμων στις ΗΠΑ. Κωνσταντίνος Κωνσταντινίδης Διευθύνων Σύμβουλος, Pelopac ABEE Ευκαιρίες και προκλήσεις των Εξαγωγών Τροφίμων στις ΗΠΑ Κωνσταντίνος Κωνσταντινίδης Διευθύνων Σύμβουλος, Pelopac ABEE Πως ξεκινήσαμε Η Pelopac σήμερα Προϊόντα Ελιές Πιπεριές Μεζέδες / Antipasti Tapenades/Dips

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ ΤΩΝ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΩΝ ΗΛΙΚΙΑΚΩΝ ΣΤΡΩΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ (1963-1999)

Η ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ ΤΩΝ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΩΝ ΗΛΙΚΙΑΚΩΝ ΣΤΡΩΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ (1963-1999) Ελληνικό Στατιστικό Ινστιτούτο Πρακτικά 18 ου Πανελληνίου Συνεδρίου Στατιστικής (2005) σελ.357-364 Η ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ ΤΩΝ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΩΝ ΗΛΙΚΙΑΚΩΝ ΣΤΡΩΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ (1963-1999) Σωτηρόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

GLOBALGAP (EUREPGAP)

GLOBALGAP (EUREPGAP) GLOBALGAP (EUREPGAP) Το Διεθνές Σχήμα Πιστοποίησης Κώδικας Ορθής Γεωργικής Πρακτικής GLOBALGAP, λειτουργεί ως αντικειμενικό εργαλείο αξιολόγησης του βαθμού συμμόρφωσης με τις σχετικές απαιτήσεις για όλες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΛΕΓΧΩΝ ΚΑΙ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΕΩΝ Α.Ε. EUROCERT ACADEMY ISO 9001:2008 ISO 9001:2008. ΕΛΟΤ 1429 Σύστημα Διαχειριστικής Επάρκειας Οργανισμών

ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΛΕΓΧΩΝ ΚΑΙ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΕΩΝ Α.Ε. EUROCERT ACADEMY ISO 9001:2008 ISO 9001:2008. ΕΛΟΤ 1429 Σύστημα Διαχειριστικής Επάρκειας Οργανισμών EUROCERT ACADEMY ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΠΟΛΗ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΚΟΣΤΟΣ Διασφάλισης Ποιότητας ISO 9001:2008 Αθήνα Θεσσαλονίκη Ηράκλειο 12-13/04/2014 300 05-06/04/2014 320 15-16/03/2014 Επιθεωρητές Συστημάτων Διασφάλισης Ποιότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ Φοινίκη Αλεξάνδρου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

PARATUS EUROPE Memo Φεβρουάριος 13

PARATUS EUROPE Memo Φεβρουάριος 13 PARATUS EUROPE Memo Φεβρουάριος 13 Μάθετε για το Ελαιόλαδο από τους Ειδικούς! Πιστοποιηθείτε ως Olive Oil Enthusiast ή Pro Olive Oil Expert! Εκπαιδευτικά Προγράμματα Ελαιολάδου, πιστοποιημένα από τον Διαπιστευμένο

Διαβάστε περισσότερα

Αντώνιος Μαζάρης, Λέκτορας Τομέα Οικολογίας, Τμήμα Βιολογίας, ΑΠΘ

Αντώνιος Μαζάρης, Λέκτορας Τομέα Οικολογίας, Τμήμα Βιολογίας, ΑΠΘ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΩΝ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥΣ ΚΑΙ ΧΟΡΗΓΗΣΗΣ ΣΗΜΑΤΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΦΟΡΕΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ Αντώνιος Μαζάρης, Λέκτορας Τομέα Οικολογίας, Τμήμα Βιολογίας, ΑΠΘ Στέλλα Χρυσαλίδου, Βιολόγος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ» του ΠΤ Κ Θ του ΤΕΕ

ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ» του ΠΤ Κ Θ του ΤΕΕ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ HELLENIC ASSOCIATION OF CHEMICAL ENGINEERS Αριστείδου 99, 17672, Καλλιθέα Αττικής Τηλ.: 210 9536775-6, Fax: 210 9536777 99 Aristidou, Kallithea EL17672 Attiki Greece

Διαβάστε περισσότερα

«Διαχείριση Ποιότητας»

