ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΠΜΣ: ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΜΑΤΕΡΗ ΔΩΡΟΘΕΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΠΜΣ: ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΜΑΤΕΡΗ ΔΩΡΟΘΕΑ"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΠΜΣ: ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΜΑΤΕΡΗ ΔΩΡΟΘΕΑ Η γνώση των εκπαιδευτικών για τη Χαρισματικότητα και τη Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής - Υπερκινητικότητας (ΔΕΠ/Υ) και η ικανότητα διάκρισης των χαρακτηριστικών τους στους μαθητές. Μεταπτυχιακή Φοιτήτρια: Καματέρη Δωροθέα Επιβλέπων: κ. Παυλίδης Θ. Γεώργιος - Καθηγητής Μαθησιακών Δυσκολιών του Τμήματος Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής του Πανεπιστημίου Μακεδονίας. Μέλη Επιτροπής: κ. Παπαδόπουλος Κωνσταντίνος Καθηγητής κ. Αγαλιώτης Ιωάννης - Αναπληρωτής Καθηγητής ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ,

2 Πίνακας Περιεχομένων ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΗΣ ΔΕΠ/Υ Εισαγωγή ΟΡΙΣΜΟΣ Συμπτώματα της ΔΕΠ/Υ ΔΕΠ/ Υ και συννοσηρότητα Τι προκαλεί τη ΔΕΠ/Υ; Διάγνωση της ΔΕΠ/Υ Αντιμετώπιση της ΔΕΠ/Υ Συμπεριφορικές προσεγγίσεις Μαθησιακά προβλήματα και ΔΕΠ/Υ Γνώσεις εκπαιδευτικών για τη ΔΕΠ/Υ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΧΑΡΙΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ Εισαγωγή Χαρακτηριστικά Χαρισματικών παιδιών Ποια είναι τα χαρακτηριστικά της Χαρισματικότητας; Ποια είναι τα χαρακτηριστικά του Χαρισματικού; Μαθησιακά χαρακτηριστικά Χαρισματικών μαθητών Γνώσεις εκπαιδευτικών για την Χαρισματικότητα Εκπαίδευση Χαρισματικών μαθητών ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΛΑΝΘΑΣΜΕΝΗΣ ΔΙΑΓΝΩΣΗΣ Χαρακτηριστικά και γνωρίσματα

3 3.2 Σημαντικότητα της παρούσας έρευνας ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ Διαδικασία συλλογής δεδομένων Αποτελέσματα Συζήτηση Συμπεράσματα Περιορισμοί - Προτάσεις ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

4 Ευχαριστίες: Θα ήθελα να εκφράσω την ειλικρινή ευγνωμοσύνη μου στην οικογένειά μου που με στήριξε για την ολοκλήρωση αυτής της έρευνας και κυρίως στη μητέρα μου που συμμετείχε ενεργά. Ακόμη, θα ήθελα να ευχαριστήσω θερμά τον επόπτη της εργασίας αυτής, Καθηγητή Γεώργιο Θ. Παυλίδη, για την καθοδήγηση, την υποστήριξη και τη βοήθεια που προσέφερε για το πέρας της έρευνας και της εργασίας. 4

5 ΠΕΡΙΛΗΨΗ: Σκοπός της συγκεκριμένης έρευνας είναι η διερεύνηση της γνώσης των εκπαιδευτικών για τη χαρισματικότητα και τη διαταραχή ελλειμματικής προσοχής - υπερκινητικότητας (ΔΕΠ/Υ) και η ικανότητα διάκρισης των χαρακτηριστικών τους στους μαθητές. Για την υλοποίηση της έρευνας δημιουργήθηκε ερωτηματολόγιο το οποίο μοιράστηκε σε εκπαιδευτικούς διάφορων ειδικοτήτων της δευτεροβάθμιας και πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας. Τα ερωτηματολόγια που επιστράφηκαν εν τέλει ήταν 112. Το ερωτηματολόγιο ήταν χωρισμένο σε 3 τομείς: ο πρώτος περιλαμβάνει τα δημογραφικά στοιχεία των ερωτηθέντων, ο δεύτερος την αντίληψη τους για την ειδική αγωγή γενικά, την αυτό-αντίληψή τους, τον τρόπο εκπαίδευσής τους και τις πηγές πληροφόρησης για τη Χαρισματικότητα και τη ΔΕΠ/Υ. Ο τρίτος και τελευταίος τομέας περιλαμβάνει την αντίληψη τους για τη Χαρισματικότητα και τη ΔΕΠ/Υ μέσω συγκεκριμένων χαρακτηριστικών αυτών των ιδιαιτεροτήτων. Τα αποτελέσματα που βρέθηκαν συμφωνούν σε γενικές γραμμές με τη διεθνή βιβλιογραφία. Οι εκπαιδευτικοί θεωρούν ότι είναι περισσότερο ικανοί στον εντοπισμό της ΔΕΠ/Υ και της Χαρισματικότητας παρά στην αντιμετώπιση αυτών και στην κάλυψη των αναγκών αυτών των παιδιών. Ακόμη, οι ίδιοι δεν είναι ικανοποιημένοι από την εκπαίδευσή τους για το εντοπισμό και την αντιμετώπιση αυτών. Η βασική πηγή πληροφόρησής τους είναι τα βιβλία, τα επιστημονικά περιοδικά και τα άρθρα. Επίσης, θεωρούν πολύ σημαντική τη διαφορετική αντιμετώπιση του μαθητή με ΔΕΠ/Υ και του Χαρισματικού μαθητή καθώς και τη συναισθηματική στήριξη αυτών. Τέλος, οι εκπαιδευτικοί μπορούν να αναγνωρίσουν τη Χαρισματικότητα σε ποσοστό περίπου 70 στο μαθητικό πληθυσμό και τη ΔΕΠ/Υ σε ποσοστό 90 με βάση τις σωστές απαντήσεις. Λέξεις Κλειδιά: Χαρισματικότητα, ΔΕΠ/Υ, εκπαιδευτικοί, λανθασμένη διάγνωση 5

6 ABSTRACT: The purpose of this study is to investigate knowledge of teachers for giftedness and Attention Deficit - Hyperactivity Disorder (ADHD) and the ability to distinguish these characteristics to students. For the implementation of the survey, a questionnaire was created which was distributed to teachers of various disciplines in secondary and primary education in different areas of Greece. Eventually 112 questionnaires were returned. The questionnaire was divided into three areas: the first includes the demographics of the respondents, the second includes their understanding of special education generally, selfperception, their education and information resources for Giftedness and ADHD. The third and final area is about their perception of Giftedness and ADHD through specific characteristics. The results broadly agree with the international literature. Teachers believe that they are more able to identify ADHD and Giftedness rather than treat them and meet educational needs of these children. Moreover, they are not satisfied with their education to identify these characteristics. They are basically been informed by books, journals and articles. Also, they consider that different treatment of ADHD or gifted students is so important as their emotional support. Finally, teachers can recognize Giftedness in approximately 70 of student population and ADHD 90 according to right answers to the question that were submitted. Key Words: ADHD, Giftedness, teachers, misdiagnosis 6

7 1.ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΗΣ ΔΕΠ/Υ 1.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής/Υπερκινητικότητας (ΔΕΠ/Υ) είναι μια νευρολογική κατάσταση που εμπεριέχει προβλήματα σχετικά με την έλλειψη προσοχής και την υπερκινητικότητα- παρορμητικότητα, από την παιδική ηλικία. Η διαταραχή αυτή είναι γνωστή ως Attention Deficit Hyperactivity Disorder (ADHD) και αποτελεί μία αρκετά συχνή διαταραχή. Εντοπίζεται από την παιδική ηλικία και μπορεί να συνεχιστεί στην εφηβεία και την ενήλικη ζωή. Τα συμπτώματα περιλαμβάνουν τη δυσκολία να παραμένουν συγκεντρωμένοι οι μαθητές, να έχουν αυτοέλεγχο, να είναι προσεκτικοί στη συμπεριφορά τους και να ελέγχουν την υπερκινητικότητα τους. Τα δευτερογενή συμπτώματα περιλαμβάνουν προβλήματα που εντοπίζονται στην εκπαίδευση, το σχολείο και γενικότερα στις επαφές με συνομηλίκους και ενηλίκους. Πολλές μελέτες δείχνουν ότι τα γονίδια παίζουν σημαντικό ρόλο. Η ΔΕΠ/Υ ίσως εμφανίζεται από ένα συνδυασμό παραγόντων. Εκτός από τη γενετική, οι ερευνητές εξετάζουν πιθανούς παράγοντες του περιβάλλοντος και μελετούν τη λειτουργία του εγκεφάλου, τη διατροφή και τον κοινωνικό περίγυρο που ίσως συμβάλλει στη ΔΕΠ/Υ (NIMH, 2012). Τα διαγνωστικά κριτήρια που χρησιμοποιούνται για τη ΔΕΠ/Υ αναφέρονται στο DSM- IV και στο ICD-10. Σύμφωνα με τα κριτήρια του DSM-IV, τα συμπτώματα χωρίζονται σε δύο κατηγορίες: τον απρόσεκτο τύπο και τον υπερκινητικό παρορμητικό. Αν παρατηρηθεί ο συνδυασμός 6 στοιχείων από τα εννέα από κάθε μία κατηγορία τότε δημιουργείται ο «συνδυασμένος τύπος» της ΔΕΠ/Υ. Στην περίπτωση που δεν υπάρχει ο συνδυασμός και τα στοιχεία δεν είναι αρκετά τότε διαγιγνώσκεται ο κυρίως απρόσεκτος τύπος (ADHD I) και ο κυρίως υπερκινητικός τύπος (ADHD H). Αντίθετα, τo ICD 10 περιγράφει τα ίδια συμπτώματα ως μέρος την κατηγορίας των υπερκινητικών διαταραχών της παιδικής ηλικίας. Η απροσεξίας, η υπερκινητικότητας και η παρορμητικότητας πρέπει να συνυπάρχουν. Συνεπώς μόνο ο «συνδυασμένος τύπος» της ΔΕΠ/Υ πληροί τις προϋποθέσεις. (NCCMH, 2009) Η έγκαιρη διάγνωση και η κατάλληλη παρέμβαση στην παιδική ηλικία αποτελούν το βασικότερο μέσο για τη μεγιστοποίηση των θετικών αποτελεσμάτων και την ελαχιστοποίηση των αρνητικών συνεπειών της ΔΕΠΥ στην ενήλικη ζωή. Διάφορες θεραπευτικές παρεμβάσεις έχουν προταθεί για την αντιμετώπιση των συμπτωμάτων της ΔΕΠ/Υ. Οι περισσότεροι επιστήμονες συμφωνούν ότι η παρέμβαση στο παιδί και στον έφηβο με διάγνωση ΔΕΠ/Υ, θα πρέπει να είναι πολυδιάστατη (multidimensional), απαιτεί την συνεργασία πολλών και διαφορετικών επαγγελματιών και να είναι μεγάλης διάρκειας. Ο σκοπός της πολυδιάστατης παρέμβασης δεν είναι να βρεθεί κάποια θεραπεία αλλά να δοθούν οι κατάλληλες 7

8 παρεμβάσεις που είναι σημαντικές για τη διαχείριση αυτής της συχνής και χρόνιας διαταραχής. Περιλαμβάνει την εκπαίδευση των γονέων, των εκπαιδευτικών, εκπαίδευση για την αυτοεκτίμηση, την συμπεριφορά και την εκπαίδευση κοινωνικών δεξιοτήτων και συμβουλευτική οικογένειας (Erk. R. Robert, 1997). 1.2 ΟΡΙΣΜΟΣ Η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής-/Υπερκινητικότητα (ΔΕΠ/Υ) είναι μια νευρολογική κατάσταση που περιλαμβάνει προβλήματα απροσεξίας, υπερκινητικότητας και παρορμητικότητας και αναφέρεται ως μια χρόνια αναπτυξιακή διαταραχή, η οποία δεν περιορίζεται στα παιδικά χρόνια αλλά επεκτείνεται και στην ενήλικη ζωή (Young, S., Amarasinghe, M., 2010). Σύμφωνα με τον Barkley, 1990 (στο Brown., M., 2000), εκτιμάται ότι εμφανίζεται στο 3 έως 5 των παιδιών σχολικής ηλικίας και επηρεάζει σημαντικά την προσωπική, ακαδημαϊκή και κοινωνική ανάπτυξη του παιδιού. Η ΔΕΠ/ Υ είναι πιο συχνή στα αγόρια παρά στα κορίτσια, με αναλογία 3:1 έως 6:1 (Brown., M., 2000). 1.3 ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΤΗΣ ΔΕΠ/Υ Τα συμπτώματα της ΔΕΠ/Υ όπως προαναφέρθηκε είναι η Απροσεξία (inattention), η Υπερκινητικότητα (hyperactivity) και η Παρορμητικότητα (impulsivity). Τα συμπτώματα συναντώνται σε αρκετά παιδιά μικρής ηλικίας αλλά είναι πιο εμφανή σε παιδιά με ΔΕΠ/Υ (NIMH, 2012). Τα συμπτώματα της Απροσεξίας είναι: Διασπάται συχνά, είναι ξεχασιάρης και περνά από το ένα θέμα στο άλλο. Δεν μπορεί να συγκεντρωθεί εύκολα σε μία άσκηση ή κάτι που πρέπει να ολοκληρώσει. Βαριέται εύκολα εκτός αν κάνει κάτι που του προκαλεί ενθουσιασμό. Ονειροπολεί, μπερδεύεται εύκολα. Υπάρχει δυσκολία στην εκτέλεση και την ολοκλήρωση των εργασιών στο σπίτι επειδή χάνει πράγματα που είναι απαραίτητα (σχολικά είδη) Δυσκολεύεται να ακολουθήσει οδηγίες Δυσκολεύεται στην γρήγορη και ακριβή επεξεργασία πληροφοριών Δεν φαίνεται ότι ακούει όταν του μιλάνε Τα συμπτώματα της Υπερκινητικότητας: 8

9 Στριφογυρίζει στη θέση του Μιλάει ασταμάτητα Δυσκολεύεται να καθίσει την ώρα του φαγητού, στο σχολείο ή να ακούσει μια ιστορία Βρίσκεται συνεχώς σε κίνηση Δυσκολεύεται να ασχολείται με τις υποχρεώσεις του ήρεμα και σιωπηλά Τριγυρνάει και ασχολείται με διάφορα, χωρίς να κάνει κάτι συγκεκριμένο Τα συμπτώματα της Παρορμητικότητας είναι: Είναι ανυπόμονος Ξεστομίζει ακατάλληλα σχόλια, δείχνει τα συναισθήματά του χωρίς αναστολές και συμπεριφέρεται χωρίς να σκέφτεται τις συνέπειες Δυσκολεύεται να περιμένει τη σειρά του ή διάφορα πράγματα Διακόπτει, κάποιες φορές, τις συζητήσεις ή τις δραστηριότητες των άλλων 1.4 ΔΕΠ/Υ ΚΑΙ ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ Τα πρωτογενή συμπτώματα της ΔΕΠ/Υ, η απροσεξία, η υπερκινητικότητα και η παρορμητικότητα, συνοδεύονται και από άλλες διαταραχές που έχουν επιπτώσεις στις ακαδημαϊκές επιδόσεις των παιδιών και στην κοινωνική ζωή τους. (National Institute of Mental Health NIMH, 2012).Οι σύνοδες διαταραχές μπορεί να είναι: Μαθησιακές δυσκολίες (learning disabilities): Το παιδί μπορεί να συναντά δυσκολίες στην κατανόηση λέξεων ή κειμένων και να αντιμετωπίζει προβλήματα με την έκφραση και διατύπωση των σκέψεών του. Οι δυσκολίες αντιμετωπίζονται κυρίως στην ορθογραφία, την ανάγνωση, τη γραφή και τα μαθηματικά. Εναντιωματική Διαταραχή (Oppositional Defiant Disorder): Είναι μία κατάσταση όπου τα παιδιά είναι εξαιρετικά επαναστατικά και συχνά συγκρούονται με τους ενηλίκους λόγω της ανυπακοής τους σε κανόνες. Διαταραχές Συμπεριφοράς (Conduct Disorder): Σε αυτήν την διαταραχή παρατηρούνται περιπτώσεις όπου το παιδί μπορεί να μαλώνει με τους άλλους, να ψεύδεται, να κλέβει και να τρομοκρατεί τα άλλα παιδιά (bullying). Άγχος και Κατάθλιψη (Anxiety and Depression): Θεραπεύοντας τη ΔΕΠ/Υ ίσως βοηθηθεί η μείωση του άγχους που πολλές φορές είναι ένα είδος κατάθλιψης. 9

10 Διπολική Διαταραχή (Bipolar Disorder): Σε αυτή παρατηρείται η απότομη και υπερβολική αλλαγή στις διαθέσεις από τη μανία (υπερβολικά υψηλά ανεβασμένη διάθεση) στην κατάθλιψη. Σύνδρομο Tourette: Οι άνθρωποι με Σύνδρομο Tourette παρουσιάζουν νευρικά τικ που μπορεί να είναι επαναληπτικά, ακούσιες κινήσεις (μάτια, πρόσωπό, στόμα), εκφέρουν ανούσιους ήχους ή εκφέρουν ακατάλληλες λέξεις. Δυσλεξία: Σύμφωνα με τους Pavlidis Th. G., Giannouli V. (2013) «η δυσλεξία είναι μια ειδική μαθησιακή δυσκολία της γραπτής μορφής της γλώσσας». «Η ΔΕΠ/Υ έχει αποδειχτεί ότι σχετίζεται με τις ειδικές μαθησιακές δυσκολίες και ειδικότερα με τη δυσλεξία». Τα άτομα με δυσλεξία συναντούν μεγάλη δυσκολία στην ανάγνωση. Σύμφωνα με τους (Wilcutt and Pennigten, 2000) αναφορά σε Pavlidis Th. G., Giannouli V. (2013) η δυσλεξία συνυπάρχει με τη ΔΕΠ/Υ σε ποσοστό περίπου ΤΙ ΠΡΟΚΑΛΕΙ ΤΗΝ ΔΕΠ/Υ; Η αιτιολογία της διαταραχής είναι αντικείμενο επισταμένης έρευνας. Τα ακριβή αίτια δεν έχουν διαπιστωθεί αλλά οι περισσότεροι ερευνητές συμφωνούν ότι τα γονίδια παίζουν τον κυρίαρχο ρόλο. Ίσως είναι αποτέλεσμα πολλών παραγόντων σε συνδυασμό. Η έρευνα εξετάζει τους περιβαλλοντικούς παράγοντες, τη διατροφή, πιθανούς τραυματισμούς του εγκεφάλου και το κοινωνικό περιβάλλον. Αρκετοί επιστήμονες θεωρούν το περιβάλλον όπου ζει το παιδί ως σημαντικό παράγοντα που προσδιορίζει την ανάπτυξη συγκεκριμένων συμπεριφορών. Κάποιοι άλλοι παράγοντες που έχουν συνδεθεί με την ΔΕΠ/Υ περιλαμβάνουν τον πρόωρο τοκετό, την έκθεση σε υψηλά επίπεδα μόλυβδου, την κατανάλωση αλκοόλ και τσιγάρου από τη μητέρα και προγεννητικές νευρολογικές βλάβες. Υπάρχουν όμως και άλλοι που ισχυρίζονται ότι τα συντηρητικά των τροφών, η ζάχαρη και γενικά η διατροφή μπορεί να προκαλέσουν τη ΔΕΠ/Υ χωρίς όμως, να υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις που να αποδεικνύουν αυτούς τους ισχυρισμούς (ΝΙΜΗ, 2012). 1.6 ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΤΗΣ ΔΕΠ/Υ Για τη διάγνωση της ΔΕΠ/Υ βασικό διαγνωστικό εργαλείο είναι το DSM-IV. Τα κριτήρια που ισχύουν στο DSM-IV για τη διάγνωση της ΔΕΠ/Υ χωρίζονται σε δύο κατηγορίες: 10

11 Α) Απροσεξία Β) Υπερκινητικότητα- Παρορμητικότητα Με βάση την επικράτηση ενός ή περισσοτέρων από τα κύρια συμπτώματα της απροσεξίας και της υπερκινητικότητας/ παρορμητικότητας, υπάρχουν τρεις τύποι ΔΕΠΥ: Τύπος Κυρίως Απροσεξίας: Αν 6 ή περισσότερα συμπτώματα ελλειμματικής προσοχής (αλλά λιγότερα από 6 συμπτώματα υπερκινητικότητας-παρορμητικότητας) επιμένουν για τουλάχιστον 6 μήνες. Αυτός ο τύπος είναι γνωστός και ως ΔΕΠ (Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής). Τύπος Υπερκινητικότητας-Παρορμητικότητας: Αν 6 ή περισσότερα συμπτώματα υπερκινητικότητας-παρορμητικότητας (αλλά λιγότερα από 6 συμπτώματα ελλειμματικής προσοχής) επιμένουν για τουλάχιστον 6 μήνες. Συνδυασμένος Τύπος: Αν 6 ή περισσότερα συμπτώματα ελλειμματικής προσοχής και 6 ή περισσότερα συμπτώματα υπερκινητικότητας-παρορμητικότητας επιμένουν για τουλάχιστον 6 μήνες. Το ICD-10 περικλείει τα συμπτώματα ως μέρος της υπερκινητικής διαταραχής. Η προσοχή, η υπερδραστηριότητα και η παρορμητικότητα πρέπει να συνυπάρχουν. Συμφωνεί κυρίως με τον συνδυασμένο τύπο της ΔΕΠ/Υ (ADHD combined type). Τα συμπτώματα πρέπει να συναντώνται σε όλα τα περιβάλλοντα (NCCMH, 2009). Τη σύγκριση των δύο προαναφερθέντων τεστ για την εγκυρότητα τους για τη διάγνωση της ΔΕΠ/Υ (ADHD) με βάση το DSM-IV και της Υπερκινητικής Διαταραχής (HKD) με βάση το ICD-10 ερεύνησε ο Lee το Στη μέθοδό του χρησιμοποίησε τα διαγνωστικά κριτήρια των τεστ και ταξινόμησε 419 παιδιά ηλικίας 6 16 ετών τα οποία είχαν αναφερθεί για συμπεριφορικά προβλήματα σε 4 ομάδες: ομάδα υπερκινητικής διαταραχής (HKD), ομάδα ΔΕΠ/Υ συνδυασμένος τύπος (ADHD-C), ομάδα ΔΕΠ/Υ υπερκινητικός παρορμητικός τύπος (ADHD-HI) και ομάδα ΔΕΠ/Υ απρόσεκτος τύπος (ADHD-IA). Ολοκληρώνοντας τη σύγκριση των ομάδων μεταξύ τους καθώς και με ομάδα ελέγχου, με όλους τους δυνατούς τρόπους (ιστορικό, κλινικά χαρακτηριστικά, ευφυΐα, κ.α) η έρευνα καταλήγει στο συμπέρασμα ότι τα δύο διαγνωστικά κριτήρια συμφωνούν σε ποσοστό 11. Πέραν όμως από τα παραπάνω τεστ υπάρχει το βιολογικό τεστ για τη ΔΕΠ/Υ γνωστό ως Pavlidis Test, το οποίο είναι αντικειμενικό και σύμφωνα με τις έρευνες των Jost (1997) Pavlidis & Samaras (2005) το ποσοστό επιτυχίας τους ως προς τη διάγνωση της ΔΕΠ/Υ συναντάται σε 11

12 ποσοστό 93.1 και της δυσλεξίας σε ποσοστό Αποκαλείται βιολογικό γιατί η διάγνωση δεν έγκειται στην ανάγνωση ή στην παραγωγή γραπτού λόγου παρά μόνο στην κίνηση του ματιού, την οφθαλμοκίνηση. Tα διαγνωστικά κριτήρια είναι σημαντικά για την ακριβή διαγνωστική εκτίμηση και την αντιμετώπιση του παιδιού με ΔΕΠ/Υ. Η έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία της ΔΕΠ/Υ μειώνει την σχολική αποτυχία, τις οικογενειακές διαμάχες, την κοινωνική απομόνωση και τις επαγγελματικές δυσκολίες στην ενήλικη ζωή των παιδιών με ΔΕΠ/Υ (Salmeron, A. 2009). 1.7 ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΔΕΠ/Υ Με τα σημερινά δεδομένα, η διαταραχή ελλειμματικής προσοχής/ υπερκινητικότητας μπορεί να αντιμετωπιστεί με ποικίλους τρόπους κατάλληλους για τη μείωση των συμπτωμάτων. Οι ερευνητές προσπαθούν να βρουν τις κατάλληλες θεραπείες και παρεμβάσεις. Οι στρατηγικές περιλαμβάνουν συμπεριφορικές, φαρμακευτικές και συνδυαστικές μεθόδους αντιμετώπισης. 1.8 ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ Οι συμπεριφορικές τεχνικές είναι από τις καταλληλότερες μεθόδους θεραπείας της ΔΕΠ/Υ και προτείνεται ως η πρώτη θεραπεία. Μπορεί να εφαρμοστεί σε διαφορετικά περιβάλλοντα εφόσον οι ειδικοί θεραπευτές έχουν εκπαιδεύσει κατάλληλα τα άτομα που υποστηρίζουν τα παιδιά με ΔΕΠ/Υ. Συμπεριφορικές τεχνικές στο σπίτι: Οι γονείς πρέπει να θέτουν προτεραιότητες. Να γίνει κατανοητό στο παιδί ποια συμπεριφορά είναι θεμιτή και ποια όχι. Να δείχνουν στοργή, υπομονή και σκληρότητα όπου χρειάζεται. Πρέπει να υπάρχουν κανόνες που τηρούνται. Οι γονείς οφείλουν να είναι συνεπείς, επιβραβεύοντας την θετική συμπεριφορά και αποθαρρύνοντας την αρνητική. Διαχείριση θυμού. Οι γονείς πρέπει να μην δίνουν πολλή προσοχή στις διασπαστικές συμπεριφορές και να αφήνουν τα παιδιά να εκτονώνονται. Ακόμη να χρησιμοποιούν πολλά διαλείμματα και να βρίσκουν δραστηριότητες που αρέσουν στα παιδιά ώστε να διοχετεύουν την ενεργητικότητά τους. 12

