ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΤΑ ΒΑΣΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΔΕΠ-Υ ΣΤΗΝ ΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ. Κατερίνα Μανιαδάκη

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΤΑ ΒΑΣΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΔΕΠ-Υ ΣΤΗΝ ΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ. Κατερίνα Μανιαδάκη"

Transcript

1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος ΤΑ ΒΑΣΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΔΕΠ-Υ ΣΤΗΝ ΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Κατερίνα Μανιαδάκη Εισαγωγικά Διάκριση μεταξύ φυσιολογικής ζωηρότητας και ΔΕΠ-Υ Ιστορική αναδρομή στη μελέτη της ΔΕΠ-Υ Τα πρωτογενή συμπτώματα της ΔΕΠ-Υ Τα χαρακτηριστικά της ΔΕΠ-Υ στην πορεία της ανάπτυξης Βιβλιογραφικές αναφορές Η ΕΤΕΡΟγΕΝΕΙΑ ΣΤΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΠΑΘΟγΕΝΕΣΗΣ ΚΑΙ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΤΗΣ ΔΕΠ-Υ Εύη Μπιτσάκου Εισαγωγικά γενετικοί παράγοντες Περιβαλλοντικοί παράγοντες Νευροψυχολογικοί παράγοντες Επίλογος Βιβλιογραφικές αναφορές

2 10 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 3. Η ΔΕΠ-Υ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Ιωάννα Γ. Γιαννοπούλου Εισαγωγικά Η κλινική σημασία της ΔΕΠ-Υ στην προσχολική ηλικία Οι δυσκολίες στη διάγνωση της ΔΕΠ-Υ στην προσχολική ηλικία Η κλινική εικόνα της ΔΕΠ-Υ στην προσχολική ηλικία Η διαδικασία διάγνωσης της ΔΕΠ-Υ σε παιδιά προσχολικής ηλικίας Θεραπευτικές παρεμβάσεις για την αντιμετώπιση της ΔΕΠ-Υ στην προσχολική ηλικία Βιβλιογραφικές αναφορές Η γλωσσικη ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤωΝ ΠΑΙΔΙωΝ ΜΕ ΔΕΠ-Υ Χριστίνα Φ. Παπαηλιού Εισαγωγικά Βασικές έννοιες της ψυχογλωσσολογίας Δυνατότητες και ελλείμματα των παιδιών με ΔΕΠ-Υ στη γλώσσα Η συννοσηρότητα της ΔΕΠ-Υ με τις γλωσσικές διαταραχές Η διαδικασία της επιγένεσης των γλωσσικών προβλημάτων από τη ΔΕΠ-Υ ΔΕΠ-Υ γλωσσικά προβλήματα Δυσλεξία Τα γλωσσικά προβλήματα ως κριτήριο για την έγκαιρη διάγνωση της ΔΕΠ-Υ 123 Βιβλιογραφικές αναφορές Η ΣΥΝΥΠΑΡΞΗ ΤΗΣ ΔΕΠ-Υ ΚΑΙ ΤωΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧωΝ ΑΥΤΙΣΤΙΚΟΥ ΦΑΣΜΑΤΟΣ (ΔΑΦ) Βάγια Α. Παπαγεωργίου Εισαγωγή Η συννοσηρότητα μεταξύ ΔΕΠ-Υ και ΔΑΦ Η διάκριση μεταξύ ΔΕΠ-Υ και ΔΑΦ Νευροαπεικονιστικές μελέτες στη ΔΕΠ-Υ και στις ΔΑΦ Κοινωνικές αποκλίσεις στη ΔΕΠ-Υ και στις ΔΑΦ Θεωρητικά μοντέλα και νευροψυχολογία στη ΔΕΠ-Υ και στις ΔΑΦ Θεραπευτικές προσεγγίσεις της ΔΕΠ-Υ και των ΔΑΦ Επίλογος Βιβλιογραφικές αναφορές

3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Η ΦΥΣΗ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΗ ΔΕΠ-Υ, ΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΚΑΙ ΤΗ ΔΥΣΛΕΞΙΑ Ευθύμιος Κάκουρος και Κατερίνα Μανιαδάκη Εισαγωγικά Ερευνητικά δεδομένα για τη συνύπαρξη ΔΕΠ-Υ και μαθησιακών δυσκολιών 162 Η επίδραση της ΔΕΠ-Υ στη σχολική μάθηση Πιθανή σχολική πορεία του παιδιού με ΔΕΠ-Υ Η φύση της σχέσης ανάμεσα στη ΔΕΠ-Υ και τη δυσλεξία Βιβλιογραφικές αναφορές ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΤωΝ ΑΤΟΜωΝ ΜΕ ΔΕΠ-Υ Ευθύμιος Κάκουρος και Κατερίνα Μανιαδάκη Εισαγωγικά Ερευνητικά δεδομένα για τη συνύπαρξη ΔΕΠ-Υ και διαταραχών συμπεριφοράς Η φύση της σχέσης μεταξύ ΔΕΠ-Υ και διαταραχών συμπεριφοράς Η πορεία ανάπτυξης προβλημάτων συμπεριφοράς ΔΕΠ-Υ και παραβατική συμπεριφορά Βιβλιογραφικές αναφορές ΨΥΧΟΜΕΤΡΙΚΕΣ ΚΛΙΜΑΚΕΣ ΑΞΙΟΛΟγΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΕΠ-Υ Γιώργος Ευσταθίου, Κωνσταντίνα Κοκκότη, και Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Εισαγωγικά Βασικές αρχές για τη διάγνωση της ΔΕΠ-Υ Οι διαθέσιμες ψυχομετρικές κλίμακες στην Ελλάδα Οι περιορισμοί της χρήσης των ψυχομετρικών κλιμάκων και η αξιολόγηση της καταλληλότητάς τους Βιβλιογραφικές αναφορές

4 12 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 9. ΝΕΥΡΟΛΟγΙΚΑ ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΑγΩγΗ για ΤΗ ΔΕΠ-Υ Αντιγόνη Συρίγου-Παπαβασιλείου Εισαγωγικά Το νευροβιολογικό υπόστρωμα της ΔΕΠ-Υ Κλινική νευρολογική αξιολόγηση της ΔΕΠ-Υ Φαρμακευτική αντιμετώπιση της ΔΕΠ-Υ Βιβλιογραφικές αναφορές γνωσιακεσ - ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΚΑΙ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΔΕΠ-Υ Σεβαστή Μάκρα, Αναστασία Σοφιανοπούλου και Κατερίνα Αγγελή Εισαγωγικά Το θεωρητικό υπόβαθρο των γνωσιακών - συμπεριφορικών παρεμβάσεων Συμπεριφορικές παρεμβάσεις: θεωρία και πράξη γνωσιακές παρεμβάσεις: θεωρία και πράξη Ειδικές γνωσιακές και συμπεριφορικές τεχνικές παρέμβασης σε παιδιά και εφήβους με ΔΕΠ-Υ Βιβλιογραφικές αναφορές γνωσιακεσ - ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΟΙΚΟγΕΝΕΙΑΣ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΔΕΠ-Υ Σεβαστή Μάκρα, Αναστασία Σοφιανοπούλου και Κατερίνα Αγγελή Εισαγωγικά Ψυχοεκπαίδευση Εφαρμογή γνωσιακών και συμπεριφορικών τεχνικών Βασικοί κανόνες για τους γονείς των παιδιών με ΔΕΠ-Υ Ομαδικά προγράμματα εκπαίδευσης για γονείς παιδιών με ΔΕΠ-Υ Βιβλιογραφικές αναφορές

5 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ για ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΔΕΠ-Υ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑγΩγΗΣ Κατερίνα Μάσχα και Ευάγγελος Καραδήμας Εισαγωγικά Το δίλημμα: «Ειδικές Τάξεις» ή παρέμβαση στις κανονικές τάξεις; Συμπεριφορικά προγράμματα παρέμβασης και τεχνικές γνωσιακά προγράμματα παρέμβασης και τεχνικές Παρεμβάσεις σε ακαδημαϊκό επίπεδο Τεχνικές ανάπτυξης των κοινωνικών δεξιοτήτων Συμπέρασμα Βιβλιογραφικές αναφορές Η ΕΚΒΑΣΗ ΤΗΣ ΔΕΠ-Υ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΝΗΛΙΚΙΩΣΗ Ευθύμιος Κάκουρος Εισαγωγικά Η σταθερότητα της συμπτωματολογίας της ΔΕΠ-Υ Η έκβαση των δυσκολιών που αντιμετωπίζουν τα παιδιά με ΔΕΠ-Υ Παράγοντες που επηρεάζουν την έκβαση της ΔΕΠ-Υ Η επίδραση του οικογενειακού και σχολικού πλαισίου στην έκβαση της ΔΕΠ-Υ Η αξιολόγηση της έκβασης της ΔΕΠ-Υ Βιβλιογραφικές αναφορές Η ΣΥγγΡΑΦΙΚΗ ΚΑΙ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ για ΤΗ ΔΕΠ-Υ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ευγενία Δουβαρά και Βασιλική Τσάτσου Εισαγωγικά Ελληνικά βιβλία για τη ΔΕΠ-Υ Η έρευνα για την ΔΕΠ-Υ στην Ελλάδα Διδακτορικές διατριβές για τη ΔΕΠ-Υ στην Ελλάδα Επίλογος Βιβλιογραφικές αναφορές Summary

6

7 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 Η ΦύσΗ τησ σχεσησ ΑνΑμΕσΑ στη ΔΕΠ-ύ, τισ μαθησιακεσ ΔύσΚΟΛΙΕσ ΚΑΙ τη ΔύσΛΕξΙΑ Ευθύμιος Κάκουρος & Κατερίνα Μανιαδάκη Εισαγωγικά OΠωσ ΕχΟύμΕ ΔΕΙ σε προηγούμενο κεφάλαιο, το παιδί με ΔΕΠ-ύ γεννιέται με ορισμένες πρωτογενείς δυσκολίες, οι οποίες έχουν κατά βάση οργανική αιτιολογία, επηρεάζονται σημαντικά από περιβαλλοντικούς παράγοντες και ποικίλλουν σε ένταση και έκταση ανάλογα με την περίπτωση. Έχουμε ήδη περιγράψει τα πρωτογενή συμπτώματα της απροσεξίας, της υπερκινητικότητας και της παρορμητικότητας, καθώς και την ενδεχόμενη διαφοροποίηση στην έκφρασή τους κατά την περίοδο της ανάπτυξης. τα συμπτώματα αυτά παρουσιάζουν διαβαθμίσεις ως προς τη σοβαρότητά τους από άτομο σε άτομο και ενδέχεται να παρεμποδίζουν τη λειτουργικότητα και την προσαρμογή του παιδιού στις απαιτήσεις του περιβάλλοντος σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό. Πολλές φορές όμως, τα πρωτογενή συμπτώματα της ΔΕΠ-ύ λειτουργούν σαν καταλύτης, με αποτέλεσμα την έκλυση νέων προβλημάτων ως αποτέλεσμα της αλληλεπίδρασής τους με δυσμενείς περιβαλλοντικούς παράγοντες. Η πιθανή εμφάνιση δευτερογενών προβλημάτων ή η συνύπαρξη της ΔΕΠ-ύ με κάποια άλλη διαταραχή μπορεί να επηρεάζει σε μεγαλύτερο βαθμό την εξέλιξη του παιδιού με ΔΕΠ-ύ σε σχέση με τα πρωτογενή συμπτώματα της διαταραχής. Αναμφίβολα, τα

