ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Α. ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ σελ Σκοπός και Στόχοι. 3. Στρατηγικές σήμανσης της ποιότητας στην αγορά οπωροκηπευτικών

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Α. ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ σελ. 1-13 1. Σκοπός και Στόχοι. 3. Στρατηγικές σήμανσης της ποιότητας στην αγορά οπωροκηπευτικών"

Transcript

1

2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α. ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ σελ Σκοπός και Στόχοι 2. Οι πιστοποιήσεις συστημάτων ποιότητας 2.1. Πρότυπα συστημάτων ποιότητας 2.2. Κατανομή των πιστοποιήσεων 3. Στρατηγικές σήμανσης της ποιότητας στην αγορά οπωροκηπευτικών 4. Ενδιαφέρον των επιχειρήσεων λιανικής εμπορίας 4.1. Το δείγμα 4.2. Απόψεις υπευθύνων καταστημάτων 5. Συμπεράσματα Β. ΔΙΑΧΥΣΗ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ σελ Καρυπίδης, Φ., Δ. Τσελεμπής, Α. Παυλούδη, και Σ. Αγγελόπουλος Εφαρμογή Συστημάτων Διασφάλισης Ποιότητας στις Αγορές Φρούτων και Λαχανικών, Πρακτικά 3 ου Πανελλήνιου Συνεδρίου για την Τυποποίηση, τα Πρότυπα και την Ποιότητα, Νοεμβρίου, Θεσσαλονίκη, σελ Καρυπίδης, Φ., Α. Παυλούδη, Δ. Τσελεμπής, και Σ. Αγγελόπουλος Σήμανση της Ποιότητας και Ασυμμετρίες Πληροφόρησης: Προκαταρκτικά Αποτελέσματα για την Αγορά Φρούτων και Λαχανικών, Πρακτικά 10 ου Πανελλήνιου Συνεδρίου Αγροτικής Οικονομίας Νοεμβρίου, Θεσσαλονίκη, σελ Karipidis, P.Ι Market Evaluation of Dimensions of Design Quality, International Journal of Production Economics, 129: Εκφράζονται ευχαριστίες στην Επιτροπή Ερευνών του Αλεξάνδρειου ΤΕΙ Θεσσαλονίκης, επειδή, χωρίς τη χρηματοδοτική βοήθεια, δεν θα είχε γίνει συλλογή των δεδομένων και το παρόν έργο θα ήταν αδύνατο να υλοποιηθεί.

3 ΜΕΡΟΣ Α. ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 1. Σκοπός και Στόχοι Το ενδιαφέρον των καταναλωτών για υψηλότερο επίπεδο ποιότητας, μεγαλύτερη αξιοπιστία, περισσότερες ποιοτικές εγγυήσεις και εξυπηρετήσεις, καθιστούν τη στρατηγική ποιότητας βασική επιχειρηματική επιλογή για τη γεωργία. Η υιοθέτηση συστημάτων διαχείρισης/διασφάλισης ποιότητας παρέχει τη δυνατότητα αναδιαμόρφωσης των παραγωγικών και εμπορικών διαδικασιών σε σχέση με την ποιότητα και την κοινοποίηση πληροφοριών αναφορικά με τις παραγωγικές και εμπορικές συνθήκες. Γι αυτό, αποτελεί σπουδαίο εργαλείο βελτίωσης της ανταγωνιστικότητας. Με αφορμή το ενδιαφέρον των καταναλωτών για οπωροκηπευτικά απαλλαγμένα από τοξικά κατάλοιπα, πολλοί παραγωγοί και έμποροι δέχονται, έμμεσα και άμεσα, πιέσεις να υιοθετήσουν συστήματα ποιότητας που μειώνουν την πιθανότητα ύπαρξης καταλοίπων και παρέχουν διαβεβαιώσεις για ποιοτική ανωτερότητα ή/και σταθερότητα. Ποια όμως είναι τα συστήματα που παρουσιάζουν το μεγαλύτερο ενδιαφέρον, ώστε να επιλέξουν, το κατάλληλο, οι αγρότες και οι φορείς εμπορίας; Υπάρχουν ιδιαίτερες απαιτήσεις που θα πρέπει να πάρουν υπ όψιν οι επιχειρηματίες πριν επιλέξουν ένα σύστημα; Ποια είναι η πιο αποτελεσματική και αποδοτική επιλογή; Η ελληνική αγορά πιστοποιημένων προϊόντων και ιδιαίτερα οπωροκηπευτικών, αναπτύσσεται διαρκώς, μια και ο αριθμός των παραγωγών και εμπόρων που εφαρμόζουν συστήματα ποιότητας αυξάνεται διαχρονικά, όπως επίσης αυξάνεται ο αριθμός των συστημάτων ποιότητας που εφαρμόζονται και των φορέων που πιστοποιούν τις επιχειρήσεις. Έτσι, προκύπτει η ανάγκη για κάθε επιχείρηση που επιθυμεί να πιστοποιηθεί, να αξιολογήσει εκ των προτέρων τις διαθέσιμες λύσεις. Για να υιοθετήσουν λοιπόν ένα σύστημα ποιότητας οι επιχειρήσεις (προμηθευτές), είναι απαραίτητο να γνωρίσουν, έγκαιρα, με ακρίβεια και όσο το δυνατόν καλύτερα, το αγοραστικό ενδιαφέρον των πελατών τους. Τελικός προμηθευτής στην αλυσίδα διάθεσης των οπωροκηπευτικών είναι το κατάστημα λιανικής πώλησης από το οποίο τα προϊόντα φθάνουν στον τελικό καταναλωτή. Σκοπός της εργασίας είναι να μελετηθεί το αγοραστικό ενδιαφέρον για οπωροκηπευτικά που προέρχονται από επιχειρήσεις πιστοποιημένες κατά τα διάφορα πρότυπα συστημάτων διαχείρισης/διασφάλισης ποιότητας. Έτσι, εκτιμάται η εμπορική σπουδαιότητα των 1

4 διαφόρων συστημάτων, γεγονός που θα μπορούσε να οδηγήσει τις επιχειρήσεις στις κατάλληλες και πιο αποδοτικές επιλογές συστήματος. Επί μέρους στόχοι της έρευνας είναι: Να μελετηθεί η αγοραστική συμπεριφορά των επιχειρήσεων λιανικής εμπορίας οπωροκηπευτικών που ενδιαφέρονται για πιστοποιημένα οπωροκηπευτικά. Να εντοπισθούν τα πλεονεκτήματα που εξασφαλίζουν στις επιχειρήσεις παραγωγής και εμπορίας οπωροκηπευτικών τα συστήματα πιστοποιημένης ποιότητας. Να εντοπισθούν τα μειονεκτήματα και οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι επιχειρήσεις παραγωγής και εμπορίας οπωροκηπευτικών σε σχέση με τα διάφορα συστήματα που πιστοποιούνται από διάφορους φορείς. Να επιλεγεί η κατάλληλη μεθοδολογία, ώστε να διευκολυνθούν παρόμοιες έρευνες στο μέλλον, καθώς και οι επιχειρήσεις παραγωγής και εμπορίας οπωροκηπευτικών στην εκ των προτέρων αξιολόγηση της επιλογής συστήματος ποιότητας. 2. Οι πιστοποιήσεις συστημάτων ποιότητας 2.1. Πρότυπα συστημάτων ποιότητας Από επισκέψεις που έγιναν το 2008 σε φορείς πιστοποίησης συστημάτων διασφάλισης ποιότητας και σε επιχειρήσεις εμπορίας και μεταποίησης φρούτων και λαχανικών της Κεντρικής Μακεδονίας και έπειτα από συζητήσεις με στελέχη της διοίκησης και των εμπορικών τμημάτων, καταγράφηκαν τα συστήματα ποιότητας που εφαρμόζονται από τις επιχειρήσεις. Στον πίνακα 1, παρουσιάζονται τα πρότυπα των συστημάτων αυτών, θεωρώντας, με την ευρεία έννοια (Καρυπίδης, 2008), ως συστήματα ποιότητας όλα όσα ανταποκρίνονται σε απαιτήσεις οι οποίες αναφέρονται όχι άμεσα στο προϊόν αλλά στις διεργασίες από τις οποίες προκύπτει, ενώ απαιτείται η διαβεβαίωση ενός τρίτου φορέα με το ρόλο του «πιστοποιητή» ή του επιθεωρητή των συνθηκών παραγωγής και διάθεσης. Στον πίνακα αυτό, φαίνεται ότι από το σύνολο των δεκαεπτά προτύπων που εντοπίσθηκαν, τα δώδεκα είναι κρατικά ή δημόσια και τα πέντε είναι ιδιωτικά (συλλογικών φορέων του εμπορίου). Από τα δημόσια, τα πέντε είναι διεθνή, τα έξι ευρωπαϊκά και το ένα εθνικό. Η τέταρτη στήλη δείχνει την καταλληλότητα κάθε προτύπου προκειμένου να διαμορφωθεί η πολιτική ποιότητας της επιχείρησης που ενδιαφέρεται για την πιστοποίηση. Αναφορικά με το περιεχόμενο των προτύπων, παρατηρείται ότι τα έξι επικεντρώνονται σε θέματα υγιεινής και ασφάλειας καταναλωτών, τα δύο αναφέρονται σε θέματα προστασίας φυσικού περιβάλλοντος, 2

5 ενώ άλλα δύο συνδυάζουν θέματα καταναλωτών και περιβάλλοντος. Ένα από τα πρότυπα αναφέρεται στις συνθήκες εργασίας εντός της επιχείρησης ενώ ένα από αυτά συμβαδίζει με μια πελατοκεντρική προσέγγιση της επιχείρησης και των δραστηριοτήτων της. Τέλος, πέντε από τα πρότυπα αντανακλούν μια μάλλον ειδική τοπική ποιότητα, συνδεδεμένη με συγκεκριμένες γεωγραφικές περιοχές ή με συγκεκριμένη παραδοσιακή τεχνογνωσία. Στον πίνακα 2, παρουσιάζεται το μερίδιο που κατέχουν τα ένδεκα από τα συστήματα αυτά τα πιο διαδεδομένα- στο χώρο των επιχειρήσεων παραγωγής και εμπορίας φρούτων και λαχανικών της Κεντρικής Μακεδονίας. Παρατηρείται λοιπόν ότι οι πιστοποιήσεις κατά το Eurepgap/Globalgap το οποίο είναι ιδιωτικό πρότυπο και προωθείται από μεγάλες αλυσίδες καταστημάτων λιανικής εμπορίας, κατέχουν πάνω από το 50% των πιστοποιήσεων και ακολουθεί το AGRO 2-1/2-2, δημόσιο πρότυπο - δημιουργία του Ο.Π.Ε.ΓΕ.Π., που κατέχει περίπου το 27% Κατανομή των πιστοποιήσεων Είναι εμφανές ότι ο χώρος των πιστοποιήσεων αναδιαμορφώνεται διαρκώς. Οι νέοι φορείς πιστοποίησης κατακτούν όλο και μεγαλύτερο μερίδιο στην αγορά. Στον πίνακα 3 παρουσιάζεται μια εικόνα από την κατανομή των πιστοποιήσεων στις επιχειρήσεις φρούτων και λαχανικών μεταξύ των διαφόρων φορέων. Διαπιστώνεται ότι οι δύο δημόσιοι φορείς, δηλαδή ο παλαιότερος επίσημος κρατικός φορέας που είναι ο ΕΛΟΤ, σε συνδυασμό με τον άλλο επίσημο δημόσιο φορέα στο χώρο της γεωργίας και των τροφίμων που είναι ο Ο.Π.Ε.ΓΕ.Π. (AGROCERT) κατέχουν μικρό μερίδιο στο σύνολο των πιστοποιήσεων. Το 90% σχεδόν των πιστοποιήσεων πραγματοποιούνται από νέους φορείς ιδιωτικού χαρακτήρα. 3

6 Πίνακας 1. Πρότυπα συστημάτων ποιότητας που υιοθέτησαν οι επιχειρήσεις φρούτων λαχανικών ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ISO 9001:2000 ΕΜΠΟΡΙΑ Διαχείριση της ποιότητας με πελατοκεντρικό προσανατολισμό ΜΕΤΑΠΟΙΗΣΗ ISO 22000:2005 ΕΜΠΟΡΙΑ ΜΕΤΑΠΟΙΗΣΗ Διαχείρισης της ποιότητας σε σχέση με την υγιεινή και ασφάλεια καταναλωτών HACCP ΕΜΠΟΡΙΑ ΜΕΤΑΠΟΙΗΣΗ Διαχείρισης της ποιότητας σε σχέση με την υγιεινή τροφίμων και ασφάλεια καταναλωτών ISO 14001: 2004 ΕΜΠΟΡΙΑ ΜΕΤΑΠΟΙΗΣΗ Φιλική προς το περιβάλλον συμπεριφορά της μεταποιητικής επιχείρησης OHSAS (Occupational Health and Safety Assessment Series - ελληνικό ΕΛΟΤ 1801) ΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΕΜΠΟΡΙΑ Η εφαρμογή του σχετίζεται με τις συνθήκες εργασίας υπό τις οποίες παράγονται τα προϊόντα BRC (British Retail Consortium) ΕΜΠΟΡΙΑ Διαχείριση της ποιότητας με βάση τις αρχές του HACCP ΜΕΤΑΠΟΙΗΣΗ QS (Quality and Safety) ΕΜΠΟΡΙΑ ΜΕΤΑΠΟΙΗΣΗ Διαχείριση της ποιότητας σε όλα τα στάδια, ακόμη και πριν από την παραγωγή, π.χ. ζωοτροφές TNC (Tesco Nature s Choice) ΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΕΜΠΟΡΙΑ Φιλοπεριβαλλοντική συμπεριφορά της επιχείρησης φρέσκων φρούτων και λαχανικών IFS (International Food Standard) ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΜΕΤΑΠΟΙΗΣΗ - Διαχείριση της ποιότητας τροφίμων με έμφαση σε θέματα υγιεινής και ασφάλειας καταναλωτών ΕΜΠΟΡΙΑ Eurepgap - Globalgap (Euro-Retailer Produce ΠΡΩΤΟΓΕΝΗ Ορθή Γεωργική Πρακτική με έμφαση σε θέματα υγιεινής και Working Group and Good Agricultural Practices). AGRO 2-1/2-2 (Διαχείριση Αγροτ. Περιβάλλοντος - Σύστημα Ολοκληρωμένης Διαχείρισης στη Γεωργική Παραγωγή) ΠΟΠ (Προϊόντα Προστατευόμενης Ονομασίας Προελεύσεως) ΠΓΕ (Προϊόντα Προστατευόμενης Γεωγραφικής Ένδειξης -Καν. 510/2006) ΕΠΠΕ (Ειδικά Παραδοσιακά Προϊόντα Εγγυημένα - Καν. 509/2006) Βιολογικά προϊόντα (Καν. 2092/1991, 1991/2006, 123/2008) ΟΠΕ (Οίνοι ονομασίας προελεύσεως ελεγχόμενης) & ΟΠΑΠ (Ονομασίας προελ. ανώτερης ποιότητας) ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΡΩΤΟΓΕΝΗ ΦΥΤΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΕΜΠΟΡΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΕΜΠΟΡΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΕΜΠΟΡΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΕΜΠΟΡΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΕΜΠΟΡΙΑ ασφάλειας καταναλωτών Προσεκτική χρησιμοποίηση των γεωργοχημικών με έμφαση στην ασφάλεια περιβάλλοντος και ανθρώπων Προϊόντα που η ιδιοτυπία τους οφείλεται στις συνθήκες μιας περιοχής ή ενός τόπου, ή σπάνια μιας χώρας Όπως τα ΠΟΠ που η επεξεργασία τους μπορεί να μη γίνεται στην οριοθετημένη γεωγραφική περιοχή Παράγονται από παραδοσιακές πρώτες ύλες, είτε έχουν παραδοσιακή σύσταση ή ακόμη έχουν τρόπο παραγωγής ή και μεταποίησης που υπάγεται στους παραδοσιακούς Παραγωγή προϊόντων χωρίς τη χρήση των συνθετικών γεωργοχημικών Οριοθετημένη ζώνη, συγκεκριμένες ποικιλίες για κρασιά υψηλής ποιότητας, με συγκεκριμένες μεθόδους καλλιέργειας -οινοποίησης 4