13 Σύστημα αμοιβών. Με διάφορους τρόπους και παιχνίδια να ξεκαθαρίσουν στο παιδί ποια συμπεριφορά ανταμείβεται και ποια όχι. Να είναι δίκαιοι και συνεπείς με αυτό το σύστημα. Συμπεριφορικές τεχνικές στο σχολείο: Προετοιμασία του εκπαιδευτικού. Ο εκπαιδευτικός πρέπει να ενημερωθεί από τον γονέα για την κατάσταση του παιδιού και συμπεριφορές που μπορεί να αναπτύξει (απαιτητικός, πολυλογάς, αεικίνητος). Γι αυτό και ο ρόλος του γονέα στο σχολείο είναι πολύ σημαντικός. Η απροσεξία είναι ένας από τους πιο σημαντικούς παράγοντες για την υποεπίδοση των μαθητών με ΔΕΠ/Υ στο σχολείο. Πρέπει να κάθονται στο πρώτο θρανίο, να χρησιμοποιούν πολλά χρώματα για να θυμούνται τι έχουν να κάνουν. Να ακολουθούν συγκεκριμένες τεχνικές απομνημόνευσης και επεξήγησης των μαθηματικών εννοιών. Πολλά παιδιά με ΔΕΠ/Υ αποδίδουν καλύτερα σε εκπαιδευτικά παιχνίδια που απαιτείται εγρήγορση και είναι μικρής διάρκειας. Ειδικά εκπαιδευτικά προγράμματα. Τα εκπαιδευτικά προγράμματα μπορεί να είναι πολύ χρήσιμα στη διάγνωση, την αξιολόγηση και τη θεραπεία των παιδιών με ΔΕΠ/Υ. Τα παιδιά θα έχουν βελτίωση των μαθησιακών ικανοτήτων τους και θα αναπτύξουν τον αυτοσεβασμό. Η καλύτερη προσέγγιση είναι να υπάρξει κατάλληλη εκπαίδευση των εκπαιδευτικών ώστε να είναι σε θέση να διαχειρίζονται τα παιδιά στα πλαίσια μιας τυπικής τάξης.( 1.9 ΜΑΘΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ - ΔΕΠ/Υ Τα μαθησιακά προβλήματα είναι ένα από τα συχνότερα δευτερογενή προβλήματα που προκύπτουν από τη ΔΕΠ/Υ. Το 5-10 των παιδιών σε σχολική ηλικία αντιμετωπίζει μαθησιακά προβλήματα και τουλάχιστον το 5-8 διαγιγνώσκονται με ΔΕΠ/Υ. Αν και οι έρευνες ποικίλουν, το 25 με 70 των παιδιών με ΔΕΠ/Υ αντιμετωπίζουν μαθησιακές δυσκολίες. Ακόμη και οι πιο ήπιες δυσλειτουργίες μπορεί να δημιουργήσουν προβλήματα στο σχολείο είτε αργότερα στην καθημερινή ζωή. Η προσοχή και η μάθηση αν και είναι τελείως διαφορετικές έννοιες είναι απαραίτητος ο συνδυασμός τους (Miller J. Karen). 13

14 Άλλες δυσκολίες που μπορεί να προκύψουν είναι : Παρά τις καλές δυνατότητες να υπάρχει αποτυχία στη μάθηση Η συγκέντρωση του παιδιού να είναι ασυνεχής Δυσκολία στην ολοκλήρωση μιας εργασίας σε συγκεκριμένη ώρα Προβλήματα στο ξεκίνημα μιας δραστηριότητας Ασαφές γράψιμο και ανοργανωσιά Χαμηλή αυτοεκτίμηση Προβλήματα με τους συνομηλίκους Συμπεριφορικά Προβλήματα Συναισθηματικά προβλήματα λόγω της συνεχούς αποτυχίας ΓΝΩΣΕΙΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΔΕΠ/Υ Σύμφωνα με τους Jerome, Gordon & Hustler, 1994 (αναφορά σε Rinn N. & Nelson J.M., 2009) οι εκπαιδευτικοί είναι αυτοί που πρώτοι παρανοούν τη ΔΕΠ/Υ. Αυτό αποδεικνύεται και από την έρευνά τους όπου ερεύνησαν τις γνώσεις των δασκάλων στη Β. Αμερική με ένα ερωτηματολόγιο 20 ερωτήσεων τύπου Σωστό Λάθος. Κατέληξαν στο ότι η ικανότητα των εκπαιδευτικών για την αναγνώριση των συμπτωμάτων της ΔΕΠ Υ φάνηκε καλή αλλά υστερούσαν σε ό,τι αφορά την παρέμβαση αντιμετώπιση. Από έρευνες είναι φανερό ότι οι γνώσεις των εκπαιδευτικών καλύπτουν κυρίως τη συμπτωματολογία της ΔΕΠ/Υ και όχι την αντιμετώπιση ή γενικές πληροφορίες για τη διαταραχή αυτή (Sciutto, Trjensen & Bender Frank 2000 αναφορά σε Rinn N. & Nelson J.M., 2009). Σύμφωνα με τη δική τους έρευνα, που έγινε στη Ν. Υόρκη, κατέληξαν στο συμπέρασμα πως οι δάσκαλοι έτειναν να γνωρίζουν τις απαντήσεις τις σχετικές με τα συμπτώματα και τα διαγνωστικά κριτήρια της ΔΕΠ-Υ, αλλά τα αποτελέσματα ήταν υποδεέστερα στο πλαίσιο της αντιμετώπισης. Ακόμη ο Pilling (2000) (αναφορά σε Rinn N. & Nelson J.M., 2009), εξέτασε την ικανότητα των δασκάλων του δημοτικού σχολείου να διαχωρίζουν τη ΔΕΠ-Υ και τα συμπτώματα συμπεριφορών από άλλες παρόμοιες καταστάσεις όπως είναι η αναπτυξιακή διαταραχή, οι μαθησιακές δυσκολίες ή η διαταραχή συμπεριφοράς. Οι δάσκαλοι διάβασαν περιγραφές υποθετικών παιδιών και απάντησαν σαν ο κάθε περιγραφόμενος χαρακτήρας να ήταν μαθητής της τάξης. Ο Pilling βρήκε ότι οι δάσκαλοι κατά ένα αρκετά μεγάλο ποσοστό ήταν ικανοί να αναγνωρίσουν τη ΔΕΠ-Υ σωστά. Ωστόσο, είχαν επίσης την τάση να υπέρ- 14

15 αναγνωρίζουν (over identify) συμπτώματα που δεν ανήκουν στη ΔΕΠ-Υ σαν να είναι ενδείξεις της ΔΕΠ- Υ και έτσι κατέληγαν σε υπερδιάγνωση (overdiagnosis).τέλος, οι δάσκαλοι που κατέληγαν στην υπερδιάγνωση ήταν πιο πιθανό να αναφέρουν τα παιδιά σε κάποιον γιατρό για φαρμακοθεραπεία των συμπτωμάτων της ΔΕΠ-Υ. Επιπλέον, οι Ghanizadeh A., Bahredar MJ, Moeini SR (2006) διεξήγαγαν μια έρευνα για τις γνώσεις των εκπαιδευτικών και τις συμπεριφορές τους απέναντι στη ΔΕΠ/Υ. Χρησιμοποίησαν ένα ερωτηματολόγιο το οποίο συμπληρώθηκε από εκατόν ενενήντα έξι δημοτικά σχολεία στο Ιράν. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η γνώση για τη Δεπ/υ ήταν χαμηλή κάτω από το 50. Το 46.9 ότι τα αίτια είναι βιολογικά και γενετικά. Το 53.1 απέδωσαν τη ΔΕΠ/Υ στην κακή συμπεριφορά των γονέων (parental spoiling). Μεγάλο ποσοστό, γύρω στο 70 θεώρησε πως οι κανόνες συμπεριφοράς πρέπει να είναι ίδιοι για όλους. Ενθαρρυντικό στοιχείο που προέκυψε από την έρευνα όσον αφορά τις γνώσεις των δασκάλων ήταν ότι γύρω στο 80 θεώρησε ότι τα παιδιά με ΔΕΠ/Υ αντιμετωπίζουν προβλήματα στη σχέση με τους συμμαθητές τους. Τέλος, οι πηγές πληροφόρησής τους ήταν οι φίλοι, οι συγγενείς και τα μέσα μαζικής ενημέρωσης. Άλλη μία έρευνα της Bekle B. (2004) εξετάζει τη γνώση και τις συμπεριφορές των εκπαιδευτικών και των φοιτητών σε σχέση με τη ΔΕΠ/Υ. Η έρευνα έγινε στην Αυστραλία και τα αποτελέσματα έδειξαν ότι υπήρχαν σημαντικά κενά στη γνώση τους παρά την πληθώρα γενικών γνώσεων για τη ΔΕΠ/Υ. Η παρανόηση για τη ΔΕΠ/Υ σχετιζόταν κυρίως με τον τρόπο αντιμετώπισής της. Τέλος, οι εκπαιδευτικοί ήταν πιο ακριβείς στις απαντήσεις τους. Μία νέα έρευνα διεξήχθη από τους Fernandez J. S., Minguez T. R., Casas M. A (2007) για τη γνώση, τις παρανοήσεις και τις ελλείψεις που υπάρχουν σχετικά με τη ΔΕΠ/Υ σε ένα δείγμα 193 δασκάλων. Οι δάσκαλοι συμπλήρωσαν το KADDS (Knowledge of Attention Deficit Hyperactivity Disorder) για να μετρηθούν οι γενικές γνώσεις τους, η συμπτωματολογία, τα διαγνωστικά κριτήρια και η αντιμετώπιση. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι εκπαιδευτικοί είχαν περισσότερες γνώσεις για τα συμπτώματα και τη διάγνωση της ΔΕΠ/Υ. Η γνώση τους ήταν σύμφωνη με τα χρόνια εμπειρίας με υπερδραστήριους μαθητές, με τον αριθμό αυτών των μαθητών στις τάξεις καθώς και με τα επίπεδα της ικανότητας του καθενός. Τέλος, σκοπός της έρευνας των Tejera G. G., Gonzalez M., Ramirez B. & Rivera M. (2009) ήταν να βρουν το επίπεδο της γνώσης για τη ΔΕΠ/Υ των δασκάλων στο Πουέρτο Ρίκο. Χρησιμοποιώντας ερωτηματολόγια με ερωτήσεις Σωστού Λάθους και περιγραφές παιδιών με κοινά προβλήματα συμπεριφοράς κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι το 35 των ερωτηθέντων είχε προηγούμενη γνώση για τη ΔΕΠ/Υ. Το 72 περίπου είχε χαμηλό επίπεδο 15

16 γνώσης της διαταραχής ενώ περίπου οι μισοί (60) μπορούσαν να αντιληφθούν τα χαρακτηριστικά της ΔΕΠ/Υ στις περιγραφές. 16

17 ΓΝΩΣΕΙΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗ ΔΕΠ/Υ Jerome, Gordon & Hustler, (1994) Σύγκριση γνώσεων και συμπεριφορών Αμερικανών και Καναδών εκπαιδευτικών με βάση τη ΔΕΠ/Υ. Ερωτηματολόγι ο 20 ερωτήσεων τύπου Σωστό Λάθος για τη γενική γνώση των εκπαιδευτικών για τη ΔΕΠ/Υ. Αρκετή καλή γνώση για την αιτιολογία και τις εκπαιδευτικές ανάγκες. Υστέρηση γνώσεων για τον τρόπο της παρέμβασης αντιμετώπισης. Μόνο το 14 θεώρησε απαραίτητη την παρακολούθηση από εξωτερικούς ειδικούς συνεργάτες πέρα από το σχολείο. Sciutto, Trjensen & Frank, (2000) Γνώσεις και λανθασμένες αντιλήψεις για τη ΔΕΠ/Υ με βάση 3 τομείς: Συμπτώματα/ Διάγνωση, Θεραπεία, Γενικές Πληροφορίες 149 δάσκαλοι (Νέα Υόρκη) Διαγνωστικό εργαλείο KADDS (Knowledge of AD Disorders Scale) Το αποτέλεσμα ήταν καλύτερο στα συμπτώματα/ διάγνωση. Η αυτό αποτελεσματικότητα πριν την ενασχόληση με παιδί με ΔΕΠ/Υ και τα χρόνια εμπειρίας σχετίζονται θετικά με τη γνώση για τη ΔΕΠ/Υ. Ghanizadeh, Bahredar, Moeini, (2006) Γνώσεις και απόψεις δασκάλων για τη ΔΕΠ/Υ. 196 δημοτικά σχολεία (στο Ιράν) Ερωτηματολόγι ο 46.9 συμφώνησαν ότι τα αίτια είναι βιολογικά θεωρεί τη ΔΕΠ/Υ αποτέλεσμα της συμπεριφοράς των γονέων συμφώνησε ότι οι κανόνες συμπεριφοράς που ισχύουν για τα τυπικά παιδιά πρέπει να ισχύουν και για τα παιδιά με ΔΕΠ/Υ. 80 συμφώνησε ότι τα παιδιά με ΔΕΠ/Υ αντιμετωπίζουν προβλήματα με τους συμμαθητές τους. Πηγές πληροφόρησης: τηλεόραση, ραδιόφωνο, εφημερίδες, περιοδικά. 17

18 Bekle B., (2004) Σύγκριση γνώσεων ΔΕΠ/Υ μεταξύ εκπαιδευτικών και φοιτητών. Ερωτηματολόγι ο (στην Αυστραλία) Παρατηρήθηκαν πολλά κενά στη γενική γνώση για τη ΔΕΠ/Υ. Η παρανόηση σχετιζόταν με τον τρόπο αντιμετώπισής της. Οι εκπαιδευτικοί ήταν πιο ακριβείς στις απαντήσεις τους. Fernandez, Minguez, Casas, (2007) Ανάλυση γνώσης, λανθασμένης αντίληψης και ελλείψεων σχετικά με ΔΕΠ/Υ. 193 δάσκαλοι Διαγνωστικό εργαλείο KADDS (Knowledge of AD Disorders Scale) Οι εκπαιδευτικοί είχαν περισσότερες γνώσεις για τα συμπτώματα και τη διάγνωση της ΔΕΠ/Υ. Η γνώση συμφωνούσε με τα χρόνια εμπειρίας με υπερδραστήριους μαθητές, τον αριθμό αυτών στην τάξη και τα επίπεδα ικανότητας του καθενός. Tejera, Gonzalez, Ramirez, Rivera, (2009) Επίπεδο γνώσης για τη ΔΕΠ/Υ των δασκάλων στο Πουέρτο Ρίκο. 132 δάσκαλοι Ερωτηματολόγι α με 29 ερωτήσεις τύπου Σωστό Λάθος από το DSM IV και 5 περιγραφές παιδιών με κοινά συμπεριφορικά προβλήματα. 35 είχε προηγούμενη γνώση για τη ΔΕΠ/Υ. 72 χαμηλό επίπεδο γνώσης της διαταραχής. 60 ήταν ικανό να αντιληφθεί τα χαρακτηριστικά της ΔΕΠ/Υ στις περιγραφές. 18

19 2. ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΧΑΡΙΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ 2.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Oι άνθρωποι που θεωρούνται χαρισματικοί επιδεικνύουν ιδιαίτερες κοινωνικές, προσωπικές, σωματικές και πνευματικές ικανότητες από τον γενικό πληθυσμό. Αυτό το χαρακτηριστικό τους ακολουθεί και τους επηρεάζει μέχρι και την ενήλικη ζωή τους (Gallagher, 2008). Από τις αρχές του 21 ου αιώνα οι αρμόδιοι για τους χαρισματικούς χρησιμοποιούσαν μόνο το IQ τεστ για την αναγνώριση των χαρισματικών παιδιών. Λόγω των περιορισμών που μπορεί να προκύπτουν από αυτή τη διαδικασία αποφάσισαν τη χρήση μιας πιο ολοκληρωμένης, διαγνωστικής προσπάθειας που να περιλαμβάνει πολλά κριτήρια (Borland 2003, Pfeiffer 2003) αναφορά στους (Mary-Catherine McClain & Steven Pfeiffer, 2012). Πέρα όμως από την ολοκληρωμένη διάγνωση των χαρισματικών μαθητών, σημαντικό ρόλο παίζει και η διαφοροποίηση της διδασκαλίας από τους εκπαιδευτικούς με σκοπό την προώθηση ίδιων ευκαιριών και την κάλυψη των εκπαιδευτικών αναγκών όλων των παιδιών στα πλαίσια του σχολείου (Tomlinson & al.,1993). Κάποιοι εκπαιδευτικοί πιστεύουν ότι οι χαρισματικοί μαθητές δεν χρειάζονται περαιτέρω βοήθεια ούτε κατευθύνσεις για τη βελτίωση της ακαδημαϊκής και προσωπικής επιτυχίας τους από τη στιγμή που είναι ικανοί οι ίδιοι σε πολλούς και διάφορους τομείς. (Lohman & Korb, 2006). Κύριο κριτήριο για τον προσδιορισμό της «χαρισματικότητας» ήταν η νοημοσύνη, βάσει της κλίμακας Stanford Binet. Ο L. Terman διεξάγοντας την έρευνά του για το διδακτορικό του, εργάστηκε πάνω στο αναθεωρημένο τεστ του Binet και έτσι εξέδωσε το I.Q test το 1912 ως Stanford Binet Lewis Το Wechsler τεστ (WPPSI R ή WISC III) το οποίο παρέχεται στην αρχή και δίνει τις κατάλληλες διαγνωστικές πληροφορίες σχετικά με τις ικανότητες του παιδιού. Αν η απόδοση του παιδιού είναι στο 99 σε δύο ή περισσότερα υποτέστ τότε προτείνεται και το Binet τεστ ώστε να αποκαλυφθούν πλήρως οι ικανότητες του παιδιού και να φανεί ως που μπορεί να φτάσει (Gilman B. & Revel A., 2007). Ο Terman το 1922 όντας ο επικεφαλής του τμήματος Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο Stanford εργαζόταν για την επανέκδοση του τεστ IQ Binet. To 1916 δημοσιεύτηκε η νέα έκδοση. Η καινοτομία σχετιζόταν με την συμπερίληψη του IQ, δείκτης ο οποίος δεν χρησιμοποιούταν στα τεστ μέχρι τότε. Το 1920 το τεστ του Terman σταθμίστηκε και έγινε το πιο διαδεδομένο τεστ. Το 1921, διεξήγαγε μία μεγάλη έρευνα με συμμετέχοντες 1500 παιδιά με 19

20 δείκτη νοημοσύνης τουλάχιστον 135, με σκοπό να αποδείξει ότι τα χαρισματικά παιδιά δεν έχουν χαμηλότερη ανάπτυξη στους μη πνευματικούς τομείς. Μέτρησε την προσωπικότητα, τα ενδιαφέροντα και τον χαρακτήρα. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι τα χαρισματικά παιδιά υπερείχαν στις ακαδημαϊκές επιδόσεις. Όμως, αποδείχτηκε ότι ήταν και συναισθηματικά και πνευματικά ώριμα. Η έρευνα συνεχίστηκε και στην ενήλικη ζωή των παιδιών αυτών και έδειξε ότι ήταν επιτυχημένοι επαγγελματικά και είχαν υψηλή ικανοποίηση από τη ζωή τους.(http://education.stateuniversity.com/pages/2499/terman-lewis ). Το 1969 ο τομέας της εκπαίδευσης (Κογκρέσο των Η.Π.Α 1970) δημοσίευσε έναν από τους πρώτους ορισμούς της χαρισματικότητας. Αργότερα, ο Έφορος Marland τροποποίησε αυτόν τον ορισμό. Ύστερα από ορισμένες αναθεωρήσεις, το Υπουργείο Παιδείας των Η.Π.Α το 1993, δημοσίευσε έναν ορισμό που περικλείει τη σύγχρονη άποψη - θέση για τους χαρισματικούς μαθητές: Τα παιδιά και οι νέοι με εξαιρετική απόδοση του ταλέντου ή εμφάνιση του δυναμικού τους για απόδοση σε αξιοσημείωτα υψηλά επίπεδα ολοκλήρωσης σε σύγκριση με άλλα παιδιά της ηλικίας, της εμπειρίας ή του περιβάλλοντός τους. Αυτά τα παιδιά και οι νέοι παρουσιάζουν υψηλή ικανότητα απόδοσης στον πνευματικό, δημιουργικό ή καλλιτεχνικό τομέα κατέχοντας μία ασυνήθιστη ικανότητα ηγεσίας ή υπεροχής σε συγκεκριμένους ακαδημαϊκούς τομείς. Απαιτούν υπηρεσίες ή δραστηριότητες που δεν παρέχονται συνήθως από τα σχολεία. Εξαιρετικά ταλέντα υπάρχουν στα παιδιά και στους νέους από όλες τις πολιτιστικές ομάδες, σε όλα τα οικονομικά στρώματα και σε όλους τους τομείς της ανθρώπινης προσπάθειας (Renzulli, J. S., 2002). Αν και παλαιότερα ο ορισμός του χαρισματικού ή ταλαντούχου ήταν πιο περιορισμένος τα τελευταία χρόνια ο όρος έχει διευρυνθεί και περιλαμβάνει ικανότητες οι οποίες σχετίζονται με τη δημιουργικότητα, τις τέχνες και τις ηγετικές ικανότητες (Cramond (2004), Stephens (2008) και Stephens & Karnes (2000), αναφορά σε Mc Clain M.C & Pfeiffer (2012). Σύμφωνα με τον Gardner (1983) νοημοσύνη είναι η ικανότητα να επιλύεις προβλήματα ή να δημιουργείς προϊόντα που αξίζουν σε διαφορετικά επίπεδα. Σύμφωνα με τη θεωρία του υπάρχουν 8 είδη νοημοσύνης: γλωσσική, μουσική, λογικο μαθηματική, χωρική, κιναισθητική, διαπροσωπική, ενδοπροσωπική και περιβαλλοντική. Επίσης, σύμφωνα με τη θεωρία του Gagné (1985) διακρίνεται ένας διαχωρισμός μεταξύ της χαρισματικότητας και του ταλέντου. Ο διαχωρισμός των εννοιών ταλέντο και χαρισματικότητα είναι απαραίτητος ώστε να υπάρχει η σωστή προσφορά υπηρεσιών στην εκάστοτε κατηγορία. Η Χαρισματικότητα θέτει ως βάση την ύπαρξη έμφυτων ικανοτήτων και 20

21 κλίσεων με αποτέλεσμα την υπεροχή του χαρισματικού ατόμου σε διαφορετικούς τομείς. Από την άλλη πλευρά, το Ταλέντο θέτει ως βάση τη συνεχή εξάσκηση μιας ικανότητας σε έναν συγκεκριμένο τομέα και αντιστοιχεί σε κάποιο αποτέλεσμα πάνω από το μέσο όρο. Ο Gagné θεωρεί ότι το χαρισματικό άτομο έχει τη δυνατότητα να αναπτύξει τα ταλέντα του μέσω των «καταλυτών». Αυτοί είναι: το κίνητρο, τα ενδιαφέροντα, η ωριμότητα, η ευκαιρία και οι περιβαλλοντικοί παράγοντες όπως το σχολείο και η οικογένεια. Το μοντέλο του Gagné αναφέρεται σε 5 κατηγορίες: την πνευματική, δημιουργική, κοινωνική, συναισθηματική και ψυχοκινητική (Gagné, 2000 update). Για τον Renzulli (1978) χαρισματική ορίζεται η συμπεριφορά που ξεχωρίζει από την αλληλεπίδραση τριών σημαντικών χαρακτηριστικών: των γενικών και ειδικών ικανοτήτων που είναι πάνω από το μέσο όρο, των κινήτρων και των υψηλών επιπέδων δημιουργικότητας. Ακόμη ένας ορισμός δίνεται από το US Department of Education (1993): Children and youth with outstanding talent who perform or show the potential for performing at remarkably high levels of accomplishment when compared with others of their experience, age or environment. Σύμφωνα με το NSGT (National Science for the Gifted and Talented), ο ορισμός αυτός είναι πλήρης, διαδεδομένος και κατανοητός. Αναφέρεται στο ταλέντο (καλλιτεχνικό, ακαδημαϊκό, κ.α) καθώς και στην απόδοση και στην επίτευξη των στόχων. Ακόμη, αναφέρεται και σε αυτούς που έχουν την δυνατότητα και δεν την έχουν ανακαλύψει ακόμη. Τέλος, επισημαίνει τη σύγκριση με τους συνομηλίκους και την πρόοδό τους σε σχέση με αυτούς. (http://www.nsgt.org/giftedness-defined/) 21