«Διαχείριση Ποιότητας» ΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΑΣ ΕΙΔΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΘΕΜΑΤΩΝ ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗΣ, ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΕΕΕ-ΤΠΔΠ Ενημερωτική Εκδήλωση «Διαχείριση Ποιότητας» Αθήνα, 4 Απριλίου 2012 Τεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

Business Intelligence Tools Avecon, data mining techniques online analytical processing OLAP Avecon Εξοικονόμηση κόστους: DataMATRIX3

Business Intelligence Tools Avecon, data mining techniques online analytical processing OLAP Avecon Εξοικονόμηση κόστους: DataMATRIX3 Οι επιχειρήσεις αναγνωρίζουν πλέον την δύναμη και την ανταγωνιστικότητα που αποκτούν με την ενσωμάτωση επιχειρηματικών εφαρμογών ευφυΐας - Business Intelligence Tools. Οι εφαρμογές B.I παρέχουν στις επιχειρήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Συνεργάτες στην. επιτυχία

Συνεργάτες στην. επιτυχία Συνεργάτες στην επιτυχία Παρέχοντας το υπόβαθρο Tα πλεονεκτήματα των ολοκληρωμένων λύσεων για τις καλλιέργειες Η υγιεινή διατροφή αποτελεί παράγοντα ζωτικής σημασίας για κάθε άνθρωπο. Δε μας βοηθά μόνο

Διαβάστε περισσότερα

Food Chain Partnership: Mία επιτυχημένη δεκαετία του προγράμματος Συνεργάτες στην Αειφόρο Γεωργία

Food Chain Partnership: Mία επιτυχημένη δεκαετία του προγράμματος Συνεργάτες στην Αειφόρο Γεωργία Δελτίο Τύπου Bayer Ελλάς ΑΒΕΕ Σωρού 18-20, 151 25 Μαρούσι, Αθήνα Tel. +30 210 618 75 00 www.bayer.gr Food Chain Partnership: Mία επιτυχημένη δεκαετία του προγράμματος Συνεργάτες στην Αειφόρο Γεωργία Η

Διαβάστε περισσότερα

υπηρεσίες / services ΜΕΛΕΤΗ - ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ PLANNING - DESIGN ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ COMMERCIAL PLANNING ΕΠΙΠΛΩΣΗ - ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΣ FURNISHING - EQUIPMENT

υπηρεσίες / services ΜΕΛΕΤΗ - ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ PLANNING - DESIGN ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ COMMERCIAL PLANNING ΕΠΙΠΛΩΣΗ - ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΣ FURNISHING - EQUIPMENT Αρχιτεκτονικές και διακοσμητικές μελέτες, με λειτουργικό και σύγχρονο σχέδιασμό, βασισμένες στην μοναδικότητα του πελάτη. ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ Ανάλυση των χαρακτηριστικών των προϊόντων και ένταξη του τρόπου

Διαβάστε περισσότερα

Σεμινάρια Νοεμβρίου- Δεκεμβρίου

Σεμινάρια Νοεμβρίου- Δεκεμβρίου Σεμινάρια Νοεμβρίου- Δεκεμβρίου 5 6 Αξιοποίηση Ερωτηματολογίου Ικανοποίησης Πελατών Κόστος: 0, TUV HELLAS Μελέτη Σύνθεσης Σκυροδέματος- Η μέθοδος ACI. (8 ωρών, Ώρες Διεξαγωγής:6:00-0:00), Κόστος: 0, TUV

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο 4 της κατ εξουσιοδότηση πράξης (ΧΧΧ/2014).

Άρθρο 4 της κατ εξουσιοδότηση πράξης (ΧΧΧ/2014). 8.2 Περιγραφή του Μέτρου 8.2.0 3. Συστήματα ποιότητας γεωργικών προϊόντων και τροφίμων 8.2.1. Νομική βάση [Μέγιστη έκταση:875 χαρακτήρες = περ. 1/4 σελίδες υποχρεωτικό πεδίο επιτρέπεται η Άρθρο 16 και

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΠΙΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΓΕΩΠΑΡΚΟΥ

ΤΟΠΙΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΓΕΩΠΑΡΚΟΥ ΤΟΠΙΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΓΕΩΠΑΡΚΟΥ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΠΙΚΑ ΠΑΡΑΓΟΜΕΝΑ ΠΡΟΙΟΝΤΑ ΣΚΟΠΟΣ ΣΗΜΑΤΟΣ ΤΟΠΙΚΑ ΠΑΡΑΓΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΙΟΝΤΩΝ Σκοπός του συγκεκριμένου Σήματος είναι η πιστοποίηση των προϊόντων

Διαβάστε περισσότερα

PVC + ABS Door Panels

PVC + ABS Door Panels PVC + ABS Door Panels Η εταιρεία «ΤΕΧΝΗ Α.Ε.» ιδρύθηκε στην Ξάνθη, το 1988 με αντικείμενο τις ηλεκτροστατικές βαφές μετάλλων. Με σταθερά ανοδική πορεία, καταφέρνει να επεκτείνει τις δραστηριότητες της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗ: ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ Λουκία Βασιλείου 2010646298 Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Δρ.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΙMP3ROVE

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΙMP3ROVE Value thrugh Research and Innvatin ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΙMP3ROVE ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΚΗΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΜΙΑΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ ΙMP3ROVE Αθήνα Ιανουάριος 2014 Ο Κοκκινοπλίτης Κωνσταντίνος είναι Πιστοποιημένος

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΣΚΟΠΟΙ & ΣΤΟΧΟΙ ΠΟΡΕΙΑ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΟΕΦ ΕΑΣ ΚΑΒΑΛΑΣ ΒΑΣΕΙ ΤΟΥ ΚΑΝ. [ΕΚ] 867/08

Α. ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΣΚΟΠΟΙ & ΣΤΟΧΟΙ ΠΟΡΕΙΑ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΟΕΦ ΕΑΣ ΚΑΒΑΛΑΣ ΒΑΣΕΙ ΤΟΥ ΚΑΝ. [ΕΚ] 867/08 ΠΟΡΕΙΑ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Για την ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΟΕΦ ΕΑΣ ΚΑΒΑΛΑΣ ΒΑΣΕΙ ΤΟΥ ΚΑΝ. [ΕΚ] 867/08 ΠΡΩΤΟ & ΔΕΥΤΕΡΟ ΕΤΟΣ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ by Στο πλαίσιο υλοποίησης του τριετούς προγράμματος εργασίας [ΠΕ] που

Διαβάστε περισσότερα

Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. (Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ

Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. (Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ 1.8.2014 L 230/1 II (Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΕ) αριθ. 834/2014 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 22ας Ιουλίου 2014 για τη θέσπιση κανόνων σχετικά με την εφαρμογή του κοινού πλαισίου

Διαβάστε περισσότερα

ISO 9001:2000 - Η ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΤΥΠΟ

ISO 9001:2000 - Η ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΤΥΠΟ ISO 9001:2000 - ΡΟΕΓΓΙ ΤΟ ΝΕΟ ΡΟΤΥΟ Γεώργιος. τυλιανάκης, Χηµικός Μηχανικός M.Sc. ύµβουλος Επιχειρήσεων-Q.A. Systems Καθηγητής οιότητας στο Global University 1. Γενικά Τα υστήµατα ιαχείρισης οιότητας εµφανίσθηκαν

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες για την ανάπτυξη του Αγροτικού Τομέα στοδήμορεθύμνης

Παράγοντες για την ανάπτυξη του Αγροτικού Τομέα στοδήμορεθύμνης Παράγοντες για την ανάπτυξη του Αγροτικού Τομέα στοδήμορεθύμνης από τον Βαγγέλη Καπετανάκη, Γεωπόνο, Καθηγητή στη Σχολή Γεωπονίας και Τροφίμων και Πρόεδρο του Τ.Ε.Ι. Κρήτης Οι κύριοι παράγοντες ( με έμφαση

Διαβάστε περισσότερα

Η Σύγχρονη Μεθοδολογία Δυναμικής Αύξησης Πωλήσεων σε Επιλεγμένους Πελάτες Target Sales

Η Σύγχρονη Μεθοδολογία Δυναμικής Αύξησης Πωλήσεων σε Επιλεγμένους Πελάτες Target Sales Πρόγραμμα Ανάπτυξης Το πρόγραμμα Ανάπτυξης αποτελείται από μια σειρά συμπυκνωμένων πρακτικών σεμιναρίων εργαστηρίων σχεδιασμένα να αυξήσουν την αποτελεσματικότητα σε βασικές εργασίες - κλειδιά των σημερινών

