Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download ""

Transcript

1 «Κι εδώ µπορώ!»:ένα πρόγραµµα εµψύχωσης µε νοσηλευόµενα παιδιά 1. Εισαγωγή Βουδηλάκη Σοφία, Ρεκαλίδου Γαλήνη Το πρόγραµµα που παρουσιάζεται σε αυτή την εργασία σχεδιάστηκε για νοσηλευόµενα παιδιά και υλοποιήθηκε στην παιδιατρική κλινική Γενικού Περιφερειακού Νοσοκοµείου. Το βασικότερο χαρακτηριστικό του συγκεκριµένου πλαισίου, και αυτό που κύρια το διαφοροποιεί από τα υπόλοιπα πλαίσια στα οποία υλοποιούνται δράσεις µε παιδιά, είναι ότι σε αυτό, το παιδί δεν προσέρχεται ούτε οικιοθελώς ούτε µε παρότρυνση του οικογενειακού περιβάλλοντος ή της πολιτείας. Η παραµονή στο νοσοκοµείο είναι αναγκαστική και συνοδεύεται από µια απειλή: την απειλή της υγείας του. Η νοσηλεία ενός παιδιού, ακόµη και στις περιπτώσεις που έχει σύντοµη διάρκεια, αποτελεί µια ιδιαίτερα δύσκολη περίοδο για το ίδιο αλλά και για την οικογένειά του. Η φυσιολογική του ζωή διαταράσσεται. Η ροή της καθηµερινότητάς του διακόπτεται. Το ίδιο αποκόπτεται από το σχολικό του περιβάλλον, το οποίο παρότι δεν είναι πάντα ευχάριστο για το σύνολο των παιδιών, αποτελεί πάγιο χαρακτηριστικό της παιδικής ηλικίας και η σχολική φοίτηση θεωρείται ως ασφαλής ένδειξη οµαλότητας. Η ασθένεια, ιδιαίτερα όταν δεν αντιµετωπίζεται µε την απλή παραµονή στο σπίτι αλλά απαιτεί για την ίασή της την παραµονή στο νοσοκοµείο, γεννά µια σειρά από αρνητικά συναισθήµατα τόσο στο παιδί όσο και στους γονείς του. Τα συναισθήµατα αυτά µπορεί να ποικίλουν από την ανησυχία και την ανασφάλεια ως την αγωνία, το θυµό και το φόβο. Έτσι το νοσηλευόµενο παιδί έρχεται αντιµέτωπο µε την ανάγκη διαχείρισης συναισθηµάτων έντονων, απειλητικών, κάποιες φορές πρωτόγνωρων ή αντίθετα, στην περίπτωση των χρόνιων νοσηµάτων, εξαντλητικών µέσα από την επανάληψή τους. Επιπλέον, το ίδιο του το σώµα όχι µόνο νοσεί αλλά υφίσταται και µια σειρά από δυσάρεστες και συχνά επίπονες διαδικασίες. Είναι αναµενόµενη η απροθυµία ή η άρνηση συνεργασίας µε το νοσηλευτικό προσωπικό, την οποία ιδιαίτερα τα µικρότερα παιδιά δείχνουν. Ταυτόχρονα, ο περιορισµός στα στενά όρια µια παιδιατρικής κλινικής µακριά από φίλους, αγαπηµένες δραστηριότητες και παιχνίδια δηµιουργεί ένα πλεόνασµα ελεύθερου χρόνου. Η διαχείριση του χρόνου ο οποίος δεν καλύπτεται από την ιατρική αγωγή και η δηµιουργική του αξιοποίηση θα έβγαζε το νοσηλευόµενο παιδί από το τέλµα της αποµόνωσης και των αρνητικών συναισθηµάτων. Αλλά και για τους γονείς η περίοδος της νοσηλείας του παιδιού τους είναι ιδιαίτερα απαιτητική. Πρέπει να χειριστούν τα δικά τους συναισθήµατα ώστε να µπορέσουν να στηρίξουν ψυχολογικά το παιδί τους. Στον επιβαρυµένο ψυχολογικό παράγοντα έρχεται να προστεθεί η σωµατική κόπωση. Απλές καθηµερινές διαδικασίες όπως το φαγητό, το ντύσιµο, η υγιεινή, οι οποίες σε κανονικές συνθήκες είναι οµαλά διευθετηµένες, στο νοσοκοµείο ασκούν έντονη πίεση. Ταυτόχρονα τους βαρύνει η ανησυχία για τα µέλη της οικογένειας τα οποία έχουν µείνει στο σπίτι. Έτσι, τόσο ψυχικά όσο και σωµατικά οι συνοδοί γονείς είναι συχνά το ίδιο εξαντληµένοι µε το παιδί τους και φαίνονται να έχουν έντονη την ανάγκη ενός διαλείµµατος από την πιεστική πραγµατικότητα του νοσοκοµείου. Έντονη, λοιπόν, προβάλλει η κοινωνική ανάγκη για δράσεις στο χώρο του νοσοκοµείου οι οποίες: θα απαντούν στην ιδιαίτερη ψυχολογική κατάσταση του νοσηλευόµενου παιδιού, παρέχοντας µια αίσθηση «συνέχειας» της ζωής του και αµβλύνοντας τα αρνητικά του συναισθήµατα, θα λαµβάνουν υπόψη τους την ιδιαίτερη σωµατική του κατάσταση, θα καλύπτουν δηµιουργικά τον ελεύθερο χρόνο του, θα ανακουφίζουν τους συνοδούς δίνοντας τους την ευκαιρία µιας ανάπαυλας από το δύσκολο έργο της φροντίδας και στήριξης του παιδιού. Επιπλέον, οι οργανωτές αυτών των δράσεων θα πρέπει να λαµβάνουν υπόψη τους περιορισµούς σε χώρους, εξοπλισµό και υλικά που το συγκεκριµένο πλαίσιο θέτει. Τα περισσότερα νοσοκοµεία στη χώρα µας δεν διαθέτουν ειδικό χώρο για την απασχόληση των παιδιών και σε κάποια από αυτά ακόµη και οι θάλαµοι δεν χαρακτηρίζονται από άνεση. Εκτός από τα παραπάνω, ένα πρόγραµµα το οποίο σχεδιάζεται για να υλοποιηθεί σε µια παιδιατρική κλινική καλείται να ανταποκριθεί στις ανάγκες και τα ενδιαφέροντα ενός

2 ιδιαίτερα ανοµοιογενούς πληθυσµού. Στις παιδιατρικές κλινικές νοσηλεύονται παιδιά ηλικίας από λίγων µηνών ως δέκα τεσσάρων ετών. Αν δεχθούµε ότι η συµµετοχή σε µια δράση προϋποθέτει µία επαρκώς αναπτυγµένη ικανότητα επικοινωνίας, διαπιστώνουµε ότι ο πληθυσµός στον οποίο απευθυνόµαστε έχει ένα ηλικιακό εύρος δέκα ετών. Επιπλέον, τα νοσηλευόµενα παιδιά διαφοροποιούνται µεταξύ τους σε σχέση µε την κατάσταση της υγείας τους. Κάποια µπορεί να βρίσκονται στη φάση της αποθεραπείας και να είναι υγιή και ακµαία, ενώ κάποια άλλα να είναι κλινήρη, περιορισµένα σε ακινησία. Μεταξύ των δύο περιπτώσεων παρατηρούνται ποικίλες καταστάσεις, όπως οι ζάλες, ο πυρετός ή η παρουσία ορού. Η διαφοροποίηση επεκτείνεται και στο είδος των ασθενειών από τις οποίες πάσχουν τα παιδιά. Έτσι, για παράδειγµα, µεταδιδόµενα νοσήµατα απαγορεύουν το συγχρωτισµό των πασχόντων παιδιών µε τα υπόλοιπα και επιβάλλουν την ατοµική απασχόληση τους στους θαλάµους τους (Ρεκαλίδου & Σφυρόερα, 2004). Μία επιπλέον πρόκληση αποτελεί το γεγονός ότι ο αριθµός των νοσηλευόµενων παιδιών σε µία κλινική δεν είναι ποτέ σταθερός. Ούτε προβλεπόµενος µπορεί να είναι, καθώς στο χρόνο που µεσολαβεί µεταξύ των συναντήσεων άλλα παιδιά παίρνουν εξιτήριο ενώ κάποια άλλα πιθανόν να εισαχθούν. Ακόµη και κατά τη διάρκεια υλοποίησης µιας δραστηριότητας ο αριθµός των µελών µπορεί να µεταβληθεί καθώς κάποιο παιδί µπορεί να χρειαστεί να αποχωρίσει από την οµάδα είτε επειδή επιδεινώνεται η κατάστασή του είτε επειδή πρέπει να υποβληθεί σε κάποια εξέταση ή θεραπευτική αγωγή. Όλα τα παραπάνω ορίζουν ένα πλαίσιο ιδιαίτερα ρευστό και απαιτητικό. Ο παιδαγωγός ή άλλος ειδικός της παιδικής ηλικίας ο οποίος φιλοδοξεί να σχεδιάσει ένα πρόγραµµα µε νοσηλευόµενα παιδιά θα χρειαστεί να χρησιµοποιήσει µεθόδους και τεχνικές οι οποίες θα αποσπούν τα παιδιά από το πρόβληµα τους, θα αποµακρύνουν τις δυσάρεστες σκέψεις και θα τους δίνουν τα κίνητρα συµµετοχής ώστε να ξεπερνούν τις φυσιολογικές δυσκολίες τις οποίες η σωµατική τους κατάσταση θέτει. Αυτά θα πρέπει να τα επιτύχει ελαχιστοποιώντας την επίδραση των περιορισµών που προαναφέρθηκαν. Τα παραπάνω περιγράφουν έναν κοινωνικά εργαζόµενο ο οποίος δεν περιορίζεται σε παραδοσιακούς ρόλους αλλά αυτοπροσδιορίζεται και λειτουργεί ως εµψυχωτής. Τον εµψυχωτή στο χώρο του νοσοκοµείου χρειάζεται να χαρακτηρίζει: Η ικανότητα προσαρµογής στο πλαίσιο, όπως αυτή αναπτύσσεται µέσω του στοχασµού πάνω στα χαρακτηριστικά του συγκεκριµένου πλαισίου και της κατανόησης της ιδιαιτερότητάς του. Ευελιξία, ώστε να ανταποκρίνεται στις καθηµερινά διαφοροποιηµένες συνθήκες. Εξοικείωση µε ενεργητικές και εναλλακτικές παιδαγωγικές µεθόδους, οι οποίες θα του διασφαλίσουν τη συµµετοχή των παιδιών, αλλά και θα ενισχύσουν την προσωπική ανάπτυξη και έκφραση του κάθε παιδιού. ηµιουργικότητα, ώστε να προτείνει περιεχόµενα πρωτότυπα και ενδιαφέροντα. Ικανότητες επικοινωνίας οι οποίες θα του επιτρέψουν να δηµιουργήσει ασφαλείς σχέσεις µε τα παιδιά αλλά και µε τους γονείς. Ικανότητα να αποστασιοποιείται από τη δράση του ώστε να τη βλέπει κριτικά και να την εξελίσσει. Ο εµψυχωτής στο χώρο του νοσοκοµείου χρειάζεται ίσως περισσότερο από οποιοδήποτε άλλο πλαίσιο να στέκεται κριτικά απέναντι στον εαυτό του και να αυτοαξιολογείται διαρκώς (Σφυρόερα, 2005). Το νοσοκοµείο είναι ένας ιδιαίτερα απαιτητικός χώρος, ο οποίος θέτει τον εµψυχωτή καθηµερινά αντιµέτωπο µε δύσκολες καταστάσεις, εµπόδια και απογοητεύσεις. Για να επιτυγχάνει την υπέρβασή τους, ο εµψυχωτής θα πρέπει να αναβαπτίζεται συχνά στη φιλοσοφία της εµψύχωσης, να διατηρεί ένθερµη την πίστη του στη δύναµή της και να συνεχίζει, παρά τους περιορισµούς, να την υπηρετεί. Η απόκλιση από το πνεύµα της εµψύχωσης θα απογυµνώσει το πρόγραµµα από τους στόχους ανάπτυξης και θα το υποβιβάσει σε απλή απασχόληση.

