Στο εξώφυλλο παρουσιάζεται η μοριακή δομή του ουρανοκενίου ή, τυπικώς κατά IUPAC του δι(η 8 -κυκλοοκτατετραενιο)ουρανίου

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Στο εξώφυλλο παρουσιάζεται η μοριακή δομή του ουρανοκενίου ή, τυπικώς κατά IUPAC του δι(η 8 -κυκλοοκτατετραενιο)ουρανίου"

Transcript

1

2 Kάθε γνήσιο αντίτυπο φέρει την υπογραφή του συγγραφέα Στο εξώφυλλο παρουσιάζεται η μοριακή δομή του ουρανοκενίου ή, τυπικώς κατά IUPAC του δι(η 8 -κυκλοοκτατετραενιο)ουρανίου ISBN Copyright: Αριστείδης Χριστοφίδης, Eκδόσεις Zήτη, Ιανουάριος 2008, Θεσσαλονίκη Tο παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται κατά τις διατάξεις του Eλληνικού νόμου (N.2121/1993 όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήμερα) και τις διεθνείς συμβάσεις περί πνευματικής ιδιοκτησίας. Aπαγορεύεται απολύτως η άνευ γραπτής άδειας του εκδότη και συγγραφέα κατά οποιοδήποτε τρόπο ή μέσο αντιγραφή, φωτοανατύπωση και εν γένει αναπαραγωγή, εκμίσθωση ή δανεισμός, μετάφραση, διασκευή, αναμετάδοση στο κοινό σε οποιαδήποτε μορφή (ηλεκτρονική, μηχανική ή άλλη) και η εν γένει εκμετάλλευση του συνόλου ή μέρους του έργου. Φωτοστοιχειοθεσία Eκτύπωση Bιβλιοπωλείο Π. ZHTH & Σια OE 18ο χλμ Θεσ/νίκης-Περαίας T.Θ Περαία Θεσσαλονίκης T.K Tηλ.: (10 γραμ.) - Fax: Aρμενοπούλου Θεσσαλονίκη Tηλ , Fax

3 Πρόλογος Η ανακάλυψη του φερροκενίου, το 1950, σηματοδοτεί την θεμελίωση της Χημείας των Οργανομεταλλικών Ενώσεων. Στα αμέσως επόμενα χρόνια η συσσώρευση γνώσεων σ αυτό το πεδίο ήταν καταιγιστική, με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί ένας νέος κλάδος Χημείας παρόμοιος με εκείνους της Ανόργανης και Οργανικής. Ο λόγος αυτής της τεράστιας ανάπτυξης θα πρέπει να αποδοθεί στην ιδιαιτερότητα των οργανομεταλλικών ενώσεων, αλλά και στις σπουδαίες εφαρμογές που έτυχαν ως καταλύτες. Η Οργανομεταλλική Χημεία προέκυψε από την συνεργασία της Ανόργανης με την Οργανική. Εδώ θα πρέπει να σημειωθεί ότι ορισμένες οργανομεταλλικές ενώσεις ήταν γνωστές και πριν την ανακάλυψη του φερροκενίου, και τις χρησιμοποιούσαν σε διάφορες συνθέσεις οι οργανικοί χημικοί (ενώσεις Grignard). Σύμφωνα μ αυτό, μπορεί να ειπωθεί ότι ο εν λόγω κλάδος της Χημείας ξεκίνησε από οργανικούς χημικούς και στη συνέχεια ασχολήθηκαν μ αυτόν και οι ανόργανοι. Εξάλλου υπάρχει η άποψη ότι όταν σε μια οργανομεταλλική ένωση το μέταλλο που περιέχει επηρεάζει σημαντικά τις ιδιότητές της, τότε αυτή ανήκει περισσότερο στην Ανόργανη Χημεία, ενώ σε αντίθετη περίπτωση στην Οργανική. Υπάρχει όμως και μια κατηγορία επιστημόνων η οποία υπηρετεί την Οργανομεταλλική Χημεία που είναι προσανατολισμένη προς την οργανική σύνθεση, αυτοί βέβαια θεωρούνται οργανικοί χημικοί. Η κατάσταση από αυτή την άποψη, σύμφωνα μ αυτά που αναφέρθηκαν παραπάνω, εμφανίζεται μπερδεμένη, έτσι στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής οι περισσότεροι οργανομεταλλικοί χημικοί υπάγονται στον κλάδο της Οργανικής Χημείας, ενώ στην Ευρώπη σχεδόν όλοι στον αντίστοιχο της Ανόργανης. Η συγγραφή διδακτικoύ βιβλίου που καλύπτει όλο το φάσμα της Οργανομεταλλικής Χημείας είναι ένα δύσκολο έργο, λόγω της τεράστιας ανάπτυξής της και επιπλέον θα απαιτούσε ένα μεγάλο αριθμό σελίδων. Για να διδαχθεί λοιπόν το μάθημα της Χημείας των Οργανομεταλλικών Ενώσεων, θα απαιτηθούν 3 τουλάχιστον διδακτικές ώρες την εβδομάδα και θα συνοδευόταν, όπως ειπώθηκε, από πολυσέλιδο διδακτικό βιβλίο. Στην δική μας περίπτωση όπου η Οργανομεταλλική Χημεία διδάσκεται μαζί με τη Βιοανόργανη, στα πλαίσια του μαθήματος Ειδικά Κεφάλαια Ανόργανης Χημείας, η κατάσταση γίνεται ακόμη δυσκολότερη, διότι έχου-

4 4 Χημεία Οργανομεταλλικών Ενώσεων με να κάνουμε στην ουσία με μισό μάθημα. Κάτω από αυτές τις συνθήκες, ο συγγραφέας είναι υποχρεωμένος να επιλέξει τα κατά τη γνώμη του σπουδαιότερα κεφάλαια της Οργανομεταλλικής Χημείας και να τα αναπτύξει σε περιορισμένη έκταση, έχοντας πάντα υπόψη του την δυνατότητα κάλυψης της ύλης μέσα στα παρεχόμενα διδακτικά όρια. Κατά τη συγγραφή αυτού του βιβλίου, έγινε προσπάθεια ώστε η ύλη να αποδοθεί όσο το δυνατόν με αναλυτικό και κατανοητό τρόπο. Στην προσπάθειά μου αυτή βοήθησε σημαντικά η επί σειρά ετών διδασκαλία του εν λόγω μαθήματος, όπου διαπίστωσα τις αδυναμίες που παρουσίαζαν οι φοιτητές στην κατανόηση ορισμένων εννοιών. Από αυτό το σημείο θα ήθελα να ευχαριστήσω ιδιαίτερα την κ. Χαρίκλεια Παπαδάκη, για το κέφι και την υπομονή που έδειξε κατά το γράψιμο του κειμένου στον υπολογιστή, όπως και για τις εποικοδομητικές συζητήσεις που είχα μαζί της. Θερμές ευχαριστίες οφείλω στον κ. Περικλή Ακρίβο για τη σημαντική συνεισφορά του στην τελική εμφάνιση του κειμένου. Επειδή θεωρώ ότι τα διδακτικά βιβλία πρέπει κατά τακτά χρονικά διαστήματα να ανανεώνονται, ώστε να παρακολουθούν την εξέλιξη της επιστήμης και να εναρμονίζονται με τις οποιεσδήποτε διδακτικές ανάγκες, κάθε σχετική παρατήρηση και υπόδειξη είναι ευπρόσδεκτη. Θεσσαλονίκη, Ιανουάριος 2008 Αριστείδης Χριστοφίδης

5 Περιεχόμενα 1 Εισαγωγή 1.1 Γενικά...9 Ιδιότητες...10 Ταξινόμηση...10 Πτητικές ομοιοπολικές ενώσεις...10 Ενώσεις με ελλιπείς ηλεκτρονίων δεσμούς...10 Ενώσεις μεταβατικών μετάλλων...11 Ενώσεις των μετάλλων της ΙΙ-Α ομάδας Κινητική σταθερότητα...12 Σταθερότητα στην οξείδωση...14 Σταθερότητα στην υδρόλυση Προϋποθέσεις κινητικής σταθερότητας Μέθοδοι παρασκευής Ενώσεων με δεσμό Μετάλλου - Άνθρακα 2.1 Γενικά Συνθέσεις με μέταλλα σε στοιχειακή μορφή Άμεση Σύνθεση Αντιδράσεις μετάλλων με υδρογονάνθρακες Αντιδράσεις μετάλλων με μονοξείδιο του άνθρακα Αντιδράσεις εξαεριωμένων μετάλλων Συνθέσεις με πρώτες ύλες ενώσεις μετάλλων Γενικά Αντιδράσεις ανταλλαγής Ανταλλαγή αλογόνου με άνθρακα Ανταλλαγή αλογόνου με μέταλλο Ανταλλαγή υδρογόνου με μέταλλο Ανταλλαγή μετάλλου με μέταλλο Αντιδράσεις συζεύξεως Αντιδράσεις Προσθήκης Υδρομετάλλωση...31

6 6 Χημεία Οργανομεταλλικών Ενώσεων Οργανομετάλλωση Οξυμετάλλωση Οξειδωτική προσθήκη Αντιδράσεις παρεμβολής Αντιδράσεις αποβολής Σχηματισμός ανιοντικών συμπλόκων Αναγωγική καρβονυλίωση Ηλεκτροχημική Σύνθεση Ενώσεις των μετάλλων των κύριων ομάδων 3.1 Ενώσεις αλκαλιμετάλλων Γενικά Δομή, δεσμικότητα και κατάσταση σε διαλύματα Παρασκευές των αλκυλοενώσεων του λιθίου Μέθοδοι ανάλυσης των διαλυμάτων των αλκυλοενώσεων του λιθίου Παρασκευές αλκυλοενώσεων του νατρίου Προσθήκη των οργανομεταλλικών ενώσεων του λιθίου σε πολλαπλούς δεσμούς άνθρακα άνθρακα Ενώσεις προσθήκης των αλκαλιμετάλλων Οργανομαγνησιακές ενώσεις Μηχανισμοί Σύνθεσης Διαλύματα των αντιδραστηρίων Grignard Αντιδράσεις των οργανομαγνησιακών ενώσεων Μεταλλοκαρβονύλια 4.1 Παρασκευές Ο δεσμός μετάλλου CO Τρόποι ενώσεως του CO Υποκατάσταση καρβονυλίου Ενώσεις ακόρεστων υδρογονανθράκων 5.1 Ιστορική Ανασκόπηση Ονοματολογία Κανόνας των 18 ηλεκτρονίων Ερμηνεία του κανόνα των 18 ηλεκτρονίων βάσει της θεωρίας των μοριακών τροχιακών... 91

7 Περιεχόμενα Δεσμός μετάλλου ολεφίνης η 1 - σύμπλοκα Ρευστότητα του η 1 - C 5H 5 ligand η 2 - Σύμπλοκα Περιστροφή ολεφινών η 3 - Σύμπλοκα Ρευστότητα των η 3 - αλλυλο και των η 5 - κυκλοπενταδιενικών συμπλόκων Κατάλυση 6.1 Αντιδράσεις των συναρμοσμένων ligands Ενδομοριακή Ισομερίωση Υδροπυριτίωση Σύνθεση οξικού οξέος - οξικού ανυδρίτη Σύνθεση ακεταλδεΰδης Υδροφορμυλίωση Σύμπλοκες ενώσεις με πολλαπλούς δεσμούς μετάλλου - άνθρακα 7.1 Σύμπλοκα μετάλλων καρβενίων Σύμπλοκα καρβενίων κατά Schrock ή αλκυλιδενικά σύμπλοκα Ευρετήριο όρων...135

8 Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή 9 1 ο Kεφάλαιο Εισαγωγή 1.1 Γενικά Η μεγάλη ανάπτυξη που γνώρισε η χημεία των οργανομεταλλικών ενώσεων στα τελευταία χρόνια, είχε ως αποτέλεσμα την ανακάλυψη καθώς και τη σύνθεση τεράστιου αριθμού ενώσεων. Οργανομεταλλικές ενώσεις θεωρούνται, σύμφωνα με την επικρατέστερη αντίληψη, αυτές που περιέχουν δεσμούς μετάλλου άνθρακα. Τις ενώσεις όμως, ορισμένων στοιχείων π.χ. βορίου, πυριτίου και αρσενικού που περιέχουν δεσμούς με άνθρακα είναι δύσκολο να τις χαρακτηρίσουμε ως οργανομεταλλικές, γιατί τα στοιχεία αυτά δεν θεωρούνται μέταλλα, σύμφωνα με τις απόψεις της κλασικής χημείας. Πολλοί όμως, παρά τη δυσκολία αυτή, τις κατατάσσουν σ αυτή την κατηγορία. Οι οργανομεταλλικές ενώσεις παρουσιάζουν τεχνολογικό ενδιαφέρον, ως καταλύτες διαφόρων μεθόδων. Επίσης, ο οργανικός χημικός, που ασχολείται με τη σύνθεση, τις χρησιμοποιεί ως πρώτες ύλες. Τέλος, τις χρησιμοποιεί και ο βιοχημικός που ενδιαφέρεται για δέσμευση αζώτου, μεταφορά οξυγόνου καθώς και για βιολογικά συστήματα οξειδοαναγωγής. Σ αυτό το βιβλίο θα ασχοληθούμε με τις ενώσεις που περιέχουν δεσμό άνθρακα μετάλλου. Ο ίδιος δεσμός απαντάται επίσης στις κυανιούχες ενώσεις των μετάλλων, στα μεταλλοκαρβονύλια και στα καρβίδια, αλλά για την πρώτη και την τελευταία τάξη θα περιοριστούμε μόνο σε γενικότητες, γιατί συνδέονται πιο στενά με την καθαρή Ανόργανη Χημεία παρά με την χημεία των οργανομεταλλικών ενώσεων. Όσον αφορά τη δεύτερη τάξη, αυτή θα πρέπει να αναπτυχθεί σε μεγαλύτερη έκταση, διότι με την πάροδο του χρόνου αποδείχθηκε ότι αυτή ανήκει ουσιαστικά στη χημεία των οργανομεταλλικών ενώσεων.