22 Συγκεντρωτικός πίνακας ορισμών Χαρισματικότητας: Υπουργείο Παιδείας Η.Π.Α (1993) Gardner (1983) Gagné (1985) Renzulli (1978) US Department of Education (1993) Τα παιδιά και οι νέοι με εξαιρετική απόδοση του ταλέντου ή εμφάνιση του δυναμικού τους για απόδοση σε αξιοσημείωτα υψηλά επίπεδα ολοκλήρωσης σε σύγκριση με άλλα παιδιά της ηλικίας, της εμπειρίας ή του περιβάλλοντός τους. Αυτά τα παιδιά και οι νέοι παρουσιάζουν υψηλή ικανότητα απόδοσης στον πνευματικό, δημιουργικό ή καλλιτεχνικό τομέα κατέχοντας μία ασυνήθιστη ικανότητα ηγεσίας ή υπεροχής σε συγκεκριμένους ακαδημαϊκούς τομείς. Απαιτούν υπηρεσίες ή δραστηριότητες που δεν παρέχονται συνήθως από τα σχολεία. Εξαιρετικά ταλέντα υπάρχουν στα παιδιά και στους νέους από όλες τις πολιτιστικές ομάδες, σε όλα τα οικονομικά στρώματα και σε όλους τους τομείς της ανθρώπινης προσπάθειας Νοημοσύνη είναι η ικανότητα να επιλύεις προβλήματα ή να δημιουργείς προϊόντα που αξίζουν σε διαφορετικά επίπεδα. Σύμφωνα με τη θεωρία του υπάρχουν 8 είδη νοημοσύνης: γλωσσική, μουσική, λογικο μαθηματική, χωρική, κιναισθητική, διαπροσωπική, ενδοπροσωπική και περιβαλλοντική. Διαχωρισμός μεταξύ της χαρισματικότητας και του ταλέντου. Ο διαχωρισμός των εννοιών ταλέντο και χαρισματικότητα είναι απαραίτητος ώστε να υπάρχει η σωστή προσφορά υπηρεσιών στην εκάστοτε κατηγορία. Η Χαρισματικότητα θέτει ως βάση την ύπαρξη έμφυτων ικανοτήτων και κλίσεων με αποτέλεσμα την υπεροχή του χαρισματικού ατόμου σε διαφορετικούς τομείς. Από την άλλη πλευρά, το Ταλέντο θέτει ως βάση τη συνεχή εξάσκηση μιας ικανότητας σε έναν συγκεκριμένο τομέα και αντιστοιχεί σε κάποιο αποτέλεσμα πάνω από το μέσο όρο. Χαρισματική ορίζεται η συμπεριφορά που ξεχωρίζει από την αλληλεπίδραση τριών σημαντικών χαρακτηριστικών: των γενικών και ειδικών ικανοτήτων που είναι πάνω από το μέσο όρο, των κινήτρων και των υψηλών επιπέδων δημιουργικότητας Children and youth with outstanding talent who perform or show the potential for performing at remarkably high levels of accomplishment when compared with others of their experience, age or environment. 22

23 Στον παρακάτω πίνακα δίνονται οι διαβαθμίσεις της χαρισματικότητας σύμφωνα με το τεστ WISC IV (αναφορά σε Επίπεδο Χαρισματικότητας Full Scale IQ WISC-IV, WPPSI-III source: Assessment of Children Χαρισματικός (gifted) ή μέτρια (moderately) χαρισματικός(g or MG) Υψηλά χαρισματικός (highly gifted) (HG) Εξαιρετικά χαρισματικός (exceptionally gifted) (EG) Ολοκληρωτικά χαρισματικός (profoundly gifted) (PG) ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΧΑΡΙΣΜΑΤΙΚΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ Η αναγνώριση είναι εύκολη για κάποιον που έχει εκπαιδευτεί να ξεχωρίζει τα χαρακτηριστικά του χαρισματικού ατόμου. Για κάποιον που δεν γνωρίζει είναι σχετικά εύκολη η αναγνώριση, καθώς θα διαφέρει από το μέσο όρο των παιδιών της ηλικίας του. Σύμφωνα με τον Silverman (2002) αναφορά σε Moraiti Pavlidou V. (2014), τα χαρισματικά παιδιά μαθαίνουν γρηγορότερα σε πιο νεαρή ηλικία. Εφευρίσκουν χωρίς να περάσουν τα συνήθη στάδια της απόκτησης της απαραίτητης γνώσης και της λογικής διαδικασίας. Επιδεικνύουν πολύ μεγάλη συγκέντρωση και προσήλωση σε αυτό που τους ενδιαφέρει και έτσι αποκόπτονται από τον περίγυρό τους. Ακόμη, έχουν πολύ μεγάλη μνήμη και εκδηλώνουν υψηλά επίπεδα περιέργειας. Παρόλα αυτά, αντιμετωπίζουν και περισσότερα συναισθηματικά προβλήματα από τα υπόλοιπα παιδιά (Moraiti Pavlidou V. 2014). Παρακάτω διαμορφώθηκε η ακόλουθη ομάδα χαρακτηριστικών, με σκοπό τη διευκόλυνση και την πιο αποτελεσματική ανάδειξη του χαρισματικού παιδιού. 23

24 Τυπικά Χαρακτηριστικά της Χαρισματικότητας Γρήγορη και εύκολη μάθηση Καλή συμπεριφορά στην αίθουσα Ανεπτυγμένο λεξιλόγιο Υψηλή φαντασία Ασυνήθιστες, μοναδικές και έξυπνες απαντήσεις Πολλές γενικές γνώσεις Μεγάλο ενδιαφέρον για συγκεκριμένα θέματα Έξυπνο χιούμορ Ενσυναίσθηση Εκφραστικός λόγος και λεξιλόγιο Προτίμηση στην ατομική εργασία Πολλές ερωτήσεις Αξιοσημείωτη και έντονη βίωση των συναισθημάτων Παρακινεί τον εαυτό του (self-motivated) Συμπαθητικός στους συμμαθητές του Κάνει τους άλλους να γελούν Δίνει απροσδόκητες απαντήσεις Αμφισβητεί τους κανόνες Έχει μεγάλα αποθέματα ενέργειας και ίσως δυσκολεύεται να παραμείνει σε μία θέση Του αρέσει να παίζει με τις λέξεις (ρυθμός) Χρησιμοποιεί λεπτομέρειες στην περιγραφή εικόνων και ιστοριών Επινοεί δημιουργικές δικαιολογίες Επιμένει στην ολοκλήρωση εργασιών που τον ενδιαφέρουν Βαριέται εύκολα με επαναλαμβανόμενες καθημερινές εργασίες Δυσκολεύεται να προχωρήσει στο επόμενο θέμα Παρατηρητικότητα Αναλαμβάνει δράση να βοηθήσει κάποιον που έχει ανάγκη Του αρέσει να δουλεύει σε μικρέ ομάδες Τον ενδιαφέρει πολύ το σχολείο 24

25 Αναγνωρίζει τη σχέση αιτίου αποτελέσματος Αναλαμβάνει την αρχηγία σε μικρές ομάδες Εκφράζει υψηλή προφορική ικανότητα στην επικοινωνία του με τους ενηλίκους Κατέχει προηγμένες μαθηματικές δεξιότητες σε σχέση με τους άλλους μαθητές Μπορεί να προσφέρει λύση όταν κανείς άλλος δεν μπορεί Μπορεί να αποδώσει την αντίληψή του σε νέο πλαίσιο Είναι ευέλικτος στην περίπτωση αλλαγής (ευπροσάρμοστος) Μπορεί να κατέχει περισσότερες από μία γλώσσες Έχει γνώση των θεμάτων που απασχολούν το περιβάλλον του Προσαρμοσμένο από το Primary grade teachers conceptions of giftedness and talent: A case based investigation by Brighton, et al. (2007). The National Research Center on the Gifted and Talented, p. 43. (Bishofberger D Susan, 2012). 2.3 ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΧΑΡΙΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ; Η Karen Rogers στην έρευνά της που διεξήχθη στο Πανεπιστήμιο St. Thomas, μαζί με τον έλεγχο των χαρισματικών παιδιών (τεστ I.Q.) συγκέντρωσε και μια λίστα από προηγούμενες έρευνες που περιείχε τα χαρακτηριστικά των χαρισματικών παιδιών μέσα από τα μάτια των γονιών τους (Silverman L., 1993).Πάνω από το 80 των γονέων υποστήριξαν ότι τα παιδιά τους ταιριάζουν με τα ¾ αυτών των χαρακτηριστικών: Γρήγορη μάθηση Εκτενές λεξιλόγιο Καλή Επιχειρηματολογία Περιέργεια Ωριμότητα Αίσθηση του χιούμορ Οξυδερκής Παρατήρηση Συμπόνια Έντονη Φαντασία Μεγάλη διάρκεια προσοχής 25

26 Ικανότητα με τους αριθμούς Ανησυχία για δικαιοσύνη και αδικία Ευαισθησία Ευρύ φάσμα ενδιαφερόντων Τα παρακάτω χαρακτηριστικά υποστηρίχτηκαν από το 80 των γονέων: Ικανότητα με τα πάζλ Υψηλά επίπεδα ενέργειας Τελειομανία Διατήρηση προσοχής στα ενδιαφέροντά τους Αμφισβήτηση της εξουσίας Ακόρεστος αναγνώστης Προτιμά την παρέα με μεγαλύτερους 2.4 ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΧΑΡΙΣΜΑΤΙΚΟΥ; Σύμφωνα με τους McAlpine & Reid (1996) αναφορά σε (Ministry of Education 2000),οι οποίοι ερεύνησαν την βιβλιογραφία για τα κοινά χαρακτηριστικά των χαρισματικών, κατέληξαν στα εξής χαρακτηριστικά: ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΜΑΘΗΣΗΣ: Αναλυτική και λογική σκέψη Γρήγορος εντοπισμός σχέσεων Γρήγορη διαχείριση πληροφορίας Μοχθεί για ακριβείς και αξιόπιστες λύσεις Αγαπά την πνευματική πρόκληση Αναπροσδιορίζει τα προβλήματα Θέτει και λύνει προβλήματα Βρίσκει αιτιολογία για να σκεφτεί πράγματα γι αυτόν Διατυπώνει και υποστηρίζει ιδέες με επιχειρήματα Ανάκληση γνώσης 26

27 ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ Παραγωγή πρότυπων ιδεών Επίδειξη πνευματικότητας, φαντασίας Εφεύρεση πραγμάτων και αυθεντικών κειμένων Αίσθηση του χιούμορ αυξημένη Αγαπά τον διαλογισμό και σκέφτεται το μέλλον του Επιδεικνύει γνώσεις αισθητικής Δεν φοβάται να διαφέρει Πληθώρα ιδεών Ψάχνει το ασυνήθιστο στις σχέσεις ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΚΙΝΗΤΡΑ Προσπαθεί για υψηλά δεδομένα ή για προσωπική επίτευξη στόχων Θέτει υψηλούς προσωπικούς στόχους Απορροφάται και δεσμεύεται σε εργασίες που έχουν το αμέριστο ενδιαφέρον του Είναι αξιόπιστος Προτιμά να εργάζεται μόνος ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ Αναλαμβάνει πρωτοβουλίες σε κοινωνικές περιστάσεις Είναι δημοφιλής Καλή επικοινωνία με τους άλλους Κυνηγά την ηγεσία σε κοινωνικές περιστάσεις Αποτελεί έμπνευση σε ομάδες που προσπαθούν να επιτύχουν τον στόχο τους Έχει αυτοπεποίθηση Προσαρμόζεται και είναι ευέλικτος Πρόθυμος να αναλάβει πρωτοβουλία 27

28 ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΑΥΤΟΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ (SELF DETERMINATION) Σκεπτικός με τις ανακοινώσεις των ανωτέρων του Αμφισβητεί τις αυθαίρετες αποφάσεις Πιέζει τους εκπαιδευτικούς και τους ενηλίκους γενικά για εξηγήσεις Επιδεικνύει έντονο ενδιαφέρον για τα προβλήματα των ενηλίκων Είναι απρόθυμος να προβεί σε δραστηριότητες που κατέχει σε άριστο βαθμό Βαριέται εύκολα τις καθημερινές εργασίες Εκφράζει ιδέες, προτιμήσεις και γνώμες άμεσα Συναναστρέφεται με ενηλίκους και μεγαλύτερους της ηλικίας του Διατύπωση ερευνητικών ερωτήσεων Αρνητικά Χαρακτηριστικά των Δημιουργικών ατόμων Αμφισβητεί τους νόμους και τους κανόνες Εγωκεντρικός, αγενής χωρίς αντοχή Επίδειξη αδιαφορίας σε κοινές συζητήσεις Ξεροκέφαλος, μη συνεργάσιμος, επιζητά την κυριαρχία του Απροσεξία και ανοργανωσιά Κυκλοθυμικός Ίσως δεν συμμετέχει στις δραστηριότητες της τάξης Συναισθηματική απομάκρυνση, μη επικοινωνιακός Κυνικός, σαρκαστικός, εριστικός Υπερβολική αντίδραση είτε πνευματική είτε σωματική Επαναστάτης Αφηρημένος, ξεχασιάρης Χαμηλό ενδιαφέρον στις λεπτομέρειες, αφαιρείται κοιτώντας στο παράθυρο, ονειροπόλος Απαιτητικός, αυταρχικός Davis, G. A. (1992). Creativity is forever. Dubuque, IA: Kendall/Hunt Publishing (αναφορά σε Reid, McGuire, 1995). 28

29 2.5 ΜΑΘΗΣΙΑΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΧΑΡΙΣΜΑΤΙΚΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Τα μαθησιακά χαρακτηριστικά των χαρισματικών μαθητών χωρίζονται στις παρακάτω κατηγορίες: προφορική ικανότητα, δεξιότητες συλλογισμού, θεωρητικό υπόβαθρο, μαθησιακή αποτελεσματικότητα, έντονη περιέργεια, εφευρετικότητα και δύναμη συγκέντρωσης, (Yewchuk, 1995). ΠΡΟΦΟΡΙΚΗ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ (VERBAL PROFICIENCY) Έχει αναπτυγμένο λεξιλόγιο για την ηλικία του. Χαρακτηρίζεται από ευφράδεια και λεπτομέρεια. Διαβάζει για ευχαρίστηση και αρέσκεται στην ανάγνωση δύσκολων και απαιτητικών κειμένων. Στο σχολείο θέλει να μοιράζεται τις ιδέες του προφορικά και να υπεισέρχεται σε βαθειά ανάλυση των εννοιών και διάφορων όρων. Χρειάζεται υψηλού επιπέδου αναγνωστικό υλικό και συνεργασία με διανοούμενους συνομηλίκους (intellectual peers). Τα προβλήματα που ενδεχομένως να αντιμετωπίσει είναι δυσκολία στην διατήρηση της αυτοκυριαρχίας του όταν θελήσει να μιλήσει είτε διακόπτοντας τους άλλους είτε χρησιμοποιώντας ανούσια φλυαρία (βερμπαλισμός). Τέλος, εκλαμβάνεται από τους συνομηλίκους του ως το άτομο που επιδεικνύεται συνεχώς στην τάξη. ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΛΛΟΓΙΣΜΟΥ (REASONING SKILLS) Μεγάλη ικανότητα στο να αντιλαμβάνεται, να αναλύει και να συνθέτει τη σκέψη. Ανακαλύπτει εύκολα ομοιότητες και διαφορές. Προβαίνει εύκολα στην γενίκευση και του αρέσει να ασχολείται με πνευματικές δραστηριότητες. Χρειάζονται έκθεση σε μεγάλη ποικιλία υλικών και ιδεών και ευκαιρίες να ασχοληθούν με πολυποίκιλα θέματα σε βάθος). Είναι απαραίτητη η τροποποίηση του αναλυτικού προγράμματος. Η ανία που οφείλεται στη σχολική διδασκαλία, η αδιαφορία στις παραδοσιακές μεθόδους διδασκαλίας είναι τα βασικά προβλήματα που ευθύνονται για τον χαρακτηρισμό τους ως «τεμπέληδες» (lazy) ή ως «στερούμενοι ενθουσιασμό και πρωτοβουλία» (unmotivated). 29

30 ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΥΠΟΒΑΘΡΟ (KNOWLEDGE BASE) Ο χαρισματικός μαθητής κατέχει πολλές πληροφορίες γύρω από μια μεγάλη ποικιλία θεμάτων. Επιδεικνύει άμεση ανάκληση των πληροφοριών σε σχέση με τους συνομηλίκους του. Ενδιαφέρεται για τα θέματα των ενηλίκων όπως είναι η θρησκεία, οι σχέσεις των φύλων, η ειρήνη, η πολιτική και το περιβάλλον. Στο σχολείο κρίνεται απαραίτητη η μικρή καθοδήγηση για τις βασικές δεξιότητες και έκθεση σε νέες και γεμάτες πρόκληση πληροφορίες σχετικές με τον πολιτισμό, την οικονομία, το περιβάλλον και την εκπαίδευση. Η επανάσταση που εκδηλώνουν όταν πρέπει να εργαστούν κάτω από το επίπεδο ικανότητάς τους, είναι ένα σημαντικό πρόβλημα καθώς και η ανάπτυξη ασήμαντων συνηθειών λόγω της έλλειψης απαιτήσεων. ΜΑΘΗΣΙΑΚΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ (LEARNING EFFICIENCY) Ο χαρισματικός μαθητής μπορεί να επεξεργαστεί πλήθος πληροφοριών γρήγορα. Ανακαλύπτει αμέσως τις σχέσεις αίτιου αποτελέσματος. Χρειάζεται έναν επιταχυνόμενο ρυθμό μάθησης. Απεχθάνεται την ρουτίνα και την σταθερότητα, την έλλειψη πρόκλησης, την στασιμότητα. Ακόμη δεν έχει την υπομονή να περιμένει τους υπολοίπους να ολοκληρώσουν αυτό που ο ίδιος έχει τελειώσει. ΕΝΤΟΝΗ ΠΕΡΙΕΡΓΕΙΑ (INTENSE CURIOSITY) Είναι αρκετά περίεργος και γεμάτος απορίες για το οτιδήποτε υποπέσει στην αντίληψή του. Οι ερωτήσεις του είναι ασυνήθιστες. Ενδιαφέρεται σχετικά με το τι κάνει τα πράγματα να είναι «Σωστό ή Λάθος». Υπάρχουν τομείς στους οποίους δείχνει έντονο ενδιαφέρον ενδοσχολικά ή εξωσχολικά. Έχει ανάγκη να του δοθούν για ενεργητική έρευνα και καθοδήγηση σχετικά με την πρόσβασή του στις πληροφορίες και στην διεξαγωγή μιας έρευνας. 30

31 Τα πιθανά προβλήματα περιλαμβάνουν πολύ περιορισμένα ενδιαφέροντα, καταπίεση προς τη συμβατικότητα και αντίληψη των εκπαιδευτικών ως «εξυπνάκιας» (smart alecky). ΕΦΕΥΡΗΤΙΚΟΤΗΤΑ (ORIGINALITY) Η ικανότητα να γενικεύει πρωτότυπες ιδέες. Δίνει λογική εξήγηση σε οποιοδήποτε πρόβλημα συναντήσει. Επιλύει τα προβλήματα με ασυνήθιστους τρόπους. Απολαμβάνει τα δύσκολα προβλήματα και τα πάζλ. Ανακαλύπτει εναλλακτικούς τρόπους αντίληψης των προβλημάτων (για παράδειγμα μεταφορικά ή οπτικά), επιχειρεί επίλυση πραγματικών προβλημάτων (real life problems). Συνήθως έχει κριτική συμπεριφορά απέναντι στον εαυτό του και τους άλλους, αδύναμες διαπροσωπικές σχέσεις και απόρριψη από τους τελευταίους όντας «διαφορετικός» και μη συμβατικός. ΔΥΝΑΜΗ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ (POWER OF CONCENTRATION) Επιμένει σε στόχους που έχει θέσει ο ίδιος. Για μεγάλη χρονική διάρκεια μένει προσηλωμένος σε κάτι (long attention span). Όταν έχει κίνητρο εργάζεται ώσπου να φέρει εις πέρας το έργο του. Θέτει υψηλά πρότυπα (high standards). Επιζητά ευκαιρίες για έκφραση των προσωπικών προτιμήσεων και επιλογών του και θέλει την ελευθερία να κυνηγήσει αυτά που τον ενδιαφέρουν πέρα από τα προκαθορισμένα χρονικά όρια και τις οδηγίες που του δίνονται. Έχει προσδοκίες και αξιολογεί τις προτεραιότητές του. Συναντά προβλήματα όταν δεν θέλει να παρεμβαίνουν άλλοι και όταν θέλει να ακολουθήσει ένα δικό του πρόγραμμα. Είναι ισχυρογνώμων δεν αποδέχεται τα όρια χρονικά, χωρικά) και θέλει να ακολουθήσει αυτά που έχει αποφασίσει είτε συμφωνούν με τον δάσκαλο είτε όχι. 31

32 2.6 ΓΝΩΣΕΙΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗ ΧΑΡΙΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ Σύμφωνα με τις έρευνες της βιβλιογραφίας που ακολουθούν οι γνώσεις των εκπαιδευτικών για τη χαρισματικότητα χαρακτηρίζονται από παρανοήσεις, δυσκολία στην αναγνώριση και τον εντοπισμό των χαρισματικών παιδιών καθώς και κάποιες δυσκολίες στην εφαρμογή των μεθόδων αντιμετώπισης και εκπαίδευσης των παιδιών αυτών. Πιο συγκεκριμένα, η Bianco (2005) ερεύνησε την άποψη 52 ειδικών παιδαγωγών, 195 εκπαιδευτικών ειδικής αγωγής και 30 εκπαιδευτικών χαρισματικών παιδιών για την πιθανότητα να αναφερθεί ένα υποθετικό παιδί με κάποια δυσλειτουργία (disability) σε κάποιο πρόγραμμα χαρισματικών παιδιών. Τους δόθηκαν διάφορες περιγραφές υποθετικών παιδιών. Τα αποτελέσματα ήταν οι εκπαιδευτικοί ειδικής αγωγής να αναφέρουν λιγότερο τους μαθητές σε κάποιο πρόγραμμα για χαρισματικούς είτε είχαν κάποια δυσλειτουργία είτε όχι. Συμπερασματικά, οι εκπαιδευτικοί στο σύνολό τους ανέφεραν πιο δύσκολα ένα παιδί με δυσλειτουργίες στο πρόγραμμα για χαρισματικούς μαθητές σε σχέση με ένα παιδί τυπικής ανάπτυξης. Συνεπώς οι εκπαιδευτικοί πρέπει να επισημαίνουν με την πρώτη επαφή τις αδυναμίες των παιδιών και τις δυνατότητες. Ίσως οι εκπαιδευτικοί παραβλέπουν τους μαθητές με την ετικέτα του διαφορετικού, ή αυτούς που έχουν την δυνατότητα να αναφερθούν ως διαφορετικοί για κάποιο πρόγραμμα κατάλληλο για χαρισματικούς (Rinn A., Nelson A., Jason M., 2009). Ακόμη ο Inan και άλλοι (2009) αποφάσισαν να ερευνήσουν τα επίπεδα της γνώσης των εκπαιδευτικών στην Αυστραλία σε σχέση με τα χαρακτηριστικά των χαρισματικών παιδιών. Η έρευνα έγινε σε 75 εκπαιδευτικούς με τη συμπλήρωση ενός ερωτηματολογίου 30 ερωτήσεων διαβαθμισμένο στην κλίμακα Likert «Συμφωνώ απόλυτα έως Διαφωνώ απόλυτα». Τα αποτελέσματα της έρευνας έδειξαν ότι οι εκπαιδευτικοί δεν γνώριζαν κάποια από τα χαρακτηριστικά των χαρισματικών παιδιών. Φάνηκε ότι ακολουθούσαν έναν μη ακαδημαϊκό τρόπο για την προσέγγιση και την απόδοση των χαρακτηριστικών της Χαρισματικότητας άρα η επιλογή για κάποιο πρόγραμμα για χαρισματικούς μαθητές δεν θα ήταν αξιόπιστη. Ο κύριος λόγος απόδοσης των χαρακτηριστικών της Χαρισματικότητας ήταν η επιτυχία. Ένα άλλο χαρακτηριστικό είναι πως βάσει των ερευνών διαφαίνεται πως οι εκπαιδευτικοί τείνουν να μην έχουν επαρκείς γνώσεις για τα αρνητικά χαρακτηριστικά της χαρισματικότητας όπως είναι η επανάσταση αντίδραση αυτών των παιδιών, η απροσεξία και άλλα. Μία τέτοιου είδους έρευνα διεξήχθη από τους Copenhaver & McIntyre (1992) αναφορά σε (Rinn, Anne N. Nelson, Jason M., 2009),οι οποίοι βρήκαν ότι οι εκπαιδευτικοί με 32