3 2. Σκοποί και περιεχόµενο του προγράµµατος Η συγκεκριµένη παιδιατρική κλινική στην οποία εργαστήκαµε διαθέτει έναν χώρο για την απασχόληση των παιδιών, γεγονός που αντανακλά την πίστη της διεύθυνσης της κλινικής στη χρησιµότητα ανάλογων προγραµµάτων. Από την πρώτη µας επίσκεψη εκεί και πριν υποβάλλουµε τον αρχικό µας σχεδιασµό, διαπιστώθηκε η εξαιρετικά ελλιπής του οργάνωση. Στην πραγµατικότητα ο εξοπλισµός του περιορίζονταν σε λίγα τραπέζια και καρέκλες σε δύο µεγέθη (για µικρά παιδιά και για µεγάλα παιδιά ή ενήλικες) και δύο ερµάρια τα οποία περιείχαν ελάχιστα µισοκατεστραµµένα παιχνίδια. Η συζήτηση τόσο µε το νοσηλευτικό προσωπικό όσο και µε τους παρόντες γονείς και παιδιά έδειξε ότι όλοι αναγνώριζαν την ανάγκη εξοπλισµού και εξωραϊσµού του χώρου. Έτσι αβίαστα προέκυψε η ιδέα για την υλοποίηση ενός προγράµµατος µε σκοπό τη βελτίωση του συγκεκριµένου χώρου. Βασικός µας στόχος ήταν τα ίδια τα νοσηλευόµενα παιδιά να διατυπώσουν ιδέες για την οργάνωση του χώρου αυτού και να προτείνουν λύσεις για τα προβλήµατα που αυτή η προσπάθεια θα έθετε, όπως για παράδειγµα στην αναζήτηση χορηγών. Στον αρχικό µας σχεδιασµό υποθέσαµε ότι πολύ εύκολα το πρόγραµµα αυτό θα µπορούσε να αναπτυχθεί προς δύο κατευθύνσεις: Η πρώτη αφορούσε στο τι τα ίδια τα παιδιά θα µπορούσαν να δηµιουργήσουν µόνα τους ώστε να οµορφύνουν τον χώρο. Η δεύτερη αφορούσε πρόσωπα και φορείς στους οποίους θα µπορούσαµε να απευθυνθούµε ώστε να τους καταστήσουµε αρωγούς στην προσπάθειά µας. Η µέθοδος η οποία αντιστοιχούσε στην πρόθεσή µας, ήταν αυτή του Σχεδίου Εκπαιδευτικής ράσης (ή µέθοδος project), καθώς η προσπάθειά µας αποτελούσε χαρακτηριστικό παράδειγµα παρέµβασης σ έναν χώρο (Χρυσαφίδης, Frey, 1999). Θεωρήσαµε επίσης ότι η µέθοδος αυτή θα µπορούσε να απαντήσει στη ρευστότητα του πλαισίου όπως αυτή περιγράφεται στην εισαγωγή. Η µέθοδος project διασφαλίζει στην εφαρµογή της την ενεργητική συµµετοχή όλων των µελών, εφόσον έχει προηγηθεί ουσιαστική κινητοποίηση τους. Ελπίζαµε ότι η επιθυµία για τη βελτίωση του χώρου στον οποίο αναγκάζονταν να περάσουν κάποιες ώρες κατά τη δύσκολη περίοδο της νοσηλείας τους, θα έδινε εκείνα τα κίνητρα στα παιδιά τα οποία απαιτούνταν ώστε να εργαστούν µε ουσιαστικό ενδιαφέρον για τον κοινό σκοπό. Οι προτεινόµενες δραστηριότητες θα νοηµατοδοτούνταν από ένα τελικό αποτέλεσµα επιθυµητό χάρη στην αναγνώριση της χρησιµότητάς του. Ο κοινός σκοπός και η συναπόφαση των δράσεων πιστεύαµε ότι θα έβγαζαν το παιδί από την αποµόνωσή του. Επιπλέον, µας απασχόλησε ιδιαίτερα το γεγονός ότι η αποδιοργανωτική και αγχωτική κατάσταση της νοσηλείας στερεί από το παιδί την αίσθηση ελέγχου. Θεωρήσαµε ότι ο παρεµβατικός χαρακτήρας του προγράµµατος θα έδινε στο παιδί µια ελάχιστη έστω αίσθηση επανάκτησης του ελέγχου στο περιβάλλον. Επιπρόσθετα, η ίδια η µέθοδος έχει ως βασικό της χαρακτηριστικό τη διαφοροποίηση των δραστηριοτήτων και την εξατοµικευµένη τους προσαρµογή στο δυναµικό του κάθε µέλους της οµάδας. Έτσι απαντά στο ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του πλαισίου σε σχέση µε την µεγάλη ανοµοιογένεια του πληθυσµού Το κοµµάτι εκείνο του project το οποίο αφορούσε στη βελτίωση του χώρου µέσω της προσωπικής εργασίας των ίδιων των παιδιών, µας έδωσε την ιδέα για τη συµπλήρωσή του και τη σύνδεσή του µε ένα πρόγραµµα για τις καλές τέχνες. Η ανάπτυξη µιας θεµατικής ενότητας σε σχέση µε τις εικαστικές τέχνες θα εµπλούτιζε και θα ανατροφοδοτούσε µε ιδέες τη δηµιουργική εργασία των παιδιών. Ταυτόχρονα θα έδινε την ευκαιρία για ενασχόλησή τους µε ένα αντικείµενο έξω από τη σχολική ύλη, πρωτότυπο και ελκυστικό. Η τέχνη γενικότερα έχει χρησιµοποιηθεί ευρέως και έχει αποδειχθεί αποτελεσµατικό θεραπευτικό εργαλείο (Αρχοντάκη & Φιλίππου, 2003:59. Lewis, 1993). Αν και εµείς δεν είχαµε την πρόθεση µιας θεραπευτικής παρέµβασης, δεν ήµασταν αδιάφοροι για την επίδραση που η εικαστική ενασχόληση θα είχε στην ψυχική κατάσταση των παιδιών. Η διέξοδος και εκτόνωση των αρνητικών συναισθηµάτων των παιδιών µέσω αυτής δεν µπορούσε παρά να συµπεριληφθεί στους έµµεσους στόχους του προγράµµατός µας. Επιπλέον, το γεγονός ότι στο συγκεκριµένο νοσοκοµείο νοσηλεύονται παιδιά από ποικίλα κοινωνικο-πολιτισµικά περιβάλλοντα µε έντονες διαφορές τόσο στον τόπο καταγωγής και την οικονοµική κατάσταση της οικογένειας όσο και στο θρήσκευµα και την κουλτούρα, µας προκαλούσε να επενδύσουµε το πρόγραµµά µας µε ένα περιεχόµενο το οποίο θα ερχόταν να αντισταθµίσει τις ελλείψεις στο επίπεδο µύησης σε µια πολιτισµική γνώση η οποία παραδοσιακά αφορά συγκεκριµένες πληθυσµιακές οµάδες.

4 Έτσι, οι στόχοι του προγράµµατός µας διευρύνθηκαν προς την κατεύθυνση της γνωριµίας µε την ιστορία των καλών τεχνών και τη γεωγραφική τους διαφοροποίηση, αλλά και προς την εξοικείωση µε διάφορες τεχνοτροπίες, τεχνικές και υλικά. Η διαθεµατική προσέγγιση της τέχνης θεωρήσαµε ότι θα διευκόλυνε την εξατοµικευµένη πρόσβαση στη γνώση, καθώς η επεξεργασία των ποικίλων πτυχών του θέµατος µέσα από διαφορετικές τεχνικές θα επέτρεπε την πρόσληψή τους από παιδιά διαφόρων ηλικιών και διαφορετικών γλωσσικών και γνωστικών επιπέδων. Με αυτό τον τρόπο η διαθεµατική προσέγγιση τέθηκε στην υπηρεσία της διαφοροποιηµένης παιδαγωγικής, η ανάγκη εφαρµογής της οποίας στο συγκεκριµένο πλαίσιο είναι τόσο προφανής. Με την κατάθεση του αρχικού µας σχεδιασµού, ελπίζαµε ότι οι προτάσεις µας θα δηµιουργούσαν στην κλινική εκείνο το παραγωγικό, συµµετοχικό και δραστήριο κλίµα, το οποίο θα παρέσερνε τα νοσηλευόµενα παιδιά κατά τις τέσσερις εβδοµάδες της πρακτικής µας άσκησης σε µια διάθεση ενεργητική, παρεµβατική και δηµιουργική. Η διάθεση αυτή θα επέτρεπε την αξιοποίηση, µε τον αναπτυξιακά καταλληλότερο τρόπο για το κάθε παιδί, του ελεύθερου χρόνου του τις δύσκολες ώρες της νοσηλείας του. 3. Υλοποίηση και αξιολόγηση του προγράµµατος Στη διάρκεια των τεσσάρων εβδοµάδων του προγράµµατός µας εργαστήκαµε συνολικά µε είκοσι επτά παιδιά από τεσσάρων ως δέκα τριών χρόνων µε µέσο όρο ηλικίας τα εννέα χρόνια. Κάποια από αυτά ήταν σε αρκετά καλή σωµατική κατάσταση καθώς νοσηλεύονταν για έναν έλεγχο µετά από ένα ανησυχητικό συµβάν στη διάρκεια των διακοπών τους. Κατά τη διάρκεια της πρακτικής µας άσκησης δεν νοσηλεύτηκαν παιδιά µε χρόνιες παθήσεις. Ωστόσο, αρκετά από τα παιδιά ανάρρωναν από σοβαρές ασθένειες οι οποίες απαιτούσαν παρατεταµένη νοσηλεία, ενώ κάποια άλλα υπέφεραν από εξαντλητικές ιώσεις. Ο αριθµός των συµµετεχόντων διαφοροποιούνταν καθηµερινά, µε µικρές οµάδες τριών ή τεσσάρων ατόµων να σχηµατίζονται περιστασιακά. Κύρια απαιτήθηκε η εξατοµικευµένη ενασχόληση µε τα παιδιά, καθώς σε αρκετές περιπτώσεις απαγορεύονταν ο συγχρωτισµός τους. Η απουσία σταθερής οµάδας και ο µικρός σχετικά αριθµός παιδιών που καθηµερινά συµµετείχαν στις δράσεις δεν επηρέασε την εφαρµογή του προγράµµατος ως προς τα ποιοτικά του χαρακτηριστικά. Το γεγονός ότι η σύνθεση της οµάδας δεν ήταν σταθερή αριθµητικά, αποδείχθηκε ελάχιστης σηµασίας καθώς ήταν πολύ εύκολο για τα καινούρια παιδιά να ενστερνιστούν τον πολύ ορατό και απτό σκοπό του σχεδίου εργασίας και να κινητοποιηθούν προς την υλοποίηση του. Επίσης η ηλικιακή ανοµοιογένεια δεν αποτέλεσε πρόβληµα καθώς κάθε παιδί ανάλογα µε την ηλικία του και τις εµπειρίες του κατέθετε τις ιδέες και τις προτάσεις του. Έτσι, για παράδειγµα, τα µικρότερα παιδιά στο πρόβληµα της εξεύρεσης χρηµάτων πρότειναν λύσεις που αφορούσαν στο οικογενειακό τους περιβάλλον, ενώ τα µεγαλύτερα παιδιά πρότειναν µια σειρά από λύσεις σε σχέση µε το ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον και θεσµικά πρόσωπα. Μια σειρά από δραστηριότητες αναπτύχθηκαν και οι αντίστοιχες µεθοδολογικές δεξιότητες καλλιεργήθηκαν. Στη διάρκεια του προγράµµατος τα παιδιά χρειάστηκε: Να συζητήσουν, να επιχειρηµατολογήσουν, να προτείνουν λύσεις ανατρέχοντας στα βιώµατα και τις εµπειρίες τους. Να εµπλέξουν µε ενεργητικό και συστηµατικό τρόπο τους ενήλικες σ αυτή τη διαδικασία. Πώς; Κατασκευάζοντας ένα ερωτηµατολόγιο και διανέµοντας το σε γονείς και νοσηλευτικό προσωπικό. Να οργανώσουν τις απαντήσεις των ερωτηµατολογίων και να διακρίνουν αυτά που µπορούσαν να υλοποιήσουν µόνα τους από εκείνα για τα οποία απαιτούνταν βοήθεια. Να γράψουν επιστολές που απευθύνονταν σε ενήλικες που θεωρούσαν ότι µπορούσαν είτε να βοηθήσουν προς την υλοποίηση του σκοπού είτε να προσφέρουν. Απαιτήθηκε η επεξεργασία επίσηµων επιστολών για την κατανόηση των κειµενικών τους χαρακτηριστικών. Να κατασκευάσουν µία αφίσα που δήλωνε τις ανάγκες και τις επιθυµίες τους σχετικά µε τον εξοπλισµό της αίθουσας. Να συντάξουν την τελική επιστολή - πρόταση προς τον ιευθυντή της κλινικής.