9 10 Χημεία Οργανομεταλλικών Ενώσεων Ιδιότητες Οι φυσικές ιδιότητες των οργανομεταλλικών ενώσεων είναι κατά κύριο λόγο απόρροια του ομοιοπολικού χαρακτήρα των δεσμών τους. Οι ενώσεις, σε συνηθισμένες θερμοκρασίες είναι είτε στερεά χαμηλού σημείου τήξεως είτε υγρά και αέρια και είναι συνήθως διαλυτές σε μη πολικούς διαλύτες, όπως π.χ. αλκάνια, τολουόλιο, διαιθυλαιθέρας, ή ακόμη και αιθυλική αλκοόλη. Οι χημικές τους ιδιότητες και ειδικότερα οι θερμικές ποικίλλουν μέσα σε ευρέα όρια. Έτσι, το τετραμeθυλοσιλάνιο, Me 4Si, παραμένει αρκετές μέρες αναλλοίωτο στους 500 C, ενώ το τετραμεθυλοτιτάνιο διασπάται αυτόματα στη θερμοκρασία δωματίου. Ταξινόμηση Ένα καλό κριτήριο για την κατάταξη των οργανομεταλλικών ενώσεων σε κατηγορίες, είναι αυτό που βασίζεται στη φύση του δεσμού Μ C και συσχετίζεται πολύ καλά με τη θέση του μετάλλου στο περιοδικό πίνακα. Οι οργανομεταλλικές ενώσεις των ηλεκτροθετικότερων μετάλλων είναι ιοντικές, όπως άλλωστε αναμένεται, διότι σ αυτές το μέταλλο ενώνεται με τον άνθρακα που θεωρείται αρκετά ηλεκτραρνητικός. Ο σχηματισμός τέτοιων ενώσεων ευνοείται πάρα πολύ όταν το οργανικό ανιόν αρωματικό ή ακόρεστο σύστημα μπορεί να σταθεροποιηθεί μετατοπίζοντας το αρνητικό του φορτίο πάνω σε περισσότερα από δύο άτομα άνθρακα. Τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα αυτής της περίπτωσης είναι τα παράγωγα του κυκλοπενταδιενυλίου, όπως το Κ + C 5H 5, στα οποία έξι π ηλεκτρόνια συνιστούν το μετατοπισμένο αρωματικό σύστημα. Η σταθερότητα όμως, των ακετυλενικών παραγώγων, όπως το Νa + C CH, είναι κυρίως αποτέλεσμα της μεγαλύτερης ηλεκτραρνητικότητας των ατόμων άνθρακα με sp υβριδισμό σε σχέση με αυτά που έχουν sp 3. Πτητικές ομοιοπολικές ενώσεις Οι ενώσεις στις οποίες ο δεσμός M C είναι ομοιοπολικός, όπως αυτές που σχηματίζονται τόσο από τα μεταλλοειδή όσο και από τα λιγότερο ηλεκτραρνητικά μέταλλα, είναι συνήθως πτητικές. Η σταθερότητα αυτών των ενώσεων κυμαίνεται μέσα σε ευρέα όρια και είναι παρόμοια με εκείνη πολλών οργανικών ενώσεων. Ενώσεις με ελλιπείς ηλεκτρονίων δεσμούς Ορισμένες από τις οργανομεταλλικές ενώσεις των μετάλλων λίθιο, βηρύλλιο,

10 Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή 11 μαγνήσιο και αργίλιο περιέχουν πολυκεντρικούς ελλιπείς ηλεκτρονίων δεσμούς, π.χ. Me 4Li 4, (Me 2Be) n, (Me 3Al) 2. Αυτά τα μέταλλα, λόγω του ότι έχουν υψηλή πυκνότητα φορτίου, σχηματίζουν κατιόντα με ισχυρή πολωτική ικανότητα, που είναι και ο βασικός παράγοντας για σχηματισμό ενώσεων με δεσμούς ελλιπείς ηλεκτρονίων. Ενώσεις μεταβατικών μετάλλων Σ αυτή την κατηγορία υπάγονται οι ενώσεις των μεταβατικών στοιχείων. Στις ενώσεις αυτές υπάρχουν σ, π ή και μερικές φορές δ δεσμοί. Η ικανότητα των μεταβατικών μετάλλων να σχηματίζουν πολλαπλούς δεσμούς έχει άμεση σχέση με την παρουσία ηλεκτρονίων στα d τροχιακά τους. Τα τροχιακά αυτά είναι κατάλληλης ενέργειας, ώστε να μπορούν να αλληλεπικαλύπτονται με τροχιακά ακόρεστων οργανικών ligands. Ενώσεις των μετάλλων της ΙΙ-Α ομάδας Από τα στοιχεία αυτής της ομάδας, οργανομεταλλικές ενώσεις στις οποίες δεν έχει ακόμη διευκρινισθεί πλήρως η φύση του δεσμού μετάλλου-άνθρακα, σχηματίζουν μόνο εκείνα που έχουν έντονο μεταλλικό χαρακτήρα. Σε ορισμένες όμως, περιπτώσεις, ο δεσμός αυτός είναι κατά κύριο λόγο ιοντικός, όπως π.χ. συμβαίνει στα κυκλοπενταδιενικά παράγωγα του ασβεστίου, στροντίου και βαρίου. Ένας άλλος τρόπος κατατάξεως των οργανομεταλλικών ενώσεων βασίζεται στον αριθμό των ηλεκτρονίων που είναι διαθέσιμα είτε από μόρια υδρογονανθράκων είτε από τις ρίζες τους. Αυτός βέβαια ο τρόπος κατάταξης, δεν έχει πάντα σχέση με τον χαρακτήρα του δεσμού που σχηματίζεται, τέτοιου είδους ενώσεις σχηματίζονται κυρίως με μεταβατικά μέταλλα. Έτσι, τα ligands κατατάσσονται κατ αύξοντα αριθμό ηλεκτρονίων ως εξής: Δότες 1-ηλεκτρονίου: Δότες 2-ηλεκτρονίων: Δότες 3-ηλεκτρονίων: Δότες 4-ηλεκτρονίων: Δότες 5-ηλεκτρονίων: Δότες 6-ηλεκτρονίων: Δότες 7-ηλεκτρονίων: αλκύλια ολεφίνες αλλύλια συζυγιακά διένια διενύλια, όπως η ρίζα του κυκλοπενταδιενυλίου τριένια και αρύλια τριενύλια, όπως η ρίζα του κυκλοεπτατριενυλίου Ορισμένες ενώσεις, που περιέχουν ligands δότες πολλών ηλεκτρονίων, εμφανί-

11 12 Χημεία Οργανομεταλλικών Ενώσεων ζουν επίσης αρωματικό χαρακτήρα, ο οποίος δεν υπήρχε σε καμία από τις αρχικές ύλες που αντέδρασαν για να δώσουν τις εν λόγω ουσίες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα της περίπτωσης αποτελεί το φερροκένιο, Fe(C 5H 5) 2. Σε σύμπλοκα που περιέχουν ligands δότες τριών ή περισσοτέρων ηλεκτρονίων, όπως τα συζυγιακά διένια, σημαντικό ρόλο στην ασυνήθιστη σταθερότητα τους παίζει η μετατόπιση σε μεγάλο ή μικρό βαθμό του ηλεκτρονιακού νέφους. 1.2 Κινητική σταθερότητα Όταν κάποιος εξετάζει είτε τη θερμική είτε την κινητική σταθερότητα μιας οργανομεταλλικής ένωσης, πριν προχωρήσει σε συμπεράσματα, θα πρέπει να έχει υ- πόψη του όλα τα απαραίτητα θερμοδυναμικά και κινητικά δεδομένα. Είναι γνωστό, ότι μέτρο της θερμοδυναμικής σταθερότητας μιας ένωσης είναι η τιμή της ελεύθερης ενέργειας σχηματισμού της, ΔG o f. Για τις οργανομεταλλικές όμως ενώσεις, δεν υπάρχουν συνήθως διαθέσιμα δεδομένα εντροπίας, όπως άλλωστε συμβαίνει και σε άλλες κατηγορίες ενώσεων. Κατ ανάγκη λοιπόν, αντί των δεδομένων της εντροπίας, χρησιμοποιούνται οι τιμές της ενθαλπίας σχηματισμού για να δειχθεί κατά προσέγγιση η θερμοδυναμική σταθερότητα των οργανομεταλλικών ενώσεων, όπως φαίνεται στο διάγραμμα που ακολουθεί ΔH f 80 (Kcal/ mol) 60 Me 4 Si Me 4 C Me 3 B Me 3 Al Me 3 Ga Me 2 Zn Me 4 Sn Ατομικός αριθμός Me 2 Cd Me 2 Hg Me 4 Pb Σχήμα 1.2.1: Θερμότητες σχηματισμού ορισμένων μεθυλοενώσεων στην αέρια φάση.

12 Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή 13 Όπως φαίνεται στο παραπάνω διάγραμμα, οι οργανομεταλλικές ενώσεις των ελαφρότερων στοιχείων είναι από θερμοδυναμικής άποψης σταθερές στη θερμοκρασία δωματίου, με την έννοια ότι δεν διασπώνται στα συστατικά τους. Αντίθετα, εκείνες των βαρύτερων στοιχείων είναι επιρρεπείς σε τέτοια διάσπαση γιατί είναι προϊόντα ενδόθερμων αντιδράσεων. Ένα παράδειγμα για την τελευταία περίπτωση είναι ο διμεθυλοϋδράργυρος για τον οποίο η ΔH o f της παρακάτω αντίδρασης είναι 30 Kcal mol 1, ενώ η αλλαγή της φυσικής κατάστασης, 2C + 3H2 + Hg ö Me2Hg (1.1) Me2 Hg (υγρό) ö Me2 Hg(αέριο) (1.2) απαιτεί 7,7 Kcal mol 1. Σύμφωνα με τα παραπάνω ο Me 2Hg θα έπρεπε να είναι ασταθής, εντούτοις είναι σταθερός και αυτό οφείλεται στην έλλειψη χαμηλής ενέργειας μονοπατιού μέσω του οποίου θα γίνει η αποσύνθεση. Αυτό βέβαια, σημαίνει ότι η αντίδραση μπορεί να ελεγχθεί κινητικά. Στη συνέχεια εξετάζεται η θερμική διάσπαση των αλκυλοενώσεων (R M) με βάση θερμοδυναμικά δεδομένα, σύμφωνα με το παρεχόμενο διάγραμμα (σχήμα 1.2.2). E α Οργαν/κό σύμπλοκο με σ δεσμό Μ R (αντιδρών) M + R ή M + + R M + R + ΔG Στάδιο 1 Στάδιο 2 Ε α = Ενέργεια ενεργοποιήσεως για μονομοριακή αποσύνθεση ΔG = Ελεύθερη ενέργεια διάσπασης Προϊόν Σταθερές ενώσεις διάσπασης του R και άλλα προϊόντα Σχήμα 1.2.2: Σχηματική παράσταση της θερμικής διάσπασης των R M. Όπως φαίνεται από το διάγραμμα, η ενέργεια ενεργοποιήσεως του σταδίου που ελέγχει την αντίδραση διάσπασης πρέπει να είναι επαρκώς χαμηλή για να προχωρήσει η διάσπαση. Είναι λοιπόν πολύ πιθανό, το στάδιο που ελέγχει τη διάσπαση των περισσοτέρων οργανομεταλλικών ενώσεων, να είναι αυτό που αφορά στην

