1.2 Διάσπαση Ελλειμματικής Προσοχής- Υπερκινητικότητα (ΔΕΠΥ)

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "1.2 Διάσπαση Ελλειμματικής Προσοχής- Υπερκινητικότητα (ΔΕΠΥ)"

Transcript

1 Ζ. Σμυρναίου Επικ. Καθηγήτρια ΕΚΠΑ 1.2 Διάσπαση Ελλειμματικής Προσοχής- Υπερκινητικότητα (ΔΕΠΥ) Ορισμός Η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής-Υπερκινητικότητας (Attention Deficit Hyperactivity Disorder, ADHD) είναι μια νευροαναπτυξιακή διαταραχή, δηλαδή σχετίζεται με την ωρίμανση του νευρικού συστήματος και εμφανίζεται με σταθερή πορεία και ειδικές γνωστικές δυσλειτουργίες. Πρόκειται για μια συνήθη συμπεριφορική διαταραχή της παιδικής ηλικίας, η οποία ωστόσο παραμένει και στην ενήλικη ζωή των παιδιών με ΔΕΠΥ, όπως κατέδειξαν μακροχρόνιες μελέτες (Κουμούλα, 2012). Τα πυρηνικά συμπτώματα περιλαμβάνουν υπερκινητικότητα, παρορμητικότητα και ελλειμματική προσοχή. Οι εκτιμήσεις σχετικά με την παρουσία της ΔΕΠΥ κυμαίνονται από το 4% έως το 10% του πληθυσμού. Στις πιθανές συνυπάρχουσες διαταραχές / νοσήματα συγκαταλέγονται και ειδικές μαθησιακές δυσκολίες, τα προβλήματα διαχείρισης τόσο των οικογενειακών σχέσεων, όσο και με τους συνομηλίκους. Έχει παρατηρηθεί ότι ένα μεγάλο ποσοστό των παιδιών με ΔΕΠΥ συνεχίζουν να έχουν συμπτώματα στην εφηβεία και ακόμα και μετά την ενηλικίωση (Steiner et al., 2011) Ενδείξεις και Συμπτώματα Ενδείξεις Η κλινική εικόνα της ΔΕΠΥ είναι άμεσα εξαρτημένη από το αναπτυξιακό στάδιο στο οποίο βρίσκεται το άτομο. Πιο αναλυτικά, στη διάρκεια της προσχολικής ηλικίας το άτομο διακρίνεται από υπερβολική σωματική δραστηριότητα, δυσκολία συνεργασίας, τόσο με συνομήλικα άτομα, όσο και συμμόρφωση υπό τις επιδείξεις των ενηλίκων. Με την είσοδο του ατόμου στη σχολική ηλικία, εκτός από παρορμητικότητα, απροσεξία και υπερκινητικότητα, τα οποία συνιστούν τα πυρηνικά συμπτώματα της διαταραχής, είναι πιθανό να συνυπάρχουν και συμπτώματα όπως ακαδημαϊκά προβλήματα και εναντιωματική συμπεριφορά. Στο στάδιο της εφηβείας, αν και, από τη μία πλευρά, μειώνεται η υπερκινητικότητα, από την άλλη, είναι σύνηθες το φαινόμενο σύγκρουσης με τους γονείς, αλλά και οι συμπεριφορές υψηλού κινδύνου. Τέλος, με την είσοδο στην ενήλικη ζωή σημειώνεται σημαντική μείωση της σωματικής υπερδραστηριότητας, αλλά συμπτώματα απροσεξίας και παρορμητικότητας παραμένουν για να μειωθούν τελικά με την πάροδο του χρόνου (Κουμούλα, 2012). Οι ενδείξεις για την ύπαρξη ΔΕΠΥ είναι δύσκολο να προσδιοριστούν και όπως ήδη αναφέρθηκε είναι στενά συνδεδεμένες με το αναπτυξιακό στάδιο στο οποίο βρίσκεται το άτομο. Επομένως, είναι δύσκολο να καθοριστεί το όριο στο οποίο λήγουν τα φυσιολογικά επίπεδα της ελλειμματικής προσοχής, της υπερκινητικότητα και της παρορμητικότητας και που απαιτείται η εκκίνηση μεθοδευμένης παρέμβασης. Για τους παραπάνω λόγους, σύμφωνα με την τελευταία έκδοση του Διαγνωστικού και Στατιστικού Εγχειριδίου των Ψυχικών Διαταραχών (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, DSM-V), τα συμπτώματα πρέπει να παρατηρηθούν σε δύο διαφορετικά πλαίσια, για ένα χρονικό διάστημα τουλάχιστον έξι μηνών και σε ένα βαθμό που να ξεπερνά το επίπεδο των υπόλοιπων συνομηλίκων. Με βάση την εμφάνιση των συμπτωμάτων της η ΔΕΠΥ μπορεί να

2 διαιρεθεί σε τρεις υποτύπους: α) Κατά κύριο λόγο ελλειμματικής προσοχής, β) Κατά κύριο λόγο υπερκινητικότητας-παρορμητικότητας και γ) Συνδυασμένος τύπος, όπου πληρούνται τα κριτήρια και για τους δύο τύπους (American Psychiatric Association (APA), 2013) Συμπτώματα Όπως αναφέρθηκε και στον ορισμό, η ΔΕΠΥ είναι μια νευροαναπτυξιακή διαταραχή. Οι νευροαναπτυξιακές διαταχές εμφανίζονται νωρίς στη ζωή του ατόμου και συνδέονται, κυρίως, με διαταραχή στην ανάπτυξη του νευρικού συστήματος. Τα κύρια συμπτώματαπροβλήματα που αποτελούν απόρροια της ΔΕΠΥ είναι η απορύθμιση της συμπεριφοράς, τα ελλείμματα στις εκτελεστικές λειτουργίες, με πιο χαρακτηριστικά το έλλειμμα στον ανασταλτικό έλεγχο (inhibitory control) και την ενεργό μνήμη (working memory), αλλά και η καθυστέρηση της αποστροφής (delay aversion), δηλαδή η προτίμηση σε μικρότερες, άμεσες αμοιβές, έναντι μεγαλύτερων αμοιβών που καθυστερούν (Κουμούλα, 2012). Αναφερόμενοι στην ηλικιακή περίοδο της εφηβείας, περίπου το 85% των ατόμων με ΔΕΠΥ συνεχίζει να έχει συμπτώματα. Αν και η μείωση της υπερδραστηριότητας είναι αισθητή, συμπτώματα όπως η απροσεξία, η παρορμητικότητα και η εσωτερική ανησυχία παραμένουν. Πιο αναλυτικά, η μειωμένη σχολική επίδοση των ατόμων με ΔΕΠΥ οφείλεται κυρίως στη δυσκολία ολοκλήρωσης των σχολικών εργασιών, ενώ οι πτωχές κοινωνικές δεξιότητες καταλήγουν και σε συγκρούσεις με τους γονείς. Επίσης, η ανωριμότητα των εφήβων με ΔΕΠΥ μπορεί να οδηγήσει σε εμπλοκή σε δραστηριότητες υψηλού κινδύνου (Κουμούλα, 2012) Αιτιολογία Η αιτιολογία της ΔΕΠΥ συμπεριλαμβάνει την αλληλεπίδραση πολλαπλών παραγόντων, τόσο γενετικών, όσο και περιβαλλοντικών. Η ΔΕΠΥ αντιμετωπίζεται σαν μία ετερογενής διαταραχή με διαφορετικούς υποτύπους που προέρχονται από διαφορετικούς συνδυασμούς των παραγόντων κινδύνου που δρουν από κοινού. Αναλυτικότερα, αναφορικά με τους γενετικούς παράγοντες έχει παρατηρηθεί ότι τα συμπτώματα της ΔΕΠΥ παρουσιάζουν μεγάλες γενετικές επιρροές. Μελέτες καταδεικνύουν ότι το 75% της διακύμανσης των συμπτωμάτων της ΔΕΠΥ στον πληθυσμό οφείλεται σε γενετικούς παράγοντες και στην κληρονομικότητα (Faraone et al., 2005 στο National Collaborating Centre for Mental Health (UK), 2009). Ωστόσο, δεν έχει ταυτοποιηθεί κάποιο μεμονωμένο γονίδιο ως υπεύθυνο για τη ΔΕΠΥ, αλλά διάφορες παραλλαγές του DNA έχουν συσχετιστεί ως πιθανώς υπεύθυνες για την παρουσίασης της προδιάθεσης του ατόμου για εμφάνιση ΔΕΠΥ. Από τη άλλη πλευρά, οι περιβαλλοντικοί παράγοντες που μπορεί να επιδράσουν ως προς την εμφάνιση της ΔΕΠΥ μπορούν να κατηγοριοποιηθούν σε βιολογικούς, διατροφικούς και ψυχολογικούς. Σχετικά με την πρώτα κατηγορία που αναφέρθηκε εντάσσονται μια σειρά από παράγοντες που μπορούν να επηρεάσουν αρνητικά την ανάπτυξη του εγκεφάλου κατά τη διάρκεια της περιγεννητικής περιόδου και της πρώιμης παιδικής ηλικίας. Οι παράγοντες αυτοί δε λειτουργούν μεμονωμένα, αλλά αλληλεπιδρούν μεταξύ τους. Η κατηγορία των διατροφικών παραγόντων έχει προσελκύσει μεγάλη δημόσια προσοχή. Συχνά θεωρούνται ως αιτίες της ΔΕΠΥ η κατανάλωση ζάχαρης, τα πρόσθετα και οι χρωστικές των τροφίμων. Παρόλα αυτά η επιδημιολογική έρευνα δείχνει μια σύνδεση

3 ανάμεσα στο πρόσθετα και τα συντηρητικά των τροφίμων και τα επίπεδα της υπερκινητικότητας και σε ένα μικρό ποσοστό παιδιών ιδιοσυγκρασιακές αντιδράσεις (McCann et al., 2007 στο National Collaborating Centre for Mental Health (UK), 2009). Στην τελευταία κατηγορία των ψυχολογικών παραγόντων, έχει παρατηρηθεί ότι διαταραγμένες και ασύμφωνες σχέσεις είναι πιο συχνές σε οικογένειες νεαρών ατόμων με ΔΕΠΥ (Biederman et al., 1992 στο National Collaborating Centre for Mental Health (UK), 2009). Ωστόσο, οι διαταραγμένες οικογενειακές σχέσεις μπορεί να είναι συνέπεια της συμβίωσης με ένα παιδί με ΔΕΠΥ Συνυπάρχουσες διαταραχές που συνδέονται με τη ΔΕΠΥ Αποτελεί αρκετά κοινό φαινόμενο η συνύπαρξη κι άλλων αναπτυξιακών διαταραχών ή/και προβλημάτων ψυχικής υγείας στα παιδιά που έχουν διαγνωστεί με ΔΕΠΥ. Αυτά τα ποικίλα μη-ειδικώς ορισμένα προβλήματα που συχνά εμφανίζονται παράλληλα με τη ΔΕΠΥ δεν πρέπει, λανθασμένα, να χρησιμοποιηθούν σαν βάση για τη διάγνωση. Μερικά από αυτά τα προβλήματα περιλαμβάνουν τη διαταραχή του ύπνου, τη μη συμβατή συμπεριφορά, κινητικά «τικ», κυκλοθυμία, εκρήξεις θυμού, διάφορα προβλήματα μάθησης κ.ά (National Collaborating Centre for Mental Health (UK), 2009). Η συν-νοσηρότητα για τη ΔΕΠΥ στη διάρκεια της παιδικής ηλικίας αποτελεί σχεδόν τον κανόνα, με τις σχετικές έρευνες να υπολογίζουν ότι το % των ατόμων με ΔΕΠΥ εμφανίζουν τουλάχιστον μία ή και περισσότερες συνυπάρχουσες διαταραχές, οι οποίες είναι πιθανό να συνεχιστούν και αργότερα στην ενήλικη ζωή τους. Οι πιο συχνές διαταραχές που εμφανίζονται, παρουσία της ΔΕΠΥ, είναι η Εναντιωματική-Προκλητική Διαταραχή (ΕΠΔ) και η Διαταραχή Διαγωγής (ΔΔ). Περισσότερο από το 50% των παιδιών με ΔΕΠΥ πληρούν τα κριτήρια για ΕΠΔ και ΔΔ. Ωστόσο, παρατηρείται διαφυλική διαφοροποίηση ως προς τις συν-νοσηρές καταστάσεις. Ειδικότερα, ενώ στην παιδική ηλικία η ΕΠΔ εμφανίζεται συχνότερα στα αγόρια απ ότι στα κορίτσια, στους ενηλίκους είναι εξίσου συχνή. Σχετικά με τη ΔΔ, παρατηρείται ότι είναι πιο συχνή στους άνδρες καθόλη τη διάρκεια της ζωής. Στις συνυπάρχουσες συναισθηματικές διαταραχές της ΔΕΠΥ συγκαταλέγεται συχνά η Μείζουσα Κατάθλιψη, με τα ποσοστά εμφάνισής της τόσο στην παιδική όσο και στην εφηβική ηλικία να κυμαίνονται από 12-50% (Κουμούλα, 2012) Επιδημιολογία Στη διεθνή επιστημονική βιβλιογραφία οι εκτιμήσεις ποικίλουν σε μεγάλο βαθμό σχετικά με τα ποσοστά εμφάνισης της ΔΕΠΥ. Σύμφωνα με μια συστηματική ανασκόπηση των μελετών επιπολασμού από τον Polanczyk και τους συνεργάτες του (Polanczyk, 2007 στο National Collaborating Centre for Mental Health (UK), 2009) το μεγαλύτερο ποσοστό της διακύμανσης που παρατηρείται προέρχεται από τις μεθόδους που χρησιμοποιούνται, όπως για παράδειγμα ο τρόπος μέτρησης των συμπτωμάτων και οι ακριβείς ορισμοί που χρησιμοποιούνται. Συμπερασματικά, υπήρχαν μικρές διαφορές ανάμεσα στα διάφορα μέρη