33 μεγαλύτερη εμπειρία ήταν ικανότεροι στην αναγνώριση των αρνητικών χαρακτηριστικών που σχετίζονται με την χαρισματικότητα από ότι οι εκπαιδευτικοί με λιγότερη εμπειρία. Ακόμη, οι Reid & McGuire (1995) αναφορά σε (Rinn, Anne N. Nelson, Jason M.) πρότειναν ότι οι μαθητές με διαταραχές προσοχής ίσως δεν αναφερθούν σε κάποιο πρόγραμμα για χαρισματικούς επειδή τα συμπτώματα της ΔΕΠ-Υ συχνά έρχονται σε αντίθεση με πολλούς στερεοτυπικούς ορισμούς των χαρισματικών μαθητών (π.χ. είναι ήσυχοι, έχουν καλή συμπεριφορά, κλπ). Ένας από τους βασικούς τρόπους στα πλαίσια του σχολείου για να μην υπάρξει λανθασμένη ερμηνεία των συμπτωμάτων (misdiagnosed) είναι οι εκπαιδευτικοί να είναι καλά πληροφορημένοι για τα συμπτώματα και την πιθανή ταύτιση αυτών των συμπτωμάτων. Θεωρούν ότι οι χαρισματικοί μαθητές αντιμετωπίζουν δυσκολίες στο σχολικό πλαίσιο στο ίδιο βαθμό με τα παιδιά τυπικής ανάπτυξης, όπως για παράδειγμα να υπακούουν σε κανόνες ή να συμβιβάζονται. Παραθέτοντας τα λόγια των Davis και Bull (1988) από το άρθρο τους: τα χαρισματικά παιδιά και οι χαρισματικοί νέοι συχνά είναι αντικομφορμιστές, ανεξάρτητοι, σκεπτικιστές και αυτάρκεις. Η Freeman (1999) θεωρεί ότι οι χαρισματικοί μαθητές είναι μια ειδική ομάδα. Προσπαθώντας να τους αναγνωρίσουμε στερεοτυπικά υπάρχουν μεγάλες πιθανότητες να παρανοήσουμε και να γίνει λάθος. Καταλήγει, λέγοντας ότι η ανία μπορεί να αποτελεί πρόβλημα σε μία τάξη με μονότονο πρόγραμμα. Για να ξεπεράσουν αυτήν την κατάσταση οι χαρισματικοί μαθητές προκαλούν φασαρίες ή ονειροπολούν. Αυτή η συμπεριφορά μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση κινήτρου για μάθηση. Η έρευνα του Freeman συμπεραίνει πως το σχολείο από μόνο του δεν μπορεί να βοηθήσει στην αναγνώριση των χαρισματικών παιδιών. Μόνο αν υπάρχουν τα κατάλληλα μέσα, το απαραίτητο υλικό και διαφορετικοί τρόποι διδασκαλίας (πρόκληση, επιτάχυνση, καθοδήγηση mentorship ). Ακόμη, οι Bain, Choat & Bliss (2006) διεξάγοντας την έρευνά τους σε 285 τελειόφοιτους ψάχνοντας να βρουν ποιες είναι κατά τη γνώμη τους οι ανάγκες των χαρισματικών μαθητών και οι αντιλήψεις τους για τη Χαρισματικότητα πιο γενικά βρήκαν ότι οι νέοι εκπαιδευτικοί πιστεύουν ότι οι χαρισματικοί μαθητές έχουν όλοι τα ίδια χαρακτηριστικά (homogeneity) και ότι η ανία μέσα στην τάξη μπορεί να είναι ένδειξη χαρισματικότητας (75). Ακόμη, κατά το ίδιο ποσοστό (75) πιστεύουν ότι οι χαρισματικοί μαθητές μπορούν να ξεχωρίσουν ακόμη και χωρίς ιδιαίτερη εκπαίδευση και υπηρεσίες. Τέλος, οι εκπαιδευτικοί ακόμη και αυτοί που πρόκειται να διδάξουν σε ένα τμήμα γενικής παιδείας πρέπει να εκπαιδεύονται για τις ανάγκες των χαρισματικών παιδιών καθώς και για την ομαλή ένταξη και συνεργασία αυτών στην τυπική τάξη. Το εργαλείο που χρησιμοποιήθηκε ήταν το «The Attitudes and Perceptions of Giftedness Survey» αποτελούμενο από 50 ερωτήσεις. 33

34 Επιπροσθέτως, η Bishofberger D. Susan, (2012) διεξήγαγε μια έρευνα μέσω διαδικτύου θέλοντας να μάθει ρωτώντας 281 εκπαιδευτικούς τη σχέση μεταξύ της εκπαίδευσης που έχουν λάβει και ποια χαρακτηριστικά των μαθητών χρησιμοποιούν ως ενδείξεις της χαρισματικότητας. Τα αποτελέσματα της έρευνας έδειξαν ότι οι εκπαιδευτικοί ως πιθανές ενδείξεις θεωρούν τα γραπτά των μαθητών, τον αντικομφορμισμό, την διαφορετικότητά τους από τους υπόλοιπους και την ευχαρίστηση που λαμβάνει ο δάσκαλος από αυτούς. Όσον αφορά το υπόβαθρο των εκπαιδευτικών (σπουδές, έτη προϋπηρεσίας, εκπαίδευση για τη Χαρισματικότητα, σχολικό περιβάλλον, ποικιλία μαθητών στην τάξη, κ.α.) και το κατά πόσο αυτό συνδέεται με τα χαρακτηριστικά των χαρισματικών που λαμβάνουν ως ενδείξεις φάνηκε ότι οι εκπαιδευτικοί με πολλά έτη προϋπηρεσίας αντιλαμβάνονται τη χαρισματικότητα μέσω του αντικομφορμισμού που επιδεικνύουν και την καλή σχέση που έχουν με τους εκπαιδευτικούς. Ακόμη, οι εκπαιδευτικοί που έχουν ειδική εκπαίδευση για τους χαρισματικούς λαμβάνουν ως ένδειξη τον αντικομφορμισμό. 34

35 Όνομα Σκοπός Δείγμα Εργαλεία Αποτελέσματα Bianco (2005) Ερεύνησε την πιθανότητα να αναφερθεί ένα παιδί με κάποια δυσλειτουργία (disability) σε πρόγραμμα χαρισματικών παιδιών. 52 Ειδικοί παιδαγωγοί 195 εκπαιδευτικοί γενικής αγωγής 30 εκπαιδευτικοί χαρισματικών παιδιών Περιγραφές υποθετικών παιδιών Οι εκπαιδευτικοί ειδικής αγωγής ανέφεραν λιγότερο τους μαθητές σε κάποιο πρόγραμμα για χαρισματικούς μαθητές είτε είχαν κάποια δυσλειτουργία είτε όχι. Οι εκπαιδευτικοί στο σύνολό τους ανέφεραν πιο εύκολα ένα παιδί τυπικής ανάπτυξης σε πρόγραμμα για χαρισματικούς παρά ένα παιδί με δυσλειτουργίες. Inan et al., (2009) Ερεύνησαν τα επίπεδα γνώσης των εκπαιδευτικών σε σχέση με τη Χαρισματικότητα. 75 εκπαιδευτικοί (στην Αυστραλία) Ερωτηματολόγιο 30 ερωτήσεων διαβαθμισμένο στην κλίμακα Likert (Συμφωνώ απόλυτα Διαφωνώ απόλυτα). Οι εκπαιδευτικοί δεν γνώριζαν κάποια από τα χαρακτηριστικά των χαρισματικών παιδιών. Ακολουθούσαν έναν μη ακαδημαϊκό τρόπο (αναξιόπιστο) προσέγγισης των χαρακτηριστικών της χαρισματικότητας. Απέδιδαν τα χαρακτηριστικά με βάση την επιτυχία. Copenhaver, McIntyre, (1992) Πόσο σημαντική είναι η επίδραση των ετών εμπειρίας και η εκπαίδευση των εκπαιδευτικών στην αντίληψη των χαρακτηριστικών των χαρισματικών παιδιών. Οι εκπαιδευτικοί με μεγαλύτερη εμπειρία ήταν ικανότεροι στην αναγνώριση των αρνητικών χαρακτηριστικών της Χαρισματικότητας από ότι οι εκπαιδευτικοί με λιγότερη εμπειρία. Bain, Choat, Bliss, (2006) Ποιες είναι οι ανάγκες των χαρισματικών μαθητών και οι αντιλήψεις τους για την χαρισματικότητα. 285 τελειόφοιτοι πανεπιστημιακ ών σχολών Ερωτηματολόγιο «The Attitudes and Perceptions of Giftedness Survey» αποτελούμενο από 50 ερωτήσεις. Οι νέοι εκπαιδευτικοί (75)πιστεύουν ότι οι χαρισματικοί μαθητές έχουν όλοι τα ίδια χαρακτηριστικά και ότι η ανία μέσα στην τάξη μπορεί να είναι ένδειξη χαρισματικότητας. Ακόμη, το 75 πιστεύει ότι οι χαρισματικοί μαθητές μπορούν να ξεχωρίσουν χωρίς ιδιαίτερη εκπαίδευση και υπηρεσίες. Τέλος, θεωρούν ότι οι εκπαιδευτικοί, και της γενικής εκπαίδευσης πρέπει να εκπαιδεύονται για τις ανάγκες των χαρισματικών 35

36 μαθητών. Bishofberger, (2012) Ποια είναι η σχέση της εκπαίδευσης που έχουν λάβει οι εκπαιδευτικοί με τα χαρακτηριστικά που χρησιμοποιούν ως ενδείξεις της χαρισματικότητας. 281 εκπαιδευτικοί Ερωτηματολόγιο με 87 ερωτήσεις Ως πιθανές ενδείξεις θεωρούν τα γραπτά των μαθητών, τον αντικομφορμισμό, την διαφορετικότητα από τους άλλους και την ικανοποίηση που λαμβάνει ο εκπαιδευτικός. Οι εκπαιδευτικοί με πολλά έτη προϋπηρεσίας δίνουν έμφαση στον αντικομφορμισμό ως ένδειξη και την καλή σχέση που έχουν με τους εκπαιδευτικούς. Το ίδιο θεωρούν και οι εκπαιδευτικοί που έχουν ειδική εκπαίδευση. 36

37 2.7 ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΧΑΡΙΣΜΑΤΙΚΩΝ Διαφοροποίηση της διδασκαλίας και οικοδόμηση γνώσης : Ερευνητικά Δεδομένα Σύμφωνα με την Carol Ann Tomlinson σε κάθε τάξη υπάρχουν μαθητές με διαφορετικές και ποικίλες ικανότητες. Η διαφοροποίηση της διδασκαλίας από τους εκπαιδευτικούς ωφελεί το έργο τους καθώς δημιουργεί και ένα ευχάριστο κλίμα με τους μαθητές. Σύμφωνα με την Tomlinson (2001) η διαφοροποιημένη διδασκαλία: Είναι μία ενεργητική και δραστήρια διαδικασία Είναι περισσότερο ποιοτική από ποσοτική διαδικασία Έχει τη βάση της στην αξιολόγηση Παρέχει πολλαπλές προσεγγίσεις όσον αφορά το περιεχόμενο, τη διαδικασία και την παραγωγή. Είναι μαθητοκεντρική μέθοδος. Είναι ένα συνονθύλευμα ολόκληρης της τάξης, μικρών ομάδων και ατομικής καθοδήγησης. Η διδασκαλία είναι μία εξελικτική μέθοδος. Ο δάσκαλος και ο μαθητής είναι μία ομάδα η οποία χαρακτηρίζεται από τη συνεργασία. Διαφοροποίηση μαθητών με υψηλή νοημοσύνη Η λανθασμένη αντίληψη και η κρίση σχετικά με τα χαρακτηριστικά των χαρισματικών παιδιών σύμφωνα με τις αντιλήψεις της κοινωνίας επηρεάζουν σε μεγάλο βαθμό την αναγνώριση και την αποδοχή τους στο σχολείο και στην κοινωνία. Οι εκπαιδευτικοί πρέπει να έχουν την απαραίτητη γνώση και να είναι σε θέση να αναγνωρίζουν τα χαρισματικά παιδιά ώστε να υπάρχουν τα απαραίτητα προγράμματα τα οποία συμφωνούν με τις ανάγκες τους. Έρευνες έχουν δείξει ότι οι χαρισματικοί δεν έχουν τη δυνατότητα να προσεγγίσουν μόνοι τους τις δυνατότητές τους και έτσι ο εκπαιδευτικός θα αποδειχθεί είτε θετική είτε αρνητική επιρροή στις προσπάθειές τους (Plunkett, 2002) (αναφορά σε Fraser Seeto K., 2013). Αναφέρεται ότι η βασικότερη ανησυχία των εκπαιδευτικών είναι η διαχείριση της τάξης. Στο υλικό που παράγεται για τη διαφοροποίηση των χαρισματικών μαθητών πρέπει να περιλαμβάνεται και η διαχείριση της τάξης (Tomlinson & Allan, 2000) αναφορά σε (Van Tassel Baska & T. Stambaugh, 2005). Οι εκπαιδευτικοί οφείλουν να αφήνουν τους μαθητές 37

38 ελεύθερους να δουλέψουν σε διαφορετικές εργασίες και σε διαφορετικά επίπεδα κατά τη διάρκεια ενός μαθήματος. Αυτή η διαφοροποίηση τις περισσότερες φορές απαιτεί την κινητικότητα του εκπαιδευτικού μέσα στην τάξη, τη χρήση μαθησιακών κέντρων και την προσωπική καταγραφή της προόδου των μαθητών. Ακόμη, εκπαιδευτικοί που έχουν συμμετάσχει σε προγράμματα χαρισματικών έχουν θετική στάση και οπτική και εμπιστοσύνη στην ικανότητά τους να καλύψουν τις ανάγκες τω χαρισματικών παιδιών (Fraser Seeto K., 2013). Η επιτυχία της διαφοροποίησης εξαρτάται από πολλούς παράγοντες και έχει πολλά θετικά αποτελέσματα. Όλοι οι μαθητές μαθαίνουν με διαφορετικό ρυθμό, έχουν διαφορετικές ικανότητες και δυνατότητες, ενδιαφέρονται και έχουν αποκτήσει γνώσεις μέσω διαφορετικών ερεθισμάτων. Ακόμη, οι εκπαιδευτικοί πρέπει να καταλάβουν ότι δεν είναι απαραίτητο να έχουν αποθηκεύσει στο μυαλό τους όλη τη γνώση για τις πιθανές ερωτήσεις των μαθητών. Οι μαθητές εξάλλου μπορούν να αποκτήσουν πληροφορίες και γνώση μέσω της ανεξάρτητης αυτοκαθοδηγούμενης μάθησης ή της ομαδικής εργασίας αν και η ανατροφοδότηση και η καθοδήγηση από τον εκπαιδευτικό είναι βασικό στοιχείο για την επιτυχία των χαρισματικών μαθητών (Van Tassel Baska & T. Stambaugh, 2005). Ακόμη, οι εκπαιδευτικοί οφείλουν να καταλάβουν ότι μόνο η γνώση δεν αρκεί. Οι χαρισματικοί μαθητές πρέπει να αναπτυχθούν κοινωνικά, συναισθηματικά και πολιτισμικά. Η εκπαίδευση των χαρισματικών παιδιών απαιτεί ειδικές ικανότητες και παιδαγωγικές δεξιότητες στα πλαίσια μιας τυπικής τάξης (Rowley, 2008) (αναφορά σε Fraser Seeto K., 2013). Σύμφωνα με τη Freeman (1999) τα χαρισματικά παιδιά ορίζονται με δύο κατηγορίες: τα παιδιά που επιδεικνύουν υψηλά επίπεδα απόδοσης και τα παιδιά που οι δυνατότητές τους δεν έχουν ακόμη ανακαλυφθεί από τους ειδικούς. Ακόμη, ο Shore και άλλοι (1992) στην έρευνά τους ανέλυσαν τα σχόλιά τους κατά τη διάρκεια της στρατηγικής επίλυσης προβλήματος. Βρήκαν πως η απόδοση των πιο επιτυχημένων μαθητών ήταν πιο κοντά με αυτή των ειδικών καθώς έκαναν αναφορά και σε προηγούμενη γνώση. Τέλος, σύμφωνα με τον Span (1995) αναφορά σε Freeman J. (2000), οι χαρισματικοί μαθητές με υψηλό επίπεδο αυτορρύθμισης επιδεικνύουν αυξημένη επιθυμία για μάθηση και για ορθή χρήση της μάθησης αυτής. Οι εκπαιδευτικοί αναμένεται να συναντήσουν τις πολυποίκιλες ανάγκες διαφορετικών μαθητών. Η αυξανόμενη ποικιλία του μαθητικού πληθυσμού κάνει μεγαλύτερη την ανάγκη για την παροχή της κατάλληλης εκπαίδευσης ειδικά στους χαρισματικούς μαθητές (J. Van Tassel Baska & T. Stambaugh, 2005). Στην παρούσα κατάσταση της εκπαίδευσης, οι χαρισματικοί 38

39 μαθητές είναι πολύ πιθανό να αγνοηθούν εκτός αν οι εκπαιδευτικοί γνωρίζουν τις ανάγκες τους, έχουν την ικανότητα και είναι προετοιμασμένοι κατάλληλα για την εκπαίδευσή τους. Η διαφοροποίηση του προγράμματος για τους χαρισματικούς μαθητές, αποτελεί μέρος αυτής της προετοιμασίας. Έρευνες συνεχώς αναφέρουν ότι συμβαίνει ελάχιστη διαφοροποίηση για τους χαρισματικούς στην γενική τάξη και αυτό παραμένει σταθερό παρά τις προσπάθειες για αλλαγή (Westberg and Daoust, 2004). Η διαφοροποίηση για τους χαρισματικούς μαθητές μπορεί να παραμένει πρόκληση εξαιτίας του επιπέδου διαφοροποίησης που απαιτείται, της ανάγκης για παροχή ανώτερων μαθησιακών ευκαιριών πέρα από το επίπεδο της τάξης, των ορίων και της αντιπάθειας πολλών εκπαιδευτικών απέναντι στους χαρισματικούς και τις ανάγκες τους καθώς και της έλλειψης υπηρεσιών που είναι απαραίτητες για την υποστήριξη αυτών των μαθητών (J. Van Tassel Baska & T. Stambaugh, 2005). Η αλλαγή του αναλυτικού προγράμματος είναι απαραίτητη για την ανάπτυξη τους και μπορεί να συμβεί με πολλούς τρόπους, οι οποίοι σχετίζονται με τις ανάγκες και τα ενδιαφέροντά τους. Η επιτάχυνση του περιεχομένου, η εμβάθυνση μέσω απαιτητικών έργων, η χρήση δημιουργικών ασκήσεων και η εξέταση των κύριων ιδεών ή των βασικών θεμάτων είναι τα συστατικά της τροποποίησης του αναλυτικού προγράμματος σύμφωνα με τους Van Tassel Baska & Little, (2003). Οι εκπαιδευτικοί μπορούν να επιταχύνουν το πρόγραμμα αντικαθιστώντας τα ήδη υπάρχοντα κείμενα με πιο απαιτητικά ή με την ενσωμάτωσή του περιεχομένου τους από καταστάσεις του πραγματικού κόσμου. Η εμβάθυνση και η πολυπλοκότητα μπορούν να προστεθούν διδάσκοντας με προηγμένους προκαταβολικούς οργανωτές και μοντέλα για την σκέψη, την αιτιολόγηση, την επίλυση του προβλήματος ή την ανάλυση της βιβλιογραφίας (Van Tassel Baska & Little, 2003). Η διαφοροποιημένη διδασκαλία είναι απαραίτητη γιατί οι χαρισματικοί μαθητές διαφέρουν σε τέσσερις πιο γενικές περιοχές (Van Tassel Baska & Little, 2003): Πρώιμη Ανάπτυξη (precocity): ασυνήθιστη ανάπτυξη σε συγκεκριμένες περιοχές. Υπάρχει γρήγορη μάθηση και ανεξάρτητη από την τυπική καθοδήγηση. Ένταση (intensity): επίδειξη έντονου ενδιαφέροντος σε συγκεκριμένες περιοχές, ακολουθούν τα ενδιαφέροντά τους με επιτακτικότητα. Πολυπλοκότητα (complexity): Οι χαρισματικοί μαθητές έχουν μεγάλες ιδέες. Τους ενδιαφέρει πολύ να ξέρουν πως αυτά που μαθαίνουν σχετίζονται με την πραγματικότητα. 39

40 Κοινωνικοί Παράγοντες (social factor): Είναι εκτός συγχρονισμού με τους συνομηλίκους «out of sync». Οι συμμαθητές τους θεωρούν πως έχουν τον πλήρη έλεγχο ή τον απόλυτο χειρισμό των πραγμάτων. 3. ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΛΑΝΘΑΣΜΕΝΗΣ ΔΙΑΓΝΩΣΗΣ Η λανθασμένη διάγνωση θα μπορούσε να συμβεί για πολλούς και σημαντικούς λόγους που όλοι έχουν ως βάση ότι τα χαρισματικά παιδιά ίσως επιδεικνύουν συμπεριφορές που έχουν ομοιότητες με τα χαρακτηριστικά των παιδιών με ΔΕΠ-Υ. Ωστόσο, είναι σημαντικό να επισημανθεί ότι η προέλευση της συμπεριφοράς των χαρισματικών παιδιών και των παιδιών με ΔΕΠ- Υ δεν είναι η ίδια. Για παράδειγμα, τα χαρισματικά παιδιά συχνά βαριούνται και αποθαρρύνονται σε ένα τυπικό εκπαιδευτικό περιβάλλον. Αυτά τα παιδιά ίσως γίνουν ανήσυχα και έχουν δυσκολία στην συγκέντρωση της προσοχής τους στον εκπαιδευτικό ή στην εργασία που έχουν, τα οποία συμπτώματα μπορεί να υποδηλώσουν συμπτώματα της ΔΕΠ-Υ. Ακόμη, τα χαρισματικά άτομα επιδεικνύουν περισσότερο από άλλους μία ή περισσότερες υπερευαισθησίες (overexcitabilities) στους παρακάτω τομείς: ψυχοκινητικό (psychomotor), αισθησιακό (sensual), πνευματικό (intellectual), φαντασιακό (imaginational) και συναισθηματικό (emotional). Οι υπερευαισθησίες (overexcitabilities) αποτελούν τους διάφορους τρόπους με τους οποίους κάθε άτομο αντιλαμβάνεται τον κόσμο (Piechowski, 1986). Άτομα με ψυχοκινητική υπερευαισθησία ίσως μιλούν γρήγορα, δρουν παρορμητικά και κινούνται συχνά, ενώ άτομα με φαντασιακή υπερευαισθησία ίσως ονειροπολούν, φαντασιώνονται, οραματίζονται, δραματοποιούν και χρησιμοποιούν συχνά την φαντασία τους και τον μεταφορικό λόγο (Piechowski, 1986) αναφορά σε (Lovecky V. D., 1992). Αυτοί οι δύο τύποι υπερευαισθησίας ενδιαφέρουν στις περιπτώσεις λαθεμένης διάγνωσης επειδή η ομοιότητα στην περιγραφή των συμπτωμάτων της υπερκινητικότητας και της απροσεξίας σχετίζονται με τη ΔΕΠ Υ (Harnett & al., 2004). Όμως, υπάρχουν και άλλοι που δεν δίνουν περιθώρια σε λαθεμένη διάγνωση μεταξύ ατόμων χαρισματικών και με ΔΕΠ- Υ. Η Mika (2006), πιστεύει ότι η σύγχυση μεταξύ των δύο προαναφερθεισών καταστάσεων είναι ένας μύθος. Ακόμη, ο Goerss & άλλοι (2006) και ο Nelson & άλλοι (2006) δίνουν απαντήσεις σε αυτόν τον ισχυρισμό (αναφορές σε Harnett & al., 2004). 40