8 162 ΕΥΘΥΜΙΟΣ ΚΑΚΟΥΡΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΜΑΝΙΑΔΑΚΗ σημαντικότερα από αυτά τα προβλήματα είναι τα προβλήματα συμπεριφοράς, τα οποία θα παρουσιαστούν σε επόμενο κεφάλαιο και οι μαθησιακές δυσκολίες. Στις περισσότερες περιπτώσεις, οι γονείς των παιδιών με ΔΕΠ-Υ απευθύνονται για βοήθεια στους ειδικούς όταν αυτά διανύουν την περίοδο της σχολικής τους ηλικίας. Η επιμονή ορισμένων συμπτωμάτων που αποδίδονταν στη νεαρή ηλικία του παιδιού δεν δικαιολογείται εύκολα πλέον, ενώ η αύξηση των απαιτήσεων με την είσοδο του παιδιού στο δημοτικό σχολείο καθιστούν πιο εμφανείς ορισμένες δυσκολίες, οι οποίες μπορεί να δημιουργούν στο παιδί σοβαρά προβλήματα προσαρμογής. Το νέο στοιχείο στην ζωή των παιδιών με ΔΕΠ-Υ το οποίο συνήθως κινητοποιεί τους γονείς στην αναζήτηση βοήθειας, είναι οι μαθησιακές δυσκολίες, οι οποίες δεν δικαιολογούνται ούτε από το νοητικό τους δυναμικό, αλλά ούτε και από τις προσπάθειες που καταβάλλουν προκειμένου να ανταποκριθούν στις σχολικές απαιτήσεις. Έχει διαπιστωθεί μάλιστα ότι οι δάσκαλοι αποτελούν τη συνηθέστερη πηγή παραπομπής των παιδιών με ΔΕΠ-Υ στους ειδικούς (Sciutto, Terjesen & Bender Frank, 2000). Ερευνητικά δεδομένα για τη συνύπαρξη ΔΕΠ-Υ και μαθησιακών δυσκολιών ΣΥΜΦωΝΑ με πληθώρα ερευνητικών δεδομένων, τα παιδιά με ΔΕΠ-Υ αντιμετωπίζουν πολύ συχνά μαθησιακές δυσκολίες και τα παιδιά με Ειδικές Μαθησιακές Δυσκολίες παρουσιάζουν συχνά υπερκινητικότητα και προβλήματα συμπεριφοράς (Faraone et al., 1993a; Semrud-Clikeman et al., 1992). Στη διεθνή βιβλιογραφία, τα ποσοστά συνύπαρξης ΔΕΠ-Υ και μαθησιακών δυσκολιών κυμαίνονται από 8% έως 60%. Η μεγάλη διακύμανση οφείλεται βασικά στα διαφορετικά κριτήρια που χρησιμοποιούνται στις διάφορες έρευνες για τον ορισμό των μαθησιακών δυσκολιών, καθώς και των διαφορετικών μαθησιακών τομέων που αξιολογούνται (Barkley, 2006). Σε έρευνα στις Η.Π.Α., στην οποία μελετήθηκαν 949 παιδιά ηλικίας 6-16 ετών με διάφορες αναπτυξιακές διαταραχές, συμπεριλαμβανομένης της ΔΕΠ-Υ, διαπιστώθηκε ότι το 71% των παιδιών με ΔΕΠ-Υ συνδυασμένο τύπο παρουσίαζε και μαθησιακές δυσκολίες. Ειδικότερα, στο 63% των περιπτώσεων οι δυσκολίες αυτές είχαν σχέση με τη γραπτή έκφραση, στο 26% με τα μαθηματικά και στο 33% με την ανάγνωση (Mayes & Calhoun, 2006). ωστόσο, σε μια μετα-ανάλυση 72 ερευνών, οι οποίες διεξήχθησαν από το

9 Η ΣΧΕΣΗ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΗ ΔΕΠ-Υ, ΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΚΑΙ ΤΗ ΔΥΣΛΕΞΙΑ έως το 2007, διαπιστώθηκε μεγαλύτερη συσχέτιση ανάμεσα στη ΔΕΠ-Υ και στις δυσκολίες στην ανάγνωση (Frazier et al., 2007). Σε έρευνα την οποία πραγματοποιήσαμε σε επαρχιακή πόλη της Πελοποννήσου, διερευνήσαμε τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν τα παιδιά με ΔΕΠ-Υ στις πρώτες τάξεις του δημοτικού. Το δείγμα αποτελούσαν 29 μαθητές της Α και Β δημοτικού, οι οποίοι, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των δασκάλων τους, παρουσίαζαν ΔΕΠ-Υ, Συνδυασμένο Τύπο. Το σύνολο των συμμαθητών τους (Ν = 290) αποτέλεσε την ομάδα ελέγχου. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της έρευνας, το 75,9% των παιδιών με ΔΕΠ-Υ δυσκολεύτηκε να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της Α δημοτικού, ενώ τα μισά από αυτά είχαν κακές ή πολύ κακές σχολικές επιδόσεις (Κάκουρος & Μανιαδάκη, 2002). Σύμφωνα με ερευνητικά δεδομένα, τα παιδιά με ΔΕΠ-Υ έχουν χαμηλότερους βαθμούς από τους συνομηλίκους τους, χαμηλότερες επιδόσεις στα σταθμισμένα τεστ σχολικής επίδοσης και κάνουν συχνότερα χρήση υπηρεσιών ειδικής αγωγής (Loe & Feldman, 2007). Επίσης, κάνουν συχνότερα απουσίες από το σχολείο, έχουν τρεις φορές περισσότερες πιθανότητες να επαναλάβουν την ίδια τάξη στο δημοτικό και εγκαταλείπουν συχνότερα το σχολείο (Barbaresi et al., 2007; Κάκουρος, 1998; Maniadaki & kakouros, 2011). Συγκεκριμένα, το 25-31% των παιδιών με ΔΕΠ-Υ ενδέχεται να εγκαταλείψει το σχολείο πριν τελειώσει το γυμνάσιο (Manuzza et al., 1997). Τα ποσοστά εγκατάλειψης του σχολείου αυξάνονται σημαντικά στην εφηβεία, όταν συνυπάρχει και Διαταραχή Διαγωγής (Κάκουρος, 1998). Επίσης, τα παιδιά με ΔΕΠ-Υ που αποφοιτούν από τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση έχουν λιγότερες πιθανότητες να συνεχίσουν τις σπουδές τους στην τριτοβάθμια εκπαίδευση (Jitendra et al., 2008). Είναι, λοιπόν, προφανές ότι ο κίνδυνος αντιμετώπισης μαθησιακών δυσκολιών είναι ιδιαίτερα αυξημένος στις περιπτώσεις των παιδιών με ΔΕΠ-Υ και, σε πολλές περιπτώσεις, η δύσβατη πορεία των παιδιών με ΔΕΠ-Υ στο σχολικό πλαίσιο επηρεάζει καθοριστικά την εξέλιξή τους στην ενηλικίωση. Συγκεκριμένα, διαπιστώθηκε ότι οι μαθησιακές δυσκολίες που αντιμετωπίζουν συνήθως τα παιδιά με ΔΕΠ-Υ αυξάνουν τον κίνδυνο να αντιμετωπίσουν δυσκολίες στις επαγγελματικές και κοινωνικές τους σχέσεις ως ενήλικες (Weiss & Hechtman, 1993).

10 164 ΕΥΘΥΜΙΟΣ ΚΑΚΟΥΡΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΜΑΝΙΑΔΑΚΗ Η επίδραση της ΔΕΠ-Υ στη σχολική μάθηση ΕΙΝΑΙ ΠΛΕΟΝ ερευνητικά τεκμηριωμένο ότι η συμπτωματολογία της ΔΕΠ-Υ μπορεί να αποτελεί παράγοντα κινδύνου για την εκδήλωση μαθησιακών δυσκολιών, καθώς τα συμπτώματα της ΔΕΠ-Υ δυσχεραίνουν την ανάπτυξη εκείνων των μορφών συμπεριφοράς που απαιτούνται για αποτελεσματική απόκτηση γνώσεων στο σχολικό πλαίσιο. Οι DuPaul και Stoner (2003) υποστηρίζουν ότι τα παιδιά με ΔΕΠ-Υ διαθέτουν μεν τις απαραίτητες δεξιότητες ώστε να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις της μάθησης, αλλά δεν τις χρησιμοποιούν συστηματικά, ιδιαίτερα στις τυπικές συνθήκες που επικρατούν στη σχολική τάξη. Σύμφωνα με τον Rapport και τους συνεργάτες του (1999), η ΔΕΠ-Υ επιδρά εμμέσως στη σχολική μάθηση με τη μεσολάβηση γνωστικών και συμπεριφορικών παραγόντων. Ανάλογα είναι και τα ευρήματα του Volpe και των συνεργατών του (2006), οι οποίοι επισημαίνουν την ανάγκη ένταξης παραγόντων όπως το κίνητρο, την επένδυση στην προσπάθεια, τις δεξιότητες οργάνωσης της μελέτης και τις διαπροσωπικές σχέσεις σε κάθε προσπάθεια κατανόησης του τρόπου με τον οποίο η ΔΕΠ-Υ επιδρά στη σχολική μάθηση. Τα παιδιά με ΔΕΠ-Υ έχουν βασικά ελλείμματα στις λειτουργίες εκτελεστικού ελέγχου (Barkley, 2006; Biederman et al., 2004). Οι λειτουργίες εκτελεστικού ελέγχου είναι γνωστικές διαδικασίες, οι οποίες περιλαμβάνουν τις μεταγνωστικές ικανότητες σχετικά με τη στρατηγική για την ολοκλήρωση μιας εργασίας, τη μνήμη εργασίας και διαδικασίες αυτορρύθμισης όπως τον προγραμματισμό, την αυτοκαθοδήγηση, την αυτοπαρατήρηση και τον αυτοέλεγχο (Meltzer, 2007). Στο σχολικό πλαίσιο, η ομαλή λειτουργία αυτών των γνωστικών διαδικασιών αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για τη νοητική αναπαράσταση του στόχου και της διαδικασίας επίτευξής του, καθώς και για την εφαρμογή οδηγιών και κανόνων, ενώ η δυσλειτουργία τους επηρεάζει αρνητικά τη σχολική επίδοση (Clark, Prior & kinsella, 2002). Πιο συγκεκριμένα, τα παιδιά με ΔΕΠ-Υ έχουν σημαντικές δυσκολίες στην οργάνωση των δραστηριοτήτων τους και στη χρήση πολύπλοκων στρατηγικών επίλυσης προβλημάτων (apa, 2000). Μάλιστα τείνουν να επιλέγουν εκείνες τις στρατηγικές για την επίλυση μιας άσκησης που είναι οι πιο εύκολες στην εκτέλεσή τους και όχι εκείνες που είναι οι πιο αποτελεσματικές (kofman, Larson & Mostofsky, 2008). για την επίλυση ενός προβλήματος είναι απαραίτητη η ικανότητα παρατήρησης, οργάνωσης, καθοδήγησης και ελέγχου της προσοχής και της συμπεριφοράς. Φαίνεται όμως. ότι

11 Η ΣΧΕΣΗ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΗ ΔΕΠ-Υ, ΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΚΑΙ ΤΗ ΔΥΣΛΕΞΙΑ 165 τα παιδιά με ΔΕΠ-Υ αφιερώνουν λιγότερο χρόνο στη μελέτη των δεδομένων προκειμένου να λύσουν μία άσκηση και σπάνια αναλύουν μία δραστηριότητα προκειμένου να καθορίσουν τα βήματα και τις στρατηγικές που πρέπει να ακολουθήσουν για να τη φέρουν σε πέρας επιτυχώς (Barkley, 2006). ως αποτέλεσμα, τα παιδιά με ΔΕΠ-Υ συχνά αποτυγχάνουν να ολοκληρώσουν σωστά πολύπλοκες ή μακροσκελείς εργασίες. Σε μια έρευνα όπου ζητήθηκε ευθέως από μαθητές γυμνασίου με ΔΕΠ-Υ να φτιάξουν το πλάνο μιας γραπτής έκθεσης και στη συνέχεια να τη γράψουν, η πλειονότητα των μαθητών ξεκίνησε απευθείας να γράφει την έκθεση χωρίς να φτιάξει πλάνο (Jacobson & Reid, 2010). Ένας παράγοντας που δυσκολεύει τα παιδιά με ΔΕΠ-Υ στην οργάνωση του τρόπου εργασίας τους είναι και η ελλιπής ανάπτυξη του εσωτερικευμένου λόγου, ο οποίος είναι απαραίτητος για την αυτοκαθοδήγησή τους και εξαρτάται από τις ανάλογες γλωσσικές δεξιότητες, οι οποίες είναι συχνά ελλειμματικές (Cohen et al., 2000). Ένας άλλος τομέας του λόγου ο οποίος εμπλέκεται με τη διαδικασία της μάθησης, είναι η ικανότητα κατανόησης ενός κειμένου και αναπαραγωγής του με ακρίβεια και συνοχή (Lorch et al., 2010). H ικανότητα αυτή προϋποθέτει μια σειρά άλλων δεξιοτήτων, όπως την επιλογή, κωδικοποίηση, ερμηνεία και ανάκληση των σχετικών πληροφοριών, καθώς και την ικανότητα χρήσης της δομής της ιστορίας και της εξαγωγής συμπερασμάτων από τις προσφερόμενες πληροφορίες (Lorch et al., 2007). Έχει διαπιστωθεί ότι τα παιδιά με ΔΕΠ-Υ, εκτός από τα ελλείμματα που παρουσιάζουν συχνά στο φωνολογικό τομέα και τα οποία επηρεάζουν άμεσα την αναγνωστική ικανότητα, έχουν σημαντικές δυσκολίες και στην ικανότητα κατανόησης και αναπαραγωγής κειμένου, γεγονός που επιδρά δυσμενώς στις συνολικές σχολικές τους επιδόσεις (Lorch et al., 2010). Εκτός όμως από τα ελλείμματα στο γνωστικό τομέα, σημαντική συμβολή στις μαθησιακές δυσκολίες των παιδιών με ΔΕΠ-Υ έχουν και ορισμένα χαρακτηριστικά της συμπεριφοράς τους που αφορούν στην ύπαρξη κινήτρων, τη θέση στόχων και την επιμονή στην προσπάθεια για την επίτευξη των στοχων αυτών. Οι στόχοι καθοδηγούν τη συμπεριφορά και αυξάνουν το κίνητρο. Τα παιδιά με ΔΕΠ-Υ συχνά δυσκολεύονται να θέσουν στόχους ή ακόμη τους αποφεύγουν σε μια προσπάθεια να καλύψουν τις αδυναμίες τους κατά την εκτέλεση μιας εργασίας (Barron et al., 2006). Στενά συνδεδεμένα με την έλλειψη ή αποφυγή των στόχων στην περίπτωση των παιδιών με ΔΕΠ-Υ είναι το μειωμένο κίνητρο και η μειωμένη προσπάθεια που καταβάλλουν για την ολοκλήρωση μιας εργασίας (Barkley, 2006). Έχει διαπιστωθεί ότι τα παιδιά με ΔΕΠ-Υ χαρακτηρίζονται από έλ-