5 Να δηµιουργήσουν τα ίδια κάποια έργα, όπως διακοσµήσεις παραθύρων, γιρλάντες, πίνακες, τα οποία θα οµόρφυναν το χώρο. Το τελευταίο σηµείο αποτελούσε τον συνδετικό κρίκο του project µε το θέµα των καλών τεχνών. Στη διάρκεια ανάπτυξης του project υιοθετήσαµε το ρόλο του συντονιστή των δράσεων ή του διαµεσολαβητή, αν προτιµήσουµε εκπαιδευτικούς όρους. Στο συγκεκριµένο χώρο υπήρχε µια ανάγκη, η οποία παρότι δεν είχε δηλωθεί ρητά ήταν αναγνωρίσιµη από όλους. Εµείς βρεθήκαµε εκεί και δώσαµε την ευκαιρία σ αυτήν την ανάγκη να εκφραστεί και να πάρει οργανωµένη µορφή. Στα πλαίσια του συντονιστικού µας ρόλου, παροτρύναµε τα παιδιά να εκφράσουν τις επιθυµίες τους, να αναλάβουν πρωτοβουλίες, να παρέµβουν βελτιωτικά στο χώρο τους, να αιτηθούν βελτιώσεις τις οποίες δεν µπορούσαν να υλοποιήσουν µόνα τους, να αναζητήσουν λύσεις, να αναλάβουν ρόλους και ευθύνη απέναντι στην ευρύτερη οµάδα, αυτή των νοσηλευόµενων παιδιών. Κινηθήκαµε γενικότερα σ ένα πλαίσιο αγωγής ενεργών πολιτών, ατόµων που οργανώνουν τη δράση τους, στοχάζονται πάνω σ αυτήν, διεκδικούν και παρεµβαίνουν βελτιωτικά στο περιβάλλον τους. Κινηθήκαµε, δηλαδή, στα πλαίσια της κοινωνικο-πολιτισµικής εµψύχωσης (Σφυρόερα, 2005), µε την έµφαση να δίνεται στην ανάπτυξη στάσεων και στρατηγικών διεκδίκησης, τουλάχιστον σε επίπεδο προσδοκιών αλλά και διαδικασιών. Φυσικά, αυτή η συµµετοχική εµπειρία των παιδιών ήταν πολύ σύντοµη για να αξιολογηθεί εκ του αποτελέσµατος. Άλλωστε η διαµόρφωση στάσεων είναι µια µακρόχρονη και διαρκής διαδικασία. Τα παιδιά στην προσπάθειά τους αυτή παρήγαγαν πλήθος ιδεών οι οποίες αποτέλεσαν µια παρακαταθήκη για την οργάνωση ανάλογων προγραµµάτων στη συνέχεια. Ενδεικτικά παραθέτουµε τα εξής: Να αποταθούµε σε µεγάλους εκδοτικούς οίκους για την προσφορά βιβλίων για την οργάνωση βιβλιοθήκης, σε συνδυασµό µε αναγνωστικές εµψυχώσεις Να αξιοποιήσουµε τη δύναµη της τοπικής τηλεόρασης και να προβάλλουµε το άνοιγµα ενός λογαριασµού ή να παρουσιαστεί µια τηλεοπτική εκποµπή παρόµοια µε εκείνες της Unicef και του Χαµόγελου του Παιδιού. Να υλοποιηθούν ανάλογα προγράµµατα που να παρέχουν το πλαίσιο για τη γραφή επιστολών σε πρόσωπα εξουσίας, την αίτηση βοήθειας από την εκκλησία, την προσφυγή µας σε µεγάλες εταιρείες, π.χ. φαρµακευτικές, και την προσφορά από µέρους τους χρηµάτων. Να κατασκευαστούν πινακίδες µε χιουµοριστικά µηνύµατα και πρωτότυπες διακοσµήσεις που να κατευθύνουν τους επισκέπτες στην κλινική. Να ιδρυθεί ένας σύλλογος γονέων που θα φροντίζει για τη διατήρηση της επαφής µεταξύ των παιδιών και θα συντονίζει τις διεκδικητικές δράσεις. Ένα µεγάλο µειονέκτηµα του προγράµµατος και σοβαρή παράλειψη της εµψυχώτριας αποτέλεσε το γεγονός ότι δεν διασφαλίστηκε η διατήρηση της επαφής µε τα παιδιά τα οποία συµµετείχαν στο πρόγραµµα, ώστε να λάβουν την ανατροφοδότηση της υλοποίησης κάποιων από τις προτάσεις τους. Έτσι στερήθηκαν την ικανοποίηση που θα τους έδινε η επίτευξη κάποιων στόχων µετά από δικές τους προσπάθειες. Παράλληλα µε το project αναπτύχθηκαν δραστηριότητες οι οποίες αφορούσαν στο θέµα των καλών τεχνών. Πιο συγκεκριµένα, τις τέσσερις αυτές εβδοµάδες τα παιδιά ασχολήθηκαν µε: Την ιστορία της τέχνης: τα παιδιά γνώρισαν τη ζωγραφική των σπηλαίων αντλώντας πληροφορίες από εικόνες, δραµατοποίησαν σκηνές κυνηγιού, εξοικειώθηκαν µε τη ζωγραφική µε πρωτόγονα υλικά (κιµωλία, κάρβουνο, ώχρα, αυγό). Τη γεωγραφία της τέχνης: η γνωριµία µε τη ζωγραφική διαφορετικών περιοχών του πλανήτη περιελάµβανε εξοικείωση µε τη χρωµατική παλέτα, τη θεµατογραφία και τη χρηστικότητα, άσκηση σε χαρακτηριστικά µοτίβα µε τη συνοδεία των παραδοσιακών µουσικών, µιµητικό παιχνίδι. Εκτός από την ευρωπαϊκή, ασχοληθήκαµε µε την ιαπωνική τέχνη και την αφρικάνικη (δόθηκε βάρος στη σύγκριση της ζωγραφικής της Βόρειας Αφρικής µε αυτή της υπόλοιπης και στην ερµηνεία των διαφοροποιήσεων). Μέρος του σχεδιασµού, όπως η ενασχόληση µε την ινδική και την τέχνη των Αβορίγινων της Αυστραλίας, δεν κατέστη δυνατό να υλοποιηθεί. Τη γνωριµία µε διάφορες τεχνικές και υλικά: τυπώµατα, ακουαρέλα, ζωγραφική σε ύφασµα, απλές µορφές χαρακτικής. Τη σύγκριση και την οµαδοποίηση ως προς το περιεχόµενο και ως προς την τεχνοτροπία έργων διάσηµων ζωγράφων. Τη δηµιουργία έργων τα οποία ενσωµάτωναν χαρακτηριστικά των βασικών τεχνοτροπιών (ρεαλισµό - ιµπρεσιονισµό - σουρεαλισµό).