Διαβάστε περισσότερα

Παναγιώτης Ε. Καλδής, Καθηγητής & Προϊστάμενος, Τμήμα Οινολογίας και Τεχνολογίας Ποτών, ΤΕΙ Αθήνας

Παναγιώτης Ε. Καλδής, Καθηγητής & Προϊστάμενος, Τμήμα Οινολογίας και Τεχνολογίας Ποτών, ΤΕΙ Αθήνας «Καινοτόμοι Τρόποι Προώθησης Αγροτικών Προϊόντων και Τροφίμων» Εισήγηση στη Διημερίδα: «Καινοτόμος Επιχειρηματικότητα. Στόχος και Διέξοδος στη Κρίση» Συνεδριακό Κέντρο του ΤΕΙ Αθήνας, 16 Μαρτίου 2012 Παναγιώτης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠIΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜEΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠIΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜEΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠIΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜEΝΩΝ Η ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ 29 ΠΡΟΛΟΓΟΣ 30 ΜΕΡΟΣ 1ο 39 ΟΙ ΑΡΧΕΣ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ - Ο ΕΝΤΟΠΙΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΩΝ ΕΥΚΑΙΡΙΩΝ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Η ΕΝΝΟΙΑ, Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

Διαβάστε περισσότερα

Εθνική Στρατηγική για τον Ελαιοκομικό τομέα

Εθνική Στρατηγική για τον Ελαιοκομικό τομέα Εθνική Στρατηγική για τον Ελαιοκομικό τομέα Σύνοψη Λαμβάνοντας υπόψη: αφενός την διαχρονική, οικονομική, κοινωνική και περιβαλλοντική σημασία που έχει ο τομέας της ελαιοκαλλιέργειας για την Ελλάδα γενικότερα

Διαβάστε περισσότερα

7 Καταναλωτές, παραγωγοί και αποτελεσµατικότητα των αγορών Επανεξετάζοντας την Ισορροπία Η τιµή ισορροπίας και η ποσότητα ισορροπίας µεγιστοποιούν την συνολική ευηµερία των αγοραστών και πωλητών; Η ισορροπία

Διαβάστε περισσότερα

BUSINESS PLAN (Επιχειρηματικό σχέδιο)

BUSINESS PLAN (Επιχειρηματικό σχέδιο) Καλωσήλθατε στην ηλεκτρονική βιβλιοθήκη του epiheirimatikotita.gr. Εδώ μπορείτε να βρείτε άφθονο BUSINESS PLAN (Επιχειρηματικό σχέδιο) Seven Steps To A Successfull pdf Business Plan Writing an effective

Διαβάστε περισσότερα

Πιστοποίηση βιολογικών προϊόντων και ολοκληρωμένης διαχείρισης. Γιώργος Κράββας Δ/ντης Agrisystems Γραφείο Θεσσαλονίκης

Πιστοποίηση βιολογικών προϊόντων και ολοκληρωμένης διαχείρισης. Γιώργος Κράββας Δ/ντης Agrisystems Γραφείο Θεσσαλονίκης Πιστοποίηση βιολογικών προϊόντων και ολοκληρωμένης διαχείρισης Γιώργος Κράββας Δ/ντης Agrisystems Γραφείο Θεσσαλονίκης Πιστοποίηση βιολογικών προϊόντων Αρχή Εποπτείας: Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίμων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΚΑΙ ΠΟΤΩΝ: Ετήσια Έκθεση 2011

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΚΑΙ ΠΟΤΩΝ: Ετήσια Έκθεση 2011 Ι ΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH Τσάµη Καρατάση 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.: 210 92 11 200-10, Fax:210 92 33 977 11 Tsami Karatasi, 117 42 Athens, Greece,

Διαβάστε περισσότερα

Ασφάλεια & Έλεγχος Τροφίμων: Οι Νέοι Κανονισμοί. Ευάγγελος Σ. Λάζος Αντιπρόεδρος ΕΦΕΤ Καθηγητής