12 166 ΕΥΘΥΜΙΟΣ ΚΑΚΟΥΡΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΜΑΝΙΑΔΑΚΗ λειψη επιμονής και από τάση εύκολης παραίτησης όταν συναντούν δυσκολίες σε μια εργασία (Hoza et al., 2001; Johnson & Reid, 2011). Αυτό μπορεί να οφείλεται και στις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν με τη ρύθμιση των συναισθημάτων τους. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, η δυσκολία στη ρύθμιση των συναισθημάτων τους μεταφράζεται σε χαμηλή ανοχή στην ματαίωση και σε δυσκολία υπερπήδησης των αρνητικών συναισθημάτων ενόψει μιας αποτυχίας και της μετατροπής τους σε επιμονή και δημιουργικό πείσμα για την επίτευξη του στόχου (Milich, 1994; Scime & Norvilitis, 2006). Αυτός ο τρόπος λειτουργίας όμως, σε μια μαθησιακή διαδικασία αναμφίβολα συμβάλλει σε μειωμένη επιτυχία της διαδικασίας αυτής. Πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι, κατά τη διαδικασία της μάθησης, τα παιδιά με ΔΕΠ-Υ δεν αναδιοργανώνουν τις γνώσεις τους με βάση τα νέα δεδομένα. Αν, για παράδειγμα, τους ζητηθεί να αντιγράψουν ένα σύνθετο σχέδιο, η απόδοσή τους μπορεί να μην είναι καλή, αφενός επειδή δεν οργανώνουν σωστά τη διαδικασία αντιγραφής και αφετέρου διότι οι πληροφορίες είναι αποσπασματικές και ασύνδετες στη μνήμη τους και δεν έχουν ενσωματωθεί σε ένα ενιαίο σύνολο (Grodzinsky & Diamond, 1992). Αυτό εξηγεί γιατί πολλές φορές το παιδί δείχνει να ξέρει καλά το μάθημα της επόμενης μέρας στο οποίο καλείται να γράψει τεστ, αλλά τελικά να μην αποδίδει ανάλογα με την προετοιμασία του. Σε αυτό βέβαια συμβάλλει και το γεγονός ότι τα παιδιά με ΔΕΠ-Υ δυσκολεύονται να αποδώσουν μέσα σε καθορισμένες και περιορισμένες χρονικά συνθήκες (Denckla, 1996). Πιθανή σχολική πορεία του παιδιού με ΔΕΠ-Υ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ της προσχολικής ηλικίας τα παιδιά αποκτούν εκείνες τις κοινωνικές, συμπεριφορικές και γλωσσικές ικανότητες που θα τους επιτρέψουν να πορευτούν με επιτυχία στο δημοτικό σχολείο και στη μεταγενέστερη σχολική και κοινωνική τους ζωή. για πολλά παιδιά με ΔΕΠ-Υ όμως, η έναρξη της σχολικής τους πορείας τα βρίσκει λιγότερο προετοιμασμένα να προσαρμοστούν ικανοποιητικά στο δομημένο πλαίσιο της σχολικής τάξης και στους κανόνες που τη διέπουν. Επίσης, το ιστορικό των δυσκολιών στην ανάπτυξη του λόγου που έχουν πολλά από αυτά τα παιδιά επιδρά δυσμενώς στις ικανότητες αναδυόμενου αλφαβητισμού, οι οποίες ορίζονται ως οι δεξιότητες, οι γνώσεις και οι στάσεις που αποτελούν τους αναπτυξιακούς προδρόμους των συμβατικών μορφών ανάγνωσης και γραφής (Whitehurst & Linigan, 1998). Επομένως, πολλά

13 Η ΣΧΕΣΗ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΗ ΔΕΠ-Υ, ΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΚΑΙ ΤΗ ΔΥΣΛΕΞΙΑ 167 παιδιά με ΔΕΠ-Υ ξεκινούν με ελλιπείς ικανότητες την προσπάθειά τους να κατακτήσουν το μηχανισμό της ανάγνωσης και, στη συνέχεια, να διαβάζουν με ευχέρεια. Έχει διαπιστωθεί ότι τα ελλείμματα στη φωνολογική αποκωδικοποίηση που είναι απαραίτητη για την εκμάθηση της ανάγνωσης συνδέονται με την φωνολογική ενημερότητα, η οποία ορίζεται ως η ικανότητα αναγνώρισης και χειρισμού των φωνολογικών συστατικών του προφορικού λόγου και η οποία πολλές φορές είναι ελλειμματική στα νήπια με ΔΕΠ-Υ (agapitou & andreou, 2008; Gayan & Olson, 2001). Στο σχολείο, τα παιδιά με ΔΕΠ-Υ συχνά αποφεύγουν την ενεργή συμμετοχή στη μαθησιακή διαδικασία και εκδηλώνουν πολλές φορές διασπαστική συμπεριφορά με αποτέλεσμα την αποδιοργάνωση ολόκληρης της τάξης και την αρνητική αλληλεπίδραση με το δάσκαλο (DuPaul & Stoner, 2003). Οι δυσκολίες συνήθως αυξάνονται με το πέρασμα του χρόνου λόγω της αύξησης των μαθησιακών κενών και της απογοήτευσης που μπορεί να βιώνουν τα παιδιά με ΔΕΠ-Υ, διαπιστώνοντας ότι οι επιδόσεις τους είναι δυσανάλογα χαμηλότερες της προσπάθειας που καταβάλουν. Ένας σημαντικός παράγοντας που συμβάλλει στη συσσώρευση των μαθησιακών κενών είναι η ελλιπής προετοιμασία των παιδιών με ΔΕΠ-Υ από το σπίτι (Mautone, Lef ler & Power, 2011). H αλληλεπίδραση των παιδιών με ΔΕΠ-Υ με τους γονείς τους χαρακτηρίζεται συχνά από εντάσεις και διαπληκτισμούς, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια της σχολικής μελέτης (Rogers et al., 2009). Η προετοιμασία για το σχολείο είναι συνήθως μια επίπονη διαδικασία, τόσο για το παιδί όσο και για τους γονείς, η οποία χαρακτηρίζεται από πολλά διαλείμματα, κακή διαχείριση του χρόνου, έλλειψη συνεργατικής διάθεσης εκ μέρους τους παιδιού και διασπαστική συμπεριφορά (Rogers et al., 2009). Πολλοί γονείς επισημαίνουν ότι τα παιδιά δεν διαβάζουν τα μαθήματα του σχολείου με ευχαρίστηση, αλλά υπό πίεση ή σε αναμονή κάποιας ανταμοιβής. Κατά συνέπεια, για πολλά παιδιά με ΔΕΠ-Υ η προετοιμασία για το σχολείο δεν είναι μια δημιουργική απασχόληση που οδηγεί στην επιτυχία, αλλά μια διαδικασία μέσω της οποίας ενδέχεται να βιώνουν αλλεπάλληλα συναισθήματα άγχους και αποτυχίας. Επίσης, οι γονείς των παιδιών με ΔΕΠ-Υ αναφέρουν μειωμένη αίσθηση αυτο-αποτελεσματικότητας ως προς την ικανότητά τους να βοηθήσουν το παιδί τους στη σχολική του πορεία με αποτέλεσμα συχνά να αποσύρονται (Hoza et al., 2000; Rogers et al., 2009). Αυτό το εύρημα μάλιστα αφορά περισσότερο στους πατέρες των παιδιών με ΔΕΠ-Υ, καθώς φαίνεται ότι είτε τελικά αποσύρονται είτε χρησιμοποιούν πιο αυταρχικές και αρνητικές στρατηγικές, με αποτέλεσμα την κο-

14 168 ΕΥΘΥΜΙΟΣ ΚΑΚΟΥΡΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΜΑΝΙΑΔΑΚΗ ρύφωση των εντάσεων. Οι δυσκολίες αυτές βέβαια πολλαπλασιάζονται στην περίπτωση που και οι ίδιοι οι γονείς έχουν συμπτώματα της ΔΕΠ-Υ. Σε κάθε περίπτωση, η απόσυρση των γονέων από την προσπάθεια στήριξης του παιδιού με ΔΕΠ-Υ στη σχολική του προετοιμασία επιδρά δυσμενώς στην σχολική του πορεία, καθώς έχει διαπιστωθεί ότι η ενεργή εμπλοκή των γονέων στη σχολική μάθηση συνδέεται με θετικότερη στάση των παιδιών απέναντι στο σχολείο και αύξηση του κινήτρου τους για μάθηση (Christenson & Sheridan, 2001). Με το πέρασμα του χρόνου, οι σχολικές απαιτήσεις αυξάνονται και στις δυσκολίες των παιδιών με ΔΕΠ-Υ ενδέχεται να προστεθούν αρνητικά βιώματα από τις συνεχείς παρατηρήσεις γονέων και δασκάλων, τη μειωμένη απόδοση και την αναποτελεσματική προσπάθεια για ικανοποιητική ανταπόκριση στις απαιτήσεις του σχολείου. Οι εμπειρίες αυτές δημιουργούν στα παιδιά με ΔΕΠ-Υ έντονα συναισθήματα απογοήτευσης και προσωπικής απαξίας. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι πολλά από αυτά αναπτύσσουν σταδιακά χαμηλή αυτοεκτίμηση (Trenting & Hinshaw, 2001). Στις χειρότερες των περιπτώσεων, τα παιδιά με ΔΕΠ-Υ μπορεί να οδηγηθούν σε παραίτηση από την προσπάθεια ανταπόκρισης στις απαιτήσεις τους σχολείου και στην εγκατάλειψή του στην εφηβεία (Manuzza & klein, 2000). Πρέπει ωστόσο να επισημάνουμε ότι μια τέτοιου είδους εξέλιξη αφορά κυρίως στις περιπτώσεις όπου η ΔΕΠ-Υ δεν έχει διαγνωστεί, τα παιδιά δεν έχουν λάβει την απαραίτητη υποστήριξη και οι γονείς δεν έχουν δεχθεί την κατάλληλη καθοδήγηση από κάποιον ειδικό για το σωστό χειρισμό αυτών των δυσκολιών. Ο φαύλος κύκλος της αποτυχίας μπορεί να διακοπεί και τα παιδιά με ΔΕΠ-Υ να ανταποκριθούν ικανοποιητικά στις σχολικές απαιτήσεις αν κάποια στοιχεία της πορείας που περιγράψαμε διαφοροποιηθούν. Πολλές σύγχρονες θεραπευτικές προσεγγίσεις για την αντιμετώπιση των προβλημάτων μάθησης και συμπεριφοράς των παιδιών με ΔΕΠ-Υ προωθούν τη διεύρυνση του θεραπευτικού πλαισίου με τη συμμετοχή τόσο των γονέων όσο και των δασκάλων στο πρόγραμμα θεραπευτικής αντιμετώπισης, με πολύ θετικά αποτελέσματα τόσο στο επίπεδο των σχολικών γνώσεων όσο και σε αυτό της συμπεριφοράς (Κάκουρος & Μανιαδάκη, 2000; Mautone, Lefler & Power, 2011; Power et al., 2006).