6 Την ανάγνωση βιογραφιών διάσηµων ζωγράφων. Την περιγραφή έργων ζωγραφικής και γλυπτικής και την έκφραση των συναισθηµάτων που τους προκαλούσαν. Τη σύνθεση ποιηµάτων µε αφορµή εικαστικά έργα. Τη δραµατοποίηση, τη µίµηση και την αναπαράσταση µε τα σώµατά τους εικονιζόµενων σκηνών σε πίνακες. Την κατασκευή παζλ µε θέµα πίνακες ζωγραφικής. Τη συµπλήρωση του άλλου µισού διάσηµων προσωπογραφιών. Την κατασκευή κολλάζ από αφρώδες υλικό µε χαρακτηριστικά µοτίβα µεγάλων ζωγράφων. Το θέµα της τέχνης, ενδιαφέρον, πρωτότυπο και έξω από τη σχολική ύλη, προσέλκυσε το ενδιαφέρον και την περιέργεια των παιδιών. Το ίδιο το θέµα τα κινητοποίησε στο να ερευνήσουν, να γνωρίσουν, να οικειοποιηθούν στοιχεία που µέχρι εκείνη τη στιγµή ήταν άγνωστα στην απόλυτη πλειοψηφία των παιδιών. Η διαφορετικότητα στο πολιτισµικό κεφάλαιο των παιδιών δεν στάθηκε εµπόδιο στη δηµιουργία συνδέσεων µε το καινούριο αντικείµενο. Η ευρύτητα του περιεχοµένου επέτρεψε την αναγνώριση βιωµάτων τους σε αυτό και η ποικιλία των προτεινόµενων δραστηριοτήτων και υλικών διευκόλυνε το ξεκίνηµα µιας σχέσης, η οποία ελπίζουµε ότι θα συνεχιστεί καθώς θεµελιώθηκε στο προσωπικό ενδιαφέρον. Με την επιλογή του συγκεκριµένου θέµατος κινηθήκαµε στα πλαίσια της πολιτισµικής εµψύχωσης (Σφυρόερα, 2005), µε το βάρος να πέφτει στην ενίσχυση της ανάπτυξης σχέσεων των ατόµων µε τα έργα του πολιτισµού και την πρότυπη κουλτούρα των µεγάλων δηµιουργών και την ανάδειξή τους σε κοινό αγαθό. Τίθεται, ωστόσο, το ερώτηµα αν και µε ποιο τρόπο η διαθεµατικότητα µπορεί να υλοποιηθεί στο ρευστό πλαίσιο του νοσοκοµείου και κατά πόσο ως µέθοδος µπορεί να υπηρετήσει την εµψύχωση. Πράγµατι, η σύντοµη παραµονή των παιδιών στην κλινική δεν έδωσε σε καθένα από αυτά τη δυνατότητα επεξεργασίας του θέµατος σε βάθος και πλάτος. Οµολογουµένως, η δοµή της µεθόδου δεν εφαρµόστηκε παρά µόνο σε επίπεδο σχεδιασµού, γεγονός το οποίο υπαγορεύτηκε από τις ίδιες τις συνθήκες. Ωστόσο, ενώ η δοµή της µεθόδου δεν ακολουθήθηκε, οι διαδικασίες που τη χαρακτηρίζουν τηρήθηκαν στην επεξεργασία του µικρού κάθε φορά κοµµατιού του περιεχοµένου που απασχολούσε το κάθε παιδί. Η γνώση δεν δίνονταν έτοιµη αλλά οικοδοµούνταν από τα ίδια τα παιδιά µε την ενεργοποίηση ανακαλυπτικών στρατηγικών µάθησης και της ικανότητά τους να αναζητούν πληροφορίες, να συγκρίνουν, να διατυπώνουν υποθέσεις, να παρατηρούν, να οργανώνουν τις παρατηρήσεις τους και να προβαίνουν σε γενικεύσεις (Σφυρόερα, 2002β). Άλλωστε, η ύπαρξη ενός κεντρικού θέµατος και η αξιοποίηση στοιχείων από διάφορα γνωστικά αντικείµενα, από µόνη της δεν αποδεικνύει την εµψυχωτική της αξία. Μόνο στο βαθµό που η διαθεµατική προσέγγιση γίνεται αντιληπτή ως µία διαδικασία ανακάλυψης και οικοδόµησης της γνώσης από το ίδιο το παιδί µπορούµε να ισχυριστούµε ότι είναι αξιοποιήσιµη στα πλαίσια της εµψύχωσης. Μόνο όταν το βάρος δίνεται όχι στην ίδια τη γνώση αλλά στην καλλιέργεια µεθοδολογικών δεξιοτήτων στα παιδιά έχουµε το πλησίασµα διαθεµατικότητας και εµψύχωσης: η απόκτηση εργαλείων µάθησης δηµιουργεί εσωτερικά κίνητρα καθώς δίνει την ικανοποίηση του «είµαι ικανός να µαθαίνω», «αυτενεργώ και αντλώ χαρά από αυτό», που είναι και µια από τις βασικές επιδιώξεις των εµψυχωτικών δράσεων. Για την ανάπτυξη του προγράµµατος µας, και κύρια του διαθεµατικού µέρους, στηριχθήκαµε στη δύναµη της εικόνας (Σφυρόερα, 2002α). Αυτή η επιλογή µας επιβαλλόταν από το ίδιο το περιεχόµενο. Πλήθος έγχρωµων αντιγράφων έργων τέχνης χρησιµοποιήθηκαν παράλληλα µε σχετικά βιβλία. Η χρήση της εικόνας διευκόλυνε την ενεργοποίηση γνωστικών διεργασιών: η περιγραφή, η σύγκριση, η συσχέτιση και η οµαδοποίηση βρήκαν το κατάλληλο πλαίσιο για την άσκησή τους. Αλλά και η έκφραση των συναισθηµάτων των παιδιών διευκολύνθηκε από τις εικόνες. Ειδικά οι συγκεκριµένες εικόνες µε το πλούσιο σε συναισθηµατικά ερεθίσµατα περιεχόµενό τους προκαλούσαν έντονες αντιδράσεις στα παιδιά και µας έδιναν τη δυνατότητα να τις αξιοποιήσουµε για την θεµελίωση της επικοινωνιακής µας σχέσης µαζί τους. Στις περισσότερες των δραστηριοτήτων που αναπτύχθηκαν οι ίδιες οι εικόνες ήταν το αντικείµενο µε το οποίο τα παιδιά ενεργητικά ασχολήθηκαν, επεξεργάστηκαν και επένδυσαν µε συναίσθηµα, παρά το µέσο για την επίτευξη κάποιου άλλου στόχου. Ιδιαίτερα χρήσιµες αποδείχθηκαν οι εικόνες στην επικοινωνία µας µε τα παιδιά τα οποία είχαν την ελληνική ως δεύτερη γλώσσα. ιασφάλιζαν ένα κοινό οπτικό κώδικα όταν ο γλωσσικός ήταν ανεπαρκής στην επιτέλεση της βασικής του λειτουργίας. Το ζήτηµα της ύπαρξης δύο διαφορετικών γλωσσών µεταξύ των παιδιών µας απασχόλησε ιδιαίτερα. Εκτός από το κοινό συµβολικό σύµπαν των εικόνων, στηριχθήκαµε κύρια στη µη λεκτική

7 επικοινωνία και στη φτωχή, οµολογουµένως, γνώση µας της άλλης γλώσσας. Σε περιπτώσεις που τα παραπάνω µέσα δεν επαρκούσαν και ο ρέων λόγος στη µητρική γλώσσα των παιδιών ήταν απαραίτητος, δίγλωσσοι ενήλικες, συνοδοί των παιδιών, πρόθυµα προσέφεραν τη βοήθειά τους µε την παράλληλη µετάφραση στις δύο γλώσσες. Εκτός από το να βοηθήσουν µε τις γλωσσικές προκλήσεις, οι γονείς ενεπλάκησαν στο πρόγραµµά µας µε ποικίλους τρόπους, πάντα ενισχυτικούς της προσπάθειάς µας. Η πιο οργανωµένη εµπλοκή τους έγινε µε τη χορήγηση σε αυτούς του ερωτηµατολογίου το οποίο κατασκεύασαν τα παιδιά. Η συµπλήρωση του ερωτηµατολογίου ευνόησε την ανάπτυξη αλληλεπιδράσεων µεταξύ γονιών και παιδιών ως προς τον προσδιορισµό των αναγκών του χώρου αλλά και των τρόπων κάλυψής τους. Αλλά και µεταξύ των συνοδών αναπτύχθηκαν αλληλεπιδράσεις. Χαρακτηριστική είναι η σκηνή κατά την οποία δύο µητέρες διαφορετικού θρησκεύµατος συµπληρώνοντας από κοινού ένα ερωτηµατολόγιο και ανταλλάσσοντας απόψεις κατέληξαν στο να συµφωνήσουν ότι οι λειτουργοί των δύο θρησκειών θα έπρεπε να έχουν συµµετοχή στη λύση του προβλήµατος που µας απασχολούσε. Ενεργά ενεπλάκησαν και στο διακοσµητικό κοµµάτι εκφράζοντας την ανάγκη για µια χαλαρωτική απασχόληση τις µακρές ώρες αναµονής στο νοσοκοµείο. Η συνεισφορά τους αυτή αναβάθµισε το αποτέλεσµα της προσπάθειας εξωραϊσµού του χώρου, το οποίο θα ήταν πολύ πιο περιορισµένο χωρίς τη συµµετοχή τους. Συχνά εξέφραζαν την ανακούφισή τους που έβλεπαν το παιδί τους να ηρεµεί ή να χαλαρώνει µέσα από τη δηµιουργική του ενασχόληση. Άλλες φορές ήθελαν να µοιραστούν σκέψεις και ανησυχίες για την υγεία του ή ακόµη και γενικότερα σε σχέση µε το µέλλον του. Εµείς δεν επιδιώξαµε συστηµατικά την επαφή αυτή. Ωστόσο, ακούσαµε µε προσοχή και απροσποίητο ενδιαφέρον όσους εκδήλωναν την ανάγκη να µιλήσουν για την κατάσταση του παιδιού τους. Ήταν προφανές ότι η ίδια η συζήτηση τους ανακούφιζε και ότι η λεκτικοποίηση της ανασφάλειας, την οποία η ασθένεια του παιδιού τους έβγαζε στην επιφάνεια, βοηθούσε στον έλεγχό της. Αν η στάση µας απέναντι στους γονείς ήταν αυτή του γνήσια ενδιαφερόµενου ακροατή, στην επικοινωνία µας µε τα παιδιά προσπαθήσαµε να είµαστε όσο το δυνατό πιο αποτελεσµατικοί (Friedrich, 2000). Η συνθήκη ήταν ιδιαίτερα απαιτητική καθώς δεν υπήρχε ο χρόνος για µια σταδιακή και µακρόχρονη γνωριµία µε το παιδί. Έπρεπε σε λίγο χρόνο να το αφουγκραστούµε, να κάνουµε υποθέσεις για την προσωπικότητα του και τις προτιµήσεις του και να προτείνουµε δράσεις και τρόπους ανάπτυξής τους οι οποίοι θα ήταν συµβατοί µε την ψυχολογική του κατάσταση τη συγκεκριµένη χρονική στιγµή. Ποτέ δεν πιέσαµε, ποτέ δεν εκβιάσαµε την επικοινωνία. Απλά διασφαλίζαµε ένα πλαίσιο το οποίο την καθιστούσε αναγκαία και αφήναµε την πρωτοβουλία στο παιδί. Η επιλογή της δράσης άνηκε στο παιδί. Εµείς σεβόµασταν τα όρια που το κάθε παιδί έθετε. Ενώ µε κάποια παιδιά, για παράδειγµα, το χιούµορ απελευθέρωνε την επικοινωνία, µε άλλα η σιωπή ή η συντροφική ακρόαση µουσικής την ώρα της εικαστικής δηµιουργίας επέτρεπε στην επικοινωνία να αναπτυχθεί. Χαρακτηριστική η περίπτωση της εντεκάχρονης Μ. που ήταν κλεισµένη στον εαυτό της, µελαγχολική κάτω από το βάρος ανησυχητικών συµπτωµάτων τα οποία δεν έβρισκαν την αιτιολογία τους στο πλήθος των εξετάσεων στις οποίες είχε υποβληθεί. Απέκλεισε τόσο την εµψυχώτρια όσο και το εφτάχρονο αγόρι το οποίο επίσης βρισκόταν στο χώρο και επίµονα αναζητούσε την προσοχή της. Επιτρέψαµε στη σιωπή να λειτουργήσει ως µέσο επικοινωνίας. Έτσι δώσαµε στη Μ. τη δυνατότητα να ασχοληθεί µοναχικά µε την εικαστική δηµιουργία και να επιτρέψει, την επόµενη µέρα, σ ένα αχνό χαµόγελο να εγκατασταθεί στο πρόσωπό της, το οποίο σχολιάστηκε τόσο από τους γονείς όσο και από το νοσηλευτικό προσωπικό. Ανάλογες αλλαγές στη διάθεση των παιδιών και περιστατικά ενίσχυσης της δεκτικότητας στη θεραπεία τους µας έπεισαν για την επιτυχή επιλογή του θέµατος αλλά και του τελικού σκοπού του σχεδίου εκπαιδευτικής δράσης. Πιστεύουµε ότι δώσαµε τα εργαλεία και δείξαµε τον τρόπο ώστε τα παιδιά να υπερβούν την αρνητική συναισθηµατική κατάσταση στην οποία τα υπέβαλε η νοσηλεία τους και να επεξεργαστούν δυναµικά τη δύσκολη συνθήκη στην οποία βρίσκονταν. Επιπλέον, ελπίζουµε ότι ενισχύσαµε τη δηµιουργία εκείνης της διάθεσης η οποία θα αποτρέψει την καταγραφή της εµπειρίας της νοσηλείας ως µια απολύτως σκοτεινή σελίδα στη µνήµη τους. 4. Συµπεράσµατα - Προοπτικές Στο προηγούµενο κεφάλαιο επιχειρήθηκε η παρουσίαση του προγράµµατός µας και η αξιολόγησή του ως προς τους στόχους, το περιεχόµενο του, καθώς και τις µεθόδους και τεχνικές στις οποίες στηρίχθηκε. Η µέθοδος του Σχεδίου Εκπαιδευτικής ράσης και η διαθεµατική προσέγγιση αποδείχθηκαν για µια ακόµα φορά ικανές να λειτουργήσουν