Ασφάλεια & Έλεγχος Τροφίμων: Οι Νέοι Κανονισμοί. Ευάγγελος Σ. Λάζος Αντιπρόεδρος ΕΦΕΤ Καθηγητής Ασφάλεια & Έλεγχος Τροφίμων: Οι Νέοι Κανονισμοί Ευάγγελος Σ. Λάζος Αντιπρόεδρος ΕΦΕΤ Καθηγητής Οι Νέοι Κανονισμοί 178/2003 από 01/01/2005 Ιχνηλασιμότητα 852/2004 από 01/01/2006 αντικαθιστά την 93/43/ΕΟΚ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΕΣ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ

ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΕΣ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΕΣ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΕΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΧΟΝ ΡΙΚΟ & ΛΙΑΝΙΚΟ ΕΜΠΟΡΙΟ ΖΩΟΤΡΟΦΕΣ Quality HELLENIC LABORATORIES & SERVICES OF CHEMISTRY & QUALITY MANAGEMENT Αµαρυσίας Αρτέµιδος

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΤΗΣ ΕΥ.ΓΕ. ΠΙΣΤΙΟΛΑΣ ΑΕ Agrino. 1969 Δημιουργία του σήματος Agrino Τυποποίηση στη χάρτινη συσκευασία.

ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΤΗΣ ΕΥ.ΓΕ. ΠΙΣΤΙΟΛΑΣ ΑΕ Agrino. 1969 Δημιουργία του σήματος Agrino Τυποποίηση στη χάρτινη συσκευασία. ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΤΗΣ ΕΥ.ΓΕ. ΠΙΣΤΙΟΛΑΣ ΑΕ Agrino 1955 Ίδρυση της εταιρείας με έδρα το Αγρίνιο. 1962 Κατασκευή του πρώτου εργοστασίου στο Αγρίνιο. 1969 Δημιουργία του σήματος Agrino Τυποποίηση στη χάρτινη συσκευασία.

Διαβάστε περισσότερα

OΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ "ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ"

OΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ OΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ "ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ" Εμπειρική διερεύνηση αγοραστικής πρόθεσης καταναλωτών σε προωθητικές ενέργειες για διαρκή προϊόντα ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Διατριβή Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Κα Παναγιώτα Ταμανά ΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΠΟΙΘΗΣΕΙΣ ΑΤΟΜΩΝ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΟ ΕΜΒΟΛΙΟ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή Εργασία. Μάρκετινγκ βιολογικών προϊόντων και Συμπεριφορά Καταναλωτή

Πτυχιακή Εργασία. Μάρκετινγκ βιολογικών προϊόντων και Συμπεριφορά Καταναλωτή Τεχνολογικό εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Τμήμα Λογιστικής Πτυχιακή Εργασία Μάρκετινγκ βιολογικών προϊόντων και Συμπεριφορά Καταναλωτή Επιβλέπων Καθηγητής: Εισηγητής: Ιφιγένεια Καναρίδου Αριθμός Μητρώου:

Διαβάστε περισσότερα

BUSINESS EXCELLENCE ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ ΑΡΙΣΤΕΙΑ

BUSINESS EXCELLENCE ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ ΑΡΙΣΤΕΙΑ EUROPEAN FOUNDATION FOR QUALITY MANAGEMENT ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ BUSINESS EXCELLENCE ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ ΑΡΙΣΤΕΙΑ Στόχος μας... Να δοθεί στον καθένα η ευκαιρία Να εξοικειωθεί με τις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ...1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΕΙΣΑΓΩΓΗ 9 1.1 Γενικά...9 1.2 Το πρόγραμμα «Εκπαίδευση σε συστήματα διαχείρισης ποιότητας για μικρομεσαίες

ΠΡΟΛΟΓΟΣ...1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΕΙΣΑΓΩΓΗ 9 1.1 Γενικά...9 1.2 Το πρόγραμμα «Εκπαίδευση σε συστήματα διαχείρισης ποιότητας για μικρομεσαίες ΠΡΟΛΟΓΟΣ...1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΕΙΣΑΓΩΓΗ 9 1.1 Γενικά...9 1.2 Το πρόγραμμα «Εκπαίδευση σε συστήματα διαχείρισης ποιότητας για μικρομεσαίες επιχειρήσεις»...12 1.3 Μέθοδοι χρήσης των εκπαιδευτικών υλικών...14 1.4