15 Η ΣΧΕΣΗ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΗ ΔΕΠ-Υ, ΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΚΑΙ ΤΗ ΔΥΣΛΕΞΙΑ 169 Η φύση της σχέσης ανάμεσα στη ΔΕΠ-Υ και τη δυσλεξία OΠωΣ ΕΧΕΙ ΗΔΗ ΑΝΑΦΕΡΘΕΙ, οι μαθησιακές δυσκολίες τις οποίες αντιμετωπίζουν τα παιδιά στο δημοτικό ή και αργότερα, αποτελούν συνήθως τη βασικότερη αιτία η οποία κινητοποιεί τους γονείς ώστε να αναζητήσουν τη βοήθεια των ειδικών στο χώρο της ψυχικής υγείας. Στις περισσότερες περιπτώσεις, στον πυρήνα των δυσκολιών που αντιμετωπίζουν αυτά τα παιδιά βρίσκεται η ανάπτυξη των αναγνωστικών τους δεξιοτήτων, καθώς οι επιδόσεις τους στην ανάγνωση δεν είναι ανάλογες της χρονολογικής τους ηλικίας, του νοητικού τους δυναμικού και των εκπαιδευτικών ευκαιριών που τους προσφέρονται. για το λόγο αυτό, τις προηγούμενες τρεις περίπου δεκαετίες στη χώρα μας οι περισσότεροι ειδικοί έδιναν απλώς τη διάγνωση της δυσλεξίας σε αυτά τα παιδιά. Η διάγνωση αυτή ουσιαστικά αναφερόταν στη Διαταραχή της Ανάγνωσης, όπως αυτή περιγράφεται στο DSM-iV (american Psychiatric association, 1994), και η οποία προβλέπεται να μετονομασθεί σε δυσλεξία στην έκδοση του DSM-5, επειδή αυτός ο όρος έχει ήδη καθιερωθεί περισσότερο διεθνώς (http://www.dsm5.org). Πολλοί ειδικοί όμως, διαπίστωναν συχνά πως, σε αρκετές από τις περιπτώσεις των παιδιών με δυσλεξία, ήταν παρούσα και η συμπτωματολογία της ΔΕΠ-Υ. Η Διαταραχή της Ανάγνωσης (δυσλεξία) και η ΔΕΠ-Υ είναι δύο από τις πιο συνηθισμένες διαταραχές της παιδικής ηλικίας. Οι δύο αυτές διαταραχές εκδηλώνονται με συχνότητα 5% περίπου στο σύνολο του πληθυσμού των παιδιών (DSM-iV-TR; american Psychiatric association, 2000) και εκτιμάται πως τουλάχιστον το 60% των περιπτώσεων των παιδιών με Διαταραχή της Ανάγνωσης πληροί τα κριτήρια για τη διάγνωση και κάποιας άλλης διαταραχής, συνηθέστερα της ΔΕΠ-Υ (kronenberger & Dunn, 2003; Willcutt & Pennington, 2000a,b). Μεταξύ των δύο διαταραχών φαίνεται να υπάρχει αμφίδρομη σχέση αφού διαπιστώνεται πολύ μεγάλη συννοσηρότητα τόσο στην περίπτωση όπου διερευνάται η παρουσία της ΔΕΠ-Υ σε παιδιά με Διαταραχή της Ανάγνωσης (Willcutt & Pennington, 2000a) όσο και στην περίπτωση όπου διερευνάται η παρουσία της Διαταραχής της Ανάγνωσης σε παιδιά με ΔΕΠ-Υ (Sanson, Prior & Smart, 1996). Στον πληθυσμό των παιδιών με ΔΕΠ-Υ έχει διαπιστωθεί πως η συχνότητα της Διαταραχής της Ανάγνωσης κυμαίνεται από 18 έως 45% (Loo et al., 2004; Wisniewska, Baranowska & Wendorff, 2007), ενώ από το σύνολο των παιδιών με Διαταραχή της Ανάγνωσης το 18-

16 170 ΕΥΘΥΜΙΟΣ ΚΑΚΟΥΡΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΜΑΝΙΑΔΑΚΗ 42% ανταποκρίνεται και στα κριτήρια για τη διάγνωση της ΔΕΠ-Υ (Gayan et al., 2005; Gilger et al., 1992; Willcutt & Pennington, 2000b). Η σχετικά μεγάλη διακύμανση η οποία καταγράφεται στις διάφορες ερευνητικές εργασίες ως προς τα ποσοστά συννοσηρότητας των δύο αυτών διαταραχών οφείλεται βασικά στο γεγονός ότι συχνά χρησιμοποιούνται διαφορετικά εργαλεία για τη διάγνωση της ΔΕΠ-Υ και δεν υιοθετείται από όλους τους ερευνητές ο ίδιος ορισμός για τις αναγνωστικές δυσκολίες. Επίσης, θα πρέπει να σημειωθεί, πως σε διαφορετικούς πολιτισμούς η συχνότητα εμφάνισης της Διαταραχής της Ανάγνωσης μπορεί να διαφοροποιείται σημαντικά, ανάλογα με την πολυπλοκότητα των κανόνων ορθογραφίας της κάθε γλώσσας (Germanò, Gagliano & Curatolo, 2010). Η επίδραση της κληρονομικότητας στην εκδήλωση της ΔΕΠ-Υ εκτιμάται ότι αφορά στο 70%-80% των ατόμων με τη διαταραχή (Faraone et al., 2005), ενώ στην περίπτωση της Διαταραχής της Ανάγνωσης αφορά στο 40%-60% των ατόμων που την εκδηλώνουν (Gayan & Olson, 1999; Ziegler et al., 2005). Επιπλέον, ελλείμματα στις λειτουργίες εκτελεστικού ελέγχου, τα οποία θεωρούνται κυρίαρχα στα παιδιά με ΔΕΠ-Υ, έχουν επίσης διαπιστωθεί σε παιδιά με Διαταραχή της Ανάγνωσης (Purvis & Tannock, 2002), ενώ ελλείμματα σε γλωσσικούς τομείς που θεωρούνται χαρακτηριστικά των παιδιών με Διαταραχή της Ανάγνωσης έχουν βρεθεί και σε παιδιά με ΔΕΠ-Υ (Martinussen & Tannock, 2006). Επίσης, τα ελλείμματα στην ταχύτητα επεξεργασίας των πληροφοριών έχουν αναγνωριστεί ως ο σημαντικότερος κοινός παράγοντας ανάμεσα στη ΔΕΠ-Υ και τη Διαταραχή της Ανάγνωσης (Sha nahan et al., 2006; Willcutt et al., 2010). Διάφορες θεωρίες έχουν προταθεί κατά καιρούς προκειμένου να ερμηνεύσουν την συννοσηρότητα ΔΕΠ-Υ και Διαταραχής της Ανάγνωσης, καθώς και την αλληλοεπικάλυψη βασικών ελλειμμάτων. Ο Pisecco και οι συνεργάτες του (1996) υποστήριξαν την άποψη πως η Διαταραχή της Ανάγνωσης είναι αυτή που οδηγεί στην εκδήλωση των συμπτωμάτων της ΔΕΠ-Υ εξαιτίας της αποστέρησης την οποία προκαλούν στο άτομο οι αναγνωστικές του δυσκολίες. Ο Faraone και οι συνεργάτες του (1993b) υποστήριξαν ότι οι δύο διαταραχές μεταδίδονται ανεξάρτητα στον απόγονο μιας οικογένειας, όπου ο ένας γονιός παρουσιάζει τη μια διαταραχή και ο άλλος την άλλη. ωστόσο αυτές οι ερμηνείες δεν βρήκαν εμπειρική υποστήριξη (Germanò, Gagliano & Curatolo, 2010). Τόσο η μεγάλη επίδραση της κληρονομικότητας στην εκδήλωση και των δύο διαταραχών όσο και τα μεγάλα ποσοστά συννοσηρότητας μεταξύ τους έχουν οδηγήσει ορισμένους ερευνητές στη διατύπωση της εκτίμησης

17 Η ΣΧΕΣΗ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΗ ΔΕΠ-Υ, ΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΚΑΙ ΤΗ ΔΥΣΛΕΞΙΑ 171 πως οι διαταραχές αυτές είναι το αποτέλεσμα κοινών γενετικών επιδράσεων (Light, et al., 1995; Stevenson et al., 1993; Willcutt & Pennington, 2000b). Νεότερες ερευνητικές εργασίες, στις οποίες έχουν χρησιμοποιηθεί τεχνικές νευρο-απεικόνισης, φαίνεται πως επιβεβαιώνουν τις παραπάνω εκτιμήσεις (Kronbichler et al., 2006; Hoeft et al., 2007, Rubia et al., 2007). Ο Pennington (2006), συνεκτιμώντας τα υπάρχοντα ερευνητικά δεδομένα, συμπεραίνει πως η συνεμφάνιση των δύο αυτών διαταραχών είναι το αποτέλεσμα της αλληλεπίδρασης μιας σειράς παραγόντων, οι οποίοι μπορεί να είναι τόσο γενετικοί όσο και περιβαλλοντικοί. Έτσι λοιπόν, σύμφωνα με το «μοντέλο της κοινής αιτιολογίας» του Willcutt και των συνεργατών του (2003; 2005b; 2007; 2010), η σχέση μεταξύ ΔΕΠ-Υ και δυσλεξίας μπορεί να αποδοθεί σε κοινές αιτιολογικές επιδράσεις, οι οποίες αυξάνουν την ευαισθησία του ατόμου για την εκδήλωση και των δύο αυτών διαταραχών. Ορισμένοι ερευνητές εκτιμούν πως είναι πιθανό τα παιδιά με ΔΕΠ-Υ και Διαταραχή της Ανάγνωσης να αποτελούν μια ξεχωριστή ομάδα παιδιών με ΔΕΠ-Υ, η οποία αντιμετωπίζει πιο σοβαρά ελλείμματα τόσο στις εκτελεστικές όσο και στις μη εκτελεστικές λειτουργίες (Willcutt et al., 2001; Willcutt et al., 2005a). Οι περιορισμένες αναγνωστικές ικανότητες, οι οποίες είναι συνήθως εμφανείς από τα πρώτα βήματα των παιδιών στο σχολείο, είναι αναπόφευκτο να επηρεάσουν στη συνέχεια τις ακαδημαϊκές τους επιδόσεις συνολικά. Έχει διαπιστωθεί πως στις περιπτώσεις συνύπαρξης της ΔΕΠ-Υ και της Διαταραχής της Ανάγνωσης τα δευτερογενή προβλήματα, όπως η χαμηλή αυτοεκτίμηση και η εγκατάλειψη του σχολείου, είναι πολύ συνηθέστερα σε σχέση με τις περιπτώσεις των παιδιών που αντιμετωπίζουν μόνο ΔΕΠ-Υ (Willcutt et al., 2001). Επίσης, στις περιπτώσεις όπου συνυπάρχουν η ΔΕΠ-Υ και η Διαταραχή της Ανάγνωσης υπάρχει πολύ μεγαλύτερος κίνδυνος εκδήλωσης άλλων Διαταραχών Διασπαστικής Συμπεριφοράς (Willcutt & Pennington, 2000b). Υπάρχουν, επίσης, ενδείξεις πως η παρουσία της Διαταραχής της Ανάγνωσης στην περίπτωση της ΔΕΠ-Υ μπορεί να συντελεί στη διατήρηση της Διαταραχής Διαγωγής στις περιπτώσεις όπου υπάρχει αυτή η συννοσηρότητα (Chadwick et al., 1999). Μέχρι πρόσφατα, οι περισσότεροι ερευνητές που ασχολούνταν με τη Διαταραχή της Ανάγνωσης υιοθετούσαν την άποψη πως η διαδικασία της ανάγνωσης απαιτεί απλώς την εμπλοκή των μηχανισμών της φωνολογίας και, επομένως, η Διαταραχή της Ανάγνωσης σχετίζεται αποκλειστικά με φωνολογικά ελλείμματα. Συγκεκριμένα, υποστηριζόταν ότι η φωνολογική αποκωδικοποίηση, η οποία ορίζεται ως η ικανότητα μετάφρασης ακολουθιών τυπωμένων γραμμάτων στους αντίστοιχους ήχους, παίζει αποκλει-

18 172 ΕΥΘΥΜΙΟΣ ΚΑΚΟΥΡΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΜΑΝΙΑΔΑΚΗ στικό ρόλο στη διαδικασία εκμάθησης της ανάγνωσης (Pennington, 2002; Vellutino et al., 2004). Τα τελευταία χρόνια όμως, αρκετοί ερευνητές υποστηρίζουν ότι η Διαταραχή της Ανάγνωσης συνδέεται με αδυναμίες και σε άλλους γνωστικούς τομείς (Willcutt et al., 2008). Ιδιαίτερα ο γνωστικός μηχανισμός της προσοχής φαίνεται να εμπλέκεται σε πολλά στάδια της αναγνωστικής διαδικασίας (Bosse et al., 2007; Vidyasagar & Besner, 2010). για παράδειγμα, οι Rey nolds και Besner (2006) εκτιμούν πως ο μηχανισμός της προσοχής διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη της αυτοματοποιημένης αναγνωστικής ικανότητας. Η αυτοματοποιημένη αυτή διαδικασία είχε θεωρηθεί στο παρελθόν από πολλούς ως μια διαδικασία η οποία δεν απαιτούσε ούτε προσπάθεια ούτε προσοχή και ήταν απλώς αποτέλεσμα εξάσκησης. Σύμφωνα όμως με τους Shaywitz και Shaywitz (2008), για να καταστεί εφικτή η αυτοματοποιημένη ανάγνωση θα πρέπει ο αναγνώστης να κωδικοποιήσει στη μνήμη του τα απαραίτητα στοιχεία τα οποία στη συνέχεια πρέπει να μπορεί να τα ανακαλεί. Όμως, τόσο για τη διαδικασία της κωδικοποίησης όσο και της ανάκλησης, η ικανότητα της προσοχής είναι κεντρικής σημασίας. για το λόγο αυτό, δεν μπορεί να είναι τυχαίο φαινόμενο το γεγονός ότι η Διαταραχή της Ανάγνωσης συνυπάρχει τόσο συχνά με τη ΔΕΠ-Υ. Η στενή σχέση της ελλειμματικής προσοχής με τη Διαταραχή της Ανάγνωσης φαίνεται και από ερευνητικά δεδομένα, σύμφωνα με τα οποία πρώιμα συμπτώματα ελλειμματικής προσοχής αποτελούν προγνωστικό δείκτη για την εκδήλωση δυσκολιών στην ανάγνωση στο δημοτικό (Rabiner & Coie, 2000; Rabiner & Malone, 2004). Σύμφωνα με πολλούς ερευνητές, οι δυσκολίες στην ανάγνωση σχετίζονται περισσότερο με τον Απρόσεκτο τύπο της ΔΕΠ-Υ, παρά με τον Υπερκινητικό ή Παρορμητικό τύπο της διαταραχής (Paloyelis et al., 2010; Will - cutt & Pennington, 2000b). H στενότερη σχέση ελλειμματικής προσοχής και δυσκολιών στην ανάγνωση αποδίδεται σε κοινό γενετικό υπόβαθρο (Zum berge, Baker & Manis, 2007). ωστόσο, σε άλλες έρευνες, η παρορμητικότητα έχει εντοπιστεί επίσης, ως χαρακτηριστικό των παιδιών με Διαταραχή της Ανάγνωσης (kakouros, Maniadaki & Papaeliou, 2004; Purvis & Tannock, 2000). Σύμφωνα με τους Willcutt και Pennington (2000a), η Διαταραχή της Ανάγνωσης τόσο στα αγόρια όσο και στα κορίτσια σχετίζεται σε μεγάλο βαθμό με τις δυσκολίες στη συγκέντρωση της προσοχής, αλλά στα αγόρια μπορεί να σχετίζεται και με την υπερκινητικότητα και την παρορμητικότητα. Φαίνεται λοιπόν, πως ορισμένα από τα κεντρικά ελλείμματα των παι-