8 αποτελεσµατικά σε ιδιαίτερα περιβάλλοντα, όπως στη συγκεκριµένη παιδιατρική κλινική µε τον καθηµερινά ρευστό αριθµό νοσηλευόµενων παιδιών. Πολύ εύκολα ο κριτικός αναγνώστης θα παρατηρούσε ότι η ρευστότητα αυτή αναιρεί το βασικότερο χαρακτηριστικό της εµψύχωσης: τη δηµιουργία οµάδας. Ωστόσο, θα πρέπει να καταθέσουµε ότι τα παιδιά παρότι δεν αποτελούσαν φυσική οµάδα, είχαν ταυτότητα. Το παράδοξο ενισχύεται από την οµολογία µας ότι αυτό δεν είναι αποτέλεσµα δική µας ενεργοποίησης προς αυτήν την κατεύθυνση. Τα παιδιά αυτοπροσδιορίζονταν ως «τα άρρωστα παιδιά» ή «τα παιδιά του νοσοκοµείου». Έτσι υπέγραψαν, χωρίς δική µας υπόδειξη, τα γράµµατα που στείλαµε σε καταστηµατάρχες της πόλης ζητώντας εξοπλισµό δύο παιδιά και ενώ ήταν µόνα τους τις µέρες εκείνες στην αίθουσα. Αυτός δεν είναι απλά ένας περιγραφικός χαρακτηρισµός που έδιναν στον εαυτό τους, αλλά συνοδεύονταν από το ενδιαφέρον τους για τα υπόλοιπα παιδιά, για εκείνα που στο µέλλον θα χρειάζονταν να νοσηλευτούν στο νοσοκοµείο. Γνώριζαν ότι την επόµενη µέρα θα έφευγαν και σίγουρα δεν υπολόγιζαν ότι µπορεί να νοσηλευτούν ξανά. Ωστόσο, συµµετείχαν µε ανιδιοτέλεια σ αυτό που έκαναν, µε ένα γνήσιο ενδιαφέρον για την ευρύτερη «οµάδα». Για παράδειγµα, τους ήταν πολύ εύκολο να σκέφτονται τις ανάγκες παιδιών άλλης ηλικίας όταν συµπλήρωναν τη λίστα µε τα αντικείµενα που θεωρούσαν ότι είναι απαραίτητα για τον εξοπλισµό του χώρου. Έτσι, µεγάλα παιδιά έβαζαν στις πρώτες τους προτεραιότητες τη δηµιουργία µιας παιδικής χαράς για τα µικρότερα. Θα επιχειρήσουµε να ερµηνεύσουµε την ιδιότυπη αυτή οµαδικότητα µε όρους «συγκίνησης»(μπακιρτζής, 2007, 2003). Ο συναισθηµατικός δεσµός, η ανάπτυξη του οποίου αποτελεί το κύριο µέληµα του εµψυχωτή σε άλλα πλαίσια, εδώ είναι δεδοµένος (για τις λειτουργίες της οµάδας: Blanchet & Trognon, 1997). Το συναίσθηµα του «ανήκειν» το οποίο οφείλει να αναπτυχθεί, εδώ αναδύεται αβίαστα. Η νοητική αναπαράσταση του «άλλου», παρά τη φυσική του απουσία, εδώ είναι ξεκάθαρη: είναι και αυτός σαν εµένα, βιώνει την ίδια απειλή, τους ίδιους φόβους. Η κοινή αγωνία των νοσηλευόµενων παιδιών τα συσπειρώνει σε µια οµάδα της οποίας το κοινό συναίσθηµα έρχεται να αντισταθµίσει τη φυσική απουσία. Ο εµψυχωτής στο χώρο του νοσοκοµείου, παρά τις δυσκολίες και τις ελλείψεις, έχει στη διάθεσή του ένα ισχυρό «εµείς» το οποίο κινητοποιεί τα µέλη. Η συναισθηµατική φύση του δεσµού µεταξύ των νοσηλευόµενων παιδιών επιτρέπει στον εµψυχωτή, µε τη χρήση των κατάλληλων µεθοδολογικών εργαλείων, να χειρίζεται ατοµικές συναντήσεις ως όψεις της συνάντησης της ευρύτερης νοητής οµάδας. Και αυτό θεωρούµε ότι είναι το κύριο χαρακτηριστικό του χώρου το οποίο επιτρέπει την εφαρµογή µεθόδων που χαρακτηρίζονται από την ανάγκη ύπαρξης σταθερής οµάδας. Ο εµψυχωτής στο χώρο του νοσοκοµείου δεν χρειάζεται να περιορίζεται σε αποσπασµατικές και ασύνδετες µεταξύ τους δραστηριότητες. Αρκεί να δώσει τα ερεθίσµατα εκείνα ώστε το οµαδικό αυτό συναίσθηµα να αφυπνιστεί. Στην δική µας περίπτωση, αυτό που κάναµε ήταν να αναγνωρίσουµε την ανάγκη η οποία υπήρχε στο χώρο, τη σκοπιµότητα. Αναγνώσαµε την επιθυµία και καλλιεργήσαµε τις συνθήκες ώστε να συνειδητοποιηθεί από τα παιδιά και να αποτελέσει την ωστική δύναµη του προγράµµατός µας. Στην υλοποίησή του το πρόγραµµά µας έχει υποστεί τους περιορισµούς του πλαισίου και των ιδιαίτερων συνθηκών. Αλλά αυτό είναι αναπόφευκτο για κάθε προσπάθεια εµψύχωσης. Η ουτοπική επιδίωξη της «τέλειας» ή «καθαρής» εµψύχωσης απαιτείται να αντικατασταθεί από την αναγνώριση των ορίων της στο κάθε πλαίσιο. Ο εµψυχωτής οφείλει κάθε φορά να συµβάλει στην ανάδυση κατά το δυνατό περισσότερων στοιχείων της, να χρησιµοποιεί όσο το δυνατό περισσότερες τεχνικές εµψύχωσης και κύρια να υπηρετεί τη φιλοσοφία της. Βασική προϋπόθεση των παραπάνω αποτελεί η γνώση του εαυτού του, των ικανοτήτων του, των ορίων του, των προκαταλήψεων του, των ιχνών που η φοίτηση σε ένα παραδοσιακό εκπαιδευτικό σύστηµα έχει αφήσει µέσα του. Μεταξύ άλλων, οφείλει να αξιολογεί την προσωπική του βελτίωση και αυτοεξέλιξη, στο βαθµό που αυτή ενισχύεται από την κάθε εµπειρία. Στην περίπτωσή µας, ο συγκεκριµένος χώρος απαίτησε από εµάς την υπέρβαση αµφιβολιών σε σχέση µε την ικανότητά µας να ανταπεξέλθουµε ψυχολογικά. Επίσης, αποτέλεσε πρόκληση στην ευελιξία µας και στην ικανότητα µας να λειτουργήσουµε αποτελεσµατικά σε ένα τόσο ρευστό πλαίσιο, καθώς η µέχρι τότε εµπειρία µας περιορίζονταν σε πιο δοµηµένους χώρους και συνθήκες. Η υλοποίηση του συγκεκριµένου προγράµµατος ενίσχυσε την πίστη µας στη δυναµική του χώρου σε σχέση µε την υλοποίηση εµψυχωτικών δράσεων. Επίσης, το πρόγραµµα αυτό βελτίωσε τις ικανότητες µας στην εξατοµικευµένη εργασία µε τα παιδιά. Επιπλέον, η εµπειρία αυτού του προγράµµατος τροποποίησε την οπτική µας σε σχέση µε την εξατοµικευµένη εργασία, την οποία θεωρούσαµε περιοριστική σε