13 14 Χημεία Οργανομεταλλικών Ενώσεων ομολυτική ή ετερολυτική λύση του δεσμού Μ C (Μ R ö M i + R i ή Μ R ö M + + R ). Όσο ισχυρότερος είναι αυτός ο δεσμός τόσο υψηλότερη ενέργεια ενεργοποιήσεως απαιτείται για τη διάσπασή του. Χαρακτηριστικό παράδειγμα γι αυτή την περίπτωση αποτελούν οι οργανομεταλλικές ενώσεις των στοιχείων της ΙV-Α ομάδας, των οποίων η διάσπαση γενικά ευνοείται τόσο θερμοδυναμικά όσο και κινητικά, καθώς γίνεται μετάβαση από τις ενώσεις του άνθρακα στις αντίστοιχες του μολύβδου. Σταθερότητα στην οξείδωση Η οξείδωση όλων των οργανομεταλλικών ενώσεων ευνοείται θερμοδυναμικά, γιατί το οξείδιο του μετάλλου, το διοξείδιο του άνθρακα και το ύδωρ, που είναι τα προϊόντα της οξείδωσης, έχουν μεγάλες αρνητικές τιμές ελεύθερης ενέργειας σχηματισμού. Μερικές όμως, είναι ασταθείς κινητικά ακόμη και στη θερμοκρασία δωματίου. Παρά την χημική αδράνεια των παραγώγων των στοιχείων της ΙV-Α ομάδας, καθώς και του Me 2Hg, πολλές οργανομεταλλικές ενώσεις των στοιχείων των κύριων ομάδων οξειδώνονται ταχύτατα. Η αστάθεια στην οξείδωση, που οφείλεται σε κινητικά αίτια, αποδίδεται στην παρουσία χαμηλής ενέργειας τροχιακών, π.χ. στα 4p του Me 3Ga ή σε μονήρες ζεύγος ηλεκτρονίων π.χ. Me 3Βi. Οι άλκυλο όμως, ε- νώσεις των στοιχείων της IV-Α ομάδας δεν έχουν κανένα από τα παραπάνω χαρακτηριστικά και έτσι συμπεριφέρονται σαν κορεσμένες. Σταθερότητα στην υδρόλυση Οι οργανομεταλλικές ενώσεις των στοιχείων των ΙV-B και V-B ομάδων παρουσιάζουν κινητική σταθερότητα στην προσβολή από το ύδωρ, ενώ εκείνες τόσο των Ι-Α και ΙΙ-Α ομάδων όσο και του ψευδαργύρου, καδμίου, αργιλίου, γαλλίου και ινδίου, υδρολύονται εύκολα. Αυτό βέβαια, έρχεται σαν επακόλουθο της αρχής, ότι σε τέτοιες αντιδράσεις συνήθως, το ύδωρ συμπεριφέρεται σαν πυρηνόφιλο αντιδραστήριο, επομένως, η δράση του ευκολύνεται πάρα πολύ από την ύπαρξη στο μέταλλο χαμηλής ενέργειας κενών τροχιακών, στα οποία μπορεί να διευθετηθεί το ζεύγος ηλεκτρονίων του πυρηνόφιλου αντιδραστηρίου. Οι τετραλκυλο- και τριαλκυλοενώσεις των στοιχείων των ΙV-Α και V-Α ομάδων αντίστοιχα, δεν υδρολύονται, γιατί τα τροχιακά των μετάλλων τους είναι πλήρη και έτσι δεν ευνοείται η πυρηνόφιλη προσβολή. Η ταχύτητα της υδρόλυσης εξαρτάται από το βαθμό πολώσεως του δεσμού μετάλλου-άνθρακα. Όταν αυτός είναι μεγάλος, π.χ. AlMe 3, η

14 Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή 15 υδρόλυση είναι ταχεία. Οι περισσότερες από τις ουδέτερες οργανομεταλλικές ενώσεις των μεταβατικών στοιχείων δεν υδρολύονται. 1.3 Προϋποθέσεις κινητικής σταθερότητας Έχει διαπιστωθεί, ότι οι ενώσεις των βαρύτερων στοιχείων έχουν πολύ μεγαλύτερη κινητική αστάθεια από εκείνες των στοιχείων της δεύτερης περιόδου του περιοδικού συστήματος και αυτό αποτελεί μία από τις πιο εντυπωσιακές διαφορές τους. Εάν συγκριθούν, π.χ. οι ενώσεις του άνθρακα, με εκείνες του πυριτίου, παρατηρούμε ότι οι πρώτες είναι πιο σταθερές και αυτό οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στο ότι χρησιμοποιεί και τα τέσσερα sp 3 τροχιακά για το σχηματισμό δεσμών. Εκείνο όμως, που παίζει σημαντικό ρόλο στη θερμική σταθερότητα των ενώσεων του άνθρακα, είναι η υψηλή ενέργεια των κενών αντιδεσμικών τροχιακών τους εξαιτίας της οποίας δεν είναι εύκολο να κατανεμηθούν ηλεκτρόνια σ αυτά ώστε να προκληθεί η θερμική διάσπασή τους. Για τον ίδιο άλλωστε λόγο, ο άνθρακας στις ενώσεις του δεν εμφανίζει αριθμό συναρμογής μεγαλύτερο του 4. Στο πυρίτιο εξάλλου, τα 3d τροχιακά του μπορούν μερικές φορές να συνεισφέρουν σημαντικά στο σχηματισμό δεσμών, γιατί ενεργειακά βρίσκονται σχετικά κοντά με τα 3s και 3p, γεγονός που συμβαίνει στις ενώσεις (SiH 3) 3N και SiF 6 2. Πιο συχνά όμως, τα τροχιακά αυτά βοηθούν στο σχηματισμό μεταβατικών καταστάσεων κατά τις διάφορες αντιδράσεις των ενώσεων του πυριτίου. Τόσο στο πυρίτιο όσο και στα βαρύτερα στοιχεία, η αύξηση του αριθμού συναρμογής πάνω από 4 συνήθως συμβαίνει μόνο όταν οι υποκαταστάτες του κεντρικού ατόμου είναι ηλεκτραρνητικές ομάδες, όπως τα αλογόνα, π.χ. SiF 6 2. Είναι ήδη γνωστό, ότι το SiCl 4 είναι κινητικά ασταθέστερο στην υδρόλυση από ότι ο CCl 4. Αυτό οφείλεται στην δυνατότητα που έχει το πυρίτιο να αυξάνει τον αριθμό συναρμογής του πάνω από 4, γεγονός το οποίο μπορεί να αποδοθεί στην παρουσία των χαμηλής ενέργειας 3d τροχιακών στο άτομο του πυριτίου. Όταν όμως, οι υποκαταστάτες του κεντρικού στοιχείου δεν είναι ηλεκτραρνητικές ομάδες, όπως στο τετραμεθυλοσιλάνιο, τότε δεν υπάρχει τάση αύξησης του αριθμού συναρμογής πάνω από 4 και κατά συνέπεια, το (CH 3) 4Si είναι κινητικά σταθερό στην υδρόλυση, στην οξείδωση και στη θερμική διάσπαση, όταν βρίσκεται σε θερμοκρασία δωματίου. Από τα παραπάνω συνάγεται, ότι η κινητική σταθερότητα των οργανομεταλλικών ενώσεων είναι πιθανό να συσχετίζεται με την παρουσία ή την απουσία τόσο κενών όσο και χαμηλής ενέργειας τροχιακών στο μέταλλο. Στις οργανομεταλλικές ενώσεις των μεταβατικών στοιχείων όμως, τα μέταλλα

15 16 Χημεία Οργανομεταλλικών Ενώσεων πάντα διαθέτουν κενά d τροχιακά και επομένως, οι ενώσεις αυτές εμφανίζουν ακόμη μεγαλύτερη κινητική αστάθεια. Αυτό φαίνεται καλύτερα, συγκρίνοντας τη θερμική σταθερότητα δύο ενώσεων των οποίων τα κεντρικά στοιχεία προέρχονται από διαφορετικούς τομείς του περιοδικού πίνακα, όπως είναι το Ti(CH 3) 4 και το Si(CH 3) 4. Το πρώτο διασπάται αυτόματα στη θερμοκρασία δωματίου, ενώ το δεύτερο είναι σταθερό μέχρι τους 500 C. Βιβλιογραφία Demitras C. G., Russ R. C., Salmon F. J., Weber H. J., Weiss S. G., Inorganic Chemistry, Prentice Hall Inc, N. Jersey, Coates E. G., Green H. L. M., Powell P., Wade K., Principles of Organometallic Chemistry, Methuen & Co Ltd, London, 1971.

16 Κεφάλαιο 2: Μέθοδοι Παρασκευής Ενώσεων με Δεσμό Μετάλλου - Άνθρακα 17 2 ο Kεφάλαιο Μέθοδοι Παρασκευής Ενώσεων με Δεσμό Μετάλλου Άνθρακα 2.1 Γενικά Ο αριθμός των συνθετικών μεθόδων στις οποίες χρησιμοποιούνται ως πρώτες ύλες οργανομεταλλικές ενώσεις είναι αρκετά μεγάλος. Μερικές όμως απ αυτές, λόγω του ότι επιφέρουν αλλαγές μόνο στο οργανικό τμήμα του μορίου, θεωρούνται αντικείμενο της Οργανικής Χημείας, ενώ άλλες για αντίστοιχους λόγους, είναι πιο σωστό να περιλαμβάνονται στη συνθετική Ανόργανη Χημεία. Εάν όμως εξεταστούν προσεκτικά όλες οι αντιδράσεις των μεθόδων που οδηγούν στο σχηματισμό δεσμού μετάλλου - άνθρακα προκύπτει, ότι αυτές μπορούν να υπαχθούν σε δύο μεγάλες κατηγορίες: 1. Αντιδράσεις, στις οποίες το αντιδρών μέταλλο βρίσκεται στη στοιχειακή του μορφή. 2. Αντιδράσεις, όπου το αντιδρών μέταλλο βρίσκεται ήδη με τη μορφή μιας χημικής ενώσεως. Κάθε μία από τις παραπάνω κατηγορίες, ανάλογα με το τι θέλουμε να παρασκευάσουμε, έχει μειονεκτήματα αλλά και πλεονεκτήματα. Οι συνθέσεις της πρώτης κατηγορίας πλεονεκτούν, λόγω της μεγαλύτερης δραστικότητας του στοιχειακού μετάλλου, σε σχέση με την αντίστοιχη των ενώσεών του. Επιπλέον, η συσσωρευμένη ενέργεια που υπάρχει σε κάθε μέταλλο μπορεί να ελευθερωθεί καθώς αυτό αντιδρά, παρέχοντας έτσι την απαραίτητη ενέργεια για την συμπλήρωση της όλης αντίδρασης. Οι ενώσεις όμως, των μετάλλων είναι συνήθως πιο προσιτές, η προμήθειά τους δεν παρουσιάζει δυσκολίες και ίσως το σπουδαιότερο, είναι λιγότερο ακριβές. Αυτός όμως, που προγραμματίζει τη σύνθεση κάποιας ένωσης πρέπει να έχει υπόψη του όλους τους παράγοντες που υπεισέρχονται σ αυτή. Οι πιο συνηθισμένοι απ αυτούς είναι η προμήθεια των πρώτων υλών, οι συνθήκες αντίδρα-