19 Η ΣΧΕΣΗ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΗ ΔΕΠ-Υ, ΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΚΑΙ ΤΗ ΔΥΣΛΕΞΙΑ 173 διών με ΔΕΠ-Υ ενδέχεται να αποτελούν αιτιολογικό παράγοντα για την εκδήλωση δυσκολιών στην ανάγνωση. Η διαπίστωση αυτή είναι μεγάλης σημασίας, γιατί καταδεικνύει την αναγκαιότητα βελτίωσης της ικανότητας συγκέντρωσης της προσοχής, καθώς και άλλων λειτουργιών εκτελεστικού έλεγχου προκειμένου να περιοριστούν οι αναγνωστικές δυσκολίες. Η ικανότητα συγκέντρωσης της προσοχής, όπως έχει ήδη αναφερθεί σε προηγούμενο κεφάλαιο, σχετίζεται με μια σειρά άλλων παραγόντων όπως το κίνητρο, η ικανότητα αναστολής των αυθόρμητων αντιδράσεων, η ικανότητα διατήρησης της προσπάθειας για την επίτευξη ενός στόχου, κ.ά. Επομένως, η θεώρηση της Διαταραχής της Ανάγνωσης ως μιας αυτοτελούς κλινικής οντότητας, ανεξάρτητης από τη ΔΕΠ-Υ, φαίνεται πολύ περιοριστική και δεν ενσωματώνει τα σύγχρονα ερευνητικά δεδομένα σχετικά με τους αιτιολογικούς μηχανισμούς των δυσκολιών στην ανάγνωση. Επίσης, η αναγνώριση από τον ειδικό μόνο της Διαταραχής της Ανάγνωσης σε ένα παιδί και η αδυναμία ένταξης της διαταραχής αυτής σε ένα ευρύτερο πλαίσιο νευροψυχολογικών ελλειμμάτων, όπως αυτών που σχετίζονται με τη ΔΕΠ-Υ, περιορίζει σημαντικά την πλήρη κατανόηση των δυσκολιών του παιδιού και κατά συνέπεια την αποτελεσματική αντιμετώπισή τους. για παράδειγμα, έχει διαπιστωθεί ότι πρόγραμμα έγκαιρης παρέμβασης σε παιδιά πρώτης δημοτικού με ΔΕΠ-Υ και Διαταραχή της Ανάγνωσης, το οποίο χρησιμοποιεί μεθόδους σχεδιασμένες αποκλειστικά για την αποκατάσταση των δυσκολιών τους στην ανάγνωση και δεν λαμβάνει υπόψη τον παράγοντα της ελλειμματικής προσοχής, δεν έχει την αναμενόμενη αποτελεσματικότητα (Rabiner & Malone, 2004). Όπως επισημαίνουν οι Du- Paul και Volpe (2009, p. 153), «η σχέση ανάμεσα στη ΔΕΠ-Υ και τη μάθηση είναι πολύπλοκη κι έτσι οι κλινικοί και οι ερευνητές δεν θα πρέπει να περιμένουν ευθύγραμμες σχέσεις ανάμεσα σε μια συγκεκριμένη παρέμβαση που επικεντρώνεται σε έναν μεμονωμένο στόχο και στην έκβαση των δυσκολιών των παιδιών που σχετίζονται με τη μάθηση». Βιβλιογραφικές αναφορές a gapitou, P., & a ndreou, G. (2008). Language deficits in adhd preschoolers. Australian Journal of Learning Difficulties, 13 (1), amer ica n Psychiat r ic association (1994). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (4th ed.). Washington, DC: author. amer ica n Psychiat r ic association (2000). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (4th ed., text rev.). Washington, DC: author.

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 01-03-2014 (3 Ο ΜΑΘΗΜΑ) Σύνοψη Μαθησιακών Δυσκολιών Διεπιστημονική

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΔΕΠ-Υ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΔΥΣΚΟΛΙΩΝ

ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΔΕΠ-Υ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΔΥΣΚΟΛΙΩΝ ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΔΕΠ-Υ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΔΥΣΚΟΛΙΩΝ A. ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ Συντονιστές: Κατερίνα Μανιαδάκη και Ευθύμιος Κάκουρος Συνολική διάρκεια: επτά μήνες

Διαβάστε περισσότερα

Μαθησιακές Δυσκολίες Εκπαιδευτική αξιολόγηση. Πηνελόπη Κονιστή ΠΕ 70 Med Ειδικής Αγωγής pkonisti@gmail.com

Μαθησιακές Δυσκολίες Εκπαιδευτική αξιολόγηση. Πηνελόπη Κονιστή ΠΕ 70 Med Ειδικής Αγωγής pkonisti@gmail.com Μαθησιακές Δυσκολίες Εκπαιδευτική αξιολόγηση Πηνελόπη Κονιστή ΠΕ 70 Med Ειδικής Αγωγής pkonisti@gmail.com Τι είναι Μαθησιακές Δυσκολίες; Καμπύλη Νοημοσύνης Δείκτης Νοημοσύνης ποσοστό % κατηγορία πάνω από

Διαβάστε περισσότερα

«Εκπαιδευτικές παρεμβάσεις σε νήπια και παιδιά πρώτης σχολικής ηλικίας με ΔΕΠΥ

«Εκπαιδευτικές παρεμβάσεις σε νήπια και παιδιά πρώτης σχολικής ηλικίας με ΔΕΠΥ «Εκπαιδευτικές παρεμβάσεις σε νήπια και παιδιά πρώτης σχολικής ηλικίας με ΔΕΠΥ Δρ Ιωάννα Γιαννοπούλου, Δ/ντρια ΕΣΥ Παιδοψυχίατρος, Κ.Ψ.Υ. Περιστερίου & Β Ψυχιατρική Κλινική ΕΚΠΑ του ΠΓΝ «Αττικόν» ΔΕΠΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΤΟΥ ΑΘΗΝΑΤΕΣΤ ΣΕ ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ ΠΑΙΔΙΟΥ ΠΡΩΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΜΕ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΤΟΥ ΑΘΗΝΑΤΕΣΤ ΣΕ ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ ΠΑΙΔΙΟΥ ΠΡΩΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΜΕ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Τμήμα Λογοθεραπείας ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΤΟΥ ΑΘΗΝΑΤΕΣΤ ΣΕ ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ ΠΑΙΔΙΟΥ ΠΡΩΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΜΕ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Παρουσίαση πτυχιακής εργασίας από τις

Διαβάστε περισσότερα

πρόγραμμα εκπαίδευσης

πρόγραμμα εκπαίδευσης πρόγραμμα εκπαίδευσης στις μαθησιακέςδυσκολίες Υπεύθυνη: Δρ. Κατερίνα Μανιαδάκη Ψυχολόγος Επίκ. Καθηγήτρια ΤΕΙ Αθήνας Κάθε Τετάρτη, 20.30-22.00 με έναρξη στις 3 Μαρτίου 2010 και διάρκεια 8 μήνες Ψυχολογικό

Διαβάστε περισσότερα

Τι Είναι η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητα;

Τι Είναι η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητα; Τι Είναι η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητα; Τα κύρια συμπτώματα των παιδιών με ΔΕΠ-Υ είναι η εκδήλωση συμπτωμάτων απροσεξίας, υπερκινητικότητας και/ή παρορμητικότητας σε βαθμό δυσανάλογο

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής- Υπερκινητικότητας ή Υπερκινητική Διαταραχή

Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής- Υπερκινητικότητας ή Υπερκινητική Διαταραχή Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής- Υπερκινητικότητας ή Υπερκινητική Διαταραχή Δρ. Αναστασία Κουμούλα Παιδοψυχίατρος Συντ. Διευθύντρια Τμ. Ψυχιατρικής Παιδιών & Εφήβων Διευθύντρια ψυχιατρικού Τομέα Σισμανόγλειο

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΔΥΣΚΟΛΙΩΝ ΣΤΟ ΣΥΓΧΡΟΝΟ ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΜΕΝΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

ΘΕΜΑΤΑ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΔΥΣΚΟΛΙΩΝ ΣΤΟ ΣΥΓΧΡΟΝΟ ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΜΕΝΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Α Ρ Ι Σ Τ Ο Τ Ε Λ Ε Ι Ο Π Α Ν Ε Π Ι Σ Τ Η Μ Ι Ο ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η Πράξη "Εκπαίδευση Αλλοδαπών & Παλιννοστούντων Μαθητών" υλοποιείται μέσω του Επιχειρησιακού Προγράμματος "Εκπαίδευση και Διά Βίου Μάθηση" και

Διαβάστε περισσότερα

Προσέγγιση των Μαθησιακών Δυσκολιών και Εφαρμογή του Τεστ Αθηνά

Προσέγγιση των Μαθησιακών Δυσκολιών και Εφαρμογή του Τεστ Αθηνά Παρουσίαση Πτυχιακής Εργασίας με θέμα: Προσέγγιση των Μαθησιακών Δυσκολιών και Εφαρμογή του Τεστ Αθηνά Ιωάννινα Νοέμβριος2012 Επόπτης καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος Εκπονήτριες: Αρμυριώτη Βασιλική (11071)

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχή ελλειμματικής προσοχής. και υπερκινητικότητα: Δρ Μαρίνα Πατσίδου Ηλιάδου. Σχολική Σύμβουλος ΕΑΕ

Διαταραχή ελλειμματικής προσοχής. και υπερκινητικότητα: Δρ Μαρίνα Πατσίδου Ηλιάδου. Σχολική Σύμβουλος ΕΑΕ Διαταραχή ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητα: Δρ Μαρίνα Πατσίδου Ηλιάδου Σχολική Σύμβουλος ΕΑΕ Η περίπτωση του Ορέστη Προνήπιο Χωρίς προβλήματα στο νοητικό επίπεδο. Έχει πολύ καλό γνωστικό επίπεδο,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015 ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015 ΘΕΜΑ: Αξιολόγηση και Εκπαίδευση των μαθητών με μαθησιακές δυσκολίες. Προσαρμογές αναλυτικών

Διαβάστε περισσότερα

Αίτια - Διάγνωση Μαθησιακές Δυσκολίες

Αίτια - Διάγνωση Μαθησιακές Δυσκολίες Βασίλειος Κωτούλας Σχολικός Σύμβουλος 2ης Εκπ. Περ. ΠΕ Καρδίτσας vaskotoulas@sch.gr http://dipe.kar.sch.gr/grss Αίτια - Διάγνωση Μαθησιακές Δυσκολίες Δομή Εισήγησης Ορισμός - Χαρακτηριστικά Βασικές παραδοχές

Διαβάστε περισσότερα

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά»

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» «Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» Θεοδώρα Πάσχου α.μ 12181 Τμήμα Λογοθεραπείας-Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ Εισαγωγικές επισημάνσεις 1) η εκδήλωση διαταραχών στην κατάκτηση μαθησιακών δεξιοτήτων προκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