9 σύγκριση µε την οµαδική, και µας έδωσε την ευκαιρία να δούµε τον πλούτο που αυτή η επαφή µπορεί να προσφέρει: έναν πλούτο ο οποίος διευρύνει τη γνώση της παιδικής φύσης αλλά και επιτρέπει τη βαθύτερη και ουσιαστικότερη συναισθηµατική προσέγγιση. Ο απαιτητικός και συναισθηµατικά φορτισµένος χώρος του νοσοκοµείου πιθανόν να αποτελέσει µια εµπειρία καταλυτική για τον εµψυχωτή. Σε κάθε περίπτωση απαιτεί δουλειά µε τον εαυτό, άσκηση των µέσων, συνεχή αυτοαξιολόγηση, προσαρµογή και εξέλιξη. ιαµορφώνει έτσι µια κατάσταση µάθησης για τον ίδιο τον εµψυχωτή, η οποία έρχεται να συµπληρώσει µε όρους ανάπτυξης την πληρότητα που χαρίζει η προσφορά σε µια ευπαθή οµάδα. Βιβλιογραφία Α. Ελληνόγλωσση Αρχοντάκη, Ζ.& Φιλλίπου,., (2003). 205 Βιωµατικές Ασκήσεις για Εµψύχωση Οµάδων. Αθήνα: Καστανιώτης. Blanchet, A. & Trognon, A., (1997). Ψυχολογία Οµάδων. Θεωρητικές προσεγγίσεις και Εφαρµογές των Οµαδικών Μοντέλων. Αθήνα: Σαβάλλας. ηµητρίου, Α., Λαγοπούλου, Β.& Νικολάου, Β., (2002). Εµψύχωση στην Τάξη. Κλειδιά και Αντικλείδια, Αθήνα: ΥΠΕΠΘ, Εκπαίδευση Μουσουλµανοπαίδων. Fischer, E., (1972). Η Αναγκαιότητα της Τέχνης. Αθήνα: Εκδόσεις Μπουκουµάνη. Frey, K., (1999). Η «Μέθοδος Project». Μια µορφή συλλογικής εργασίας στο σχολείο ως θεωρία και πράξη. Θεσσαλονίκη: Αδελφοί Κυριακίδη. Friedrich, H., (2000). Επικοινωνία στο Νηπιαγωγείο. Τα Παιδιά ως Ακροατές και Οµιλητές. Αθήνα: Τυπωθήτω. Κοσσυβάκη, Φ., (1998). Κριτική Επικοινωνιακή ιδασκαλία. Κριτική Προσέγγιση της ιδακτικής Πράξης. Αθήνα: Gutenberg. Μπακιρτζής, Κ., (2007). Εµψύχωση Οµάδων και Βιωµατική Μάθηση. Ανακοίνωση στο συνέδριο: Οι Μικρές Οµάδες στο Σχολείο. Τ.Ε.Ε.Π.Η.,.Π.Θ. Αλεξανδρούπολη. Μπακιρτζής, Κ., (2003). Η υναµική της Αλληλεπίδρασης στην Επικοινωνία. Αθήνα: Gutenberg. Ρεκαλίδου, Γ., &, Σφυρόερα, Μ. (2004). Η εξελικτική πορεία εφαρµογής εκπαιδευτικών προγραµµάτων στα νοσοκοµεία: όρια και προοπτικές, Ανακοίνωση στην ηµερίδα : Ένα Σχολείο µέσα στο Νοσοκοµείο, Τ.Ε.Ε.Π.Η.,.Π.Θ. Αλεξανδρούπολη. Σφυρόερα, Μ., (2005). ιδακτικές σηµειώσεις για το µάθηµα: Προγράµµατα Τεχνολογικής και Κοινωνικής Καινοτοµίας-Εµψυχώσεις του..π.μ.σ.. Αλεξανδρούπολη. Σφυρόερα, Μ., (2002α). Η Επεξεργασία της Εικόνας στη Σχολική Τάξη. Κλειδιά και Αντικλείδια, Αθήνα: ΥΠΕΠΘ, Εκπαίδευση Μουσουλµανοπαίδων. Σφυρόερα, Μ., (2002β). ιαθεµατική Προσέγγιση της Γνώσης. Κλειδιά και Αντικλείδια, Αθήνα: ΥΠΕΠΘ, Εκπαίδευση Μουσουλµανοπαίδων. Χρυσαφίδης, Κ., (2002). Βιωµατική- Επικοινωνιακή ιδασκαλία. Η Εισαγωγή της Μεθόδου Project στο Σχολείο. Αθήνα: Gutenberg. Β. Ξενόγλωσση Bar- Mor, G., (1997). Preparation of Children for Surgery and Invasive Procedures: Milestones on the Way to Success. International Pediatric Nursing, 12(4), Brewer, S. & Lambert, C., (1997). Preparing Children for Same Day Surgery: Innovative Approaches. Journal of Pediatric Nursing, 12(4), Haiat, H., Bar- Mor, G., & Shochat, M., (2003). The World of Play even in Hospital. Journal of Pediatric Nursing, 18(3), Harvey, S. (1984). Training the Hospital Play Specialist. Early Child Development and Care, 17, Kossak, M.S., (2008). Therapeutic Attunement: A transpersonal view of Expressive Arts Therapy. The Arts in Psychotherapy, doi: /j.aip Last, B., Stam, E., Onland, A., Nieuwenhuizen, V. & Grootenhuis, M., (2007). Positive Effects of a Psycho-Educational Group Intervention for Children with a Chronic Disease: First Results. Patient Education and Counseling, 65, Lewis, P., (1993). Creative Transformation. The Healing Power of the Arts. Illinois, Chiron: Wilmette. Simonds, C., & Warren, B., (2004). The Clown Doctor Chronicles, Amsterdam/ New York: Rodopi B.V.

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το Σύντομη περιγραφή Το Ελληνικό Παιδικό Μουσείο

Διαβάστε περισσότερα

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Δρ Μαριάννα Φωκαΐδου Δρ Παυλίνα Χατζηθεοδούλου Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Εκπαιδευτικών Μέσης Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το ΕΠΜ_2014 Εκπαιδευτικό Έργο «Το Κινητό Μουσείο»

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική.

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική. ΠΟΛΥΤΕΧΝΟ από το 2000 µέχρι σήµερα ένα εργαστήρι σκηνικής έκφρασης και δηµιουργίας, ή µια πρόταση ασκήσεων δηµιουργικής φαντασίας -------------------------------------------- (α) αντικείµενο και ιστορικό

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α.

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Τι θα Δούμε. Γιατί αλλάζει το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών. Παιδαγωγικό πλαίσιο του νέου Α.Π.Σ. Αρχές του νέου Α.Π.Σ. Μαθησιακές περιοχές του νέου

Διαβάστε περισσότερα

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού.

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. ημήτρης Γουλής Ο παραδοσιακός όρος αλφαβητισμός αντικαταστάθηκε από τον πολυδύναμο

Διαβάστε περισσότερα

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ «Ο ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ» Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ Α. ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟΥ Σκοπός του Νηπιαγωγείου είναι να βοηθήσει τα παιδιά να αναπτυχθούν σωματικά, συναισθηματικά,

Διαβάστε περισσότερα

Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι Εκπαιδευτικών

Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι Εκπαιδευτικών Περιφερειακή Ενότητα Νομού Τρικάλων Δ/ΝΣΗ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΜΕΡΙΜΝΑΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Θεσμοί της Αυτοδιοίκησης και της κεντρικής Κυβέρνησης φιλικοί στο παιδί Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι

Διαβάστε περισσότερα

Το µοντέλο επιµόρφωσης των εκπαιδευτικών πρωτοβάθµιας εκπαίδευσης στο Πρόγραµµα «ΜΕΛΙΝΑ Εκπαίδευση και Πολιτισµός»

Το µοντέλο επιµόρφωσης των εκπαιδευτικών πρωτοβάθµιας εκπαίδευσης στο Πρόγραµµα «ΜΕΛΙΝΑ Εκπαίδευση και Πολιτισµός» Το µοντέλο επιµόρφωσης των εκπαιδευτικών πρωτοβάθµιας εκπαίδευσης στο Πρόγραµµα «ΜΕΛΙΝΑ Εκπαίδευση και Πολιτισµός» εισήγηση του Μένη Θεοδωρίδη που πραγµατοποιήθηκε στο πλαίσιο του Πανελληνίου Συνεδρίου

Διαβάστε περισσότερα

ιερεύνηση των Όρων και των Προϋποθέσεων που ενισχύουν την Ανάδειξη της Πολιτισµικής υναµικής της Εκπαίδευσης

ιερεύνηση των Όρων και των Προϋποθέσεων που ενισχύουν την Ανάδειξη της Πολιτισµικής υναµικής της Εκπαίδευσης ιερεύνηση των Όρων και των Προϋποθέσεων που ενισχύουν την Ανάδειξη της Πολιτισµικής υναµικής της Εκπαίδευσης Η σύγχρονη εκπαίδευση στοχεύει στην ολόπλευρη ανάπτυξη του µαθητή τόσο σε ατοµικό όσο και σε

Διαβάστε περισσότερα

Το παιχνίδι της χαράς

Το παιχνίδι της χαράς Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Κατερίνα Πουλέα Παιδαγωγός Το παιχνίδι της χαράς Το παιχνίδι της χαράς Αετιδέων 15 & Βουτσινά Χολαργός 6944 773597 Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Το Παιδαγωγικό Κέντρο Προσχολικής

Διαβάστε περισσότερα

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς των Α.Πορτσέλη, Μ. Κυριακίδου Η παρούσα εισήγηση αφορά στην παρουσίαση ενός καινοτόμου προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : Αξιολόγηση του γλωσσικού μαθήματος

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : Αξιολόγηση του γλωσσικού μαθήματος 2015 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : Αξιολόγηση του γλωσσικού μαθήματος Υπεύθυνη καθηγήτρια : κ. Γρίβα Έλενα ΓΑΖΑΝΗ ΧΡΥΣΑ ΓΙΑΝΝΑΚΙΔΟΥ ΜΑΡΙΑ 2 Το παιδί γίνεται ο ήλιος γύρω από τον οποίο περιστρέφονται τα μέσα της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ Τίτλος προγράμματος: «Ταξίδι στην Παραμυθοχώρα» Τάξη: Α Εκπαιδευτικός: Βασιλική Αντωνογιάννη Σχολικό έτος: 2013-14 Σύνολο μαθητών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΘΕΜΑΤΟΣ

ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΘΕΜΑΤΟΣ Πρασινίζω το σχολείο µου, πρασινίζω την πόλη µου! Το Εργαστήριο το σχολικό έτος 2004-2005, συνεργάστηκε µε το Πειραµατικό Νηπιαγωγείο Ν. Χηλής στο σχεδιασµό και την ανάπτυξη Προγράµµατος Περιβαλλοντικής

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Η απώλεια του «ονειρεμένου παιδιού» Οι γονείς βιώνουν μιαν απώλεια. Βιώνουν την απώλεια του παιδιού που έκτισαν μέσα στο

Διαβάστε περισσότερα

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το Η δηµιουργία του παρόντος υλικού έγινε στο πλαίσιο της ενέργειας 2.4.3 κατηγορία πράξεων γ του ΕΠΕΑΕΚ 2 µε τίτλο: «Προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση Γλωσσάρι Η ομάδα MATURE διαθέτει σημαντική εμπειρία στη διαχείριση και υλοποίηση Ευρωπαϊκών προγραμμάτων και γνωρίζει ότι τα ζητήματα επικοινωνίας ενδέχεται να προκαλέσουν σύγχυση. Προκειμένου να ελαχιστοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2006 ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ Κλάδος: ΠΕ 60 ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ (Γνωστικό αντικείμενο) Σάββατο 27-1-2007

Διαβάστε περισσότερα

Η διάρκεια πραγματοποίησης της ανοιχτής εκπαιδευτικής πρακτικής ήταν 2 διδακτικές ώρες

Η διάρκεια πραγματοποίησης της ανοιχτής εκπαιδευτικής πρακτικής ήταν 2 διδακτικές ώρες ΣΧΟΛΕΙΟ Η εκπαιδευτική πρακτική αφορούσε τη διδασκαλία των μεταβλητών στον προγραμματισμό και εφαρμόστηκε σε μαθητές της τελευταίας τάξης ΕΠΑΛ του τομέα Πληροφορικής στα πλαίσια του μαθήματος του Δομημένου

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ

Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ 3 Ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ-ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 205 Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ (Ένα παραμύθι από μεγάλα παιδιά) Παπαλουκά Κων/να Εκπαιδευτικός Β θμιας Εκπαίδευσης Νηπιοβρεφοκόμος Τσαγκουρνού Ελισάβετ Εκπαιδευτικός

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Πρόγραμμα Eξ Aποστάσεως Eκπαίδευσης (E learning) Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ Δ/ΝΣΗ Π.Ε. & Δ.Ε. ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ 20.06.2014 Δ/ΝΣΗ Π.Ε. Ν.ΚΕΦΑΛΛΗΝΙΑΣ Ταχ. Δ/νση(προσωρινή): Ηλία Ζερβού 10 Ταχ. Κώδικας : 28100

Διαβάστε περισσότερα

Ά κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας µε θέµα: «Άγχος και Κατάθλιψη στην Εκπαίδευση και στην Εργασία»

Ά κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας µε θέµα: «Άγχος και Κατάθλιψη στην Εκπαίδευση και στην Εργασία» Περίληψη εισήγησης µε θέµα: Τι είναι άγχος και τι κατάθλιψη. Πώς εµφανίζονται στον εκπαιδευτικό και στον επαγγελµατικό χώρο. Το Άγχος και η Κατάθλιψη αποτελούν ίσως δύο από τις πιο πολυσυζητηµένες έννοιες

Διαβάστε περισσότερα

Η Αξιολογηση του Εκπαιδευτικού Έργου- Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη σχολική μονάδα

Η Αξιολογηση του Εκπαιδευτικού Έργου- Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη σχολική μονάδα ΥΠΑΙΘΠΑ / ΙΕΠ ΕΡΓΟ : Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου της σχολικής μονάδας: Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης (ΑΕΕ) Η Αξιολογηση του Εκπαιδευτικού Έργου- Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη σχολική μονάδα Ιανουάριος

Διαβάστε περισσότερα

«Η µετάβαση των νηπίων στο ηµοτικό Σχολείο. ράσεις εκπαιδευτικής παρέµβασης και ψυχοπαιδαγωγικής υποστήριξης».