4 του κόσμου αναφορικά με το ποσοστό εμφάνισης της ΔΕΠΥ (National Collaborating Centre for Mental Health (UK), 2009). Η Διάσπαση Ελλειμματικής Προσοχής-Υπερκινητικότητας, σύμφωνα με το DSM-IV (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) - διαγνωστικό εγχειρίδιο για την ταξινόμηση των ψυχιατρικών διαταραχών- υπάρχουν τρεις υποτύποι της ΔΕΠΥ: ο Απρόσεκτος, ο Υπερκινητικός-Παρορμητικός και ο Συνδυασμένος τύπος. Σχετικές μελέτες υπολογίζουν ότι το 3-7% των παιδιών σχολικής ηλικίας παρουσιάζουν κάποιον από τους υποτύπους της ΔΕΠΥ (Κουμούλα, 2012) Αντιμετώπιση Μια γενική κατηγοριοποίηση των μεθόδων αντιμετώπισης της ΔΕΠΥ είναι σε φαρμακευτικές και σε μη-φαρμακευτικές μεθόδους. Λόγω των σημαντικών περιορισμών, αλλά και επιπλοκών που δύνανται να προκαλέσουν οι φαρμακευτικές παρεμβάσεις καθίσταται ακόμα πιο σημαντική η παρουσία εναλλακτικών, αποτελεσματικών, μηφαρμακευτικών παρεμβάσεων για τα άτομα με ΔΕΠΥ (Trout et al., 2007). Για την αντιμετώπιση της ΔΕΠΥ συνήθης πρακτική αποτελούν η ψυχολογική θεραπεία, η συμπεριφορική θεραπεία, η γνωστική συμπεριφορική θεραπεία (Cognitive Behavioural Therapy, CBT), η διαπροσωπική ψυχοθεραπεία, η οικογενειακή θεραπεία, οι σχολικές παρεμβάσεις, η εκπαίδευση των κοινωνικών δεξιοτήτων και η κατάρτιση ως προς τη γονική διαχείριση (Taylor et al., 2004 στο National Collaborating Centre for Mental Health (UK), 2009). Μερικές φορές παρέχεται ειδικευμένη συμβουλευτική σε σχολεία και ιδρύματα, ενώ άλλες φορές εμπλέκονται και οι κλάδοι της εργοθεραπείας και της λογοθεραπείας στην παροχή βοήθειας. Τέλος, οι οικογένειες των παιδιών με ΔΕΠΥ μπορεί να απαιτούν κοινωνική υποστήριξη. Μια διαδεδομένη κατηγοριοποίηση των μεθόδων που χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση της ΔΕΠΥ είναι σε πέντε βασικές κατηγορίες: α) Φαρμακευτική Αντιμετώπιση, β) Ψυχολογική Θεραπεία, γ) Εναλλακτική Θεραπεία, δ) Συμπληρωματικές Παρεμβάσεις και ε) Αμφιλεγόμενες Θεραπείες Φαρμακευτική Αντιμετώπιση Η φαρμακευτική αντιμετώπιση είναι η πιο ευρέως διαδεδομένη θεραπεία για τα παιδιά με ΔΕΠΥ. Μεγάλο μέρος της έρευνας έχει αποδείξει την αποτελεσματικότητα της χορήγησης φαρμακευτικής αγωγής για τη θεραπεία των πυρηνικών συμπτωμάτων της ΔΕΠΥ (Steiner et al., 2011). Η φαρμακευτική αγωγή μπορεί να περιλαμβάνει διεγερτικά ή μη διεγερτικά φάρμακα και έχει συνήθως ως στόχο τη βελτίωση των σχολικών επιδόσεων των μαθητών. Τα φάρμακα χορηγούνται για τον αποτελεσματικότερο έλεγχο των επιπέδων της υπερκινητικότητας, της ελλειμματικής προσοχής και της γνωστικής προσοχής των μαθητών (Friemoth, 2005). Ωστόσο, περίπου το 30% των παιδιών που λαμβάνουν φαρμακευτική αγωγή βιώνουν δυσμενείς παρενέργειες. Στον κατάλογο των παρενεργειών συμπεριλαμβάνονται ελαφριά συμπτώματα, όπως η καταστολή της όρεξης, η αϋπνία, το άγχος /οξυθυμία, αλλά και σοβαρότερα, όπως, σπάνια αλλά πιθανά, καρδιακά προβλήματα και ψυχωτικές αντιδράσεις. Πιθανό ενδεχόμενο αποτελεί επίσης η μη ανταπόκριση του ατόμου στη

5 φαρμακευτική αγωγή (Trout et al., 2007). Επιπλέον, η μακροχρόνια λήψη φαρμακευτικών αγωγών δεν έχει να επιδείξει παρά φτωχά παραδείγματα, καθώς εκτιμάται ότι λιγότερο από το 50% των παιδιών με ΔΕΠΥ διατηρούν την προβλεπόμενη δοσολογία της φαρμακευτικής τους αγωγής για περισσότερο από έξι μήνες (Steiner et al., 2011) Ψυχολογική Θεραπεία Η ψυχολογική θεραπεία, γνωστή και ως συμπεριφοριστική θεραπεία και τροποποίηση συμπεριφοράς, είναι η μόνη μη-φαρμακευτική αντιμετώπιση της ΔΕΠΥ που υποστηρίζεται από πλήθος επιστημονικών ερευνών (CHADD, 2004). Η θεραπεία περιλαμβάνει την παροχή κατάλληλων στρατηγικών για τη βελτίωση της συμπεριφοράς τόσο στο ίδιο το παιδί με ΔΕΠΥ, όσο και στους γονείς και τους δασκάλους Εναλλακτικές Θεραπείες Ποικίλες εναλλακτικές θεραπείες για τη ΔΕΠΥ έχουν καταγραφεί. Μερικές από αυτές περιλαμβάνουν ειδικές δίαιτες, συμπληρώματα διατροφής και θεραπείες μασάζ (Wegrzyn, 2011) Συμπληρωματικές παρεμβάσεις Μια πρόσφατα αναδυόμενη και πολλά υποσχόμενη παρέμβαση για την αντιμετώπιση της ΔΕΠΥ είναι αυτή του «EEG biofeedback», γνωστή και ως «neurofeedback» (CHADD, 2008). Η μέθοδος αυτή χρησιμοποιεί ηλεκτρόδια τα οποία τοποθετούνται στο κεφάλι του ασθενούς. Με τη χρήση βιντεοπαιχνιδιών ή/και ακουστικής ειδοποίησης ο ασθενής λαμβάνει άμεση ανατροφοδότηση σχετικά με την εγκεφαλική του δραστηριότητα (Wegrzyn, 2011) Αμφιλεγόμενες Θεραπείες Τέλος, η βιβλιογραφία παρέχει ένα αρκετά μεγάλο εύρος παρεμβάσεων που παρουσιάζουν υποσχόμενα ερευνητικά στοιχεία και αποτελούν επιλογές για πιθανές σχολικές παρεμβάσεις (Raggi & Chronis, 2006): α) η αλληλοδιδασκαλία μεταξύ συμμαθητών (peer tutoring), β) τροποποιήσεις στις διδακτικές παρεμβάσεις και στην ανάθεση καθηκόντων, γ) λειτουργικές διαδικασίες αξιολόγησης της σχολικής τάξης, δ) αυτο-παρακολούθηση (selfmonitoring) και ενίσχυση, ε) εκπαίδευση σε ειδικές στρατηγικές και στ) παρεμβάσεις βασισμένες στα σχολικά καθήκοντα. 2.1 Νευροεπιστήμες και ΔΕΠΥ Ξεπερνώντας τα μοντέλα της ΔΕΠΥ που επικεντρώνονται σε ένα περιορισμένο σύνολο των περιοχών του εγκεφάλου, η εξελισσόμενη βιβλιογραφία της fmri για την ΔΕΠΥ αποκαλύπτει δυσλειτουργίες σε περιφέρειες που ανήκουν σε πολλαπλά νευρωνικά δίκτυα που εμπλέκονται σε υψηλότερου επιπέδου γνωστικές λειτουργίες και αισθητικοκινητικής (Cortese et al., 2012). Η εξέλιξη της Εκπαιδευτικής Νευροεπιστήμης και ο διεπιστημονικός της χαρακτήρας έχει αποφέρει ήδη σημαντική πρόοδο στην κατανόηση ειδικών αναπτυξιακών διαταραχών,

6 καθώς υπάρχουν διαθέσιμη μια ολόκληρη σειρά κατάλληλων εργαλείων αξιολόγησης, θεραπείας και εκπαιδευτικής παρέμβασης για παιδιά με ΔΕΠΥ (Petitto & Dunbar, 2004). 3.1 Ψηφιακές Τεχνολογίες - ΔΕΠΥ και Μνήμη Εργασίας Λόγω των περιορισμών της φαρμακευτικής αγωγής κρίνεται απαραίτητη η ύπαρξη αποτελεσματικών εναλλακτικών θεραπειών για την καταπολέμηση των συμπτωμάτων της ΔΕΠΥ. Μια μορφή θεραπείας που έχει λάβει μεγάλη προσοχή από τους ερευνητές είναι η εξάσκηση της προσοχής μέσω ασκήσεων στον υπολογιστή (computer-based attention training). Ορισμένα τέτοια συστήματα βασίζονται στη Νευροανάδραση (Neurofeedback) για την ανίχνευση και την ενίσχυση συμπεριφορών που συνδέονται με την αυξημένη προσοχή, όπως αποδεικνύεται από συγκεκριμένα μοτίβα εγκεφαλικών κυμάτων (Steiner et al., 2011). Άλλα συστήματα, χρησιμοποιούν ένα τυποποιημένο υπολογιστικό πρόγραμμα (standar computer format - SCF), το οποίο αποτελεί μια γνωστική προσέγγιση επανεκπαίδευσης για τη βελτίωση της προσοχής και της συγκέντρωσης των ατόμων μέσα από μια σειρά προκλήσεων (Steiner et al., 2011) Νευροανάδραση (Neurofeedback) Η Νευροανάδραση ή αλλιώς ηλεκτροεγκεφαλογράφημα (EEG) βιοανάδραση, αποτελεί μια εναλλακτική λύση για τη βελτίωση της προσοχής και της παρορμητικότητας, μέσω της ρύθμισης της δραστηριότητας του εγκεφάλου, η οποία ωστόσο δεν είναι ακόμα πλήρως κατανοητή. Πρόκειται για μία μη παρεμβατική μέθοδο και μέχρι τώρα δεν έχουν καταγραφεί αρνητικές παρενέργειες για το άτομο (Laub, et al., 2008) Εξάσκηση μέσω Υπολογιστή (Computer Training) Μελέτες νευροαπεικόνισης (neuroimaging) καταδεικνύουν ότι η εξάσκηση έχει σημαντικό αντίκτυπο στη νευρωνική δραστηριότητα στη μέση μετωπιαία έλικα και στους βρεγματικούς λοβούς, δηλαδή σε περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με τη μνήμη εργασίας (Olesen,Westerberg, & Klingberg, 2004; Westerberg & Klingberg, 2007; McNab, Varrone, Farde, Jucaite, Bystritsky, & Klingberg, 2009 στο Holmes et al., 2010). Στο εμπόριο υπάρχουν διαθέσιμα αρκετά συστήματα εξάσκησης της προσοχής τα οποία χρησιμοποιούν έναν τυπικό υπολογιστή, ποντίκι και πληκτρολόγιο. Το παιδί παίζει μια σειρά από διαδραστικές ασκήσεις στον υπολογιστή, που έχουν ως στόχο τη βελτίωση της προσοχής, την επίλυση προβλημάτων (problem solving) και τη μνήμη εργασίας. Καθώς τα παιδιά προχωρούν παίζοντας είναι σε θέση να ολοκληρώσουν τις εργασίες με μεγαλύτερη ευκολία και ταχύτητα και παράλληλα με μειωμένη παρορμητικότητα, συσσωρεύοντας υψηλότερη βαθμολογία και προχωρώντας σε δυσκολότερα επίπεδα (Steiner et al., 2011). 4.1 Βιντεοπαιχνίδια και Εκπαίδευση