Αρθρωτικές-Φωνολογικές διαταραχές Αποκατάσταση φωνημάτων /f/ - /v/

Αρθρωτικές-Φωνολογικές διαταραχές Αποκατάσταση φωνημάτων /f/ - /v/ Αρθρωτικές-Φωνολογικές διαταραχές Αποκατάσταση φωνημάτων /f/ - /v/ Φοιτήτρια : Τεκτονίδου Βαρβάρα (12871) Καθηγήτρια: Παίλα Νικολέτα T.E.I Ηπείρου, 2014 Ταξινόμηση φωνολογικών/αρθρωτικών διαταραχών Αναπτυξιαξή

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτήτρια: Τσαρκοβίστα Βικτώρια (Α.Μ. 12517) Επιβλέπων καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος

Φοιτήτρια: Τσαρκοβίστα Βικτώρια (Α.Μ. 12517) Επιβλέπων καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος Φοιτήτρια: Τσαρκοβίστα Βικτώρια (Α.Μ. 12517) Επιβλέπων καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος Tα παιδιά με ειδικές μαθησιακές δυσκολίες παρουσιάζουν προβλήματα στις βασικές ψυχολογικές διαδικασίες που περιλαμβάνονται

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός γονέων Διαταραχή Ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα (ΔΕΠ/Υ)

Οδηγός γονέων Διαταραχή Ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα (ΔΕΠ/Υ) Οδηγός γονέων Διαταραχή Ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα (ΔΕΠ/Υ) ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΔΕΠΥ; Αποτελεί μια ομάδα διαταραχών όπου τα συμπτώματα εμφανίζονται πριν από την ηλικία των 12 ετών. Τα κυριότερα

Διαβάστε περισσότερα

εκπαιδευτικό σεμινάριο

εκπαιδευτικό σεμινάριο εκπαιδευτικό σεμινάριο Με θέμα: Η θεραπευτική αντιμετώπιση των παιδιών με Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητα (ΔΕΠ-Υ) Κυριακή, 30 Μαΐου 2010 Αθήνα Ξενοδοχείο ΤΙΤΑΝΙΑ Π Ρ Ο Σ Κ Λ Η Σ Η Αγαπητοί

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Ορισμός μαθησιακών διαταραχών Η αδυναμία των μαθητών να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ενός κανονικού σχολείου. Τα μαθησιακά προβλήματα ΔΕΝ οφείλονται

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Κων/νος Καλέμης, Άννα Κωσταρέλου, Μαρία Αγγελική Καλέμη Εισαγωγή H σύγχρονη τάση που επικρατεί

Διαβάστε περισσότερα

Ανάγνωση. Ικανότητα γρήγορης και αυτόματης αναγνώρισης λέξεων. Γνώση γραμμάτων και αντιστοιχίας γραμμάτων φθόγγων. Κατανόηση κειμένου

Ανάγνωση. Ικανότητα γρήγορης και αυτόματης αναγνώρισης λέξεων. Γνώση γραμμάτων και αντιστοιχίας γραμμάτων φθόγγων. Κατανόηση κειμένου Ανάγνωση Ικανότητα γρήγορης και αυτόματης αναγνώρισης λέξεων Γνώση γραμμάτων και αντιστοιχίας γραμμάτων φθόγγων Γνώση σημασίας λέξεων (λεξιλόγιο πρόσληψης) Κατανόηση κειμένου Οικειότητα με γραπτέςλέξειςκαι

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΤΙΩΤΙΚΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟΥ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ (Ι.Ρ.Τ.) ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΤΙΩΤΙΚΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟΥ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ (Ι.Ρ.Τ.) ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΤΙΩΤΙΚΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟΥ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ (Ι.Ρ.Τ.) ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ε. Σαββίδου¹, Ε. Σπηλιώτη ¹, Ε. Κάττουλας², Λ. Μαντωνάκης ², Ε. Ανυφαντή ², Ν. Σμυρνής ¹ ² 1. Ερευνητικό Πανεπιστημιακό

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτριος Ι Ζαφειρίου Καθηγητής Παιδιατρικής Νευρολογίας- Αναπτυξιολογίας ΑΠΘ

Δημήτριος Ι Ζαφειρίου Καθηγητής Παιδιατρικής Νευρολογίας- Αναπτυξιολογίας ΑΠΘ Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας (Attention Deficit Hyperactivity Disorder,ADHD) στην Εφηβεία Δημήτριος Ι Ζαφειρίου Καθηγητής Παιδιατρικής Νευρολογίας- Αναπτυξιολογίας ΑΠΘ Μαρία Κυριαζή

Διαβάστε περισσότερα

1. Ορισµός της ΕΓΔ. 2.1. Χαρακτηριστικά της ΕΓΔ

1. Ορισµός της ΕΓΔ. 2.1. Χαρακτηριστικά της ΕΓΔ Ο λόγος είναι ίσως η σηµαντικότερη µορφή έκφρασης όσο για την επικοινωνία αλλά και για την περαιτέρω ανάπτυξη του ανθρώπου από τον προφορικό στον γραπτό λόγο. Γιατί αν ένα παιδί δεν συνειδητοποιήσει πλήρως

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Προγράμματος Ταχύρρυθμης Εκμάθησης της Ελληνικής στη Μέση Εκπαίδευση (Ιούνιος 2010)

Αξιολόγηση του Προγράμματος Ταχύρρυθμης Εκμάθησης της Ελληνικής στη Μέση Εκπαίδευση (Ιούνιος 2010) Αξιολόγηση του Προγράμματος Ταχύρρυθμης Εκμάθησης της Ελληνικής στη Μέση Εκπαίδευση (Ιούνιος 2010) 1. Ταυτότητα της Έρευνας Με απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου της 29 ης Ιουλίου, 2008, τέθηκε σε εφαρμογή

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης

Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης Γ. Μπάρμπας Ε. Γκιργκινούδη θεωρητικό πλαίσιο βασικός πυρήνας

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΝΟΣ ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ TAEKWONDO ΣΤΙΣ ΚΙΝΗΤΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΠΑΙΔΙΩ Ν ΜΕ ΔΕΠ-Υ

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΝΟΣ ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ TAEKWONDO ΣΤΙΣ ΚΙΝΗΤΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΠΑΙΔΙΩ Ν ΜΕ ΔΕΠ-Υ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙO ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΡΟΣΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΝΟΣ ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ TAEKWONDO ΣΤΙΣ ΚΙΝΗΤΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

1. Σκοπός της έρευνας

1. Σκοπός της έρευνας Στατιστική ανάλυση και ερμηνεία των αποτελεσμάτων των εξετάσεων πιστοποίησης ελληνομάθειας 1. Σκοπός της έρευνας Ο σκοπός αυτής της έρευνας είναι κυριότατα πρακτικός. Η εξέταση των δεκτικών/αντιληπτικών

Διαβάστε περισσότερα

ΙΙΙ. ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ.

ΙΙΙ. ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ. ΙΙΙ. ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ. Είδαμε πως το 4.2% των μαθητών στο δείγμα μας δεν έχουν ελληνική καταγωγή. Θα μπορούσαμε να εξετάσουμε κάποια ειδικά χαρακτηριστικά αυτών των ξένων μαθητών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη TETARTH 15 ΜΑΪΟΥ 2013 14.00-15.00 ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗ ΣΥΝΕΔΡΩΝ-ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ, ΝΕΑ ΧΗΛΗ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΑΙΘΟΥΣΑ 10 ΑΙΘΟΥΣΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ 15.00-17.00 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Σκέφτομαι & Πράττω

Διαβάστε περισσότερα

Είναι δυνατή επίσης, η πραγματοποίηση συνεδριών κατ οίκον.

Είναι δυνατή επίσης, η πραγματοποίηση συνεδριών κατ οίκον. Μαθησιακή αποκατάσταση-δυσλεξία Ενσυναίσθηση Λογοθεραπεία Εργοθεραπεία, Σέρρες Αποκατάσταση - Στόχος Στόχος μας είναι τα παιδιά και οι έφηβοι να έρθουν σε επαφή με τη δυσκολία τους και να νιώσουν ότι την

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την παλαιότερη γνώση τους, σημειώνουν λεπτομέρειες, παρακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

Μαθησιακές υσκολίες (Πηγή : http://mariaskokou.wordpress.com ) Μιλώντας για τη δυσλεξία Έχει ϖεράσει ϖάνω αϖό ένας αιώνας αϖό την ϖρώτη ϖεριγραφή ενός ϖεριστατικού δυσλεξίας. O γιατρός W.Pringle Morgan

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ: ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ: ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ: ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ Λεωνίδας Κυριακίδης Τμήμα Επιστημών της Αγωγής, Πανεπιστήμιο Κύπρου ΕΙΣΑΓΩΓΗ H δημιουργία εκπαιδευτικών

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ

Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ Αγγελική Γενά agena@ppp.uoa.gr ΣΗΜΑΝΤΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΕΤΟΙΜΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΕΝΤΑΞΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ ΣΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Α. ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ Επίσταση Προσοχής Ομαδική & όχι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΛΥΔΙΑ ΝΑΣΤΑΣΙΑ ΜΠΡΑΤΟΥ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΠΑΥΛΟΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΔΗΣ

ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΛΥΔΙΑ ΝΑΣΤΑΣΙΑ ΜΠΡΑΤΟΥ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΠΑΥΛΟΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΔΗΣ ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΛΥΔΙΑ ΝΑΣΤΑΣΙΑ ΜΠΡΑΤΟΥ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΠΑΥΛΟΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΔΗΣ Ιστορική αναδρομή Ο πρώτος που αναγνώρισε αυτό το σύνδρομο ήταν ο John Langdon Down, το 1866. Μέχρι τα μέσα του 20 ου αιώνα, η αιτία που

Διαβάστε περισσότερα

Λεωνίδου Τόνια, εκπαιδευτικός ειδικής αγωγής 3 ο Ειδικό σχολείο Ευόσμου

Λεωνίδου Τόνια, εκπαιδευτικός ειδικής αγωγής 3 ο Ειδικό σχολείο Ευόσμου Λεωνίδου Τόνια, εκπαιδευτικός ειδικής αγωγής 3 ο Ειδικό σχολείο Ευόσμου 80% των ατόμων με ADHD έχουν και δεύτερη διαταραχή και 60% αυτών έχουν δύο ή περισσότερες Σύμφωνα με το DSM-IV-TR: Στο 50 % των ατόμων

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΤΕΣΤ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗΣ ΤΗΣ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ ΣΤΟΥΣ ΕΝΗΛΙΚΕΣ(DAST) Δριδάκη Αργυρώ Α.Μ.: 10909 Κόλλια Δήμητρα Α.Μ.: 11283

ΤΟ ΤΕΣΤ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗΣ ΤΗΣ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ ΣΤΟΥΣ ΕΝΗΛΙΚΕΣ(DAST) Δριδάκη Αργυρώ Α.Μ.: 10909 Κόλλια Δήμητρα Α.Μ.: 11283 ΤΟ ΤΕΣΤ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗΣ ΤΗΣ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ ΣΤΟΥΣ ΕΝΗΛΙΚΕΣ(DAST) Δριδάκη Αργυρώ Α.Μ.: 10909 Κόλλια Δήμητρα Α.Μ.: 11283 Αναπτυξιακή Δυσλεξία Παγκόσμια Ομοσπονδία Νευρολογίας το 1968 «μια διαταραχή στα παιδιά τα οποία,

Διαβάστε περισσότερα

Παρακολούθηση Διδασκαλίας στη βάση του Δυναμικού Μοντέλου Εκπαιδευτικής Αποτελεσματικότητας. Μαργαρίτα Χριστοφορίδου 28 Νοεμβρίου 2013

Παρακολούθηση Διδασκαλίας στη βάση του Δυναμικού Μοντέλου Εκπαιδευτικής Αποτελεσματικότητας. Μαργαρίτα Χριστοφορίδου 28 Νοεμβρίου 2013 Παρακολούθηση Διδασκαλίας στη βάση του Δυναμικού Μοντέλου Εκπαιδευτικής Αποτελεσματικότητας Μαργαρίτα Χριστοφορίδου 28 Νοεμβρίου 2013 Σκοπός τη σημερινής παρουσίασης: αναγνώριση της παρατήρησης ως πολύτιμη

Διαβάστε περισσότερα

Νοσηλευτική Ψυχικής Υγείας

Νοσηλευτική Ψυχικής Υγείας Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Νοσηλευτική Ψυχικής Υγείας Ενότητα 3: Παθολογική και Φυσιολογική Συμπεριφορά. Ψυχική Υγεία και Ψυχική Νόσος. Κριτική Θεώρηση. Μαίρη Γκούβα 1

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής- Υπερκινητικότητα (ΔΕΠ-Υ)

Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής- Υπερκινητικότητα (ΔΕΠ-Υ) ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής- Υπερκινητικότητα (ΔΕΠ-Υ) Μάθημα: Μαθησιακές Δυσκολίες Καθηγητής: Ζαφειριάδης

Διαβάστε περισσότερα

ANTIKOIΝΩΝΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ KAI TΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ

ANTIKOIΝΩΝΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ KAI TΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ANTIKOIΝΩΝΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ KAI TΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ ΔΙΑΓΩΓΗΣ ΟΡΙΣΜΟΣ: Σύμφωνα με το Διαγνωστικό και στατιστικό εγχειρίδιο για τις ψυχικές νόσους DSM-IV,το κύριο

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες

Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες Κοκαρίδας Δημήτριος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Ορισμός Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

ΠEPIEXOMENA. Συγγραφείς του τόμου... 13 Πρόλογος... 15 Eισαγωγή... 19 ΤΟ ΓΝΩΣΙΑΚΟ-ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΤΥΠΟ

ΠEPIEXOMENA. Συγγραφείς του τόμου... 13 Πρόλογος... 15 Eισαγωγή... 19 ΤΟ ΓΝΩΣΙΑΚΟ-ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΤΥΠΟ ΠEPIEXOMENA Συγγραφείς του τόμου... 13 Πρόλογος... 15 Eισαγωγή... 19 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΤΟ ΓΝΩΣΙΑΚΟ-ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΓΝΩΣΙΑΚΟΥ-ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ... 27 M. Zαφειροπούλου Eισαγωγή...