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ 1 Η ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ... 23 2 Η ΕΠΙΛΟΓΗ ΘΕΜΑΤΟΣ... 25 2.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 25 2.2 ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΛΟΓΗ... 26 2.2.1 ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΕΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ... 26 2.2.2

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ HACCP & ISO 22000:2005

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ HACCP & ISO 22000:2005 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ HACCP & ISO 22000:2005 ΕΞΩΤΕΡΙΚΑ ΟΦΕΛΗ Τεκμηριώνει στις αρχές τη συμμόρφωση με την εθνική και κοινοτική νομοθεσία Ελαχιστοποιεί το ρίσκο - Μειώνει τον κινδύνο αποζημιώσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;»

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;» ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH Τσάμη Καρατάσου 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.: 210 92 11 200-10, Fax: 210 92 33 977, www.iobe.gr 11 Tsami Karatassou, 117

Διαβάστε περισσότερα

Προσφέρουμε στους συνεργάτες μας την ασφάλεια και την δύναμη μιας μακροπρόθεσμης συνεργασίας

Προσφέρουμε στους συνεργάτες μας την ασφάλεια και την δύναμη μιας μακροπρόθεσμης συνεργασίας Προσφέρουμε στους συνεργάτες μας την ασφάλεια και την δύναμη μιας μακροπρόθεσμης συνεργασίας ΖΗΣΕ ΤΗΝ ΕΜΠΕIΡΙΑ EXPERT Το πιο σημαντικό περιουσιακό στοιχείο της Expert είναι το όνομά της. Παρέχει στους

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΠΝΙΣΤΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΓΟΝΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΡΡΟΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ Ονοματεπώνυμο Φοιτήτριας: Χριστοφόρου Έλενα

Διαβάστε περισσότερα

Pantelos Group of Companies

Pantelos Group of Companies Pantelos Group of Companies Company Profile Η εταιρεία «ΤΕΧΝΗ Α.Ε.» ιδρύθηκε στην Ξάνθη, το 1988 µε αντικείµενο τις ηλεκτροστατικές βαφές µετάλλων. Με σταθερά ανοδική πορεία, καταφέρνει να επεκτείνει τις

Διαβάστε περισσότερα

«Εμπειρία από την εγκατάσταση πιστοποιήσιμου συστήματος HACCP στην ΑΒ Βασιλόπουλος Α.Ε.»

«Εμπειρία από την εγκατάσταση πιστοποιήσιμου συστήματος HACCP στην ΑΒ Βασιλόπουλος Α.Ε.» «Εμπειρία από την εγκατάσταση πιστοποιήσιμου συστήματος HACCP στην ΑΒ Βασιλόπουλος Α.Ε.» Διονυσόπουλος 1 Δ., Ντάτσικα 1 Β., Χατζοπούλου 2 Α.Κ., Τσιλφίδης 3 Ι. 1 ΑΒ ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΟΣ A.E., 2 SCIELAB 3 ISOLAB

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ Μελιού και Μελισσοκομικών Προϊόντων. Θωμάς Σιούτης Γεωπόνος Αγροτικής Οικονομίας, ΜΒΑ, MSc. Επιστημονικός Συνεργάτης Ελληνικής Γεωργίας

ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ Μελιού και Μελισσοκομικών Προϊόντων. Θωμάς Σιούτης Γεωπόνος Αγροτικής Οικονομίας, ΜΒΑ, MSc. Επιστημονικός Συνεργάτης Ελληνικής Γεωργίας ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ Μελιού και Μελισσοκομικών Προϊόντων Θωμάς Σιούτης Γεωπόνος Αγροτικής Οικονομίας, ΜΒΑ, MSc. Επιστημονικός Συνεργάτης Ελληνικής Γεωργίας ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ; Ένας προσανατολισμός μία επιχειρηματική

Διαβάστε περισσότερα

w w w. e m p h a s i s. c o m. g r

w w w. e m p h a s i s. c o m. g r w w w. e m p h a s i s. c o m. g r Η emphasis είναι μέλος του ομίλου εταιρειών ARTION και έχει σαν αντικείμενο την παροχή εξειδικευμένων υπηρεσιών marketing. Κύριο συστατικό της emphasis αποτελεί η βαθιά