7 Πίνακας 2. Κατανομή των πιστοποιήσεων για τα διάφορα πρότυπα συστημάτων Α/Α ΠΡΟΤΥΠΟ ΑΡΙΘΜΟΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΟΣΟΣΤΟ % 1 AGRO ,97 2 BRC 10 0,92 3 EUREPGAP ,65 4 GLOBALGAP 18 1,65 5 HACCP 65 5,96 6 IFS 15 1,38 7 ISO 14001: ,92 8 ISO 22000: ,14 9 ISO 9001: ,23 10 ISO 9002: ,09 11 QS 1 0,09 Σύνολο ,00 Πίνακας 3. Κατανομή πιστοποιήσεων επιχειρήσεων φρούτων και λαχανικών ανά φορέα Α/Α ΦΟΡΕΙΣ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΕΩΝ ΠΟΣΟΣΤΟ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΕΩΝ % 1 ΔΦ ,18 2 ΙΦΠ1 4 0,37 3 ΙΦΠ2 46 4,22 4 ΙΦΠ ,39 5 ΙΦΠ4 45 4,13 6 ΙΦΠ5 11 1,01 7 ΙΦΠ6 1 0,09 8 ΙΦΠ7 2 0,18 9 ΙΦΠ ,90 10 ΙΦΠ9 3 0,28 11 ΙΦΠ ,85 12 ΙΦΠ11 1 0,09 13 ΔΦ1 8 0,73 14 ΧΦΠ 28 2,57 Σύνολο ,00 3. Στρατηγικές σήμανσης της ποιότητας στην αγορά οπωροκηπευτικών Η ελληνική αγορά νωπών φρούτων και λαχανικών έχει ορισμένες ιδιαιτερότητες που μπορεί να είναι καθοριστικές για τις στρατηγικές σήμανσης των επιχειρήσεων 5

8 και για τις δημόσιες παρεμβάσεις: α) Το κράτος (Ευρωπαϊκή Ένωση) έχει οικοδομήσει ένα εξειδικευμένο ρυθμιστικό πλαίσιο με αναλυτικές διατάξεις για την τυποποίηση και τη σήμανση της ποιότητας σε κάθε προϊόν, γεγονός που οδηγεί στην υποχρεωτική αναγραφή των ποιοτικών κατηγοριών του προϊόντος επί των μέσων συσκευασίας. β) Πολλά χαρακτηριστικά των προϊόντων γίνονται αντιληπτά στους καταναλωτές πριν από την αγορά, ενώ υπάρχουν και αρκετά που δε γίνονται αντιληπτά παρά μόνο εάν υπάρχουν οι σχετικές αναγραφές ποιότητας. Έτσι, συνάγεται ότι αυξάνεται η ανάγκη να ελέγχονται και να επισημαίνονται κατάλληλα τα προϊόντα ώστε να διευκολύνουν τους καταναλωτές στη λήψη των αγοραστικών αποφάσεων. γ) Τα ελληνικά προϊόντα παράγονται σε ποικιλία από φυσικές και ανθρωπογενείς συνθήκες, γεγονός που αυξάνει την πιθανότητα ύπαρξης προϊόντων με έντονη φυσική ετερογένεια συνδεδεμένη με την τοπικότητα. Έτσι, προκύπτει και η ανάγκη να επισημαίνονται τα προϊόντα με τρόπους που αντανακλούν, κατά το δυνατόν καλύτερα, το ποιοτικό περιεχόμενο των προϊόντων, όπως η γεωγραφική προέλευση. δ) Η ευπάθειά τους αυξάνει την ποιοτική αβεβαιότητα, άμεσα και έμμεσα, ενώ πρόκειται για προϊόντα που προκαλούν συχνές παρατηρήσεις για κερδοσκοπική συμπεριφορά των επιχειρήσεων. Αυτό κάνει πιο επιτακτική την ανάγκη για περαιτέρω μελέτη των συνθηκών ώστε να ασκηθούν οι κατάλληλες δημόσιες παρεμβάσεις. Τα φρούτα και λαχανικά που διατίθενται στην ελληνική αγορά, είναι υποχρεωτικό κατ αρχήν να πληρούν τις ελάχιστες ποιοτικές προϋποθέσεις εμπορίας και να τυποποιούνται τουλάχιστον σύμφωνα με τους κοινούς κανόνες ποιότητας. Είναι όμως συχνή η παρουσία προϊόντων μη τυποποιημένων και μη επισημασμένων με τις ενδεδειγμένες ποιοτικές αναφορές, ενώ είναι ασθενική η παρουσία προϊόντων τυποποιημένων και επισημασμένων κατάλληλα. Αυτές οι συνθήκες χαρακτηρίζουν το ελληνικό περιβάλλον πληροφόρησης για τους καταναλωτές που δε μπορεί να θεωρηθεί ευνοϊκό ώστε να πραγματοποιούν αποδοτικές αγοραστικές επιλογές. Έτσι, είναι πιθανό οι τιμές των προϊόντων να μη βρίσκονται σε αντιστοιχία προς την ποιοτική τους κατάσταση, είτε να κυριαρχούν προϊόντα κατώτερης ποιότητας και να εκτοπίζονται άλλα ανώτερης ποιότητας, οδηγώντας σε χαμηλά επίπεδα λειτουργικότητας της αγοράς, σε υποβάθμιση της ποιότητας ζωής και σε μείωση της κοινωνικής ευημερίας. Η αγορά στην οποία αξιοποιούνται οι δημόσιοι καθορισμοί σήμανσης της ποιότητας και συμπληρώνονται από τις στρατηγικές των επιχειρήσεων παραγωγής 6

9 και εμπορίας με τρόπο που να παρέχεται επαρκής πληροφόρηση στους καταναλωτές για να πραγματοποιούν τις πιο αποδοτικές αγοραστικές επιλογές, θα μπορούσε να θεωρείται ότι έχει ικανοποιητική λειτουργικότητα. Η κατάσταση όμως που η σήμανση δεν αποδίδει επαρκώς το ποιοτικό περιεχόμενο των προϊόντων, μετατοπίζει το βάρος των αγοραστικών ευθυνών στην πλευρά των καταναλωτών για θέματα που δεν είναι σε θέση να αξιολογήσουν, εάν δεν υπάρχει η κατάλληλη σήμανση. Από παρατηρήσεις στις αγορές φρούτων και λαχανικών, διαπιστώνεται ότι τα στοιχεία σήμανσης που χρησιμοποιούν συνήθως οι φορείς εμπορίας και τα οποία είναι εμφανή στους καταναλωτές, είναι: η κατηγορία μεγέθους, η ποιοτική κατηγορία των προϊόντων (EXTRA, I, II), η περιοχή προέλευσης και η εμπορική επωνυμία, ενώ υπάρχουν πολλές παραλλαγές προϊόντων που δε φέρουν σήμανση. Τα πρότυπα συστημάτων ποιότητας παρέχουν τη δυνατότητα να κοινοποιείται το ποιοτικό περιεχόμενο στους καταναλωτές και στην κοινωνία, βοηθώντας τους καταναλωτές να επιλέξουν αυτό που επιθυμούν και, με αυτό τον τρόπο, να προκύψει άμεση και έμμεση ανταμοιβή των επιχειρήσεων για τις προσπάθειες ανάπτυξης και πιστοποίησης συστήματος διαχείρισης/διασφάλισης της ποιότητας. Έτσι, προάγεται η διάδοση των συστημάτων ποιότητας που συνεισφέρει θετικά στην ποιότητα ζωής και στην κοινωνική ευημερία. Όμως, από την καταγραφή που προηγήθηκε (πίν. 2) διαπιστώνεται ότι άνω του 53% των πιστοποιήσεων οπωροκηπευτικών αντιστοιχούν στο πρότυπο Eurepgap/Globalgap. Για αυτήν την πιστοποίηση, δεν υπάρχει σήμανση στο τελικό προϊόν και έτσι οι διαβεβαιώσεις που παρέχει ο «πιστοποιητής», δε μεταβιβάζονται στον καταναλωτή, στερώντας του τη δυνατότητα να επιβραβεύσει την προσπάθεια του παραγωγού. 4. Ενδιαφέρον των επιχειρήσεων λιανικής εμπορίας 4.1. Το δείγμα Συγκεντρώθηκαν δεδομένα από 230 καταστήματα λιανικής πώλησης από τα οποία τα 100 στο πολεοδομικό συγκρότημα Θεσσαλονίκης και τα 130 από την περιοχή Αθηνών Πειραιώς, εστιάζοντας το ενδιαφέρον στην πώληση οπωροκηπευτικών. Στον πίνακα 4 παρουσιάζεται η μορφή των καταστημάτων του δείγματος σε σχέση με τα είδη των προϊόντων που διαθέτει. Στον ίδιο πίνακα, παρουσιάζονται ορισμένα βασικά χαρακτηριστικά που αναφέρονται στους προμηθευτές των λιανοπωλητών, καθώς και στην προέλευση των προϊόντων που διαθέτουν. 7

10 4.2. Απόψεις υπευθύνων καταστημάτων Στη συνέχεια, παρουσιάζονται, σε περιγραφική μορφή, τα σπουδαιότερα αποτελέσματα από την καταγραφή απόψεων των υπευθύνων πώλησης των καταστημάτων ή των γραμμών πώλησης όταν πρόκειται για μικτό κατάστημα και για αλυσίδα καταστημάτων -super market. Πίνακας 4. Χαρακτηριστικά καταστήματος ΜΟΡΦΗ ΚΑΤΑΣΤΗΜΑΤΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΚΑΤ/ΜΑΤΩΝ Αλυσίδα καταστημάτων -Super Market 70 Μικτά καταστήματα τροφίμων 52 Μανάβικο 74 Κατάστημα βιολογικών προϊόντων 35 ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΠΡΟΜΗΘΕΙΩΝ ΠΟΣΟΣΤΟ % Ποσοστό που προμηθεύεται από γεωργούς 10,0 Ποσοστό που προμηθεύεται από τυποποιητές-συσκευαστές 6,0 Ποσοστό από χονδρέμπορους απλούς μεταπωλητές 12,0 Ποσοστό που προμηθεύεται από λαχαναγορά 72,0 Ποσοστό προϊόντων που αγοράζει από μόνιμους προμηθευτές 70,2 Ποσοστό προϊόντων που προέρχεται από εισαγωγές 22,5 Το ενδιαφέρον των λιανοπωλητών για την πιστοποίηση, προσδιορίσθηκε επί τη βάση της σπουδαιότητας που έχει για την επιχείρηση, δηλαδή την αξία που προσθέτει, χρησιμοποιώντας κλίμακα δέκα διαστημάτων με μέση τιμή το 5. Στον πίνακα 5, παρουσιάζονται οι απόψεις των υπευθύνων αναφορικά με τη συνεισφορά της πιστοποίησης στη θέση της επιχείρησης ή στη θέση της γραμμής οπωροκηπευτικών όταν πρόκειται για μικτό κατάστημα και super market. Διαπιστώνεται ότι η προσφορά καλύτερων υπηρεσιών στην κοινωνία θεωρείται ως η πιο σπουδαία συνεισφορά της πιστοποίησης, ενώ η βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της επιχείρησης και η αποφυγή προστίμων ως συνεισφορά της πιστοποίησης, βρίσκεται οριακά άνω του διάμεσου -της ουδέτερης τιμής. 8

11 Πίνακας 5. Απόψεις για τη συνεισφορά της πιστοποίησης ΠΡΟΣΔΟΚΙΕΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ Μ.Ο. Γίνει πιο ανταγωνιστική 5,6 Αποκτήσει μεγαλύτερο κύρος στην αγορά 4,9 Έχει περισσότερα κέρδη 4,0 Αποφεύγει τα πρόστιμα 5,4 Επιλέγει ευκολότερα τους προμηθευτές της 4,8 Προσφέρει καλύτερες υπηρεσίες στην κοινωνία 6,9 Στον πίνακα 6 παρουσιάζονται οι απόψεις των υπευθύνων αναφορικά με τα χαρακτηριστικά των πελατών τους οι οποίοι αγοράζουν πιστοποιημένα προϊόντα. Διαπιστώνεται ότι, κατά την άποψή τους, καταναλωτές των πιστοποιημένων προϊόντων είναι κυρίως αυτοί που έχουν παιδιά, είναι καλύτερα ενημερωμένοι, με υψηλό σχετικά εισόδημα, οι πιο νέοι ή μεσαίας ηλικίας και αυτοί που έχουν προβλήματα υγείας. Πίνακας 6. Τμηματοποίηση αγοράς πιστοποιημένων ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΠΕΛΑΤΩΝ ΚΑΤΑΣΤΗΜΑΤΟΣ ΒΑΘΜΟΣ Πελάτες πιστοποιημένων είναι οι πιο ενημερωμένοι καταναλωτές 7,3 Πελάτες των πιστοποιημένων είναι οι πιο εύποροι 7,2 Πελάτες των πιστοποιημένων είναι οι πιο νέοι 6,3 Πελάτες των πιστοποιημένων είναι οι μεσαίας ηλικίας 6,2 Πελάτες των πιστοποιημένων είναι όσοι έχουν παιδιά 7,5 Πελάτες των πιστοποιημένων είναι όσοι έχουν προβλήματα υγείας 6,8 ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΣΗ ΠΕΛΑΤΩΝ ΠΟΣΟΣΤΟ% Ποσοστό πωλήσεων μαναβικής σε γείτονες (κοντινοί πελάτες) 73,2 Ποσοστό πωλήσεων μαναβικής σε διερχόμενους πελάτες 18,9 Ποσοστό πωλήσεων μαναβικής σε πελάτες από μακριά 9,4 Στον πίνακα 7 παρουσιάζονται οι απόψεις των υπευθύνων αναφορικά με το τι προσφέρει στους πελάτες/καταναλωτές η πιστοποίηση. Διαπιστώνεται ότι, κατά την άποψή τους, η πιστοποίηση συνεισφέρει σε πολλά ζητήματα που αφορούν τους 9

12 καταναλωτές με πρώτο την ανώτερη ποιότητα, ενώ ακολουθεί η υψηλότερη υγιεινή και ασφάλεια για τους καταναλωτές και η υψηλότερη ικανοποίηση. Η μόνη περίπτωση στην οποία δε συνεισφέρει η πιστοποίηση φαίνεται να είναι η φρεσκάδα των προϊόντων που αποκτά όμως όλο και μεγαλύτερη σημασία για τους καταναλωτές, ιδιαίτερα στα λαχανικά. Πίνακας 7. Ωφέλειες των καταναλωτών από τα πιστοποιημένα ΤΙ ΠΡΟΣΦΕΡΕΙ ΣΤΟΥΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΕΣ Περισσότερη φρεσκάδα 4,7 Μεγαλύτερη υγιεινή και ασφάλεια 7,4 Καλύτερη γεύση και άρωμα 6,5 Προϊόντα με σταθερή ποιότητα 6,5 Ανώτερη ποιότητα προϊόντων 7,2 Πιο τίμιες συναλλαγές 5,7 Μεγαλύτερη ικανοποίηση ευχαρίστηση 6,7 Μ.Ο. Δεδομένου ότι είναι διάφορες οι ερμηνείες που δίνονται στο ερώτημα πιθανής απροθυμίας για διάθεση πιστοποιημένων προϊόντων, ως πιο σημαντικός λόγος που δεν εκδηλώνεται υψηλό ενδιαφέρον εκ μέρους των λιανοπωλητών, είναι το χαμηλό μάλλον ενδιαφέρον των καταναλωτών και όχι η άγνοια ή η μη διαθεσιμότητά τους εκ μέρους των προμηθευτών τους. Πίνακας 8. Αίτια χαμηλής προθυμίας για πώληση πιστοποιημένων ΛΟΓΟΙ ΠΟΥ ΤΑ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΕΙΝΑΙ ΛΙΓΟΣΤΑ Μ.Ο. Δεν ενδιαφέρονται οι πελάτες της 6,5 Δεν τα γνωρίζουμε εμείς 4,0 Δεν υπάρχουν διαθέσιμα αρκετά (δεν έχουν οι προμηθευτές μας) 3,6 5. Συμπεράσματα Στην παρούσα έρευνα, εξετάζεται αν οι εξελίξεις στον τομέα των πιστοποιήσεων συμβαδίζουν με τις εξελίξεις στην έννοια της ποιότητας τροφίμων και αναλύεται η αγορά πιστοποιημένων φρούτων και λαχανικών. Τα πρώτα αποτελέσματα από επιχειρήσεις παραγωγής και εμπορίας φρούτων και λαχανικών στην Κεντρική Μακεδονία δείχνουν ότι ο χώρος των πιστοποιήσεων αναπτύσσεται με 10