7 Τα βιντεοπαιχνίδια παιχνίδια είναι ένα μέσο που ωριμάζει διαρκώς και έχουν κεντρίσει το ενδιαφέρον των εκπαιδευτικών σε ένα μεγάλο εύρος επιστημονικών κλάδων. Σε γενικές γραμμές τα βιντεοπαιχνίδια έχουν αγνοηθεί από τους εκπαιδευτικούς, αλλά ακόμα κι όταν έχουν αναφερθεί σε αυτά έχουν επικεντρωθεί στις κοινωνικές συνέπειές τους, αγνοώντας τις εκπαιδευτικές τους προεκτάσεις και δυνατότητες (Squire, 2003). Σύμφωνα με τον Browman (Browman, 1982, στο Squire, 2003) οι εκπαιδευτικοί θα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν τα βιντεοπαιχνίδια σαν πρότυπο για τη βελτίωση των περιβαλλόντων μάθησης, καθώς παρέχουν σαφείς στόχους, προκαλούν τους μαθητές, διευκολύνουν την επικοινωνία, παρέχουν στους μαθητές έλεγχο πάνω στη διαδικασία της μάθησης και ενσωματώνουν καινοτομία στο περιβάλλον. Τα τελευταία χρόνια η εξέλιξη των βιντεοπαιχνιδιών έχει επιτρέψει στους σχεδιαστές να δημιουργήσουν «πλούσιους» ψηφιακούς κόσμους με βελτιωμένο ήχο και γραφικά. Τα βιντεοπαιχνίδια ακόμα περιλαμβάνουν παιχνίδια δράσεις, αλλά ακόμα και προσομοιώσεις, παιχνίδια στρατηγικής, παιχνίδια ρόλων, με αθλήματα, με γρίφους και περιπέτειας. Ο σχεδιασμός καλών βιντεοπαιχνιδιών σε αυτά τα είδη εισάγει τους χρήστες σε πλούσιους, διαδραστικούς ψηφιακούς μικροκόσμους (Squire, 2003). Τα διαδικτυακά παιχνίδια προσφέρουν στους εκπαιδευτικούς τεχνολόγους (instructional technologists) ευκαιρίες να κατανοήσουμε πώς τα διαδικτυακά περιβάλλοντα έχουν σχεδιαστεί για να υποστηρίξουν την ανάπτυξη κοινότητας (Squire, 2003). Υπάρχουν κάποιες ενδείξεις ότι τα βιντεοπαιχνίδια μπορούν να συμβάλουν στη μείωση των συμπτωμάτων της ΔΕΠΥ. Το πρώτο θεραπευτικό βιντεοπαιχνίδι για παιδιά με ΔΕΠΥ υλοποιήθηκε από τους Pope και Bogart (1996), με τίτλο «Extended Attention Span Training (EAST)». Το σύστημα αυτό αποτελούσε μια τροποποίηση ενός προγράμματος της NASA για την αξιολόγηση της δέσμευσης των πιλότων κατά τη διάρκεια της χρήσης αυτοματοποιημένων συστημάτων διαχείρισης πτήσης (Wilkinson et al., 2008). Ενώ η τεράστια απήχηση των βιντεοπαιχνιδιών πήγε στην αρχή να προκαλέσει αντιδράσεις μεταξύ των μελετητών που είδαν αρνητική επιρροή πάνω στους παίκτες, πρωτοπόροι ερευνητές σήμερα έχουν αξιοποιήσει το εγγενές κίνητρο που δημιουργούν τα παιχνίδια αυτά για να βοηθήσουν στην αντιμετώπιση της ΔΕΠΥ, του άγχους και άλλων ψυχιατρικών παθήσεων (Wilkinson et al., 2008). 5. Χρήση Ψηφιακών Εργαλείων (Μαργούδη, Σμυρναίου, 2014) Πιο αναλυτικά, τα ψηφιακά εργαλεία που αναπτύχθηκαν βάσισαν τη δομή και το περιεχόμενό τους σε ήδη υπάρχοντα εργαλεία, διαθέσιμα είτε διαδυκτιακά, είτε στο εμπόριο. Τα εργαλεία αυτά είναι το «Raven s test», το «Stroop s Test» και το «Sustained Attention Test». 5.1 Raven s Progressive Matrices (RPM) Θεωρητικό Υπόβαθρο

8 Το «Raven s Progressive Matrices» (RPM) είναι ένα τυποποιημένο τεστ νοημοσύνης που αποτελείται από οπτικά παρουσιαζόμενα, γεωμετρικά κατ 'αναλογία προβλήματα, στα οποία παρουσιάζεται ένα πλέγμα-πίνακας (matrix) γεωμετρικών σχημάτων με μία καταχώρηση να λείπει και η σωστή καταχώρηση να πρέπει να επιλεγεί από ένα σύνολο απαντήσεων (Kunda et al., 2009). To «RPM» είναι ένα ευρέως αξιοποιήσιμο τεστ της ανθρώπινης νοημοσύνης. Η μοναδικότητά του έγκειται στο γεγονός ότι επικεντρώνεται στην οπτική επίλυση προβλημάτων, και ειδικότερα, την οπτική ομοιότητα και αναλογία (Kunda et al., 2009). Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι υπάρχουν τρεις εκδοχές του «RPM»: α) η Standard (SPM), β) η Standard Plus (SPM PLUS) και γ) η Coloured (CPM). Στην εν λόγω έρευνα έγινε χρήση της Standard (SPM)εκδοχής. Τα πλεονεκτήματά της είναι ότι μπορεί να χρησιμοποιηθεί με άτομα όλων των ηλικιών από την παιδική ηλικία μέχρι την προχωρημένη, ότι το μέγεθός του είναι τέτοιο που μπορεί εύκολα να χορηγηθεί σε σπίτια, σχολεία και χώρους εργασίας (όπου ο χρόνος είναι περιορισμένος), καθώς και σε εργαστήρια (Raven, 2000). Αφετηρία για το Σχεδιασμό Αφετηρία για το σχεδιασμό του ψηφιακού εργαλείου αποτέλεσε η ανάγκη για ένα εύχρηστο, απλό και κατανοητό εργαλείο, το οποίο δεν θα επέβαλε περιορισμό στις ηλικιακές ομάδες στις οποίες απευθύνεται. Για τους παραπάνω λόγους επιλέχθηκε το «RPM» ως το καταλληλότερο πρότυπο, καθώς είναι το πιο συνηθισμένο και δημοφιλές τεστ που χορηγείται σε ομάδες ατόμων που κυμαίνονται από 5 ετών, έως και ηλικιωμένους. Για το υλικό και τη δομή του τεστ χρησιμοποιήθηκε ως πρότυπο η ιστοσελίδα στην οποία παρέχεται η δυνατότητα για τη διαδικτυακή συμπλήρωση του τεστ, το οποίο αποτελείται συνολικά από εξήντα ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής που παρατίθενται κατά αυξανόμενη σειρά δυσκολίας. Περιγραφή της Δομής του Λογισμικού Το λογισμικό «Raven s Progressive Matrices» έχει δημιουργηθεί με το συγγραφικό εργαλείο E-slate και ενσωματώνει μικρά κομμάτια λογισμικού που ονομάζονται «ψηφίδες». Αυτές συνδέονται μεταξύ τους, τόσο με κλειστό όσο και με ανοιχτό κώδικα ώστε να εκτελούν συγκεκριμένες λειτουργίες. Με την εκκίνηση του λογισμικού εμφανίζεται η οθόνη διεπαφής του λογισμικού (βλ. Εικόνα Εικόνα 1

9 1) η οποία αποτελείται από μια σειρά ψηφίδων με τη μορφή «Κουμπιού», «Κουμπιού Διακόπτη», «Χρονομέτρου» και «Ετικέτας». Πιο αναλυτικά, στο αριστερό μέρος της επιφάνειας του λογισμικού εμφανίζεται η ένδειξη «ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ» και κάτω από αυτή μια σειρά κουμπιών, αριθμημένων από το ένα μέχρι και το εξήντα. Αντίστοιχα, στη δεξιά πλευρά της επιφάνειας βρίσκεται η ένδειξη «ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ» και κάτω από αυτή άλλη μια σειρά κουμπιών από το ένα μέχρι το εξήντα. Πέρα από τις ψηφίδες που περιγράφηκαν, στην επιφάνεια είναι ορατές ακόμα πέντε ψηφίδες: ένα κουμπί με την ένδειξη «Εκκίνηση - Τερματισμός», ένα κουμπί «Νέα Απάντηση» και δίπλα του μια ψηφίδα «Ετικέτα», ένα χρονόμετρο και ένα κουμπί «Οδηγίες». Εικόνα 2 Κάνοντας κλικ στο κουμπί «Οδηγίες» εμφανίζεται μια ψηφίδα που περιέχει οδηγίες σχετικά με τη χρήση του λογισμικού και τα σχετικά βήματα που πρέπει να ακολουθήσει ο χρήστης για την ορθή λειτουργία του (βλ. Εικόνα 2). 5.2 Stroop s Test (STT) Θεωρητικό Υπόβαθρο Το «Stroop Color Interference Task» είναι ένα από τα πιο εκτενώς μελετημένα παραδείγματα στη γνωστική ψυχολογία. Η κλασική συμπεριφορική δράση αποτελείται από μια επιμήκυνση στο χρόνο αντίδρασης στην ονοματοδοσία του χρώματος μιας λέξης, όταν το νόημα αυτής της λέξης και η εμφάνισή της είναι ασύμβατες (Stroop, 1935). Το ιδιαίτερο ενδιαφέρον στο «Stroop s Test» τα τελευταία χρόνια προέρχεται από την αυξανόμενη χρησιμότητά του ως διαγνωστικό και ερευνητικό εργαλείο για τον έλεγχο της εκτελεστικής λειτουργίας μετά από τραυματισμό του μετωπιαίου λοβού και σε ψυχιατρικές νόσους, όπως είναι η κατάθλιψη και η σχιζοφρένεια (Liotti et al., 2000).

10 Στην παρούσα έρευνα, ακολουθώντας το πρότυπο των Klingberg et al. (2005), το «Stroop s Test» χρησιμοποιήθηκε για τον υπολογισμό της παρορμητικότητας του ατόμου, ένα χαρακτηριστικό του οποίου η μειωμένη ικανότητα είναι γνωστή σε άτομα με ΔΕΠΥ. Πιο αναλυτικά, σχετικά με το περιεχόμενο του «Stroop s Test», παρέχεται μία σειρά από λέξεις που αποτυπώνουν τα ονόματα των χρωμάτων, αλλά είναι τυπωμένες με μελάνι σε ένα χρώμα που είναι ασύμβατο με τη λέξη, δηλαδή, το «πράσινο» είναι τυπωμένο με κίτρινο χρώμα. Το άτομο καλείται να προσδιορίσει το χρώμα του μελανιού στην κάθε λέξη (Klingberg et al., 2005). Αφετηρία για το Σχεδιασμό Αφετηρία για το σχεδιασμό του ψηφιακού εργαλείου, όπως αναφέρθηκε ήδη, αποτέλεσε η έρευνα των Klingberg et al. (2005). Στην εν λόγω έρευνα, οι συγγραφείς χρησιμοποίησαν το «STT» σαν εργαλείο μέτρησης της παρορμητικότητας του ατόμου. Για το σχεδιασμό του λογισμικού, επιλέχθηκε σαν πρότυπο σχεδιασμού μια διαδικτυακή εφαρμογή του «STT» από το Πανεπιστήμιο της Ουάσιγκτον. Πιο συγκεκριμένα, η ιστοσελίδα είναι η εξής: https://faculty.washington.edu/chudler/java/ready.html. Περιγραφή της Δομής του Λογισμικού Το λογισμικό «Stroop s Test» έχει δημιουργηθεί με το συγγραφικό εργαλείο E-slate και ενσωματώνει μικρά κομμάτια λογισμικού που ονομάζονται «ψηφίδες». Αυτές συνδέονται μεταξύ τους, τόσο με κλειστό όσο και με ανοιχτό κώδικα ώστε να εκτελούν συγκεκριμένες λειτουργίες. Με την εκκίνηση του λογισμικού ο χρήστης έρχεται σε επαφή με την αρχική οθόνη διεπαφής (βλ. Εικόνα 6). Σε αυτή τη φάση, οι ψηφίδες που είναι ορατές από το χρήστη είναι πέντε: τρεις ψηφίδες «Διακόπτες» («1 η Άσκηση», «2 η Άσκηση», «Οδηγίες») και δύο ψηφίδες «Χρονόμετρα».