Διαβάστε περισσότερα

Κυπριακός Οργανισμός Τυποποίησης

Κυπριακός Οργανισμός Τυποποίησης Κυπριακός Οργανισμός Τυποποίησης ΕΤΑΙΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΥΠΡΙΑΚΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗΣ CYS ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΗΣ : 2001 7µελές Δ.Σ ΜΕΤΟΧΟΣ : ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ (100%) ΕΤΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ : 2002 ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ - ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Οργανώσεις Παραγωγών Οπωροκηπευτικών

Οργανώσεις Παραγωγών Οπωροκηπευτικών Οργανώσεις Παραγωγών Οπωροκηπευτικών ΑΝΝΑ ΦΟΥΛΙΔΗ Προϊσταμένη του τμήματος Πυρηνοκάρπων - Μηλοειδών Διεύθυνση ΠΑΠ Δενδροκηπευτικής ΥΠΑΑΤ Κύμη 3-12-2012 ΙΣΧΥΡΑ ΣΗΜΕΙΑ 2 ΣΥΛΛΟΓΙΚΕΣ Βασικό συστατικό μεσογειακής

Διαβάστε περισσότερα

Αγροτική Επιχειρηματικότητα: Τάση ή Εργαλείο Ανάπτυξης

Αγροτική Επιχειρηματικότητα: Τάση ή Εργαλείο Ανάπτυξης Αγροτική Επιχειρηματικότητα: Τάση ή Εργαλείο Ανάπτυξης Ευρωπαϊκό Συνέδριο για την Αγροτική Επιχειρηματικότητα, «Αυτό το χωράφι είναι η Επιχείρησή σου» Ναύπλιο, 15-10-2013 Ραυτόπουλος Δημήτρης Διευθυντής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΓΟΡΑΣΤΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΓΟΡΑΣΤΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΓΟΡΑΣΤΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΓΟΡΑΣΤΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΕΛΑΤΩΝ i. Ποιες βασικές λειτουργικές μονάδες εμπλέκονται πριν και μετά την πώληση ii. Ποια άτομα επηρεάζουν ή παίρνουν τις

Διαβάστε περισσότερα

Συσκευασία & Εξαγωγές

Συσκευασία & Εξαγωγές Συσκευασία & Εξαγωγές Μανώλης Δανιήλ Διευθυντής ΟΠΕ 19/7/2013 1 19/7/2013 2 19/7/2013 3 19/7/2013 4 19/7/2013 5 19/7/2013 6 19/7/2013 7 19/7/2013 8 19/7/2013 9 19/7/2013 10 19/7/2013 11 Τι πρέπει να κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Συνεχιζόμενης Εκπαίδευσης και Επιμόρφωσης Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ), Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων:

Κέντρο Συνεχιζόμενης Εκπαίδευσης και Επιμόρφωσης Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ), Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων: Νέος Κύκλος Σπουδών από το E-Learning του Κέντρου Συνεχιζόμενης Εκπαίδευσης και Επιμόρφωσης του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (Ε.Κ.Π.Α.) Το Κέντρο Συνεχιζόμενης Εκπαίδευσης και Επιμόρφωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΕΜΠΟΡΙΑ - ΜΑRKETING ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΕΜΠΟΡΙΑ - ΜΑRKETING ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΙΟΙΚΗΣΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΕΜΠΟΡΙΑ - ΜΑRKETING ιδάσκων:

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόµενα. Ποιοι είμαστε. Η φιλοσοφία μας. Υπηρεσίες και Προϊόντα που παρέχουμε. Πιστοποίηση Ποιότητας ISO. Η ομάδα μας.

Περιεχόµενα. Ποιοι είμαστε. Η φιλοσοφία μας. Υπηρεσίες και Προϊόντα που παρέχουμε. Πιστοποίηση Ποιότητας ISO. Η ομάδα μας. Εταιρική Παρουσίαση Περιεχόµενα Ποιοι είμαστε Η φιλοσοφία μας Υπηρεσίες και Προϊόντα που παρέχουμε Πιστοποίηση Ποιότητας ISO Η ομάδα μας Εργαλεία Ποιοι είμαστε Είμαστε μια ομάδα ειδικών που παρέχει, εδώ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Ευρετήριο διαγραμμάτων-πινάκων... 17. Πρόλογος στην 1η έκδοση... 19. Πρόλογος στη 2η έκδοση... 23. Εισαγωγή στη 2η έκδοση...