13 τρόπο που διευρύνονται οι επιλογές των επιχειρήσεων ως προς τις πιστοποιήσεις. Σήμερα, στα συστήματα ποιότητας, υπάρχει η τάση να ενσωματώνονται νέες διαστάσεις που, εκτός από την υγιεινή και ασφάλεια καταναλωτών, συμπεριλαμβάνουν θέματα φυσικού περιβάλλοντος, συνθηκών εργασίας, τοπικότητας και παράδοσης. Η σήμανση της ποιότητας προϊόντων συνεισφέρει σε μείωση των ασυμμετριών πληροφόρησης, ενός προβλήματος που οδηγεί σε χαμηλά επίπεδα λειτουργικότητας της αγοράς και στην κυριαρχία προϊόντων που δεν παρέχουν τη μέγιστη αγοραστική απόδοση στους καταναλωτές. Αποτελεί σπουδαίο εργαλείο της δημόσιας και της επιχειρηματικής πολιτικής. Η πρώτη το αξιοποιεί για να βελτιωθεί η λειτουργικότητα της αγοράς και η ποιότητα ζωής, ενώ η δεύτερη για να μεταφέρει πρόσθετες πληροφορίες στους πελάτες και να κερδίσει το αγοραστικό ενδιαφέρον τους. Με δεδομένα που συγκεντρώθηκαν από τα καταστήματα λιανικής πώλησης φρούτων και λαχανικών, εξετάζεται η υπόθεση για την ύπαρξη ασυμμετριών πληροφόρησης, με βάση την προσέγγιση Akerlof. Από την εμπειρική διερεύνηση προκύπτουν ενδείξεις για ύπαρξη ασυμμετριών πληροφόρησης. Αυτό, σε συνδυασμό με το υψηλό μερίδιο των πιστοποιήσεων κατά Eurepgap/Globalgap που δε γίνονται γνωστές στους καταναλωτές με την επισήμανση, καθιστά περισσότερο αναγκαία τη μέριμνα εκ μέρους των δημοσίων Αρχών για τη διαύγεια στην αγορά. Θέση κλειδί στο χώρο των πιστοποιήσεων κατέχει το κατάστημα λιανικής πώλησης που συγκεντρώνει εμπειρίες σε σχέση, τόσο με την προσφορά πιστοποιημένων προϊόντων όσο και με τη ζήτηση εκ μέρους των καταναλωτών. Έτσι, μελετάται η άποψη που επικρατεί στα καταστήματα λιανικής πώλησης για την πιστοποίηση και τα πιστοποιημένα προϊόντα, καθώς και ορισμένα στοιχεία συμπεριφοράς τους. Η μελέτη γίνεται σε τρία επίπεδα. Στο πρώτο επίπεδο εξετάζεται η προσδοκία των καταστημάτων από την πιστοποίηση, δηλαδή οι ωφέλειες που αναμένουν. Διαπιστώνεται ότι η μεγαλύτερη ωφέλεια, από την πιστοποίηση, αναμένεται να προκύψει για την κοινωνία στην οποία προσφέρονται καλύτερες υπηρεσίες, ενώ εκφράζεται και η άποψη ότι η επιχείρηση ωφελείται κυρίως στην ανταγωνιστικότητά της και προστατεύεται από την επιβολή προστίμων. Στο δεύτερο επίπεδο εξετάζονται οι ωφέλειες που έχουν οι καταναλωτές από τα πιστοποιημένα προϊόντα. Εντοπίζονται λοιπόν έξι διαστάσεις της ποιότητας προϊόντων και υπηρεσιών που συνεισφέρουν στην ικανοποίηση των αναγκών και επιθυμιών των πελατών. Συγκεκριμένα, διαπιστώνεται ότι προκύπτουν ωφέλειες των καταναλωτών 11

14 που σχετίζονται με τη φυσική πλευρά της ποιότητας των προϊόντων, τις υπηρεσίες (συναλλαγές), καθώς και τη συναισθηματική πλευρά της ποιότητας. Στο τρίτο επίπεδο, εξετάζονται ζητήματα που βοηθούν να γίνεται τμηματοποίηση της αγοράς εκ μέρους των ενδιαφερόμενων, όπως οι γεωργοί, οι χονδρέμποροι, οι μεταποιητές, οι λιανοπωλητές. Συγκεκριμένα, εξετάζονται χαρακτηριστικά των καταστημάτων πώλησης πιστοποιημένων προϊόντων, ζητήματα που σχετίζονται με τις σχέσεις των λιανοπωλητών, με τους προμηθευτές και τους πελάτες τους, καθώς και ζητήματα της εμπορικής πολιτικής τους. Ο τέταρτος στόχος της έρευνας σχετίζεται με την επιλογή της κατάλληλης μεθοδολογίας που συνεισφέρει στην εκ των προτέρων αξιολόγηση των επιλογών για την ποιότητα. Έπειτα από ανασκόπηση της βιβλιογραφίας που αναφέρεται στις οικονομικές πτυχές της ποιότητας, συνδυάζεται η λογική της δημιουργίας αξίας με τη συνάρτηση ηδονικών τιμών για να αναλυθούν οι διαστάσεις της ποιότητας σχεδιασμού εκ μέρους των επιχειρήσεων. Υιοθετώντας τη διεργασιακή προσέγγιση θεωρείται ο «οργανισμός ποιότητας» ως σύνολο από διαδικασίες με εκροές τις ιδιότητες και τα χαρακτηριστικά ποιότητας που συνθέτουν τις λύσεις για τους πελάτες. Έτσι, εκτιμάται η εμπορική αξία ως μέτρο της οικονομικής αποτελεσματικότητας των διαδικασιών το οποίο βασίζεται σε αντικειμενικά οικονομικά δεδομένα. Προτείνεται ένα οικονομικό υπόδειγμα που μπορεί να συνεισφέρει στην ανάλυση της σχέσης μεταξύ της ποιότητας σχεδιασμού και των αξιολογήσεων της αγοράς και, με αυτό τον τρόπο, στη διαχείριση της ποιότητας προϊόντων και υπηρεσιών, σε επίπεδο αλυσίδας παραγωγής και διάθεσης. Η εκτίμηση του υποδείγματος με την οποία επιβεβαιώνεται η καταλληλότητά του, βασίζεται σε δεδομένα που συγκεντρώθηκαν από καταστήματα λιανικής πώλησης οπωροκηπευτικών της Αθήνας και Θεσσαλονίκης. Ενδεικτικές Βιβλιογραφικές πηγές Akerlof, G. A. (1970), The Market for Lemons: Quality Uncertainty and the Market Mechanism, The Quarterly Journal of Economics, 84 (3), Beer, S. (2003), Food and Society, in Eastham, J. F., L. Sharples, and S. D. Ball (eds), Food Supply Chain Management. Amsterdam, Elsevier, pp Chiadamrong, N. (2003), The development of an economic quality cost model. Total Quality Management & Business Excellence 14 (9),

15 Crespi, M. J. and Marette S. (2003), Some economic Implications on Public Labeling, Journal of Food Distribution Research, 34(3), Fearne, A., Highes D., and Duffy, R. (2003), Concepts of collaboration: Supply chain management in a global food industry. In: Eastham, J. F., Sharples, L,. and Ball, S. D. (Eds), Food Supply Chain Management, Elsevier, Amsterdam, pp Freiesleben, J. (2010), Proposing a new approach to discussing economic effects of design quality. International Journal of Production Economics 124, Henneberry, S. R. and Armbruster J. W. (2003), Emerging Role for Food Labels: Inform, Protect, Persuade, Journal of Food Distribution Research, 34(3), Καρυπίδης, Φ. (2008), Ειδικά Θέματα Ποιότητας: Εφαρμογές στη γεωργία και στα τρόφιμα, Θεσσαλονίκη, Ζήτης. Karipidis, P. and Galanopoulos K. (2000), Food Market Value Analysis: Product Quality Improvement, Product Origin Protection, and Timing Decisions in Apple Market, Agricultural Economics Review, 1(1), Karipidis P., Athanassiadis K., Aggelopoulos S. &. Giompliakis E. (2009), Factors Affecting the Adoption of Quality Assurance Systems in Small Food Enterprises. Food Control, 20 (2), pp Khalifa, A.S. (2004), Customer value: a review of recent literature and an integrative Configuration. Management Decision 42 (5), Kohls, R. L., and Uhl, J. N. (2002), Marketing of Agricultural Products. Prentice Hall, London. Reiney, D. L. (2008), Sustainable Business Development, Inventing the Future through Strategy, Innovation, and Leadership. Cambridge University Press. Rosen, S. (1974), Hedonic Prices and Implicit Markets. Journal of Political Economy 82, Rust, R.T., Moorman, C., and Dickson, P. R. (2002), Getting Return on Quality: Revenue Expansion, Cost Reduction, or Both?. Journal of Marketing 66,7-23. Setijono, D., and Dahlgaard, J. J. (2008), The value of quality improvements. International Journal of Quality and Reliability Management 25 (3), Sporleder, T. L. and Goldsmith D. P. (2001), Alternative Firm Strategies for Singaling Quality in the Food System, Canadian Journal of Agricultural Economics, 49,

16 ΜΕΡΟΣ Β. ΔΙΑΧΥΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ σελ Καρυπίδης, Φ., Δ. Τσελεμπής, Α. Παυλούδη, και Σ. Αγγελόπουλος Εφαρμογή Συστημάτων Διασφάλισης Ποιότητας στις Αγορές Φρούτων και Λαχανικών, Πρακτικά 3 ου Πανελλήνιου Συνεδρίου για την Τυποποίηση, τα Πρότυπα και την Ποιότητα, Νοεμβρίου, Θεσσαλονίκη, σελ σελ Καρυπίδης, Φ., Α. Παυλούδη, Δ. Τσελεμπής, και Σ. Αγγελόπουλος Σήμανση της Ποιότητας και Ασυμμετρίες Πληροφόρησης: Προκαταρκτικά Αποτελέσματα για την Αγορά Φρούτων και Λαχανικών, Πρακτικά 10 ου Πανελλήνιου Συνεδρίου Αγροτικής Οικονομίας Νοεμβρίου, Θεσσαλονίκη, σελ Πρόκειται για συνέδριο που πραγματοποιείται ανά διετία (από το 1990) με σχετικά υψηλές απαιτήσεις. σελ Karipidis, P.Ι Market Evaluation of Dimensions of Design Quality, International Journal of Production Economics, 129: Πρόκειται για περιοδικό με impact factor 2,736 (5ετίας) που βρίσκεται σε πολλές βάσεις δεδομένων και στο Science Citation Index. σελ

17 ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΦΡΟΥΤΩΝ ΚΑΙ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ Φίλιππος Καρυπίδης 1, Δημήτριος Τσελεμπής Σταμάτης Αγγελόπουλος, Αλεξάνδρα Παυλούδη Περίληψη Στην προκαταρκτική αυτή έρευνα, εξετάζεται αν οι εξελίξεις στον τομέα των πιστοποιήσεων συμβαδίζουν με τις αναθεωρήσεις στην έννοια της ποιότητας τροφίμων. Τα πρώτα αποτελέσματα από επιχειρήσεις παραγωγής και εμπορίας φρούτων και λαχανικών στην Κεντρική Μακεδονία δείχνουν ότι ο χώρος των πιστοποιήσεων αναπτύσσεται με τρόπο που διευρύνονται οι επιλογές των επιχειρήσεων ως προς τις πιστοποιήσεις και εξελίσσεται σε μια αγορά. Σήμερα, στα συστήματα ποιότητας υπάρχει η τάση να ενσωματώνονται νέες διαστάσεις που, εκτός από την υγιεινή και ασφάλεια καταναλωτών, συμπεριλαμβάνουν θέματα φυσικού περιβάλλοντος, συνθηκών εργασίας, τοπικότητας και παράδοσης. Λέξεις κλειδιά: Φρούτα και λαχανικά, τομέας πιστοποιήσεων, ποιότητα, νέα εκδοχή 1 Αναφορά σε αυτή την εργασία: Καρυπίδης, Φ., Δ. Τσελεμπής, Α. Παυλούδη, και Σ. Αγγελόπουλος Εφαρμογή Συστημάτων Διασφάλισης Ποιότητας στις Αγορές Φρούτων και Λαχανικών, Πρακτικά 3 ου Πανελλήνιου Συνεδρίου για την Τυποποίηση, τα Πρότυπα και την Ποιότητα, Νοεμβρίου, Θεσσαλονίκη, σελ

18 QUALITY SYSTEMS IMPLEMENTATION IN THE FRUIT AND VEGETABLE MARKET IN GREECE Philippos Karipidis 1, Dimitrios Tselempis, Stamatis Aggelopoulos and Alexandra Pavloudi Abstract In this preliminary study, the hypothesis that the evolution of the certification sector is in alignment to the new concept of the food quality is examined. The initial results indicate that the space of the fruit business certification in Central Macedonia develops and that most quality system alternatives are offered in the market broadening the firm choices. Some new distances are embodied in the quality systems that firms adopt, concerning the consumers health and safety, the environmental protection, the occupation conditions and the topicality and tradition of production. Key words: fruit and vegetable, certification sector, quality, new concept 1. Εισαγωγή Το μεταβαλλόμενο κοινωνικό ενδιαφέρον για την ποιότητα τροφίμων, οδηγεί σε διαρκή εξέλιξη της έννοιας της ποιότητας. Σήμερα, η έννοια περνά από τη συμβατική, σε μια νέα θεώρηση που θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί ως μεταμοντέρνα. Στη νέα αυτή θεώρηση, η ποιότητα τροφίμων επεκτείνεται πέρα από τα οργανοληπτικά στοιχεία και την υγιεινή που συνιστούν τεχνικές και βιολογικές διαστάσεις, σε άλλους παράγοντες που συνδέονται με αξίες, όπως οι περιβαλλοντικές, οι πολιτισμικές και οι ηθικές οι οποίες επηρεάζουν τη θέση προϊόντων και επιχειρήσεων στην αγορά (Beer, 2003, Pelsmacker κ.ά., 2005). Έτσι, στη στρατηγική ποιότητας μιας επιχείρησης, μπορεί να υπεισέρχονται με όλο και μεγαλύτερη ένταση διάφορες κοινωνικές και οικονομικές πτυχές. 1 Philippos Karipidis: Professor in Agricultural Marketing and Quality Management, Alexander Technological Educational Institute of Thessaloniki, Dept. of Farm Management Thessaloniki, P.O. box 141, Greece, tel , , fax: , Dimitrios Tselempis : Alexander Technological Educational Institute of Thessaloniki, Dept. of Farm Management Thessaloniki, P.O. box 141, Greece. Stamatis Aggelopoulos : Assistant Professor, Alexander Technological Educational Institute of Thessaloniki, Dept. of Farm Management Thessaloniki, P.O. box 141, Greece. Alexandra Pavloudi : Alexander Technological Educational Institute of Thessaloniki, Dept. of Farm Management Thessaloniki, P.O. box 141, Greece 16

19 Σε μια στρατηγική ποιότητας, σημαντικό επιχειρηματικό εργαλείο αποτελεί η εφαρμογή συστημάτων διασφάλισης ποιότητας. Σε προηγούμενη δημοσίευση (Karipidis κ.ά., 2009) παρουσιάσθηκαν οι παράγοντες που μπορεί να επηρεάζουν την υιοθέτηση και την εφαρμογή συστημάτων διασφάλισης ποιότητας στις μικρές επιχειρήσεις τροφίμων, ενθαρρύνοντας ή δυσχεραίνοντας τις σχετικές επιχειρηματικές επιλογές. Γίνεται αναφορά σε μια σειρά παραγόντων του εσωτερικού και εξωτερικού περιβάλλοντος της επιχείρησης που σχετίζονται με την εμπορία, την αγορά και τον ανταγωνισμό, τη διοίκηση, τον εταιρικό πολιτισμό, το ανθρώπινο δυναμικό, τη χρηματοδοτική θέση της επιχείρησης, τις γνώσεις, κλπ. Δεν συνεξετάσθηκε όμως το νέο δεδομένο της διεύρυνσης της έννοιας της ποιότητας που θα μπορούσε να θέσει υπό αμφισβήτηση τη συνήθη πρακτική εφαρμογής και πιστοποίησης συστημάτων διασφάλισης ποιότητας. Είναι λογικό, στη σύγχρονη πραγματικότητα, ο τομέας της πιστοποίησης συστημάτων ποιότητας να ενστερνίζεται τις εξελίξεις που προαναφέρθηκαν με επακόλουθο αυτό να αντανακλάται στα συστήματα ποιότητας, στους φορείς πιστοποίησης και στη διαδικασία των πιστοποιήσεων. Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι να εξετασθεί αν οι εφαρμογές συστημάτων ποιότητας στις επιχειρήσεις τροφίμων, και κυρίως στις αγορές φρούτων και λαχανικών, συμβαδίζουν με τις εξελίξεις στη σύγχρονη θεώρηση της ποιότητας. Κατά τη δεκαετία του 1990, οι εφαρμογές των συστημάτων ποιότητας στην Ελλάδα στηρίζονταν σε μικρό αριθμό προτύπων συστημάτων διασφάλισης ποιότητας και οι προσπάθειες της εφαρμογής επικεντρώνονταν στις διεργασίες παραγωγής με σκοπό την προσφορά προϊόντων που ανταποκρίνονταν στις συγκεκριμένες απαιτήσεις των πελατών. Όμως στην περίοδο αυτή, ούτε το κοινωνικό ενδιαφέρον για θέματα ασφάλειας περιβάλλοντος και καταναλωτών ήταν τόσο έντονο όσο σήμερα, ούτε και οι αγοραστικές επιθυμίες των καταναλωτών τόσο ευρείες και ετερογενείς. Η κατάσταση λοιπόν εκείνη που ο αριθμός των διαθέσιμων προτύπων συστημάτων ποιότητας πολλαπλασιάζεται και τα πρότυπα επεκτείνονται σε παραμέτρους που ενσωματώνουν τις διαρκώς μεταβαλλόμενες επιθυμίες των καταναλωτών και της κοινωνίας, θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι είναι απόρροια προσαρμογής στη νέα εκδοχή της ποιότητας. Στις ενότητες που ακολουθούν, γίνεται πρώτα αναφορά στα συστήματα που εντοπίσθηκαν να εφαρμόζονται στις ελληνικές επιχειρήσεις φρούτων και λαχανικών και στη συνέχεια γίνεται αναφορά στους φορείς πιστοποίησης. 17