41 Στην έρευνα του Harnett & al. (2004), οι ερευνητές προσπάθησαν να αποδείξουν εμπειρικά την πιθανότητα λανθασμένης διάγνωσης μεταξύ της ΔΕΠ-Υ και της χαρισματικότητας. Εξέτασαν αν οι απόφοιτοι φοιτητές ως σχολικοί σύμβουλοι θα είχαν την τάση να κατανοήσουν και να ερμηνεύσουν τα χαρακτηριστικά της συμπεριφοράς ενός παιδιού με ΔΕΠ-Υ και ενός χαρισματικού παιδιού ή αν θα θεωρούσαν κάποια άλλη κατάσταση όντες προκατειλημμένοι ή αρνητικοί. Με άλλα λόγια, εξέταζαν αν οι απόφοιτοι φοιτητές είχαν την τάση να ερευνούν την παθολογία (searching for pathology). Ο κάθε συμμετέχων διάβασε όμοιες περιγραφές που περιέγραφαν ένα υποθετικό παιδί με αλληλεπικαλυπτόμενα χαρακτηριστικά. Τέλος, βρήκαν ότι οι συμμετέχοντες είχαν την τάση να παρέχουν διάγνωση για ΔΕΠ-Υ αν και η εναλλακτική πρόταση της χαρισματικότητας είχε δοθεί. Χωρίς τη θετική πρόταση της χαρισματικότητας, οι συμμετέχοντες σκέφτηκαν μόνο τη ΔΕΠ-Υ ή άλλες διαταραχές όταν ρωτήθηκαν να εξηγήσουν τις συμπεριφορές των παιδιών στις περιγραφές. Οι ερευνητές κατέληξαν στο συμπέρασμα πως ίσως οι εν λόγω φοιτητές να μην είχαν λάβει επαρκή εκπαίδευση σχετικά με τις ομοιότητες και τις διαφορές της χαρισματικότητας και της ΔΕΠ-Υ, με την αυξημένη πιθανότητα να γίνει λανθασμένη διάγνωση. Οι ερευνητές Rinn A.N. & Nelson J.M., (Rinn A. N., Reynolds M. J., 2012), διεξήγαγαν το 2009 παρόμοια έρευνα με τον Harnett και τους συναδέλφους του χρησιμοποιώντας την ίδια περιγραφή με αυτούς. Ο μαθητής που περιγραφόταν επεδείκνυε χαρακτηριστικά όμοια με αυτά που συναντά κανείς σε ένα παιδί με ΔΕΠ/Υ αλλά θα μπορούσαν να αποτελούν και χαρακτηριστικά ενός χαρισματικού παιδιού. Τα αποτελέσματα έδειξαν πως οι εκπαιδευτικοί κατά την πλειονότητα θεώρησαν ότι το παιδί έχει ΔΕΠ/Υ χωρίς να σκεφτούν ότι θα μπορούσε να είναι χαρισματικό. Ο Willard - Holt (1999) θεωρεί ότι το χαρακτηριστικό που ξεχωρίζει τη χαρισματικότητα από τη ΔΕΠ/Υ είναι αν η εκδήλωση της συμπεριφοράς συναντάται σε συγκεκριμένες περιπτώσεις ή σε όλες. Αν συναντάται σε όλες τότε η συμπεριφορά του παιδιού σχετίζεται περισσότερο με τη ΔΕΠ/Υ, ενώ αν συναντάται σε συγκεκριμένες περιπτώσεις τότε σχετίζεται περισσότερο με τη χαρισματικότητα. 41

42 ΔΕΠ/Υ 3.1 ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΓΝΩΡΙΣΜΑΤΑ ΧΑΡΙΣΜΑΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ Τέλος, θα επισημανθούν οι ομοιότητες των χαρακτηριστικών και των συμπτωμάτων που σχετίζονται με τη ΔΕΠ-Υ και τη Χαρισματικότητα από τις οποίες ενδέχεται να προκύψει και η λανθασμένη διάγνωση (Leroux J. A., Perlman M. L. 2000). Υπερκινητικότητα Η υπερκινητικότητα παρατηρείται και στα χαρισματικά παιδιά και στα παιδιά με ΔΕΠ- Υ (Barkley, 1990). Η υπερκινητικότητα σε ένα χαρισματικό παιδί είναι γνωστή ως υψηλά ενεργειακά επίπεδα τα οποία είναι συγκεντρωμένη, έντονα και στοχευόμενα (Clark, 1992). Σε ένα παιδί με ΔΕΠ-Υ, η υπερκινητικότητα είναι γνωστή ως μία συνεχής κίνηση (ανεμοστρόβιλος), διάχυτη και τυχαία ενέργεια η οποία μπορεί να εκδηλώνεται με διαφορετικό τρόπο καθώς το παιδί ωριμάζει. Συχνά παρατηρούνται η υπερβολική φασαρία, οι φωνές και η συνεχής ομιλία (Parker, 1992) αναφορές σε (Leroux J. A., Perlman M. L. 2000). Πρόκληση της εξουσίας Ένα άλλο κοινό χαρακτηριστικό των δυο διαφορετικών ομάδων είναι η ευκολία που έχουν να προκαλούν την εξουσία. Στο χαρισματικό παιδί, αυτό θεωρείται ως το αποτέλεσμα της υψηλής πνευματικής αντίληψης που έχουν και την άρνηση να δεχτούν αδιαμαρτύρητα την κριτική από τους άλλους (Vail, 1987). Στο παιδί με ΔΕΠ-Υ, η πρόκληση της εξουσίας είναι συχνά αποτέλεσμα της παρορμητικότητας και αντιθετικής συμπεριφοράς (oppositional behavior) αναφορές σε (Leroux J. A., Perlman M. L. 2000). Διασπαστική Συμπεριφορά (Disruptive behavior) Και οι δύο ομάδες μπορεί να είναι η αιτία αναστάτωσης στο πλαίσιο του σχολείου. Η ανία ως αντίδραση σε ανούσιες δραστηριότητες είναι ο βασικός λόγος, το αναλυτικό πρόγραμμα και τα διαφορετικά μαθησιακά στυλ (Webb & Latimer, 1993). Η διασπαστική συμπεριφορά σε ένα παιδί με ΔΕΠ-Υ είναι αποτέλεσμα ενός ή όλων των συμπτωμάτων της ΔΕΠ-Υ: διάσπαση προσοχής, παρορμητικότητα και υπερκινητικότητα (Parker, 1992). Ένα άκαμπτο και αυστηρό περιβάλλον στο σχολικό πλαίσιο ίσως συμβάλλει σε αυτές τις αντιδράσεις αναφορές σε (Leroux J. A., Perlman M. L. 2000). 42

43 Κοινωνική/Συναισθηματική ανάπτυξη Τα χαρισματικά παιδιά έχουν μία άνιση ισορροπία μεταξύ της αναπτυγμένης πνευματικής ικανότητάς τους, του δημιουργικού ταλέντου τους και ενός συναισθηματικού επιπέδου το οποίο δεν έχει αναπτυχθεί στον ίδιο βαθμό (Silverman, 1992). Λόγω των υψηλών προσδοκιών από τον εαυτό τους, τα χαρισματικά παιδιά νιώθουν ευάλωτα στην αυτογνωσία τους ότι διαφέρουν και ίσως νιώθουν άγχος (Altman, 1983). Δυσκολίες προκύπτουν ακόμη κι όταν καταλαβαίνουν ότι δεν είναι συναισθηματικά προικισμένοι και δεν μπορούν να το διαχειριστούν (Silverman, 1992). Η άνιση πνευματική και κινητική ανάπτυξη μπορεί επίσης να προκαλέσει στρες που θα έχει ως αποτέλεσμα την αναστάτωση και συναισθηματικά ξεσπάσματα (Webb, 1994). Το παιδί με ΔΕΠ-Υ αντιμετωπίζει παρόμοια συναισθηματικά προβλήματα. Είναι συχνά ανώριμο και έχει δυσκολίες να υιοθετήσει απαραίτητα κοινωνικά στοιχεία (Garber & al., 1990). Οι παρορμητικές πράξεις και λέξεις καθώς και η επιθετική συμπεριφορά προκαλούν την αντίδραση των συνομηλίκων τους. Συνεπώς μπορεί να αισθανθεί θυμό που θα οδηγήσει σε ανάρμοστες συμπεριφορές και περαιτέρω απόρριψη. Όλα αυτά οδηγούν στη χαμηλή αυτοεκτίμηση. (αναφορές σε Leroux J. A., Perlman M. L. 2000). 43

44 Διαγνωστικά Κριτήρια για τη ΔΕΠ/Υ σε σύγκριση με τα χαρακτηριστικά της Χαρισματικότητας. (αναφορά σε Edwards, K. (2009). Misdignosis, the recent trend in thinking about gifted children with ADHD). Διαγνωστικά Κριτήρια για ΔΕΠ/Υ (APA, 2000) 1. Συχνά δεν μπορεί να δώσει προσοχή στις λεπτομέρειες ή κάνει ασήμαντα λάθη στις ασκήσεις του σχολείου ή σε άλλες δραστηριότητες. 2. Συχνά δυσκολεύεται να διατηρήσει την προσοχή του σε εργασίες ή σε δραστηριότητες. 3. Συχνά ξεχνάει πράγματα στις καθημερινές δραστηριότητες. 4. Συχνά φαίνεται να μην ακούει όταν του απευθύνει κανείς άμεσα τον λόγο. 5. Συχνά χάνει πράγματα που είναι απαραίτητα για τις δραστηριότητες ή τις ασκήσεις του Χαρακτηριστικά που σχετίζονται με τη Χαρισματικότητα 1. Σε συγκεκριμένες περιστάσεις μπορεί να επιδείξει ανία, έλλειψη προσοχής ή ονειροπόληση. (Webb, 1993) 2. Ένα χαρισματικό παιδί μπορεί να τελειώσει τις εργασίες του γρήγορα όπως γρήγορα μπορεί να αναπτύξει και σχέσεις (Mc Alpine and Reid, 1996). Αυτό σημαίνει ότι το παιδί έχει δυσκολία να διατηρήσει την προσοχή του σε κάποιες εργασίες που επιτελούν γρήγορα. 3. Ένα παιδί που έχει ζωντανή φαντασία ή απολαμβάνει τη Χαρακτηριστικά που σχετίζονται με τα δημιουργικά χαρισματικά παιδιά 1. Έλλειψη συγκέντρωσης (Cramond, 1994). 2. Λιγότερο συμβατικός και κοινωνικά αποδεκτός (Fraser, 2004) (αυτό θα μπορούσε να σχετιστεί με τα χαρακτηριστικά της ΔΕΠ/Υ). 3. Ξεχνάει (Forgetful) (Davis & Rimm, 1998) 4. Sloppy (Davis & Rimm, 1998) 5. Προηγμένη φαντασία (Cramond, 1994) 6. Θέματα οργάνωσης (Cramond, 1994) 44

45 (παιχνίδια, σχολικές εργασίες, μολύβια, βιβλία, κ.α) 6. Συχνά δεν ακολουθεί οδηγίες, αποτυγχάνει να ολοκληρώσει τις σχολικές εργασίες ή τα καθήκοντά του (όχι λόγω εναντιωματικής διαταραχής ή μη κατανόησης. 7. Συχνά δυσκολεύεται στην οργάνωση εργασιών και δραστηριοτήτων. 8. Συχνά αποφεύγει ή είναι απρόθυμος στη δέσμευση και καταβολή πνευματικής προσπάθειας. 9. Συχνά αποσπάται από εξωτερικά φαντασία ίσως είναι απρόσεκτο (Mc Alpine and Reid, 1996). 4. Η θεωρία του Dabrowski (1972) σχετικά με την φαντασιακή υπερευαισθησία περιλαμβάνει τη δραματοποίηση ώστε να αποφευχθεί η ανία. 5. Έλλειψη αντοχής ή επιμονής σε εργασίες που δεν εντάσσονται στα ενδιαφέροντά του. (Webb, 1993) 6. Το χαρισματικό παιδί που έχει υψηλές απαιτήσεις από τον εαυτό του δεν προσπαθεί εξαιτίας του φόβου της αποτυχίας. (MOE,2000) 7. Η αποτυχία στην ολοκλήρωση, στην οργάνωση ή στην απροθυμία να προσπαθήσει σχετίζεται με το ότι το παιδί δεν θέλει να 7. Παρορμητικότητα (Cramond, 1994) 8. Απολαμβάνει την ανάληψη ρίσκου ίσως υπονοώντας την δυσαρέσκειά του στην επανάληψη εργασιών. (Cramond, 1994) 45

46 ερεθίσματα. εξασκηθεί σε δεξιότητες που έχει ήδη κατακτήσει και βαριέται πιο εύκολα. (McAlpine & Reid, 1996). 10. Συχνά δυσκολεύεται 8. Υψηλή νοημοσύνη στο παιχνίδι ή στο να είναι ήσυχος κατά τις αλλά έλλειψη κριτικής ικανότητας. δραστηριότητες του (Webb, 1993) ελεύθερου χρόνου. 9. Το χαρισματικό παιδί 11. Συχνά «ξεστομίζει» μπορεί συνεχώς να τις απαντήσεις πριν διακόπτει και να ολοκληρωθούν οι διορθώνει τα άλλα ερωτήσεις. παιδιά και τον 12. Συχνά διακόπτει ή εκπαιδευτικό στην εισβάλλει στις προσπάθειά τους να συζητήσεις ή τα είναι ακριβείς. (MOE, παιχνίδια των άλλων. 2000) 10. Οι McAlpine and Reid (1996) θεωρούν ότι τα χαρισματικά παιδιά είναι επιφυλακτικά με τις αυταρχικές διακηρύξεις και αποφάσεις και πιέζουν τους εκπαιδευτικούς και άλλους ενηλίκους για εξηγήσεις. 11. Τα χαρισματικά παιδιά με 9. Οι χορηγίες τους φαίνονται ασήμαντες. (courtesies) (Davis & Rimm, 1998) 10. Αμφισβητούν τους κανόνες και απεχθάνονται την κυριαρχία. (Davis & Rimm,1998) 46

47 13. Συχνά στριφογυρνά τη θέση του με τα χέρια ή τα ποδιά. 14. Συχνά σηκώνεται από τη θέση του κατά τη διάρκεια του μαθήματος ή σε άλλες περιπτώσεις που αναμένεται να παραμείνει καθιστός. 15. Συχνά τρέχει ή σκαρφαλώνει σε περιπτώσεις που είναι ανεπίτρεπτο. (οι ενήλικες περιορίζονται στη διαρκή ανησυχία) 16. Συχνά βρίσκεται σε κίνηση 17. Συχνά μιλάει υπερβολικά 18. Συχνά έχει δυσκολία στο να περιμένει τη σειρά του. υπερευαισθησία στη φαντασία συχνά αναλαμβάνουν δικές τους δραστηριότητες από το να συμμετέχουν σε δραστηριότητες της τάξης. (Lind, 2001). 12. Υψηλό επίπεδο δραστηριότητας. (Webb, 1993) 13. Είναι πιθανό η κίνηση να προκύπτει όταν βαριούνται ή διεκπεραιώνουν υποχρεωτικές εργασίες. 11. Απρόβλεπτη και εύκολη αναστάτωση. (Robinson, Shore & Enerson,2007). 12. Ανησυχία (Healey & Rucklidge,2005) 13. Εσωτερικός διάλογος (Cramond, 1994) 14. Ενέργεια (Cramond, 1994) 47

48 3.2 Σημαντικότητα της παρούσας έρευνας Σύμφωνα με τον Dvorak (2007) είναι πολύ σημαντικό οι εκπαιδευτικοί να γνωρίζουν τις ανάγκες των χαρισματικών παιδιών ώστε να μπορούν να ανταποκριθούν σε αυτές. Από την πλευρά του ο Renzulli (2004) θεωρεί ότι όσο πιο καλή είναι η εκπαίδευσή τους για τη χαρισματικότητα τόσο πιο ολοκληρωμένα μπορούν να αποδώσουν. Ακόμη οι Carrington και Bailey (2000) υποστηρίζουν ότι πολλοί χαρισματικοί μαθητές είναι σε μειονεκτική θέση λόγω της έλλειψης γνώσης των εκπαιδευτικών. Παρόμοια θέση υποστηρίζουν και οι Van Tassel Baska και Stambaugh (2005) οι οποίοι αναφέρουν ότι οι χαρισματικοί μαθητές μπορεί να αγνοηθούν αν οι εκπαιδευτικοί τους δεν μπορούν να αναγνωρίσουν τους ίδιους και τις ανάγκες τους, αναφορές σε Khalid Abdu Al-Makhalid (2012). Για τη ΔΕΠ/Υ, οι Spangler J. M. & Slate R. J. (2012), θεωρούν ότι υπάρχει έλλειψη από την πλευρά των εκπαιδευτικών σχετικά με τη ΔΕΠ/Υ και την επίδοσή τους στο σχολείο. Ακόμη, ο Sherman (2008) θεωρεί ότι δεν υπάρχουν πολλές έρευνες που να ενώνουν τον εκπαιδευτικό και τα παιδιά με ΔΕΠ/Υ. Γι αυτό και σύμφωνα με τον ίδιο η επίδραση του εκπαιδευτικού στα παιδιά με ΔΕΠ/Υ δεν είναι τόσο κατανοητή. Τέλος, σύμφωνα με τους Rinn & Nelson (2009), οι εκπαιδευτικοί είναι συνήθως οι πρώτοι από το περιβάλλον του παιδιού που επισημαίνουν τη ΔΕΠ/Υ. 48

49 4. ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ 4.1 ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΛΛΟΓΗΣ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Εργαλείο Έρευνας Για τη συλλογή των δεδομένων δημιουργήθηκε ένα ανώνυμο ερωτηματολόγιο το οποίο είχε ως στόχο τη διερεύνηση των απόψεων των Ελλήνων εκπαιδευτικών για τη ΔΕΠ/Υ και τη Χαρισματικότητα. Το πρώτο μέρος του ερωτηματολογίου διερευνούσε τα προσωπικά στοιχεία των συμμετεχόντων. Το δεύτερο μέρος διερευνούσε την πιθανή σχέση των εκπαιδευτικών συμμετεχόντων με χαρισματικούς μαθητές και με ΔΕΠ/Υ, τις πηγές πληροφόρησής τους, τον τρόπο αναγνώρισης των παιδιών αυτών καθώς και την εκπαίδευση που οι ίδιοι δέχτηκαν και τέλος, το πώς κρίνουν τον εαυτό τους ως προς την αναγνώριση αυτών των χαρακτηριστικών. Το τρίτο και τελευταίο μέρος καλούσε τους συμμετέχοντες - εκπαιδευτικούς να καταχωρίσουν τις προτάσεις που τους δόθηκαν ως χαρακτηριστικό μόνο της ΔΕΠ/Υ ή της Χαρισματικότητας. Το ερωτηματολόγιο αποτελούταν από είκοσι επτά (27) ερωτήσεις και τις ερωτήσεις των προσωπικών στοιχείων των συμμετεχόντων. Στο πρώτο μέρος οι συμμετέχοντες καλούνταν να απαντήσουν επιλέγοντας στην αρχή μία από τις απαντήσεις: Ναι, Όχι, Δεν Γνωρίζω, και στη συνέχεια να επιλέξουν τον βαθμό τον οποίο επιθυμούσαν στην κλίμακα Likert (από το 1= καθόλου ως το 5= Πάρα πολύ). Στις ερωτήσεις 9 και 13 του δεύτερου μέρους μπορούσαν να επιλέξουν πολλαπλές απαντήσεις. Τέλος, στο τρίτο μέρος (ερωτήσεις 14 27) η επιλογή έπρεπε να ήταν ή ΔΕΠ/Υ ή Χαρισματικότητα στις ερωτήσεις που τους δίνονταν. Οι ερωτήσεις που διατυπώθηκαν για την διερεύνηση των γνώσεων των εκπαιδευτικών για την διάκριση της ΔΕΠ/Υ από τη Χαρισματικότητα προήλθαν από τα χαρακτηριστικά συμπτώματα του DSM IV για τη ΔΕΠ/Υ. Για τη Χαρισματικότητα η λίστα δημιουργήθηκε από τον οδηγό για μαθητές με Ιδιαίτερες Νοητικές Ικανότητες και Ταλέντα, το αναλυτικό πρόγραμμα σπουδών του ΥΠΕΠΘ καθώς και από τη λίστα της Linda K. Silverman «Gifted Development Center a service of The Institute for the Study of Advanced Development Characteristics of Giftedness Scale. Για την αξιοπιστία του εργαλείου μας χρησιμοποιήθηκε ο ευρέως διαδεδομένος δείκτης αξιοπιστίας εσωτερικής συνέπειας Cronbach s alpha. Ο συγκεκριμένος δείκτης φανερώνει τον τρόπο απάντησης του ερωτηματολογίου από τους συμμετέχοντες. Οι τιμές του συντελεστή πρέπει να είναι 0,7 (Γαλάνης Π. 2013). Στην συνέχεια παρατίθενται οι πίνακες αξιολόγησης αξιοπιστίας του ερωτηματολογίου της έρευνας. 49

50 Reliability Statistics Cronbach's Alpha N of Items,868 5 Reliability Statistics Cronbach's Alpha N of Items, Reliability Statistics Cronbach's Alpha N of Items, Διαδικασία Συλλογής Δεδομένων Το δεύτερο εξάμηνο του 2013 μοιράστηκαν περίπου 170 ερωτηματολόγια σε διάφορα σχολεία πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης τεσσάρων νομών και εν τέλει επιστράφηκαν 112 ερωτηματολόγια τα οποία χρησιμοποιήθηκαν στην ανάλυση των αποτελεσμάτων. Κάποια από τα ερωτηματολόγια που μοιράστηκαν στους εκπαιδευτικούς συμπληρώθηκαν και επιστράφηκαν την ίδια στιγμή ενώ για κάποια άλλα ο ερευνητής έπρεπε να επιστρέψει άλλη μέρα στο σχολείο για να τα παραλάβει. Ο συνολικός χρόνος απάντησης του εκάστοτε ερωτηματολογίου κυμαινόταν από 10 ως 20 λεπτά. Δείγμα Συμμετέχοντες Το δείγμα της έρευνας αποτελούταν από 112 εκπαιδευτικούς Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης που διδάσκουν σε τέσσερις νομούς της χώρας. Οι ηλικίες των συμμετεχόντων ήταν ποικίλες με το εύρος ηλικίας (41 50) να καλύπτει το 52 του δείγματος. 50

51 Στην πλειοψηφία, πέρα από το προαναφερθέν εύρος της ηλικίας ανήκουν: οι γυναίκες ως προς το φύλο (90 γυναίκες, 80,5), τα έτη υπηρεσίας (11-20 έτη, 38), οι σπουδές (Πανεπιστήμιο ΤΕΙ, 91), η σχολική βαθμίδα στην οποία υπηρετούν (Λύκειο, 58), η πόλη (Λάρισα 45), οι ειδικότητες (θεωρητικές επιστήμες, 33) και τέλος, ο αριθμός των μαθητών (15 30, 95). Όσον αφορά τις ειδικότητες των εκπαιδευτικών χωρίστηκαν σε τέσσερις κύριες κατηγορίες όπου στην καθεμία ανήκαν και διαφορετικές ειδικότητες. Στις θετικές επιστήμες συμπεριλαμβάνονται οι ειδικότητες: Μαθηματικός, καθηγητής Πληροφορικής, Βιολόγος, Φυσικός, Χημικός και Οικονομολόγος. Στις θεωρητικές επιστήμες συγκαταλέγονται οι ειδικότητες: Φιλόλογος, Ξένων Γλωσσών, Θεολόγος, Κοινωνιολόγος, καθηγητής Μουσικής και Οικιακής Οικονομίας. Στις τεχνολογικές επιστήμες περιλαμβάνονται οι εξής ειδικότητες: Νοσηλευτής, Γυμναστής, καθηγητής ιατρικών εργαστηρίων, Βρεφονηπιοκόμος, καθηγητής Τεχνολογίας. Στην τέταρτη και τελευταία κατηγορία συγκαταλέγονται οι δάσκαλοι. Τα αποτελέσματα φαίνονται στους παρακάτω πίνακες και στα αντίστοιχα γραφήματα που βρίσκονται στο παράρτημα. Η επεξεργασία των στατιστικών δεδομένων και η ανάλυση των αποτελεσμάτων έγινε από το Στατιστικό Πακέτο για τις Κοινωνικές Επιστήμες (Statistical Package for the Social Sciences SPSS). Πίνακας 1. Φύλο Άντρες Γυναίκες 19,64 80,36 Πίνακας 2. Κατανομή Ηλικίας ,46 13,39 51,79 30,36 Πίνακας 3. 51

52 Έτη Υπηρεσίας ,43 38,39 33,93 6,25 Πίνακας 4. Σπουδές Πανεπιστήμιο ΤΕΙ Μεταπτυχιακό 91,07 8,93 Πίνακας 5. Σχολική Βαθμίδα Γυμνάσιο Λύκειο Δημοτικό 16,96 58,04 25,00 Πίνακας 6. Λάρισα Πόλη Σέρρες Θεσσαλονίκη Ημαθία 45,54 16,96 36,61 0,89 Πίνακας 7. Θετικές Επιστήμες Ειδικότητες Θεωρητικές Επιστήμες Τεχνολογικές Επιστήμες Δάσκαλοι 25,00 33,04 20,54 21,43 Πίνακας 8. Αριθμός Μαθητών Τμήμα 0-15 άτομα 5,36 Τμήμα άτομα 94, ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Στους πίνακες 9 12 οι εκπαιδευτικοί απάντησαν στις ερωτήσεις με Ναι, Όχι ή Δεν Γνωρίζω. Οι ερωτήσεις αφορούσαν το αν έχουν επιλέξει το επάγγελμά τους, αν πρέπει να έχουν γνώση θεμάτων ειδικής αγωγής και τέλος αν υπήρξαν ποτέ χαρισματικοί μαθητές ή μαθητές με ΔΕΠ/Υ στην τάξη τους. Οι ίδιοι κατά 66 και 83 θεώρησαν ότι κάποια στιγμή στην καριέρα τους συνάντησαν κάποιο χαρισματικό μαθητή ή μαθητή με ΔΕΠ/Υ στην τάξη τους. Πίνακας 9. Επάγγελμα του Ναι 81,25 εκπαιδευτικού 1 η επιλογή Όχι 18,75 52