Διαβάστε περισσότερα

Σπουδάστρια: Ευθυμίου Μαρία Υπεύθυνη καθηγήτρια: Ζακοπούλου Βικτωρία

Σπουδάστρια: Ευθυμίου Μαρία Υπεύθυνη καθηγήτρια: Ζακοπούλου Βικτωρία Σπουδάστρια: Ευθυμίου Μαρία Υπεύθυνη καθηγήτρια: Ζακοπούλου Βικτωρία Λίγα λόγια για την εργασία Οι Ειδικές Μαθησιακές Δυσκολίες, σήμερα, αποτελούν μια πολύ συνηθισμένη κατάσταση στο σχολείο. Ωστόσο πολλά

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικά Θέματα Διδακτικής Εννοιών της Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία

Ειδικά Θέματα Διδακτικής Εννοιών της Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία Ειδικά Θέματα Διδακτικής Εννοιών της Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία Ενότητα 1η: Παιδιά, Τεχνολογίες της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας, Εκπαίδευση Κώστας Ραβάνης Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών

Διαβάστε περισσότερα

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Κατανάλωση οινοπνευματωδών στους Έλληνες μαθητές (2011) Στην Ελλάδα, τα αγόρια

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009)

Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009) Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009) 1. Ταυτότητα της Έρευνας Το πρόβλημα του λειτουργικού αναλφαβητισμού στην Κύπρο στις ηλικίες των 12 με 15 χρόνων

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΙΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ Σπουδάστριες: Καρατζά Ευαγγελία Φερεντίνου Στεφανία

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΙΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ Σπουδάστριες: Καρατζά Ευαγγελία Φερεντίνου Στεφανία Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΙΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ Σπουδάστριες: Καρατζά Ευαγγελία Φερεντίνου Στεφανία Αναφορές υπάρχουν από την Αρχαία Ελλάδα Απρίλιο 1963 : Εμφάνιση

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων : Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Διδάσκων : Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Διδάσκων : Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 1 επίκτητη και ειδική ή εξελικτική δυσλεξία Η δυσλεξία ως πρόβλημα της ανάγνωσης, διακρίνεται σε δύο μεγάλες

Διαβάστε περισσότερα

Παιδί: Απλά ζωηρό και απρόσεκτο ή παρουσιάζει Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητας;

Παιδί: Απλά ζωηρό και απρόσεκτο ή παρουσιάζει Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητας; Παιδί: Απλά ζωηρό και απρόσεκτο ή παρουσιάζει Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητας; Η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής- Υπερκινητικότητας ή ΔΕΠΥ όπως είναι γνωστή από τα ακρωνύμια, αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Εξειδίκευσης στην Ειδική Αγωγή

Πρόγραμμα Εξειδίκευσης στην Ειδική Αγωγή ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΗΣ ΨΥΧΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Χαρ. Τρικούπη 24, Αθήνα Τηλ: 210 3626445 www.kemepse.com e-mail: special.education.program.2013@gmail.com

Διαβάστε περισσότερα

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ΔΕΠΠΣ ΑΠΣ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ενδιαφερόντων του, γ. η εξασφάλιση ίσων ευκαιριών και δυνατοτήτων μάθησης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: ΔΕΠ-Υ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ASPERGER

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: ΔΕΠ-Υ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ASPERGER ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: ΔΕΠ-Υ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ASPERGER ΟΝΟΜΑ ΦΟΙΤΗΤΗ: ΧΡΟΝΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ (11832) ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ ΑΓΓΕΛΟΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ : ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο : 1.1 Ορισμοί. 1.2.Ιστορική Αναδρομή. 1.3.Χαρακτηριστικά.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΥΣΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ. Ονοματεπώνυμα: Ηλιάνα Στάμογλου, 4635

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΥΣΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ. Ονοματεπώνυμα: Ηλιάνα Στάμογλου, 4635 ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΥΣΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ Ονοματεπώνυμα: Ηλιάνα Στάμογλου, 4635 Γεωργία Φυντάνη, 4838 Μάθημα: Μαθησιακές Δυσκολίες Διδάσκων:

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ Στις ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών για την ειδικότητα των νηπιαγωγών των εκπαιδευτικών πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση, ακριβώς λόγω του μεγάλου ανταγωνισμού και των υψηλών βαθμολογιών

Διαβάστε περισσότερα

Νοημοσύνη. Μπορεί να μετρηθεί; Βασίλειος Κωτούλας 2 η Περιφέρεια ΔΕ Καρδίτσας

Νοημοσύνη. Μπορεί να μετρηθεί; Βασίλειος Κωτούλας 2 η Περιφέρεια ΔΕ Καρδίτσας Νοημοσύνη Μπορεί να μετρηθεί; Βασίλειος Κωτούλας 2 η Περιφέρεια ΔΕ Καρδίτσας S Αμφισβήτηση S Αξιολόγηση της νοημοσύνης (Νασιάκου, (1980): Νοημοσύνη είναι ό,τι μετρούν τα τεστ νοημοσύνης) S Τρόπος αξιολόγησης

Διαβάστε περισσότερα

σκοπός Νευροαναπτυξιακές διαταραχές της σχολικής ηλικίας

σκοπός Νευροαναπτυξιακές διαταραχές της σχολικής ηλικίας ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού Β έτος σκοπός Να γνωρίσετε τις μορφές των νευροαναπτυξιακών διαταραχών των μαθητών που συναντάμε πιο συχνά στο σχολικό περιβάλλον,

Διαβάστε περισσότερα

Πώς μαθαίνουν οι μαθητές;

Πώς μαθαίνουν οι μαθητές; Τεχνικές για την καλλιέργεια δεξιοτήτων ανάγνωσης και γραφής Ευγενία Νιάκα Σχολική Σύμβουλος Πώς μαθαίνουν οι μαθητές; Οι μαθητές δεν απορροφούν «σαν σφουγγάρια», ούτε αποδέχονται άκριτα κάθε νέα πληροφορία.

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Τ Ε Ρ Ψ Η ΚΟ Ρ Π Α Π α ι δ ο ψ υ χ ί α τ ρ ο ς

Τ Ε Ρ Ψ Η ΚΟ Ρ Π Α Π α ι δ ο ψ υ χ ί α τ ρ ο ς Τ Ε Ρ Ψ Η ΚΟ Ρ Π Α Π α ι δ ο ψ υ χ ί α τ ρ ο ς Πρόεδρος Ελληνικής Εταιρείας Μελέτης ΔΕΠΥ Μονάδα Διαταραχών Προσοχής, Υπερκινητικότητας και Μάθησης Νοσ. Παίδων «Π&Α Κυριακού» Γενικά... Η ικανότητα προσοχής

Διαβάστε περισσότερα

Κλινική Νευροψυχολογία του Παιδιού Διδάσκων: Α.Β. Καραπέτσας

Κλινική Νευροψυχολογία του Παιδιού Διδάσκων: Α.Β. Καραπέτσας WECHLER INTELLIGENCE SCALE FOR CHILDREN III (WISC -III) Κλινική Νευροψυχολογία του Παιδιού Διδάσκων: Α.Β. Καραπέτσας Υποκλίμακες του WISC Λεκτικές υποκλίμακες Πληροφορίες Λεξιλόγιο Ομοιότητες Κατανόηση

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής:

Περίληψη Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Έντυπο Συµµόρφωσης προς το Υπόδειγµα Συγγραφής Μελέτης Περίπτωσης µε Κύρια ιάγνωση ιαταραχή Προσωπικότητας Σηµειώστε: Τίτλος Έναρξη µε "Περιγραφή ατοµικής

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Β. Α. Παπαγεωργίου MD, Med, Δρ. Α.Π.Θ. Παιδοψυχίατρος - TEACCH Consultant τ. Επίκουρος Καθηγήτρια Παιδοψυχιατρικής Οι Δ.Π.Τ. Δεν είναι απλώς αποκλίνουσες διατροφικές

Διαβάστε περισσότερα

νος Κλουβάτος Κων/νος Εναλλακτικές μορφές αξιολόγησης των μαθητών με ανομοιογενή χαρακτηριστικά Αξιολόγηση της διαφοροποιημένης διδασκαλίας

νος Κλουβάτος Κων/νος Εναλλακτικές μορφές αξιολόγησης των μαθητών με ανομοιογενή χαρακτηριστικά Αξιολόγηση της διαφοροποιημένης διδασκαλίας Κων/νος νος Κλουβάτος Σύμβουλος 3 η ς Περιφέρειας Δημ. Εκπ/σης Ν. Κυκλάδων Εναλλακτικές μορφές αξιολόγησης των μαθητών με ανομοιογενή χαρακτηριστικά Αξιολόγηση της διαφοροποιημένης διδασκαλίας Μορφές αξιολόγησης

Διαβάστε περισσότερα

«Δυσλεξία» (Ειδική Αναγνωστική Διαταραχή)

«Δυσλεξία» (Ειδική Αναγνωστική Διαταραχή) «Δυσλεξία» (Ειδική Αναγνωστική Διαταραχή) Τι είναι, τι δεν είναι, τι μπορούμε να κάνουμε για το παιδί Παναγιώτης Σίμος, Ph.D. Επίκτητη vs. Αναπτυξιακή δυσκολία ανάγνωσης Δυσλεξία vs. «φτωχή» αναγνωστική

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος μαθήματος: ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ. Ενότητα 3 Η ΕΡΩΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ

Τίτλος μαθήματος: ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ. Ενότητα 3 Η ΕΡΩΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ Τίτλος μαθήματος: ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ Ενότητα 3 Η ΕΡΩΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ Οι ερωτήσεις στη διδασκαλία Α) Η ερώτηση του εκπαιδευτικού Β) Η ερώτηση του μαθητή Α) Η

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Εξειδίκευσης στην Ειδική Αγωγή

Πρόγραμμα Εξειδίκευσης στην Ειδική Αγωγή ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΗΣ ΨΥΧΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Χαρ. Τρικούπη 24, Αθήνα Τηλ: 210 3626445 www.kemepse.com e-mail: special.education.program.2013@gmail.com

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΕΤΗΣΙΟΥ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ» ΕΤΟΣ 2015 ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΙΑ ΕΕ. www.v-learning.

ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΕΤΗΣΙΟΥ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ» ΕΤΟΣ 2015 ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΙΑ ΕΕ. www.v-learning. ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΙΑ ΕΕ ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΕΤΗΣΙΟΥ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ» ΕΤΟΣ 2015 info@v-learning.gr www.v-learning.gr Το Κέντρο Δια Βίου Μάθησης ΙΙ ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ & ΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ. Τόμος Β ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΜΕ ΕΙΔΙΚΕΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ. Τόμος Β ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΜΕ ΕΙΔΙΚΕΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΠΡΟΛΟΓΟΣ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ Τόμος Β ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΜΕ ΕΙΔΙΚΕΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ Σύνοψη Το τετράτομο έργο "Εισαγωγή στην ειδική παιδαγωγική" αποτελεί συμβολή στην προσπάθεια προσέγγισης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η ψυχολογία των αθλητών και η άμεση σχέση της με την προπόνηση και τη φυσικοθεραπεία

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η ψυχολογία των αθλητών και η άμεση σχέση της με την προπόνηση και τη φυσικοθεραπεία ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 1. Κριτήρια Επιλογής Θέματος キ キ キ キ ενδιαφέρον απόκτηση γνώσεων και πληροφοριών διαμόρφωση απόψεων για το θέμα φιλομάθεια για τη ψυχολογία των αθλητών 2. Τίτλος της έρευνας Η ψυχολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΑΥΛΙΣΜΟΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

ΤΡΑΥΛΙΣΜΟΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΤΡΑΥΛΙΣΜΟΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΟΡΙΣΜΟΣ Σύμφωνα με το DSM-IV ο τραυλισμός ορίζεται ως διαταραχή της φυσιολογικής ροής και της ρυθμικής διαμόρφωσης της ομιλίας, η οποία είναι δυσανάλογη

Διαβάστε περισσότερα

Δωρεάν επιστημονική καθοδήγηση σε θέματα δυσκολιών μάθησης και προσαρμογής, καθώς και γενικότερα εκπαιδευτικά ζητήματα από καθηγητές του ΠΑΜΑΚ

Δωρεάν επιστημονική καθοδήγηση σε θέματα δυσκολιών μάθησης και προσαρμογής, καθώς και γενικότερα εκπαιδευτικά ζητήματα από καθηγητές του ΠΑΜΑΚ Εγνατίας 156, 54006 Θεσσαλονίκη Γραφείο Τύπου: Μιχάλης Δώσσας Τηλ: 2310.891.311, 6974.487.128 Φαξ: 2310.891.313 Ε-mail: gtypou@uom.gr, mikegd@uom.gr ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Αρ. σελ.: 5 Θεσσαλονίκη, Τρίτη, 10 Μαρτίου

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη (150 λέξεις) Ελληνικά (και Αγγλικά αν ζητείται) Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής:

Περίληψη (150 λέξεις) Ελληνικά (και Αγγλικά αν ζητείται) Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Έντυπο Συµµόρφωσης προς το Υπόδειγµα Συγγραφής Μελέτης Περίπτωσης µε Κύρια ιάγνωση στον Άξονα Ι Σηµειώστε: Τίτλος Έναρξη µε "Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης..."