20 Ακολούθως, παρουσιάζεται η κατάσταση στις πιστοποιήσεις και στο τέλος παρατίθενται ορισμένες συμπερασματικές παρατηρήσεις. 2. Τα συστήματα ποιότητας Από επισκέψεις, στα πλαίσια προκαταρκτικού σκέλους έρευνας, που έγιναν το 2008 σε τρεις φορείς πιστοποίησης συστημάτων διασφάλισης ποιότητας και σε δέκα επιχειρήσεις εμπορίας και μεταποίησης φρούτων και λαχανικών της Κεντρικής Μακεδονίας και από τις συζητήσεις με στελέχη της διοίκησης και των εμπορικών τμημάτων, καταγράφηκαν τα συστήματα ποιότητας που εφαρμόζονται από τις επιχειρήσεις. Στον πίνακα 1, παρουσιάζονται τα πρότυπα των συστημάτων αυτών, θεωρώντας, με την ευρεία έννοια (Καρυπίδης, 2008), ως συστήματα ποιότητας αυτά που ανταποκρίνονται σε απαιτήσεις οι οποίες αναφέρονται όχι άμεσα στο προϊόν αλλά στις διεργασίες από τις οποίες προκύπτει, ενώ απαιτείται η διαβεβαίωση ενός τρίτου φορέα με τη μορφή του «πιστοποιητή» ή του διαρκούς ελεγκτή των συνθηκών παραγωγής και διάθεσης. Στον πίνακα αυτό, φαίνεται ότι από το σύνολο των δεκαεπτά προτύπων, τα δώδεκα είναι κρατικά ή δημόσια και τα πέντε είναι ιδιωτικά (συλλογικών φορέων του εμπορίου). Από τα δημόσια, τα πέντε είναι διεθνή, τα έξι ευρωπαϊκά και το ένα εθνικό. Αναφορικά με το περιεχόμενο των προτύπων, παρατηρείται ότι τα έξι επικεντρώνονται σε θέματα υγιεινής και ασφάλειας καταναλωτών, τα δύο αναφέρονται σε θέματα προστασίας φυσικού περιβάλλοντος, ενώ άλλα δύο συνδυάζουν θέματα καταναλωτών και περιβάλλοντος. Ένα από τα πρότυπα αναφέρεται στις συνθήκες εργασίας εντός της επιχείρησης ενώ ένα από αυτά συμβαδίζει με μια πελατοκεντρική προσέγγιση της επιχείρησης και των δραστηριοτήτων της. Τέλος, πέντε από τα πρότυπα αντανακλούν μια μάλλον ειδική τοπική ποιότητα, συνδεδεμένη με συγκεκριμένες γεωγραφικές περιοχές ή με συγκεκριμένη παραδοσιακή τεχνογνωσία. Στον πίνακα 2, παρουσιάζεται το μερίδιο που κατέχουν τα ένδεκα από τα συστήματα αυτά στο χώρο των επιχειρήσεων παραγωγής και εμπορίας φρούτων και λαχανικών της Κεντρικής Μακεδονίας. Παρατηρείται λοιπόν ότι οι πιστοποιήσεις κατά το Eurepgap (Globalgap) το οποίο είναι ιδιωτικό πρότυπο και προωθείται από μεγάλες αλυσίδες καταστημάτων λιανικής εμπορίας, κατέχουν πάνω από το 50% των πιστοποιήσεων και ακολουθεί το AGRO 2-1/2-2, δημόσιο πρότυπο - δημιουργία του Ο.Π.Ε.ΓΕ.Π., που κατέχει περίπου το 27%. 18

21 Πίνακας 1. Πρότυπα συστημάτων ποιότητας που υιοθέτησαν οι επιχειρήσεις φρούτων λαχανικών ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ISO 9001:2000 ΕΜΠΟΡΙΑ ΜΕΤΑΠΟΙΗΣΗ International Standardization Διαχείριση της ποιότητας με πελατοκεντρικό προσανατολισμό Organization -ISO ISO 22000:2005 ΕΜΠΟΡΙΑ ΜΕΤΑΠΟΙΗΣΗ International Standardization Organization -ISO Διαχείρισης της ποιότητας σε σχέση με την υγιεινή και ασφάλεια καταναλωτών HACCP ΕΜΠΟΡΙΑ ΜΕΤΑΠΟΙΗΣΗ International Standardization Organization -ISO Διαχείρισης της ποιότητας σε σχέση με την υγιεινή τροφίμων και ασφάλεια καταναλωτών ISO 14001: 2004 ΕΜΠΟΡΙΑ ΜΕΤΑΠΟΙΗΣΗ International Standardization Organization -ISO Φιλική προς το περιβάλλον συμπεριφορά της μεταποιητικής επιχείρησης OHSAS (Occupational Health and Safety Assessment Series - ελληνικό ΕΛΟΤ 1801) ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΜΕΤΑΠΟΙΗΣΗ ΕΜΠΟΡΙΑ International Standardization Organization -ISO Η εφαρμογή του σχετίζεται με τις συνθήκες εργασίας υπό τις οποίες παράγονται τα προϊόντα BRC (British Retail Consortium) ΕΜΠΟΡΙΑ ΜΕΤΑΠΟΙΗΣΗ Βρετανική Συνομοσπονδία Διαχείριση της ποιότητας με βάση τις αρχές του HACCP Λιανεμπορίου QS (Quality and Safety) ΕΜΠΟΡΙΑ ΜΕΤΑΠΟΙΗΣΗ Ενώσεις Γερμανικής Βιομηχανίας Τροφίμων Διαχείριση της ποιότητας σε όλα τα στάδια, ακόμη και πριν από την παραγωγή, π.χ. ζωοτροφές TNC (Tesco Nature s Choice) ΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΕΜΠΟΡΙΑ Αλυσίδα Σούπερ Μάρκετ Tesco Φιλοπεριβαλλοντική συμπεριφορά της επιχείρησης φρέσκων φρούτων και λαχανικών IFS (International Food Standard) ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΜΕΤΑΠΟΙΗΣΗ - ΕΜΠΟΡΙΑ Ενώσεις λιανοπωλητών Γερμανίας και Γαλλίας Διαχείριση της ποιότητας τροφίμων με έμφαση σε θέματα υγιεινής και ασφάλειας καταναλωτών Eurepgap - Globalgap (Euro-Retailer Produce Working Group and Good Agricultural Practices). ΠΡΩΤΟΓΕΝΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ Ένωση Ευρωπαίων Λιανοπωλητών Ορθή Γεωργική Πρακτική με έμφαση σε θέματα υγιεινής και ασφάλειας καταναλωτών AGRO 2-1/2-2 (Διαχείριση Αγροτ. ΠΡΩΤΟΓΕΝΗ ΦΥΤΙΚΗ Ο.Π.Ε.ΓΕ.Π. - AGROCERT Προσεκτική χρησιμοποίηση των γεωργοχημικών με έμφαση στην Περιβάλλοντος - Σύστημα Ολοκληρωμένης ΠΑΡΑΓΩΓΗ ασφάλεια περιβάλλοντος και ανθρώπων Διαχείρισης στη Γεωργική Παραγωγή) ΠΟΠ (Προϊόντα Προστατευόμενης Ονομασίας Προελεύσεως) ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΜΕΤΑΠΟΙΗΣΗ - ΕΜΠΟΡΙΑ Ευρωπαϊκή Επιτροπή Προϊόντα που η ιδιοτυπία τους οφείλεται στις συνθήκες μιας περιοχής ή ενός τόπου, ή σπάνια μιας χώρας ΠΓΕ (Προϊόντα Προστατευόμενης Γεωγραφικής ΠΑΡΑΓΩΓΗ Ευρωπαϊκή Επιτροπή Όπως τα ΠΟΠ που η επεξεργασία τους μπορεί να μη γίνεται στην Ένδειξης -Καν. 510/2006) ΕΠΠΕ (Ειδικά Παραδοσιακά Προϊόντα Εγγυημένα -Καν. 509/2006) Βιολογικά προϊόντα (Καν. 2092/1991, 1991/2006, 123/2008) ΟΠΕ (Οίνοι ονομασίας προελεύσεως ελεγχόμενης) & ΟΠΑΠ (Ονομασίας προελ. ανώτερης ποιότητας) ΜΕΤΑΠΟΙΗΣΗ - ΕΜΠΟΡΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΜΕΤΑΠΟΙΗΣΗ - ΕΜΠΟΡΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΜΕΤΑΠΟΙΗΣΗ ΕΜΠΟΡΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΜΕΤΑΠΟΙΗΣΗ - ΕΜΠΟΡΙΑ Ευρωπαϊκή Επιτροπή Ευρωπαϊκή Επιτροπή Ευρωπαϊκή Επιτροπή οριοθετημένη γεωγραφική περιοχή Παράγονται από παραδοσιακές πρώτες ύλες, είτε έχουν παραδοσιακή σύσταση ή ακόμη έχουν τρόπο παραγωγής ή και μεταποίησης που υπάγεται στους παραδοσιακούς Παραγωγή προϊόντων χωρίς τη χρήση των συνθετικών γεωργοχημικών Οριοθετημένη ζώνη, συγκεκριμένες ποικιλίες για κρασιά υψηλής ποιότητας, με συγκεκριμένες μεθόδους καλλιέργειας -οινοποίησης 19

22 Πίνακας 2. Κατανομή των πιστοποιήσεων για τα διάφορα πρότυπα συστημάτων Α/Α ΠΡΟΤΥΠΟ ΑΡΙΘΜΟΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΟΣΟΣΤΟ % 1 AGRO ,97 2 BRC 10 0,92 3 EUREPGAP ,65 4 GLOBALGAP 18 1,65 5 HACCP 65 5,96 6 IFS 15 1,38 7 ISO 14001: ,92 8 ISO 22000: ,14 9 ISO 9001: ,23 10 ISO 9002: ,09 11 QS 1 0,09 Σύνολο ,00 3. Οι φορείς πιστοποίησης Οι πιστοποιήσεις εξελίχθηκαν διαχρονικά στην Ελλάδα. Μέχρι τη δεκαετία του1990, τις πραγματοποιούσε ένας φορέας, ο ΕΛΟΤ, ενώ σήμερα βρισκόμαστε σε μια κατάσταση που οι φορείς πιστοποίησης πολλαπλασιάστηκαν, και για το γεωργικό τομέα είναι πάνω από είκοσι, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που πιστοποιούν βιολογικά προϊόντα. Στον πίνακα 3, παρουσιάζεται η δραστηριοποίηση των φορέων πιστοποίησης για τους οποίους εξακριβώθηκε ότι ασχολούνται με πιστοποιήσεις συστημάτων ποιότητας σε επιχειρήσεις παραγωγής και εμπορίας νωπών φρούτων και λαχανικών της Κεντρικής Μακεδονίας. Εάν λάβουμε υπ όψη τη μορφή που έχουν, σε σχέση με την ιδιοκτησία και την εποπτεία τους, διαπιστώνεται ότι δύο μόνο από τους φορείς είναι του δημοσίου (ΔΦ1-ΔΦ2), ενώ άλλοι ένδεκα είναι ιδιωτικοί (ΙΦΠ1- ΙΦΠ11). Οι φορείς αυτοί ασχολούνται με πιστοποιήσεις διαφόρων συστημάτων ο καθένας. Από τον πίνακα φαίνεται ότι οι πιστοποιήσεις που ασκούν, κυμαίνονται από ένα πρότυπο ανά φορέα έως οκτώ πρότυπα. Πίνακας 3. Φορείς πιστοποίησης και πρότυπα κατά τα οποία πιστοποιούν ΦΟΡΕΙΣ Α/Α ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΑΝΑ ΦΟΡΕΑ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ 1 ΔΦ1 2 HACCP, AGRO 2 2 ΙΦΠ1 2 GLOBALGAP, ISO ΙΦΠ2 6 4 ΙΦΠ3 8 GLOBALGAP, HACCP, IFS, ISO 22000, ISO 9001, QS GLOBALGAP (EUREGAP), ISO 9001, ISO 22000, QS, AGRO , IFS, ISO 14001, BRC 5 ΙΦΠ4 2 AGRO 2, EUREGAP-GLOBALGAP 6 ΙΦΠ5 5 AGRO 2, GLOBALGAP (EUREGAP), HACCP, ISO 14001, ISO

23 7 ΙΦΠ6 4 AGRO 2, GLOBALGAP., ISO 22000,ISO ΙΦΠ7 3 9 ΙΦΠ ΙΦΠ9 2 HACCP, ISO 9002, 11 ΙΦΠ ΙΦΠ11 1 GLOBALGAP AGRO 2, GLOBALGAP (EUREGAP),ISO AGRO 2, BRC, HACCP, ISO 22000, ISO 9001, QS AGRO 2, GLOBALGAP (EUREGAP), HACCP, ISO 22000, ISO 9001, QS 13 ΔΦ2 3 AGRO 2, HACCP, ISO Οι πιστοποιήσεις Είναι εμφανές ότι ο χώρος των πιστοποιήσεων αναδιαμορφώνεται διαρκώς. Οι νέοι φορείς πιστοποίησης κατακτούν όλο και μεγαλύτερο μερίδιο στην αγορά. Στον πίνακα 4 παρουσιάζεται μια εικόνα από την κατανομή των πιστοποιήσεων στις επιχειρήσεις φρούτων και λαχανικών μεταξύ των διαφόρων φορέων. Διαπιστώνεται ότι οι δύο δημόσιοι φορείς, δηλαδή ο παλαιότερος επίσημος κρατικός φορέας που είναι ο ΕΛΟΤ, σε συνδυασμό με τον άλλο επίσημο δημόσιο φορέα που είναι ο Ο.Π.Ε.ΓΕ.Π. (AGROCERT) κατέχουν μικρό μερίδιο στο χώρο των πιστοποιήσεων. Το 90% σχεδόν των πιστοποιήσεων πραγματοποιούνται από νέους φορείς ιδιωτικού χαρακτήρα. Πίνακας 4. Κατανομή πιστοποιήσεων επιχειρήσεων φρούτων και λαχανικών ανά φορέα Α/Α ΦΟΡΕΙΣ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΕΩΝ ΠΟΣΟΣΤΟ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΕΩΝ % 1 ΔΦ ,18 2 ΙΦΠ1 4 0,37 3 ΙΦΠ2 46 4,22 4 ΙΦΠ ,39 5 ΙΦΠ4 45 4,13 6 ΙΦΠ5 11 1,01 7 ΙΦΠ6 1 0,09 8 ΙΦΠ7 2 0,18 9 ΙΦΠ ,90 10 ΙΦΠ9 3 0,28 11 ΙΦΠ ,85 12 ΙΦΠ11 1 0,09 13 ΔΦ1 8 0,73 14 ΧΦΠ 28 2,57 Σύνολο ,00 21