11 Εικόνα 3 Κάνοντας κλικ στο κουμπί «Οδηγίες» εμφανίζεται μια ψηφίδα που περιέχει οδηγίες σχετικά με τη χρήση του λογισμικού και τα σχετικά βήματα που πρέπει να ακολουθήσει ο χρήστης για την ορθή λειτουργία του (βλ. Εικόνα 3). 5.3 Sustained Attention Test (SAT) Θεωρητικό Υπόβαθρο Το τρίτο εργαλείο που αναπτύχθηκε είναι το «Sustained Attention Test» το οποίο αποτελεί μια μορφή «Τεστ Συνεχούς Απόδοσης» (Continuous Performance Test - CPT). Τεστ Συνεχούς Απόδοσης (CPT) αναπτύχθηκε πρώτη φορά από τον Mackworth με σκοπό να εξετάσει την απόδοση των χειριστών ραντάρ. Μετά την εισαγωγή του CPT, οι ερευνητές άρχισαν να το χρησιμοποιούν σε ψυχιατρικούς πληθυσμούς σε μια προσπάθεια να βρουν ελλείμματα των νευροψυχολογικών επιδόσεων (Epstein et al., 2003). Στη συνέχεια, το μοντέλο του CPT και το προφανές προαπαιτούμενο για έλεγχο της προσοχής το κατέστησε ως το ιδανικό τεστ για τους ερευνητές της Διάσπασης Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ). Σήμερα, το CPT είναι ένα ευρέως χρησιμοποιούμενο ερευνητικό εργαλείο που συχνά περιλαμβάνεται σε νευροψυχολογικές έρευνες που εστιάζουν στη ΔΕΠΥ (Epstein et al., 2003). Αφετηρία για το Σχεδιασμό Αφετηρία για το σχεδιασμό του λογισμικού αυτού αποτέλεσε η ανάγκη για ένα απλό στη δομή και στη χρήση του εργαλείο, το οποίο θα βρίσκεται και σε συμφωνία με τις σύγχρονες θεωρίες και πρακτικές. Η δομή και το περιεχόμενο του «Sustained Attention Test» βασίζονται στη διαδικτυακή πλατφόρμα του «Cogtest», η οποία συνδυάζει υπολογιστικά τεστ από τη βιομηχανίά της

12 ψυχομετρικής ανάλυσης (neurocognitive), με συμμετοχή στην έρευνα (http://www.cogtest.com/tests/cognitive_int/sa.html). Περιγραφή της Δομής του Λογισμικού Το λογισμικό «Sustained Attention Test» έχει δημιουργηθεί με το συγγραφικό εργαλείο E- slate και ενσωματώνει μικρά κομμάτια λογισμικού που ονομάζονται «ψηφίδες». Αυτές συνδέονται μεταξύ τους, τόσο με κλειστό όσο και με ανοιχτό κώδικα ώστε να εκτελούν συγκεκριμένες λειτουργίες. Με την εκκίνηση του λογισμικού ο χρήστης έρχεται σε επαφή με την αρχική οθόνη διεπαφής (βλ. Εικόνα 10), όπου είναι φανερές έξι ψηφίδες: πέντε ψηφίδες «Διακόπτες» και μία ψηφίδα χρονόμετρο. Εικόνα 3 Όπως και στα προηγούμενα δύο λογισμικά, ο χρήστης κάνοντας κλικ στο κουμπί «Οδηγίες» εμφανίζει ένα νέο παράθυρο με οδηγίες σχετικά με τη χρήση του λογισμικού και τα σχετικά βήματα που πρέπει να ακολουθήσει (βλ. Εικόνα 4). ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Σκοπός της μελέτης ήταν η διερεύνηση της εξάσκησης της μνήμης εργασίας, αλλά και η επίδρασή της στα βασικά συμπτώματα της ΔΕΠΥ. Αναλυτικότερα, η υπόθεση της μελέτης ήταν ότι η εξάσκηση της μνήμης εργασίας με τη χρήση δωρεάν διαδικτυακών εργαλείων είναι δυνατή και μάλιστα επιδρά θετικά στα βασικά συμπτώματα της ΔΕΠΥ και στη βελτίωση των γενικών γνωστικών ικανοτήτων του ατόμου. Οι επιμέρους στόχοι της έρευνας εστίαζαν στην επίδραση της εξάσκησης της μνήμης εργασίας με τη χρήση δωρεάν διαδικτυακών παιχνιδιών στα συμπτώματα της ΔΕΠΥ. Επίσης, στα ενδιαφέροντα της

13 έρευνας περιλαμβανόταν και η πιθανή επίδραση στις γενικές γνωστικές ικανότητες του ατόμου, δημιουργώντας ενδεχόμενη σύνδεση με τη μνήμη εργασίας. Επιπλέον, επιμέρους στόχος της έρευνας ήταν και η έμφαση στο κομμάτι της καθοδήγησης τόσο πριν, όσο και μετά την κυρίως παρέμβαση, ώστε να διευκρινιστεί το είδος της καθοδήγησης που ενδείκνυται για αυτό το είδος της έρευνας. Λεπτομερέστερα, στην εν λόγω μελέτη, επιχειρήθηκε να εξακριβωθούν τα παρακάτω ερευνητικά ερωτήματα: Ποια είναι η επίδραση της εξάσκησης της Μνήμης Εργασίας, με τη χρήση δωρεάν διαδικτυακών παιχνιδιών, σε δύο πυρηνικά συμπτώματα της ΔΕΠΥ: την ελλειμματική προσοχή και την παρορμητικότητα. Ποια είναι η επίδραση της εξάσκησης της Μνήμης Εργασίας, με τη χρήση δωρεάν διαδικτυακών παιχνιδιών, στις γενικές γνωστικές ικανότητες του ατόμου. Ποιος είναι ο ρόλος της καθοδήγησης, τόσο της εξωτερικής, όσο και της εσωτερικής, στην επίτευξη και την κατανόηση των τεστ του E-Slate. Αν στην πλατφόρμα του E-Slate μπορούν να αναπτυχθούν λειτουργικά και εύχρηστα ψηφιακά τεστ για τη μέτρηση της ελλειμματικής προσοχής, της παρορμητικότητας και της γενικής νοημοσύνης. Στη συνέχεια ακολουθούν τα συμπεράσματα της παρούσας μελέτης, βασισμένα στα προαναφερθέντα ερευνητικά ερωτήματα. Συγκριτική Ανάλυση των Ερευνητικών Διαπιστώσεων Συμπεράσματα για την Έλλειψη Προσοχής και την Παρορμητικότητα Από τη διαγραμματική αναπαράσταση που ακολουθεί και αποτελεί τη συγκριτική απεικόνιση των pre-test και post-test δραστηριοτήτων εξάγονται τα εξής συμπεράσματα σχετικά με την επίδραση της εξάσκησης της μνήμης εργασίας στα χαρακτηριστικά της ελλειμματικής προσοχής και της παρορμητικότητας:

14 Διάγραμμα 1 Η συγκέντρωση της προσοχής του ερευνητικού υποκειμένου έχει βελτιωθεί σημαντικά. Αναλυτικότερα, παρατηρείται παράλληλη αύξηση του ενδιαφέροντος προς τη διαδικασία με την οποία καλείται να εμπλακεί και μείωση των δυσκολιών των οποίων αντιμετωπίζει προς την ολοκλήρωση του σκοπού της της δραστηριότητας. Σχετικά με την απόσπαση της προσοχής αξίζει να σημειωθεί ότι μετά την κυρίως παρέμβαση οφείλεται κατά βάση σε περιβαλλοντικούς παράγοντες και πολύ λιγότερο στα εγγενή χαρακτηριστικά του ερευνητικού υποκειμένου. Οι ακατάλληλες συμπεριφορές, όπως η έναρξη συζήτησης εκτός θέματος και η εκδήλωση δυσφορίας, σαν μια μορφή εκδήλωσης παρορμητικότητας, φαίνεται, επίσης, να έχουν μειωθεί αισθητά μετά την κυρίως παρέμβαση. Ωστόσο, πρέπει να σημειωθεί ότι από τις συμπεριφορές που υποδηλώνουν βιασύνη, η βιαστική απάντηση στις δοκιμασίες αυξήθηκε κατακόρυφα μετά την κυρίως παρέμβαση, ενώ αγνόηση των οδηγιών ήταν σχεδόν ανύπαρκτη στην posttest φάση. Τα παραπάνω συμπεράσματα επιβεβαιώνονται και με την παρακάτω διαγραμματική απεικόνιση της επίδοσης του ερευνητικού υποκειμένου στο «Stroop s Test» και το «Sustained Attention Test».

15 Λανθασμένες Συγκριτικά Αποτελέσματα Stroop s Test Post-Test (2) Post-Test (1) Pre-Test (2) Pre-Test (1) Συγκριτικά Αποτελέσματα Sustained Attention Test Post- Test (2) Post- Λανθασμένες Test (1) Pre-Test (2) Pre-Test (1) Σωστές Σωστές 0,00 5,00 10,00 15,00 20,00 25,00 0,00 20,00 40,00 60,00 Διάγραμμα 2 Διάγραμμα 3 Σχετικά με τα συγκριτικά αποτελέσματα του «Stroop s Test» για τον καθορισμό των επιπέδων της παρορμητικότητας, μετά την κυρίως παρέμβαση το ερευνητικό υποκείμενο ολοκλήρωσε τη δοκιμασία αλάνθαστα. Σχετικά με τα συγκριτικά αποτελέσματα του «Sustained Attention Test» για τον καθορισμό των επιπέδων της ελλειμματικής προσοχής, μετά την κυρίως παρέμβαση το ερευνητικό υποκείμενο μείωσε σημαντικά τις λανθασμένες απαντήσεις του. Συνολικά, απαντώντας στο ερευνητικό ερώτημα για την επίδραση της εξάσκησης της Μνήμης Εργασίας, με τη χρήση δωρεάν διαδικτυακών παιχνιδιών, στα δύο πυρηνικά συμπτώματα της ΔΕΠΥ: την ελλειμματική προσοχή και την παρορμητικότητα, συμπεραίνουμε ότι είχε θετική επίδραση τόσο στην ελλειμματική προσοχή και την παρορμητικότητα. Συμπεράσματα για τη Γενική Γνωστική Ικανότητα

16 Από τη διαγραμματική αναπαράσταση που ακολουθεί και αποτελεί τη συγκριτική απεικόνιση των pre-test και post-test επιδόσεων του ερευνητικού υποκειμένου στη δοκιμασία «Raven s Test» εξάγονται τα εξής συμπεράσματα σχετικά με την επίδραση της εξάσκησης της Μνήμης Εργασίας, με τη χρήση δωρεάν διαδικτυακών παιχνιδιών, στις γενικές γνωστικές ικανότητες του ατόμου: Συγκριτικά Αποτελέσματα Raven s Test Λανθασμένες Post-Test Pre-Test Σωστές 0,00 10,00 20,00 30,00 40,00 50,00 60,00 Διάγραμμα 4 Δεν παρατηρείται αξιόλογη αυξομείωση στο ποσοστό των σωστών ή των λανθασμένων απαντήσεων μετά την κυρίως παρέμβαση. Επομένως, συνολικά, απαντώντας στο ερευνητικό ερώτημα για την επίδραση της εξάσκησης της Μνήμης Εργασίας, με τη χρήση δωρεάν διαδικτυακών παιχνιδιών, στις γενικές γνωστικές ικανότητες του ατόμου, συμπεραίνουμε ότι τα δεδομένα της παρούσας μελέτης δεν υποδεικνύουν κάποια αλλαγή, είτε θετική, είτε αρνητική, στις γενικές γνωστικές ικανότητες του ερευνητικού υποκειμένου. Συμπεράσματα για τα Ψηφιακά Εργαλεία Από τη διαγραμματική αναπαράσταση που ακολουθεί και αποτελεί τη συγκριτική απεικόνιση των pre-test και post-test δραστηριοτήτων εξάγονται τα εξής συμπεράσματα σχετικά με τη λειτουργικότητα και την ευχρηστία των ψηφιακών εργαλείων του E-Slate για τη μέτρηση της ελλειμματικής προσοχής, της παρορμητικότητας και της γενικής νοημοσύνης:

17 Χαρακτηριστικά των Ψηφιακών Εργαλείων 70,00% 60,00% Pre-Test 50,00% Post-Test 40,00% 30,00% 20,00% 10,00% 0,00% ΕΓΓ1 ΕΓΓ2 ΕΓΓ3 ΕΡΓ1 ΕΡΓ2 Διάγραμμα 5 Αναφορικά με τα εγγενή χαρακτηριστικά των ψηφιακών εργαλείων συμπεραίνουμε ότι τα επίπεδα διασκέδασης του προσφέρουν είναι πολύ περιορισμένα. Ακόμα, και στις δύο φάσεις η παροχή χρήσιμων πληροφοριών παραμένει σχεδόν στάσιμη σε χαμηλά επίπεδα, ενώ σημαντική είναι και παρουσία υψηλών ποσοστών που υποδεικνύουν ότι τα ψηφιακά εργαλεία είναι κουραστικά ως προς τη χρήση τους. Αναφορικά με την εργονομία της οθόνης διεπαφής των ψηφιακών εργαλείων συμπεραίνουμε ότι και στις δύο φάσεις θεωρούνται εύχρηστα, καθώς το ποσοστό των επιτυχών χειρισμών είναι μεγάλο. Αξίζει να σημειωθεί ότι ενώ οι μη επιτυχείς χειρισμοί είναι περιορισμένοι, στην Post-test φάση αυξήθηκαν σε σύγκριση με την pre-test φάση των δραστηριοτήτων. Συνολικά, απαντώντας στο ερευνητικό ερώτημα για το ρόλο της καθοδήγησης, τόσο της εξωτερικής, όσο και της εσωτερικής, στην επίτευξη και την κατανόηση των τεστ του E-Slate, συμπεραίνουμε ότι αν και η εξωτερική καθοδήγηση εμφανίζεται πολύ πιο έντονα από την εσωτερική, τόσο η εσωτερική, όσο και η εξωτερική καθοδήγηση κρίνονται επαρκείς από το ερευνητικό υποκείμενο. Τέλος, κάποιες προτάσεις βελτίωσης των ψηφιακών εργαλείων οι οποίες προκύπτουν από τα παραπάνω συμπεράσματα θα μπορούσαν να είναι: Η απόκρυψη του χρονομέτρου από όλα τα ψηφιακά εργαλεία, καθώς φαίνεται να επιδρά αρνητικά στην ψυχολογία του ερευνητικού υποκειμένου.

18 Η απλούστερη διατύπωση των εγγενών πληροφοριών των ψηφιακών εργαλείων, καθώς στην πλειοψηφία των περιπτώσεων το ερευνητικό υποκείμενο ζητούσε διευκρινίσεις από τον ερευνητή. Στο «Sustained Attention Test» η ύπαρξη χρονομέτρου δεν εξυπηρετεί, ούτε διευκολύνει το σκοπό του ψηφιακού αυτού εργαλείου. Στο «Raven s Test» θα διευκόλυνε ιδιαίτερα το χρήστη η δυνατότητα καταχώρησης της απάντησης με ένα κλικ πάνω στη σωστή επιλογή, όπως προτάθηκε από το ίδιο το ερευνητικό υποκείμενο. Περιορισμοί και Περαιτέρω Έρευνα Οφείλεται να επισημανθεί στο σημείο αυτό ότι η εν λόγω έρευνα χρήζει περαιτέρω διερεύνησης ώστε να επιβεβαιωθούν τα προκύπτοντα πορίσματά της. Ο λόγος που καθιστά σημαντική την επέκτασή της είναι τόσο, ο περιορισμένος αριθμός ερευνητικών υποκειμένων, όσο και το σύντομο χρονικό διάστημα διεξαγωγής της. Για τους λόγους αυτούς η έρευνα αυτή αδυνατεί να γενικεύσει τα συμπεράσματα στα οποία κατέληξε στο γενικό πληθυσμό και αποτελεί μια μελέτη περίπτωσης. Επομένως, προτείνεται, προκειμένου να εδραιωθεί η αξιοπιστία της μελέτης, τη διεξαγωγή της εκ νέου και την εφαρμογή της σε μεγαλύτερη κλίμακα ερευνητικών υποκειμένων και σε κανονικές συνθήκες σχολικής τάξης για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Με αυτόν τον τρόπο τα πορίσματα της έρευνας θα είναι δυνατό να απαντήσουν με μεγαλύτερη αξιοπιστία στα τιθέμενα ερευνητικά. Ακόμα μία αδυναμία της παρούσας έρευνας εντοπίζεται στο γεγονός της μη εξέτασης ενός πυρηνικού χαρακτηριστικού της ΔΕΠΥ, την υπερκινητικότητα. Το γεγονός αυτό οφείλεται στην απουσία των κατάλληλων εργαλείων που θα επέτρεπαν τόσο τη μέτρηση των επιπέδων της υπερκινητικότητας, όσο και τη σύγκριση των επιπέδων αυτών στις διάφορες φάσεις της έρευνας. Τέλος, οφείλουμε να σημειώσουμε, επίσης, ότι το εργαλείο καταγραφής της οθόνης που χρησιμοποιήθηκε στην παρούσα μελέτης παρουσίασε πρόβλημα. Πιο συγκεκριμένα, το αρχείο καταγραφής που δημιούργησε παρουσίασε χρονική ασυμφωνία ανάμεσα στην εικόνα και στον ήχο.

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Β. Α. Παπαγεωργίου MD, Med, Δρ. Α.Π.Θ. Παιδοψυχίατρος - TEACCH Consultant τ. Επίκουρος Καθηγήτρια Παιδοψυχιατρικής Οι Δ.Π.Τ. Δεν είναι απλώς αποκλίνουσες διατροφικές

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Εξειδίκευσης στην Ειδική Αγωγή

Πρόγραμμα Εξειδίκευσης στην Ειδική Αγωγή ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΗΣ ΨΥΧΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Χαρ. Τρικούπη 24, Αθήνα Τηλ: 210 3626445 www.kemepse.com e-mail: special.education.program.2013@gmail.com

Διαβάστε περισσότερα

Παιδί: Απλά ζωηρό και απρόσεκτο ή παρουσιάζει Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητας;

Παιδί: Απλά ζωηρό και απρόσεκτο ή παρουσιάζει Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητας; Παιδί: Απλά ζωηρό και απρόσεκτο ή παρουσιάζει Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητας; Η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής- Υπερκινητικότητας ή ΔΕΠΥ όπως είναι γνωστή από τα ακρωνύμια, αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

ANTIKOIΝΩΝΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ KAI TΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ

ANTIKOIΝΩΝΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ KAI TΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ANTIKOIΝΩΝΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ KAI TΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ ΔΙΑΓΩΓΗΣ ΟΡΙΣΜΟΣ: Σύμφωνα με το Διαγνωστικό και στατιστικό εγχειρίδιο για τις ψυχικές νόσους DSM-IV,το κύριο

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Εξειδίκευσης στην Ειδική Αγωγή

Πρόγραμμα Εξειδίκευσης στην Ειδική Αγωγή ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΗΣ ΨΥΧΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Χαρ. Τρικούπη 24, Αθήνα Τηλ: 210 3626445 www.kemepse.com e-mail: special.education.program.2013@gmail.com

Διαβάστε περισσότερα

Αίτια - Διάγνωση Μαθησιακές Δυσκολίες

Αίτια - Διάγνωση Μαθησιακές Δυσκολίες Βασίλειος Κωτούλας Σχολικός Σύμβουλος 2ης Εκπ. Περ. ΠΕ Καρδίτσας vaskotoulas@sch.gr http://dipe.kar.sch.gr/grss Αίτια - Διάγνωση Μαθησιακές Δυσκολίες Δομή Εισήγησης Ορισμός - Χαρακτηριστικά Βασικές παραδοχές

Διαβάστε περισσότερα

Αυτισμός - Νοητική υστέρηση

Αυτισμός - Νοητική υστέρηση Αυτισμός - Νοητική υστέρηση Τζένη Σουμάκη Παιδοψυχίατρος Ψυχαναλύτρια Επιστημονικά Υπεύθυνη Κέντρου Διατροφικών Διαταραχών ΑΝΑΣΑ Γρ. Ελληνικής Εταιρίας Ψυχαναλυτικής Ψυχοθεραπείας Μέλος Δ.Σ. Ελληνικής

Διαβάστε περισσότερα

Τ Ε Ρ Ψ Η ΚΟ Ρ Π Α Π α ι δ ο ψ υ χ ί α τ ρ ο ς

Τ Ε Ρ Ψ Η ΚΟ Ρ Π Α Π α ι δ ο ψ υ χ ί α τ ρ ο ς Τ Ε Ρ Ψ Η ΚΟ Ρ Π Α Π α ι δ ο ψ υ χ ί α τ ρ ο ς Πρόεδρος Ελληνικής Εταιρείας Μελέτης ΔΕΠΥ Μονάδα Διαταραχών Προσοχής, Υπερκινητικότητας και Μάθησης Νοσ. Παίδων «Π&Α Κυριακού» Γενικά... Η ικανότητα προσοχής

Διαβάστε περισσότερα

«ΕΘΙΣΜΟΣ. ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ» Χρήση και Κατάχρηση Διαδικτύου σε παιδιά & εφήβους ΦΡΕΣΚΟΥ ΑΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΠΑΙΔΟΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ Μ.Ε.Υ.

«ΕΘΙΣΜΟΣ. ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ» Χρήση και Κατάχρηση Διαδικτύου σε παιδιά & εφήβους ΦΡΕΣΚΟΥ ΑΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΠΑΙΔΟΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ Μ.Ε.Υ. «ΕΘΙΣΜΟΣ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ» Χρήση και Κατάχρηση Διαδικτύου σε παιδιά & εφήβους ΦΡΕΣΚΟΥ ΑΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΠΑΙΔΟΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ Μ.Ε.Υ. Άρτεμις Τσίτσικα - Λέκτορας Εφηβικής Παιδιατρικής Επιστημονική

Διαβάστε περισσότερα

BRAIN MATTERS INSTITUTE. Προγράμματα. Σεπτέμβριος - Δεκέμβριος 2015. Promoting Excellence in Mental Health through Learning

BRAIN MATTERS INSTITUTE. Προγράμματα. Σεπτέμβριος - Δεκέμβριος 2015. Promoting Excellence in Mental Health through Learning BRAIN MATTERS INSTITUTE Προγράμματα Σεπτέμβριος - Δεκέμβριος 2015 Στόχος του η Προώθηση της Ψυχικής Υγείας μέσα από την Μάθηση Promoting Excellence in Mental Health through Learning www.brainmattersinstitute.com

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Ορισμός μαθησιακών διαταραχών Η αδυναμία των μαθητών να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ενός κανονικού σχολείου. Τα μαθησιακά προβλήματα ΔΕΝ οφείλονται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ. ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ E-learning Εκπαίδευση

ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ. ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ E-learning Εκπαίδευση ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ E-learning Εκπαίδευση ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ 2009-2010 ΤΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Το Ανοικτό Ίδρυμα Εκπαίδευσης είναι ένα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΝΟΣ ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ TAEKWONDO ΣΤΙΣ ΚΙΝΗΤΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΠΑΙΔΙΩ Ν ΜΕ ΔΕΠ-Υ

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΝΟΣ ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ TAEKWONDO ΣΤΙΣ ΚΙΝΗΤΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΠΑΙΔΙΩ Ν ΜΕ ΔΕΠ-Υ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙO ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΡΟΣΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΝΟΣ ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ TAEKWONDO ΣΤΙΣ ΚΙΝΗΤΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΕΤΗΣΙΟΥ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ» ΕΤΟΣ 2015 ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΙΑ ΕΕ. www.v-learning.

ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΕΤΗΣΙΟΥ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ» ΕΤΟΣ 2015 ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΙΑ ΕΕ. www.v-learning. ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΙΑ ΕΕ ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΕΤΗΣΙΟΥ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ» ΕΤΟΣ 2015 info@v-learning.gr www.v-learning.gr Το Κέντρο Δια Βίου Μάθησης ΙΙ ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ & ΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΟΥΔΩΝ 2010 ΟΔΗΓΟΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

ΣΠΟΥΔΩΝ 2010 ΟΔΗΓΟΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ 2010 10-2011 ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Το Ανοικτό Ίδρυμα Εκπαίδευσης είναι ένα σύγχρονο εκπαιδευτήριο προσανατολισμένο στην

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 01-03-2014 (3 Ο ΜΑΘΗΜΑ) Σύνοψη Μαθησιακών Δυσκολιών Διεπιστημονική

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Γ. ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) Ημ/νίες Διεξαγωγής: 16-17/11, 30/11, 01/12, 07 08/12, 2013, 11-12/01, 25-26/01, 01-02/02, 15-16/02,

Διαβάστε περισσότερα

Αυτισμός καλής λειτουργικότητας: Δυο χρόνια εμπειρίας στο Τ.Ε.Ν.Ε. ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ MD, Ph.D

Αυτισμός καλής λειτουργικότητας: Δυο χρόνια εμπειρίας στο Τ.Ε.Ν.Ε. ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ MD, Ph.D Αυτισμός καλής λειτουργικότητας: Δυο χρόνια εμπειρίας στο Τ.Ε.Ν.Ε. ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ MD, Ph.D ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Χαρακτηριστικά Αυτισμού Καλής Λειτουργικότητας ( ομιλία, κινητικός συντονισμός,

Διαβάστε περισσότερα

Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι

Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Μετάφραση: Λιζέττα Κονσουλίδου Επιμέλεια μετάφρασης: Χρύσα Ξενάκη Εξώφυλλο: Ντίνα Κόφφα ISBN 978-960-9405-21-8

Διαβάστε περισσότερα

Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας

Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας Επαγγελματίες υγείας και υπηρεσίες υγείας Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας Σύσταση 40: Συστήνεται να γίνεται εκτίμηση των αναγκών του ασθενή, συμβουλευτική σε προγράμματα

Διαβάστε περισσότερα

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Εισαγωγή στην Κλινική Νευροψυχολογία της Μείζωνος Κατάθλιψης & της Σχιζοφρένειας (ONLINE CLINICAL SEMINAR) Εισηγητής: Δρ. Αλεξάνδρα

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός γονέων Διαταραχή Ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα (ΔΕΠ/Υ)

Οδηγός γονέων Διαταραχή Ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα (ΔΕΠ/Υ) Οδηγός γονέων Διαταραχή Ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα (ΔΕΠ/Υ) ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΔΕΠΥ; Αποτελεί μια ομάδα διαταραχών όπου τα συμπτώματα εμφανίζονται πριν από την ηλικία των 12 ετών. Τα κυριότερα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ ΕΛΛΕΙΜΑΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΟΧΗΣ ΥΠΕΡΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ (ΔΕΠ-Υ) ΟΡΙΣΜΟΣ- ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ - Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΕΛΕΝΗ ΒΟΚΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΟΣ ΚΕ. Δ. Δ. Υ. ΧΑΝΙΩΝ ΟΡΙΣΜΟΣ Η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές Διαταραχές. Κεφάλαια 7 8

Διατροφικές Διαταραχές. Κεφάλαια 7 8 Διατροφικές Διαταραχές Κεφάλαια 7 8 7. Πώς να βοηθήσουμε τα άτομα που υποφέρουν από Ψυχογενή Ανορεξία Στόχος η πάσχουσα να τρέφεται κανονικά ώστε να αποκατασταθεί το φυσιολογικό της βάρος. Ο στόχος αυτός

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια ρ ZΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ Νευρολόγος ιευθύντρια ΕΣΥ Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια µορφή κατάθλιψης,

Διαβάστε περισσότερα

Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες

Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες στην επικοινωνία, κοινωνικότητα και συμπεριφορά, καθώς

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη TETARTH 15 ΜΑΪΟΥ 2013 14.00-15.00 ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗ ΣΥΝΕΔΡΩΝ-ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ, ΝΕΑ ΧΗΛΗ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΑΙΘΟΥΣΑ 10 ΑΙΘΟΥΣΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ 15.00-17.00 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Σκέφτομαι & Πράττω

Διαβάστε περισσότερα

ΠEPIEXOMENA. Συγγραφείς του τόμου... 13 Πρόλογος... 15 Eισαγωγή... 19 ΤΟ ΓΝΩΣΙΑΚΟ-ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΤΥΠΟ

ΠEPIEXOMENA. Συγγραφείς του τόμου... 13 Πρόλογος... 15 Eισαγωγή... 19 ΤΟ ΓΝΩΣΙΑΚΟ-ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΤΥΠΟ ΠEPIEXOMENA Συγγραφείς του τόμου... 13 Πρόλογος... 15 Eισαγωγή... 19 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΤΟ ΓΝΩΣΙΑΚΟ-ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΓΝΩΣΙΑΚΟΥ-ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ... 27 M. Zαφειροπούλου Eισαγωγή...

Διαβάστε περισσότερα

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς των Α.Πορτσέλη, Μ. Κυριακίδου Η παρούσα εισήγηση αφορά στην παρουσίαση ενός καινοτόμου προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Θέματα που θα αναπτυχθούν Άσκηση και κατάθλιψη Άσκηση και σχιζοφρένεια Άσκηση και αλκοόλ Εισαγωγή Για την αντιμετώπιση της κατάθλιψης και

Διαβάστε περισσότερα

Μαθησιακές Δυσκολίες Εκπαιδευτική αξιολόγηση. Πηνελόπη Κονιστή ΠΕ 70 Med Ειδικής Αγωγής pkonisti@gmail.com

Μαθησιακές Δυσκολίες Εκπαιδευτική αξιολόγηση. Πηνελόπη Κονιστή ΠΕ 70 Med Ειδικής Αγωγής pkonisti@gmail.com Μαθησιακές Δυσκολίες Εκπαιδευτική αξιολόγηση Πηνελόπη Κονιστή ΠΕ 70 Med Ειδικής Αγωγής pkonisti@gmail.com Τι είναι Μαθησιακές Δυσκολίες; Καμπύλη Νοημοσύνης Δείκτης Νοημοσύνης ποσοστό % κατηγορία πάνω από

Διαβάστε περισσότερα

Έναρξη προγράμματος διαδικτυακής τηλεκπαίδευσης του ΕΥΖΗΝ

Έναρξη προγράμματος διαδικτυακής τηλεκπαίδευσης του ΕΥΖΗΝ Έναρξη προγράμματος διαδικτυακής τηλεκπαίδευσης του ΕΥΖΗΝ Το πρόγραμμα ΕΥΖΗΝ παρεμβαίνει, μέσω συγκεκριμένων δράσεων, στην καθημερινότητα του σχολείου και της ελληνικής οικογένειας, παρέχοντας διαρκή συμβουλευτική

Διαβάστε περισσότερα

Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1

Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1 Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1 1 Μονάδα Αναπνευστικής Ανεπάρκειας, Α.Π.Θ., Γ.Π.Ν. «Γ.Παπανικολάου» 2 Τμήμα Ιατρικής, Δημοκρίτειο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. «Λογοθεραπευτική παρέμβαση στο πλαίσιο του συνδρόμου της Οζώδους Σκλήρυνσης»

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. «Λογοθεραπευτική παρέμβαση στο πλαίσιο του συνδρόμου της Οζώδους Σκλήρυνσης» ΤΕΙ ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Λογοθεραπευτική παρέμβαση στο πλαίσιο του συνδρόμου της Οζώδους Σκλήρυνσης» Εκπόνηση : Χατζή Κατερίνα ΑΜ:11625 Επιβλέπουσα

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για αξιολόγηση στο πλαίσιο ομότιμης συνεργατικής μάθησης

Οδηγίες για αξιολόγηση στο πλαίσιο ομότιμης συνεργατικής μάθησης Οδηγίες για αξιολόγηση στο πλαίσιο ομότιμης συνεργατικής μάθησης Τι είναι το PeLe; Το PeLe είναι ένα διαδικτυακό περιβάλλον που ενθαρρύνει την αξιολόγηση στο πλαίσιο της ομότιμης συνεργατικής μάθησης και

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Κώστας Νικολάου ψυχίατρος Παρουσίαση βασισμένη στο: BPSD Educational Pack, International Psychogeriatric Association (IPA) 2002 Τα Συμπεριφορικά και Ψυχολογικά συμπτώματα

Διαβάστε περισσότερα

Το πρώτο πιστοποιημένο Σεμινάριο διάρκειας 20 ωρών για την επαγγελματική χρήση του WAIS-IV GR

Το πρώτο πιστοποιημένο Σεμινάριο διάρκειας 20 ωρών για την επαγγελματική χρήση του WAIS-IV GR Το πρώτο πιστοποιημένο Σεμινάριο διάρκειας 20 ωρών για την επαγγελματική χρήση του WAIS-IV GR Συνεργασία ΜΟΤΙΒΟ ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΑΕ & ΚΥΠΡΙΑΚΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ στην Κύπρο 9,10&11 Οκτωβρίου 2015 Θα παρέχεται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Πορεία, Πρόγνωση και Θεραπεία. Φίλιππος Γουρζής Καθηγητής Ψυχιατρικής Πανεπιστημίου Πατρών

ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Πορεία, Πρόγνωση και Θεραπεία. Φίλιππος Γουρζής Καθηγητής Ψυχιατρικής Πανεπιστημίου Πατρών ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Πορεία, Πρόγνωση και Θεραπεία Φίλιππος Γουρζής Καθηγητής Ψυχιατρικής Πανεπιστημίου Πατρών Πορεία, Πρόγνωση Η πορεία είναι κρίσιμος παράγοντας για την εκτίμηση των κοινωνικών συνεπειών, του κόστους,

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδίαση γνωστικών ασκήσεων για την υποστήριξη ατόμων με άνοια

Σχεδίαση γνωστικών ασκήσεων για την υποστήριξη ατόμων με άνοια Σχεδίαση γνωστικών ασκήσεων για την υποστήριξη ατόμων με άνοια Αναστάσιος Καρακώστας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Περιεχόμενα Οι γνωστικές ασκήσεις στην υπηρεσία ασθενών με άνοια Προτεινόμενη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΑΙΤΙΑ & ΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΑΙΤΙΑ & ΘΕΡΑΠΕΙΑ Συνεδρίου-Σεμιναρίου Μητρικού Θηλασμού Μιλένα Ρούσκοβα 22-26 Οκτωβρίου 2014 ΞΑΝΘΗ ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΑΙΤΙΑ & ΘΕΡΑΠΕΙΑ Παναγιώτης Μ. Σαμαράς Ψυχολόγος Mphil, PgDip, BSc Hons κατάθλιψη της λοχείας Κύρια

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Τι είναι ''social media''; Τι είναι ο εθισμός; Τι είναι εθισμός στο διαδίκτυο;

Εισαγωγή. Τι είναι ''social media''; Τι είναι ο εθισμός; Τι είναι εθισμός στο διαδίκτυο; Εισαγωγή Τι είναι ''social media''; Ως μέσα κοινωνικής δικτύωσης (social media) ορίζονται τα μέσα, τα οποία αλληλεπιδρούν μεταξύ ομάδων ανθρώπων μέσω των διαδικτυακών κοινοτήτων. Υπάρχουν διάφορες μορφές

Διαβάστε περισσότερα

Ασφαλής χρήση διαδικτύου και κινητού τηλεφώνου σε παιδιά και εφήβους

Ασφαλής χρήση διαδικτύου και κινητού τηλεφώνου σε παιδιά και εφήβους Ασφαλής χρήση διαδικτύου και κινητού τηλεφώνου σε παιδιά και εφήβους Ι. Τσιάντης MD, DPM, FRC Psych. Αν. Καθηγητής Παιδοψυχιατρικής Επιστημονικός Υπεύθυνος ΕΨΥΠΕ Ψυχαναλυτικός Ψυχοθεραπευτής Πρόεδρος Ιατρικών

Διαβάστε περισσότερα

http://eyzin.minedu.gov.gr/pages/e-learning.aspx Πρόγραμμα Διαδικτυακής Τηλεκπαίδευσης (e-learning)

http://eyzin.minedu.gov.gr/pages/e-learning.aspx Πρόγραμμα Διαδικτυακής Τηλεκπαίδευσης (e-learning) http://eyzin.minedu.gov.gr/pages/e-learning.aspx Πρόγραμμα Διαδικτυακής Τηλεκπαίδευσης (e-learning), Το πρόγραμμα ΕΥΖΗΝ παρεμβαίνει, μέσω συγκεκριμένων δράσεων, στην καθημερινότητα τόσο του σχολείου και