17 18 Χημεία Οργανομεταλλικών Ενώσεων σης (μπορεί να χρειάζονται ειδικές συσκευές), η απόδοση της αντίδρασης, οι ιδιότητες του προϊόντος (γνωστό προϊόν) και το αν θα πρέπει να απομονωθεί αυτό ή όχι. Όσον αφορά τον τελευταίο παράγοντα, θα πρέπει να τονισθεί, ότι ο τρόπος εργασίας που ακολουθείται όταν απομονώνεται μία ουσία είναι διαφορετικός από αυτόν που εφαρμόζεται όταν η ουσία, χρησιμοποιούμενη ως πρώτη ύλη για κάποια αντίδραση, δεν είναι απαραίτητο να απομονωθεί. Εάν λοιπόν, για τη σύνθεση κάποιας ουσίας πρέπει να γίνει επιλογή μεταξύ δύο ή τριών αντιδράσεων, αυτή που θα προτιμηθεί είναι εκείνη που καλύπτει τους περισσότερους από τους παραπάνω παράγοντες. Στη συνέχεια αναφέρονται οι πιο κοινές κατηγορίες οργανομεταλλικών συνθέσεων. Κάθε μία απ αυτές αναπτύσσεται κατά τρόπο γενικό και σύντομο. 2.2 Συνθέσεις με μέταλλα σε στοιχειακή μορφή Άμεση Σύνθεση Η άμεση σύνθεση είναι ίσως ο πιο σπουδαίος αλλά και ο πιο γενικός τρόπος παρασκευής οργανομεταλλικών ενώσεων, τόσο στο εργαστήριο όσο και στη βιομηχανία. Κατά τη σύνθεση αυτή το μέταλλο αντιδρά με ένα αλκυλαλογονίδιο: M + nrx ö R MX (2.1) Σε ορισμένες περιπτώσεις το οργανομεταλλικό αλογονίδιο είναι δυνατό να μετατραπεί σε απλούστερη μορφή και έτσι η αντίδραση 2.1 τροποποιείται στην παρακάτω: n n n 2M + nrx ö R M + MX (2.2) Οι ταχύτητες και οι αποδόσεις αυτών των αντιδράσεων εξαρτώνται από τρεις παράγοντες: n Α. Μέταλλο Τα ηλεκτροθετικά μέταλλα αντιδρούν εύκολα κάτω από ήπιες συνθήκες. Ορισμένων όμως μετάλλων, η επιφάνεια πρέπει να απαλλάσσεται από τα οξείδια που την καλύπτουν και τα οποία παρεμποδίζουν την έναρξη της αντίδρασης. Οι αντι-

18 Κεφάλαιο 2: Μέθοδοι Παρασκευής Ενώσεων με Δεσμό Μετάλλου - Άνθρακα 19 δράσεις με ορισμένα μεταλλοειδή απαιτούν πιο δραστικές συνθήκες, διότι προϋποθέτουν την διάσπαση ομοιοπολικών δεσμών μεταξύ των ατόμων του μεταλλοειδούς. Β. Οργανικά αλογονίδια Τα φθορίδια και τα ιωδίδια δεν χρησιμοποιούνται συχνά, γιατί τα πρώτα αντιδρούν δύσκολα δεν είναι εύκολη η διάσπαση του δεσμού C F (Ε. Δ. 105 Κcal mol 1 ) ενώ τα δεύτερα έχουν την τάση προς αντιδράσεις διμερισμού που καταλήγουν στο σχηματισμό δεσμών C C. Επίσης, τα δραστικά μέταλλα όταν αντιδρούν με αλκυλαλογονίδια που περιέχουν ένα ή περισσότερα υδρογόνα πάνω στο άτομο του άνθρακα που είναι δίπλα απ αυτό που φέρει το αλογόνο, μπορούν να αποσπάσουν υδραλογόνο και έτσι να προκύψει ως προϊόν ολεφίνη. Γενικά, μπορεί να λεχθεί, ότι τα αρυλαλογονίδια είναι λιγότερο δραστικά από τα αλκυλαλογονίδια, ό- πως επίσης και ότι η δραστικότητα των οργανικών αλογονιδίων κάθε μιας κατηγορίας, επηρεάζεται σημαντικά από του υποκαταστάτες των άλλων ατόμων άνθρακα. Γ. Συνθήκες αντίδρασης Στις πιο πολλές περιπτώσεις χρησιμοποιείται διαλύτης. Αυτός που έχει ευρεία εφαρμογή, που είναι γνωστός και από τα αντιδραστήρια Grignard, είναι ο διαιθυλαιθέρας. Η ιδιότητα του αιθέρα να επιτυγχάνει μέσω του οξυγόνου ισχυρή επιδιαλύτωση των ατόμων του μαγνησίου, είναι ο παράγοντας που επιτρέπει τη χρήση ήπιων συνθηκών αντίδρασης και στη συνέχεια, την παραγωγή του προϊόντος με τη μορφή διαλύματος. Γενικά όμως, οι συνθήκες αυτής της κατηγορίας των αντιδράσεων ποικίλουν κατά περίπτωση. Ενώσεις από τις οποίες μπορούν να προκύψουν σιλικόνες, παρασκευάζονται με διαβίβαση εξαεριωμένων οργανικών αλογονιδίων πάνω από θερμαινόμενο στους 300 C κράμα Cu Si : 2CH3Cl + Si ö (CH 3) 2SiCl2 (2.3) Το κράμα πρέπει να παρασκευάζεται κατά σαφώς καθορισμένο τρόπο και οι συνθήκες της αντίδρασης πρέπει να ελέγχονται προσεκτικά. Παρά τον προσεκτικό έλεγχο των συνθηκών, η αντίδραση μπορεί να δώσει μέχρι 41 προϊόντα, αλλά το (CH 3) 2SiCl 2 λαμβάνεται σε αποδόσεις που μπορούν να φθάσουν μέχρι και το 80%. Αυτή η αντίδραση χρησιμοποιείται κυρίως στη βιομηχανία, μπορεί όμως να χρησιμοποιηθεί και για ερευνητικούς σκοπούς με τις παρακάτω τροποποιήσεις:

19 20 Χημεία Οργανομεταλλικών Ενώσεων 320 C 2 2 Cu n n 4n+ 2 2CH Cl + Si ææææ Si C H (n = 4-9) (2.4) Παρόλες τις τροποποιήσεις, η αντίδραση συνεχίζει να δίνει ποικιλία προϊόντων. Μια άλλη αντίδραση που έτυχε βιομηχανικής εφαρμογής είναι αυτή της παρασκευής του τετρααιθυλομολύβδου, ουσίας που χρησιμοποιείται ως προσθετικό της βενζίνης των παλιάς τεχνολογίας αυτοκινήτων: 60 C C H Cl + Pb + 4Na ææææ (C H ) Pb + 4NaCl (2.5) Στην άμεση σύνθεση ο μόλυβδος, όπως και άλλα βαριά μέταλλα, δεν αντιδρά κάτω από κανονικές συνθήκες. Αυτό φαίνεται ότι οφείλεται, κατά πρώτο λόγο, σε κινητικούς παράγοντες, διότι λεπτώς διαμερισμένος μόλυβδος αντιδρά αρκετά εύκολα με αλκυλαλογονίδια. Εάν όμως, χρησιμοποιηθεί κράμα Pb Na κατά κάποιο τρόπο ενεργοποιείται ο μόλυβδος, διότι η ενέργεια που εκλύεται κατά τη σύνθεση του αλογονιδίου του νατρίου δίνει την ώθηση για να συμπληρωθεί η αντίδραση. Ο σχηματισμός των ενεργοποιημένων μετάλλων και η χρήση τους στην άμεση σύνθεση έχει καταστεί ένα πολύ σπουδαίο πεδίο έρευνας Αντιδράσεις μετάλλων με υδρογονάνθρακες Οι υδρογονάνθρακες μπορούν να δράσουν σαν οξέα κατά Brönsted - Lowry, λόγω της μικρότερης ηλεκτραρνητικότητας του υδρογόνου σε σχέση με εκείνης του άνθρακα. Στην πράξη όμως, οι περισσότεροι υδρογονάνθρακες είναι πολύ α- σθενή οξέα και γι αυτό αντιδρούν μόνο με πολύ δραστικά μέταλλα: 2(C H ) CH + 2Na ö 2(C H ) CNa + H (2.6) Αυτή η μέθοδος, μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την παρασκευή αλκυλο- και α- ρυλοπαραγωγών των δραστικών μετάλλων των ομάδων ΙΑ και ΙΙΑ. Η διάσπαση του δεσμού C Η ή καλύτερα ο όξινος χαρακτήρας των υδρογόνων ενός υδρογονάνθρακα, εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από τη λόγω συντονισμού σταθερότητα του σχηματιζόμενου ανιόντος. Το ανιόν π.χ. που σχηματίζεται κατά την αντίδραση του κυκλοπενταδιενίου με μεταλλικό Κ: CH K ö K + + H2 (2.7) 2

20 Κεφάλαιο 2: Μέθοδοι Παρασκευής Ενώσεων με Δεσμό Μετάλλου - Άνθρακα 21 παρουσιάζει σταθερότητα διότι εμφανίζει συντονισμό: (2.8) Οι ακόρεστοι υδρογονάνθρακες αντιδρούν με μέταλλα και σχηματίζουν ενώσεις χωρίς απώλεια υδρογόνου. Αυτές οι αντιδράσεις, παρέχουν την δυνατότητα απομόνωσης ή τουλάχιστον σταθεροποίησης πολύ ασταθών ενδιάμεσων προϊόντων της αντιδράσης, όπως π.χ., η απομόνωση του κυκλοβουταδιενίου με τη μορφή του πρώτου παραγώγου του C 4H 4Fe(CO) 3. Μια ίσως πιο ειδική περίπτωση από την προηγούμενη είναι ο σχηματισμός ανιοντικών ριζών σε χαμηλή θερμοκρασία: -65 C THF C H + Na ææææ Na C H - (2.9) Η αντίδραση 2.9, επιτυγχάνεται με τη μεταφορά ενός ηλεκτρονίου του νατρίου σε κενό π αντιδεσμικό τροχιακό του αρωματικού υδρογονάνθρακα (ναφθαλίνιο). Έτσι, το προϊόν που προκύπτει είναι ρίζα, διότι περιέχει ένα ασύζευκτο ηλεκτρόνιο και ονομάζεται ανιοντική ρίζα επειδή φέρει και αρνητικό φορτίο. Τέτοιου είδους αντιδράσεις χρησιμοποιούνται για την παρασκευή ενώσεων στις οποίες εφαρμόζονται εξειδικευμένες τεχνικές Αντιδράσεις μετάλλων με μονοξείδιο του άνθρακα Η μέθοδος αυτή έχει περιορισμένη παρασκευαστική σημασία, γιατί πολύ λίγα μεταλλοκαρβονύλια παρασκευάζονται με απευθείας επίδραση CO πάνω σε μέταλλο. Το πιο απλό αλλά και το πιο σπουδαίο απ αυτά είναι το τετρακαρβονυλονικέλιο: Δ (Σ) (A) 4(A) Ni + 4CO æææ Ni(CO) (2.10) Η παραπάνω αντίδραση, είναι γνωστή ως μέθοδος Mond, από το όνομα αυτού που την επινόησε και χρησιμοποιείται στο διαχωρισμό του νικελίου από το καβάλτιο, το οποίο δεν αντιδρά με το CO κάτω από τις ίδιες συνθήκες. Το Ni(CO) 4 μπορεί κατόπιν να διασπασθεί με θέρμανση σε υψηλότερη θερμοκρασία απ αυτή της παρασκευής του, αποδίδοντας καθαρό μέταλλο. Κατά τον ίδιο τρόπο αντιδρούν και άλλες ενώσεις του δισθενούς άνθρακα CS, RNC κλπ.

21 22 Χημεία Οργανομεταλλικών Ενώσεων Αντιδράσεις εξαεριωμένων μετάλλων Η αύξηση της χημικής δραστικότητας ενός μετάλλου μπορεί να επιτευχθεί αυξάνοντας την επιφάνειά του. Όταν λοιπόν, αυξάνει ο διαμερισμός ενός μετάλλου, προκαλείται αύξηση της επιφάνειάς του με επακόλουθο τη μεγαλύτερη δραστικότητα. Εάν ο διαμερισμός προχωρήσει μέχρι το έσχατο όριο του το άτομο αυτό σημαίνει ότι έχει προηγουμένως προκληθεί διάσπαση όλων των δεσμών μετάλλου μετάλλου με τελική κατάληξη τη δημιουργία ατόμων σε αέρια φάση. Η χρησιμοποιούμενη περιοχή θερμοκρασιών κυμαίνεται από 200 C (υδράργυρος) μέχρι 3000 C (βολφράμιο). Στην αέρια κατάσταση τα περισσότερα μεταβατικά μέταλλα Προς μετασχηματιστή Άζωτο Mανόμετρο πίεσης Αντίσταση Μο και Cr Υγρό άζωτο Δοχείο πολυστυρενίου Παγίδα αντλίας Περιστροφική αντλία κενού αντλία διάχυσης Βενζόλιο ΣΥΣΚΕΥΗ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ ΔΙΒΕΝΖΟΛΟ ΧΡΩΜΙΟΥ Τεμάχιο Cr ( mg) Yαλοβάμβακας Kάλυμμα Mo Το κάλυμμα δεν εφάπτεται Λεπτομέρεια από τον εξαερωτή Σχήμα 2.2.1: Συσκευή αντιδράσεων με εξαεριωμένα μέταλλα.