24 5. Συμπερασματικές παρατηρήσεις Από τα πρώτα αποτελέσματα προκαταρκτικού σκέλους έρευνας που πραγματοποιήθηκε στην Κεντρική Μακεδονία τη θερινή περίοδο 2008 και επικεντρώνεται στις πιστοποιήσεις επιχειρήσεων φρούτων και λαχανικών, διαπιστώνεται ότι τα πρότυπα συστημάτων ποιότητας που υιοθετούνται έχουν πολλαπλασιαστεί κατά την τελευταία δεκαπενταετία και το περιεχόμενό τους έχει διευρυνθεί σημαντικά. Οι πιστοποιήσεις αναφέρονται πλέον σε μια σειρά από παραμέτρους που εκτείνονται, πέρα από τα θέματα υγιεινής και ασφάλειας καταναλωτών. Τα θέματα αυτά σχετίζονται με την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος που ενσωματώνεται πλέον σε πολλά συστήματα, τις συνθήκες εργασίας μέσα στις επιχειρήσεις, την ολιστική στροφή της επιχείρησης στην ικανοποίηση του πελάτη και την τοπικότητα με την παράδοση. Αυτές οι εξελίξεις, δείχνουν ότι στο σύστημα των πιστοποιήσεων παρατηρείται μια αναπροσαρμογή που συμβαδίζει ποιοτικά με τις σύγχρονες μεταβολές στην έννοια της ποιότητας. Ο χώρος των πιστοποιήσεων αναπτύσσεται πλέον ως αγορά με μεγάλη ποικιλία επιλογών για τις επιχειρήσεις που ενδιαφέρονται για πιστοποίηση, τόσο σε πρότυπα όσο και σε φορείς πιστοποίησης, ενώ καθοριστικό ρόλο για τις επιλογές προτύπων φαίνεται μάλλον ότι διαδραματίζει άμεσα η πλευρά των πελατών και έμμεσα η κοινωνία. Βιβλιογραφία Beer, S. (2003). Food and Society, in Eastham, J. F., L. Sharples, and S. D. Ball (eds), Food Supply Chain Management. Amsterdam, Elsevier, pp Καρυπίδης, Φ. Ειδικά Θέματα Ποιότητας- Εφαρμογές στη γεωργία και στα τρόφιμα, Εκδ. Ζήτη, Θεσσαλονίκη. Karipidis P., Athanassiadis K., Aggelopoulos S. &. Giompliakis E. (2009). Factors Affecting the Adoption of Quality Assurance Systems in Small Food Enterprises. Food Control, 20 (2), pp Pelsmacker, De, P., Driesen, L. & Rayp, G. (2005). Do Consumers Care about Ethics? Willingness to Pay for Fair-Trade Coffee. The Journal of Consumer Affairs, 39 (2), pp

25 Σήμανση της ποιότητας και ασυμμετρίες πληροφόρησης: Προκαταρκτική έρευνα για την αγορά φρούτων και λαχανικών Φίλιππος Καρυπίδης 1, Αλεξάνδρα Παυλούδη, Σταμάτης Αγγελόπουλος, Δημήτριος Τσελεμπής Περίληψη Η σήμανση της ποιότητας προϊόντων συνεισφέρει σε μείωση των ασυμμετριών πληροφόρησης, ενός προβλήματος που οδηγεί σε χαμηλά επίπεδα λειτουργικότητας της αγοράς και στην κυριαρχία προϊόντων που δεν παρέχουν τη μέγιστη αγοραστική απόδοση στους καταναλωτές. Αποτελεί σπουδαίο εργαλείο της δημόσιας και της επιχειρηματικής πολιτικής. Η πρώτη το αξιοποιεί για να βελτιωθεί η λειτουργικότητα της αγοράς ενώ η δεύτερη για να μεταφέρει πρόσθετες πληροφορίες στους πελάτες. Με δεδομένα προκαταρκτικού μέρους έρευνας που συγκεντρώθηκαν από τις αγορές φρούτων και λαχανικών, εξετάζεται η υπόθεση για την ύπαρξη ασυμμετριών πληροφόρησης, με βάση την προσέγγιση Akerlof. Από την εμπειρική διερεύνηση προκύπτουν ενδείξεις για ύπαρξη ασυμμετριών πληροφόρησης και φαίνεται η ανάγκη για περαιτέρω έρευνα. Λέξεις-κλειδιά: Σήμανση ποιότητας, ασυμμετρίες πληροφόρησης, χαρακτηριστικά προϊόντων, αγορά φρούτων και λαχανικών, τιμές. Abstract The information asymmetry or lemons problem in the market was first examined by Akerlof in relation to the automobile market. This problem leads to a lower level of market performance and the dominance of products which do not constitute the most efficient buying choices for consumers. The combination of a mandatory labeling scheme with a private (voluntary) one diminishes this information asymmetry in a product market. It is therefore a useful tool for public or private policy-making. The aim of public labeling interventions is to achieve the social goals required in order to improve social welfare and quality of life. On the other hand, private firms attempt to provide information to customers on product attributes in order to affect their buying choices. In this preliminary study, we have collected data from fruit and vegetable retailing outlets operating in Thessaloniki (Central Macedonia -Greece) in order to examine the hypothesis that information asymmetries do actually exist. In accordance with Akerlof, we have found that there are some indications of information asymmetry, a fact which implies that there is a need for further research. 1 Αναφορά σε αυτή την εργασία: Καρυπίδης, Φ., Δ. Τσελεμπής, Α. Παυλούδη, και Σ. Αγγελόπουλος Εφαρμογή Συστημάτων Διασφάλισης Ποιότητας στις Αγορές Φρούτων και Λαχανικών, Πρακτικά 3 ου Πανελλήνιου Συνεδρίου για την Τυποποίηση, τα Πρότυπα και την Ποιότητα, Νοεμβρίου, Θεσσαλονίκη, σελ

26 Key-words: Quality signaling, information asymmetries, product characteristics, fruit and vegetable markets, prices. Η σήμανση της ποιότητας Πολλά από τα χαρακτηριστικά ποιότητας των γεωργικών προϊόντων και των τροφίμων είναι δύσκολο να γίνουν αντιληπτά στους αγοραστές πριν ή και αμέσως μετά την αγορά, όταν δεν παρέχεται πρόσθετη πληροφόρηση γι αυτά. Για παράδειγμα, είναι αδύνατο να γνωρίζουν οι καταναλωτές αν στην παραγωγή ενός τροφίμου εφαρμόζονται τεχνικές που επηρεάζουν αρνητικά την υγιεινή του κατάσταση. Επί πλέον, δεν είναι βέβαιο ότι οι τεχνικές αυτές καθορίζουν και τις καταναλωτικές εμπειρίες τους, όπως π.χ. συμβαίνει με τα τοξικά κατάλοιπα ή τη γενετική τροποποίηση που μπορεί να έχουν, μη αντιληπτές άμεσα, μακροχρόνιες αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία ή/και στο φυσικό περιβάλλον. Έτσι, διαμορφώνεται στην αγορά μια κατάσταση, όπου οι πωλητές όπως οι γεωργοί και οι έμποροι, να γνωρίζουν σπουδαία χαρακτηριστικά ή ιδιότητες των προϊόντων που δε γνωρίζουν όμως οι αγοραστές, με αποτέλεσμα οι αγοραστικές επιλογές να εμπεριέχουν υψηλή αβεβαιότητα. Πρόκειται λοιπόν για το πρόβλημα των «ασυμμετριών πληροφόρησης» που ο Akerlof (1970), αναφερόμενος στην αγορά αυτοκινήτων, αποκάλεσε «lemons problem». Κατά τους Sporleder και Goldsmith (2001), ανάλογα με τη γενεσιουργό αιτία του προβλήματος, διακρίνονται σε αυτό τρεις μορφές: οι ασυμμετρίες πληροφόρησης μεταξύ πωλητών και αγοραστών, οι ασυμμετρίες κινήτρων για τους πωλητές και οι ανεπάρκειες μετρησιμότητας της ποιότητας, τόσο για τους πωλητές όσο και για τους αγοραστές. Οι «ασυμμετρίες πληροφόρησης» μεταξύ πωλητών και αγοραστών, παρατηρούνται όταν ο αγοραστής δε γνωρίζει όλες τις πληροφορίες που κατέχει ο πωλητής για τα χαρακτηριστικά και τις ιδιότητες των προϊόντων. Στην περίπτωση αυτή, δεν ξεχωρίζουν ικανοποιητικά στην αγορά τα καλύτερα προϊόντα που η παραγωγή τους απαιτεί συνήθως περισσότερους και καλύτερους πόρους από τα κατώτερης ποιότητας και επομένως δεν αποκτούν την ανάλογη θέση. Αυτό οδηγεί σε βαθμιαία μείωση της προθυμίας των πωλητών να προσφέρουν καλύτερα προϊόντα. Έτσι, χαμηλώνει στην αγορά το επίπεδο της προσφερόμενης ποιότητας, με αρνητικές επιπτώσεις στην ποιότητα ζωής και στην κοινωνική ευημερία. Εκτός από τα χαρακτηριστικά που ενσωματώνονται στις συναλλαγές μεταξύ πωλητών και αγοραστών, η ποιότητα ενός προϊόντος περιλαμβάνει και άλλα που δεν ενσωματώνονται άμεσα ενδιαφέρουν όμως την κοινωνία. Αυτά τα χαρακτηριστικά, εισέρχονται μακροχρόνια στις αγοραστικές σχέσεις και έτσι, οι επιχειρήσεις προσδοκούν βελτίωση της θέσης τους ή των προϊόντων τους στο μέλλον. Εκείνες που δε συμπεριφέρονται σύμφωνα με τα κοινωνικά ενδιαφέροντα, υφίστανται από τη δημόσια πολιτική την επίδραση των αντικινήτρων, με τις αντίστοιχες παρεμβάσεις. Το πρόβλημα των ασυμμετριών εδώ, δε βρίσκεται μεταξύ πωλητών και αγοραστών 24

ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝ ΛΙΑΝΟΠΩΛΗΤΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΝΩΠΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ

ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝ ΛΙΑΝΟΠΩΛΗΤΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΝΩΠΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝ ΛΙΑΝΟΠΩΛΗΤΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΝΩΠΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ Καρυπίδης Φίλιππος Παυλούδη Αλεξάνδρα Τσελεμπής Δημήτριος Καθηγητής ΑΤΕΙΘ Επικ. Καθηγήτρια Υποψ. Διδ. ΑΠΘ ΑΤΕΙΘ Περίληψη Η παρούσα

Διαβάστε περισσότερα

acert Ευρωπαϊκός Οργανισµός Πιστοποίησης Α.Ε ιεύθυνση Μάρκετινγκ & Πωλήσεων Πιστοποίηση των Αγροτικών Προϊόντων και Επιχειρηµατικότητα στα Βαλκάνια

acert Ευρωπαϊκός Οργανισµός Πιστοποίησης Α.Ε ιεύθυνση Μάρκετινγκ & Πωλήσεων Πιστοποίηση των Αγροτικών Προϊόντων και Επιχειρηµατικότητα στα Βαλκάνια acert Ευρωπαϊκός Οργανισµός Πιστοποίησης Α.Ε ιεύθυνση Μάρκετινγκ & Πωλήσεων Πιστοποίηση των Αγροτικών Προϊόντων και στα Βαλκάνια Ποιότητα Ως ποιότητα µπορούµε να ονοµάσουµε την ικανοποίηση ενός συνόλου

Διαβάστε περισσότερα

Click to edit Master title style

Click to edit Master title style ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΠΡΟΙΟΝΤΩΝ- Click to edit Master text styles -Förderung landwirtschaftlicher Erzeugnisse Second level Η Third Πιστοποίηση level ως Διαβατήριο στις Εξαγωγές Fourth level Fifth level Αγροτικών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΙΡΑΙΩΣ 226, ΤΑΥΡΟΣ 177 78, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ. 210-3469606, ΦΑΞ 210-3469906, A. ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗ

ΠΕΙΡΑΙΩΣ 226, ΤΑΥΡΟΣ 177 78, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ. 210-3469606, ΦΑΞ 210-3469906, A. ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗ ΠΕΙΡΑΙΩΣ 226, ΤΑΥΡΟΣ 177 78, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ. 210-3469606, ΦΑΞ 210-3469906, A. ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗ 1. Τυποποίηση και Συσκευασία Η τυποποίηση, σε συνδυασμό με την αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης μεταξύ όλων των εμπλεκόμενων

Διαβάστε περισσότερα

ΙΔΙΩΤΙΚΑ ΠΡΟΤΥΠΑ BRC IFS ΤΗΣ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΙΚΗΣ ΑΛΥΣΙΔΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ

ΙΔΙΩΤΙΚΑ ΠΡΟΤΥΠΑ BRC IFS ΤΗΣ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΙΚΗΣ ΑΛΥΣΙΔΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΙΔΙΩΤΙΚΑ ΠΡΟΤΥΠΑ BRC IFS ΤΗΣ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΙΚΗΣ ΑΛΥΣΙΔΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Ημερίδα 7-8/07/2005 Αθήνα.. Α Νούλης Δρ Χημικός Επικεφαλής Επιθεωρητής LRQA Slide 1 BRC Global Standard Food BRITISH

Διαβάστε περισσότερα

Ποσοστό στη.. του Μέτρου. Ποσό (σε ΕΥΡΩ)

Ποσοστό στη.. του Μέτρου. Ποσό (σε ΕΥΡΩ) ΤΕΧΝΙΚΟ ΕΛΤΙΟ ΜΕΤΡΟΥ 7.3 : «ΕΜΠΟΡΙΑ ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ» Α. ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΜΕΤΡΟΥ Κ.Π.Σ. 2000-2006 ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΜΕΤΡΟ Αγροτική Ανάπτυξη Ανασυγκρότηση της Υπαίθρου

Διαβάστε περισσότερα

Aσφάλεια και ποιότητα δύο βασικοί πυλώνες της στρατηγικής ανάπτυξης του αγροδιατροφικού τομέα

Aσφάλεια και ποιότητα δύο βασικοί πυλώνες της στρατηγικής ανάπτυξης του αγροδιατροφικού τομέα ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΑΣ ΗΜΕΡΙΔΑ: «ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ» ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ - 7 ΜΑΡΤΙΟΥ 2009 Aσφάλεια και ποιότητα δύο βασικοί πυλώνες της στρατηγικής

Διαβάστε περισσότερα

Είναι τεχνολόγος τροφίμων με μεταπτυχιακές σπουδές στην διοίκηση ποιότητας και διδάκτορας του πανεπιστημίου Θεσσαλίας της Ιατρικής σχολής.

Είναι τεχνολόγος τροφίμων με μεταπτυχιακές σπουδές στην διοίκηση ποιότητας και διδάκτορας του πανεπιστημίου Θεσσαλίας της Ιατρικής σχολής. Είναι τεχνολόγος τροφίμων με μεταπτυχιακές σπουδές στην διοίκηση ποιότητας και διδάκτορας του πανεπιστημίου Θεσσαλίας της Ιατρικής σχολής. Υπεύθυνος Πιστοποίησης του Φορέα «Q-check Ι.Κ.Ε.» για τον τομέα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞ ΑΠΟΣΤΑΣΕΩΣ ΜΒΑ. Κωδικός Μαθήματος Τίτλος Μαθήματος Πιστωτικές Μονάδες (ECTS)

ΕΞ ΑΠΟΣΤΑΣΕΩΣ ΜΒΑ. Κωδικός Μαθήματος Τίτλος Μαθήματος Πιστωτικές Μονάδες (ECTS) ΕΞ ΑΠΟΣΤΑΣΕΩΣ ΜΒΑ Κωδικός Μαθήματος Τίτλος Μαθήματος Πιστωτικές Μονάδες (ECTS) MΒΑΝ 803 DG Τμήμα Σχολή Διοίκησης Επιχειρήσεων Μάρκετινγκ Γεωργικών Προϊόντων και Τροφίμων Εξάμηνα Καλοκαιρινό 7.5 Επίπεδο

Διαβάστε περισσότερα

Η νέα Έκδοση του Προτύπου IFS (version 6)

Η νέα Έκδοση του Προτύπου IFS (version 6) ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΕΙΣ. ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΕΙΣ. ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ Η νέα Έκδοση του Προτύπου IFS Το IFS ενσωματώνει τα κριτήρια ποιότητας και ασφάλειας των τροφίμων σε ένα πρότυπο που βασίζεται στην εφαρμογή αρχών ανάλυσης επικινδυνότητας

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή Εργασία. Η στάση των Ελλήνων καταναλωτών έναντι των προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας και των σούπερ μάρκετ

Πτυχιακή Εργασία. Η στάση των Ελλήνων καταναλωτών έναντι των προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας και των σούπερ μάρκετ Πτυχιακή Εργασία Η στάση των Ελλήνων καταναλωτών έναντι των προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας και των σούπερ μάρκετ Σπουδαστής: Καραλάγας Γεώργιος Εισηγητής: Ντάνος Αναστάσιος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Τ.Ε.Ι

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΤΟΠΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΤΟΠΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΤΟΠΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Eπιστροφή στη γεωργία του παρελθόντος Οι διατροφικές κρίσεις και οι ανησυχίες που προκάλεσαν στους καταναλωτές ως προς την ασφάλεια των τροφίµων, οδήγησαν

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΑΝΣΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΕ ΤΟ ΕΝΘΙΚΟ ΠΑΡΚΟ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ

ΣΗΜΑΝΣΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΕ ΤΟ ΕΝΘΙΚΟ ΠΑΡΚΟ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ ΣΗΜΑΝΣΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΕ ΤΟ ΕΝΘΙΚΟ ΠΑΡΚΟ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ Πατετσίνη Ευτέρπη, Βιολόγος MSc Φορέας Διαχείρισης Δέλτα Νέστου-Βιστωνίδας-Ισμαρίδας Πράξη «Προστασία και Διατήρηση