Διαβάστε περισσότερα

Επικινδυνότητακαι. και Ψυχικές ιαταραχές. Α. ουζένης Επίκουρος Καθηγητής Ψυχιατροδικαστικής Αθηνών Β Ψυχιατρική Κλινική, Αττικο Νοσοκοµείο

Επικινδυνότητακαι. και Ψυχικές ιαταραχές. Α. ουζένης Επίκουρος Καθηγητής Ψυχιατροδικαστικής Αθηνών Β Ψυχιατρική Κλινική, Αττικο Νοσοκοµείο Επικινδυνότητακαι και Ψυχικές ιαταραχές Α. ουζένης Επίκουρος Καθηγητής Ψυχιατροδικαστικής Ιατρική Σχολή Παν/µιου Αθηνών Β Ψυχιατρική Κλινική, Αττικο Νοσοκοµείο Ποιόςείναι είναιεπικίνδυνος; Κοινωνικοδηµογραφικά

Διαβάστε περισσότερα

Η θεραπευτική αντιµετώπιση του αυτισµού

Η θεραπευτική αντιµετώπιση του αυτισµού Η θεραπευτική αντιµετώπιση του αυτισµού Η θεραπευτική αντιμετώπιση του αυτισμού και των συναφών διάχυτων αναπτυξιακών διαταραχών αποτελεί πρόκληση και αντικείμενο σημαντικού επιστημονικού ενδιαφέροντος

Διαβάστε περισσότερα

«Δυσλεξία» (Ειδική Αναγνωστική Διαταραχή)

«Δυσλεξία» (Ειδική Αναγνωστική Διαταραχή) «Δυσλεξία» (Ειδική Αναγνωστική Διαταραχή) Τι είναι, τι δεν είναι, τι μπορούμε να κάνουμε για το παιδί Παναγιώτης Σίμος, Ph.D. Επίκτητη vs. Αναπτυξιακή δυσκολία ανάγνωσης Δυσλεξία vs. «φτωχή» αναγνωστική

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΠΥ & ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΜΕ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ Διάγνωση & Παρέμβαση

ΔΕΠΥ & ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΜΕ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ Διάγνωση & Παρέμβαση Επιμορφωτικό Πρόγραμμα ΙΩΑΝΝΙΝΑ ΔΕΠΥ & ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΜΕ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ Διάγνωση & Παρέμβαση Προσκεκλημένη Ομιλήτρια Ζηκοπούλου Όλγα Ψυχολόγος Υπ. Διδ. Πανεπιστημίου Μακεδονίας Πιστοποιημένο Κέντρο

Διαβάστε περισσότερα

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Χριστιάνα Μήτση Ψυχολόγος Μsc-Ψυχοθεραπεύτρια Πανελληνίου Συλλόγου Γυναικών με Καρκίνο Μαστού «Άλμα Ζωής» ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: Υπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΑΙΔΙΩΝ ΚΑΙ ΕΦΗΒΩΝ

ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΑΙΔΙΩΝ ΚΑΙ ΕΦΗΒΩΝ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΑΙΔΙΩΝ ΚΑΙ ΕΦΗΒΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 2015 2016 «Ψυχική Υγεία Παιδιών και Εφήβων» Το πρόγραμμα απευθύνεται σε ειδικευόμενους παιδοψυχιάτρους, σε επαγγελματίες, εργαζόμενους

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΥΨΗΛΟΥ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΜΑΖΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ Βρυξελλες, 12-13 ιουνιου 2008 Slovensko predsedstvo EU 2008 Slovenian Presidency

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΤΕΣΤ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗΣ ΤΗΣ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ ΣΤΟΥΣ ΕΝΗΛΙΚΕΣ(DAST) Δριδάκη Αργυρώ Α.Μ.: 10909 Κόλλια Δήμητρα Α.Μ.: 11283

ΤΟ ΤΕΣΤ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗΣ ΤΗΣ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ ΣΤΟΥΣ ΕΝΗΛΙΚΕΣ(DAST) Δριδάκη Αργυρώ Α.Μ.: 10909 Κόλλια Δήμητρα Α.Μ.: 11283 ΤΟ ΤΕΣΤ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗΣ ΤΗΣ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ ΣΤΟΥΣ ΕΝΗΛΙΚΕΣ(DAST) Δριδάκη Αργυρώ Α.Μ.: 10909 Κόλλια Δήμητρα Α.Μ.: 11283 Αναπτυξιακή Δυσλεξία Παγκόσμια Ομοσπονδία Νευρολογίας το 1968 «μια διαταραχή στα παιδιά τα οποία,

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Πώς γίνεται ένα παιδί να έχει ιδιαίτερη κλίση στα μαθηματικά, στη μουσική, στις ξένες γλώσσες, στη μετεωρολογία, να έχει ξεχωριστές ικανότητες και ενδιαφέροντα,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Γνώσεις, στάσεις και ποιότητα ζωής σε ασθενείς με λέμφωμα Οι ασθενείς που πάσχουν από λέμφωμα στην Ελλάδα εμφανίζονται ελλιπώς ενημερωμένοι σχετικά με ζητήματα που αφορούν στην

Διαβάστε περισσότερα

2. ΔΙΑΠΙΣΤΕΥΣΕΙΣ: ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ Ε.ΚΕ.ΠΙΣ. - ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ DQS DIN EN ISO 9001:2008

2. ΔΙΑΠΙΣΤΕΥΣΕΙΣ: ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ Ε.ΚΕ.ΠΙΣ. - ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ DQS DIN EN ISO 9001:2008 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το Κέντρο Επαγγελματικής Κατάρτισης του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών σας καλωσορίζει στο Πρόγραμμα Συμπληρωματικής εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης και συγκεκριμένα στο εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ. Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ. Τμήμα Νοσηλευτικής

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ. Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ. Τμήμα Νοσηλευτικής ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ Τμήμα Νοσηλευτικής ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Το παιδί από τη γέννησή του μέχρι την ηλικία των 19 έως 20 ετών παρουσιάζει μία αύξηση του βάρους αλλά και του ύψους. Αν

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ, ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ

ΦΥΣΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ, ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΦΥΣΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ, ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ Δημήτρης Κουρέτας, PhD Τμήμα Βιοχημείας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Η παχυσαρκία θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

Κλινικό Φροντιστήριο «Εφαρμόζοντας τις Κατευθυντήριες Οδηγίες για την Αρτηριακή Υπέρταση στο Σχεδιασμό της Νοσηλευτικής Φροντίδας»

Κλινικό Φροντιστήριο «Εφαρμόζοντας τις Κατευθυντήριες Οδηγίες για την Αρτηριακή Υπέρταση στο Σχεδιασμό της Νοσηλευτικής Φροντίδας» Κλινικό Φροντιστήριο «Εφαρμόζοντας τις Κατευθυντήριες Οδηγίες για την Αρτηριακή Υπέρταση στο Σχεδιασμό της Νοσηλευτικής Φροντίδας» Παρουσίαση Κλινικής Περίπτωσης : Χατζοπούλου Μ., Νοσηλεύτρια ΠΕ, MSc,

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγική επίλυσης προβλημάτων: Διερεύνηση περιμέτρου κι εμβαδού με τη βοήθεια του Ms Excel.

Στρατηγική επίλυσης προβλημάτων: Διερεύνηση περιμέτρου κι εμβαδού με τη βοήθεια του Ms Excel. Στρατηγική επίλυσης προβλημάτων: Διερεύνηση περιμέτρου κι εμβαδού με τη βοήθεια του Ms Excel. Έντυπο Α Φύλλα εργασίας Μαθητή Διαμαντής Κώστας Τερζίδης Σωτήρης 31/1/2008 Φύλλο εργασίας 1. Ομάδα: Ημερομηνία:

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες ένας αριθµός εναλλακτικών µοντέλων για τον πόνο πέραν του ιατρικού ενσωµατώνουν ψυχολογικούς(αντίληψη,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΔΕΠ-Υ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΔΥΣΚΟΛΙΩΝ

ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΔΕΠ-Υ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΔΥΣΚΟΛΙΩΝ ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΔΕΠ-Υ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΔΥΣΚΟΛΙΩΝ A. ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ Συντονιστές: Κατερίνα Μανιαδάκη και Ευθύμιος Κάκουρος Συνολική διάρκεια: επτά μήνες

Διαβάστε περισσότερα

Προσφερόμενα Διπλώματα (Προσφερόμενοι Τίτλοι)

Προσφερόμενα Διπλώματα (Προσφερόμενοι Τίτλοι) Εισαγωγή Το Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών του Πανεπιστημίου Κύπρου προσφέρει ολοκληρωμένα προπτυχιακά και μεταπτυχιακά προγράμματα σπουδών στους κλάδους του Ηλεκτρολόγου Μηχανικού

Διαβάστε περισσότερα

εργαλείο αξιολόγησης για τη μέτρηση της επιβάρυνσης των μυοσκελετικών παθήσεων πρότυπα περίθαλψης που θα πρέπει να αναμένουν οι πολίτες

εργαλείο αξιολόγησης για τη μέτρηση της επιβάρυνσης των μυοσκελετικών παθήσεων πρότυπα περίθαλψης που θα πρέπει να αναμένουν οι πολίτες Πώς μπορεί να διασφαλιστεί ότι οι άνθρωποι με οστεοαρθρίτιδα και ρευματοειδή αρθρίτιδα λαμβάνουν τη βέλτιστη δυνατή περίθαλψη σε ολόκληρη την Ευρώπη: συστάσεις του EUMUSC.NET Σε συνεργασία με τον EULAR

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΣΕ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΑΥΤΙΣΤΙΚΟΥ ΦΑΣΜΑΤΟΣ (ΔΑΦ)

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΣΕ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΑΥΤΙΣΤΙΚΟΥ ΦΑΣΜΑΤΟΣ (ΔΑΦ) Κατερίνα Μάσχα Λέκτορας Αναπτυξιακής Ψυχολογίας Τμήμα Ψυχολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης kmascha@psy.soc.uoc.gr ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΣΕ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΑΥΤΙΣΤΙΚΟΥ ΦΑΣΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΙΙ ΓΑΤΣΙΑ ΕΥΦΡΟΣΥΝΗ ΔΗΜΗΤΡΑ ΜΙΙ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ

ΜΙΙΙ ΓΑΤΣΙΑ ΕΥΦΡΟΣΥΝΗ ΔΗΜΗΤΡΑ ΜΙΙ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΜIV ΜΗΛΙΩΝΗ ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΜΙΙΙ ΓΑΤΣΙΑ ΕΥΦΡΟΣΥΝΗ ΔΗΜΗΤΡΑ ΜΙΙ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Παγκόσμια Ημέρα Alzheimer Η Παγκόσμια Ημέρα Αlzheimer γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 21 Σεπτεμβρίου. Σκοπόs: ευαισθητοποίηση της

Διαβάστε περισσότερα

Γενική οργάνωση σεναρίου. 1. Προαπαιτούμενες γνώσεις και πρότερες γνώσεις των μαθητών

Γενική οργάνωση σεναρίου. 1. Προαπαιτούμενες γνώσεις και πρότερες γνώσεις των μαθητών Παράρτημα 1: Τεχνική έκθεση τεκμηρίωσης σεναρίου Το εκπαιδευτικό σενάριο που θα σχεδιαστεί πρέπει να συνοδεύεται από μια τεχνική έκθεση τεκμηρίωσής του. Η τεχνική αυτή έκθεση (με τη μορφή του παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Διαφοροποιημένη διδασκαλία: Τι, Πώς, Γιατί

Διαφοροποιημένη διδασκαλία: Τι, Πώς, Γιατί Διαφοροποιημένη διδασκαλία: Τι, Πώς, Γιατί Επιμέλεια: Μαρία Λαζαρίδου Σχολική Σύμβουλος 14 ης Περιφέρειας Π.Ε. Θεσσαλονίκης 3 Μαρτίου 2015-13 ο Δημ. Σχολείο Σταυρούπολης Ενεργός συμμετοχή Καλλιέργεια των

Διαβάστε περισσότερα

Διετές εκπαιδευτικό πρόγραμμα 2013-2014 Η Θεραπεία Συμπεριφοράς στις Διαταραχές Άγχους. Οργανώνεται από

Διετές εκπαιδευτικό πρόγραμμα 2013-2014 Η Θεραπεία Συμπεριφοράς στις Διαταραχές Άγχους. Οργανώνεται από Διετές εκπαιδευτικό πρόγραμμα 2013-2014 Η Θεραπεία Συμπεριφοράς στις Διαταραχές Άγχους Οργανώνεται από Το Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής (Ε.Π.Ι.Ψ.Υ.) Την Α Ψυχιατρική Κλινική του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ. Γραμμή Βοήθειας για την Κατάθλιψη Απολογιστικά Στοιχεία: Ιούλιος Δεκέμβριος 2012

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ. Γραμμή Βοήθειας για την Κατάθλιψη Απολογιστικά Στοιχεία: Ιούλιος Δεκέμβριος 2012 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ Γραμμή Βοήθειας για την Κατάθλιψη Απολογιστικά Στοιχεία: Ιούλιος Δεκέμβριος 2012 Πρόγραμμα «αντι-στίγμα» Τι είναι η Γραμμή Βοήθειας για την Κατάθλιψη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ της ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ της ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ & ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ της ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ Μ. Γρηγοριάδου Ρ. Γόγουλου Ενότητα: Η Διδασκαλία του Προγραμματισμού Περιεχόμενα Παρουσίασης

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΑΤΗΣΤΕ ΤΟ ΜΥΑΛΟ ΣΑΣ ΣΕ ΦΟΡΜΑ!