22 Κεφάλαιο 2: Μέθοδοι Παρασκευής Ενώσεων με Δεσμό Μετάλλου - Άνθρακα 23 βρίσκονται σε ατομική μορφή. Ορισμένα όμως, μέταλλα των κύριων ομάδων όταν εξαεριωθούν, εκτός από άτομα, δίνουν σε μικρή αναλογία διμερείς και πολυμερείς μορφές ατόμων. Η μεγάλη δραστικότητα των μετάλλων που βρίσκονται σε τέτοια κατάσταση οφείλεται τόσο στο γεγονός ότι τα άτομα του μετάλλου είναι κατά κάποιο τρόπο διεγερμένα, λόγω της μεγάλης θερμικής ενέργειας που καταναλώθηκε για να εξαεριωθούν, όσο και σε κινητικούς παράγοντες. Κατά συνέπεια όταν ένα μέταλλο βρίσκεται σε τέτοια μορφή, μπορεί να αντιδράσει κατά τρόπους αρκετά διαφορετικούς από αυτούς με τους οποίους σχηματίζει ενώσεις, όταν χρησιμοποιείται με τη γνωστή του φυσική κατάσταση. Η μέθοδος αυτή έχει αναπτυχθεί τα τελευταία χρόνια και μέσω αυτής έχουν παρασκευαστεί τόσο ασυνήθιστες όσο και ασταθείς ενώσεις, οι οποίες όμως δεν ήταν δυνατό να παρασκευαστούν με κάποια συμβατική μέθοδο. Κατ αυτή τη μέθοδο το μέταλλο θερμαινόμενο εξαερώνεται με ελεγχόμενη ταχύτητα περίπου 0,2-3 g ανά ώρα κάτω από υψηλό κενό (< 10 3 torr). Τα δημιουργούμενα άτομα του μετάλλου περνούν στο ψυχρό τμήμα του θαλάμου κενού, όπου αποτίθενται στα ψυχρά τοιχώματά του μαζί με περίσσεια του ligand. Τα τοιχώματα του θαλάμου πρέπει να είναι αρκετά ψυχρά, συνήθως κάτω των 100 C, γι αυτό ως μέσο ψύξεως χρησιμοποιείται στις περισσότερες περιπτώσεις το υγρό άζωτο. Η επιθυμητή αντίδραση επιτυγχάνεται πληρέστερα, όταν η αναλογία ατόμων μετάλλου - ένωσης (ligand) κυμαίνεται από 1:10 μέχρι 1:50. Μερικές φορές είναι απαραίτητη η αραίωση του ligand με κάποιο διαλύτη. Κατάλληλες ουσίες για διαλύτες είναι ορισμένοι κορεσμένοι υδρογονάνθρακες οι οποίοι δεν αντιδρούν με μέταλλα. Η μέθοδος αυτή χρησιμοποιείται για μικρής κλίμακας παρασκευές. Τα προϊόντα που λαμβάνονται απομονώνονται με τους γνωστούς τρόπους της Χημείας των Οργανομεταλλικών ενώσεων. Στις περισσότερες όμως, περιπτώσεις αυτή η απομόνωση παρουσιάζει μεγάλες δυσκολίες λόγω της εξαιρετικής ευαισθησίας των προϊόντων. Οι αντιδράσεις 2.11, 2.12 και 2.13 αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα της μεθόδου: Fe (A) + C3H 6 + 3PF3 ö CHFe(PF) (2.11) Ni (A) 4CS Pt (A) C6F5 Br ö Ni(CS) (2.12) ö C F PtBr (2.13)

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 17 & 18: Αλκοόλες, θειόλες, αιθέρες και εποξείδια

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 17 & 18: Αλκοόλες, θειόλες, αιθέρες και εποξείδια Οργανική Χημεία Κεφάλαιο 17 & 18: Αλκοόλες, θειόλες, αιθέρες και εποξείδια 1. Αλκοόλες Ενώσεις που περιέχουν ομάδες υδροξυλίου συνδεδεμένες με κορεσμένα άτομα άνθρακα υβριδισμού sp 3 Βάσει παραπάνω ορισμού,

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαια 20 & 21: Καρβοξυλικά οξέα, παράγωγα τους και αντιδράσεις ακυλο υποκατάστασης

Οργανική Χημεία. Κεφάλαια 20 & 21: Καρβοξυλικά οξέα, παράγωγα τους και αντιδράσεις ακυλο υποκατάστασης Οργανική Χημεία Κεφάλαια 20 & 21: Καρβοξυλικά οξέα, παράγωγα τους και αντιδράσεις ακυλο υποκατάστασης 1. Καρβοξυλικά οξέα Σημαντικά ακυλο (-COR) παράγωγα Πλήθος καρβοξυλικών ενώσεων στη φύση, π.χ. οξικό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ο αριθμός Avogadro, N A, L = 6,022 10 23 mol -1 η σταθερά Faraday, F = 96 487 C mol -1 σταθερά αερίων R = 8,314 510 (70) J K -1 mol -1 = 0,082 L atm mol -1 K -1 μοριακός

Διαβάστε περισσότερα

Ε. Μαλαμίδου-Ξενικάκη

Ε. Μαλαμίδου-Ξενικάκη Ε. Μαλαμίδου-Ξενικάκη Θεσσαλονίκη 2015 ΑΛΚΥΝΙΑ: C ν H 2ν-2 Ο τριπλός δεσμός άνθρακα άνθρακα Τριπλός δεσμός αλκυνίου ΑΛΚΥΝΙΑ Μόρια πρότυπα για «μοριακούς διακόπτες» Μικροσκοπία σάρωσης σήραγγας (Scanning

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 5: Επισκόπηση οργανικών αντιδράσεων

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 5: Επισκόπηση οργανικών αντιδράσεων Οργανική Χημεία Κεφάλαιο 5: Επισκόπηση οργανικών αντιδράσεων 1. Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων Γενικά, εξετάζουμε το είδος της αντίδρασης και τον τρόπο που αυτές συντελούνται Γενικοί τύποι αντιδράσεων

Διαβάστε περισσότερα

ISBN 978-960-456-191-9

ISBN 978-960-456-191-9 Kάθε γνήσιο αντίτυπο φέρει την υπογραφή του συγγραφέα ISBN 978-960-456-191-9 Copyright, Ιανουάριος 2010, Σέμος Αναστάσιος, Eκδόσεις Zήτη Tο παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται κατά τις διατάξεις

Διαβάστε περισσότερα

5.3 Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων και μερικοί μηχανισμοί οργανικών αντιδράσεων

5.3 Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων και μερικοί μηχανισμοί οργανικών αντιδράσεων 5. Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων και μερικοί μηχανισμοί οργανικών αντιδράσεων Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων Η ταξινόμηση των οργανικών αντιδράσεων μπορεί να γίνει με δύο διαφορετικούς τρόπους : α.

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Χημεία καρβονυλικών ενώσεων & Κεφάλαιο 19: Αλδεϋδες και κετόνες

Οργανική Χημεία. Χημεία καρβονυλικών ενώσεων & Κεφάλαιο 19: Αλδεϋδες και κετόνες Οργανική Χημεία Χημεία καρβονυλικών ενώσεων & Κεφάλαιο 19: Αλδεϋδες και κετόνες 1. Καρβονυλικές ενώσεις Καρβονυλική ομάδα C=O σημαντικότερη λειτουργική ομάδα οργανικής χημείας Καρβονυλικές ομάδες βρίσκονται

Διαβάστε περισσότερα

4.4 Οργανομεταλλικές ενώσεις των στοιχείων της Ομάδας 4Α (14)

4.4 Οργανομεταλλικές ενώσεις των στοιχείων της Ομάδας 4Α (14) 4.4 Οργανομεταλλικές ενώσεις των στοιχείων της Ομάδας 4Α (14) Si, Ge, Sn, Pb Χημεία οργανοπυριτίου: ένα από τα εκτενέστερα κεφάλαια της ΟΧ Ιστορικό Πρώτες ενώσεις Si C: Friedel Crafts 1863 Μέχρι 1930:

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ. 2 η θεματική ενότητα: Χημικοί δεσμοί και μοριακές ιδιότητες

ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ. 2 η θεματική ενότητα: Χημικοί δεσμοί και μοριακές ιδιότητες ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ 2 η θεματική ενότητα: Χημικοί δεσμοί και μοριακές ιδιότητες Σχολή: Περιβάλλοντος Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Εκπαιδευτής: Χαράλαμπος Καραντώνης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΣΤΗΝ ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ

ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΣΤΗΝ ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΣΤΗΝ ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΟΙΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Δρ. ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΣ ΚΟΚΟΤΟΣ Email: ckokotos@chem.uoa.gr ΠΥΡΗΝΟΦΙΛΗ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΣΕ ΚΑΡΒΟΝΥΛΙΚΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 205-6 ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ Οι μαθητές και οι μαθήτριες θα πρέπει να είναι σε θέση: ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Διδ. περ. Σύνολο διδ.περ.. Η συμβολή της Χημείας στην εξέλιξη του πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

2.3 Είδη χημικών δεσμών: Ιοντικός ομοιοπολικός δοτικός ομοιοπολικός δεσμός.

2.3 Είδη χημικών δεσμών: Ιοντικός ομοιοπολικός δοτικός ομοιοπολικός δεσμός. 2.3 Είδη χημικών δεσμών: Ιοντικός ομοιοπολικός δοτικός ομοιοπολικός δεσμός. 11.1. Ποια είδη χημικών δεσμών γνωρίζετε; Υπάρχουν δύο βασικά είδη χημικών δεσμών: ο ιοντικός ή ετεροπολικός δεσμός και ο ομοιοπολικός

Διαβάστε περισσότερα

5. Να βρείτε τον ατομικό αριθμό του 2ου μέλους της ομάδας των αλογόνων και να γράψετε την ηλεκτρονιακή δομή του.

5. Να βρείτε τον ατομικό αριθμό του 2ου μέλους της ομάδας των αλογόνων και να γράψετε την ηλεκτρονιακή δομή του. Ερωτήσεις στο 2o κεφάλαιο από τράπεζα θεμάτων 1. α) Ποιος είναι ο μέγιστος αριθμός ηλεκτρονίων που μπορεί να πάρει κάθε μία από τις στιβάδες: K, L, M, N. β) Ποιος είναι ο μέγιστος αριθμός ηλεκτρονίων που

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολή ορισμένων περιοδικών ιδιοτήτων

Μεταβολή ορισμένων περιοδικών ιδιοτήτων Μεταβολή ορισμένων περιοδικών ιδιοτήτων 1. Ερώτηση: Ποια θεωρούνται θεμελιώδη χαρακτηριστικά του ατόμου και γιατί; Θεμελιώδη χαρακτηριστικά του ατόμου είναι: η ατομική ακτίνα, η ενέργεια ιοντισμού και

Διαβάστε περισσότερα

4.15 Αλογόνωση των αλκανίων RH + X 2 RX + HX

4.15 Αλογόνωση των αλκανίων RH + X 2 RX + HX 4.15 Αλογόνωση των αλκανίων R + X 2 RX + X Ενεργειακό περιεχόμενο R + X 2 RX + X εκρηκτική για το F 2 εξώθερμη για το Cl 2 και το Br 2 ενδόθερμη για το I 2 4.16 Χλωρίωση του Μεθανίου Χλωρίωση του Μεθανίου

Διαβάστε περισσότερα

3.2 Οξυγόνο. 2-3. Ποιες είναι οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου. Οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου εμφανίζονται στον παρακάτω πίνακα.