Διαβάστε περισσότερα

Μάρκετινγκ Αγροτικών Προϊόντων

Μάρκετινγκ Αγροτικών Προϊόντων ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Μάρκετινγκ Αγροτικών Προϊόντων Ενότητα 16 η : Εφοδιαστική (Logistics) Αγροτικών Προϊόντων Χρίστος Καμενίδης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

«Εισαγωγή στα Συστήµατα ιαχείρισης: Ποιότητα Περιβάλλον Ασφάλεια Τροφίµων»

«Εισαγωγή στα Συστήµατα ιαχείρισης: Ποιότητα Περιβάλλον Ασφάλεια Τροφίµων» «Εισαγωγή στα Συστήµατα ιαχείρισης: Ποιότητα Περιβάλλον Ασφάλεια Τροφίµων» ρ. Ευάγγελος Ευµορφόπουλος, Επιθεωρητής του ΕΦΕΤ, Επιστηµονικός Συνεργάτης του ΤΕΙ Αθηνών Σε ένα ανταγωνιστικό παγκόσµιο περιβάλλον,

Διαβάστε περισσότερα

Σκοπός του προτύπου. Άµεση αναφορά στην ικανοποίηση των αιτηµάτων για ασφάλεια τροφίµων όχι µόνο διαφόρων κρατικών φορέων αλλά και των καταναλωτών

Σκοπός του προτύπου. Άµεση αναφορά στην ικανοποίηση των αιτηµάτων για ασφάλεια τροφίµων όχι µόνο διαφόρων κρατικών φορέων αλλά και των καταναλωτών ISO 22000 1 Σκοπός του προτύπου Άµεση αναφορά στην ικανοποίηση των αιτηµάτων για ασφάλεια τροφίµων όχι µόνο διαφόρων κρατικών φορέων αλλά και των καταναλωτών Αιτήµατα καταναλωτή (i) Ο φορέας παραγωγής

Διαβάστε περισσότερα

Agro-logistics: Πιστοποίηση και Ιχνηλασιμότητα

Agro-logistics: Πιστοποίηση και Ιχνηλασιμότητα Agro-logistics: Πιστοποίηση και Ιχνηλασιμότητα Τσιτσάμης Σπυρίδων 1, Ιακώβου Ελευθέριος 2, Βλάχος Δημήτριος 2 Τα Logistics των αγροτικών προϊόντων (Agro-logistics) είναι αναμφίβολα ένας ραγδαία αναπτυσσόμενος

Διαβάστε περισσότερα

Ανταγωνιστικότητα, Δίκτυα Διανομής και Εμπορία Βιολογικής Αιγοπροβατοτροφίας Δρ. Ηλίας Βλάχος Λέκτορας Διοίκηση Επιχειρήσεων

Ανταγωνιστικότητα, Δίκτυα Διανομής και Εμπορία Βιολογικής Αιγοπροβατοτροφίας Δρ. Ηλίας Βλάχος Λέκτορας Διοίκηση Επιχειρήσεων Ανταγωνιστικότητα, Δίκτυα Διανομής και Εμπορία Βιολογικής Αιγοπροβατοτροφίας Δρ. Ηλίας Βλάχος Λέκτορας Διοίκηση Επιχειρήσεων Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Αγρίνιο, 17-18 Ιανουαρίου 2004 1 Ερευνητικές Ερωτήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ιαχείριση Ασφάλειας στην Αλυσίδα Τροφίµων Εφαρµογή HACCP. Εµπειρίες Προβλήµατα Εξελίξεις -Πιστοποίηση

ιαχείριση Ασφάλειας στην Αλυσίδα Τροφίµων Εφαρµογή HACCP. Εµπειρίες Προβλήµατα Εξελίξεις -Πιστοποίηση ιαχείριση Ασφάλειας στην Αλυσίδα Τροφίµων Εφαρµογή HACCP. Εµπειρίες Προβλήµατα Εξελίξεις -Πιστοποίηση ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΑΣΦΑΛΟΥΣ ΜΑΡΙΑ ΠΙΤΣΙΚΑ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ TUV HELLAS A.E. 7-8 Ιουλίου 2005 ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Copyright: Καρυπίδης Φίλιππος, Eκδόσεις Zήτη, Σεπτέμβριος 2008

Copyright: Καρυπίδης Φίλιππος, Eκδόσεις Zήτη, Σεπτέμβριος 2008 Kάθε γνήσιο αντίτυπο φέρει την υπογραφή του συγγραφέα ISBN 978-960-456-???? Copyright: Καρυπίδης Φίλιππος, Eκδόσεις Zήτη, Σεπτέμβριος 2008 Tο παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται κατά τις διατάξεις

Διαβάστε περισσότερα

Εμπειρική διερεύνηση των στάσεων των καταναλωτών απέναντι στα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας

Εμπειρική διερεύνηση των στάσεων των καταναλωτών απέναντι στα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας Εμπειρική διερεύνηση των στάσεων των καταναλωτών απέναντι στα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας Ονοματεπώνυμο: Φανή Φιλίππου Σειρά: 9 Επιβλέπων Καθηγητής: Παρασκευάς Αργουσλίδης Δεκέμβριος 2012 1 Σκοπός της

Διαβάστε περισσότερα

Προστιθέμενη αξία και τρόφιμα με Γεωγραφικές Ενδείξεις

Προστιθέμενη αξία και τρόφιμα με Γεωγραφικές Ενδείξεις 2η Διεθνής Έκθεση Τροφίμων και Ποτών -Food Expo Greece Metropolitan Expo, Αθήνα 14 16 Μαρτίου 2015 Προστιθέμενη αξία και τρόφιμα με Γεωγραφικές Ενδείξεις Ζησίδης Ορέστης 1, Bremmers Harry 2, Μασούρας Θεόφιλος

Διαβάστε περισσότερα

Το υπό έκδοση διεθνές πρότυπο πιστοποίησης ISO 22000 «Συστήµατα διαχείρισης

Το υπό έκδοση διεθνές πρότυπο πιστοποίησης ISO 22000 «Συστήµατα διαχείρισης «Νέο διεθνές πρότυπο πιστοποίησης για τα συστήµατα διαχείρισης της ασφάλειας τροφίµων και ανταπόκριση στις σύγχρονες ανάγκες των επιχειρήσεων στην παγκόσµια αλυσίδα τροφίµων» Ιωάννης Χ. Σαριδάκης Συντονιστής

Διαβάστε περισσότερα

«Το Σ ΑΤ ISO22000:2005 Πλεονεκτήµατα & Μειονεκτήµατα απο την εφαρµογή του» ρ. Γεώργιος Γαϊτάνος LRQA Lead Auditor LRQA Πειραιάς

«Το Σ ΑΤ ISO22000:2005 Πλεονεκτήµατα & Μειονεκτήµατα απο την εφαρµογή του» ρ. Γεώργιος Γαϊτάνος LRQA Lead Auditor LRQA Πειραιάς «Το Σ ΑΤ ISO22000:2005 Πλεονεκτήµατα & Μειονεκτήµατα απο την εφαρµογή του» ρ. Γεώργιος Γαϊτάνος LRQA Lead Auditor LRQA Πειραιάς ΣΥΣΤΗΜΑ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ :Το υπόδειγµα Στοιχεία του ιοικητικού

Διαβάστε περισσότερα

2o ΔΙΕΘΝΈΣ ΣΥΝΈΔΡΙΟ. ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΙΌΤΗΤΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΜΠΟΡΊΑ ΤΩΝ ΑΓΡΟΤΙΚΏΝ ΠΡΟΪΌΝΤΩΝ Χερσόνησος Ηρακλείου, 25-27 Σεπτεμβρίου 2008

2o ΔΙΕΘΝΈΣ ΣΥΝΈΔΡΙΟ. ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΙΌΤΗΤΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΜΠΟΡΊΑ ΤΩΝ ΑΓΡΟΤΙΚΏΝ ΠΡΟΪΌΝΤΩΝ Χερσόνησος Ηρακλείου, 25-27 Σεπτεμβρίου 2008 2o ΔΙΕΘΝΈΣ ΣΥΝΈΔΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΙΌΤΗΤΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΜΠΟΡΊΑ ΤΩΝ ΑΓΡΟΤΙΚΏΝ ΠΡΟΪΌΝΤΩΝ Χερσόνησος Ηρακλείου, 25-27 Σεπτεμβρίου 2008 Ολοκληρωμένη Διαχείρηση & Ελαιόλαδο ΠΟΠ/ΠΓΕ Κρήτης Σύστημα Ολοκληρωμένης Διαχείρησης

Διαβάστε περισσότερα

Μάρκετινγκ Επιχειρήσεων Λιανικής Πώλησης

Μάρκετινγκ Επιχειρήσεων Λιανικής Πώλησης Μάρκετινγκ Επιχειρήσεων Λιανικής Πώλησης Ενότητα 4: Συλλογή Εμπορευμάτων Θεοδωρίδης Προκόπης Σχολή Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Αγροτικών Προϊόντων & Τροφίμων (Δ.Ε.Α.Π.Τ.)

Διαβάστε περισσότερα

Ονοματεπώνυμο: Γιαμαλής Γεώργιος Σειρά: 12 Επιβλέπων Καθηγητής: κ. Καρδαράς Δημήτριος

Ονοματεπώνυμο: Γιαμαλής Γεώργιος Σειρά: 12 Επιβλέπων Καθηγητής: κ. Καρδαράς Δημήτριος «Η εφαρμογή συστημάτων διαχείρισης σε εταιρείες πληροφορικής: Μέσο δημιουργίας ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος» Ονοματεπώνυμο: Γιαμαλής Γεώργιος Σειρά: 12 Επιβλέπων Καθηγητής: κ. Καρδαράς Δημήτριος Δεκέμβριος

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργία Ανταγωνιστικού Πλεονεκτήματος μέσω των Συστημάτων Ποιότητας στον Αγροδιατροφικό Τομέα

Δημιουργία Ανταγωνιστικού Πλεονεκτήματος μέσω των Συστημάτων Ποιότητας στον Αγροδιατροφικό Τομέα Δημιουργία Ανταγωνιστικού Πλεονεκτήματος μέσω των Συστημάτων Ποιότητας στον Αγροδιατροφικό Τομέα Αχιλλέας Κοντογεώργος Επίκ. Καθηγητής Πανεπιστημίου Πατρών Αναστάσιος Σέμος Καθηγητής Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 3: : Ασφάλεια Βιολογικών Τροφίμων

Ενότητα 3: : Ασφάλεια Βιολογικών Τροφίμων Ενότητα 3: : Ασφάλεια Βιολογικών Τροφίμων Διάλεξη 3.6 : Εφαρμογή συστημάτων HACCP και ISO στην παραγωγή βιολογικών προϊόντων Εργαστήριο Πληροφορικής Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών http://infolab.aua.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ

ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ Στόχος Βασικές έννοιες για την ποιότητα και τα συστήματα ποιότητας Έννοια της ποιότητας και των συστημάτων ποιότητας Τεκμηρίωση ενός

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΤΟΠΟΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

Ο ΤΟΠΟΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Ο ΤΟΠΟΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Οι κλασικές προσεγγίσεις αντιμετωπίζουν τη διαδικασία της επιλογής του τόπου εγκατάστασης των επιχειρήσεων ως αποτέλεσμα επίδρασης ορισμένων μεμονωμένων παραγόντων,

Διαβάστε περισσότερα

Η σημασία της ποιότητας στη γεωργική επιχείρηση. Από τους φοιτητές Μελιτζανά Ελευθέριο και Μυργιώτη Βασίλειο Επιβλέπων καθηγητής Παλάτος Γεώργιος

Η σημασία της ποιότητας στη γεωργική επιχείρηση. Από τους φοιτητές Μελιτζανά Ελευθέριο και Μυργιώτη Βασίλειο Επιβλέπων καθηγητής Παλάτος Γεώργιος Η σημασία της ποιότητας στη γεωργική επιχείρηση Από τους φοιτητές Μελιτζανά Ελευθέριο και Μυργιώτη Βασίλειο Επιβλέπων καθηγητής Παλάτος Γεώργιος Τι είναι ποιότητα για τη γεωργική επιχείρηση; ΟΤΙ ΘΕΛΕΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΜΥΝΑΣ 6o Διακλαδικό Σχολείο Διαλειτουργικότητας, Στοχοθεσίας και Ποιότητας

ΓΕΝΙΚΟ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΜΥΝΑΣ 6o Διακλαδικό Σχολείο Διαλειτουργικότητας, Στοχοθεσίας και Ποιότητας ΓΕΝΙΚΟ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΜΥΝΑΣ 6o Διακλαδικό Σχολείο Διαλειτουργικότητας, Στοχοθεσίας και Ποιότητας Αθήνα Νοέμβριος 2014 Βασικές υποδομές (πυλώνες) της ποιότητας (Τυποποίηση Αξιολόγηση Συμμόρφωσης Μετρολογία)

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗ ΤΩΝ ΚΙΝΔΥΝΩΝ

ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗ ΤΩΝ ΚΙΝΔΥΝΩΝ ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ Δ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΣΕΙΡΑ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗ ΤΩΝ ΚΙΝΔΥΝΩΝ Σπουδάστρια: Διαούρτη Ειρήνη Δήμητρα Επιβλέπων καθηγητής:

Διαβάστε περισσότερα

Κρίνοντας το Σύστημα Αξιολόγησης των ΑΕΙ με βάση το Πρότυπο Αριστείας του EFQM

Κρίνοντας το Σύστημα Αξιολόγησης των ΑΕΙ με βάση το Πρότυπο Αριστείας του EFQM Κρίνοντας το Σύστημα Αξιολόγησης των ΑΕΙ με βάση το Πρότυπο Αριστείας του EFQM Φίλιππος Ι. Καρυπίδης Καθηγητής ΑΤΕΙ-Θ Συνέδριο Διασφάλισης Ποιότητας στα ΑΕΙ: Μοχλός Ανάπτυξης, Αλεξάνδρειο ΤΕΙ Θεσσαλονίκης,

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση βελτίωσης επαγγελματικών συνθηκών, αύξησης των πωλήσεων και αποφυγής προστίμων

Πρόταση βελτίωσης επαγγελματικών συνθηκών, αύξησης των πωλήσεων και αποφυγής προστίμων Χριστίνα Καλογεροπούλου Χημικός Μηχανικός ΕΜΠ Μέλος ΤΕΕ Αρ Μητρώου: 127929 Τηλ.: 2710-2790 Κιν.: 699-3996226 E-mail: christy_jour@yahoo.gr Πρόταση βελτίωσης επαγγελματικών συνθηκών, αύξησης των πωλήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Προηγμένες Υπηρεσίες Τηλεκπαίδευσης στο ΤΕΙ. Νικόλαος Καρανάσιος Επίκουρος Καθηγητής MARKETING

Προηγμένες Υπηρεσίες Τηλεκπαίδευσης στο ΤΕΙ. Νικόλαος Καρανάσιος Επίκουρος Καθηγητής MARKETING Νικόλαος Καρανάσιος Επίκουρος Καθηγητής MARKETING Τα στοιχεία του Marketing Διαπίστωση των μεταβαλλόμενων αναγκών Επιθυμιών και προτιμήσεων Σχεδιασμός του προϊόντος Τα σημεία πώλησης Δίκτυα Διανομής Κοστολόγηση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΕΙΣ. ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΕΙΣ. ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ. µε τη χρήση ενός παγκοσµίως αναγνωρίσιµου σήµατος Ποιότητας, για πραγµατική Προστιθέµενη Αξία

ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΕΙΣ. ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΕΙΣ. ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ. µε τη χρήση ενός παγκοσµίως αναγνωρίσιµου σήµατος Ποιότητας, για πραγµατική Προστιθέµενη Αξία ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΕΙΣ. ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΕΙΣ. ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ µε τη χρήση ενός παγκοσµίως αναγνωρίσιµου σήµατος Ποιότητας, για πραγµατική Προστιθέµενη Αξία Η TUV HELLAS παρακολουθώντας στενά τις εξελίξεις στον αγροδιατροφικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ (SYLLABUS) ΣΕΚ ποιοτική εξυπηρέτηση πελατών σουπερ μαρκετ ΕΚΔΟΣΗ 1.0. Σόλωνος 108,Τηλ Φαξ

ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ (SYLLABUS) ΣΕΚ ποιοτική εξυπηρέτηση πελατών σουπερ μαρκετ ΕΚΔΟΣΗ 1.0. Σόλωνος 108,Τηλ Φαξ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ (SYLLABUS) ΣΕΚ ποιοτική εξυπηρέτηση πελατών σουπερ μαρκετ ΕΚΔΟΣΗ 1.0 ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ-ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΕΞΥΠΗΡΕΤΗΣΗ ΠΕΛΑΤΩΝ ΣΟΥΠΕΡ ΜΑΡΚΕΤ Το πρόγραμμα απευθύνεται σε όλους τους υπαλλήλους εξυπηρέτησης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΛΕΓΧΩΝ ΚΑΙ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΕΩΝ Α.Ε. EUROCERT ACADEMY ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Β ΕΞΑΜΗΝΟΥ 2014 ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ

ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΛΕΓΧΩΝ ΚΑΙ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΕΩΝ Α.Ε. EUROCERT ACADEMY ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Β ΕΞΑΜΗΝΟΥ 2014 ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΠΟΛΗ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΚΟΣΤΟΣ To Coaching σαν Αποδοτικό Εργαλείο στην Διαχείριση Ποιότητας 09-10/07/2014 450 Επιθεωρητές Βιολογικών προϊόντων 03-04/07/2014 300 ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ Απαιτήσεις 834/2007 & 889/2007,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΛΕΓΧΩΝ ΚΑΙ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΕΩΝ Α.Ε. EUROCERT ACADEMY ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ Α ΕΞΑΜΗΝΟΥ 2015 ISO 22000 ΠΟΛΗ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΚΟΣΤΟΣ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ

ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΛΕΓΧΩΝ ΚΑΙ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΕΩΝ Α.Ε. EUROCERT ACADEMY ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ Α ΕΞΑΜΗΝΟΥ 2015 ISO 22000 ΠΟΛΗ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΚΟΣΤΟΣ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ EUROCERT ACADEMY ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ Α ΕΞΑΜΗΝΟΥ 2015 ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΠΟΛΗ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΚΟΣΤΟΣ ΔΙΠΛΩΜΑ ADR ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ Π1 Βασική εκπαίδευση 14-16/01/2015 250 ΔΙΠΛΩΜΑ ADR ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ Π1 & Π5 Βασική εκπαίδευση 16-17/01/2015 350

Διαβάστε περισσότερα

Ταμείου Αγροτικής Επιχειρηματικότητας,

Ταμείου Αγροτικής Επιχειρηματικότητας, Παρέμβαση του αναπληρωτή διευθύνοντος συμβούλου της Τράπεζας Πειραιώς κ. Χριστόδουλου Αντωνιάδη, στο συνέδριο «Αριστοτέλης» της ΕΕΔΕ, στις 28 Νοεμβρίου 2014, στη Θεσσαλονίκη Χρηματοδοτικά Νέα Εργαλεία

Διαβάστε περισσότερα

Σημαντικότητα της Έρευνας Μάρκετινγκ

Σημαντικότητα της Έρευνας Μάρκετινγκ Έρευνα Μάρκετινγκ 2 Σύνολο Τεχνικών και Αρχών που αποβλέπουν στη συστηματική Συλλογή Καταγραφή Ανάλυση Ερμηνεία Στοιχείων / Δεδομένων, με τέτοιο τρόπου που να βοηθούν τη διαδικασία λήψης αποφάσεων Μάρκετινγκ

Διαβάστε περισσότερα

þÿ ÀÌ Ä º± µä À ¹ ¼ ½

þÿ ÀÌ Ä º± µä À ¹ ¼ ½ Neapolis University HEPHAESTUS Repository School of Economic Sciences and Business http://hephaestus.nup.ac.cy Master Degree Thesis 2016 þÿ ÀÌ Ä º± µä À ¹ ¼ ½ þÿµºà±¹ µåä¹ºì ¹ ¹º ĹºÌ ÃÍÃÄ ¼± þÿãä ½ º±Ä±½µ¼

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞ ΑΠΟΣΤΑΣΕΩΣ ΜΒΑ. Φθινοπωρινό, Εαρινό, Καλοκαιρινό Επίπεδο Μαθήματος Γνωστική Περιοχή Γλώσσα Διδασκαλίας Μεταπτυχιακό Αγροτικής Οικονομίας Ελληνικά

ΕΞ ΑΠΟΣΤΑΣΕΩΣ ΜΒΑ. Φθινοπωρινό, Εαρινό, Καλοκαιρινό Επίπεδο Μαθήματος Γνωστική Περιοχή Γλώσσα Διδασκαλίας Μεταπτυχιακό Αγροτικής Οικονομίας Ελληνικά ΕΞ ΑΠΟΣΤΑΣΕΩΣ ΜΒΑ Κωδικός Μαθήματος Τίτλος Μαθήματος Πιστωτικές Μονάδες (ECTS) MBAN-804DG Περιβαλλοντική Ασφάλεια και 7.5 Φυσικοί Πόροι (Μάνατζμεντ (Διαχείριση) Περιβάλλοντος και Φυσικών Πόρων ) Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονα Συστήματα Διαχείρισης στη Γεωργία και τα Τρόφιμα e-school by agronomist.gr

Σύγχρονα Συστήματα Διαχείρισης στη Γεωργία και τα Τρόφιμα e-school by agronomist.gr 2013 Σύγχρονα Συστήματα Διαχείρισης στη Γεωργία και τα Τρόφιμα e-school by agronomist.gr Ένα online σεμινάριο όπου παρουσιάζονται για πρώτη φορά στην Ελλάδα, τα εργαλεία οργάνωσης και διαχείρισης του συνόλου

Διαβάστε περισσότερα

þÿ¹º±½ À Ã Â Ä Å ½ ûµÅĹº þÿàá ÃÉÀ¹º Í Ä Å µ½¹º Í þÿ à º ¼µ Å Æ Å

þÿ¹º±½ À Ã Â Ä Å ½ ûµÅĹº þÿàá ÃÉÀ¹º Í Ä Å µ½¹º Í þÿ à º ¼µ Å Æ Å Neapolis University HEPHAESTUS Repository School of Economic Sciences and Business http://hephaestus.nup.ac.cy Master Degree Thesis 2014 þÿ ¹µÁµÍ½ Ã Ä Å µà±³³µ»¼±ä¹º þÿãäáµâ º±¹ Ä Â µà±³³µ»¼±ä¹º  þÿ¹º±½

Διαβάστε περισσότερα

Ευάγγελος Ψωμάς Επίκουρος Καθηγητής

Ευάγγελος Ψωμάς Επίκουρος Καθηγητής Οι αντιλήψεις των καταναλωτών για τα συστήματα διαχείρισης ασφάλειας τροφίμων. Παράγοντες που συμβάλουν στη διαμόρφωση της στάσης των καταναλωτών. Ευάγγελος Ψωμάς Επίκουρος Καθηγητής Στρατηγικές Αγροτικής

Διαβάστε περισσότερα

Ποιότητα και Πρότυπα στη Διοίκηση Επιχειρήσεων Συστήµατα Διασφάλισης Ποιότητας Γενική επισκόποηση και Επεκτάσεις- Διάλεξη 8

Ποιότητα και Πρότυπα στη Διοίκηση Επιχειρήσεων Συστήµατα Διασφάλισης Ποιότητας Γενική επισκόποηση και Επεκτάσεις- Διάλεξη 8 Ποιότητα και Πρότυπα στη Διοίκηση Επιχειρήσεων Συστήµατα Διασφάλισης Ποιότητας Γενική επισκόποηση και Επεκτάσεις- Διάλεξη 8 Τµήµα Διοίκησης Επιχειρήσεων Τει Δυτικής Ελλάδας Μεσολόγγι Δρ. Α. Στεφανή Βασικές

Διαβάστε περισσότερα

Satisfaction, Quality and Value

Satisfaction, Quality and Value Το marketing στη σύγχρονη εποχή ικανοποίηση, ποιότητα και αξία Satisfaction, Quality and Value Οικονομία, κοινωνία και Marketing Τι θα παραχθεί Πως θα παραχθεί Ποιός θα το παράγει Που θα παραχθεί Πότε

Διαβάστε περισσότερα

- ΑΝΑΜΕΝΕΤΑΙ ΑΜΕΣΑ - ΝΕΟ ΕΠΙΔΟΤΟΥΜΕΝΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΕΞΩΣΤΡΕΦΕΙΑ - ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ ΙΙ

- ΑΝΑΜΕΝΕΤΑΙ ΑΜΕΣΑ - ΝΕΟ ΕΠΙΔΟΤΟΥΜΕΝΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΕΞΩΣΤΡΕΦΕΙΑ - ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ ΙΙ Λ. Συγγρού 310 & Σπάρτης 1, 17673 Καλλιθέα τηλ.: 210 4838714 & 706 // fax: 210 4822091 e-mail: info@excellence-lean.gr // www.excellence-lean.gr - ΑΝΑΜΕΝΕΤΑΙ ΑΜΕΣΑ - ΝΕΟ ΕΠΙΔΟΤΟΥΜΕΝΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΕΞΩΣΤΡΕΦΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Learning and Teaching Conference 25 Ιανουαρίου 2014, ΑΘΗΝΑ

Learning and Teaching Conference 25 Ιανουαρίου 2014, ΑΘΗΝΑ Learning and Teaching Conference 25 Ιανουαρίου 2014, ΑΘΗΝΑ Δημήτριος Λεκκός Πολιτικός Μηχανικός TE, Ελεγκτής Δόμησης Β Τάξης MSc in Environment pollution Control MEDITERRANEAN COLLEGE School of Engineering

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Φ ί λ ι π π ο υ Ι. Κ α ρ υ π ί δ η. ΑΤΕΙ Θεσσαλονίκης, 57400 Σίνδος, Τ.Θ. 141

ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Φ ί λ ι π π ο υ Ι. Κ α ρ υ π ί δ η. ΑΤΕΙ Θεσσαλονίκης, 57400 Σίνδος, Τ.Θ. 141 ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Φ ί λ ι π π ο υ Ι. Κ α ρ υ π ί δ η Ημερομηνία Γέννησης 10 Φεβρουαρίου 1952 Τόπος Γέννησης Μυριόφυτο Κιλκίς Υπηκοότητα Ελληνική Οικογ. Κατάσταση Έγγαμος, με δύο θυγατέρες Διεύθυνση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΑΝΣΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΕ ΤΟ ΕΝΘΙΚΟ ΠΑΡΚΟ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ

ΣΗΜΑΝΣΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΕ ΤΟ ΕΝΘΙΚΟ ΠΑΡΚΟ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ ΣΗΜΑΝΣΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΕ ΤΟ ΕΝΘΙΚΟ ΠΑΡΚΟ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ Πατετσίνη Ευτέρπη, Βιολόγος MSc Φορέας Διαχείρισης Δέλτα Νέστου-Βιστωνίδας-Ισμαρίδας Πράξη «Προστασία και Διατήρηση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΕΙΔΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΠ 2000-2006 ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ 2000 2006 NOΕΜΒΡΙΟΣ 2006 2 ΑΞΟΝΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

þÿ µ ºÄµÂ À ¹ÌÄ Ä±Â ÃÄ

þÿ µ ºÄµÂ À ¹ÌÄ Ä±Â ÃÄ Neapolis University HEPHAESTUS Repository School of Economic Sciences and Business http://hephaestus.nup.ac.cy Master Degree Thesis 2015-09 þÿ µ ºÄµÂ À ¹ÌÄ Ä±Â ÃÄ þÿ²¹ À±» ³¹ºÌ µá³±ãä Á¹ Avraam, Anastasia

Διαβάστε περισσότερα

ΠΜΣ στη Διοίκηση Υπηρεσιών Υγείας

ΠΜΣ στη Διοίκηση Υπηρεσιών Υγείας ΠΜΣ στη Διοίκηση Υπηρεσιών Υγείας Μάθημα: ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΣΤΙΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ Διδάσκων Γεώργιος Τσιότρας, Καθηγητής, Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, Τμήμα ΟΔΕ, Φώτης Βούζας, Αναπληρωτής Καθηγητής, Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Ευκαιρίες και προκλήσεις των Εξαγωγών Τροφίμων στις ΗΠΑ. Κωνσταντίνος Κωνσταντινίδης Διευθύνων Σύμβουλος, Pelopac ABEE

Ευκαιρίες και προκλήσεις των Εξαγωγών Τροφίμων στις ΗΠΑ. Κωνσταντίνος Κωνσταντινίδης Διευθύνων Σύμβουλος, Pelopac ABEE Ευκαιρίες και προκλήσεις των Εξαγωγών Τροφίμων στις ΗΠΑ Κωνσταντίνος Κωνσταντινίδης Διευθύνων Σύμβουλος, Pelopac ABEE Πως ξεκινήσαμε Η Pelopac σήμερα Προϊόντα Ελιές Πιπεριές Μεζέδες / Antipasti Tapenades/Dips

Διαβάστε περισσότερα

Νέα πρότυπα & Αειφορία

Νέα πρότυπα & Αειφορία Χαράλαμπος Αγγελούδης Διευθυντής Πιστοποίησης Οκτώβριος 2014 Ο ουσιαστικός ρόλος των προτύπων στην Αειφόρο ανάπτυξη Το όραμα του ISO για τα προϊόντα του είναι να «αναγνωρίζονται και να γίνονται σεβαστά

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγικά συστήματα προβάτων και αιγών: Βιοποικιλότητα, τοπικές φυλές και προϊόντα τους

Παραγωγικά συστήματα προβάτων και αιγών: Βιοποικιλότητα, τοπικές φυλές και προϊόντα τους Παραγωγικά συστήματα προβάτων και αιγών: Βιοποικιλότητα, τοπικές φυλές και προϊόντα τους Αξίες και προκλήσεις στον τομέα της αιγο-προβατοτροφίας. Ποιες είναι οι προοπτικές για την ανάπτυξη δικτύων συνεργασίας;

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Το μάρκετινγκ των ελληνικών αγροτικών παραδοσιακών προϊοντων : Η περίπτωση της μέλισσας και των προϊοντων της

ΘΕΜΑ: Το μάρκετινγκ των ελληνικών αγροτικών παραδοσιακών προϊοντων : Η περίπτωση της μέλισσας και των προϊοντων της ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΜΠΟΡΙΑΣ & ΔΙΑΦΗΜΙΣΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Το μάρκετινγκ των ελληνικών αγροτικών παραδοσιακών προϊοντων : Η περίπτωση της μέλισσας

Διαβάστε περισσότερα

«Αναδιάρθρωση της καλλιέργειας του καπνού µε άλλες ανταγωνιστικές καλλιέργειες»

«Αναδιάρθρωση της καλλιέργειας του καπνού µε άλλες ανταγωνιστικές καλλιέργειες» «Αναδιάρθρωση της καλλιέργειας του καπνού µε άλλες ανταγωνιστικές καλλιέργειες» Έρευνα καταναλωτικών συνηθειών Νοµού Αιτωλοακαρνανίας Υπεύθυνος έργου: Χρήστος Φωτόπουλος, Καθηγητής Πανεπιστηµίου Ιωαννίνων

Διαβάστε περισσότερα

υπηρεσίες / services ΜΕΛΕΤΗ - ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ PLANNING - DESIGN ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ COMMERCIAL PLANNING ΕΠΙΠΛΩΣΗ - ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΣ FURNISHING - EQUIPMENT

υπηρεσίες / services ΜΕΛΕΤΗ - ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ PLANNING - DESIGN ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ COMMERCIAL PLANNING ΕΠΙΠΛΩΣΗ - ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΣ FURNISHING - EQUIPMENT Αρχιτεκτονικές και διακοσμητικές μελέτες, με λειτουργικό και σύγχρονο σχέδιασμό, βασισμένες στην μοναδικότητα του πελάτη. ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ Ανάλυση των χαρακτηριστικών των προϊόντων και ένταξη του τρόπου

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ

ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ Έρευνα μάρκετινγκ Τιμολόγηση Ανάπτυξη νέων προϊόντων ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ Τμηματοποίηση της αγοράς Κανάλια

Διαβάστε περισσότερα

Eurocert Academy Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ

Eurocert Academy Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ 2016 Eurocert Academy Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ Περιεχόμενα 1. Σεμινάρια με την Πιστοποίηση της Eurocert Academy σελ 2 2. Σχολή Σ.Ε.Κ.Ο.Μ.Ε.Ε. EUROCERT

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΧΡΗΣΗΣ ΣΗΜΑΤΩΝ. Άρθρο 1 Αντικείμενο

ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΧΡΗΣΗΣ ΣΗΜΑΤΩΝ. Άρθρο 1 Αντικείμενο ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΧΡΗΣΗΣ ΣΗΜΑΤΩΝ Άρθρο 1 Αντικείμενο Ο παρών Κανονισμός αναφέρεται στη χρήση σημάτων τα οποία χορηγεί η a Cert A.E. σε επιχειρήσεις για την επισήμανση και τη διαφήμιση των πιστοποιημένων προϊόντων

Διαβάστε περισσότερα

Επιχειρησιακός Σχεδιασμός & Επιχειρηματικότητα

Επιχειρησιακός Σχεδιασμός & Επιχειρηματικότητα ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Επιχειρησιακός Σχεδιασμός & Επιχειρηματικότητα Ενότητα 9: Marketing Νικόλαος Καρανάσιος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