«Η µετάβαση των νηπίων στο ηµοτικό Σχολείο. ράσεις εκπαιδευτικής παρέµβασης και ψυχοπαιδαγωγικής υποστήριξης». ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ & ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΕΡ/ΚΗ /ΝΣΗ Π.Ε. &.Ε. ΑΤΤΙΚΗΣ 49 η ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ Ρ. ΑΝ ΡΕΑΣ Ν. ΖΕΡΓΙΩΤΗΣ Ταχ. /νση : Εθν.

Διαβάστε περισσότερα

ηµιουργική Ψυχολογική Γραφή

ηµιουργική Ψυχολογική Γραφή ηµιουργική Ψυχολογική Γραφή Ζωντανά βιβλία, της Ιωάννας Ν. Τριπερίνα, Ψυχολόγου, MSc, µε ιστορίες που µάς δίνουν το έναυσµα να τις βιώσουµε, δραµατοποιήσουµε, συζητήσουµε, διαβάσουµε, ώστε να µάθουµε και

Διαβάστε περισσότερα

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Γιατί ακόμα και όταν η αγάπη είναι δεδομένη, η επικοινωνία είναι κάτι που μαθαίνεται* *Προγράμματα βασισμένα στην «Επικοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ 1 ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ Α. ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Το πρόγραμμα ειδίκευσης στη συστημική διάγνωση που προσφέρει το Λόγω Ψυχής Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ Το σχολείο, ως ένας κατεξοχήν κοινωνικός θεσμός, δεν μπορεί να παραμείνει αναλλοίωτο μπροστά στις ραγδαίες

Διαβάστε περισσότερα

Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΧΟΛΕΙΟ. Χανιά

Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΧΟΛΕΙΟ. Χανιά Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Σμαράγδα Τσιραντωνάκη, ΠΕ70 ΣΧΟΛΕΙΟ Ιδιωτικά Εκπαιδευτήρια Θεοδωρόπουλου Χανιά Μάϊος 2015 Σελίδα 1 από 10 1. Συνοπτική περιγραφή της καλής πρακτικής Η παρούσα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ Υπάρχει µεγάλη ποικιλία θεµάτων που θα µπορούσαν να δοθούν ως συνθετικές δηµιουργικές εργασίες. Όποιο θέµα όµως και να δοθεί, θα ήταν καλό να έχει ως στόχο τη στροφή του

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης

Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης Γ. Μπάρμπας Ε. Γκιργκινούδη θεωρητικό πλαίσιο βασικός πυρήνας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ - Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ (ενδεικτικά)

ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ - Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ (ενδεικτικά) ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ Διεξαγωγή μικρής έρευνας στο Γυμνάσιο Β' Γυμνασίου Διδάσκουσα: Ασπράκη Γαβριέλλα Νεοελληνική Γλώσσα email: gabby.aspraki@gmail.com ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ - Η

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΥ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΥ ΠΡΟΣΕΛΚΥΣΗ-ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ-ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ- ΣΥΝΕΧΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ Τμήμα Ανθρώπινου Δυναμικού ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ H αντίληψή μας για τον εθελοντισμό Τι προσφέρουν οι εθελοντές Δούναι και λαβείν Στόχοι

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικά Θέματα Διδακτικής Εννοιών της Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία

Ειδικά Θέματα Διδακτικής Εννοιών της Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία Ειδικά Θέματα Διδακτικής Εννοιών της Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία Ενότητα 1η: Παιδιά, Τεχνολογίες της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας, Εκπαίδευση Κώστας Ραβάνης Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΚΑΙ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ Β, ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ -----

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Παναγάκος Ιωάννης Σχολικός Σύμβουλος Δημοτικής Εκπαίδευσης Βασικοί Στόχοι ενός Προγράμματος Σπουδών Ένα πρόγραμμα σπουδών επιδιώκει να επιτύχει δύο

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Ανθρώπινου Δυναμικού

Διοίκηση Ανθρώπινου Δυναμικού 400 Διοίκηση Ανθρώπινου Δυναμικού 400.01 Δύο ημέρες 16 ώρες Επιλογή Στελεχών: Ξεχωρίζοντας τους Καλύτερους Με την ολοκλήρωση του σεμιναρίου οι συμμετέχοντες θα έχουν σχηματίσει ολοκληρωμένη αντίληψη όλων

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

της μακροχρόνιας νοσηλείας και παρακολούθησης

της μακροχρόνιας νοσηλείας και παρακολούθησης Η άποψη του ασθενή Τα προβλήματα στην διάρκεια της μακροχρόνιας νοσηλείας και παρακολούθησης Γ.Ν.Α ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ 2015 Σαλιάγα Άννα ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ Ξενώνες φιλοξενίας οι δυνατές χημειοθεραπείες

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογή Προγράμματος Αγωγής Στοματικής Υγείας»

Εφαρμογή Προγράμματος Αγωγής Στοματικής Υγείας» «Πρακτική Εφαρμογή Προγράμματος Αγωγής Στοματικής Υγείας» Ματίνα Στάππα, Οδοντίατρος Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Αθηνών Πάρεδρος Αγωγής Υγείας Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Η εφαρμογή των προγραμμάτων

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu Τι έχουμε μάθει για την προώθηση της Δημιουργικότητας μέσα από τις Φυσικές Επιστήμες και τα Μαθηματικά στην Ελληνική Προσχολική και Πρώτη Σχολική Ηλικία; Ευρήματα για την εκπαίδευση στην Ελλάδα από το

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Μαρία Παπαδοπούλου Αν. Καθηγήτρια, Π.Τ.Π.Ε., Π.Θ. mariapap@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού.

Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού. Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού. 1.ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ Συγγραφέας: Μποζονέλου Κωνσταντίνα 1.1.Τίτλος διδακτικού σεναρίου Οι τέσσερις

Διαβάστε περισσότερα

Τα πρόσωπα της Πίστης, της Ελπίδας και της Αγάπης ;

Τα πρόσωπα της Πίστης, της Ελπίδας και της Αγάπης ; Πώς προέκυψε το Project Τα πρόσωπα της Πίστης, της Ελπίδας και της Αγάπης ; Κάθε χρόνο ο Όμιλος Καινοτόμων Δράσεων αναπτύσσει τη δραστηριότητά του γύρω από ένα κεντρικό θέμα που είναι ίδιο για όλα τα «Μαριανά»

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ ΜΕ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ ΜΕ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ ΜΕ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ Γενικές πληροφορίες Οι «Δημιουργικές Συνεργασίες με Καλλιτέχνες» στοχεύουν στην επαφή και εξοικείωση των παιδιών με τους καλλιτέχνες της Κύπρου. Παράλληλα στοχεύουν

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου 1. Ταυτότητα δραστηριότητας Τίτλος: Και πάλι στο σχολείο Δημιουργός: Μαρία Νέζη Πεδίο, διδακτικό αντικείμενο και διδακτική ενότητα: Μάθημα: Νεοελληνική Λογοτεχνία Τάξη:

Διαβάστε περισσότερα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα ΔΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ

Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ Αγγελική Γενά agena@ppp.uoa.gr ΣΗΜΑΝΤΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΕΤΟΙΜΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΕΝΤΑΞΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ ΣΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Α. ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ Επίσταση Προσοχής Ομαδική & όχι

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονες όψεις της σχολικής βίας και του εκφοβισμού στο ελληνικό σχολείο μέσα από την οπτική των εκπαιδευτικών και των γονέων

Σύγχρονες όψεις της σχολικής βίας και του εκφοβισμού στο ελληνικό σχολείο μέσα από την οπτική των εκπαιδευτικών και των γονέων Σύγχρονες όψεις της σχολικής βίας και του εκφοβισμού στο ελληνικό σχολείο μέσα από την οπτική των εκπαιδευτικών και των γονέων Η σχολική βία και εκφοβισμός δεν είναι φαινόμενα άγνωστα στο ελληνικό σχολείο,

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους του Σταύρου Κοκκαλίδη Μαθηματικού Διευθυντή του Γυμνασίου Αρχαγγέλου Ρόδου-Εκπαιδευτή Στα προγράμματα Β Επιπέδου στις ΤΠΕ Ορισμός της έννοιας του σεναρίου.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ 2014-2015 - ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ 2014-2015 - ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ 2014-2015 - ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΙΙ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ: Δ. ΘΕΟΔΩΡΟΥ, ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΕΥΕΛΙΚΤΗ ΖΩΝΗ 1. Σύντομη ενημέρωση (βασική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Οι τρεις διαστάσεις της μάθησης Αλέξης Κόκκος Ο Knud Illeris, ο σημαντικότερος ίσως θεωρητικός της μάθησης σήμερα, στο κείμενό του «Μια

Διαβάστε περισσότερα

«Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης»

«Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης» «Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης» ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ Η Ιατρική Παρέμβαση (Medical Intervention -Med.In) είναι μια Ελληνική ιατρική οργάνωση αρωγής με δράσεις εντός

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός εκπαιδευτή. Ενότητα κατάρτισης. Ένταξη και αποδοχή. Επιμέλεια Miguel Santos. Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti

Οδηγός εκπαιδευτή. Ενότητα κατάρτισης. Ένταξη και αποδοχή. Επιμέλεια Miguel Santos. Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti Οδηγός εκπαιδευτή Ενότητα κατάρτισης Ένταξη και αποδοχή Επιμέλεια Miguel Santos Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti 1 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Ενότητα κατάρτισης για γονείς και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ (µικρές τάξεις ηµοτικού) Σχεδιασµός σεναρίου µε θέµα «Η τάξη µου» µε τη χρήση λογισµικών γενικής χρήσης, οπτικοποίησης, διαδικτύου και λογισµικών εννοιολογικής χαρτογράφησης.