3.2 Οξυγόνο. 2-3. Ποιες είναι οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου. Οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου εμφανίζονται στον παρακάτω πίνακα. 93 Ερωτήσεις θεωρίας με απαντήσεις 3.2 Οξυγόνο 2-1. Ποιο είναι το οξυγόνο και πόσο διαδεδομένο είναι στη φύση. Το οξυγόνο είναι αέριο στοιχείο με μοριακό τύπο Ο 2. Είναι το πλέον διαδεδομένο στοιχείο στη

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΟΙ ΔΕΣΜΟΙ. Να δίδουν τον ορισμό του χημικού δεσμού. Να γνωρίζουν τα είδη των δεσμών. Να εξηγούν το σχηματισμό του ιοντικού ομοιοπολικού δεσμού.

ΧΗΜΙΚΟΙ ΔΕΣΜΟΙ. Να δίδουν τον ορισμό του χημικού δεσμού. Να γνωρίζουν τα είδη των δεσμών. Να εξηγούν το σχηματισμό του ιοντικού ομοιοπολικού δεσμού. ΧΗΜΙΚΟΙ ΔΕΣΜΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Στο τέλος αυτής της διδακτικής ενότητας οι μαθητές θα πρέπει να μπορούν: Να δίδουν τον ορισμό του χημικού δεσμού. Να γνωρίζουν τα είδη των δεσμών Να εξηγούν το σχηματισμό

Διαβάστε περισσότερα

Βουκλής Χ. Αλέξανδρος Αριθμός οξείδωσης, χημικοί τύποι, γραφή - ονοματολογία χημικών ενώσεων Παρουσίαση σε μορφή ερωτωαπαντήσεων

Βουκλής Χ. Αλέξανδρος Αριθμός οξείδωσης, χημικοί τύποι, γραφή - ονοματολογία χημικών ενώσεων Παρουσίαση σε μορφή ερωτωαπαντήσεων Βουκλής Χ. Αλέξανδρος Αριθμός οξείδωσης, χημικοί τύποι, γραφή ονοματολογία χημικών ενώσεων Παρουσίαση σε μορφή ερωτωαπαντήσεων 1. Τι εννοούμε όταν λέμε «η γλώσσα της Χημείας»; Η χημεία είναι μια συμβολική

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Χημεία της ζωής 1 2.1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Η Βιολογία μπορεί να μελετηθεί μέσα από πολλά και διαφορετικά επίπεδα. Οι βιοχημικοί, για παράδειγμα, ενδιαφέρονται περισσότερο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Ενότητα : Σύνθεση Ακετανιλιδίου

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Ενότητα : Σύνθεση Ακετανιλιδίου ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Ενότητα : Σύνθεση Ακετανιλιδίου Διδάσκοντες: Κων/νος Τσιτσιλιάνης, Καθηγητής Ουρανία Κούλη, Ε.ΔΙ.Π. Μαρία Τσάμη, Ε.ΔΙ.Π. Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Χημικών Μηχανικών Σκοπός Η

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΜΑΤΑ 1. Στην ετικέτα φιάλης νερού Λουτρακίου (atural Mineral Water) αναγράφεται η τιμή ολικής σκληρότητας 89 αμερικανικοί βαθμοί σκληρότητας. Πόσα ml προτύπου διαλύματος EDTA

Διαβάστε περισσότερα

2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να επισημαίνουμε τη θέση των μετάλλων στον περιοδικό πίνακα των στοιχείων. Να αναφέρουμε

Διαβάστε περισσότερα

Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΡΧΗ 1 ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 23/04/2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΕΞΙ (6) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1 έως Α4 να γράψετε στο τετράδιο σας το γράµµα που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου 1. Το ιόν του νατρίου, 11Νa +, προκύπτει όταν το άτομο του Na προσλαμβάνει ένα ηλεκτρόνιο. Λ, όταν αποβάλλει ένα ηλεκτρόνιο 2. Σε 2 mol NH3

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρονικά Φαινόμενα

Ηλεκτρονικά Φαινόμενα Ηλεκτρονικά Φαινόμενα Το επαγωγικό όμως φαινόμενο οδηγεί στη διάχυση της πόλωσης και στο υπόλοιπο μόριο. Έτσι πολώνονται, με φθίνουσα όμως ένταση, και οι επόμενοι άνθρακες που είναι συνδεδεμένοι μέσω σ

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική Χημεία ΙΙ. Ηλεκτροχημικά στοιχεία. Κεφ.1 Ηλεκτροδιαλυτική τάση. Σημειώσεις για το μάθημα. Ευκλείδου Τ. Παναγιώτου Σ. Γιαννακουδάκης Π.

Φυσική Χημεία ΙΙ. Ηλεκτροχημικά στοιχεία. Κεφ.1 Ηλεκτροδιαλυτική τάση. Σημειώσεις για το μάθημα. Ευκλείδου Τ. Παναγιώτου Σ. Γιαννακουδάκης Π. Σημειώσεις για το μάθημα Φυσική Χημεία ΙΙ Ηλεκτροχημικά στοιχεία Κεφ.1 Ηλεκτροδιαλυτική τάση Ευκλείδου Τ. Παναγιώτου Σ. Γιαννακουδάκης Π. Τμήμα Χημείας ΑΠΘ 1. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΗΛΕΚΤΡΟΔΙΑΛΥΤΙΚΗ ΤΑΣΗ 1.1 των µετάλλων

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 16: Χημεία του βενζολίου: ηλεκτρονιόφιλη αρωματική υποκατάσταση

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 16: Χημεία του βενζολίου: ηλεκτρονιόφιλη αρωματική υποκατάσταση Οργανική Χημεία Κεφάλαιο 16: Χημεία του βενζολίου: ηλεκτρονιόφιλη αρωματική υποκατάσταση 1. Αντιδράσεις αρωματικών ενώσεων Σημαντικότερη αντίδραση αρωματικών ενώσεων: ηλεκτρονιόφιλη αρωματική υποκατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

Ζαχαριάδου Φωτεινή Σελίδα 1 από 21. Γ Λυκείου Κατεύθυνσης Κεφάλαιο 1: Ηλεκτρονιακή δοµή του ατόµου

Ζαχαριάδου Φωτεινή Σελίδα 1 από 21. Γ Λυκείου Κατεύθυνσης Κεφάλαιο 1: Ηλεκτρονιακή δοµή του ατόµου Ζαχαριάδου Φωτεινή Σελίδα 1 από 21 Γ Λυκείου Κατεύθυνσης Κεφάλαιο 1: Ηλεκτρονιακή δοµή του ατόµου Θέµατα Σωστού/Λάθους και Πολλαπλής επιλογής Πανελληνίων, ΟΕΦΕ, ΠΜ Χ Το 17Cl σχηµατίζει ενώσεις µε ένα µόνο

Διαβάστε περισσότερα

Χηµεία Α Γενικού Λυκείου

Χηµεία Α Γενικού Λυκείου Χηµεία Α Γενικού Λυκείου Απαντήσεις στα θέματα της Τράπεζας Θεμάτων Συγγραφή απαντήσεων: 'Αρης Ασλανίδης Χρησιμοποιήστε τους σελιδοδείκτες (bookmarks) στο αριστερό μέρος της οθόνης για την πλοήγηση μέσα

Διαβάστε περισσότερα

2.4 Η γλώσσα της χημείας - Αριθμός οξείδωσης- Γραφή χημικών τύπων και εισαγωγή στην ονοματολογία των ενώσεων

2.4 Η γλώσσα της χημείας - Αριθμός οξείδωσης- Γραφή χημικών τύπων και εισαγωγή στην ονοματολογία των ενώσεων 2.4 Η γλώσσα της χημείας - Αριθμός οξείδωσης- Γραφή χημικών τύπων και εισαγωγή στην ονοματολογία των ενώσεων 12.1. Πόσες είναι οι γνωστές χημικές ενώσεις; Τουλάχιστον δέκα εκατομμύρια γνωστές ενώσεις και

Διαβάστε περισσότερα

Φροντιστήρια ΕΠΙΓΝΩΣΗ Αγ. Δημητρίου 2015. Προτεινόμενα θέματα τελικών εξετάσεων Χημεία Α Λυκείου. ΘΕΜΑ 1 ο

Φροντιστήρια ΕΠΙΓΝΩΣΗ Αγ. Δημητρίου 2015. Προτεινόμενα θέματα τελικών εξετάσεων Χημεία Α Λυκείου. ΘΕΜΑ 1 ο Προτεινόμενα θέματα τελικών εξετάσεων Χημεία Α Λυκείου ΘΕΜΑ 1 ο Για τις ερωτήσεις 1.1 έως 1.5 να επιλέξετε τη σωστή απάντηση: 1.1 Τα ισότοπα άτομα: α. έχουν ίδιο αριθμό νετρονίων β. έχουν την ίδια μάζα

Διαβάστε περισσότερα

ηλεκτρονιακές Κατανοµή

ηλεκτρονιακές Κατανοµή ΧΗΜΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΗΜΙΚΟΙ ΕΣΜΟΙ 1. ίνεται ο πίκας: Σύµβολο Στοιχείου Να Ηλεκτρονιακή Κατανοµή X K (2) L(4) Ψ K (2) L(8) M(7) Ζ K (2) L(7) αντιγράψετε τον πίκα Οµάδα Π.Π. στη κόλλα Περίοδος Π.Π. σας τον

Διαβάστε περισσότερα

1.5 Αλκένια - αιθένιο ή αιθυλένιο

1.5 Αλκένια - αιθένιο ή αιθυλένιο 19 1.5 Αλκένια - αιθένιο ή αιθυλένιο Γενικά Αλκένια ονομάζονται οι άκυκλοι ακόρεστοι υδρογονάνθρακες, οι οποίοι περιέχουν ένα διπλό δεσμό στο μόριο. O γενικός τύπος των αλκενίων είναι C ν Η 2ν (ν 2). Στον

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΚΥΚΚΟΥ ΠΑΦΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2010 2011 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2011 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ : Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΑΘΜΟΣ:.

ΛΥΚΕΙΟ ΚΥΚΚΟΥ ΠΑΦΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2010 2011 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2011 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ : Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΑΘΜΟΣ:. ΛΥΚΕΙΟ ΚΥΚΚΟΥ ΠΑΦΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2010 2011 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2011 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ : Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΑΘΜΟΣ:. ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 24.05.2011 ΧΡΟΝΟΣ : 10.30 12.30 ( Χημεία - Φυσιογνωστικά)

Διαβάστε περισσότερα

XHMEIA. 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ. ΘΕΜΑ 1 ο. Να δώσετε τη σωστή απάντηση στις παρακάτω περιπτώσεις.

XHMEIA. 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ. ΘΕΜΑ 1 ο. Να δώσετε τη σωστή απάντηση στις παρακάτω περιπτώσεις. ΘΕΜΑ ο Α ΛΥΚΕΙΟΥ-ΧΗΜΕΙΑ ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Να δώσετε τη σωστή απάντηση στις παρακάτω περιπτώσεις.. Η πυκνότητα ενός υλικού είναι 0 g / cm. Η πυκνότητά του σε g/ml είναι: a. 0,00 b., c. 0,0 d. 0,000. Ποιο από

Διαβάστε περισσότερα

6. To στοιχείο νάτριο, 11Na, βρίσκεται στην 1η (IA) ομάδα και την 2η περίοδο του Περιοδικού Πίνακα.

6. To στοιχείο νάτριο, 11Na, βρίσκεται στην 1η (IA) ομάδα και την 2η περίοδο του Περιοδικού Πίνακα. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου 1. Το ιόν του νατρίου, 11 Νa +, προκύπτει όταν το άτομο του Na προσλαμβάνει ένα ηλεκτρόνιο. 2. Σε 2 mol NH 3 περιέχεται ίσος αριθμός μορίων

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 Ο Για τις ερωτήσεις 1.1 1.4 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στην σωστή απάντηση. 1.1. Τα ατομικά τροχιακά

Διαβάστε περισσότερα

Copyright: Βοβός Α. Νικόλαος, Eκδόσεις Zήτη, Ιανουάριος 2011

Copyright: Βοβός Α. Νικόλαος, Eκδόσεις Zήτη, Ιανουάριος 2011 Βοβός - ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ISBN 978-96-46-28-9 Copyright: Βοβός Α. Νικόλαος, Eκδόσεις Zήτη, Ιανουάριος 211 Tο παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται κατά τις διατάξεις του Eλληνικού νόμου (N.2121/1993

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα 10 ο. Ο Περιοδικός Πίνακας και ο Νόμος της Περιοδικότητας. Μέγεθος ατόμων Ενέργεια Ιοντισμού Ηλεκτρονιακή συγγένεια Ηλεκτραρνητικότητα