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Ευρετήριο διαγραμμάτων-πινάκων... 17. Πρόλογος στην 1η έκδοση... 19. Πρόλογος στη 2η έκδοση... 23. Εισαγωγή στη 2η έκδοση... ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ευρετήριο διαγραμμάτων-πινάκων.......................... 17 Πρόλογος στην 1η έκδοση................................ 19 Πρόλογος στη 2η έκδοση................................. 23 Εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος μαθήματος/συνεδρίας: Επιχειρηματικός Σχεδιασμός ΙΙΙ Εισηγητής: Ιωάννης Χαραλαμπίδης Λήμνος, 10 14 Μαΐου 2014

Τίτλος μαθήματος/συνεδρίας: Επιχειρηματικός Σχεδιασμός ΙΙΙ Εισηγητής: Ιωάννης Χαραλαμπίδης Λήμνος, 10 14 Μαΐου 2014 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ "ΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΒΑΣΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΠΕΛΑΓΙΤΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ" «Στήριξη και Ανάδειξη Πολυνησιωτικών ΑΕΙ» ΔΡΑΣΗ 4: Εκπαίδευση και

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΑΝΣΗ CE ΔΟΜΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΟΠΤΕΙΑ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΣΕ ΕΛΛΑΔΑ, ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ ΚΑΙ ΡΟΥΜΑΝΙΑ

ΣΗΜΑΝΣΗ CE ΔΟΜΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΟΠΤΕΙΑ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΣΕ ΕΛΛΑΔΑ, ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ ΚΑΙ ΡΟΥΜΑΝΙΑ ΣΗΜΑΝΣΗ CE ΔΟΜΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΟΠΤΕΙΑ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΣΕ ΕΛΛΑΔΑ, ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ ΚΑΙ ΡΟΥΜΑΝΙΑ Κυρίες και κύριοι, Η εταιρεία ISOMAT δραστηριοποιείται στην παραγωγή δομικών υλικών από το 1980. Τα προϊόντα που παράγει

Διαβάστε περισσότερα

Επιτελική Σύνοψη. Χρόνια Κινητή Τηλεφωνία στην Ελλάδα

Επιτελική Σύνοψη. Χρόνια Κινητή Τηλεφωνία στην Ελλάδα Επιτελική Σύνοψη 20 Χρόνια Κινητή Τηλεφωνία στην Ελλάδα ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η Ένωση Εταιρειών Κινητής Τηλεφωνίας (ΕΕΚΤ), με αφορμή τη συμπλήρωση των είκοσι χρόνων τoυ Κλάδου στην Ελλάδα, πραγματοποίησε έρευνα κοινής

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές αρχές διοίκησης. μιας μικρής επιχείρησης

Γενικές αρχές διοίκησης. μιας μικρής επιχείρησης Γενικές αρχές διοίκησης μιας μικρής επιχείρησης Η επιχείρηση αποτελεί μια παραγωγική - οικονομική μονάδα, με την έννοια ότι συνδυάζει και αξιοποιεί τους συντελεστές παραγωγής (εργασία, κεφάλαιο, γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

More than. Software as a Service

More than. Software as a Service More than Software as a Service! Software as a Service SaaS. Καινοτομία Τεχνολογία Αποτέλεσμα Το SaaS - Software as a Service ή on demand - είναι το νέο πρωτοποριακό μοντέλο διάθεσης λογισμικού που αξιοποιεί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΑ ΑΓΟΡΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ ΣΤΗ ΣΟΥΗΔΙΑ

ΕΡΕΥΝΑ ΑΓΟΡΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ ΣΤΗ ΣΟΥΗΔΙΑ ΠΡΕΣΒΕΙΑ ΤΗΣ EΛΛΑΔΟΣ ΣΤΗ ΣΟΥΗΔΙΑ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ΣΤΟΚΧΟΛΜΗΣ Box 55565, 102 04 Stockholm, Sweden Tηλ. (+46-8) 545 660 16, 17, Tέλεφαξ (+46-8) 667 32 93 Email: sweden.oey@greekembassy.se

Διαβάστε περισσότερα