53 Πίνακας 10. Η γνώση θεμάτων Ειδικής Αγωγής είναι απαραίτητη για τον εκπαιδευτικό Ναι Όχι Δεν Γνωρίζω Πίνακας ,07 3,57 5,36 Ύπαρξη Χαρισματικών μαθητών στην τάξη Ναι Όχι Δεν Γνωρίζω 66,07 16,96 16,96 Πίνακας 12. Ύπαρξη μαθητών με ΔΕΠ/Υ στην τάξη Ναι Όχι Δεν Γνωρίζω 83,04 10,71 6,25 Στη συνέχεια, στις ερωτήσεις 5 έως 12 του ερωτηματολογίου με εξαίρεση την ερώτηση 9, οι εκπαιδευτικοί έδωσαν τις απαντήσεις τους επιλέγοντας το στοιχείο που τους αντιπροσώπευε από την κλίμακα Likert (1 5) όπου το 1 = Καθόλου και 5 = Πάρα πολύ. Παρατηρούμε ότι όσον αφορά τις ανάγκες των ομάδων των παιδιών που εξετάζουμε θεωρούν τον εαυτό τους αποτελεσματικό κατά 35 περίπου. Οι ίδιοι επίσης θεωρούν ότι η εκπαίδευσή τους για την ανίχνευση εντοπισμό των παιδιών αυτών κυμαίνεται από το Ακόμη μπορούν να διακρίνουν τη Χαρισματικότητα σε μέτριο βαθμό (Μέτρια = 33) ενώ τη ΔΕΠ/Υ σε πάρα πολύ καλό βαθμό (Πάρα πολύ = 30). Παρότι θεωρούν πολύ σημαντική τη διαφορετική αντιμετώπιση και του χαρισματικού μαθητή και του μαθητή με ΔΕΠ/Υ καθώς και ότι χρήζουν εξειδικευμένων μεθόδων, οι ίδιοι πιστεύουν ότι μπορούν να ανταποκριθούν στις ανάγκες τους σε ποσοστό (Μέτρια 35 40). Τέλος πάρα πολύ σημαντική είναι για τους ίδιους η συναισθηματική στήριξη αυτών των παιδιών και η επικοινωνία με τους γονείς τους. Συνεχίζοντας, στους πίνακες 21 και 22 αναφέρονται οι πηγές πληροφόρησης των εκπαιδευτικών για τη Χαρισματικότητα και τη ΔΕΠ/Υ. Παρατηρείται ότι και για τις δύο, βασικό μέσο ενημέρωσης και πληροφόρησης θεωρούνται τα βιβλία, οι εφημερίδες, τα περιοδικά και τα άρθρα σε ποσοστό 60 και 66 αντίστοιχα. 53

54 Πίνακας 13. Πόσο αποτελεσματικό θεωρείτε τον εαυτό σας στην αντιμετώπιση των εκπαιδευτικών αναγκών των χαρισματικών μαθητών και των μαθητών με ΔΕΠ/Υ; Πίνακας 14. Καθόλου Λίγο Μέτρια Πολύ Πάρα Πολύ Χαρισματικότητα 8,9 20,5 34,8 28,6 7,1 Δεπ/υ 15, ,2 15,2 4,5 Πόσο ικανοποιητική ήταν η εκπαίδευση των εκπαιδευτικών για την ανίχνευση εντοπισμό παιδιών με Χαρισματικότητα και ΔΕΠ/Υ. Πίνακας 15. Καθόλου Λίγο Μέτρια Πολύ Πάρα Πολύ χαρισματικότητα 32,1 31,3 19,6 11,6 5,4 Δεπ/υ 29,5 36,6 15,2 10,7 8 Πόσο εύκολα μπορείτε να διακρίνετε τα χαρακτηριστικά της χαρισματικότητας από της ΔΕΠ/Υ; Πίνακας 16. Καθόλου Λίγο Μέτρια Πολύ χαρισματικότητα 8 8, ,6 21,4 Δεπ/υ 5,4 11,6 23,2 29,5 30,4 Πόσο αποτελεσματικό θεωρείτε τον εαυτό σας στην αντιμετώπιση των εκπαιδευτικών αναγκών των χαρισματικών μαθητών και των μαθητών με ΔΕΠ/Υ; Πίνακας 17. Καθόλου Λίγο Μέτρια Πολύ χαρισματικότητα 8,9 20,5 34,8 28,6 7,1 Δεπ/υ 15, ,2 15,2 4,5 Πόσο απαραίτητη θεωρείται η διαφορετική αντιμετώπιση του Χαρισματικού μαθητή και του μαθητή με ΔΕΠ/Υ; Καθόλου Λίγο Μέτρια Πολύ χαρισματικότητα 10,7 3, ,3 29,5 Δεπ/υ 9,8 1,8 15,2 25,9 47,3 Πάρα Πολύ Πάρα Πολύ Πάρα Πολύ 54

55 Πίνακας 18. Σημαντικότητα δημιουργίας και χρήσης εξειδικευμένων μεθόδων για χαρισματικούς μαθητές και με ΔΕΠ/Υ Πίνακας 19. Καθόλου Λίγο Μέτρια Πολύ χαρισματικότητα 4,5 2,7 13,4 25,9 53,6 Δεπ/υ 2,7 0,9 2,7 20,5 73,2 Σημαντικότητα συναισθηματικής στήριξης χαρισματικών παιδιών και παιδιών με ΔΕΠ/Υ Πίνακας 20. Καθόλου Λίγο Μέτρια Πολύ χαρισματικότητα 2,7 4,5 5,4 22,3 65,2 Δεπ/υ 0,9 0,9 1,8 22,3 74,1 Σημαντικότητα επικοινωνίας με τους γονείς των χαρισματικών παιδιών και των παιδιών με ΔΕΠ/Υ Καθόλου Λίγο Μέτρια Πολύ χαρισματικότητα 0,9 0,9 8,9 25,9 63,4 Δεπ/υ 0,9 0 1,8 17,9 79,5 Πάρα Πολύ Πάρα Πολύ Πάρα Πολύ Πίνακας 21. Πηγές Ποσοστό Πληροφόρησης Συμμετεχόντων Πίνακας 22. Χαρισματικότητα Βιβλία, επιστημονικά περιοδικά και άρθρα Σεμινάρια Διαλέξεις Τίποτα από τα παραπάνω Συνέδρια Προγράμματα Εξειδίκευσης Μεταπτυχιακά Πηγές 59,8 48,2 41,1 17,9 15,2 5,4 3,6 Ποσοστό Πληροφόρησης Συμμετεχόντων Βιβλία, επιστημονικά 66,1 55

56 ΔΕΠ/Υ περιοδικά και άρθρα Σεμινάρια Διαλέξεις Τίποτα από τα παραπάνω Συνέδρια Προγράμματα Εξειδίκευσης Μεταπτυχιακά 52,7 43,8 13,4 17,0 8,0 4,5 Αξιόπιστες πηγές αναγνώρισης χαρισματικότητας Συμμετέχοντες Τεστ δημιουργικότητας Αναφορές μελετών / εργασιών εκτός σχολείου 62,5 Παρατηρήσεις - αναφορές των εκπαιδευτικών 58,9 Προηγούμενες εργασίες του μαθητή 55,4 Ετήσιες αναφορές των εκπαιδευτικών 45,5 Ακαδημαϊκές επιδόσεις 42,9 Υποδείξεις/αναφορές των γονέων 41,1 Τεστ IQ 29,5 Υποδείξεις / αναφορές των συμμαθητών 14,3 Υπόδειξη / αναφορές του ίδιου του μαθητή 11,6 Καμία από τα παραπάνω 5,4 Οποιαδήποτε άλλη 4,5 Πίνακας 23. Αξιόπιστες πηγές αναγνώρισης ΔΕΠ/Υ Συμμετέχοντες Παρατηρήσεις - αναφορές των εκπαιδευτικών 73,2 Υποδείξεις/αναφορές των γονέων 56,3 Τεστ δημιουργικότητας Αναφορές μελετών / εργασιών εκτός σχολείου 49,1 Ετήσιες αναφορές των εκπαιδευτικών 47,3 Προηγούμενες εργασίες του μαθητή 44,6 Ακαδημαϊκές επιδόσεις 25,0 Υπόδειξη / αναφορές του ίδιου του μαθητή 17,0 Υποδείξεις / αναφορές των συμμαθητών 16,1 Τεστ IQ 10,7 Οποιαδήποτε άλλη 4,5 Καμία από τα παραπάνω 3,6 Πίνακας 24. Στους πίνακες 23,24 παρατηρούμε ότι οι εκπαιδευτικοί ως βασική πηγή αναγνώρισης της Χαρισματικότητας χρησιμοποιούν διάφορα τεστ δημιουργικότητας και εργασίες των 56

57 μαθητών που γίνονται εκτός σχολείου. Ως δεύτερη πηγή αναγνώρισης της Χαρισματικότητας θεωρούν τις αναφορές και τις παρατηρήσεις των υπόλοιπων εκπαιδευτικών. Από την άλλη πλευρά για την αναγνώριση της ΔΕΠ/Υ βασίζονται κυρίως στις παρατηρήσεις των άλλων εκπαιδευτικών και στις αναφορές τους. Δευτερευόντως στις παρατηρήσεις των γονέων. Τέλος, το τελευταίο και σημαντικότατο κομμάτι του ερωτηματολογίου κάλεσε τους ερωτηθέντες να επιλέξουν ανάμεσα από 14 ερωτήσεις τα χαρακτηριστικά που κατά τη γνώμη τους προσδιορίζουν μόνο τη ΔΕΠ/Υ ή μόνο τη Χαρισματικότητα. Σκοπός των συγκεκριμένων ερωτήσεων ήταν να αποκαλυφθεί η ικανότητα των εκπαιδευτικών να αναγνωρίζουν ένα παιδί με ΔΕΠ/Υ μέσα στην τάξη ή ένα χαρισματικό παιδί με σκοπό την αναφορά του παιδιού και την ιδιαίτερη αντιμετώπιση που θα χρειαστεί. Η επικάλυψη των δύο στοιχείων προκύπτει από το ότι κάποιοι από τους εκπαιδευτικούς επέλεξαν και τις δύο απαντήσεις σε κάποιες ερωτήσεις και όχι μόνο τη μία που θα έπρεπε. Πίνακας 25. Χαρισματικότητα Χαρισματικότητα & ΔΕΠ/Υ ΔΕΠ/Υ Ασυνήθιστη Μνήμη 94,29 Σ 7 (6,25) 5,71 Σημαντικά ευερέθιστος στα άμεσα γεγονότα 13,08 5 (4,46) 86,92 Σ Επιθυμεί να κινηθεί σε διάφορα/ποικίλα κέντρα εργασίας Αφήνει τη θέση του όταν αναμένεται να παραμείνει καθιστός/ή Συχνά διακόπτει ή ενοχλεί με την παρουσία του τους άλλους Πρώιμη γλωσσική ανάπτυξη, ευρύ λεξιλόγιο Η προσοχή του διασπάται εύκολα από εξωτερικά ερεθίσματα 34,26 Σ 4 (3,57) 65,74 6,31 1 (0.9) 93,69 Σ 11,43 7 (6,25) 88,57 Σ 92,86 Σ 0 7,14 6,31 1 (0,9) 93,69 Σ Υψηλά επίπεδα ευαισθησίας, βιώνει πιο έντονα την πραγματικότητα Κινεί νευρικά τα χέρια και τα πόδια του 6,31 64,42 Σ 8 (7,1) 35,58 1 (0,9) 93,69 Σ Έχει την τάση να συνδυάζει ιδέες με ασυνήθιστο τρόπο, δημιουργικό 86,11 Σ 4 (3,57) 13,89 57

58 Εργάζεται σε ομάδες μαθητών που έχουν κοινά ενδιαφέροντα Ασυνήθιστη, ιδιόρρυθμη αίσθηση του χιούμορ Απορροφάται εντελώς από ενδιαφέροντα που έχει επιλέξει ο ίδιος Δυσκολεύεται να διατηρήσει την προσοχή σε δραστηριότητες 72,64 Σ 6 (5,35) 27,36 62,96 Σ 4 (3,57) 37,04 66,97 Σ 3 (2,68) 33,03 3,70 4 (3,57) 96,30 Σ Μ.Ο με βάση τις Σωστές απαντήσεις Μ. Ο. Απαντήσεων 44,4 55,6 Παρατηρούμε ότι οι εκπαιδευτικοί θεωρούν κατά 94 ότι ο χαρισματικός έχει την ικανότητα να συγκρατεί πολλές πληροφορίες, κατά 34 ότι επιθυμεί να εργαστεί σε διάφορα κέντρα εργασίας μέσα στην τάξη και ότι παρουσιάζει πρώιμη γλωσσική ανάπτυξη και ακριβές λεξιλόγιο κατά 92. Ακόμη, θεωρούν ότι βιώνει την πραγματικότητα πιο έντονα από τα άλλα παιδιά κατά 64, ότι είναι δημιουργικός, έχει ιδιαίτερο χιούμορ και απορροφάται από εργασίες που έχει επιλέξει ο ίδιος. Από την άλλη πλευρά, θεωρούν ότι το παιδί με ΔΕΠ/Υ κατά 86 είναι περισσότερο ευερέθιστος συναισθηματικά στα άμεσα γεγονότα, σηκώνεται από τη θέση του ενώ δεν πρέπει, διακόπτει τους άλλους, διασπάται εύκολα η προσοχή του, κινείται νευρικά και δυσκολεύεται να διατηρήσει την προσοχή του σε ποσοστά ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Σύμφωνα με τα στοιχεία που συλλέχθηκαν παρατηρείται ότι περίπου το 80 του δείγματος είχε ως πρώτη επιλογή το επάγγελμα του εκπαιδευτικού, (Πίνακας 9). Στη συνέχεια, περίπου το 90 του δείγματος θεωρεί απαραίτητη τη γνώση θεμάτων Ειδικής Αγωγής (Πίνακας 10). Ακόμη, από την έρευνα φάνηκε ότι το μεγαλύτερο ποσοστό των εκπαιδευτικών, στην ερώτηση: «πόσο αποτελεσματικό θεωρείτε τον εαυτό σας στην αντιμετώπιση των εκπαιδευτικών αναγκών των χαρισματικών μαθητών και των μαθητών με ΔΕΠ/Υ;» συσσωρεύτηκε στο (Μέτρια, 35 και Πολύ, 29 της κλίμακας Likert) για τους χαρισματικούς και στο (Μέτρια, 40 και Λίγο, 25 της κλίμακας Likert) για τους μαθητές με ΔΕΠ/Υ (πίνακας 13.). Αυτό συμφωνεί με το αποτέλεσμα που προέκυψε από την έρευνα της Bekle B. (2004) 58

59 σύμφωνα με την οποία τα κενά των εκπαιδευτικών όσον αφορά τη γνώση τους για τη ΔΕΠ/Υ ήταν αρκετά και σχετίζονταν κυρίως με τον τρόπο της αντιμετώπισή της. Στη συνέχεια παρατηρήθηκε ότι αν και οι εκπαιδευτικοί θεωρούν ότι η εκπαίδευσή τους δεν ήταν ικανοποιητική για την ανίχνευση και τον εντοπισμό των χαρισματικών παιδιών και των παιδιών με ΔΕΠ/Υ (Πίνακας 14) οι ίδιοι, στην ερώτηση: «είχατε χαρισματικούς μαθητές ή με ΔΕΠ/Υ στην τάξη σας;» απάντησαν θετικά (Ναι) σε ποσοστό 66 και 83 αντίστοιχα (Πίνακας 11 και Πίνακας 12). Προχωρώντας την ανάλυση των αποτελεσμάτων εντοπίζεται μία δυσαναλογία ως προς την ικανότητα διάκρισης των χαρακτηριστικών της Χαρισματικότητας και της ΔΕΠ/Υ σε σχέση με την ικανότητα αντιμετώπισης των αναγκών αυτών των παιδιών. Πιο συγκεκριμένα, οι εκπαιδευτικοί σε ποσοστό 83 περίπου μπορούν να διακρίνουν τη Χαρισματικότητα και τη ΔΕΠ/Υ σε βαθμό μέτριο ως πάρα πολύ καλό σύμφωνα με την κλίμακα Likert. Από την άλλη πλευρά, όσον αφορά την ικανότητα αντιμετώπισης των εκπαιδευτικών αναγκών, το ποσοστό στην ίδια κλίμακα μειώνεται στο 70 για την αντιμετώπιση της χαρισματικότητας και στο 60 για την αντιμετώπιση της ΔΕΠ/Υ αντίστοιχα (Πίνακες 15, 16). Αυτό συμφωνεί με τη έρευνα των Sciutto,Trjensen & Bender Frank (2000) οι οποίοι κατέληξαν στο συμπέρασμα πως οι εκπαιδευτικοί έτειναν να γνωρίζουν τις απαντήσεις που σχετίζονταν με τα συμπτώματα της ΔΕΠ/Υ και όχι τόσο αυτές που σχετίζονταν με την αντιμετώπισή της. Στο ίδιο συμπέρασμα καταλήγει και η έρευνα των Jerome, Gordon & Hustler, 1994 στην οποία φάνηκε ότι υστερούσαν στην παρέμβαση αντιμετώπιση. Επιπροσθέτως, αξιοσημείωτο είναι το γεγονός πως οι εκπαιδευτικοί που συμμετείχαν στην έρευνα θεωρούν αρκετά ως πάρα πολύ σημαντική τη διαφορετική αντιμετώπιση του χαρισματικού μαθητή και του μαθητή με ΔΕΠ/Υ σε ποσοστό 86 και 90 αντίστοιχα (Πίνακας 17). Το παραπάνω αποτέλεσμα συμφωνεί και με την έρευνα του Hall (2002) στην οποία επισημαίνεται ότι η διαφοροποίηση της διδασκαλίας με σκοπό την κάλυψη των εκπαιδευτικών αναγκών των μαθητών μπορεί να έχει θετικά αποτελέσματα στις προσπάθειες αυτών. Αυτό συνάδει και με το ότι οι εκπαιδευτικοί θεωρούν πάρα πολύ σημαντική τη χρήση εξειδικευμένων μεθόδων για τους χαρισματικούς μαθητές και τους μαθητές με ΔΕΠ/Υ με ποσοστό 55 και 75 αντίστοιχα (Πίνακας 18). Εν συνεχεία, οι εκπαιδευτικοί της έρευνας ρωτήθηκαν για τις πηγές των γνώσεων που έχουν αποκτήσει για τη Χαρισματικότητα και τη ΔΕΠ/Υ. Το 60 του δείγματος απάντησε πως η πηγή πληροφόρησής τους ήταν τα βιβλία, τα επιστημονικά περιοδικά και τα άρθρα (Πίνακες 21 & 22). Το ίδιο αποτέλεσμα προέκυψε και από την έρευνα των Stormont & Stebbins (2005) 59

60 που βρήκαν πως η πιο διαδεδομένη πηγή γνώσης των εκπαιδευτικών για τη ΔΕΠ/Υ ήταν τα άρθρα περιοδικών. Παράλληλα, από τις ερωτήσεις (10, 11) διαπιστώθηκε ότι οι εκπαιδευτικοί θεωρούν πάρα πολύ σημαντική τη συναισθηματική στήριξη των χαρισματικών παιδιών και των παιδιών με ΔΕΠ/Υ καθώς και την επικοινωνία με τους γονείς των παιδιών (Πίνακες 19 & 20). Τέλος, στον πίνακα 23, παρατηρούμε ότι σε συνολικό ποσοστό και με βάση τα χαρακτηριστικά που δόθηκαν οι εκπαιδευτικοί μπορούν να αναγνωρίσουν τη Χαρισματικότητα σε ποσοστό περίπου 70 στο μαθητικό πληθυσμό και τη ΔΕΠ/Υ σε ποσοστό 90. Συνεπώς δυσκολεύονται να αναγνωρίσουν τη Χαρισματικότητα σε ποσοστό 30 περίπου και τη ΔΕΠ/Υ σε ποσοστό 10. Σύμφωνα με τον Webb (2006) πολλά χαρισματικά παιδιά καθώς και ενήλικοι συχνά λαμβάνουν λανθασμένη διάγνωση από ψυχολόγους, ψυχιάτρους, παιδίατρους και άλλους ειδικούς. Οι συνηθέστερες λανθασμένες διαγνώσεις είναι η ΔΕΠ/Υ, οι συμπεριφορικές διαταραχές, κ.α. Σύμφωνα με τον Lovecky V. Deirdre δεν υπάρχουν έρευνες που να εξετάζουν τη συχνότητα της λανθασμένης διάγνωσης ή την ύπαρξή της. Η συχνότερη λανθασμένη διάγνωση που αναφέρεται είναι η ΔΕΠ/Υ. Ακόμη, οι Webb και Latimer (1993) σημειώνοντας τα συμπτώματα της ΔΕΠ/Υ από το DSM III R είπαν «σχεδόν όλες αυτές οι συμπεριφορές, ωστόσο, μπορεί κάποιος να τις συναντήσει στα ταλαντούχα, δημιουργικά, χαρισματικά παιδιά», αναφορές σε Lovecky V. Deirdre. Εν τέλει, μπορούμε να συμπεράνουμε ότι η λανθασμένη αξιολόγηση από την πλευρά των εκπαιδευτικών οφείλεται στο ότι οι εκπαιδευτικοί δεν γνωρίζουν ακριβώς τι είναι η Χαρισματικότητα και τι σημαίνει ο όρος χαρισματικός. Υπάρχει ενδεχόμενη σύγχυση των χαρακτηριστικών του πολύ καλού μαθητή, του άριστου μαθητή, του χαρισματικού μαθητή και του ταλαντούχου μαθητή. Ίσως οι γενικευμένες και λίγες έρευνες πάνω σε αυτόν τον τομέα καθώς και η παρωχημένη τάση που επικρατεί στην Ελλάδα για την αντιμετώπιση των αναγκών αυτών των παιδιών να οδηγεί σε λανθασμένα συμπεράσματα και αντιλήψεις. Σύμφωνα και με την Δαβάζογλου (1999) «ίσως οι εκπαιδευτικοί να χρειάζονται συγκεκριμένα και μετρήσιμα στοιχεία και χαρακτηριστικά της Χαρισματικότητας και όχι γενικές θεωρίες». Ακόμη, αν και η χαρισματικότητα είναι ένας πολυδιάστατος ορισμός, ίσως οι εκπαιδευτικοί επισημαίνουν ένα μόνο βασικό γνώρισμα (για παράδειγμα μόνο τη σχολική επίδοση ή μόνο το τεστ I.Q). Συνεπώς τα συμπεράσματα στα οποία καταλήγουν ίσως δεν είναι σφαιρικά αλλά μεροληπτικά δίνοντας έμφαση σε μεμονωμένα χαρακτηριστικά τα οποία ενδεχομένως να μην είναι αντιπροσωπευτικά. 60

61 Οι εκπαιδευτικοί γνωρίζοντας μόνο τα τυπικά χαρακτηριστικά του χαρισματικού και όντες προκατειλημμένοι απέναντι τους, ίσως να μην δίνουν προσοχή σε μαθητές που μπορεί να υποαποδίδουν, να προέρχονται από χαμηλά κοινωνικοοικονομικά στρώματα ή να επηρεάζονται από την καταγωγή τους (Πολυχρονοπούλου και Ράνιος 2003), αναφορά στο «Διαχείρισης προβλημάτων σχολικής τάξης», Αθήνα Τέλος, πρέπει να δοθεί η αμέριστη προσοχή όλων των εκπαιδευτικών στα παιδιά που έχουν διπλή διάγνωση (dual diagnosis), δηλαδή η χαρισματικότητα των μαθητών αυτών μπορεί να συνυπάρχει με ΔΕΠ/Υ, με Διπολική Διαταραχή, με μαθησιακές δυσκολίες και άλλα. Σύμφωνα με τον Webb et al. (2004) από τις πιο κοινές λανθασμένες διαγνώσεις της Χαρισματικότητας είναι η ΔΕΠ/Υ. 4.4 ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ: Παρά τη διαδικασία της έρευνας και την προσπάθεια για τη βέλτιστη απόδοση των αποτελεσμάτων η έρευνα δεν ολοκληρώθηκε χωρίς περιορισμούς. Ο μικρός αριθμός του δείγματος και η μικρή βιβλιογραφία για τη σχέση των εκπαιδευτικών με τη ΔΕΠ/Υ και τη Χαρισματικότητα ήταν οι κυριότεροι. Ακόμη, παραλείφθηκε η ερώτηση για το τι πιστεύουν οι ίδιοι οι εκπαιδευτικοί και τι ισχύει στην πραγματικότητα. Η παρούσα έρευνα ενδεχομένως να βοηθήσει στην διεύρυνση αυτής της βιβλιογραφίας καθώς και στην κινητοποίηση των αρμοδίων για την ευρεία διάδοση των εκπαιδευτικών αναγκών των ελληνικών σχολείων. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ: Με την συγκεκριμένη έρευνα έγινε μία προσπάθεια για την ανίχνευση των απόψεων και των γνώσεων των εκπαιδευτικών για τους χαρισματικούς μαθητές και τους μαθητές με ΔΕΠ/Υ. Στο μέλλον μπορούν να υπάρξουν αντίστοιχες έρευνες που να έχουν στο επίκεντρο τους μαθητές με χαρισματικότητα και τη συνύπαρξή της με άλλες διαταραχές ή προβλήματα τα οποία περιορίζουν τον εντοπισμό τους και την κατάλληλη και απαιτούμενη αντιμετώπιση των αναγκών τους. Ακόμη, προτείνεται η ανίχνευση των απόψεων και των γνώσεων των εκπαιδευτικών όχι μόνο για τη ΔΕΠ/Υ και τη Χαρισματικότητα αλλά και για άλλες διαταραχές που παρουσιάζουν παρόμοια συμπτώματα καθώς και τι ισχύει για την αντιμετώπιση αυτών των συμπτωμάτων. 61