Διαβάστε περισσότερα

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010 Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Δημοτικής, Προδημοτικής και Ειδικής Εκπαίδευσης για τα νέα Αναλυτικά Προγράμματα (21-22 Δεκεμβρίου 2010 και 7 Ιανουαρίου 2011) Δ Φάση Επιμόρφωσης Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

888 ΧΡΟΝΙΑ. Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014. χεν θεσσαλονίκης ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

888 ΧΡΟΝΙΑ. Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014. χεν θεσσαλονίκης ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014 888 ΧΡΟΝΙΑ ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ χεν θεσσαλονίκης Μητροπόλεως 18 546 24 Θεσσαλονίκη Τηλ.: 2310-276 144 Fax: 2310 276 144 E-mail: xenthesalonikis1@windowslive.com

Διαβάστε περισσότερα

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ΔΕΠΠΣ ΑΠΣ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ενδιαφερόντων του, γ. η εξασφάλιση ίσων ευκαιριών και δυνατοτήτων μάθησης

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Τίτλος: Ιστορίες δωματίων Βαθμίδα: 2 Τάξη: Ε Διάρκεια: 6 Χ 80 Περιγραφή Ενότητας Οι μαθητές και οι μαθήτριες μέσα από διάφορες δραστηριότητες που αφορούν στο δωμάτιό τους

Διαβάστε περισσότερα

«Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΟΥ ΙΚΤΥΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΡΟΛΗΨΗΣ & ΕΓΚΑΙΡΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΚΕΘΕΑ ΕΘΕΛΟΝΤΩΝ» ίκτυο Υπηρεσιών Πρόληψης & Έγκαιρης Παρέµβασης ΚΕΘΕΑ. Κυρίτση Ι.

«Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΟΥ ΙΚΤΥΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΡΟΛΗΨΗΣ & ΕΓΚΑΙΡΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΚΕΘΕΑ ΕΘΕΛΟΝΤΩΝ» ίκτυο Υπηρεσιών Πρόληψης & Έγκαιρης Παρέµβασης ΚΕΘΕΑ. Κυρίτση Ι. «Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΟΥ ΙΚΤΥΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΡΟΛΗΨΗΣ & ΕΓΚΑΙΡΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΚΕΘΕΑ ΣΤΗΝ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΟΥ ΙΚΤΥΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΩΝ» ίκτυο Υπηρεσιών Πρόληψης & Έγκαιρης Παρέµβασης ΚΕΘΕΑ Αισώπου Β., Αλαµπάνου Ε., Κυρίτση Ι., Τσιώτρα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ & ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ. E-learning. Οδηγός Σπουδών

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ & ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ. E-learning. Οδηγός Σπουδών ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ & ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ E-learning Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος Οικονομικής Επιστήμης, σας καλωσορίζει

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ Η ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ»

ΝΕΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ Η ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ» «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21ου αιώνα) Πιλοτική Εφαρμογή στους Άξονες Προτεραιότητας 1,2,3 - Οριζόντια Πράξη» «ΤΟ ΝΕΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ Η ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ» Ενημερωτική Συνάντηση Στελεχών Διοίκησης

Διαβάστε περισσότερα

Ετικέτα Ποιότητας. Διαδικασία υποβολής. Διαδικασία αξιολόγησης. Κριτήρια αξιολόγησης

Ετικέτα Ποιότητας. Διαδικασία υποβολής. Διαδικασία αξιολόγησης. Κριτήρια αξιολόγησης Ετικέτα Ποιότητας Διαδικασία υποβολής Ο συντονιστής του προγράμματος εκτιμά τη χρονική στιγμή που θεωρεί ότι το έργο έχει φτάσει σε ικανοποιητικό στάδιο υλοποίησης, ώστε να μπορεί να παρουσιάσει τα αποτελέσματα

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Δρ Ανδρέας Κυθραιώτης Δρ Δημήτρης Δημητρίου Δρ Παναγιώτης Αντωνίου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Νεοπροαχθέντων. Διευθυντών Σχολείων Δημοτικής Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

ποδράσηη Χαλί πετά, ιστορία αρχινά! Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ

ποδράσηη Χαλί πετά, ιστορία αρχινά! Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 ποδράσηη 5 Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 Μουσείο Μπενάκη 110ο Δημοτικό Σχολείο Αθηνών Χαλί πετά, ιστορία αρχινά! ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΠΟΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΚΟΜΙΚΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ «οι μύθοι του Αισώπου»

ΤΡΟΠΟΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΚΟΜΙΚΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ «οι μύθοι του Αισώπου» ΤΡΟΠΟΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΚΟΜΙΚΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ «οι μύθοι του Αισώπου» 6/Θ ΔΗΜ. ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΙΤΡΟΥΣ ΠΙΕΡΙΑΣ Μαρία Υφαντή (ΠΕ 11) Δαμιανός Τσιλφόγλου (ΠΕ 20) Θέμα: Μύθοι Αισώπου και διδαχές του Τάξη

Διαβάστε περισσότερα

Σεμινάριο στην Πύλο με θέμα: «ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΒΙΩΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ»

Σεμινάριο στην Πύλο με θέμα: «ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΒΙΩΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ» Σεμινάριο στην Πύλο με θέμα: «ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΒΙΩΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ» Την Παρασκευή 5 Δεκεμβρίου πραγματοποιήθηκε στην Πύλο σεμινάριο με θέμα «Αειφόρο Σχολείο-Βιωματικές Δράσεις» το οποίο οργάνωσε η Σχολική

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Κατσάµπα, Γ.Ευσταθίου

Ε.Κατσάµπα, Γ.Ευσταθίου Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης γυναίκας µε Υποχονδρίαση και Ιδεοψυχαναγκαστική ιαταραχή και στοιχεία Ιδεοψυχαναγκαστικής ιαταραχής Προσωπικότητας 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας της Ελληνικής

Διαβάστε περισσότερα

ποδράσηη Τέρατα της αρχαίας Ελλάδας Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 64ο Νηπιαγωγείο Αθηνών

ποδράσηη Τέρατα της αρχαίας Ελλάδας Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 64ο Νηπιαγωγείο Αθηνών ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 ποδράσηη 5 Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο 64ο Νηπιαγωγείο Αθηνών Τέρατα της αρχαίας Ελλάδας ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδιο Ετήσιας Έκθεσης Αυτοαξιoλόγησης Υλοποίηση, Παρακολούθηση και

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΜΑΔΟΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ σε εφαρμογή

Η ΟΜΑΔΟΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ σε εφαρμογή 1 ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΠΕΣΣ Φωτίζοντας τη διδασκαλία: Σύγχρονες Διδακτικές Προσεγγίσεις Η ΟΜΑΔΟΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ σε εφαρμογή ΚΟΡΙΝΘΟΣ 2013 Μπιλιούρη Αργυρή Δ/ντρια 5 ου Δημ.Σχ.Ναυπλίου ΜSc Διδακτική Λογοτεχνίας

Διαβάστε περισσότερα

Ορόλοςκαιησηµασίατων οµάδων αυτογνωσίας στην εκπαίδευση και εξειδίκευση των ψυχολόγων

Ορόλοςκαιησηµασίατων οµάδων αυτογνωσίας στην εκπαίδευση και εξειδίκευση των ψυχολόγων Ορόλοςκαιησηµασίατων οµάδων αυτογνωσίας στην εκπαίδευση και εξειδίκευση των ψυχολόγων 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Ευσταθίου & Α. Καλαντζή -Αζίζι «ουλειά µε

Διαβάστε περισσότερα

Γνώσεις για την εγκεφαλική παράλυση

Γνώσεις για την εγκεφαλική παράλυση Οδηγός Εκπαιδευτή Ενότητα κατάρτισης Γνώσεις για την εγκεφαλική παράλυση Επιμέλεια Miguel Santos Συγγραφείς Karina Riiskjaer Raun Mette Kliim-Due Betina Rasmussen Peder Esben Bilde Kirsten Caesar Petersen

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία

Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΟΑΕΔ Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: Μαρμαρινός Ιωάννης

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Φύλο (sex) Σεξουαλικότητα (sexuality) Σεξουαλική υγεία (sexual health) Κοινωνική ταυτότητα (γένος) (gender) Κοινωνική ταυτότητα φύλου (gender identity) Σεξουαλικός προσανατολισµός

Διαβάστε περισσότερα

Προηγµένες Μαθησιακές Τεχνολογίες ιαδικτύου και Εκπαίδευση από Απόσταση

Προηγµένες Μαθησιακές Τεχνολογίες ιαδικτύου και Εκπαίδευση από Απόσταση ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Π Α Ι Α Γ Ω Γ Ι Κ Ο Τ Μ Η Μ Α Η Μ Ο Τ Ι Κ Η Σ Ε Κ Π Α Ι Ε Υ Σ Η Σ Μ Ε Τ Α Π Τ Υ Χ Ι Α Κ Ο Π Ρ Ο Γ Ρ Α Μ Μ Α Π Λ Η Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Η Σ Τ Η Ν Ε Κ Π Α Ι Ε Υ Σ Η Ι ΑΣΚΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ Προηγµένες

Διαβάστε περισσότερα

«Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας»

«Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας» «Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας» Mαρίνα Οικονόµου-Λαλιώτη Επικ. Καθηγήτρια Ψυχιατρικής Επιστηµονικά Υπεύθυνη του Προγράµµατος «αντι-στίγµα» ΕΠΙΨΥ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΨΥΧΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Γ. ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) Ημ/νίες Διεξαγωγής: 16-17/11, 30/11, 01/12, 07 08/12, 2013, 11-12/01, 25-26/01, 01-02/02, 15-16/02,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ»

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» Σκοπός της εκπόνησης του Προγράμματος Αγωγής Υγείας ήταν Να γνωρίσουν τα παιδιά το σώμα τους και βασικές του λειτουργίες. Nα γνωρίσουν

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009)

Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009) Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009) 1. Ταυτότητα της Έρευνας Το πρόβλημα του λειτουργικού αναλφαβητισμού στην Κύπρο στις ηλικίες των 12 με 15 χρόνων

Διαβάστε περισσότερα

OPMH. κοντά στο µαθητή!

OPMH. κοντά στο µαθητή! ΠΑΝΕΛΛΑ ΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙ ΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α Β ) ΠΕΜΠΤΗ 29 ΜΑΪΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ 1. Εισαγωγή 220 Γενικός σκοπός του μαθήματος της Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής είναι να προσφέρει τη δυνατότητα στους μαθητές και στις μαθήτριες να εμπλακούν σε μια δημιουργική

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ Στις ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών για την ειδικότητα των νηπιαγωγών των εκπαιδευτικών πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση, ακριβώς λόγω του μεγάλου ανταγωνισμού και των υψηλών βαθμολογιών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ ΣΤΙΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ

ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ ΣΤΙΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2015 ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ ΣΤΙΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ & ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗΣ Σ ΤΟ ΠΡΟΦΙΛ ΤΟΥ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΚΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΤΗΣ Σ SESSION 5 ΧΡΗΣΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

160 Επιστημών Εκπαίδευσης στην Προσχολική Ηλικία Θράκης (Αλεξανδρούπολη)

160 Επιστημών Εκπαίδευσης στην Προσχολική Ηλικία Θράκης (Αλεξανδρούπολη) 160 Επιστημών Εκπαίδευσης στην Προσχολική Ηλικία Θράκης (Αλεξανδρούπολη) Σκοπός Σκοπός του Τμήματος είναι η παιδαγωγική κατάρτιση ατόμων, που θα ασχοληθούν με την εκπαίδευση και αγωγή παιδιών προσχολικής

Διαβάστε περισσότερα