Μάθημα 10 ο. Ο Περιοδικός Πίνακας και ο Νόμος της Περιοδικότητας. Μέγεθος ατόμων Ενέργεια Ιοντισμού Ηλεκτρονιακή συγγένεια Ηλεκτραρνητικότητα Μάθημα 10 ο Ο Περιοδικός Πίνακας και ο Νόμος της Περιοδικότητας Μέγεθος ατόμων Ενέργεια Ιοντισμού Ηλεκτρονιακή συγγένεια Ηλεκτραρνητικότητα Σχέση σειράς συμπλήρωσης τροχιακών και ΠΠ Μνημονικός κανόνας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 : ΠΕΡΙΟ ΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ - ΕΣΜΟΙ 2.1

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 : ΠΕΡΙΟ ΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ - ΕΣΜΟΙ 2.1 Χηµεία Α Λυκείου Φωτεινή Ζαχαριάδου 1 από 6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 : ΠΕΡΙΟ ΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ - ΕΣΜΟΙ 2.1 Ατοµικό πρότυπο του Τα ηλεκτρόνια κινούνται σε Στιβάδα ή φλοιός ή Bhr καθορισµένες (επιτρεπτές) τροχιές ενεργειακή

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2013

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2013 ΤΑΞΗ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ Ηµεροµηνία: Κυριακή 14 Απριλίου 01 ιάρκεια Εξέτασης: ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Για τις ερωτήσεις Α1 έως και Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦ. 1-3

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦ. 1-3 ΘΕΜΑ 1 ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦ. 1-3 1. Ποια από τις παρακάτω τετράδες κβαντικών αριθµών n,, m, και ms περιγράφουν ένα από τα ηλεκτρόνια σθένους στη θεµελιώδη κατάσταση για το άτοµο του στροντίου

Διαβάστε περισσότερα

MAΘΗΜΑ 5 ο ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΕΣΤΕΡΟΠΟΙΗΣΗ

MAΘΗΜΑ 5 ο ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΕΣΤΕΡΟΠΟΙΗΣΗ MAΘΗΜΑ 5 ο ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΕΣΤΕΡΟΠΟΙΗΣΗ ξικός αιθυλεστέρας ή Οξικό αιθύλιο Δρα. Κουκουλίτσα Αικατερίνη Χημικός Εργαστηριακός Συνεργάτης Τ.Ε.Ι Αθήνας ckoukoul@teiath.gr ΠΑΡΑΓΩΓΑ ΚΑΡΒΟΞΥΛΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρονιακοί τύποι κατά Lewis

Ηλεκτρονιακοί τύποι κατά Lewis Ηλεκτρονιακοί τύποι κατά Lewis 1. Ερώτηση: Τι είναι τα ηλεκτρόνια σθένους; Τα ηλεκτρόνια της εξωτερικής στιβάδας ονομάζονται ηλεκτρόνια σθένους (=δυνατά ηλεκτρόνια). 2. Ερώτηση: Τι λέει η ηλεκτρονιακή

Διαβάστε περισσότερα

1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα

1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα 1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα Θεωρία 3.1. Ποια είναι τα δομικά σωματίδια της ύλης; Τα άτομα, τα μόρια και τα ιόντα. 3.2. SOS Τι ονομάζεται άτομο

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 19 ΙΟΥΝΙΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ Α

Διαβάστε περισσότερα

Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία

Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία Α) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΝΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΜΕΤΑΛΛΑ Στοιχείο Σύμβολο Σθένος Νάτριο Να 1 Κάλιο Κ 1 Μαγνήσιο Mg 2 Ασβέστιο Ca 2 Σίδηρος Fe 2 ή 3 Χαλκός Cu 2 Ψευδάργυρος Zn 2 Λίθιο Li 1 Άργυρος

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014 ÓÕÍÅÉÑÌÏÓ

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014 ÓÕÍÅÉÑÌÏÓ ΤΑΞΗ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ Ηµεροµηνία: Μ. Τετάρτη 16 Απριλίου 2014 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Α.1 Ποια από τις παρακάτω τετράδες κβαντικών αριθµών αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

Na 2. +CO 2 + 2HCl 2NaCl + SiO 2

Na 2. +CO 2 + 2HCl 2NaCl + SiO 2 Το διοξείδιο του πυριτίου εμφανίζεται ως άμορφο και ως κρυσταλλικό. Ο χαλαζίας είναι η πιο σημαντική κρυσταλλική μορφή του διοξειδίου του πυριτίου. Παρασκευάζεται σύμφωνα με την αντίδραση: SiO 2 +Na 2

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2012 ÃÁËÁÎÉÁÓ. Ηµεροµηνία: Παρασκευή 20 Απριλίου 2012

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2012 ÃÁËÁÎÉÁÓ. Ηµεροµηνία: Παρασκευή 20 Απριλίου 2012 ΤΑΞΗ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ Ηµεροµηνία: Παρασκευή 20 Απριλίου 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Για τις ερωτήσεις Α1 έως και Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος:

Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: 1 1.2 Καταστάσεις των υλικών 1. Συμπληρώστε το παρακάτω σχεδιάγραμμα 2 2. Πώς ονομάζονται οι παρακάτω μετατροπές της φυσικής κατάστασης; 3 1.3

Διαβάστε περισσότερα

Συνοπτική Θεωρία Χημείας Α Λυκείου. Χημικές αντιδράσεις. Πολύπλοκες

Συνοπτική Θεωρία Χημείας Α Λυκείου. Χημικές αντιδράσεις. Πολύπλοκες 1 Web page: www.ma8eno.gr e-mail: vrentzou@ma8eno.gr Η αποτελεσματική μάθηση δεν θέλει κόπο αλλά τρόπο, δηλαδή ma8eno.gr Συνοπτική Θεωρία Χημείας Α Λυκείου Χημικές Αντιδράσεις Χημικές αντιδράσεις Οξειδοαναγωγικές

Διαβάστε περισσότερα

2.2 Κατάταξη των στοιχείων (Περιοδικός Πίνακας) - Χρησιμότητα του Περιοδικού Πίνακα

2.2 Κατάταξη των στοιχείων (Περιοδικός Πίνακας) - Χρησιμότητα του Περιοδικού Πίνακα 2.2 Κατάταξη των στοιχείων (Περιοδικός Πίνακας) - Χρησιμότητα του Περιοδικού Πίνακα Θεωρία 9.1. Τι είναι ο περιοδικός πίνακας; Αποτελεί μία από τις σημαντικότερες ανακαλύψεις στης Χημείας. Πρόκειται για

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγικά. Σύνταξη, ταξινόμηση και τάξεις οργανικών ενώσεων. Τρόποι γραφής οργανικών ενώσεων. Λειτουργικές ομάδες.

Εισαγωγικά. Σύνταξη, ταξινόμηση και τάξεις οργανικών ενώσεων. Τρόποι γραφής οργανικών ενώσεων. Λειτουργικές ομάδες. ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ - Μάθημα «ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ» Ακαδημαϊκό έτος 2012-2013 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΩΝ, ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΩΝ ΚΑΙ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΤΡΙΤΗ 9.00-12.00 (Ι3 - Θεωρία) ΠΕΜΠΤΗ 10.00 12.00 (I3-Θεωρία) ή (Εργαστήρια)

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΑΣΕΠ

ΘΕΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΑΣΕΠ ΘΕΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΑΣΕΠ Οι ερωτήσεις προέρχονται από την τράπεζα των χιλιάδων θεμάτων του συνεξεταζόμενου γνωστικού αντικειμένου Χημείας ΠΕ 04 που επιμελήθηκε η εξειδικευμένη ομάδα εισηγητών των

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 24 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ Α

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 15: Βενζόλιο και αρωματικότητα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 15: Βενζόλιο και αρωματικότητα Οργανική Χημεία Κεφάλαιο 15: Βενζόλιο και αρωματικότητα 1. Αρωματικές ενώσεις Αρωματικές ενώσεις: ενώσεις με ευχάριστη οσμή Αρωματικές ενώσεις αναφέρονται συνήθως στο βενζόλιο και σε ενώσεις με συγγενική

Διαβάστε περισσότερα

Πείραμα 2 Αν αντίθετα, στο δοχείο εισαχθούν 20 mol ΗΙ στους 440 ºC, τότε το ΗΙ διασπάται σύμφωνα με τη χημική εξίσωση: 2ΗΙ(g) H 2 (g) + I 2 (g)

Πείραμα 2 Αν αντίθετα, στο δοχείο εισαχθούν 20 mol ΗΙ στους 440 ºC, τότε το ΗΙ διασπάται σύμφωνα με τη χημική εξίσωση: 2ΗΙ(g) H 2 (g) + I 2 (g) Α. Θεωρητικό μέρος Άσκηση 5 η Μελέτη Χημικής Ισορροπίας Αρχή Le Chatelier Μονόδρομες αμφίδρομες αντιδράσεις Πολλές χημικές αντιδράσεις οδηγούνται, κάτω από κατάλληλες συνθήκες, σε κατάσταση ισορροπίας

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΗ ΕΞΙΣΩΣΗ ΚΑΙ XHMIKOI ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΙ. Αρχές Oνοματολογίας Χημική Αντίδραση Γραμμομόριο (mol) Στοιχειομετρία Χημικοί Υπολογισμοί

ΧΗΜΙΚΗ ΕΞΙΣΩΣΗ ΚΑΙ XHMIKOI ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΙ. Αρχές Oνοματολογίας Χημική Αντίδραση Γραμμομόριο (mol) Στοιχειομετρία Χημικοί Υπολογισμοί ΧΗΜΙΚΗ ΕΞΙΣΩΣΗ ΚΑΙ XHMIKOI ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΙ Αρχές Oνοματολογίας Χημική Αντίδραση Γραμμομόριο (mol) Στοιχειομετρία Χημικοί Υπολογισμοί ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΑΓΡΟΤΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΩΤΗ ΕΝΟΤΗΤΑ

ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΩΤΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΓΡΑΦΕΙΑ ΕΠΙΘΕΩΡΗΤΩΝ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2007-2008 ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ

ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ Σκοπός Εργαστηριακής Άσκησης Η παρατήρηση και η κατανόηση των μηχανισμών των οξειδοαναγωγικών δράσεων. Θεωρητικό Μέρος Οξείδωση ονομάζεται κάθε αντίδραση κατά την οποία συμβαίνει

Διαβάστε περισσότερα

ÊÏÑÕÖÇ. 1.2 Το ph υδατικού διαλύµατος ασθενούς βάσης Β 0,01Μ είναι : Α. Μεγαλύτερο του 12 Β. 12 Γ. Μικρότερο του 2. Μικρότερο του 12 Μονάδες 5

ÊÏÑÕÖÇ. 1.2 Το ph υδατικού διαλύµατος ασθενούς βάσης Β 0,01Μ είναι : Α. Μεγαλύτερο του 12 Β. 12 Γ. Μικρότερο του 2. Μικρότερο του 12 Μονάδες 5 1 Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΘΕΜΑ 1ο ΧΗΜΕΙΑ Στις ερωτήσεις 1.1 έως 1.3 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1.1 Η ενέργεια ιοντισµού

Διαβάστε περισσότερα

2.7 Χημική αντίδραση

2.7 Χημική αντίδραση 1 2.7 Χημική αντίδραση Ερωτήσεις θεωρίας με απάντηση 7-1. Τι ονομάζουμε φαινόμενο στη Φυσική και στη Χημεία; Φαινόμενο είναι η μεταβολή 7-2. Τι ονομάζουμε φυσικά φαινόμενα ή φυσικές μεταβολές; Είναι οι

Διαβάστε περισσότερα

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΧΗΜΕΙΑ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΧΗΜΕΙΑ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΧΗΜΕΙΑ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 Για τις προτάσεις 1.1 έως και 1.4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της πρότασης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στο σωστό συµπλήρωµά της.