62 5. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Bain, S. Bliss, S. Choate, S. Brown, K. (2006). Serving children who are gifted: Perceptions of undergraduates planning to become teachers. Bekle, B. (2004). Knowledge and attitudes about attention deficit hyperactivity disorder (adhd): a comparison between practicing teachers and undergraduate education students. Bianco, M. (2005). The effects of disability labels on special education and general education teachers referrals for gifted programs. Learning Disability Quarterly, 28, Bishofberger, D. Susan (2012). Elementary Teachers' Perceptions of Giftedness: An Examination of the Relationship between Teacher Background and Gifted Identification. University of Tennessee, Knoxville Trace: Tennessee Research and Creative Exchange. Brown, B. Michael (2000). Diagnosis and Treatment of Children and Adolescents with Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder. Edwards, K. (2009). Misdiagnosis, the recent trend in thinking about gifted children with ADHD. APEX, 15(4), Retrieved online from Erk, R. Robert (1997). Center for the Professional Study of ADHD. A system oriented approach to ADHD: families, schools, and communities working together. Fraser Seeto, (2013). Pre service teacher training in gifted and talented education: An Australian perspective. Journal of Student Engagement: Education matters. Fernandez, J. Minguez, T. Casas, M. (2007). Teacher s Knowledge misconceptions and lacks concerning Attention Deficit Hyperactivity Disorder. Freeman, J. (1999). Teaching gifted pupils. Journal of Biological Education, 33:4, Gagné, Françoys (2000 update). A Differentiated Model of Giftedness and Talent (DMGT). Γαλάνης. Π. (2013). Εγκυρότητα και αξιοπιστία των ερωτηματολογίων στις επιδημιολογικές μελέτες. Εργαστήριο Οργάνωσης και Αξιολόγησης Υπηρεσιών Υγείας, Τμήμα Νοσηλευτικής, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών. 62

63 Gallagher, James J. (2008). Psychology, Psychologists, and Gifted Students. Frank Porter Graham Institute University of North Carolina at Chapel Hill. Ghanizadeh, A. Bahredar, MJ. Moeini, SR. (2006). Knowledge and attitudes towards attention deficit hyperactivity disorder among elementary school teachers. Gilman, Barbara & Revel, Annete (2007).Current Use of the Stanford Binet, Form L M. Harnett, D. N. Nelson, J. M. Rinn, A. N. (2004). The Possibility of Misdiagnosis of Giftedness and ADHD Still Exists: A Response to Mika. Inan, H. Z. Bayindir, N. & Demir, S. (2009). Awareness level of teachers about the characteristics of gifted children. Australian Journal of Basic and Applied Sciences, 3 (3), Jadad, AR. M Boyle, C. Cunningham, M. Kim, and R. Schachar, (1999). Treatment of Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder. Jost, J. (1997). The prognosis of learning disabilities via the Pavlidis Test (ophthalmokinesis) in Czechia. Paper presented at the 4th World Congress on Dyslexia, Chalkidiki, Greece. Khalid Abdu Al-Makhalid (2012). Primary Teachers Attitudes and Knowledge Regarding Gifted Pupils and Their Education in the Kingdom of Saudi Arabia. Lee, S.I. Schachar, R.J. Chen, S.X. Ornstein, T.J. Charach, A. Barr, C. & Ickowicz, A. (2008). Predictive validity of DSM-IV and ICD-10 criteria for ADHD and hyperkinetic disorder. Journal of Child Psychology Psychiatry, 49(1), Leroux, J.A., & Levitt-Perlman, M. (2000). The gifted child with attention deficit disorder: An identification and intervention challenge. Roeper Review, 22, Lohman, David F. Korb, Katrina A. (2006). Gifted Today but not Tomorrow? Longitudinal Changes in Ability and Achievement during Elementary School. The University of Iowa. Lovecky, V. Deirdre (1992). Exploring Social and Emotional Aspects of Giftedness in Children. Roeper Review (1) Lovecky, V. Deirdre. Misperceptions about Giftedness Diagnosis of ADHD and other Disorders. Martin, B. (2007) Mc Alpine, D. & Reid, N. (1996). Teacher observation scales for identifying children with special abilities. 63

64 McClain, Mary Catherine & Pfeiffer, Steven (2012). Identification of Gifted Students in the United States Today: A Look at State Definitions, Policies, and Practices. Florida State University, Tallahassee, Florida, USA. Miller, Karen J. (2005), Attention and Learning Problems: Which Came First? Published in Pediatric Annals. Ministry of Education, (2000). Gifted and Talented Students, Meeting their needs in New Zealand Schools. Minner, S. (1989). Initial referral recommendations of teachers toward gifted students with behavioral problems. Roeper Review, 12, Moraiti Pavlidou, V. (2014). Differences in the IQ WISC subtests profile of gifted dyslexic and dyslexic pupils with normal IQ. NCCMH, (2009). Diagnosis and Management of ADHD in Children, young people and adults. National Collaborating Center for Mental Health. Published by The British Psychological Society and the Royal College of Psychiatrists. NIMH, revised (2012). National Institute of Mental Health. U.S Department of Health and Human Services. Pavlidis, Th. G. & Giannouli, V. (2013). Linking ADHD Dyslexia and Specific Learning Difficulties. Pavlidis, G.Th. & Samaras, P. (2005). Ophthalmokinesis (Pavlidis test) objectively prognoses-diagnoses preschoolers at high-risk for ADHD. Paper presented at the 27th Colloquium of the International School Psychology Association, Athens. Pfeiffer, Steven I. (2011). Current Perspectives on the Identification and Assessment of Gifted Students. Journal of Psychoeducational Assessment. Reis, M. Sally. (2010). Is there still a need for Gifted Education? An examination of current research. Renzulli, Joseph S. (2002). Emerging Conceptions of Giftedness: Building a Bridge to the New Century, Exceptionality: A Special Education Journal, 10:2, Renzulli, S. Joseph (1978). What Makes Giftedness? Reexamining a Definition. Reid, B. & McGuire, M. (1995). Square pegs in round holes-these kids don t fit: Bright students with behavior problems. Storrs, CT: University of Connecticut, The National Research Center on the Gifted and Talented. Rinn, N. Α. & Nelson, J.M. (2009). Preservice teachers' perceptions of behaviors characteristic of ADHD and giftedness. 64

65 Rinn, A. N. & Reynolds, J.M. (2012). Overexcitabilities and ADHD in the Gifted: An Examination. Salmeron, PA, (2009). Childhood and adolescent attention-deficit hyperactivity disorder, diagnosis, clinical practice guidelines, and social implications. Shore, B.M. Coleman, E.B. & Moss, E. (1992). 'Cognitive psychology and the use of protocols in the understanding of giftedness and high level thinking'. Siegle, D. & Powell, T. (2004). Exploring teacher biases when nominating students for gifted programs. Gifted Child Quarterly, 48(1), Silverman, Kreger, Linda (1993). Characteristics of Giftedness Scale: Research and Review of the Literature Gifted Development Center. Spangler, J. M. & Slate, R. J. (2012). Elementary School Teacher Perceptions of Attention Deficit Hyperactivity Disorder. Sam Houston State University. Tejera, G. Gonzalez, M. Ramirez, B. Rivera, M. (2009). Attention deficit hyperactivity disorder in five schools of the San Juan metropolitan area: assessment of teacher s knowledge. Tomlinson, Carol Ann. (2001). How to differentiate instruction in mixed-ability classrooms. 2 nd edition. Tomlinson, Carol Ann Brighton, Catherine Hertberg,, Holly Callahan, Carolyn M. Moon, Tonya R. Brimijoin, Kay Conover, Lynda A. Reynolds, Timothy (1993). Differentiating Instruction in Response to Student Readiness, Interest, and Learning Profile in Academically Diverse Classrooms: A Review of Literature. Troxclair, A. D. (2000). Differentiating instruction for gifted students in regular education social studies classes. Τζελέπη Γιαννάτου Ελένη (2008) (επιμέλεια). Διαχείριση προβλημάτων σχολικής τάξης, τόμος β, Αθήνα Van Tassel Baska, & Stambaugh, T. (2005). Challenges and Possibilities for Serving Gifted Learners in the Regular Classroom. Van Tassel Baska, & Little, C. A. (2002). A curriculum study of gifted student learning in the language arts. Webb T. James, Amend R. Edward, Webb E. Nadia, Goerss J. Beljan F. Richard Olenchak (2004). Misdiagnosis and Dual Diagnosis of Gifted Children. Webb, J. T. Amend, E. R. Webb, N. E. Goerss, J. Beljan, P. & Olenchak, F. R. (2006). The misdiagnosis and dual diagnosis of gifted children. 65

66 Westberg, K. L. & Daoust, M. E. (2003). The results of the Replication of the Classroom Practices Survey Replication in Two States. Newsletter of the National Research Center on the Gifted and talented, Fall Webb, J. T. & Latimer, D. (1993). ADHD and children who are gifted. Reston, VA: The Council for Exceptional Children. Willard-Holt, C. (1999). Dual Exceptionalities, The Council for Exceptional Children. Yewchuk, Carolyn (1995). Learning characteristics of gifted students: implications for instruction and guidance. Young, Susan and Amarasinghe, J. Myanthi (2010). Journal of Child Psychology and Psychiatry. Practitioner Review: Non-pharmacological treatments for ADHD: A lifespan approach. Attention deficit hyperactivity disorder University of Maryland Medical Center

67 6. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Εικόνα 1. Κατανομή Φύλου Εικόνα 1. Κατανομή Ηλικίας 67

68 Εικόνα 2. Έτη Υπηρεσίας Εικόνα 3. Σπουδές Εικόνα 4. Σχολική Βαθμίδα 68

69 Εικόνα 5. Πόλη Εικόνα 6. Ειδικότητες 69

70 Εικόνα 7. Αριθμός Μαθητών Εικόνα 9. 70

Τι Είναι η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητα;

Τι Είναι η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητα; Τι Είναι η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητα; Τα κύρια συμπτώματα των παιδιών με ΔΕΠ-Υ είναι η εκδήλωση συμπτωμάτων απροσεξίας, υπερκινητικότητας και/ή παρορμητικότητας σε βαθμό δυσανάλογο

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός γονέων Διαταραχή Ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα (ΔΕΠ/Υ)

Οδηγός γονέων Διαταραχή Ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα (ΔΕΠ/Υ) Οδηγός γονέων Διαταραχή Ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα (ΔΕΠ/Υ) ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΔΕΠΥ; Αποτελεί μια ομάδα διαταραχών όπου τα συμπτώματα εμφανίζονται πριν από την ηλικία των 12 ετών. Τα κυριότερα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχή ελλειμματικής προσοχής. και υπερκινητικότητα: Δρ Μαρίνα Πατσίδου Ηλιάδου. Σχολική Σύμβουλος ΕΑΕ

Διαταραχή ελλειμματικής προσοχής. και υπερκινητικότητα: Δρ Μαρίνα Πατσίδου Ηλιάδου. Σχολική Σύμβουλος ΕΑΕ Διαταραχή ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητα: Δρ Μαρίνα Πατσίδου Ηλιάδου Σχολική Σύμβουλος ΕΑΕ Η περίπτωση του Ορέστη Προνήπιο Χωρίς προβλήματα στο νοητικό επίπεδο. Έχει πολύ καλό γνωστικό επίπεδο,

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής- Υπερκινητικότητας ή Υπερκινητική Διαταραχή

Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής- Υπερκινητικότητας ή Υπερκινητική Διαταραχή Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής- Υπερκινητικότητας ή Υπερκινητική Διαταραχή Δρ. Αναστασία Κουμούλα Παιδοψυχίατρος Συντ. Διευθύντρια Τμ. Ψυχιατρικής Παιδιών & Εφήβων Διευθύντρια ψυχιατρικού Τομέα Σισμανόγλειο

Διαβάστε περισσότερα

Οι δεξιότητες πέρα από τη χαρισματικότητα

Οι δεξιότητες πέρα από τη χαρισματικότητα Οι δεξιότητες πέρα από τη χαρισματικότητα Βίκη Παυλίδη Εκπαιδευτική Ψυχολόγος, ΜΑ,MSc Τμήμα Συμβουλευτικής & Ψυχολογίας Εκπαιδευτήρια Γείτονα Χαρακτηριστικά της χαρισματικότητας Γνωστικές Δεξιότητες Τρόποι

Διαβάστε περισσότερα

Νοημοσύνη. Μπορεί να μετρηθεί; Βασίλειος Κωτούλας 2 η Περιφέρεια ΔΕ Καρδίτσας

Νοημοσύνη. Μπορεί να μετρηθεί; Βασίλειος Κωτούλας 2 η Περιφέρεια ΔΕ Καρδίτσας Νοημοσύνη Μπορεί να μετρηθεί; Βασίλειος Κωτούλας 2 η Περιφέρεια ΔΕ Καρδίτσας S Αμφισβήτηση S Αξιολόγηση της νοημοσύνης (Νασιάκου, (1980): Νοημοσύνη είναι ό,τι μετρούν τα τεστ νοημοσύνης) S Τρόπος αξιολόγησης

Διαβάστε περισσότερα

Παιδί: Απλά ζωηρό και απρόσεκτο ή παρουσιάζει Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητας;

Παιδί: Απλά ζωηρό και απρόσεκτο ή παρουσιάζει Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητας; Παιδί: Απλά ζωηρό και απρόσεκτο ή παρουσιάζει Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητας; Η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής- Υπερκινητικότητας ή ΔΕΠΥ όπως είναι γνωστή από τα ακρωνύμια, αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά.

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. Γ. Οι μαθητές και τα Μαθηματικά. Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. ΠΙΝΑΚΑΣ 55 Στάση

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Ορισμός μαθησιακών διαταραχών Η αδυναμία των μαθητών να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ενός κανονικού σχολείου. Τα μαθησιακά προβλήματα ΔΕΝ οφείλονται

Διαβάστε περισσότερα

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά»

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» «Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» Θεοδώρα Πάσχου α.μ 12181 Τμήμα Λογοθεραπείας-Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ Εισαγωγικές επισημάνσεις 1) η εκδήλωση διαταραχών στην κατάκτηση μαθησιακών δεξιοτήτων προκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

σκοπός Νευροαναπτυξιακές διαταραχές της σχολικής ηλικίας

σκοπός Νευροαναπτυξιακές διαταραχές της σχολικής ηλικίας ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού Β έτος σκοπός Να γνωρίσετε τις μορφές των νευροαναπτυξιακών διαταραχών των μαθητών που συναντάμε πιο συχνά στο σχολικό περιβάλλον,

Διαβάστε περισσότερα

Όπως όλοι γνωρίζετε, οι επιστήμονες ξεχωρίζουν από πολύ μικρή ηλικία και ο Δρ. Αντρέου είναι πολύ μικρός στην ηλικία

Όπως όλοι γνωρίζετε, οι επιστήμονες ξεχωρίζουν από πολύ μικρή ηλικία και ο Δρ. Αντρέου είναι πολύ μικρός στην ηλικία Όπως όλοι γνωρίζετε, οι επιστήμονες ξεχωρίζουν από πολύ μικρή ηλικία και ο Δρ. Αντρέου είναι πολύ μικρός στην ηλικία Η ψυχοκοινωνική ανάπτυξη των χαρισματικών παιδιών Δέσποινα Χατζηγεωργίου, BSc, MSc,

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτριος Ι Ζαφειρίου Καθηγητής Παιδιατρικής Νευρολογίας- Αναπτυξιολογίας ΑΠΘ

Δημήτριος Ι Ζαφειρίου Καθηγητής Παιδιατρικής Νευρολογίας- Αναπτυξιολογίας ΑΠΘ Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας (Attention Deficit Hyperactivity Disorder,ADHD) στην Εφηβεία Δημήτριος Ι Ζαφειρίου Καθηγητής Παιδιατρικής Νευρολογίας- Αναπτυξιολογίας ΑΠΘ Μαρία Κυριαζή

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΝΟΣ ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ TAEKWONDO ΣΤΙΣ ΚΙΝΗΤΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΠΑΙΔΙΩ Ν ΜΕ ΔΕΠ-Υ

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΝΟΣ ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ TAEKWONDO ΣΤΙΣ ΚΙΝΗΤΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΠΑΙΔΙΩ Ν ΜΕ ΔΕΠ-Υ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙO ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΡΟΣΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΝΟΣ ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ TAEKWONDO ΣΤΙΣ ΚΙΝΗΤΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Μαργαρίτα Μανσόλα Dip.Ed. M.A. Psychology of Education, CPsychol (BPS)

Μαργαρίτα Μανσόλα Dip.Ed. M.A. Psychology of Education, CPsychol (BPS) Μαργαρίτα Μανσόλα Dip.Ed. M.A. Psychology of Education, CPsychol (BPS) «Κάθε συνηθισμένο παιδί είναι ικανό για ασυνήθιστα κατορθώματα» (Τζ. Ρόουλινγκ) «Όλοι οι μαθητές πρέπει να βιώνουν μια εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Δομή παρουσίασης Εισαγωγή Έννοια της διαφοροποιημένης διδασκαλίας Γιατί διαφοροποίηση διδασκαλίας; Θετικά αποτελέσματα από την εφαρμογή της διαφοροποιημένης

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Πώς γίνεται ένα παιδί να έχει ιδιαίτερη κλίση στα μαθηματικά, στη μουσική, στις ξένες γλώσσες, στη μετεωρολογία, να έχει ξεχωριστές ικανότητες και ενδιαφέροντα,

Διαβάστε περισσότερα

2% 20% 20% ΚύπροςΚύπρος 23.000

2% 20% 20% ΚύπροςΚύπρος 23.000 ΧΑΡΙΣΜΑΤΙΚΑ ΠΑΙΔΙΑ Ψηλές Ικανότητες 2% 20% 20% ΚύπροςΚύπρος 23.000 ΧΑΡΙΣΜΑΤΙΚΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΑ ΔΙΚΑ ΣΑΣ ΠΑΙΔΙΑ! ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΤΕ ΤΑ ΒΟΗΘΗΣΤΕ ΤΑ! ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΧΑΡΙΣΜΑΤΙΚΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ Πρώτο Σημαντικό Βήμα Σωστή Διαχείριση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Ενισχύστε την Αυτοπεποίθηση των Παιδιών Βελτιώνοντας & Μαθαίνοντας τον Γονεϊκό Τύπο!!! ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Κλεισθένους 12 (Στοά Κοββατζή) 1 ος όροφος Τηλ.: 2742029421 Κιν.: 6979985566

Διαβάστε περισσότερα

Κλινική Νευροψυχολογία του Παιδιού Διδάσκων: Α.Β. Καραπέτσας

Κλινική Νευροψυχολογία του Παιδιού Διδάσκων: Α.Β. Καραπέτσας WECHLER INTELLIGENCE SCALE FOR CHILDREN III (WISC -III) Κλινική Νευροψυχολογία του Παιδιού Διδάσκων: Α.Β. Καραπέτσας Υποκλίμακες του WISC Λεκτικές υποκλίμακες Πληροφορίες Λεξιλόγιο Ομοιότητες Κατανόηση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ 1 ο μάθημα Διδάσκουσα Δήμητρα Ιορδάνογλου ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Η εξελικτική πορεία της νοημοσύνης. Από το IQ στο EQ και στο SQ. Από τον Δαρβίνο στο ανερχόμενο πεδίο

Διαβάστε περισσότερα

ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΤΟΥ ΑΘΗΝΑΤΕΣΤ ΣΕ ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ ΠΑΙΔΙΟΥ ΠΡΩΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΜΕ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΤΟΥ ΑΘΗΝΑΤΕΣΤ ΣΕ ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ ΠΑΙΔΙΟΥ ΠΡΩΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΜΕ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Τμήμα Λογοθεραπείας ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΤΟΥ ΑΘΗΝΑΤΕΣΤ ΣΕ ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ ΠΑΙΔΙΟΥ ΠΡΩΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΜΕ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Παρουσίαση πτυχιακής εργασίας από τις

Διαβάστε περισσότερα

Προσέγγιση των Μαθησιακών Δυσκολιών και Εφαρμογή του Τεστ Αθηνά

Προσέγγιση των Μαθησιακών Δυσκολιών και Εφαρμογή του Τεστ Αθηνά Παρουσίαση Πτυχιακής Εργασίας με θέμα: Προσέγγιση των Μαθησιακών Δυσκολιών και Εφαρμογή του Τεστ Αθηνά Ιωάννινα Νοέμβριος2012 Επόπτης καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος Εκπονήτριες: Αρμυριώτη Βασιλική (11071)

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ Στις ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών για την ειδικότητα των νηπιαγωγών των εκπαιδευτικών πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση, ακριβώς λόγω του μεγάλου ανταγωνισμού και των υψηλών βαθμολογιών

Διαβάστε περισσότερα

6. ΓΕΝΙΚΑ ΚΑΙ ΕΙ ΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΧΑΡΙΣΜΑΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΑΛΑΝΤΟΥΧΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ

6. ΓΕΝΙΚΑ ΚΑΙ ΕΙ ΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΧΑΡΙΣΜΑΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΑΛΑΝΤΟΥΧΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ 6. ΓΕΝΙΚΑ ΚΑΙ ΕΙ ΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΧΑΡΙΣΜΑΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΑΛΑΝΤΟΥΧΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ 6.1. έκα χαρακτηριστικά και συµπεριφορές που µπορεί να εµποδίσουν τη διάγνωση της χαρισµατικότητας ενός παιδιού. Βαριούνται πολύ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΓΕΝΝΗΣΗ 6 ΕΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ

Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΓΕΝΝΗΣΗ 6 ΕΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΓΕΝΝΗΣΗ 6 ΕΤΩΝ ΗΛΙΚΙΑ γέννηση ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Αναγνωρίζει και προτιμά τη φωνή της μητέρας καθώς και ήχους της γλώσσας. Μιμείται ήχους της γλώσσας. 2 μηνών Συνδυάζει

Διαβάστε περισσότερα

Αίτια - Διάγνωση Μαθησιακές Δυσκολίες

Αίτια - Διάγνωση Μαθησιακές Δυσκολίες Βασίλειος Κωτούλας Σχολικός Σύμβουλος 2ης Εκπ. Περ. ΠΕ Καρδίτσας vaskotoulas@sch.gr http://dipe.kar.sch.gr/grss Αίτια - Διάγνωση Μαθησιακές Δυσκολίες Δομή Εισήγησης Ορισμός - Χαρακτηριστικά Βασικές παραδοχές

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες

Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες Κοκαρίδας Δημήτριος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Ορισμός Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009)

Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009) Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009) 1. Ταυτότητα της Έρευνας Το πρόβλημα του λειτουργικού αναλφαβητισμού στην Κύπρο στις ηλικίες των 12 με 15 χρόνων

Διαβάστε περισσότερα

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ΔΕΠΠΣ ΑΠΣ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ενδιαφερόντων του, γ. η εξασφάλιση ίσων ευκαιριών και δυνατοτήτων μάθησης

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτήτρια: Τσαρκοβίστα Βικτώρια (Α.Μ. 12517) Επιβλέπων καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος

Φοιτήτρια: Τσαρκοβίστα Βικτώρια (Α.Μ. 12517) Επιβλέπων καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος Φοιτήτρια: Τσαρκοβίστα Βικτώρια (Α.Μ. 12517) Επιβλέπων καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος Tα παιδιά με ειδικές μαθησιακές δυσκολίες παρουσιάζουν προβλήματα στις βασικές ψυχολογικές διαδικασίες που περιλαμβάνονται

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Το να είσαι γονιός δεν είναι εύκολο πράγμα. Δεν υπάρχει ευκαιρία για πρόβα, δεν υπάρχουν σχολεία. Το μόνο που κουβαλάμε

Διαβάστε περισσότερα

C A R E E R H O G A N D E V E L O P ΟΔΗΓΙΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ. Έκθεση για: Jane Doe ID: HB290576

C A R E E R H O G A N D E V E L O P ΟΔΗΓΙΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ. Έκθεση για: Jane Doe ID: HB290576 S E L E C T D E V E L O P L E A D H O G A N D E V E L O P C A R E E R ΟΔΗΓΙΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ Έκθεση για: Jane Doe ID: HB290576 Ημερομηνία: Αύγουστος 02, 2012 2

Διαβάστε περισσότερα

Προτάσεις για τις προαγωγικές και απολυτήριες ενδοσχολικές εξετάσεις μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία:

Προτάσεις για τις προαγωγικές και απολυτήριες ενδοσχολικές εξετάσεις μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία: Προτάσεις για τις προαγωγικές και απολυτήριες ενδοσχολικές εξετάσεις μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία: 1. Η διαφοροποιημένη αντιμετώπιση κατά τη διαδικασία εξέτασης των μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος ΤΙ ΡΟΛΟ ΠΑΙΖΕΙ Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Η ανατροφή των παιδιών, οι αξίες, τα κίνητρα που δίνει

Διαβάστε περισσότερα

Αναγνωρίζοντας το Μουσικό Ταλέντο. Είναι απόλυτα γνωστή και δεκτή η αντίληψη ότι το ταλέντο είναι

Αναγνωρίζοντας το Μουσικό Ταλέντο. Είναι απόλυτα γνωστή και δεκτή η αντίληψη ότι το ταλέντο είναι Αναγνωρίζοντας το Μουσικό Ταλέντο Μπορούμε να αναγνωρίσουμε το Μουσικό ταλέντο; Είναι απόλυτα γνωστή και δεκτή η αντίληψη ότι το ταλέντο είναι δύσκολο να αναγνωριστεί και να μετρηθεί στις τέχνες. Ο λόγος

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Λεωνίδου Τόνια, εκπαιδευτικός ειδικής αγωγής 3 ο Ειδικό σχολείο Ευόσμου

Λεωνίδου Τόνια, εκπαιδευτικός ειδικής αγωγής 3 ο Ειδικό σχολείο Ευόσμου Λεωνίδου Τόνια, εκπαιδευτικός ειδικής αγωγής 3 ο Ειδικό σχολείο Ευόσμου 80% των ατόμων με ADHD έχουν και δεύτερη διαταραχή και 60% αυτών έχουν δύο ή περισσότερες Σύμφωνα με το DSM-IV-TR: Στο 50 % των ατόμων

Διαβάστε περισσότερα

ΙΙΙ. ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ.