þÿ ɺÁ Ä ÅÂ, ±»Î¼ Neapolis University þÿ Á̳Á±¼¼± ¼Ìù±Â ¹ º à Â, Ç» Ÿ¹º ½ ¼¹ºÎ½ À¹ÃÄ ¼Î½ º±¹ ¹ º à  þÿ ±½µÀ¹ÃÄ ¼¹ µ À»¹Â Æ Å

þÿ ɺÁ Ä ÅÂ, ±»Î¼ Neapolis University þÿ Á̳Á±¼¼± ¼Ìù±Â ¹ º à Â, Ç» Ÿ¹º ½ ¼¹ºÎ½ À¹ÃÄ ¼Î½ º±¹ ¹ º à  þÿ ±½µÀ¹ÃÄ ¼¹ µ À»¹Â Æ Å Neapolis University HEPHAESTUS Repository School of Economic Sciences and Business http://hephaestus.nup.ac.cy Master Degree Thesis 2016 þÿ ͽ Á ¼ µà±³³µ»¼±ä¹º  þÿµ¾ Å ½Éà  ³º» ³¹ºÎ½ ½ à þÿ ɺÁ Ä ÅÂ,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΔΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΘΕΜΑΤΩΝ ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗΣ, ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ. Εισηγήτρια: Γκαβέλα Σταματία Δρ. Χημικός Μηχανικός ΕΜΠ

ΕΙΔΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΘΕΜΑΤΩΝ ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗΣ, ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ. Εισηγήτρια: Γκαβέλα Σταματία Δρ. Χημικός Μηχανικός ΕΜΠ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΕΕ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΑΣ ΕΕΕ ΤΠΔΠ ΕΙΔΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΘΕΜΑΤΩΝ ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗΣ, ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ Θέμα εισήγησης: «ΕΛΟΤ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ 10/6/2014

ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ 10/6/2014 ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ 1. Εισαγωγή στο μάρκετινγκ 2. Συμπεριφορά καταναλωτή / αγοραστή 3. Η αγορά 4. Έρευνα αγοράς 5. Στρατηγική μάρκετινγκ 6. Το μίγμα του μάρκετινγκ 7. Προϊόντα και υπηρεσίες 8. Τιμολογιακή

Διαβάστε περισσότερα

Email: vrapanos@econ.uoa.gr

Email: vrapanos@econ.uoa.gr ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Ακαδηµαϊκό έτος 2008-2009 Τµήµα Οικονοµικών Επιστηµών Μάθηµα: ΚΡΑΤΟΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Γραφείο 305, Σταδίου 5 ιδασκαλία: Β. Ράπανος Ηµέρα και ώρα µαθήµατος: Τρίτη, 11.00-14.00 Ώρες γραφείου:

Διαβάστε περισσότερα

«Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία»

«Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία» «Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία» Σίμου Δανάη Μεταπτυχιακή φοιτήτρια: Συνεχιζόμενη Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση danai.simou@st.ouc.ac.cy Περίληψη: Στη σημερινή κοινωνία παρατηρούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΠΙΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΓΕΩΠΑΡΚΟΥ

ΤΟΠΙΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΓΕΩΠΑΡΚΟΥ ΤΟΠΙΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΓΕΩΠΑΡΚΟΥ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΠΙΚΑ ΠΑΡΑΓΟΜΕΝΑ ΠΡΟΙΟΝΤΑ ΣΚΟΠΟΣ ΣΗΜΑΤΟΣ ΤΟΠΙΚΑ ΠΑΡΑΓΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΙΟΝΤΩΝ Σκοπός του συγκεκριμένου Σήματος είναι η πιστοποίηση των προϊόντων

Διαβάστε περισσότερα

Business Intelligence Tools Avecon, data mining techniques online analytical processing OLAP Avecon Εξοικονόμηση κόστους: DataMATRIX3

Business Intelligence Tools Avecon, data mining techniques online analytical processing OLAP Avecon Εξοικονόμηση κόστους: DataMATRIX3 Οι επιχειρήσεις αναγνωρίζουν πλέον την δύναμη και την ανταγωνιστικότητα που αποκτούν με την ενσωμάτωση επιχειρηματικών εφαρμογών ευφυΐας - Business Intelligence Tools. Οι εφαρμογές B.I παρέχουν στις επιχειρήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗΣ 2008

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗΣ 2008 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗΣ 2008 ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΟΥ: "Μελέτη της χρηματοοικονομικής αποτύπωσης περιβαλλοντικών πληροφοριών, της περιβαλλοντικής διαχείρισης, επίδοσης και αποτελεσματικότητας των ελληνικών επιχειρήσεων"

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑνΕΚ, Ημερίδα 03/04/2014 1

ΕΠΑνΕΚ, Ημερίδα 03/04/2014 1 1 ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΔΕ ΕΣΠΑ Κατάρτιση ΕΠΑνΕΚ 2014-2020 / Οργανωτική δομή ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ Κοινωνικοί Εταίροι Εμπειρογνώμονες 2 Υφιστάμενη κατάσταση τομέα Αποτελεί τον μεγαλύτερο μεταποιητικό κλάδο

Διαβάστε περισσότερα

PVC + ABS Door Panels

PVC + ABS Door Panels PVC + ABS Door Panels Η εταιρεία «ΤΕΧΝΗ Α.Ε.» ιδρύθηκε στην Ξάνθη, το 1988 με αντικείμενο τις ηλεκτροστατικές βαφές μετάλλων. Με σταθερά ανοδική πορεία, καταφέρνει να επεκτείνει τις δραστηριότητες της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΕΟΥΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΕΣ ΣΤΟΝ ΧΩΡΟ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ / ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ

ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΕΟΥΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΕΣ ΣΤΟΝ ΧΩΡΟ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ / ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΗΜΕΡΕΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ 2014 ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΕΟΥΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΕΣ ΣΤΟΝ ΧΩΡΟ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ / ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Ιωάννης Τσιριγωτάκης Επικεφαλής Επιθεωρητής Συστημάτων Διαχείρισης DVM, MBA-TQM,

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ, ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ, ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ, ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ, ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ, ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ, ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α' ΕΞΑΜΗΝΟ 1 Α.1010 Μικροοικονομική (Microeconomics) ΜΓΥ Υ 2 2 4 8 5 2 Α.1020 Χρηματοοικονομική Λογιστική (Financial Accounting) ΜΓΥ Υ 2 2 2 6 10 6 3 Α.1030 Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων (Principles

Διαβάστε περισσότερα

EUROCERT ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ EUROCERT Δ ΤΡΙΜΗΝΟΥ 2015. Νέα Σεμινάρια Νέες Εκδόσεις Σεμιναρίων

EUROCERT ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ EUROCERT Δ ΤΡΙΜΗΝΟΥ 2015. Νέα Σεμινάρια Νέες Εκδόσεις Σεμιναρίων 2015 EUROCERT ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ EUROCERT Δ ΤΡΙΜΗΝΟΥ 2015 Νέα Σεμινάρια Νέες Εκδόσεις Σεμιναρίων ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ EUROCERT Δ ΤΡΙΜΗΝΟΥ 2015 Περιεχόμενα 1. ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ Δ ΤΡΙΜΗΝΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. (Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ

Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. (Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ 1.8.2014 L 230/1 II (Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΕ) αριθ. 834/2014 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 22ας Ιουλίου 2014 για τη θέσπιση κανόνων σχετικά με την εφαρμογή του κοινού πλαισίου

Διαβάστε περισσότερα

Η παραγωγή, η επεξεργασία και η εμπορία του Κρητικού κρέατος. Προβλήματα, προοπτικές.

Η παραγωγή, η επεξεργασία και η εμπορία του Κρητικού κρέατος. Προβλήματα, προοπτικές. Η παραγωγή, η επεξεργασία και η εμπορία του Κρητικού κρέατος. Ε. Σουρανάκης 1, Α. Στεφανάκης 2. Προβλήματα, προοπτικές. 1 Κτηνίατρος, Ιδιώτης, Πρόεδρος ΔΣ ΒΙΟΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ Α.Ε. 2 Δρ, Κτηνίατρος,

Διαβάστε περισσότερα

GLOBALGAP (EUREPGAP)

GLOBALGAP (EUREPGAP) GLOBALGAP (EUREPGAP) Το Διεθνές Σχήμα Πιστοποίησης Κώδικας Ορθής Γεωργικής Πρακτικής GLOBALGAP, λειτουργεί ως αντικειμενικό εργαλείο αξιολόγησης του βαθμού συμμόρφωσης με τις σχετικές απαιτήσεις για όλες

Διαβάστε περισσότερα

Μάρκετινγκ Αγροτικών Προϊόντων

Μάρκετινγκ Αγροτικών Προϊόντων ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Μάρκετινγκ Αγροτικών Προϊόντων Ενότητα 25 η : Πώληση Αγροτικών Προϊόντων Χρίστος Καμενίδης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

ΙΚΤΥΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ

ΙΚΤΥΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ Οµιλία κας Μαρίας Βογιατζή ίκτυο Βιολογικών Προϊόντων Θεσσαλονίκη, Σάββατο 7 Μαρτίου 2009 Η ενίσχυση της Βιολογικής Γεωργίας Η βιολογική γεωργία αποτελεί έναν κλάδο του πρωτογενή τοµέα, ο οποίος συµβάλει

Διαβάστε περισσότερα

Τ.Ε.Ι. ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ & ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

Τ.Ε.Ι. ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ & ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Τ.Ε.Ι. ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ & ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η προβολή επιστημονικών θεμάτων από τα ελληνικά ΜΜΕ : Η κάλυψή τους στον ελληνικό ημερήσιο τύπο Σαραλιώτου

Διαβάστε περισσότερα

«Ασφάλεια και Πιστοποίηση Τοπικών Παραδοσιακών Προϊόντων»

«Ασφάλεια και Πιστοποίηση Τοπικών Παραδοσιακών Προϊόντων» «Ασφάλεια και Πιστοποίηση Τοπικών Παραδοσιακών Προϊόντων» Δρ.Ελένη Μαλισσιόβα Κτηνίατρος, MSc, MSc, PhD Καθηγήτρια Εφαρμογών Τμήμα Τεχνολογίας Τροφίμων ΤΕΙ Θεσσαλίας malissiova@teilar.gr «Τοπικά» παραδοσιακά

Διαβάστε περισσότερα

1. Την παρουσίαση του ελληνικού προτύπου ΕΛΟΤ 1452 για τη διαχείριση της ποιότητας εμπορικών καταστημάτων,

1. Την παρουσίαση του ελληνικού προτύπου ΕΛΟΤ 1452 για τη διαχείριση της ποιότητας εμπορικών καταστημάτων, Εκδήλωση για Πρότυπο ποιότητας για εμπορικά καταστήματα Νέες εκδόσεις προτύπων συστημάτων διαχείρισης αίθουσα Εμπορικού και Εισαγωγικού Συλλόγου Πατρών πλ. Γεωργίου Α 25, ΠΑΤΡΑ Τετάρτη, 25 Νοεμβρίου 2015

Διαβάστε περισσότερα

PARATUS EUROPE Memo Φεβρουάριος 13

PARATUS EUROPE Memo Φεβρουάριος 13 PARATUS EUROPE Memo Φεβρουάριος 13 Μάθετε για το Ελαιόλαδο από τους Ειδικούς! Πιστοποιηθείτε ως Olive Oil Enthusiast ή Pro Olive Oil Expert! Εκπαιδευτικά Προγράμματα Ελαιολάδου, πιστοποιημένα από τον Διαπιστευμένο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Διεύθυνση Οικονομικής Ανάλυσης

ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Διεύθυνση Οικονομικής Ανάλυσης ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Διεύθυνση Οικονομικής Ανάλυσης ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ O ΑΓΡΟΔΙΑΤΡΟΦΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΠΡΟΣΦΕΡΕΙ ΕΠΙΠΛΕΟΝ 12,2 ΔΙΣ ΕΤΗΣΙΩΣ ΑΝ ΕΝΙΣΧΥΘΕΙ Η ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ, ΤΟ BRANDING ΚΑΙ Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΧΡΥΣΟΒΑΛΑΝΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Όμιλος FOURLIS Risk Based Audit

Όμιλος FOURLIS Risk Based Audit Όμιλος FOURLIS Risk Based Audit Παράδειγμα Εφαρμογής Οκτώβριος 2005 1. Risk based audit: πώς προέκυψε; 2. Risk assessment project: πώς σχεδιάστηκε; 3. Risk assessment method: ποιά επιλέξαμε; 4. Risk assessment

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ. «ΔΙΟΙΚΗΣΗ της ΥΓΕΙΑΣ» ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ. «ΔΙΟΙΚΗΣΗ της ΥΓΕΙΑΣ» ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΔΙΟΙΚΗΣΗ της ΥΓΕΙΑΣ» ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ Μαστρογιάννη Μαρία Διπλωματική Εργασία υποβληθείσα

Διαβάστε περισσότερα

Μάρκετινγκ Αγροτικών Προϊόντων

Μάρκετινγκ Αγροτικών Προϊόντων ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Μάρκετινγκ Αγροτικών Προϊόντων Ενότητα 6 η : Φορείς Εμπορίας των Αγροτικών Προϊόντων Χρίστος Καμενίδης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

1. Το μοντέλο των πέντε δυνάμεων του Porter αναλύει το μάκρο-περιβάλλον. α. Λάθος. β. Σωστό. Απάντηση: α. Λάθος.

1. Το μοντέλο των πέντε δυνάμεων του Porter αναλύει το μάκρο-περιβάλλον. α. Λάθος. β. Σωστό. Απάντηση: α. Λάθος. 1. Το μοντέλο των πέντε δυνάμεων του Porter αναλύει το μάκρο-περιβάλλον. α. Λάθος. β. Σωστό. Απάντηση: α. Λάθος. 2. Ποια από τις παρακάτω επιλογές δεν περιλαμβάνεται στην ανάλυση του μάκρο-περιβάλλοντος;

Διαβάστε περισσότερα

Χρηματοοικονομική Ανάπτυξη, Θεσμοί και

Χρηματοοικονομική Ανάπτυξη, Θεσμοί και ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Τομέας Ανάπτυξης και Προγραμματισμού Χρηματοοικονομική Ανάπτυξη, Θεσμοί και Οικονομική

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Αγρο-διατροφικό Σύστημα και Κ.Α.Π. Κλωνάρης Στάθης Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών 03-02-2014

Ελληνικό Αγρο-διατροφικό Σύστημα και Κ.Α.Π. Κλωνάρης Στάθης Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών 03-02-2014 Ελληνικό Αγρο-διατροφικό Σύστημα και Κ.Α.Π. Κλωνάρης Στάθης Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών 03-02-2014 Δομή Η εφαρμογή του καθεστώτος των ενισχύσεων Το Ελληνικό Αγρο-διατροφικό σύστημα Πως η ΚΑΠ μπορεί να

Διαβάστε περισσότερα

SMARTFARMER (2013-1-CY1-LE005-03114)

SMARTFARMER (2013-1-CY1-LE005-03114) LLP LdV TOI project SMARTFARMER (2013-1-CY1-LE005-03114) Τεύχος 3, Οκτώβριος 2014 SmartFarmer Ενημερωτικό Δελτίο Έκθεση Επαγγελματικών Προτύπων Η παρούσα έκθεση παρουσιάζει συνοπτικά την υφιστάμενη κατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΑΕΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΚΑΙΡΟΠΟΙΗΣΗ ΓΝΩΣΕΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΑΕΙ (ΠΕΓΑ)

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΑΕΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΚΑΙΡΟΠΟΙΗΣΗ ΓΝΩΣΕΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΑΕΙ (ΠΕΓΑ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΑΕΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΚΑΙΡΟΠΟΙΗΣΗ ΓΝΩΣΕΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΑΕΙ (ΠΕΓΑ) «Οι σύγχρονες τεχνικές βιο-ανάλυσης στην υγεία, τη γεωργία, το περιβάλλον και τη διατροφή» Ιχνηλασιμότητα και Ταυτοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Η αγορά των βιολογικών προϊόντων Δρ Πολυμάχη Συμεωνίδου. «Βιολογικά Προϊόντα: Προοπτικές και τάσεις του κλάδου» Τετάρτη 1 Δεκεμβρίου 2010, ΕΒΕΑ

Η αγορά των βιολογικών προϊόντων Δρ Πολυμάχη Συμεωνίδου. «Βιολογικά Προϊόντα: Προοπτικές και τάσεις του κλάδου» Τετάρτη 1 Δεκεμβρίου 2010, ΕΒΕΑ Η αγορά των βιολογικών προϊόντων Δρ Πολυμάχη Συμεωνίδου Η ενίσχυση του κλάδου των βιολογικών Στην Ελλάδα το βιολογικό επιδοτήθηκε αλλά ελάχιστες αποτελεσματικές επενδύσεις στόχος τα στρέμματα και όχι το

Διαβάστε περισσότερα