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 1: Δομή και δεσμοί

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 1: Δομή και δεσμοί Οργανική Χημεία Κεφάλαιο 1: Δομή και δεσμοί 1. Οργανική χημεία Οργανικές ενώσεις μέχριτομισότου1800 αναφέρονταν σε ενώσεις από ζωντανούς οργανισμούς Wöhler το 1828 έδειξε ότι η ουρία, μία οργανική ένωση,

Διαβάστε περισσότερα

Ατομική Ακτίνα ατομική ακτίνα δραστικού μείωση δραστικό πυρηνικό φορτίο και ο κύριος κβαντικός αριθμός των εξωτ. ηλεκτρονίων

Ατομική Ακτίνα ατομική ακτίνα δραστικού μείωση δραστικό πυρηνικό φορτίο και ο κύριος κβαντικός αριθμός των εξωτ. ηλεκτρονίων ATOMIKH AKTINA Ατομική Ακτίνα ορίζεται ως το μισό της απόστασης μεταξύ δύο γειτονικών ατόμων, όπως αυτά διατάσσονται στο κρυσταλλικό πλέγμα του στοιχείου. Η ατομική ακτίνα ενός στοιχείου: Κατά μήκος μιας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Χημεία Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α, Β ΤΑΞΕΙΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α ΤΑΞΗ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΠΑΛ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΡΑΠΕΖΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα Χημεία Α Λυκείου

Τράπεζα Χημεία Α Λυκείου Τράπεζα Χημεία Α Λυκείου 1 ο Κεφάλαιο Όλα τα θέματα του 1 ου Κεφαλαίου από τη Τράπεζα Θεμάτων 25 ερωτήσεις Σωστού Λάθους 30 ερωτήσεις ανάπτυξης Επιμέλεια: Γιάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός Ερωτήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΣΙΝΗ ΟΞΕΙΔΩΣΗ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΥΠΕΡΗΧΩΝ

ΠΡΑΣΙΝΗ ΟΞΕΙΔΩΣΗ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΥΠΕΡΗΧΩΝ ΠΡΑΣΙΝΗ ΟΞΕΙΔΩΣΗ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΥΠΕΡΗΧΩΝ Ε. Σαματίδου, Α. Μαρούλης, Κ. Χατζηαντωνίου-Μαρούλη, Χ. Γεωργολιός Αριστοτέλειο Παν. Θεσ/νίκης, Τμήμα Χημείας, 54006 Θεσ/νίκη, Τηλ.: 2310-997884. e-mail: apm@chem.auth.gr,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014 ÊÏÑÕÖÁÉÏ ÅÕÏÓÌÏÓ

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014 ÊÏÑÕÖÁÉÏ ÅÕÏÓÌÏÓ ΤΑΞΗ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α Β ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ Ηµεροµηνία: Τετάρτη 3 Απριλίου 014 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Για τις ερωτήσεις Α1 έως και Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό

Διαβάστε περισσότερα

( α πό τράπεζα θεµάτων) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 : ΠΕΡΙΟ ΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ - ΕΣΜΟΙ

( α πό τράπεζα θεµάτων) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 : ΠΕΡΙΟ ΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ - ΕΣΜΟΙ Χηµεία Α Λυκείου Φωτεινή Ζαχαριάδου 1 από 22 ( α πό τράπεζα θεµάτων) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 : ΠΕΡΙΟ ΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ - ΕΣΜΟΙ 35 1. Για το άτοµο του χλωρίου, δίνεται ότι: 17 Cl α) Να αναφέρετε πόσα πρωτόνια, πόσα νετρόνια

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΩΝΗΣ ΚΟΛΟΚΟΥΡΗΣ ANAΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΑΡΜΑΚΟΧΗΜΕΙΑΣ. PDF created with pdffactory trial version www.pdffactory.com

ΑΝΤΩΝΗΣ ΚΟΛΟΚΟΥΡΗΣ ANAΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΑΡΜΑΚΟΧΗΜΕΙΑΣ. PDF created with pdffactory trial version www.pdffactory.com ΑΝΤΩΝΗΣ ΚΟΛΟΚΟΥΡΗΣ ANAΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΑΡΜΑΚΟΧΗΜΕΙΑΣ ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΙΙ Γιατί χρειάζεται ηοργανική χημεία στη Φαρμακευτική; Θεραπευτική και Φαρμακευτική Επιστήμη γνώσεις ιατρικής επιστήμης (φυσιολογία,

Διαβάστε περισσότερα

5. Αντιδράσεις οξείδωσης και αναγωγής

5. Αντιδράσεις οξείδωσης και αναγωγής 5. Αντιδράσεις οξείδωσης και αναγωγής Τι ονομάζεται οξείδωση και τι αναγωγή; Οξείδωση είναι η αύξηση του αριθμού οξείδωσης ατόμου ή ιόντος Αναγωγή είναι η ελάττωση του αριθμού οξειδώσεως ατόμου ή ιόντος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝOΡΓΑΝΗ ΧΗΜΕIΑ. Γεράσιµος Αρµατάς. Επίκουρος Καθηγητής Τµήµα Επιστήµης και Τεχνολογίας Υλικών

ΑΝOΡΓΑΝΗ ΧΗΜΕIΑ. Γεράσιµος Αρµατάς. Επίκουρος Καθηγητής Τµήµα Επιστήµης και Τεχνολογίας Υλικών ΑΝOΡΓΑΝΗ ΧΗΜΕIΑ Γεράσιµος Αρµατάς Επίκουρος Καθηγητής Τµήµα Επιστήµης και Τεχνολογίας Υλικών ΣΎΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΉ Βασικές έννοιες Περιοδικός πίνακας και χηµεία των στοιχείων Αρχές οξέων-βάσεων και δότη-αποδέκτη

Διαβάστε περισσότερα

2.2 ΑΛΚΑΛΙΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

2.2 ΑΛΚΑΛΙΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 2.2 ΑΛΚΑΛΙΑ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να εντοπίζουμε τη θέση των αλκαλίων στον περιοδικό πίνακα Να αναφέρουμε ορισμένες κοινές ιδιότητες των αλκαλίων

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΚΑΙ ΑΝΟΡΓΑΝΗ ΧΗΜΕΙΑ (ΦΥΕ 12) ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2006 2007 Ημερομηνία εξετάσεων: 17 Ιουνίου 2007

ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΚΑΙ ΑΝΟΡΓΑΝΗ ΧΗΜΕΙΑ (ΦΥΕ 12) ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2006 2007 Ημερομηνία εξετάσεων: 17 Ιουνίου 2007 ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΚΑΙ ΑΝΟΡΓΑΝΗ ΧΗΜΕΙΑ (ΦΥΕ 12) Ονοματεπώνυμο Φοιτητή: Αριθμός Μητρώου: ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2006 2007 Ημερομηνία εξετάσεων: 17 Ιουνίου 2007 ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ Διαβάστε με προσοχή το

Διαβάστε περισσότερα

panagiotisathanasopoulos.gr

panagiotisathanasopoulos.gr Χημική Ισορροπία 61 Παναγιώτης Αθανασόπουλος Χημικός, Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Πατρών Χημικός Διδάκτωρ Παν. Πατρών 62 Τι ονομάζεται κλειστό χημικό σύστημα; Παναγιώτης Αθανασόπουλος Κλειστό ονομάζεται το

Διαβάστε περισσότερα

Μονάδες 5. 1.2 Στο μόριο του CH C CH=CH 2 υπάρχουν:

Μονάδες 5. 1.2 Στο μόριο του CH C CH=CH 2 υπάρχουν: ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 31 ΜΑΪΟΥ 2008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΕΞΙ (6) ΘΕΜΑ 1 ο Για τις ερωτήσεις 1.1-1.4

Διαβάστε περισσότερα

Συνδυάζοντας το πρώτο και το δεύτερο θερμοδυναμικό αξίωμα προκύπτει ότι:

Συνδυάζοντας το πρώτο και το δεύτερο θερμοδυναμικό αξίωμα προκύπτει ότι: Συνδυάζοντας το πρώτο και το δεύτερο θερμοδυναμικό αξίωμα προκύπτει ότι: Για να είναι μια αντίδραση αυθόρμητη, πρέπει η μεταβολή της ελεύθερης ενέργειας της αντίδρασης να είναι αρνητική. Η μεταβολή της

Διαβάστε περισσότερα

Τυποποιημένη δοκιμή διεισδύσεως λιπαντικών λίπων (γράσσων)

Τυποποιημένη δοκιμή διεισδύσεως λιπαντικών λίπων (γράσσων) 6 η Εργαστηριακή Άσκηση Τυποποιημένη δοκιμή διεισδύσεως λιπαντικών λίπων (γράσσων) Εργαστήριο Τριβολογίας Μάιος 2011 Αθανάσιος Μουρλάς Λιπαντικό λίπος (γράσσο) Το λιπαντικό λίπος ή γράσσο είναι ένα στερεό

Διαβάστε περισσότερα

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΧΗΜΕΙΑ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ÅÐÉËÏÃÇ

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΧΗΜΕΙΑ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ÅÐÉËÏÃÇ 1 Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΜΑ 1 ο ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Για τις ερωτήσεις 1.1-1.4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1.1. Οι παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1 έως και Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. Α1. Η ηλεκτρονιακή δομή, στη

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΚΡΟΠΟΛΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΚΡΟΠΟΛΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΚΡΟΠΟΛΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΒΑΘΜΟΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ Αριθμητικά... ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/06/2015 ΒΑΘΜΟΣ:... Ολογράφως..... ΤΑΞΗ: Γ Υπ. Καθηγητή... ΧΡΟΝΟΣ:

Διαβάστε περισσότερα

XHMEIA Α ΛΥΚΕΙΟΥ GI_A_CHIM_0_2530 ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΡΙΑ

XHMEIA Α ΛΥΚΕΙΟΥ GI_A_CHIM_0_2530 ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΡΙΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑΤΑ: XHMEIA Α ΛΥΚΕΙΟΥ GI_A_CHIM_0_2530 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 26/05/2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΡΙΑ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ 2.1 Δίνονται: υδρογόνο, 1H, άζωτο, 7N α) Να γράψετε την κατανοµή των ηλεκτρονίων σε στιβάδες

Διαβάστε περισσότερα

Στις ερωτήσεις 1.1-1.4, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

Στις ερωτήσεις 1.1-1.4, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. ΘΕΜΑ 1ο Στις ερωτήσεις 1.1-1.4, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1.1 Η εξαέρωση ενός υγρού µόνο από την επιφάνειά του, σε σταθερή

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:...

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:... ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:... ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ :...ΤΜΗΜΑ :...Αρ:... Βαθμολογία εξεταστικού δοκιμίου

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2013

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2013 ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1 έως και Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. Α1. Πολυμερισμό 1,4 δίνει η ένωση:

Διαβάστε περισσότερα

5. Χημικός εσμός ΙI: Κβαντομηχανική Θεώρηση

5. Χημικός εσμός ΙI: Κβαντομηχανική Θεώρηση 5. Χημικός εσμός ΙI: Κβαντομηχανική Θεώρηση ΣΚΟΠΟΣ Σκοπός αυτού του κεφαλαίου είναι μια πρώτη προσέγγιση των κυματομηχανικών θεωριών του ομοιοπολικού δεσμού και η ανακάλυψη του πώς οι θεωρίες αυτές δημιουργούν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΕΝΩΣΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ ΧΗΜΙΚΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΧΗΜΕΙΑΣ 2012. Για την A τάξη Λυκείων

ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΕΝΩΣΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ ΧΗΜΙΚΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΧΗΜΕΙΑΣ 2012. Για την A τάξη Λυκείων ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΕΝΩΣΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ ΧΗΜΙΚΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΧΗΜΕΙΑΣ 2012 Για την A τάξη Λυκείων ΛΥΣΕΙΣ ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΙΔΑ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ, 18 ΜΑΡΤΙΟΥ 2012 ΔΙΑΡΚΕΙΑ: δύο (2) ώρες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ

ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 27071 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΤΕΥΧΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ Αρ. Φύλλου 1966 2 Σεπτεμβρίου 2011 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ Τροποποίηση της με αρ. πρωτ. 59609/Γ2/25 05 2011 (ΦΕΚ Β 1213) υπουργικής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Οι οργανισμοί εξασφαλίζουν ενέργεια, για τις διάφορες λειτουργίες τους, διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Όμως οι φωτοσυνθετικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ 1 Ο Για τις ερωτήσεις 1.1 1.4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί την σωστή απάντηση. 1.1. Στο μόριο του BeF 2 οι δεσμοί

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών. Χημεία. Ενότητα 15: Διαλύματα

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών. Χημεία. Ενότητα 15: Διαλύματα Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Χημεία Ενότητα 15: Διαλύματα Αν. Καθηγητής Γεώργιος Μαρνέλλος e-mail: gmarnellos@uowm.gr Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ !Unexpected End of Formula l ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Παραδεισανός Αδάμ ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η εργασία αυτή εκπονήθηκε το ακαδημαϊκό έτος 2003 2004 στο μάθημα «Το πείραμα στη

Διαβάστε περισσότερα