ΙΙΙ. ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ. ΙΙΙ. ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ. Είδαμε πως το 4.2% των μαθητών στο δείγμα μας δεν έχουν ελληνική καταγωγή. Θα μπορούσαμε να εξετάσουμε κάποια ειδικά χαρακτηριστικά αυτών των ξένων μαθητών

Διαβάστε περισσότερα

Διαφοροποιημένη διδασκαλία: Τι, Πώς, Γιατί

Διαφοροποιημένη διδασκαλία: Τι, Πώς, Γιατί Διαφοροποιημένη διδασκαλία: Τι, Πώς, Γιατί Επιμέλεια: Μαρία Λαζαρίδου Σχολική Σύμβουλος 14 ης Περιφέρειας Π.Ε. Θεσσαλονίκης 3 Μαρτίου 2015-13 ο Δημ. Σχολείο Σταυρούπολης Ενεργός συμμετοχή Καλλιέργεια των

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΜΑΔΟΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ σε εφαρμογή

Η ΟΜΑΔΟΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ σε εφαρμογή 1 ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΠΕΣΣ Φωτίζοντας τη διδασκαλία: Σύγχρονες Διδακτικές Προσεγγίσεις Η ΟΜΑΔΟΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ σε εφαρμογή ΚΟΡΙΝΘΟΣ 2013 Μπιλιούρη Αργυρή Δ/ντρια 5 ου Δημ.Σχ.Ναυπλίου ΜSc Διδακτική Λογοτεχνίας

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Διαφοροποιημένη Διδασκαλία. Ε. Κολέζα

Διαφοροποιημένη Διδασκαλία. Ε. Κολέζα Διαφοροποιημένη Διδασκαλία Ε. Κολέζα Τι είναι η διαφοροποιημένη διδασκαλία; Είναι μια θεώρηση της διδασκαλίας που βασίζεται στην προϋπόθεση ότι οι δάσκαλοι πρέπει να προσαρμόσουν τη διδασκαλία τους στη

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΚΟΛΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΔΥΣΚΟΛΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ ΔΥΣΑΝΑΓΝΩΣΤΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΧΑΜΗΛΗ ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΟΤΗΤΑ

ΔΥΣΚΟΛΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΔΥΣΚΟΛΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ ΔΥΣΑΝΑΓΝΩΣΤΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΧΑΜΗΛΗ ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΟΤΗΤΑ ΔΥΣΚΟΛΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΔΥΣΚΟΛΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ ΔΥΣΑΝΑΓΝΩΣΤΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΧΑΜΗΛΗ ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΟΤΗΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΒΡΑΧΥΠΡΟΘΕΣΜΗ ΚΑΙ ΜΑΚΡΟΠΡΟΘΕΣΜΗ ΜΝΗΜΗ ΧΑΜΗΛΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ ΕΠΙΛΟΓΗ ΑΝΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες

Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες στην επικοινωνία, κοινωνικότητα και συμπεριφορά, καθώς

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση πτυχιακής εργασίας. Γιώτη Κωνσταντίνα Φρογάκη Ήρα-Αφροδίτη

Παρουσίαση πτυχιακής εργασίας. Γιώτη Κωνσταντίνα Φρογάκη Ήρα-Αφροδίτη Παρουσίαση πτυχιακής εργασίας Γιώτη Κωνσταντίνα Φρογάκη Ήρα-Αφροδίτη Περιεχόμενα Εισαγωγή Γνώση και κατανόηση του αυτισμού Διαγνωστικά εργαλεία για την ανίχνευση του αυτισμού Βασικές αρχές αποτελεσματικής

Διαβάστε περισσότερα

Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα

Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα 22 Μαρτίου 2014 Ανδρέας Ευαγόρου Ψυχολόγος Εφηβεία Ψυχική και σωματική ανάπτυξη Πέρασμα από την παιδική στην ενήλικη ζωή Ενδοψυχικές αναδομήσεις Ανάγκη αυτονομίας

Διαβάστε περισσότερα

Αυτισμός Υψηλής Λειτουργικότητας (Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος με Υψηλή Λειτουργικότητα) Χαρακτηριστικά

Αυτισμός Υψηλής Λειτουργικότητας (Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος με Υψηλή Λειτουργικότητα) Χαρακτηριστικά Αυτισμός Υψηλής Λειτουργικότητας (Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος με Υψηλή Λειτουργικότητα) Χαρακτηριστικά Ιουλιέττα Καλλή-Λαούρη, M.D., Ph.D. Παιδοψυχίατρος, Ψυχοθεραπεύτρια Παιδιών & Εφήβων 1 ο Παγκύπριο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Δρ Μαριάννα Φωκαΐδου Δρ Παυλίνα Χατζηθεοδούλου Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Εκπαιδευτικών Μέσης Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Επιχειρήσεων

Διοίκηση Επιχειρήσεων 10 η Εισήγηση Δημιουργικότητα - Καινοτομία 1 1.Εισαγωγή στη Δημιουργικότητα και την Καινοτομία 2.Δημιουργικό Μάνατζμεντ 3.Καινοτομικό μάνατζμεντ 4.Παραδείγματα δημιουργικότητας και καινοτομίας 2 Δημιουργικότητα

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ (για τους μαθητές Γυμνασίων, ΓΕ.Λ., ΕΠΑ.Λ, ΕΠΑ.Σ, Καλλιτεχνικών, Μουσικών, Πρότυπων Πειραματικών Σχολείων.)

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ (για τους μαθητές Γυμνασίων, ΓΕ.Λ., ΕΠΑ.Λ, ΕΠΑ.Σ, Καλλιτεχνικών, Μουσικών, Πρότυπων Πειραματικών Σχολείων.) Ημερομηνία:.. Σχολείο:. Τάξη:. ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ (για τους μαθητές Γυμνασίων, ΓΕ.Λ., ΕΠΑ.Λ, ΕΠΑ.Σ, Καλλιτεχνικών, Μουσικών, Πρότυπων Πειραματικών Σχολείων.) Πρόλογος Αγαπητέ/ή μαθητή/τρια, Το ερωτηματολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ

Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ Αγγελική Γενά agena@ppp.uoa.gr ΣΗΜΑΝΤΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΕΤΟΙΜΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΕΝΤΑΞΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ ΣΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Α. ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ Επίσταση Προσοχής Ομαδική & όχι

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής- Υπερκινητικότητα (ΔΕΠ-Υ)

Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής- Υπερκινητικότητα (ΔΕΠ-Υ) ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής- Υπερκινητικότητα (ΔΕΠ-Υ) Μάθημα: Μαθησιακές Δυσκολίες Καθηγητής: Ζαφειριάδης

Διαβάστε περισσότερα

ΝEΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚA ΠΡΟΓΡAΜΜΑΤΑ: ΕΜΦAΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙOΤΗΤΕΣ. ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ και στη ΔΙΑΒΙΟΥ ΑΥΤΟΜΟΡΦΩΣΗ

ΝEΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚA ΠΡΟΓΡAΜΜΑΤΑ: ΕΜΦAΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙOΤΗΤΕΣ. ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ και στη ΔΙΑΒΙΟΥ ΑΥΤΟΜΟΡΦΩΣΗ ΝEΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚA ΠΡΟΓΡAΜΜΑΤΑ: ΕΜΦAΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙOΤΗΤΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ και στη ΔΙΑΒΙΟΥ ΑΥΤΟΜΟΡΦΩΣΗ ΜΕΡΟΣ Α Οι προτεραιότητες στα Νέα Αναλυτικά Προγράμματα Λειτουργική Ανάλυση (copyright: Μαίρη

Διαβάστε περισσότερα

Είναι δυνατή επίσης, η πραγματοποίηση συνεδριών κατ οίκον.

Είναι δυνατή επίσης, η πραγματοποίηση συνεδριών κατ οίκον. Μαθησιακή αποκατάσταση-δυσλεξία Ενσυναίσθηση Λογοθεραπεία Εργοθεραπεία, Σέρρες Αποκατάσταση - Στόχος Στόχος μας είναι τα παιδιά και οι έφηβοι να έρθουν σε επαφή με τη δυσκολία τους και να νιώσουν ότι την

Διαβάστε περισσότερα

Επιμόρφωση εκπαιδευτών/τριών Επιμορφωτικών Κέντρων Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού

Επιμόρφωση εκπαιδευτών/τριών Επιμορφωτικών Κέντρων Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού Επιμόρφωση εκπαιδευτών/τριών Επιμορφωτικών Κέντρων Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού Σάββατο, 28 Μαρτίου 2015 Λύκειο Λατσιών Αλέξανδρος Ταμπάκης Εκπαιδευτής Ε.Κ. Εισαγωγή 1. Χαρακτηριστικά ενήλικων εκπαιδευομένων

Διαβάστε περισσότερα

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ «Ο ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ» Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ Α. ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟΥ Σκοπός του Νηπιαγωγείου είναι να βοηθήσει τα παιδιά να αναπτυχθούν σωματικά, συναισθηματικά,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ 1 ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ Α. ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Το πρόγραμμα ειδίκευσης στη συστημική διάγνωση που προσφέρει το Λόγω Ψυχής Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 3 ο Διεύθυνση-Παρακίνηση 3.1. Ηγεσία-Βασικές έννοιες Η επιτυχία των επιχειρήσεων ή των οργανισμών

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιάζοντας τη διδασκαλία των Μαθηματικών: Βασικές αρχές

Σχεδιάζοντας τη διδασκαλία των Μαθηματικών: Βασικές αρχές Σχεδιάζοντας τη διδασκαλία των Μαθηματικών: Βασικές αρχές Φοιτητής: Σκαρπέντζος Γεώργιος Καθηγήτρια: Κολέζα Ευγενία ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Βασικές θεωρίες σχεδιασμού της διδασκαλίας Δραστηριότητες και κατανόηση εννοιών

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΧΡΥΣΟΒΑΛΑΝΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Γ. ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) Ημ/νίες Διεξαγωγής: 16-17/11, 30/11, 01/12, 07 08/12, 2013, 11-12/01, 25-26/01, 01-02/02, 15-16/02,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΠΑΛΙΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΠΑΛΙΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΠΑΛΙΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Κέντρο και άξονας αυτών των μεθόδων διδασκαλίας είναι ο δάσκαλος. Αυτός είναι η αυθεντία μέσα στην τάξη που καθοδηγεί και προσφέρει. Γι αυτό οι μέθοδοι αυτές

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 01-03-2014 (3 Ο ΜΑΘΗΜΑ) Σύνοψη Μαθησιακών Δυσκολιών Διεπιστημονική

Διαβάστε περισσότερα

Τεστ δεξιοτήτων & νοημοσύνης. Επιμέλεια : Αργυρίου Αντώνης Διευθυντής ΓΕ.Λ. Μαγούλας Χημικός, M.Ed., M.I.S. -Σύμβουλος ΣΕ.Π

Τεστ δεξιοτήτων & νοημοσύνης. Επιμέλεια : Αργυρίου Αντώνης Διευθυντής ΓΕ.Λ. Μαγούλας Χημικός, M.Ed., M.I.S. -Σύμβουλος ΣΕ.Π Τεστ δεξιοτήτων & νοημοσύνης Επιμέλεια : Αργυρίου Αντώνης Διευθυντής ΓΕ.Λ. Μαγούλας Χημικός, M.Ed., M.I.S. -Σύμβουλος ΣΕ.Π 1 Τεστ δεξιοτήτων & νοημοσύνης 2 Τεστ δεξιοτήτων & νοημοσύνης 3 Τεστ δεξιοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς των Α.Πορτσέλη, Μ. Κυριακίδου Η παρούσα εισήγηση αφορά στην παρουσίαση ενός καινοτόμου προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση Εκτελεστικών Λειτουργιών

Αξιολόγηση Εκτελεστικών Λειτουργιών Αξιολόγηση Εκτελεστικών Λειτουργιών Εισαγωγή: οκιμασίες Εκτελεστικών Λειτουργιών και η Συμβολή τους στην Επαγγελματική σας Επιλογή Η σημασία της αξιολόγησης των γνωστικών δεξιοτήτων Οι γνωστικές ικανότητες

Διαβάστε περισσότερα

Μαθησιακές Δυσκολίες Εκπαιδευτική αξιολόγηση. Πηνελόπη Κονιστή ΠΕ 70 Med Ειδικής Αγωγής pkonisti@gmail.com

Μαθησιακές Δυσκολίες Εκπαιδευτική αξιολόγηση. Πηνελόπη Κονιστή ΠΕ 70 Med Ειδικής Αγωγής pkonisti@gmail.com Μαθησιακές Δυσκολίες Εκπαιδευτική αξιολόγηση Πηνελόπη Κονιστή ΠΕ 70 Med Ειδικής Αγωγής pkonisti@gmail.com Τι είναι Μαθησιακές Δυσκολίες; Καμπύλη Νοημοσύνης Δείκτης Νοημοσύνης ποσοστό % κατηγορία πάνω από

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΙΤΙΟΥ

ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΙΤΙΟΥ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΙΤΙΟΥ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΗ ΔΡΑΣΗ Αναγνώριση Ανάγκης Αναγνώριση ανάγκης για βελτίωση των μαθησιακών αποτελεσμάτων ως αποτέλεσμα μιας αρχικής αξιολόγησης

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΙΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ Σπουδάστριες: Καρατζά Ευαγγελία Φερεντίνου Στεφανία

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΙΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ Σπουδάστριες: Καρατζά Ευαγγελία Φερεντίνου Στεφανία Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΙΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ Σπουδάστριες: Καρατζά Ευαγγελία Φερεντίνου Στεφανία Αναφορές υπάρχουν από την Αρχαία Ελλάδα Απρίλιο 1963 : Εμφάνιση

Διαβάστε περισσότερα

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010 Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Δημοτικής, Προδημοτικής και Ειδικής Εκπαίδευσης για τα νέα Αναλυτικά Προγράμματα (21-22 Δεκεμβρίου 2010 και 7 Ιανουαρίου 2011) Δ Φάση Επιμόρφωσης Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Το παιχνίδι της χαράς

Το παιχνίδι της χαράς Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Κατερίνα Πουλέα Παιδαγωγός Το παιχνίδι της χαράς Το παιχνίδι της χαράς Αετιδέων 15 & Βουτσινά Χολαργός 6944 773597 Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Το Παιδαγωγικό Κέντρο Προσχολικής

Διαβάστε περισσότερα

«Εκπαιδευτικές παρεμβάσεις σε νήπια και παιδιά πρώτης σχολικής ηλικίας με ΔΕΠΥ

«Εκπαιδευτικές παρεμβάσεις σε νήπια και παιδιά πρώτης σχολικής ηλικίας με ΔΕΠΥ «Εκπαιδευτικές παρεμβάσεις σε νήπια και παιδιά πρώτης σχολικής ηλικίας με ΔΕΠΥ Δρ Ιωάννα Γιαννοπούλου, Δ/ντρια ΕΣΥ Παιδοψυχίατρος, Κ.Ψ.Υ. Περιστερίου & Β Ψυχιατρική Κλινική ΕΚΠΑ του ΠΓΝ «Αττικόν» ΔΕΠΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΤΕΣΤ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗΣ ΤΗΣ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ ΣΤΟΥΣ ΕΝΗΛΙΚΕΣ(DAST) Δριδάκη Αργυρώ Α.Μ.: 10909 Κόλλια Δήμητρα Α.Μ.: 11283

ΤΟ ΤΕΣΤ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗΣ ΤΗΣ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ ΣΤΟΥΣ ΕΝΗΛΙΚΕΣ(DAST) Δριδάκη Αργυρώ Α.Μ.: 10909 Κόλλια Δήμητρα Α.Μ.: 11283 ΤΟ ΤΕΣΤ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗΣ ΤΗΣ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ ΣΤΟΥΣ ΕΝΗΛΙΚΕΣ(DAST) Δριδάκη Αργυρώ Α.Μ.: 10909 Κόλλια Δήμητρα Α.Μ.: 11283 Αναπτυξιακή Δυσλεξία Παγκόσμια Ομοσπονδία Νευρολογίας το 1968 «μια διαταραχή στα παιδιά τα οποία,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ Αποτελεί ένα από τα τέσσερα τμήματα της Σχολής Κοινωνικών Επιστημών και Επιστημών της Αγωγής. Υπήρξε το πολυπληθέστερο σε φοιτητές τμήμα. Έχει παραδώσει στην κοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

Δωρεάν επιστημονική καθοδήγηση σε θέματα δυσκολιών μάθησης και προσαρμογής, καθώς και γενικότερα εκπαιδευτικά ζητήματα από καθηγητές του ΠΑΜΑΚ

Δωρεάν επιστημονική καθοδήγηση σε θέματα δυσκολιών μάθησης και προσαρμογής, καθώς και γενικότερα εκπαιδευτικά ζητήματα από καθηγητές του ΠΑΜΑΚ Εγνατίας 156, 54006 Θεσσαλονίκη Γραφείο Τύπου: Μιχάλης Δώσσας Τηλ: 2310.891.311, 6974.487.128 Φαξ: 2310.891.313 Ε-mail: gtypou@uom.gr, mikegd@uom.gr ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Αρ. σελ.: 5 Θεσσαλονίκη, Τρίτη, 10 Μαρτίου

Διαβάστε περισσότερα

EDU.20 Μια διαδικτυακή πλατφόρμα, ένα περιβάλλον αυτόνομης και διαφοροποιημένης διδασκαλίας και μάθησης στα Αγγλικά στη Δημοτική εκπαίδευση

EDU.20 Μια διαδικτυακή πλατφόρμα, ένα περιβάλλον αυτόνομης και διαφοροποιημένης διδασκαλίας και μάθησης στα Αγγλικά στη Δημοτική εκπαίδευση EDU.20 Μια διαδικτυακή πλατφόρμα, ένα περιβάλλον αυτόνομης και διαφοροποιημένης διδασκαλίας και μάθησης στα Αγγλικά στη Δημοτική εκπαίδευση Ημερίδα για την ενσωμάτωση των ΤΠΕ στην εκπαίδευση, Λεμεσός 23/2/13

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΤΥΠΟ 1

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΤΥΠΟ 1 1 ΥΕΨ(Δημ) 1 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΤΥΠΟ 1 Nέα Διαδικασία Παρέμβασης στο Σχολείο για Χειρισμό Παιδιού με Πιθανές Μαθησιακές, Συναισθηματικές ή άλλες Δυσκολίες

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο.

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο Μαργαρίτα Μάου Λευκωσία 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Β06Σ03 «Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική» ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ:

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Β06Σ03 «Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική» ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2011-2012 ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Β06Σ03 «Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική» Διδάσκων: Κ. Χρήστου

Διαβάστε περισσότερα

«Βασικά Μάιος 2011 ΤΟ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΦΙΛ. ΑΝΑΠΤΥΞΗ. Ελένη Άννα Καλούδη Σύµβουλος Σταδιοδροµίας Γ..

«Βασικά Μάιος 2011 ΤΟ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΦΙΛ. ΑΝΑΠΤΥΞΗ. Ελένη Άννα Καλούδη Σύµβουλος Σταδιοδροµίας Γ.. Εκπαιδευτικά Εργαστήρια Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας µε γενικό τίτλο «Βασικά Θέµατα για τη µετάβαση των νέων στην παραγωγική διαδικασία» Μάιος 2011 ΤΟ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΦΙΛ. ΠΩΣ Η ΑΥΤΟΕΙΚΟΝΑ ΕΠΗΡΕΑΖΕΙ ΤΗΝ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ

Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ 3 Ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ-ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 205 Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ (Ένα παραμύθι από μεγάλα παιδιά) Παπαλουκά Κων/να Εκπαιδευτικός Β θμιας Εκπαίδευσης Νηπιοβρεφοκόμος Τσαγκουρνού Ελισάβετ Εκπαιδευτικός

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Εξειδίκευσης στην Ειδική Αγωγή

Πρόγραμμα Εξειδίκευσης στην Ειδική Αγωγή ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΗΣ ΨΥΧΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Χαρ. Τρικούπη 24, Αθήνα Τηλ: 210 3626445 www.kemepse.com e-mail: special.education.program.2013@gmail.com

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικά Θέματα Διδακτικής Εννοιών της Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία

Ειδικά Θέματα Διδακτικής Εννοιών της Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία Ειδικά Θέματα Διδακτικής Εννοιών της Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία Ενότητα 1η: Παιδιά, Τεχνολογίες της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας, Εκπαίδευση Κώστας Ραβάνης Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Ραφαέλα Χριστοδούλου Α.Φ.Τ.: 2010335637 Λεμεσός,

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το ΕΠΜ_2014 Εκπαιδευτικό Έργο «Το Κινητό Μουσείο»

Διαβάστε περισσότερα

Μπορώ να συνεργάζομαι και να επικοινωνώ αποτελεσματικά; Ένα εργαστήρι βιωματικών ασκήσεων αυτο-αξιολόγησης Φαίη Ορφανού - Σοφία Μακρή

Μπορώ να συνεργάζομαι και να επικοινωνώ αποτελεσματικά; Ένα εργαστήρι βιωματικών ασκήσεων αυτο-αξιολόγησης Φαίη Ορφανού - Σοφία Μακρή Εργαστήρι για την επαγγελματική ζωή Μπορώ να συνεργάζομαι και να επικοινωνώ αποτελεσματικά; Ένα εργαστήρι βιωματικών ασκήσεων αυτο-αξιολόγησης Φαίη Ορφανού - Σοφία Μακρή 4 0 Θ Ε Ρ Ι Ν Ο Σ Χ Ο Λ Ε Ι Ο Ν

Διαβάστε περισσότερα

( μαθήτρια Γ γυμνασίου) ***

( μαθήτρια Γ γυμνασίου) *** «...Η γλωσσομάθεια στις μέρες μας είναι απαραίτητη. Τα άτομα με επαρκή γνώση μιας ξένης γλώσσας έχουν τη δυνατότητα να είναι αποτελεσματικότεροι στις σπουδές τους, αφού μπορούν ψάχνοντας σε ξένες βιβλιογραφίες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την παλαιότερη γνώση τους, σημειώνουν λεπτομέρειες, παρακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

Μαρούλης Δημήτρης EXCELLENT Ετήσια Αξιολόγηση του ΚΞΓ Μαρούλης Δημήτρης

Μαρούλης Δημήτρης EXCELLENT Ετήσια Αξιολόγηση του ΚΞΓ Μαρούλης Δημήτρης EXCELLENT 3 Εκδόσεις Λευκή Σελίδα ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Αγγλική Γλώσσα Μαρούλης Δημήτρης EXCELLENT Ετήσια Αξιολόγηση του ΚΞΓ Μαρούλης Δημήτρης Διορθώσεις: Ελένη Ζαφειρούλη Σελιδοποίηση: Γιάννης Χατζηχαραλάμπους Μακέτα

Διαβάστε περισσότερα

Τα εφόδια των εργαζομένων για την είσοδο και παραμονή στην εργασία

Τα εφόδια των εργαζομένων για την είσοδο και παραμονή στην εργασία Τα εφόδια των εργαζομένων για την είσοδο και παραμονή στην εργασία Όταν το άτομο έρχεται αντιμέτωπο για πρώτη φορά με την άμεση πράξη της αναζήτησης και εξεύρεσης εργασίας, πρέπει, ουσιαστικά, να εντοπίσει

Διαβάστε περισσότερα