ΚΡΑΤΗΣΤΕ ΤΟ ΜΥΑΛΟ ΣΑΣ ΣΕ ΦΟΡΜΑ! > της Νεκταρίας Καρακώστα ΟΛΓΑ ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΥ ΚΡΑΤΗΣΤΕ ΤΟ ΜΥΑΛΟ ΣΑΣ ΣΕ ΦΟΡΜΑ! 16 Άνοια/Alzheimer: Γιατί λαμβάνουν επιδημικές διαστάσεις; Η άνοια και το Alzheimer είναι δύο όροι αλληλένδετοι, αλλά όχι ταυτόσημοι,

Διαβάστε περισσότερα

1. Ορισµός της ΕΓΔ. 2.1. Χαρακτηριστικά της ΕΓΔ

1. Ορισµός της ΕΓΔ. 2.1. Χαρακτηριστικά της ΕΓΔ Ο λόγος είναι ίσως η σηµαντικότερη µορφή έκφρασης όσο για την επικοινωνία αλλά και για την περαιτέρω ανάπτυξη του ανθρώπου από τον προφορικό στον γραπτό λόγο. Γιατί αν ένα παιδί δεν συνειδητοποιήσει πλήρως

Διαβάστε περισσότερα

Σχολική Κοινωνικών Επιστημών και Επιστημών Αγωγής

Σχολική Κοινωνικών Επιστημών και Επιστημών Αγωγής Σχολική Κοινωνικών Επιστημών και Επιστημών Αγωγής Γιατί να σπουδάσω Ψυχολογία; Γιατί να σπουδάσω Ψυχολογία στο Πανεπιστήμιο Κύπρου; Το Τμήμα Ψυχολογίας σε Αριθμούς Προγράμματα Σπουδών του Τμήματος Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΝΟΤΗΤΩΝ (περιγραφή) Περιγραφή του περιεχομένου της ενότητας.

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΝΟΤΗΤΩΝ (περιγραφή) Περιγραφή του περιεχομένου της ενότητας. Α/Α ΣΤΟΧΟΙ (επιθυμητές γνώσεις-δεξιότητες-ικανότ ητες) ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΕΝΟΤΗΤΕΣ (Τίτλοι) ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΝΟΤΗΤΩΝ (περιγραφή) ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑ (ενδεικτικά σε ώρες) Το Πρόγραμμα πιστοποιήθηκε από την

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός εκπαιδευτή. Ενότητα κατάρτισης. Ένταξη και αποδοχή. Επιμέλεια Miguel Santos. Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti

Οδηγός εκπαιδευτή. Ενότητα κατάρτισης. Ένταξη και αποδοχή. Επιμέλεια Miguel Santos. Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti Οδηγός εκπαιδευτή Ενότητα κατάρτισης Ένταξη και αποδοχή Επιμέλεια Miguel Santos Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti 1 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Ενότητα κατάρτισης για γονείς και

Διαβάστε περισσότερα

1. Εισαγωγή 2. Διαπιστεύσεις: Πιστοποίηση Ε.ΚΕ.ΠΙΣ. Πιστοποίηση ΕΛΟΤ EN ISO 9001:2000 3. Σκοπός του Προγράμματος 4. Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται

1. Εισαγωγή 2. Διαπιστεύσεις: Πιστοποίηση Ε.ΚΕ.ΠΙΣ. Πιστοποίηση ΕΛΟΤ EN ISO 9001:2000 3. Σκοπός του Προγράμματος 4. Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται 1. Εισαγωγή 2. Διαπιστεύσεις: Πιστοποίηση Ε.ΚΕ.ΠΙΣ. Πιστοποίηση ΕΛΟΤ EN ISO 9001:2000 3. Σκοπός του Προγράμματος 4. Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται δεκτοί στο πρόγραμμα - Προαπαιτούμενα 5. Η Βεβαιωση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΑΥΤΙΣΜΟ ΚΑΙ ΤΙΣ ΔΙΑΧΥΤΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Βάγια Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΑΥΤΙΣΜΟ ΚΑΙ ΤΙΣ ΔΙΑΧΥΤΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Βάγια Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος «Ενδυνάμωση και υποστήριξη ομάδων οικογενειών ατόμων με αυτισμό» Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων ΙΙ ΕΠΕΑΕΚ Ενέργεια 1.1.4 Εκπαίδευση Ατόμων με Ειδικές Ανάγκες Πράξη 1.1.4 α Φορέας Υλοποίησης:

Διαβάστε περισσότερα

Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο

Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο Βασίλης Παυλόπουλος Τομέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήμιο Αθηνών Ανακοίνωση στο 7 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας, Λευκωσία,

Διαβάστε περισσότερα

BRAIN MATTERS INSTITUTE. Προγράμματα. Ιανουάριος-Ιούνιος 2014. Promoting Excellence in Mental Health through Learning

BRAIN MATTERS INSTITUTE. Προγράμματα. Ιανουάριος-Ιούνιος 2014. Promoting Excellence in Mental Health through Learning BRAIN MATTERS INSTITUTE Προγράμματα Ιανουάριος-Ιούνιος 2014 Στόχος του η Προώθηση της Ψυχικής Υγείας μέσα από την Μάθηση Promoting Excellence in Mental Health through Learning www.brainmattersinstitute.com

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ψυχοθεραπεία;

Τι είναι ψυχοθεραπεία; (M. HERSEN και W. SLEDGE, Encyclopedia of Psychotherapy Academic Press, 2002) 1 Τι είναι ψυχοθεραπεία; Ψυχοθεραπεία είναι η λεκτική επικοινωνία μεταξύ θεραπευόμενου και ψυχοθεραπευτή με σκοπό : Την διάγνωση

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Συνεχιζόμενης Εκπαίδευσης και Επιμόρφωσης Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ), Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων:

Κέντρο Συνεχιζόμενης Εκπαίδευσης και Επιμόρφωσης Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ), Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων: Νέος Κύκλος Σπουδών από το E-Learning του Κέντρου Συνεχιζόμενης Εκπαίδευσης και Επιμόρφωσης του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (Ε.Κ.Π.Α.) Το Κέντρο Συνεχιζόμενης Εκπαίδευσης και Επιμόρφωσης

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση Εκτελεστικών Λειτουργιών

Αξιολόγηση Εκτελεστικών Λειτουργιών Αξιολόγηση Εκτελεστικών Λειτουργιών Εισαγωγή: οκιμασίες Εκτελεστικών Λειτουργιών και η Συμβολή τους στην Επαγγελματική σας Επιλογή Η σημασία της αξιολόγησης των γνωστικών δεξιοτήτων Οι γνωστικές ικανότητες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ

ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΩ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ 1 ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΙΣΗΓΗΣΗΣ 1. Τι αλλαγές επιχειρούν τα νέα ΠΣ; 2 2. Γιατί το πέρασμα στην πράξη (θα)

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό Σεμινάριο

Εκπαιδευτικό Σεμινάριο ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ & ΝΕΥΡΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ Ειδικό Ιατρείο Διάχυτων Διαταραχών της Ανάπτυξης ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΠΑΙΔΩΝ «Η ΑΓΙΑ ΣΟΦΙΑ» Eιδικό Κέντρο

Διαβάστε περισσότερα

Εισηγήτρια: Ασπασία Τασίου και Τίνα Γκουντή

Εισηγήτρια: Ασπασία Τασίου και Τίνα Γκουντή Ινστιτούτο Έρευνας & Θεραπείας της Συµπεριφοράς ΤΜΗΜΑ Παιδιών και Εφήβων του ΙΕΘΣ Γλάδστωνος 10, (5 ος ορ.), Πλ. Κάνιγγος, 106 77 Αθήνα Τηλ. 210 3840129 Fax 210 3840803 http://www.ibrt.gr, e-mail: ibrt@ibrt.gr

Διαβάστε περισσότερα

Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΚΩΔΙΚΟΣ: Ε.202-2 ΕΝΤΥΠΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΕΝΤΥΠΟ: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΚΔΟΤΗΣ: ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟΥ Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ A ΜΕΡΟΣ 1. ΓΕΝΙΚΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Υ ΕΞΑΜΗΝΟ: Γ ΜΑΘΗΜΑ:

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα

Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα 22 Μαρτίου 2014 Ανδρέας Ευαγόρου Ψυχολόγος Εφηβεία Ψυχική και σωματική ανάπτυξη Πέρασμα από την παιδική στην ενήλικη ζωή Ενδοψυχικές αναδομήσεις Ανάγκη αυτονομίας

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141 ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΕΠΙΚΟΥΡΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 3 2. ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΕΓΓΡΑΦΩ

Διαβάστε περισσότερα

Λογισμικό διδασκαλίας των μαθηματικών της Γ Τάξης Γυμνασίου

Λογισμικό διδασκαλίας των μαθηματικών της Γ Τάξης Γυμνασίου Λογισμικό διδασκαλίας των μαθηματικών της Γ Τάξης Γυμνασίου Δρ. Βασίλειος Σάλτας 1, Αλέξης Ηλιάδης 2, Ιωάννης Μουστακέας 3 1 Διδάκτωρ Διδακτικής Μαθηματικών, Επιστημονικός Συνεργάτης ΑΣΠΑΙΤΕ Σαπών coin_kav@otenet.gr

Διαβάστε περισσότερα

σκοπός Νευροαναπτυξιακές διαταραχές της σχολικής ηλικίας

σκοπός Νευροαναπτυξιακές διαταραχές της σχολικής ηλικίας ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού Β έτος σκοπός Να γνωρίσετε τις μορφές των νευροαναπτυξιακών διαταραχών των μαθητών που συναντάμε πιο συχνά στο σχολικό περιβάλλον,

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία

Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΟΑΕΔ Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: Μαρμαρινός Ιωάννης

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Εξαρτήσεις Τρόποι αντιμετώπισης και παρέμβασης

Εφηβεία και Εξαρτήσεις Τρόποι αντιμετώπισης και παρέμβασης Εφηβεία και Εξαρτήσεις Τρόποι αντιμετώπισης και παρέμβασης Όπως όλοι γνωρίζουμε η εφηβεία είναι η περίοδος μετάβασης από την παιδική ηλικία στην ενήλικη ζωή. Γίνονται γρήγορες αλλαγές στο σώμα και στο

Διαβάστε περισσότερα

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΕΝΤΥΠΟ Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α 1. Πρόλογος 2. Τι είναι η Κατά Πλάκας Σκλήρυνση/Πολλαπλή Σκλήρυνση 3. Λίγα λόγια για τον Παγκύπριο Σύνδεσμο Πολλαπλής Σκλήρυνσης Π ρ ό λ ο γ ο ς Ο λόγος της σύνταξης

Διαβάστε περισσότερα

Αναπηρία: όροι και ορισμοί. Η έννοια της διαφορετικότητας

Αναπηρία: όροι και ορισμοί. Η έννοια της διαφορετικότητας Αναπηρία: όροι και ορισμοί Η έννοια της διαφορετικότητας Η Αναπηρία στην Αρχαία Ελλάδα Ο Όμηρος στην Οδύσσεια αναφέρει τον τυφλό ποιητή, ο οποίος συχνά ήταν προσκεκλημένος στο παλάτι και είχε την εύνοια

Διαβάστε περισσότερα