Διαβάστε περισσότερα

Προτάσεις για τις προαγωγικές και απολυτήριες ενδοσχολικές εξετάσεις μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία:

Προτάσεις για τις προαγωγικές και απολυτήριες ενδοσχολικές εξετάσεις μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία: Προτάσεις για τις προαγωγικές και απολυτήριες ενδοσχολικές εξετάσεις μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία: 1. Η διαφοροποιημένη αντιμετώπιση κατά τη διαδικασία εξέτασης των μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία

Διαβάστε περισσότερα

Αυτισμός Υψηλής Λειτουργικότητας (Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος με Υψηλή Λειτουργικότητα) Χαρακτηριστικά

Αυτισμός Υψηλής Λειτουργικότητας (Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος με Υψηλή Λειτουργικότητα) Χαρακτηριστικά Αυτισμός Υψηλής Λειτουργικότητας (Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος με Υψηλή Λειτουργικότητα) Χαρακτηριστικά Ιουλιέττα Καλλή-Λαούρη, M.D., Ph.D. Παιδοψυχίατρος, Ψυχοθεραπεύτρια Παιδιών & Εφήβων 1 ο Παγκύπριο

Διαβάστε περισσότερα

Υπερκινητικό παιδί. Πως του συμπεριφερόμαστε στο σπίτι και στο σχολείο. Υπερκινητικό παιδί. Πως του συμπεριφερόμαστε στο σπίτι και στο σχολείο

Υπερκινητικό παιδί. Πως του συμπεριφερόμαστε στο σπίτι και στο σχολείο. Υπερκινητικό παιδί. Πως του συμπεριφερόμαστε στο σπίτι και στο σχολείο Υπερκινητικό παιδί. Πως του συμπεριφερόμαστε στο σπίτι και στο σχολείο Αναστασία Χατζηγιαννακού, Ειδική παιδαγωγός Υπερκινητικό παιδί. Πως του συμπεριφερόμαστε στο σπίτι και στο σχολείο Η Διαταραχή Ελλειμματικής

Διαβάστε περισσότερα

Προβλήματα ομιλίας στην παιδική ηλικία

Προβλήματα ομιλίας στην παιδική ηλικία Προβλήματα ομιλίας στην παιδική ηλικία Το μικρό μας δεν μιλάει όπως τα άλλα παιδιά της ηλικίας του. Τι μπορεί να συμβαίνει; Το κοινωνικό περιβάλλον, οι συνθήκες ζωής, και οι παραδόσεις επηρεάζουν θετικά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΟΣΩΡΙΣΑΤΕ ΣΤΗΝ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ

ΚΑΛΟΣΩΡΙΣΑΤΕ ΣΤΗΝ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΚΑΛΟΣΩΡΙΣΑΤΕ ΣΤΗΝ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΘΕΜΑ Διερεύνηση ποσοτικών και ποιοτικών χαρακτηριστικών συνύπαρξης ψυχιατρικής διαταραχής με εξάρτηση από ψυχοδραστικές ουσίες. Η Περίπτωση του θεραπευτικού προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Πώς γίνεται ένα παιδί να έχει ιδιαίτερη κλίση στα μαθηματικά, στη μουσική, στις ξένες γλώσσες, στη μετεωρολογία, να έχει ξεχωριστές ικανότητες και ενδιαφέροντα,

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος δεύτερης έκδοσης

Πρόλογος δεύτερης έκδοσης Πρόλογος δεύτερης έκδοσης Δέκα έτη μετά την πρώτη έκδοση και την επιτυχημένη πορεία αυτού του βιβλίου θεωρήθηκε αναγκαία η επανέκδοσή του αφενός για να προστεθούν στα ήδη υπάρχοντα κεφάλαια τα νέα ερευνητικά

Διαβάστε περισσότερα

Ένα οµαδικό πρόγραµµα παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό

Ένα οµαδικό πρόγραµµα παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό Ευάγγελος Χ. Καραδήµας & Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Τοµέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήµιο Αθηνών Ένα οµαδικό παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό Παρουσίαση στη ιηµερίδα του

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΓΛΩΣΣΙΑ ΜΕ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΛΟΓΟΥ -ΟΜΙΛΙΑΣ ΚΑΙ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΔΥΣΚΟΛΙΩΝ : ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ

ΔΙΓΛΩΣΣΙΑ ΜΕ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΛΟΓΟΥ -ΟΜΙΛΙΑΣ ΚΑΙ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΔΥΣΚΟΛΙΩΝ : ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ ΔΙΓΛΩΣΣΙΑ ΜΕ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΛΟΓΟΥ -ΟΜΙΛΙΑΣ ΚΑΙ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΔΥΣΚΟΛΙΩΝ : ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ Σπουδάστρια: Αθηνά Κατσαντώνη (9923) Εποπτεύων καθηγητής: κ ος Πέσχος Δημήτριος. Τριμελής

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτυξιακές Διαταραχές της Παιδικής Ηλικίας Αγγελίνα Κατριβάνου

Αναπτυξιακές Διαταραχές της Παιδικής Ηλικίας Αγγελίνα Κατριβάνου Αναπτυξιακές Διαταραχές της Παιδικής Ηλικίας Αγγελίνα Κατριβάνου Απαρτιωμένη Διδασκαλία Αναπτυξιακές Διαταραχές της Παιδικής Ηλικίας I. Διάχυτες Αναπτυξιακές Διαταραχές II. III. Ειδικές Αναπτυξιακές Διαταραχές

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΤΥΠΟ 1

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΤΥΠΟ 1 1 ΥΕΨ(Δημ) 1 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΤΥΠΟ 1 Nέα Διαδικασία Παρέμβασης στο Σχολείο για Χειρισμό Παιδιού με Πιθανές Μαθησιακές, Συναισθηματικές ή άλλες Δυσκολίες

Διαβάστε περισσότερα

Το Σηντι-Ρωμ του Δυσαλέξη

Το Σηντι-Ρωμ του Δυσαλέξη Το Σηντι-Ρωμ του Δυσαλέξη Μια εκπαιδευτική εφαρμογή για παιδιά με δυσλεξία Απόστολος Πηγιάκης Ειδικός Παιδαγωγός ΕΠΙΛΕΞΕΙ Μαρία Καραβελάκη, Αναλύτρια εκπαιδευτικών συστημάτων ΙΝΤΕ*LEARN Τεχνολογίες Αιχμής

Διαβάστε περισσότερα

6.5 Ανάπτυξη, εφαρμογή και αξιολόγηση εκπαιδευτικών σεναρίων και δραστηριοτήτων ανά γνωστικό αντικείμενο

6.5 Ανάπτυξη, εφαρμογή και αξιολόγηση εκπαιδευτικών σεναρίων και δραστηριοτήτων ανά γνωστικό αντικείμενο 6.5 Ανάπτυξη, εφαρμογή και αξιολόγηση εκπαιδευτικών σεναρίων και δραστηριοτήτων ανά γνωστικό αντικείμενο Το εκπαιδευτικό σενάριο Η χρήση των Τ.Π.Ε. στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση θα πρέπει να γίνεται με οργανωμένο

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Χαλάνδρι 02/05/2010 Αριστοτέλους 42 Χαλάνδρι Τ.Κ. 15234 Τηλ./210-6800823 e-mail: papdimit@yahoo.gr ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ανάπτυξη της γλώσσας αποτελεί µια πολύχρονη, πολύπλοκη και προοδευτική

Διαβάστε περισσότερα

BRAIN MATTERS INSTITUTE. Προγράμματα. Σεπτέμβριος - Δεκέμβριος 2015. Promoting Excellence in Mental Health through Learning

BRAIN MATTERS INSTITUTE. Προγράμματα. Σεπτέμβριος - Δεκέμβριος 2015. Promoting Excellence in Mental Health through Learning BRAIN MATTERS INSTITUTE Προγράμματα Σεπτέμβριος - Δεκέμβριος 2015 Στόχος του η Προώθηση της Ψυχικής Υγείας μέσα από την Μάθηση Promoting Excellence in Mental Health through Learning www.brainmattersinstitute.com

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΑΥΤΙΣΜΟ ΚΑΙ ΤΙΣ ΔΙΑΧΥΤΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Βάγια Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΑΥΤΙΣΜΟ ΚΑΙ ΤΙΣ ΔΙΑΧΥΤΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Βάγια Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος «Ενδυνάμωση και υποστήριξη ομάδων οικογενειών ατόμων με αυτισμό» Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων ΙΙ ΕΠΕΑΕΚ Ενέργεια 1.1.4 Εκπαίδευση Ατόμων με Ειδικές Ανάγκες Πράξη 1.1.4 α Φορέας Υλοποίησης:

Διαβάστε περισσότερα

Προγράμματα ψυχοεκπαίδευσης σε γονείς παιδιών με ΔΕΠΥ

Προγράμματα ψυχοεκπαίδευσης σε γονείς παιδιών με ΔΕΠΥ Προγράμματα ψυχοεκπαίδευσης σε γονείς παιδιών με ΔΕΠΥ Τζίλα Ευθαλία Ειδικευόμενη παιδοψυχίατρος, MSc, Συστημική ψυχοθεραπεύτρια Δράμα 5 Απριλίου 2014 Το παιδί με ΔΕΠΥ ΕΠΙΤΕΛΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΑΠΟΔΟΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγική αντιμετώπιση δυσλεξικών μαθητών

Παιδαγωγική αντιμετώπιση δυσλεξικών μαθητών Παιδαγωγική αντιμετώπιση δυσλεξικών μαθητών Δρ. Παναγιώτης Λ. Θεοδωρόπουλος Σχολικός Σύμβουλος κλάδου ΠΕ03 www.p-theodoropoulos.gr Εισαγωγή Η δυσλεξία (dyslexia) είναι ένας σχετικά νέος όρος ο οποίος απασχολεί

Διαβάστε περισσότερα

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά.

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. Γ. Οι μαθητές και τα Μαθηματικά. Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. ΠΙΝΑΚΑΣ 55 Στάση

Διαβάστε περισσότερα

Μαθησιακές Δυσκολίες: δυγλωσσία και πολυγλωσσικό περιβάλλον

Μαθησιακές Δυσκολίες: δυγλωσσία και πολυγλωσσικό περιβάλλον 1 Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Μαθησιακές Δυσκολίες: δυγλωσσία και πολυγλωσσικό περιβάλλον Ενότητα 3:Πρώιμη διάγνωση και χαρακτηριστικά των μαθησιακών δυσκολιών από την προσχολική

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΔΕΠ-Υ

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΔΕΠ-Υ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΔΕΠ-Υ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΣΙΑΠΑΤΗ Δρ.Σχολικής Ψυχολογίας Παν/μιου Αθηνών Εκπαιδευτικός Ειδικής Αγωγής & Οικογενειακή Θεραπεύτρια ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΤΗ ΔΕΠ-Υ Ευρήματα μελετών (Ηannafin

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 3 η Συνάντηση Υποψηφίων Διδακτόρων ΠΤΕΑ

Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 3 η Συνάντηση Υποψηφίων Διδακτόρων ΠΤΕΑ Σάββατο 21/6 /2013 9.45 10.00: Χαιρετισμός από τον Πρόεδρο του Τμήματος, Φίλιππο Βλάχο Συνεδρία 1 Θεματικό Πεδίο: Ειδική Αγωγή ΕΑ1 Φύσσα Αριστέα Συγκριτική αξιολόγηση στρατηγικών-πρακτικών για την προώθηση

Διαβάστε περισσότερα